Organisation pour la sécurité et la coopération en Europe (OSCE) · guide-manual-handbook

Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica: praktični priručnik

OSCE
Voir le document original

Le texte intégral est hébergé par l’organisation qui le publie. lawenc.com indexe les métadonnées et renvoie vers la source officielle.

Texte intégral

Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica

Praktični priručnik Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica

Praktični priručnik Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica: praktični priručnik

Izdavač: Ured OSCE-a za demokratske institucije i ljudska prava (ODIHR) ul. Miodowa 10 00-251 Varšava Poljska www.osce.org/odihr

© OSCE/ODIHR 2026

Sadržaj ove publikacije može se slobodno koristiti i kopirati u obrazovne i druge nekomercijalne svrhe, pod uslovom da se u svakom reproduciranju OSCE/ODIHR navede kao izvor.

ISBN: 978-92-9271-521-2

Dizajn: Homework

Ovaj priručnik je dio serije publikacija koje se bave krivičnim djelima počinjenim iz mržnje povezanim s religijom i sigurnosnim potrebama vjerskih zajednica ili zajednica uvjerenja. Zahvalnost ODIHR izražava zahvalnost svim vladinim stručnjacima, akademicima, individualnim stručnjacima, aktivistima civilnog društva i pripadnicima kršćanskih zajednica koji su učestvovali u opsežnom konsultacijskom procesu tokom izrade ovog priručnika, te se također želi zahvaliti sljedećim osobama na njihovom doprinosu izradi ovog priručnika: Anna Maria Đorđević, Tatyana Gribanova i Mine Yildirim.

Prijevod na bosanski/srpski/hrvatski je pripremila Misija OSCE-a u Bosni i Hercegovini. Sadržaj

Zahvalnost 3 Predgovor 6 Sažetak 8 Uvod 11

PRVI DIO: Razumijevanje izazova u pogledu antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje 17 I. Antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje u regionu OSCE-a: kontekst 18 II. Antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje u regionu OSCE-a: ključne karakteristike 32 III. Antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje u regionu OSCE-a: uticaj 45

DRUGI DIO: Obaveze OSCE-a i međunarodni standardi o netoleranciji prema kršćanima i ključni principi u rješavanju antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje 53 I. Političke obaveze i međunarodne obaveze 54 II. Ključni principi za usmjeravanje napora u rješavanju antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica 63 1. Pristup zasnovan na ljudskim pravima 63 2 Sveobuhvatan, holistički i kooperativan pristup 63 3. Participativan pristup 65 4. Princip „nenanošenja štete“ 66 5. Pristup usmjeren na žrtvu 67 6. Rodno osjetljiv pristup 68 7. Transparentnost 69 TREĆI DIO: Odgovor na antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje i sigurnosne izazove kršćanskih zajednica 71 Praktični koraci 72 1. Prepoznavanje problema 72 2. Promoviranje obrazovanja, podizanje svijesti, međuvjerski i međureligijski dijalog 74 3. Prikupljanje podataka o antikršćanskim krivičnim djelima počinjenim iz mržnje, uključujući u koordinaciji sa kršćanskim zajednicama i civilnim društvom 85 4 Izgradnja povjerenja između vlasti i kršćanskih zajednica 91 5 Saradnja s kršćanskim zajednicama na efikasnom rješavanju sigurnosnih prijetnji i potreba povezanih sa krivičnim djelima počinjenim iz mržnje 95 6. Umirivanje zajednice u slučaju antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje 100 7. Pružanje podrške žrtvama antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje 103

ČETVRTI DIO: Predložene mjere za ključne aktere za suzbijanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje 107

ANEKSI 121 ANEKS 1: Analize slučajeva 122 ANEKS 2: Kršćanstvo: kratki uvod za organe za provođenje zakona 129 Predgovor Posljednjih godina kršćanske zajednice širom regiona OSCE-a suočavaju se sa incidentima počinjenim iz mržnje prema kršćanima, uključujući grafite i vandalizam te prijetnje, fizičke napade i ubistva. Takvi incidenti su usmjereni ka velikom broju kršćanskih zajednica. Ova djela neprijateljstva i nasilja ostavljaju dugotrajnu traumu na žrtve, njihove porodice i zajednice. Ako se ne rješavaju, ovakva djela mogu narušiti mir u širem smislu, sigurnost i stabilnost društva i cijelog regiona. Svaki incident motiviran predrasudom prema kršćanima nije samo napad na pojedince ili imovinu, već i na temeljne vrijedno- sti slobode vjere, dostojanstva, međusobnog poštovanja i jednakosti koje čine osnovu demokratskog društva.

Ono što ovo pitanje čini posebno hitnim je činjenica da se krivična djela počinjena iz mržnje zasnovana na religiji često relativiziraju, nedovoljno prijavljuju ili politički zanemaruju. Svaki oblik mržnje zasnovane na vjeri ili uvjerenju treba biti nedvosmisleno osuđen i tretiran s istom ozbiljnošću kao i bilo koje drugo krivično djelo počinjeno iz mržnje. Kada društvo selektivno priznaje ili minimizira mržnju zasnovanu na religiji, stvara se opasan presedan – kojim se ohrabruje netolerancija i potkopava se princip jednake zaštite za sve vjere i uvjerenja u skladu sa zakonom. Kao i kod svih oblika “različitosti”, netrpeljivost prema kršćanima prijeti ne samo sigurnosti vjernika, već i širem okviru pluralističkih, otvorenih i ravnopravnih društava.

Netolerisanje mržnje koja je zasnovana na religiji zahtijeva sveobuhvatan, međusektorski i inkluzivan pristup, jer ova djela su rijetko izolirani incidenti; ona su često simptomi širih društvenih podjela, sistemskih predrasuda i rastuće netolerancije. Pravni okviri imaju ključnu ulogu u odvraćanju i kažnjavanju krivičnih djela počinjenih iz mržnje, ali samo zakonodavstvo nije dovoljno. Obrazovanje je jednako bitno za promoviranje međusobnog razumijevanja, uklanjanje štetnih stereotipa i njegovanje kulture poštovanja od najranije dobi. Međureligijski dijalog može premostiti podjele među zajednicama, podstičući empatiju i solidarnost na religijskoj osnovi. Odgovornost medija, javne kampanje i usluge podrške žrtvama također doprinose izgradnji inkluzivne sredine u kojoj se kršćanske zajednice, kao i sve druge, mogu osjećati sigurno i poštovano. Višedimenzionalna strategija osigurava da se osnovni uzroci netolerancije rješavaju kako preventivno tako i kroz odgovarajuće reakcije.

Mandat Ureda OSCE-a za demokratske institucije i ljudska prava (ODIHR) je pružiti podršku državama članicama OSCE-a u njihovim naporima suzbijanja netolerancije prema kršćanima. Države članice OSCE-a su više puta osudile i obavezale se na suzbijanje netolerancije i diskriminacije zasnovane na vjeri ili uvjerenju, uključujući i netoleranciju prema kršćanima. Odlukom Ministarskog vijeća iz Madrida iz 2007. godine pozvani su politički predstavnici da čvrsto odbace pojave netolerancije prema kršćanima. Odlu- kom Ministarskog vijeća iz Kijeva iz 2013. godine pozvane su države članice da spriječe

6 netoleranciju, nasilje i diskriminaciju zasnovanu na vjeri ili uvjerenju, uključujući i protiv kršćana, i da usvoje politike za promoviranje poštivanja i zaštite mjesta bogosluženja.

Ovaj priručnik je najnoviji u seriji publikacija ODIHR-a koje se bave krivičnim djelima počinjenim iz mržnje i sigurnosnim potrebama ugroženih zajednica, uključujući i Razu- mijevanje antisemitskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba jevrejskih zajednica i Razumijevanje antimuslimanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba muslimanskih zajednica. U ovom priručniku, ODIHR pruža skup sveobuhvatnih preporuka kako bi se pomoglo državama članicama da poduzmu praktične korake u provedbi ovih obaveza. Općenito, preporuke su osmišljene kako bi se pojačala saradnja između državnih institucija, uključujući organe za provođenje zakona i kršćanske zajednice u rješavanju sigurnosnih izazova u ovim zajednicama.

Ovaj priručnik je rezultat opsežnog i inkluzivnog konsultativnog procesa sa stručnjacima i predstavnicima država članica OSCE-a, organizacija civilnog društva i kršćanskih zajednica. Izrada priručnika omogućena je zahvaljujući finansijskim doprinosima Mađarske, Italije i Poljske.

Maria Telalian Direktorica ODIHR-a

7 Sažetak KOJI IZAZOVI STOJE PRED NAMA?

U cijelom regionu OSCE-a, antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje su usmjerena na kršćane i kršćanke, kršćanske dječake i djevojčice, kao i osobe ili zajednice koje se percipiraju kao kršćanske ili su povezane s kršćanima. Kršćanske institucije, uključujući mjesta bogosluženja, groblja i spomenici također su meta nasilja i vandalizma motiviranog mržnjom prema kršćanima.

Krivična djela motivirana netolerancijom prema kršćanima duboko utiču ne samo na žrtve pojedinačnih napada, već i na svakodnevni život kršćana i kršćanskih zajednica na različite načine. Uticaj antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i povezani sigurnosni izazovi pri izražavanju kršćanskog identiteta i kršćanske religijske prakse, zajednice i društvenog života mogu uključivati:

• Nespremnost da učestvuju u vjerskim službama, da dijele vjersku literaturu, da se javno identificiraju kao kršćani, da otvoreno govore o svojoj vjeri ili nose vjersku odjeću ili kršćanske simbole;

• Oklijevanje da organiziraju i promoviraju vjerske festivale, proslave i druge događaje zbog straha od potencijalnih napada;

• Povećana ulaganja u sigurnosne mjere za mjesta bogosluženja, što može opteretiti resurse kršćanskih zajednica i preusmjeriti sredstva koja su namijenjena vjerskim, kulturnim i društvenim aktivnostima;

• Otkazivanje događaja odnosno prekidanje društvenih inicijativa koje vode kršćanske organizacije zbog opetovanog ciljanja kršćanskih institucija i događaja;

• Samoizolacija od šireg društva zbog stalnih sigurnosnih izazova i nedostatka insti- tucionalne podrške ili, u ekstremnim slučajevima, preseljenje zajednice u potrazi za sigurnošću i slobodom da prakticiraju svoju vjeru.

ZAŠTO JE OVO VAŽNO ZA DRŽAVE ČLANICE?

Države članice OSCE-a obavezale su se da će priznati, evidentirati i prijaviti krivična djela počinjena iz mržnje zasnovana na predrasudi prema kršćanima, te su podržale napore institucija OSCE-a da razvijaju efikasne i sveobuhvatne odgovore na krivična djela počinjena iz mržnje.

8 Države su se obavezale da će poduzeti mjere kako bi „spriječile netoleranciju, nasilje i diskriminaciju po osnovu vjere ili uvjerenja, uključujući i protiv kršćana“, kao i da će „usvojiti politike za promoviranje poštivanja i zaštite mjesta bogosluženja i vjerskih lokaliteta, vjerskih spomenika, groblja i svetišta od vandalizma i uništavanja“.1 U nekoliko odluka Ministarskog vijeća ponovo je potvrđena prijetnja koju krivična djela počinjena iz mržnje predstavljaju za sigurnost pojedinaca i društvenu koheziju, kao i mogućnost da takva krivična djela mogu dovesti do konflikta i nasilja većih razmjera.2

ŠTA VLADE MOGU PODUZETI?

Vlade mogu preduzeti niz mjera kako bi se riješio problem antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje, odnosno mogu:

• Konstatovati da antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje predstavljaju ozbilj- nu prijetnju ne samo u pogledu sigurnosti pojedinaca i zajednica, već i šire društvene kohezije i sigurnosti, i da zahtijevaju brzu, koordiniranu i sveobuhvatnu reakciju;

• Brzo i nedvosmisleno osuditi svako antikršćansko krivično djelo počinjeno iz mržnje i javno izraziti solidarnost s pogođenim kršćanskim zajednicama;

• Izraditi sveobuhvatne lokalne obrazovne politike i strategije za rješavanje osnovnih uzroka netolerancije prema kršćanima;

• Provoditi kampanje u vezi podizanja svijesti i aktivnosti za poboljšanje razumijevanja netolerancije prema kršćanima;

• Promovirati, podržavati i omogućavati otvoreni i transparentni međuvjerski i među- religijski dijalog i partnerstva, s ciljem borbe protiv netolerancije i diskriminacije na osnovu vjere ili uvjerenja, izgradnje odnosa koji podrazumijevaju otvorenost i povjerenje, te podsticanje veće tolerancije, međusobnog poštovanja i razumijevanja u društvu;

• Poboljšati prikupljanje, evidentiranje, razmjenu i analizu podataka o antikršćanskim krivičnim djelima počinjenim iz mržnje, uključujući kroz zakonodavstvo, razvoj poli- tika, unapređene mehanizme evidencije, programe obuke, viktimološka istraživanja, objavljivanje podataka i stalnu evaluaciju.

1 OSCE Ministerial Council Decision No. 3/13, „Sloboda misli, savjesti, vjere ili uvjerenja“, Kijev, 9. decembar 2013. godine. 2 Vidjeti, između ostalog, OSCE Ministerial Council Decision No. 6/02, „Tolerancija i nediskriminacija“, 7. decembar 2002.; OSCE Ministerial Council Decision No. 12/04 „Tolerancija i nediskriminacija“, 7. decembar 2004.; OSCE Ministerial Council Decision No. 10/05, „Tolerancija i nediskriminacija: promoviranje uzajamnog poštovanja i razu- mijevanja“, Ljubljana, 6. decembar 2005.; OSCE Ministerial Council Decision No. 13/06, „Borba protiv netolerancije i diskriminacije i promoviranje uzajamnog poštovanja i razumijevanja“, Brisel, 6. decembar 2006.; OSCE Ministe- rial Council Decision No. 10/07, Tolerancija i nediskriminacija: promoviranje međusobnog poštovanja, Madrid, 3. decembar 2007.

9 • Sarađivati s kršćanskim zajednicama i širim civilnim društvom kako bi se poboljšalo praćenje, evidentiranje i dijeljenje podataka o krivičnim djelima počinjenim iz mržnje i incidentima iz mržnje;

• Graditi povjerenje sa kršćanskim zajednicama uspostavljanjem dvosmjernih, otvorenih i transparentnih kanala komunikacije i koordinacije;

• Pružiti podršku kršćanskim zajednicama u provođenju procjena rizika i realizaciji mjera za jačanje njihove sigurnosti i pripreme za krizne situacije;

• Provoditi pojačane sigurnosne mjere za zaštitu kršćanskih mjesta bogosluženja i drugih povezanih objekata tokom perioda povećanog rizika;

• Razviti koherentne i efikasne sisteme podrške žrtvama u saradnji sa organizacijama civilnog društva kako bi se osiguralo da žrtve antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje dobiju senzibiliziranu, dostojanstvenu i sveobuhvatnu podršku.

10 Uvod OSNOVNE INFORMACIJE

Države članice OSCE-a su postigle sporazum o širokom spektru mjera za suzbijanje netolerancije i diskriminacije, uključujući netoleranciju prema kršćanima, i za očuvanje slobode vjere ili uvjerenja i pripadajućih ljudskih prava.3 U tom smislu su naglasile potrebu za sveobuhvatnim i međuresornim pristupom kako bi se efikasno riješili različiti oblici netolerancije i diskriminacije, uz priznavanje njihovih specifičnosti i historijskih okvira.

Predsjedavajući OSCE-a je po prvi put spomenuo netoleranciju prema kršćanima u deklaraciji visokog nivoa koja je proizašla iz Konferencije u Kordobi 2005. godine.4 Zatim je uslijedio niz odluka Ministarskog vijeća OSCE-a kojima se nastojalo kreirati odgovor na nivou cijelog OSCE-a za suzbijanje predrasuda, netolerancije i diskriminacije prema kršćanima.5

U 2006. godini, Ministarsko vijeće OSCE-a pozvalo je države članice da rješavaju osnovne uzroke netolerancije i diskriminacije „kroz pojačane mjere podizanja svijesti koje […] imaju za cilj spriječiti netoleranciju i diskriminaciju, uključujući i protiv kršćana, Jevreja, muslimana i pripadnika drugih religija“.6

U 2007. godini, Ministarsko vijeće je također pozvalo na „trajne napore političkih pred- stavnika, uključujući parlamentarce, da snažno odbace i osude ispoljavanje rasizma, ksenofobije, antisemitizma, diskriminacije i netolerancije, uključujući i protiv kršćana, Jevreja, muslimana i pripadnika drugih religija“.7

„Dok se naglašava važnost sveobuhvatnog pristupa za suzbijanje diskriminacije i kri- vičnih djela počinjenih iz mržnje, na koji se države članice OSCE-a obavezuju, također je neophodno priznati i razumjeti specifičnost diskriminacije i antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje. Rješavanje i suzbijanje diskriminacije i antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje može se odvijati samo kao dio zajedničkog napora

3 Vidjeti, između ostalog, OSCE Ministerial Council Decision No. 4/03, „Tolerancija i nediskriminacija“, Maastricht, 2. decembar 2003; OSCE Permanent Council Decision No. 621, „Tolerancija i borba protiv rasizma, ksenofobije i diskriminacije“, 29. juli 2004; OSCE Ministerial Council Decision No. 10/05 „Tolerancija i nediskriminacija: promoviranje međusobnog poštovanja i razumijevanja“, Ljubljana, 6. decembar 2005; OSCE Ministerial Council Decision No. 13/06, „Borba protiv netolerancije i diskriminacije i promoviranje međusobnog poštovanja i razumi- jevanja“, Brisel, 6. decembar 2006; OSCE Ministerial Council Decision No. 10/07, „Tolerancija i nediskriminacija: promoviranje međusobnog poštovanja“, Madrid, 3. decembar 2007; OSCE Ministerial Council Decision No. 3/13, „Sloboda misli, savjesti, vjere ili uvjerenja“, Kijev, 9. decembar 2013; i OSCE Ministerial Council Decision No. 08/14, „Deklaracija o jačanju napora u borbi protiv antisemitizma“, Bazel, 5. decembar 2014. 4 Cordoba Declaration by the Chairman-in-Office, Konferencija OSCE-a o antisemitizmu i drugim oblicima netole- rancije, OSCE, 9. juni 2005. 5 OSCE Ministerial Council Decision No. 10/05; OSCE Ministerial Council Decision No. 13/06; OSCE Ministerial Council Decision No. 10/07; i OSCE Ministerial Council Decision No. 08/14. 6 OSCE Ministerial Council, Decision No. 13/06. 7 OSCE Ministerial Council Decision No. 10/07.

11 u borbi protiv svih oblika netolerancije i diskriminacije, kako bi se zajedno radilo na inkluzivnim i demokratskim društvima zasnovanim na ljudskim pravima; gdje se također cijeni i priznaje mnoštvo različitih kultura, etničkih grupa, vjera i uvjerenja. Istovremeno, potrebno je jačati svijest o diskriminaciji i antikršćanskim krivičnim djelima počinjenim iz mržnje, te podsticati istraživanje i razumijevanje na koji način se boriti protiv toga u regionu OSCE-a.“ — Dr. Regina Polak, redovna profesorica praktične teologije i međureligijskog dijaloga na Univerzitetu u Beču i bivša lična predstavnica predsjedavajućeg OSCE-a za suzbijanje rasizma, ksenofobije i diskriminacije, s posebnim fokusom na netoleranciju i diskriminaciju prema kršćanima i pripadnicima drugih religija.8

Suzbijanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje je ključni element rada Ureda OSCE-a za demokratske institucije i ljudska prava (ODIHR) na toleranciji i nedis- kriminaciji, u skladu sa obavezama OSCE-a. ODIHR sarađuje s državnim organima vlasti kako bi ojačao njihov kapacitet da prepoznaju, evidentiraju, istražuju i procesuiraju krivična djela počinjena iz mržnje, i pruže podršku žrtvama krivičnih djela počinjenih iz mržnje. Istovremeno, ODIHR sarađuje sa organizacijama civilnog društva i vjerskim zajednicama ili zajednicama uvjerenja kako bi im omogućio praćenje i izvještavanje o krivičnim djelima počinjenim iz mržnje, uključujući kroz specijaliziranu obuku o rješa- vanju krivičnih djela počinjenih iz mržnje motiviranih predrasudama prema kršćanima.9 Promoviranjem slobode vjere ili uvjerenja za sve, ODIHR također doprinosi stvaranju okruženja u kojem jača tolerancija prema religijama i poštivanje različitosti vjerskih zajednica ili zajednica uvjerenja, uključujući i za kršćane.

ODIHR je uključio diskusije o netoleranciji prema kršćanima i pripadnicima drugih religija u nekoliko sastanaka o ljudskoj dimenziji OSCE-a10, te je također organizirao niz međunarodnih događaja na ovu temu, naprimjer: Konferenciju o suzbijanju netolerancije i diskriminacije prema kršćanima, koja je održana u Beču 2016. godine i organizirana od strane njemačkog predsjedavanja OSCE-om i ODIHR-a11, te međunarodni stručni sastanak koji je ODIHR organizirao u Ženevi 2019. godine pod nazivom Rješavanje problema netolerancije, diskriminacije i krivičnih djela počinjenih iz mržnje: Odgovori

8 Uvodne napomene, konsultativni sastanak OSCE/ODIHR-a o krivičnim djelima počinjenim iz mržnje protiv kršćana, Beč, 30. oktobar 2023. 9 U januaru 2021. i martu 2022. godine, ODIHR je organizirao online obuku: Training for Civil Society on Addressing Anti-Christian Hate Crime. 10 Vidjeti, naprimjer, Dodatne sastanke o ljudskoj dimenziji Upholding the Principles of Tolerance and Non-Discrimi- nation, including in the Promotion and Protection of Freedom of Religion or Belief; Freedom of Religion or Belief: Issues, Opportunities, and the Specific Challenges of Combatting Anti-Semitism and Intolerance and Discrimi- nation Against Christians, Muslims and Members of Other Religions, 22.–23. juni 2017, i Policies and Strategies to Further Promote Tolerance and Non-Discrimination, 14.–15. april 2016. 11 Vidjeti: Security needs, effective responses to intolerance and hate crimes against Christians discussed at OSCE/ ODIHR event in Vienna, 14. decembra 2016. Drugi događaji na visokom nivou na ovu temu uključuju High-Level Meeting on Preventing and Responding to Hate Incidents and Crimes against Christians, Rim, 12. septembar 2011.; i Intolerance and Discrimination against Christians: Focusing on Exclusion, Marginalization and Denial of Rights, Beč, 4. mart 2009.

12 civilnog društva i kršćanskih i drugih vjerskih zajednica.12 U cilju daljnjeg podizanja svijesti o prirodi antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i njihovom uticaju na pojedince i zajednice, ODIHR je 2018. godine objavio Informativu abrošuru o antikr- šćanskim krivičnim djelima počinjenim iz mržnje, koja je dostupna na engleskom, ruskom, bosanskom, njemačkom, italijanskom, španskom i ukrajinskom jeziku.13

ZAŠTO JE OVAJ PRIRUČNIK NEOPHODAN?

Antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje — krivična djela motivirana predrasu- dom prema kršćanima — predstavljaju ekstremno ispoljavanje netolerancije koji žrtvama i njihovim zajednicama šalje štetnu poruku isključivanja. Prema izvještajima koje je ODIHR primio, antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje i dalje predstavljaju ozbiljan problem širom regiona OSCE-a.14 Ova djela neprijateljstva i nasilja, ako se ne rješavaju, prevazilaze štetu nanesenu pojedinačnim žrtvama ili zajednicama. Ta djela ugrožavaju društvenu koheziju, potkopavaju temelje mirnog suživota i narušavaju opći mir, sigurnost i stabilnost cijelog društva.

Kako bi se riješilo ovo značajno pitanje, cilj ovog priručnika je poboljšati razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i važnost osiguravanja sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica.

KOJI JE OBIM I SVRHA PRIRUČNIKA?

U priručniku se razmatra kontekst u kojem se dešavaju antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje, ističu se glavne karakteristike i uticaj ovih krivičnih djela, te se pružaju smjernice državama članicama o tome kako da jačaju napore u rješavanju takvih krivičnih djela u saradnji sa drugim akterima, posebno sa pogođenim zajednicama. Priručnih promoviše međuresorni pristup koji u prvi plan stavlja potrebe žrtve, koji uključuje rodnu i intersekcijsku perspektivu, kako bi se antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje efikasno i sveobuhvatno rješavala.

U priručniku se također navodi niz praktičnih mjera koje mogu poduzeti oni koji su odgovorni za rješavanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i osiguranje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica. Prvenstveno su to državni zvaničnici, uklju- čujući donositelje odluka i politika, organi za provođenje zakona i politički predstavnici, ali se očekuje da će kršćanske zajednice, druge vjerske zajednice ili zajednice uvjerenja, šire civilno društvo i javnost također smatrati korisnim preporuke u ovom priručniku.

12 Addressing Intolerance, Discrimination and Hate Crime: Responses of Civil Society and Christian and Other Reli- gious Communities: Expert Meeting, 22.–23. oktobar 2019. 13 Brošura je dostupna na: Anti-Christian Hate Crime, OSCE/ODIHR, 31. juli 2018. 14 Za više informacija, vidjeti odjeljak: “Antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje u regionu OSCE-a: kontekst“, u nastavku i Anti-Christian hate crime (2023) u godišnjem Izvještaju OSCE/ODIHR-a o krivičnim djelima počinje- nim iz mržnje Hate Crime Report.

13 Glavni ciljevi ovog priručnika su:

• Podizanje svijesti o prirodi, učestalosti i uticaju antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i sigurnosnim izazovima kršćanskih zajednica u regionu OSCE-a, kao i o tome kako se predrasude prema kršćanima odnose prema drugim predrasudnim motivima;

• Pružanje pomoći državnim akterima, uključujući donositelje odluka i politika, organe za provođenje zakona i političke predstavnike u državama članicama OSCE-a, da prepoznaju, evidentiraju i efikasno rješavaju antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje i osiguraju sigurnost kršćanskih zajednica;

• Promoviranje dijaloga, saradnje i razmjene najboljih praksi između državnih orga- na vlasti uključujući organe za provođenje zakona, pripadnike kršćanskih zajednica i šire civilno društvo, s ciljem rješavanja antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i unapređenja sigurnosti ovih zajednica;

• Podržavanje napora civilnog društva u rješavanju antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica.

Za potrebe ovog priručnika, antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje shvataju se, u skladu s OSCE-ovim razumijevanjem krivičnih djela počinjenih iz mržnje, kao krivična djela počinjena sa predrasudnim motivom. Prema tome, ovaj priručnik ne obuhvata diskriminaciju kršćana, niti moguće povrede slobode vjere ili uvjerenja kršćana koje nisu povezane sa pitanjima krivičnih djela počinjenih iz mržnje i sigurnosti.15

Osim toga, ovaj priručnik je namijenjen uvažavanju sigurnosnih potreba pojedinaca, grupa i zajednica koje se identificiraju kao kršćani, čak i ako ih organi vlasti odnosno druge kršćanske zajednice ne priznaju kao takve.16 Ovo ne podrazumijeva nikakvu

15 Specijalni izvjestitelj UN-a za slobodu vjere ili uvjerenja utvrdio je da kršenja prava na slobodu vjere ili uvjerenja mogu biti uzrokovana „društvenim i političkim faktorima”, kao što su miješanje autoritarnih vlasti opsjednutih kontrolom, korištenje religija za definiranje homogenog shvatanja nacionalnog identiteta, gubitak povjerenja u javne institucije i prateći procesi društvene fragmentacije, prevladavanje ‘mačo kulture’, ekonomske i socijalne nejednakosti, rastuće razlike u moći između različitih grupa unutar društva i drugi faktori“. Vidjeti: Interim Report of the Special Rapporteur on freedom of religion or belief, 2. avgust 2016., A/71/269, stav 24. 16 Ovo je u skladu s principom samoidentificiranja. Pravo na slobodu mišljenja, savjesti, vjere ili uvjerenja, koje štiti slobodu pojedinca ili grupe da ima ili da usvoji vjeru ili uvjerenje po vlastitom izboru (ICCPR, član 18, i ECHR, član 9), trebalo bi se „široko tumačiti“ kako bi se primjenjivalo ne samo na „tradicionalne religije ili na religije i uvjerenja s institucionalnim karakteristikama ili praksama sličnim onima koje imaju tradicionalne religije“, već i na „novouspostavljene“ vjere ili uvjerenja te na „vjerske manjine koje mogu biti predmet neprijateljstva od strane dominantne vjerske zajednice“ (CCPR General Comment No. 22: Article 18 (Freedom of Thought, Conscience or Religion), CCPR/C/21/Rev.1/Add.4, 30. juli 1993., stav 2).Važno je da država priznaje pravo pojedinaca da se izjaš- njavaju kao pripadnici vjerske zajednice ili zajednice uvjerenja, neovisno o njenom statusu kao službeno priznate grupe ili vjerske manjine (Recommendations of the Forum on Minority Issues at its sixth session: Guaranteeing the rights of religious minorities, A/HRC/25/66, 22. januar 2014., stav 7). Stoga, prema principu samoidentificira- nja, vjera ili uvjerenje kao karakteristika ličnog identiteta trebala bi se dodjeljivati kroz samoidentificiranje, a ne putem pripisivanja ili insinuacije od strane vanjskih aktera (OHCHR, A Human Rights-Based Approach to Data. Leaving no one Behind in the 2030 Agenda for Sustainable Development, 2018, str. 12-13).

14 procjenu ODIHR-a o „stepenu utemeljenosti, važnosti, kohezije i značaja“17 vjerskih zajednica ili zajednica uvjerenja navedenih u priručniku.

KAKO JE OVAJ PRIRUČNIK IZRAĐEN?

U skladu sa sveobuhvatnim pristupom rješavanju svih oblika netolerancije, diskriminacije i mržnje, uključujući i onu zasnovanu na vjeri ili uvjerenju, ovaj priručnik je najnoviji u ediciji publikacija koja se bavi krivičnim djelima počinjenim iz mržnje vezanim za religiju i sigurnosnim potrebama vjerskih zajednica ili zajednica uvjerenja. Ovaj priručnik je nastavan na publikacije iz 2017. godine pod nazivom: Razumijevanje antisemitskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba jevrejskih zajed- nica: Praktični priručnik18 i publikacije iz 2020. godine pod nazivom: Razumijevanje antimuslimanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba muslimanskih zajednica: Praktični priručnik.19 Ova publikacija bi se trebala pročitati zajedno sa spomenutim priručnicima, kao i s ODIHR-ovim političkim smjernicama o Slobodi vjere ili uvjerenja i sigurnosti.20

Ovaj priručnik je rezultat opsežnog i inkluzivnog konsultativnog procesa, osobno i online, u kojem su učestvovali međunarodni i nacionalni stručnjaci, te predstavnici država članica OSCE-a, organizacija civilnog društva i kršćanskih zajednica. To je uključivalo i sastanak s predstavnicima država članica OSCE-a u Beču (oktobar 2023.), konsultacije sa stručnja- cima i predstavnicima civilnog društva i kršćanskih zajednica u Varšavi (novembar 2023.), Jerevanu (februar 2024.) i Ottawi (maj 2024.). ODIHR je također omogućio državama članicama da dostave pisane komentare, podatke i preporuke za rješavanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje. Konsultativni sastanak sa stručnjacima za pregled nacrta ovog priručnika organiziran je u Varšavi u novembru 2024. godine. Ukupno je 114 osoba (57 muškaraca i 57 žena) doprinijelo izradi ove publikacije.

KAKO JE OVAJ PRIRUČNIK STRUKTURIRAN?

U prvom dijelu priručnika opisuje se kontekst u kojem se dešavaju antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje, kao i temeljne predrasude i narativi koji oblikuju okruženja u kojima se mogu pojaviti krivični aspekti netolerancije. On također pruža neiscrpan pregled ključnih karakteristika antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje, uključujući potencijalne pokazatelje predrasuda i vrste antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje. Na kraju, priručnik opisuje uticaj koji antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje mogu imati na kršćane i kršćanske zajednice. Svi navedeni praktični

17 Campbell and Cosans v the United Kingdom, Evropski sud za ljudska prava (ESLJP), 23. mart 1983. 18 Understanding Anti-Semitic Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Jewish Communities: A Practical Guide, OSCE/ODIHR, 15. maj 2017. 19 Understanding Anti-Muslim Hate Crimes – Addressing the Security Needs of Muslim Communities: A Practical Guide, OSCE/ODIHR, 15. maj 2020. 20 Freedom of Religion or Belief and Security: Policy Guidance, OSCE/ODIHR, 9. septembar 2019.

15 primjeri preuzeti su iz ODIHR-ovog Izvještaja o krivičnim djelima počinjenim iz mržnje, osim ako nije drugačije naznačeno.

U drugom dijelu priručnika prikazuje se pregled obaveza OSCE-a u pogledu netolerancije prema kršćanima i krivičnih djela počinjenih iz mržnje, kao i međunarodnih standarda za suzbijanje netolerancije prema kršćanima. Priručnik također opisuje principe koji bi trebali biti temelj zakonodavstva, politika i inicijativa osmišljenih za suzbijanje antikr- šćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje.

U trećem dijelu priručnika navodi se sedam praktičnih koraka koje vlade mogu poduzeti kako bi se riješila antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje i osigurala sigurnost kršćanskih zajednica.

U četvrtom dijelu priručnika predlažu se aktivnosti za ključne aktere, kao što su državni službenici, organi za provođenje zakona, vjerske zajednice ili zajednice uvjerenja i civilno društvo, kako bi se efikasno odgovorilo na sigurnosne izazove s kojima se suočavaju kršćanske zajednice.

U aneksima se navode dodatne informacije kako bi se pružila pomoć akterima u rje- šavanju antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje. U aneksu 1 prikazuju se analize slučaja koje mogu biti korisne državnim službenicima, uključujući organe za provođenje zakona i druge, za prepoznavanje pokazatelja predrasuda u antikršćanskim krivičnim djelima počinjenim iz mržnje. U aneksu 2 navode se informacije o glavnim doktrinama, učenjima, tradicijama i proslavama kršćanstva, usklađene sa potrebama službenika za provođenje zakona.

16 PRVI DIO: Razumijevanje izazova u pogledu antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje

17 U ovom odjeljku razmatra se kontekst, ključne karakteristike i uticaj antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje u regionu OSCE-a. Ako nije naveden drugi izvor, svi primjeri u ovom odjeljku odnose se na antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje koja su organizacije civilnog društva prijavile ODIHR-u.21 Pošto se antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje, kao i sva krivična djela počinjena iz mržnje, nedovoljno prijavljuju, informacije koje su ovdje navedene ne bi se trebale smatrati sveobuhvatnim ili konačnim prikazom njihove učestalosti ili obima; one jednostavno odražavaju incidente prijavljene ODIHR-u.

I. Antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje u regionu OSCE-a: kontekst Krivično djelo počinjeno iz mržnje je krivično djelo počinjeno s motivom zasnovanim na predrasudama. Krivična djela počinjena iz mržnje obuhvataju dva elementa. Prvi element je da počinjeno djelo predstavlja krivično djelo. Drugi element je da počinitelj mora izvršiti krivično djelo s određenim motivom – predrasudom. Motiv zasnovan na predrasudi razlikuje krivična djela počinjena iz mržnje od običnih krivičnih djela. U praksi, motiv zasnovan na predrasudi znači da:22

• počinitelj namjerno bira metu krivičnih djela zbog neke zaštićene karakteristike (diskriminatorni izbor mete); ili

• prije, tokom ili nakon izvršenja krivičnih djela, počinitelj izražava neprijateljstvo pre- ma zaštićenim karakteristikama ciljne osobe, grupe ili imovine (teži oblik krivičnog djela zbog neprijateljstva).

Djela nasilja prema pojedincima ili prijetnje pojedincima zasnovana na njihovom stvarnom ili percipiranom kršćanskom identitetu, kao i napadi na osobe ili imovinu povezanu s kršćanskim pojedincima ili zajednicama, kategoriziraju se kao antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje. Takva krivična djela mogu uključivati ubistvo, djela zastrašivanja, prijetnje, oštećenje imovine, fizičke napade, paljevinu, pljačku ili bilo koje drugo krivično djelo počinjeno zbog antikršćanske predrasude.

Antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje razlikuju se od, ali su ponekad blisko povezana sa nezakonitim „govorom mržnje“, koji se odnosi na podsticanje mržnje ili nasilja zasnovanog na zaštićenoj karakteristici, a koje je protupravno shodno nacionalnom

21 Anti-Christian hate crime (2023), Izvještaj OSCE/ODIHR-a o krivičnim djelima počinjenim iz mržnje. 22 Hate Crime Laws: A Practical Guide. Revised Edition, OSCE/ODIHR, 23. septembar 2022, str. 15 i 58.

18 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica zakonodavstvu. Dok je polazna tačka za prepoznavanje krivičnih djela počinjenih iz mržnje činjenica da je krivično djelo počinjeno s mogućim motivom predrasude, uobi- čajena polazna tačka za klasifikaciju protupravnog „govora mržnje“ je jasno prisutna predrasuda prema zaštićenoj karakteristici u sadržaju javnog izražavanja koje može predstavljati krivično djelo.23

Od kada je ODIHR počeo izvještavati o antikršćanskim krivičnim djelima počinjenim iz mržnje 2016. godine, Ured je dosljedno primao izvještaje o incidentima u više od 30 država članica OSCE-a. Ovi incidenti su pogodili i većinske i manjinske24 kršćanske zajednice u različitim okolnostima. Antikršćanski incidenti počinjeni iz mržnje koji su prijavljeni ODIHR-u kreću se od grafita i vandalizma do uznemiravanja, prijetnji, fizičkih napada i ubistava. Napadi na kršćanska mjesta bogosluženja, lokalitete, spomenike i druge objekte čine većinu prijavljenih incidenata. Treba napomenuti da je ODIHR primio više izvještaja o prijetnjama i fizičkom nasilju u državama u kojima su kršćanske zajednice u manjini, dok su napadi na kršćanska mjesta bogosluženja, lokalitete, spomenike i druge objekte prijavljeni u većem broju u državama gdje kršćani čine većinu.25

Iako podaci prikazuju važne pokazatelje sigurnosnih rizika i opću situaciju u pogledu netolerancije u društvu, oni se moraju tumačiti s oprezom. Zbog nedovoljnog prijavljiva- nja od strane žrtava i nedovoljnog evidentiranja od strane organa za provođenje zakona, nije moguće prikazati potpunu sliku učestalosti i obima krivičnih djela počinjenih iz mržnje, uključujući antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje u regionu OSCE-a. Naprimjer, niska stopa prijavljivanja antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje od strane žrtava može biti posljedica stida, poricanja, nepovjerenja u policiju ili straha od odmazde.26

Pored toga, civilno društvo se suočava s brojnim izazovima u evidentiranju i prijavlji- vanju antikršćanskih incidenata počinjenih iz mržnje, uključujući nedostatak resursa, nedostatak efikasnih mehanizama koordinacije sa organima za provođenje zakona i sve manji prostor za nezavisno djelovanje. Osim toga, službenici organa za provođenje zakona možda nemaju neophodne mehanizme evidentiranja ili ne prepoznaju da je krivično djelo u stvari antikršćansko krivično djelo počinjeno iz mržnje.27

U skladu s tim, na osnovu informacija prijavljenih ODIHR-u nije moguće donijeti konačne zaključke o obimu antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje u regionu

23 Hate Crime Prosecution at the Intersection of Hate Crime and Criminalized ‘Hate Speech’. A Practical Guide, OSCE/ ODIHR, 15. novembar 2024, str. 17–19. 24 „[Vjerska[…] manjina je svaka grupa osoba koja čini manje od polovine stanovništva na cijeloj teritoriji države, čiji članovi dijele zajedničke karakteristike \[…] religije.“ About minorities and human rights. Special Rapporteur on minority issues, Ured Visokog komesara Ujedinjenih nacija za ljudska prava. 25 Anti-Christian hate crime (2023), Izvještaj OSCE/ODIHR-a o krivičnim djelima počinjenim iz mržnje. 26 Preventing and responding to hate crimes: A resource guide for NGOs in the OSCE region, OSCE/ODIHR, 15. okto- bar 2009., str. 34–35. 27 Hate Crime Data Collection and Monitoring: A Practical Guide, OSCE/ODIHR, 29. septembar 2014., str. 11.

PRVI DIO 19 OSCE-a, niti kako se upoređuju sa drugim krivičnim djelima motiviranim predrasudama, uključujući one zasnovane na vjeri ili uvjerenju.

Važno je razumjeti da kršćani nisu homogena grupa; kršćanske zajednice širom regiona OSCE-a znatno se razlikuju po prisutnosti, vjerovanjima, praksama i percepcijama. Različite kršćanske denominacije koegzistiraju u mnogim državama članicama, pri čemu se neke, posebno manjinske kršćanske zajednice, suočavaju sa stalnom netolerancijom, diskriminacijom i krivičnim djelima počinjenim iz mržnje. Ovi oblici neprijateljstva često imaju korijene u historijskim narativima i stereotipima o kršćanima, koji su povezani sa slabim poimanjem nacionalnog jedinstva, optužbama za nelojalnost državi i odbacivanjem dominantnih društvenih vrijednosti.28 Ovi narativi, oblikovani i određeni složenom kombinacijom političkih, kulturnih, historijskih i društvenih faktora, objašnja- vaju postojanost i složenost savremenog antikršćanskog osjećaja. S obzirom na različite nacionalne kontekste i različitost kršćanskih zajednica, nemoguće je generalizirati glavne karakteristike antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje u regionu OSCE-a.

Nedavni izazovi u regionu OSCE-a, uključujući međudržavne konflikte, političke tenzije i ekonomsku nestabilnost, mogu povećati ranjivost zajednica na krivična djela počinjena iz mržnje stvaranjem okruženja u kojem je dopuštena netolerancija. Osim toga, neade- kvatna zaštita vladavine prava, ljudskih prava i principa jednakosti i nediskriminacije također pogoduju širenju krivičnih djela počinjenih iz mržnje. Kao što je napomenuo Specijalni izvjestitelj Ujedinjenih nacija za slobodu vjere ili uvjerenja:

„…masovna kršenja ljudskih prava vjerskih manjina i manjina različitih uvjerenja stvaraju popustljivo okruženje u kojem se poštovanje prema vjerskim manjinama i manjinama različitih uvjerenja umanjuje do te mjere da neprijateljstvo i nasilje prema takvim grupama postane legitimno. Nasilje u takvim okolnostima mogu počiniti i državni i nedržavni akteri, a ponekad i uz implicitni pristanak država, posebno kada počinitelji ostaju nekažnjeni.“29

Slično tome, Vijeće Ujedinjenih nacija za ljudska prava izrazilo je duboku zabrinutost zbog negativnog stereotipiziranja i stigmatizacije vjerskih zajednica ili zajednica uvjerenja i pojedinaca, posebno kada to odobravaju vlade.30 Zbog toga, rješavanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica zahtijeva potpuno priznanje i razumijevanje povezanih društvenih, političkih, pravnih, vjerskih

28 A/HRC/55/47 Report of the UN Special Rapporteur on Freedom of Religion or Belief Hatred on the Basis of Religion or Belief, Report of the Special Rapporteur on freedom of religion or belief, Nazila Ghanea,, Generalna skupština Ujedinjenih nacija, 8. januar 2024., stav 10. 29 A/75/385 Interim report of the Special Rapporteur on freedom of religion or belief, Ahmed Shaheed. Elimination of all forms of religious intolerance, Generalna skupština Ujedinjenih nacija, 12. oktobar 2020., stav 30. 30 A/HRC/RES/16/18, Combating intolerance, negative stereotyping and stigmatization of, and discrimination, incite- ment to violence and violence against, persons based on religion or belief, Generalna skupština Ujedinjenih nacija, 12. april 2011., stav 1.

20 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica i kulturnih aspekata pojedine zemlje, zajedno sa sviješću o izazovima koje ti aspekti predstavljaju za kršćane i kršćanske zajednice.

Pored toga, posljednjih godina, porast online tehnologija, društvenih mreža i upotre- be vještačke inteligencije (AI) doprinio je širenju raznih oblika online netolerancije i diskriminacije, što može dovesti do krivičnih djela počinjenih iz mržnje, uključujući antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje. Ured predstavnika OSCE-a za slobodu medija naglasio je da online platforme predstavljaju izazove u pristupu pouzdanim informacijama, jer one „prioritet daju angažmanu radi reklamnog profita a ne tačnosti, različitosti i javnom interesu.31

Platforme društvenih medija mogu doprinijeti porastu diskriminacije, neprijateljstva, nasilja, teorija zavjere i prebacivanja krivnje, i time povećati društvene tenzije zasnovane na vjeri ili uvjerenju. Digitalni prostor je postao plodno tlo za dezinformacije i mržnju, uključujući ideološke dezinformacije i dezinformacije zasnovane na identitetu, usmjerene na podsticanje diskriminacije i nasilja protiv vjerskih zajednica ili zajednica uvjerenja.32 Osim toga, generativne AI tehnologije, poput botova na društvenim mrežama, koriste se od strane grupa koje žele podsticati podjele i netoleranciju, iskrivljujući politički diskurs i pogrešno prikazujući javno mišljenje.33

OKOLNOSTI KOJE MOGU DOPRINIJETI ANTIKRŠĆANSKIM KRIVIČNIM DJELIMA POČINJENIM IZ MRŽNJE

Kršćanske zajednice mogu biti meta jer se smatraju prijetnjom nacionalnom identitetu i mirnom suživotu. U nekim državama članicama OSCE-a, određene vjerske zajednice ili zajednice uvjerenja ponekad se smatraju protivnim ili prijetećim za glavne društvene vrijednosti i norme, kao i usko definisanim poimanjima nacionalnog identiteta, čime se potencijalno ugrožava mir i sigurnost države.34 Informacije koje sadrže predrasude i stereotipe o određenim grupama mogu pojačati rizike od vjerske mržnje.35

U nekim slučajevima, politički diskurs i narativi doprinijeli su produživanju antikršćan- skih predrasuda i stereotipa u javnoj sferi, naprimjer, nazivajući manjinske kršćanske denominacije „sektama“ ili „kultovima“, ponekad uz negativne epitete kao što su:

31 Media and Big Tech Initiative, OSCE/RFoM, 2024. 32 A/HRC/40/58 Report of the Special Rapporteur on freedom of religion or belief, Generalna skupština Ujedinjenih nacija, 5. mart 2019., stavovi 50 i 52, i A/HRC/47/25 Report of the Special Rapporteur on the promotion and pro- tection of the right to freedom of opinion and expression, Generalna skupština Ujedinjenih nacija, 13. april 2021., stavovi 16 i 26. 33 A/HRC/44/57 Report of the Special Rapporteur on contemporary forms of racism, racial discrimination, xenop- hobia and related intolerance. Racial discrimination and emerging digital technologies: a human rights analysis, Generalna skupština Ujedinjenih nacija, 18. juni 2020., stav 24. 34 OSCE/ODIHR, FoRB Security Guide, str. 29. 35 UNGA, A/HRC/44/57, stav 52.

PRVI DIO 21 „opasne“, „destruktivne“, „ekstremističke“ ili „totalitarne“. Evropski sud za ljudska prava ovo smatra neprijateljskim jezikom koji krši član 9. Evropske konvencije.36

Neke su vlade reagirale tako što su odbile registraciju određenih vjerskih zajednica ili zajednica uvjerenja ili su ukidale registraciju nakon što je odobrena, ili su donosile strožije zakone o registraciji i zahtijevale od zajednica koje su već registrirane da se ponovo registriraju.37 Kršćanske zajednice koje nisu u mogućnosti da se registriraju ili održe status pravne osobe38 mogu se suočiti s povećanom društvenom marginalizacijom i ranjivošću na krivična djela počinjena iz mržnje, uz dodatni rizik da takva krivična djela možda neće biti evidentirani kao antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje zbog nedostatka zakonskog priznanja.

Osim toga, negativni stereotipi i sumnjičavost prema novo-uspostavljenim kršćanskim zajednicama mogu se intenzivirati kada ove grupe ugoste strane misionare ili održavaju veze izvan zemlje, uključujući s međunarodnim matičnim organizacijama. Reakcije države na ovakve slučajeve uključivale su i protjerivanje stranih misionara.39

Austrija, 9. maj 2023. Kršćanski misionar koji redovno dijeli Biblije javnosti bio je više puta izložen prijetnjama i antikršćanskim uvredama u naselju s većinskim muslimanskim stanovništvom u Beču. Na kiosku su bili postavljeni posteri koji glase: „Isus kaže: Ja sam put, i istina, i život (Jovan 14:6)“. Grupa ljudi je okružila njegov kiosk s knjigama i napala ga, a njegove Biblije su ukradene. Žrtva je čula počinitelje kako govore: „Krist nije Bog“. On je i ranije bio izložen prijetnjama na istom mjestu, kada mu je muškarac upućivao gestu koja simbolizira da će mu presjeći vrat.

Španija, 17. novembar 2022. Dok su obavljali vjerske aktivnosti na ulici, trima Jehovinim svjedocima, dvjema ženama i jednom muškarcu, prišao je muškarac koji se predstavio kao katolik i zatražio da pogleda vjersku literaturu žrtava. Zatim je rastrgao vjersku literaturu, vrijeđao grupu i više puta prijetio da će im razbiti glave. Počinitelj je na kraju udario muškarca u prsa, koji je zadobio povrede i bila mu je potrebna medicinska pomoć.

Turska, 18. decembar 2023. Pastor protestantske crkve u Istanbulu bio je izložen prijetnjama putem telefona i zatim mu je rečeno da isprazni crkvu. Nešto kasnije,

36 Leela Förderkreis e.V. and Others v. Germany, predmet br. 58911/00, Evropski sud za ljudska prava (ESLJP), 6. novembar 2008.; Centre of Societies for Krishna Consciousness In Russia and Frolov v. Russia, predmet br. 37477/11, ESLJP, 23. novembar 2021.; i Tonchev and Others v. Bulgaria, predmet br. 56862/15, ESLJP, 13. decembar 2022. 37 OSCE/ODIHR, FoRB Security Guide, str. 29. 38 Za više informacija vidjeti Guidelines on the Legal Personality of Religious or Belief Communities, OSCE/ODIHR, 4. februar 2015. 39 Ibid, str. 64.

22 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica natpis crkve oštećen je noževima, a ploča s imenom crkve je uništena. Ovo je bila jedna u nizu prijetnji usmjerenih protiv crkve.

Ovi primjeri preuzeti su iz Izvještaja ODIHR-a o krivičnim djelima počinjenim iz mržnje.

Tenzije između kršćanskih zajednica mogu biti još jedan faktor koji podstiče anti- kršćanska krivična djela počinjena iz mržnje. Neprijateljstvo ili sukob unutar iste, šire vjerske ili kulturne zajednice može nastati iz različitih razloga, uključujući historijske rivalitete, političke saveze, razlike u tumačenju, doktrini ili praksi, a tenzije se mogu izražavati na različite načine. Pored toga, numerički manje ili slabije afirmirane kršćanske zajednice (npr. Jehovini svjedoci ili Crkva Isusa Krista svetaca posljednjih dana) mogu se suočiti s diskriminacijom ili nasiljem od strane većih, dominantnijih ili bolje afirmiranih kršćanskih zajednica, posebno ako su nove u regionu ili zemlji, ili ako se njihove prakse ili vjerovanja smatraju „heretičkim“ ili „neortodoksnim“.40

Gruzija, 12. oktobar 2023. Jehovine svjedokinje bile su izložene prijetnjama i pokušaju fizičkog napada od strane muškarca koji je na ulici upućivao uvrede vezane za njihove vjerske aktivnosti. Počinitelj je izgovarao pravoslavne molitve i udarcima oštetio kolica žrtava koja su sadržavala vjersku literaturu. Incident je prijavljen policiji, a počinitelj je kažnjen novčanom kaznom.

Ukrajina, 17. oktobar 2024. Monah je teško povrijeđen tokom nasilnog napada na katedralu Ukrajinske pravoslavne crkve u Čerkasiju, koji su izvršili pripadnici Pravoslavne crkve Ukrajine. Monah je morao biti podvrgnut višestrukim operaci- jama prije nego što je ponovo mogao hodati. Napad su osudili predstavnici različitih lokalnih crkava.41

Ako nije drugačije naznačeno, ovi primjeri preuzeti su iz Izvještaja ODIHR-a o krivič- nim djelima počinjenim iz mržnje.

Tenziје između kršćanskih i nekršćanskih vjerskih zajednica ili zajednica uvjerenja, koje su često podstaknute kombinacijom ideoloških, političkih i historijskih faktora, također su doprinijele antikršćanskim krivičnim djelima počinjenim iz mržnje. Tokom oružanih sukoba i drugih sigurnosnih kriza, i državni i nedržavni akteri mogu

40 Naprimjer, zabrana djelovanja Jehovinih svjedoka je određena u 34 zemlje. Vidjeti UNGA, A/75/385, stav 24. 41 Monk still Unable to Walk after Brutal Attack on Cherkasy Cathedral, pravoslavno kršćanstvo, 14. novembar 2024. U Ukrajini, pravoslavni kršćani su podijeljeni između Ukrajinske pravoslavne crkve — koja je tradicionalno pove- zana s Ruskom pravoslavnom crkvom u Moskvi — i nezavisne Pravoslavne crkve Ukrajine. Godine 2024. Ukrajina je donijela zakon koji zabranjuje vjerske organizacije povezane s Rusijom, ciljajući prvenstveno Ukrajinsku pravo- slavnu crkvu. Vidjeti: Ukraine’s Ban on Moscow-Linked Church Will Have Far-Reaching Consequences, Carnegie fondacija za međunarodni mir, 4. septembar 2024.

PRVI DIO 23 ciljati vjerske manjine ili manjine različitih uvjerenja ili iskoristiti religijske identitete radi ostvarivanja svojih ciljeva, čak i kada religija nije direktni faktor. U takvim okolnostima, vandalizam i vjersko uznemiravanje mogu se koristiti i kao taktike oružanog sukoba. U pogledu kršćanskih zajednica, to je dovelo do uništavanja bogomolja, skrnavljenja grobalja i prijetnji i nasilja nad svećenstvom i vjernicima. Takve radnje mogu dodatno učvrstiti postojeće nejednakosti zasnovane na vjeri ili uvjerenju, kao i na povezanim karakteristikama kao što su etnička pripadnost, nacionalnost i spol.42

Nasilje povezano s religijom ili nasilje podstaknuto religijom može proizlaziti iz percepcije kršćanstva kao rivalske, inferiorne ili neprijateljske vjere — često oblikovane kroz narative nasilnog „ekstremizma“, 43 historijskih zamjeranja i geopolitičke tenzije. Naprimjer, neki oblici nasilne „ekstremističke“ retorike prikazuju kršćane kao „nevjernike“ i „neprijatelje islama“ koje treba pokoriti.44

Francuska, 7. februar 2023. Nekoliko svećenika u Parizu bilo je izloženo prijetnjama smrću istog dana od strane muškarca povezanog s islamističkom nasilnom ekstre- mističkom grupom. Zaposlenik crkve Saint-Sulpice obavijestio je vlasti o počinitelju. Također je prijavljeno da je muškarac prijetio svećeniku u župi Saint-Germain-des- Prés. Tokom istrage koju je vodila pariška pravosudna policija, otkriveno je da je muškarac već bio poznat policiji i označen je kao potencijalna prijetnja nacionalnoj sigurnosti.

Kosovo*, 14. maj 2024. Srpska pravoslavna crkva u blizini grada Pejë/Peć je oskr- navljena nakon što su nepoznate osobe provalile i vandalizirale crkvu grafitima, uključujući porukama kao što su „Allahu Akbar“ i „uklonite ovu crkvu odavde, ovdje su samo muslimani!“ Ovaj incident uslijedio je nakon odluke kosovskih vlasti da zabrane patrijarhu i episkopima Srpske pravoslavne crkve ulazak u zemlju.45

Španija, 25. januar 2023. Muškarac je ubio ministranta, ranio svećenika i mačetom izbo još tri osobe uzvikujući antikršćanske uvrede, u dvije katoličke crkve u Algecirasu

* Sve reference na Kosovo, bilo da se odnose na teritoriju, institucije ili stanovništvo, u ovom tekstu treba tumačiti u potpunom skladu sa Rezolucijom 1244 Vijeća sigurnosti Ujedinjenih nacija.

42 A/HRC/49/44 Rights of persons belonging to religious or belief minorities in situations of conflict or insecurity. Report of the Special Rapporteur on freedom of religion or belief, Ahmed Shaheed, Generalna skupština Ujedinje- nih nacija, 3. juni 2022., stavovi 16, 19 i 71. 43 „Ekstremizam“ je neprecizan pojam bez opšteprihvaćene definicije, što ga čini otvorenim za preširoka i nejasna tumačenja i otvara vrata samovoljnoj primjeni zakona. U skladu sa obavezama OSCE-a, terorizam i nasilni ekstre- mizam ne mogu i ne smiju se povezivati ni s jednom „rasom“, etničkom pripadnošću, nacionalnošću ili religijom. Vidjeti OSCE/ODIHR, FoRB Security Guide, str. 31. 44 Takozvana „Islamska država“ ciljano je napadala nemuslimane, uključujući kršćane i Jazide. O ideološkim osno- vama i uništavanju vidjeti: Paul Burke, Global Jihadist Terrorism, (Cheltenham, UK i Northampton, SAD: Edward Elgar Publishing, 2021). 45 The Serbian Orthodox Church near Peć Desecrated, saopštenje Eparhije Raško-prizrenske Srpske pravoslavne crkve, 14. maj 2024.

24 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica nakon večernje mise. Tokom napada, počinitelj je također uništavao vjerske predmete. Svećenik je hospitaliziran s teškim povredama vrata. Policija je navela da im je po- činitelj već bio poznat jer je čekao deportaciju. Vrhovni sud Španije u svojoj presudi potvrdio je da se napad može klasificirati kao „usmjereni džihadistički napad“.

Turska, 28. januar 2024. Dvije naoružane osobe napale su katoličku crkvu u Istanbulu, izazvali su paniku tokom jutarnje mise i ubili jednog čovjeka. U optužnici uhapšeni osumnjičeni označeni su kao pripadnici takozvane „Islamske države“.46

Ovi primjeri preuzeti su iz Izvještaja ODIHR-a o krivičnim djelima počinjenim iz mržnje.

Situacija pojedinaca koji prelaze na kršćanstvo donosi jedinstvene izazove i ranjivosti. Ljudi koji pređu na kršćanstvo mogu se suočiti sa različitim oblicima neprijateljstva, uključujući krivična djela počinjena iz mržnje. Učestalost ovakve netolerancije može zavisiti od društvenih normi i općih političkih i kulturnih okolnosti. Žene koje prihvate kršćanstvo mogu biti posebno izložene riziku da budu kažnjene od strane svojih poro- dica kada se otkrije njihova nova vjera, uključujući i fizičko nasilje i prijetnje. Napadi i nasilje od strane članova porodice obično ostaju skriveni, jer se žrtve boje progovoriti, što značajno umanjuje pristup pravdi i podršci za žrtve.47 Slične oblike neprijateljstva mogu doživjeti i kršćani koji napuste jednu kršćansku denominaciju i pređu u drugu, ili oni koji u potpunosti napuste kršćanstvo.

Kazahstan, 30. juni 2021. Jehovina svjedokinja u Šimkentu bila je kod kuće izložena prijetnji nožem, višestrukim udarcima i davljenju od strane svog supruga zbog svoje vjere. Nakon toga je bila oteta i odvedena u džamiju kako bi bila prisilno preobraćena. Kada su saznali za vjeru žrtve, policija je odbila poduzeti bilo kakvu radnju.

Uzbekistan, 7. maj 2021. Jehovinu svjedokinju u Karšiju pretukao je suprug jer je proučavala Bibliju i o tome učila svoju djecu. Žrtva je zadobila puknuće bubne opne.

Ovi primjeri preuzeti su iz Izvještaja ODIHR-a o krivičnim djelima počinjenim iz mržnje.

46 Turkey arrests suspected Istanbul church attack planner linked to Islamic State, Reuters, 14. septembar 2024. 47 The Persecution of Christian Women and Girls, Organizacija Open Doors, 2022, str. 6 i 13.

PRVI DIO 25 Stavovi zasnovani na savjesti koje zastupaju neki kršćani mogu ih učiniti ranjivim na krivična djela počinjena iz mržnje. Stavovi zasnovani na savjesti koje neki kršćani imaju o određenim društvenim, kulturnim i političkim pitanjima mogu ih učiniti metama krivičnih djela počinjenih iz mržnje, naročito u društvima gdje su ta pitanja veoma sporna i polarizirajuća. Ta pitanja mogu uključivati rodni identitet, prava LGBTI osoba, pobačaj, prigovor savjesti na vojnu službu ili upotrebu oružja, te odbijanje pozdravljanja državne zastave ili pjevanja državne himne.

Island, 25. juli 2022. Zastava duginih boja oslikana ispred crkve Grafarvogur je van- dalizirana kada je nepoznati počinitelj napisao „LEVITSKI ZAKON 20:13“ na zastavi, što se odnosi na biblijski odlomak koji kaže: „Ako muškarac spava sa muškarcem kao sa ženom, obojica čine odvratno djelo. Obojica će biti pogubljeni. Neka njihova krv padne na njih.“ Crkva je osudila vandalizam, izjavivši: „Mi u crkvi Grafarvogur radije slijedimo poruku Isusa Krista, koji nam je rekao da volimo jedni druge. Vjerujemo da je svaka osoba voljeno Božje stvorenje koje ima pravo živjeti život za koji je stvoreno.“ Ovo je bio jedan u nizu ponovljenih napada na crkvu.

Tadžikistan, januar 2020. Jehovin svjedok koji se pozivao na savjest, bio je zadržan u vojnoj jedinici u blizini Dušanbea do suđenja, jer je odbio nositi oružje. Tamo su ga mučila šestorica vojnika. Nakon što je žrtva odbila obući vojnu uniformu, oborili su ga na pod i udarali u bubrege. Ruke su mu savili iza leđa, glavu pritisnuli vojničkom čizmom o pod, vrat prikliještili koljenima i skinuli su mu pantalone kako bi mu prisilno obukli vojnu uniformu. Žrtva je izgubila svijest tokom napada i zadobila povrede. Ovo je bio jedan u nizu sličnih slučajeva u kojima su Jehovini svjedoci koji se pozivaju na savjest, bili pritvoreni i mučeni.

Sjedinjene Američke Države, 28. juni 2022. Zaposlenik katoličke crkve u Bellevueu napadnut je kamenom i sprejom od strane transrodne žene (biološki muškarac koji se identifikuje kao žena). Počinitelj je oštetio crkvena vrata, razbio staklenu ploču i is- pisao uvredljive antikršćanske grafite na zid crkve: „lažov“, „religija mržnje“, „trunite u svom lažnom paklu“ i „mrzitelji žena“. Počinitelj je uhapšen i priznao je vandalizam i napad. Istražitelji su naveli da je bio ljut zbog odluke Vrhovnog suda SAD-a donesene sedmicu ranije, kojom je poništena presuda Roe protiv Wadea, kojom je presuđeno da abortus nije ustavno pravo.

Ovi primjeri preuzeti su iz Izvještaja ODIHR-a o krivičnim djelima počinjenim iz mržnje.

26 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica INTERSEKCIONALNOST

Intersekcionalnost je okvir koji se koristi za identifikaciju i razumijevanje načina na koji se preklapajući i međusobno povezani aspekti identiteta pojedinca, kao što su: spol, „rasa“48, etnička pripadnost, klasa, vjera ili uvjerenje, invaliditet, seksualna orijentacija, rodni identitet, dob i migracijski status, mogu kombinirati i kreirati jedinstvena iskustva diskriminacije, nepovoljnog položaja ili privilegije. Umjesto izoliranog posmatranja tih karakteristika, intersekcionalnost naglašava kako one međusobno djeluju na kompleksan i neodvojiv način. Ovaj pristup je naročito važan za prepoznavanje iskustava onih koji su među najmarginaliziranijim u društvu, pošto se mogu suočiti sa višestrukim i kom- biniranim oblicima nejednakosti i diskriminacije.49

Žrtve krivičnih djela počinjenih iz mržnje mogu biti meta na osnovu brojnih aspekata svog identiteta, što može dodatno povećati štetu koju doživljavaju.50 Intersekcjski pristup razumijevanju takvih krivičnih djela osigurava da se kombinirani efekti različitih oblika diskriminacije u potpunosti uzmu u obzir. Ovaj pristup ne vodi samo do preciznijeg razumijevanja iskustava žrtava, već i poboljšava kvalitet prikupljanja podataka. On zahtijeva više od samog evidentiranja brojnih predrasudnih motiva; uključuje analiziranje načina na koji ti motivi međusobno djeluju i jačaju jedan drugoga, oblikujući razne i jedinstvene obrasce diskriminacije ili privilegije. Primjenom intersekcijske perspektive, odgovori na krivična djela počinjena iz mržnje mogu biti bolje prilagođeni i učinkovitiji, jer se zasnivaju na dubljem razumijevanju složene stvarnosti s kojom se žrtve suočavaju.

U sljedećem odjeljku su navedeni primjeri intersekcijskih antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje:

Rodna iskustva krivičnih djela počinjenih iz mržnje: Krivična djela počinjena iz mržnje protiv kršćanskih muškaraca i žena, dječaka i djevojčica, često se razlikuju po rodnim linijama. Kršćanke su posebno ranjive na nasilje povezano s religijom u domaćem okruženju. Pored toga što su agresivno ciljane nakon prelaska na kršćanstvo, izvještaji iz nekih država članica ukazuju da se kršćanke suočavaju s prisilnim brakovima, kućnim pritvorom, otmicama, sramoćenjem, isključivanjem, kao i seksualnim i psihološkim nasi- ljem. Posebno u Centralnoj Aziji postoje izvještaji o kršćanskim ženama i djevojkama koje su nakon prelaska na kršćanstvo51 bile prisiljene na brak s muslimanskim muškarcima.

48 Upotreba termina „rasa“ u ovom Priručniku ne podrazumijeva da ODIHR podržava bilo kakvu teoriju zasnovanu na postojanju različitih rasa. To je termin koji se široko koristi u međunarodnim standardima ljudskih prava, kao i u nacionalnom zakonodavstvu. U ovom Priručniku ovaj termin se koristi kako bi se osiguralo da su osobe koje se pogrešno smatraju pripadnicima druge „rase“ zaštićene od krivičnih djela počinjenih iz mržnje. 49 Intersectionality Resource Guide and Toolkit – An Intersectional Approach to Leave No One Behind, UN PRPD i UN Women, 2022., str. 8. 50 Understanding the Needs of Hate Crime Victims, OSCE/ODIHR, 7. septembar 2020, str. 11. 51 Open Doors, The Persecution of Christian Women and Girls, str. 4–6 i 8.

PRVI DIO 27 „[Kada je moj muž pronašao moju Bibliju], tukao me satima, udarajući me po licu, rukama i nogama, dok je vikao pogrdne riječi na moj račun i govorio da sam izdala njega i pravog boga. Rekao je da on izdržava mene i djecu i da samo on ima pravo odlučiti u kojeg boga trebam vjerovati. U svom srcu znala sam da ne patim uzalud. Patim za ime Isusa Krista.“52

Osim toga, odjeća za koju se smatra da predstavlja određenu vjeru ili uvjerenje, bez obzira na stvarnu religiju osobe, može doprinijeti rodno usmjerenim antikršćanskim krivičnim djelima počinjenim iz mržnje. Naprimjer, časne sestre u redovničkoj odjeći ili osobe koje nose svećeničku odoru mogu posebno biti meta napada.

Austrija, 30. oktobar 2020. Katoličku časnu sestru staru 76 godina ošamario je mladić u autobusu u Gracu. Kao posljedica napada, žrtvi je ispao slušni aparat.

Španija, 9. decembar 2023. Grupa Jehovinih svjedoka koja je obavljala vjerske aktiv- nosti na ulici bila je izložena prijetnjama smrću od strane muškarca u Santa Cruz de Tenerifeu. Počinitelj je izvršio seksualni napad na jednu Jehovinu svjedokinju kada se obnažio pred njom. Također je gađao kamenjem žrtve i njihova kolica s vjerskom literaturom, a jedna od njih je zapalio. Incident je prijavljen policiji.

Ovi primjeri preuzeti su iz Izvještaja ODIHR-a o krivičnim djelima počinjenim iz mržnje.

Etnička i rasna predrasuda: Kršćani određene etničke pripadnosti ili nacionalnosti često se suočavaju sa krivičnim djelima počinjenim iz mržnje motiviranim kombinacijom antikršćanskih i rasističkih predrasuda. U etnički homogenim zemljama, pojedinci koji posjeduju fizičke ili kulturne karakteristike većinske populacije, ali pripadaju manjinskoj kršćanskoj zajednici, mogu biti izloženi povećanoj netoleranciji. Ponekad se smatraju „izdajnicima“ nacionalnog identiteta, za razliku od onih koji dolaze iz vidljivo različitih etničkih zajednica. U nekoliko država članica, crnačke kršćanske zajednice se smatraju drugačijim i tretiraju se drugačije u odnosu na većinski bijele kršćanske grupe, što dovodi do nejednakog nivoa rizika.

„U Švedskoj, crni afrički kršćani često se suočavaju sa ciljanom diskriminacijom u određenim okolnostima. Zabilježeni su agresivni incidenti protiv crnačkih afričkih kršćana, posebno kada obavljaju vjerske aktivnosti kao što su propovijedanje na ulici ili dijeljenje letaka s informacijama o afričkim kršćanskim događajima. Neki ljudi su otvoreno izražavali mišljenje da crnački afrički kršćani nemaju kredibilitet da govore o evanđelju bijelim ljudima, a u nekim slučajevima ta tvrdnja je izazvala kontroverzu.

52 Izjava žene iz Centralne Azije muslimanskog porijekla koja je prihvatila kršćanstvo. Njen muž je otkrio njenu tajnu vjeru i bila je prisiljena pobjeći. Vidjeti What does persecution look like in Uzbekistan? Open Doors, 2025.

28 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica Moguće je i da se sukobe s grupama bijelih ljudi, koji ih mogu fizički napasti ili ozlijediti ako sukob eskalira u nasilje.“ — vanredni profesor dr Anne Kubai, članica panela stručnjaka ODIHR-a za slobodu vjere ili uvjerenja53

„Ne postoji pravna ili teološka prepreka za puno učešće [iz manjinskih etničkih zajed- nica u Ujedinjenom Kraljevstvu / globalne većine] anglikanaca u životu Engleske crkve. Preporuke su davane iznova, ali do sada nisu ostvarene. Smatramo da manjak volje ili prioritizacije, te prisustvo (sada priznatog) institucionalnog rasizma, osiromašuju Crkvu zbog nedostatka prisustva svih njenih članova na svim nivoima zajedničkog života.“ — Arhiepiskopska radna grupa za borbu protiv rasizma54

Kršćanski članovi autohtonih zajednica su prijavili da doživljavaju marginalizaciju i uznemiravanje dok pokušavaju uskladiti svoju kršćansku vjeru sa autohtonim naslije- đem. Incidenti su zabilježeni kako unutar njihovih zajednica, tako i od eksternih izvora. U nekim državama članicama, napori da se integriraju kršćanske i autohtone duhovne prakse naišli su na otpor, stigmu, pa čak i formalne zabrane od strane vjerskih institucija.55

Kanada, 21. juni 2021. Katolička crkva smještena u rezervatu Prve nacije zapaljena je na Nacionalni dan autohtonih naroda. Druga katolička crkva u susjednom rezervatu također je zapaljena istog dana. Incidenti su se dogodili ubrzo nakon što je prijavljeno da su ostaci 215 autohtone djece pronađeni u blizini bivše internatske škole kojom je upravljala Katolička crkva. Poglavar Indijanske Skupine Pentikton istaknuo je da na- pad pogađa i autohtone kršćane: „Postoje pomiješana osjećanja. Razumijem da u našoj zajednici postoji mnogo ljutnje […] [ali] ova crkva postoji od 1911. godine. Bila je stub naše zajednice. Mnogi u našoj zajednici bili su članovi i učestvovali su u službama. Neki od naših starješina vezani su za crkvu i danas su došli ovdje vrlo tužni.“56

Turska, 8. maj 2020. Crkva Armenijske apostolske denominacije bila je meta napada paljenjem kada je počinitelj pokušao zapaliti vrata crkve. Prilikom hapšenja, počini- telj je naveo da je napad motivisan percipiranom vezom između armenskog naroda i širenja virusa COVID-19.

53 Izjava dostavljena ODIHR-u za potrebe reprodukcije u ovom Priručniku, zasnovana na intervjuima provedenim u Štokholmu 2024. god. 54 From Lament to Action, Antirasistička radna grupa nadbiskupa, Engleska crkva, 2020., str. 20. 55 A/77/514 Interim report of the Special Rapporteur on freedom of religion or belief, Ahmed Shaheed. Indigenous peoples and the right to freedom of religion or belief, Generalna skupština Ujedinjenih nacija, 10. oktobar 2022., stavovi 38 i 45. 56 Monique Tamminga, Penticton band chief condemns suspicious burning of 2 Catholic churches, Penticton Western News, 21. juni 2021.

PRVI DIO 29 Sjedinjene Američke Države, 9. januar 2022. Vjernici historijski crnačke metodi- stičke crkve bili su ugroženi kada je crkva bila meta prijetnje bombom u Des Moinesu, Iowa. Slični incidenti usmjereni protiv kršćanskih crkava dešavali su se u zemlji u to vrijeme. Incident je bio istraživan kao krivično djelo počinjeno iz mržnje. Kongregacija je izdala saopćenje u kojem se navodi da smatraju kako napad nije bio zasnovan samo na religiji već je rasno motiviran.

Ovi primjeri preuzeti su iz Izvještaja ODIHR-a o krivičnim djelima počinjenim iz mržnje.

Izbjeglice i migranti: Kršćanski migranti i izbjeglice u regionu OSCE-a mogu se suočiti sa intersekcijskim krivičnim djelima počinjenim iz mržnje, motiviranih i vjerskom pre- drasudom i neprijateljstvom na osnovu njihovog statusa novopridošlica ili nedržavljana. Osobe koje su prešle na kršćanstvo i došle su izvan regiona OSCE-a prijavile su prijetnje i fizičke napade, ponekad počinjene od strane drugih migranata različitih vjera ili uvjere- nja. Ovi incidenti se često dešavaju u centrima za smještaj migranata ili izbjeglica, gdje su osobe različitog porijekla smještene zajedno na duži period s ograničenom privatnošću. Nesigurnost, isključenost, frustracija i tenzije u takvim okruženjima mogu izazvati različite vrste incidenata motiviranih predrasudama, i obično su usmjereni prema grupama koje se smatraju ranjivim. Kako su mnogi od pogođenih incidentima izbjeglice koje bježe od progona u svojoj zemlji porijekla, uticaj takvih krivičnih djela počinjenih iz mržnje može dodatno pojačati traumu koju su već pretrpjeli i povećati njihovu potrebu za podrškom.

Armenija, 17. juli 2022. Iranac koji je tražio azil bio je prekriven dekom, pretučen i izložen prijetnjama od strane dva počinitelja zbog prelaska s islama na kršćanstvo. Žrtva je prijavila da su mu napadači prijetili riječima: „ovo nije ni prvi ni posljednji put“ i „poslaćemo tvoje tijelo u Iran.“

Austrija, 23. septembar 2021. Svećenici i zaposlenici katoličke biskupije bili su izloženi prijetnjama kada je oko 15 maskiranih muškaraca, članova desničarske mrzilačke grupe, upalo u njihovu poslovnu zgradu. Počinitelji su također donijeli transparente, letke i megafone u znak protesta zbog podrške biskupije spomen-obilježju za tražioce azila koji su poginuli u Sredozemnom moru.

Njemačka, 20. maj 2022. Dva Jehovina svjedoka — izbjeglica iz Ukrajine i 83-godišnja žena — bili su prisiljeni napustiti prihvatilište za izbjeglice, a starija žrtva je fizički napadnuta kada ju je vlasnica prihvatilišta srušila sa stolice. Incident se dogodio nakon što je počiniteljica saznala za vjerski identitet žrtava.

Ovi primjeri preuzeti su iz Izvještaja ODIHR-a o krivičnim djelima počinjenim iz mržnje.

30 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica Seksualna orijentacija i rodni identitet: LGBTI kršćani mogu doživjeti specifične oblike krivičnih djela počinjenih iz mržnje koji su kombinacija antikršćanske predrasude i homofobije ili transfobije, posebno kada se njihov seksualni ili rodni identitet smatra izazovom za određene religijske vrijednosti. LGBTI kršćani iz migrantskih i određenih etničkih zajednica ponekad su izloženi povećanom riziku da postanu mete takvih krivičnih djela.

Estonija, 11. juni 2023. Estonska organizacija „Udruženje kršćana homoseksualaca“ održala je javni događaj “Baltički ponos”(Baltic Pride) s finskim pastorom homoseksu- alcem u centru Talina. Mladić se pridružio diskusiji i tražio od učesnika da mu pokažu „pastora homoseksualca“. Zatim je nasilno napao pastora, udarivši ga nekoliko puta po licu i glavi. Kada je član grupe uspio odvući počinitelja, on je bacio nož na pastora, ranivši drugog člana zajednice. Počinitelj je tokom napada uzvikivao „Bog mrzi ho- moseksualce“. Članovi zajednice su zadržali počinitelja do dolaska policije. Žrtve su odvedene u bolnicu. Pastor je zadobio nekoliko slomljenih kostiju lica. Druge dvije žrtve zadobile su manje povrede. U objavi na društvenim mrežama nakon napada, pastor je govorio o „bolu nanesenom manjinama u ime Boga“ i zahvalio vlastima, medicinskom osoblju i prolaznicima koji su mu pomogli, i završio je porukom: „Nikada nećemo dozvoliti da mržnja pobijedi.“

Ovaj primjer preuzet je iz Izvještaja ODIHR-a o krivičnim djelima počinjenim iz mržnje.

PRVI DIO 31 II. Antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje u regionu OSCE-a: ključne karakteristike57 Mnoge karakteristike antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje zajedničke su sa karakteristikama drugih vrsta krivičnih djela počinjenih iz mržnje, posebno sa antisemitskim i antimuslimanskim krivičnim djelima počinjenim iz mržnje.58 Važno je zapamtiti da krivična djela počinjena iz mržnje mogu biti počinjena iz brojnih razloga:59

• Počinitelj može učiniti djelo iz ljutnje, ljubomore, pod pritiskom vršnjaka ili težnje za uzbuđenjem;

• Počinitelj možda nema lične osjećaje prema pojedinačnoj žrtvi, ali može imati neprijateljske misli ili osjećaje prema grupi kojoj žrtva pripada;

• Počinitelj može gajiti neprijateljstvo prema svim osobama za koje se smatra ne pripadaju grupi s kojom se on identifikuje;

• Na apstraktnijem nivou, meta može označavati princip ili vrijednost, kao što su rodna ravnopravnost, različitost ili multikulturalnost, kojima se počinitelj suprotstavlja: ili

• Kombinacija navedenog.

Prijetnja ili fizički napad prema osobi na osnovu njenog stvarnog ili percipiranog kršćanskog identiteta, ili ciljanje ljudi ili imovine zbog veze sa kršćanima, kršćanskim zajednicama ili organizacijama, predstavlja antikršćansko krivično djelo počinjeno iz mržnje.

S obzirom na različitost kršćanskih zajednica u regionu OSCE-a, krivična djela motivi- rana predrasudom prema kršćanima mogu poprimiti mnoge oblike i biti usmjereni na pojedince iz većinskih ili manjinskih denominacija. Žrtve mogu biti ciljane zbog svog kršćanskog identiteta, vjere ili prakse, ili zato što je njihova specifična denominacija

57 ODIHR je objavio informativnu brošuru kako bi pomogao relevantnim akterima u razumijevanju, prepoznavanju i reagiranju na krivična djela počinjena iz mržnje usmjerene protiv kršćana, koji je dostupan na sedam jezika. Vidjeti: Anti-Christian Hate Crime, OSCE/ODIHR, 21. juli 2018. 58 Za više informacija vidjeti: OSCE/ODIHR, Understanding Anti-Semitic Hate Crimes i OSCE/ODIHR, Understan- ding Anti-Muslim Hate Crimes. 59 OSCE/ODIHR, Hate Crime Laws, str. 17.

32 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica ili praksa povezana s određenim identitetskim karakteristikama, poput pripadnosti određenoj etničkoj grupi.

Antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje mogu također ciljati zgrade ili institu- cije, uključujući kršćanska mjesta bogosluženja, groblja, spomenike ili privatnu imovinu povezanu s kršćanima ili kršćanstvom. Djela kao što su vandalizam imovine, grafiti ili skrnavljenja mjesta bogosluženja su uobičajene metode kojima počinitelji uznemiravaju ili zastrašuju kršćane.

1. POKAZATELJI PREDRASUDA

Pokazatelji predrasuda su „objektivne činjenice, okolnosti ili obrasci koji prate krivično djelo koji, sami ili u kombinaciji sa drugim činjenicama ili okolnostima, ukazuju da su postupci počinitelja bili motivirani, u cijelosti ili djelimično, bilo kojom vrstom predra- sude.“60 Kao takvi, pokazatelji predrasude predstavljaju ključno sredstvo za utvrđivanje krivičnih djela počinjenih iz mržnje.

Agencije za sprovođenje zakona trebaju evidentirati i dokumentirati sve motive i poka- zatelje predrasude prisutne prilikom reagovanja na žrtve krivičnih djela počinjenih iz mržnje, uključujući i antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje.61 Pokazatelji predrasude su značajno sredstvo za policiju, tužioce i civilno društvo i mogu pomoći u procjeni da li se prijavljeni incident može smatrati krivičnim djelom počinjenim iz mržnje. Međutim, oni samostalno ne dokazuju da je počinitelj bio motiviran predrasu- dom. Umjesto toga, njihova svrha je pokretanje pažljive i sistematske istrage usmjerene ka otkrivanju dokaza.62 Kao takvi, nisu svi pokazatelji predrasude prihvatljivi kao dokaz na sudu.63 U donjem tekstu je opis glavnih kategorija pokazatelja predrasuda za krivična djela počinjena iz mržnje, uključujući primjere kako se ti pokazatelji mogu potkrijepiti u antikršćanskim krivičnim djelima počinjenim iz mržnje.

60 Model protokola Massachusetts-a za istragu krivičnih djela počinjenih iz predrasude; naveden u priručniku OSCE/ ODIHR-a, Hate Crime Data Collection and Monitoring, str. 15. 61 Vidjeti i:Improving the Recording of Hate Crime by Law Enforcement Authorities: Key Guiding Principles,, Skupina EU-a na visokom novou za borbu protiv rasizma, ksenofobije i drugih oblika netolerancije, decembar 2017. 62 Using Bias Indicators: A Practical Tool for Police, OSCE/ODIHR, 2017, str. 4. 63 Naprimjer, to može biti slučaj kada je žrtva/svjedok nespreman dati izjavu o pokazateljima predrasude ili kada su posredni dokazi proizašli iz pokazatelja predrasude neprihvatljivi u određenoj jurisdikciji ili su nedovoljni kao dokaz.

PRVI DIO 33 Glavne kategorije pokazatelja predrasude:

1. Percepcija žrtve, svjedoka ili stručnjaka 2. Komentari, pisane izjave, geste ili grafiti 3. Etničke, vjerske ili kulturološke razlike između počinitelja i žrtve 4. Organizirane mrzilačke grupe 5. Mjesto i vrijeme incidenta 6. Obrasci ili učestalost prethodnih krivičnih djela ili incidenata 7. Priroda nasilja 8. Odsustvo drugih motiva

Percepcija žrtve, svjedoka ili stručnjaka

Percepcija žrtava ili svjedoka je od ključne važnosti za utvrđivanje krivičnih djela počinje- nih iz mržnje. Ako žrtva ili svjedok smatra da je počinitelj bio motiviran antikršćanskom predrasudom, incident bi se trebao istraživati kao potencijalno krivično djelo počinjeno iz mržnje. Pored toga, treća lica, kao što su organizacije civilnog društva, nezavisni stručnja- ci ili kršćanske zajednice i organizacije, mogu prepoznati motive predrasude koji žrtvi ili svjedocima nisu bili očigledni i mogu prijaviti incident u skladu s tim. U takvom slučaju, lična procjena službenika za provedbu zakona da se radi o potencijalnom krivičnom djelu počinjenom iz mržnje može se uključiti kao pokazatelj predrasude.

Latvija, 23. juli 2023. Maskirani muškarac je vandalizirao luteransku crkvu u Rigi tako što je oštetio krstionicu i ikonu, prosuo pijesak i polio vodu po krstionici. Pri ulasku u crkvu, počinitelj je prijetio crkvenoj službenici da ne zove policiju jer će je fizički napasti, te je uputio prijetnje smrću pastoru župe. Pastor je smatrao da je napad mogao biti motiviran mržnjom prema kršćanskoj vjeri. Službenici za provedbu zakona pokrenuli su istragu i uhapsili su počinitelja.

Ovaj primjer preuzet je iz Izvještaja ODIHR-a o krivičnim djelima počinjenim iz mržnje.

Komentari, pisane izjave, geste ili grafiti

Počinitelji krivičnih djela počinjenih iz mržnje često izražavaju svoje predrasude prije, tokom ili nakon počinjenog djela kako bi prenijeli poruku žrtvi, njihovoj zajednici i društvu u cjelini. Ove izjave, bilo da su to verbalne uvrede, komentari ili grafiti, mogu poslužiti kao snažan dokaz predrasudnog motiva. Također je važno prepoznati da takve poruke mogu ukazivati i na intersekcijsku predrasudu, gdje se antikršćanski osjećaj kombinira s referencama na druge karakteristike, kao što su spol, seksualna orijentacija, etnička pripadnost, migrantski status ili invaliditet.

34 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica Sljedeća pitanja mogu pomoći pri utvrđivanju da li je krivično djelo motivirano anti- kršćanskom predrasudom:

• Da li je osumnjičeni imao bilo kakve izraze ili geste vezane za pripadnost žrtve ili percipiranu pripadnost kršćanstvu, kršćanskoj zajednici ili kršćanskoj organizaciji prije, tokom ili nakon incidenta? Treba uzeti u obzir da različite fraze i reference mogu imati različita značenja ovisno o kršćanskoj denominaciji. (vidjeti Aneks 2).

• Da li je osumnjičeni objavio bilo kakav „manifest“ na društvenim mrežama koji ukazuje na antikršćansku predrasudu kao motiv incidenta?

• Da li su na mjestu incidenta bile prisutne pisane izjave, crteži, oznake, simboli ili grafiti koji sugerišu antikršćansku predrasudu? To može uključivati antikršćanske ili antireligijske simbole (kao što su one koje su povezane sa satanizmom ili anarhiz- mom), ili poruke koje napadaju strukture, doktrinu ili učenja kršćanske zajednice. Naprimjer, grafit s porukom: „paljenje crkve je jedini način da se osigura sloboda.“

• Ako je meta bila mjesto od vjerskog ili kulturnog značaja, da li je na mjestu incidenta namjerno ostavljen uvredljiv predmet (poput urina ili izmeta), ili su predmeti od vjerskog značaja za kršćansku zajednicu oskrnavljeni?

Gruzija, 7. juli 2023. Dvije Jehovine svjedokinje gađane su kamenjem i fizički napad- nute od strane žene koja je vikala pogrdne vjerske uvrede o Jehovinim svjedocima dok su obavljale vjerske aktivnosti u susjedstvu. Jedna žrtva je udarena štapom po stomaku i nogama.

Španija, 21. juli 2022. Katolički svećenik primio je pismo koje je sadržavalo prijetnje smrću i reference na historijski progon katolika u zemlji. Počinitelj je napisao: „Gorićeš kao 36.“, aludirajući na početak španskog građanskog rata 1936. godine, kada su hiljade svećenika, monaha i časnih sestara ubijeni, a crkve spaljene.

Ovi primjeri preuzeti su iz Izvještaja ODIHR-a o krivičnim djelima počinjenim iz mržnje.

Etničke, vjerske ili kulturološke razlike između počinitelja i žrtve

Razlike u vjeri, etničkoj pripadnosti ili kulturi između počinitelja i žrtve mogu poslužiti kao pokazatelji predrasude. Ovo je posebno važno kada su žrtve vizuelno prepoznatljive kao članovi određene grupe, naprimjer kroz vjersku odjeću. Sljedeća pitanja mogu pomoći u razjašnjavanju konteksta krivičnih djela i utvrđivanju da li je mogao biti motiviran antikršćanskom predrasudom:

PRVI DIO 35 Da li počinitelj podržava grupu koja je poznata po neprijateljstvu prema kršćanima ili prema određenoj kršćanskoj denominaciji?

• Da li je žrtva bila vizuelno prepoznatljiva kao kršćanin, npr. osoba koja nosi ogrlicu s krstom ili odjeću svećenika?

• Da li je meta bila pripadnik klera, naprimjer svećenik ili časna sestra?

• Da li su žrtve bile ciljane dok su komunicirale o svojoj vjeri ili dijelile vjerske materijale?

• Da li je žrtva konvertit na kršćanstvo?

• Da li je krivično djelo počinjeno protiv osobe koja je javno zagovarala prava kršćana i kršćanskih zajednica? Takva osoba može, naprimjer, imati poziciju unutar svoje kršćanske zajednice ili služiti kao zagovornik ljudskih prava ili branitelj prava kršćana.

• Da li je za vrijeme incidenta žrtva učestvovala u aktivnosti koju je organizirala kršćan- ska zajednica, kršćanska organizacija ili organizacija koja bi se mogla percipirati da je povezana s kršćanskim zajednicama?

Kazahstan, 24. februar 2023. Dva muškarca su udarila šakama i nogom u stomak Jehovinog svjedoka i prijetila mu ispred stambene zgrade u Karagandi dok je obavljao vjerske aktivnosti u naselju. Počinitelji su žrtvu zadržavali i prijetili joj tokom 20 minuta.

Poljska, 28. maj 2023. Katolički svećenik star 30 godina, odjeven u svećeničku odjeću, udaren je šakom u potiljak i lice od strane muškarca koji je uzvikivao antikršćanske uvrede, pri čemu je zadobio lakše povrede. Incident se dogodio dok se žrtva vraćala sa nedjeljne mise.

Ovi primjeri su preuzeti iz Izvještaja ODIHR-a o krivičnim djelima počinjenim iz mržnje.

Organizovane mrzilačke grupe

Iako nisu sva krivična djela iz mržnje počinjena od strane organizovanih mrzilačkih grupa, pojedinci povezani s tim grupama često su uključeni u takve kriminalne aktiv- nosti. U slučaju antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje, uloga organiziranih mrzilačkih grupa posebno je značajna u kontekstu manjinskih kršćanskih denominacija i u zemljama gdje kršćani čine manjinu.

36 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica Potvrdni odgovori na bilo koje od sljedećih pitanja mogu poslužiti kao pokazatelji predrasude:

• Da li osumnjičeni pripada mrzilačkoj grupi koja zagovara netoleranciju prema kršćanima?

• Da li osumnjičeni ima prošlost ili je krivično kažnjavan za djela koja ukazuju na ranije učešće u sličnim antikršćanskim aktivnostima, uključujući ciljanje drugih grupa?

• Da li je osoba na društvenim mrežama izrazila podršku organizaciji koja zagovara netoleranciju prema kršćanima?

• Da li su tokom incidenta primijećeni bilo kakvi predmeti ili simboli povezani s organi- ziranim mrzilačkim grupama (npr. grafiti mržnje, tetovaže)? Važno je napomenuti da tetovaže mogu nositi različita značenja, uključujući naklonost prema grupi, političko izražavanje ili jednostavno lični ili modni izbor.

• Da li je organizirana mrzilačka grupa nedavno izdala prijeteće izjave usmjerene protiv kršćana i kršćanskih zajednica? Da li je neka organizirana mrzilačka grupa kasnije preuzela odgovornost za krivično djelo?

• Da li se incident dogodio tokom ili neposredno nakon događaja koji je organizirala mrzilačka grupa, kao što je javni skup, ili nakon aktivnosti grupe u blizini mjesta incidenta?

Njemačka, 8. januar 2023. Jehovina svjedokinja bila je izložena prijetnjama smrću od strane muškarca koji je držao pištolj na njenoj glavi dok je uzvikivao neonacističke prijetnje zbog njenih vjerskih aktivnosti u ulici Frankfurt-Oder. Počinitelj je također pokazao nacistički pozdrav i uzvikivao: „Svi Jehovini svjedoci trebaju biti ubijeni.“

Turska, 18. septembar 2023. Lider nacionalističke mrzilačke grupe prijetio je pro- testantskom pastoru i njegovoj zajednici podsticanjem mržnje prema njima na društvenim mrežama. Počinitelj je javno naveo imena pastora i članova zajednice u govoru i podijelio ih na društvenim mrežama.

Ovi primjeri preuzeti su iz Izvještaja ODIHR-a o krivičnim djelima počinjenim iz mržnje.

Mjesto i vrijeme

Mjesto i vrijeme krivičnih djela također mogu poslužiti kao pokazatelji antikršćanske predrasude. Iako incident koji se dogodio u ili u blizini kršćanskog mjesta bogosluženja ili mjesta od vjerskog značaja sam po sebi ne dokazuje motiv predrasude, to je relevantan

PRVI DIO 37 faktor koji bi trebao podstaći organe za sprovođenje zakona da istraže dodatne pokazatelje namjere počinitelja.

Odgovori na sljedeća pitanja mogu otkriti pokazatelje predrasude:

• Da li je mjesto krivičnih djela općenito poznato ili percipirano kao područje povezano s određenom kršćanskom grupom ili zajednicom?

• Da li je meta bilo mjesto od vjerskog ili kulturnog značaja za kršćane, kao što je kršćansko mjesto bogosluženja, groblje ili spomenik? Vrste napada na imovinu uključuju oštećenje ili uništavanje vjerskih predmeta, uključujući statue, relikvije, artefakte, vitraže ili jaslice, krađu liturgijske opreme i paljevinu.

• Da li se incident dogodio na datum značajan za žrtve ili počinitelje, bilo iz vjerskih (npr. Božić ili Uskrs), historijskih ili političkih razloga?

• Da li se incident dogodio ubrzo nakon promjene vjerskog sastava određenog područja, poput uspostavljanja prvog mjesta bogosluženja za određenu kršćansku denominaciju?

Danska, 29. decembar 2023. Jehovini svjedoci su bili izloženi prijetnjama kada je u poštanski sandučić ureda Jehovinih svjedoka ubačena pirotehnička bomba. Ovo je bio drugi napad bombom na taj ured te godine.

Francuska, 8. decembar 2021. Trideset učesnika katoličke procesije sa bakljama povodom katoličkog praznika bilo je izloženo uvredama i prijetnjama od strane oko deset počinitelja, uključujući izraze poput „Kafiri“ („nevjernici“) i „Wallah [kunem se] na Kur’an, prerezat ću ti vrat.“ Učesnici su također gađani vodom i bakljom, koju je počinitelj oteo od jednog od učesnika.

Ovi primjeri preuzeti su iz Izvještaja ODIHR-a o krivičnim djelima počinjenim iz mržnje.

Obrasci ili učestalost prethodnih krivičnih djela ili incidenata

Krivična djela počinjena iz mržnje često nisu pojedinačni incidenti, već su dio šireg obrasca dešavanja. Sljedeća pitanja mogu pomoći u utvrđivanju da li je incident bio motiviran antikršćanskom predrasudom:

• Da li je mjesto bogosluženja, lokacija, spomenik ili objekat napadnut u nekom ranijem antikršćanskom incidentu? Da li su se prethodno desili slični incidenti koji ciljaju određenu kršćansku zajednicu u tom području?

38 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica • Da li je žrtva ranije bila meta krivičnih djela motiviranog predrasudom? Da li je nedavno primila uznemirujuće ili prijeteće poruke ili telefonske pozive po osnovu svog kršćanskog identiteta ili pripadnosti kršćanskoj zajednici?

• Da li je došlo do nedavnog porasta antikršćanskih incidenata u lokalnom području? Jesu li ranije primijećene slične metode i obrasci?

• Da li se u lokalnom području nedavno dijelila antikršćanska literatura ili poruke, uključujući i online sadržaje?

• Da li osumnjičeni imaju historiju učešća u krivičnim djelima motiviranim antikršćanskom predrasudom?

Italija, 31. decembar 2021. Figura Isusa Krista ukradena je iz jaslica ispred katedrale tokom noći. Ovo je bio jedan u nizu sličnih incidenata koji su se dogodili u tom području tokom Božića.

Sjedinjene Američke Države, 1. april 2021.godine. Časne sestre u katoličkom sa- mostanu bile su ugrožene kada su noću ispaljeni meci u zgradu. Nekoliko metaka je pogodilo zidove dvije spavaće sobe dok su časne sestre spavale. Ovo je bio jedan u nizu od tri pucnjave usmjerene na samostan tokom Korizme. Lokalni organi za provedbu zakona pokrenuli su istragu o pucnjavama i pružili dodatnu zaštitu samostanu.

Ovi primjeri preuzeti su iz Izvještaja ODIHR-a o krivičnim djelima počinjenim iz mržnje.

Priroda nasilja

Krivična djela počinjena iz mržnje, kao izrazi odbacivanja ciljane grupe, često su karakterizirani visokim stepenom nasilja, štete i brutalnosti. Također mogu sadržavati ponižavajuće postupanje s ciljem narušavanja dostojanstva žrtava. Sljedeća pitanja mogu pomoći u utvrđivanju potencijalnih pokazatelja predrasude:

• Kakva je bila priroda incidenta? Naprimjer, da li je počinitelj zapalio vjerske predmete ili izvršio uvredljive radnje unutar kršćanskog mjesta bogosluženja? Antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje mogu također ciljati simboličke predmete, poput posvećenih hostija, koje predstavljaju tijelo Krista u teologiji određenih kršćanskih denominacija.

• Da li je incident uključivao neizazvano i ekstremno nasilje ili ponižavajuće postupanje?

PRVI DIO 39 • Da li je incident izveden javno ili je osmišljen da bude javan, npr. putem snimanja i objavljivanja na društvenim mrežama?

• Da li je djelo moglo biti motivirano dobro poznatim antikršćanskim krivičnim djelom ili je namjera bila da se ponovi to djelo? To može uključivati online ili uživo pozivanje na prethodno antikršćansko krivično djelo počinjeno iz mržnje prije, tokom ili nakon incidenta.

• Da li je incident pokazivao tipične metode i obrasce povezane s organiziranom mrzilačkom grupom? Da li je korišten specifičan jezik protiv kršćanstva ili kršćanskih zajednica koji bi mogao ukazivati na ideologiju promoviranu od strane mrzilačkih grupa?

Španija, 3. novembar 2023. Musliman je putem društvenih mreža objavio prijetnje protiv kršćana, Jevreja i LGBTI zajednice, hvaleći prethodno ubistvo katoličkog zvonara kojeg je ubio musliman u crkvi u Algecirasu početkom godine. Muškarca je privela policija nakon što je istragom otkriveno da pokušava kupiti oružje i pancirne prsluke.

Uzbekistan, 9. april 2023. Nekoliko kršćanskih baptističkih vjernika brutalno je pretučeno i udarano električnim palicama i drugim sredstvima od strane policije koja je upala u njihovu molitvenu kuću na Uskrs. Policija je također uhapsila tri člana crkve.

Ovi primjeri preuzeti su iz Izvještaja ODIHR-a o krivičnim djelima počinjenim iz mržnje.

Izostatak drugih motiva

Odsustvo alternativnih motiva može ukazivati na potencijalni motiv zasnovan na predrasudi. Krivična djela počinjena iz mržnje često ciljaju pojedince kao percipirane predstavnike određene grupe. Zbog toga, izbor žrtve može izgledati nasumično, a zbog nedostatka bilo kakve osobne povezanosti između počinitelja i žrtve, nijedan jasan motiv ne može biti očigledan. Međutim, u takvim slučajevima ne treba zanemariti mogućnost motiva zasnovanog na predrasudi.

2. VRSTE ANTIKRŠĆANSKIH KRIVIČNIH DJELA POČINJENIH IZ MRŽNJE

Postoje dvije glavne kategorije krivičnih djela počinjenih iz mržnje: napadi na pojedince — uključujući ubistvo, druge nasilne napade i prijetnje — i napadi na imovinu. Spektar krivičnih djela motiviranih antikršćanskom predrasudom je širok, od visoko profiliranih napada do manjih incidenata koji, ako se ne rješavaju adekvatno, mogu eskalirati. Ove napade mogu počiniti pojedinci koji djeluju sami ili kao dio organizirane mrzilačke grupe.

40 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica Napadi na pojedince

Pojedinci mogu biti ciljani iz različitih razloga, često zbog karakteristika koje ih čine prepoznatljivim kao kršćane. Ovo uključuje osobe koje predstavljaju kršćanske zajednice ili organizacije, nalaze se u blizini kršćanskih mjesta bogosluženja, vjerskih lokacija, spomenika i drugih objekata, koje učestvuju u javnim kršćanskim događajima, obilje- žavaju kršćanske praznike ili pripadaju manjinskim ili etničkim grupama povezanim s određenom kršćanskom denominacijom ili se tako percipiraju.

Djela motivisana antikršćanskom predrasudom mogu također pogađati pojedince koji imaju društvene, osobne ili profesionalne veze s kršćanima. Osim toga, oni koji se zalažu protiv netolerancije prema kršćanima ili podižu svijest o netoleranciji i diskriminaciji prema kršćanima također mogu postati žrtve antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje.

Međutim, nisu sva krivična djela koja su usmjerena protiv kršćana, ili onih koji se percipi- raju kao kršćani, klasificirana kao antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje. Prema shvatanju OSCE-a, krivično djelo počinjeno iz mržnje mora biti motivirano predrasudom prema kršćanima. Stoga, ako je incident, u kojem je žrtva kršćanin, motiviran političkim ili ideološkim razlozima, ili predstavlja nasumično krivično djelo, on se vjerovatno neće klasificirati kao antikršćansko krivično djelo počinjeno iz mržnje.64

a. Ubistvo

U posljednje vrijeme zabilježene su smrtni slučajevi u regionu OSCE-a gdje dokazi ukazuju da su napadi bili motivirani antikršćanskom predrasudom.

Francuska, 10. maj 2022. Četrdesetogodišnjeg muškarca napao je čovjek s leđa i izbo ga nožem na smrt ispred njegove dvoje djece dok ih je uzimao iz katoličke škole u Marseju. Počinitelj je kasnije izjavio da je ovo djelo počinio iz vjerskih razloga „u ime Boga“.

Njemačka, 9. mart 2023. Nekoliko osoba je ubijeno u pucnjavi tokom službe u Kraljevskom domu Jehovinih svjedoka u Hamburgu. Počinitelj je bio bivši član zajednice koji je prethodno izražavao mržnju prema Jehovinim svjedocima.

Ovi primjeri preuzeti su iz Izvještaja ODIHR-a o krivičnim djelima počinjenim iz mržnje.

64 Naprimjer, u novembru 2021. godine u Siedlceu, Poljska, teško premlaćivanje katoličkog monaha tokom šetnje u parku, što je dovelo do njegove smrti, prvobitno je istraživano kao moguće antikršćansko krivično djelo počinjeno iz mržnje. Ipak, istraga je utvrdila da je napad počinio serijski ubica, bez dokaza da je bio motiviran anti-kršćanskom predrasudom. Alicja Franczuk, Rafał J. brutalnie skatował młotkiem księdza Adama. To nie jedyna jego ofiara. Nowe fakty, Varšava, 30. decembar 2022.

PRVI DIO 41 42 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica b. Ostali nasilni napadi

Ostale vrste nasilnih antikršćanskih napada zabilježeni u državama OSCE-a uključuju:

• Otmice • Seksualno zlostavljanje • Razbojništvo • Povlačenje ili nasilno oduzimanje vjerske literature ili drugih predmeta žrtve • Upotrebu oružja, poput vatrenog oružja, eksplozivnih naprava, noževa i bejzbol palica • Fizički napad, kao što su tuče, hvatanje, guranje, udaranje ili slični napadi

Nasilni napadi usmjereni protiv kršćana mogu dovesti do ozbiljnih fizičkih, emocionalnih i psiholoških povreda, što često iziskuje hospitalizaciju, medicinsku njegu i savjetovanje za žrtve.

Francuska, 14. januar 2020. Dvanaestogodišnjeg dječaka srpskog porijekla brutalno je napalo pet drugih jedanaestogodišnjih učenika zato što nije skinuo lančić s križem koji je nosio ispod odjeće. Počinioci su žrtvu oborili na tlo i udarali ga nogama po cijelom tijelu, uslijed čega je zadobio teške povrede lica i genitalija.

Ujedinjeno Kraljevstvo, 15. oktobar 2023. Muškarac koji je prešao s islama na kr- šćanstvo izboden je nožem od strane svog cimera, muslimana, zbog njegove navodne vjerske izdaje. Počinilac je bio naoružan s dva noža kada je razvalio vrata sobe svog cimera i povikao “Allahu Ekber” – Bog je velik – prije nego što ga je izbo nekoliko puta, uključujući i u grudi. Prema riječima tužioca, cimeri su se isprva slagali sve dok počinilac nije saznao da je žrtva prešla na kršćanstvo. Tužilac je naveo da je počinilac smatrao žrtvu otpadnikom i “stoga nekim ko zaslužuje da umre”.

Ovi primjeri preuzeti su iz Izvještaja ODIHR-a o krivičnim djelima počinjenim iz mržnje.

c. Prijetnje

Prijavljene su i prijetnje usmjerene prema članovima kršćanske zajednice i svećenstva. One obuhvataju različite oblike krivičnih djela, uključujući prijetnje smrću i bombaškim napadom. Mogu biti upućene putem pošte, e-maila, društvenih mreža, telefonskih poziva, osobnih sukoba, grafita na kršćanskim objektima ili na druge načine. Često sadrže antikršćanske slogane i simbole, i prenose poruke nasilja, ubistva i uništenja usmjerene protiv kršćanske zajednice.

PRVI DIO 43 Latvija, 29. maj 2023. Jehovinim svjedocima u Rigi prijetio je muškarac dok su obavljali vjerske aktivnosti na ulici. Počinitelj je također bacio u rijeku kolica žrtava u kojim je bila vjerska literatura.

Srbija, 23. oktobar 2021. Prijeteće pismo koje je sadržavalo ksenofobične uvrede i pri- jetnje smrću ostavljeno je u poštanskom sandučiću lokalne Slovačke evangeličke crkve u Begeču. Pismo je sadržavalo prijetnje: „ako imate imalo pameti, idite! Ako ne, čeka vas pakao kao naše Srbe na Kosovu!“ Ova zajednica je i ranije primala slične prijetnje.

Ovi primjeri preuzeti su iz Izvještaja ODIHR-a o krivičnim djelima počinjenim iz mržnje.

Napadi na imovinu

Prema izvještavanju ODIHR-a o krivičnim djelima počinjenim iz mržnje, napadi na imovinu su najčešća vrsta antikršćanskih incidenata u regionu OSCE-a. Ovi napadi uglavnom ciljaju kršćanska mjesta bogosluženja, groblja i spomenike.65Antikršćanski napadi na imovinu mogu biti izvršeni na sljedeće načine:

• Paljevina • Bacanje zapaljivih i eksplozivnih naprava (npr. Molotovljevi kokteli) • Bacanje kamenja kroz prozore • Crtanje grafita ili postavljanje antikršćanskih postera i naljepnica na zidove, vrata ili grobove • Oštećivanje vjerskih predmeta, relikvija i artefakata • Prevrtanje nadgrobnih spomenika ili drugo oštećivanje groblja • Provale • Hakerski napadi • Krađa

Ako se slogan ili simbol koji ukazuje na antikršćansku predrasudu koristi za oštećenje imovine koja nije direktno povezana s kršćanskom zajednicom, djelo i dalje može pred- stavljati antikršćanski incident. Naprimjer, vandalizam na zgradama vlade, historijskim spomenicima ili sportskim događajima koji uključuju antikršćanski grafit ili simboliku u skladu je sa OSCE-ovim shvatanjem krivičnih djela počinjenih iz mržnje. Nasuprot tome, krivična djela poput vandalizma, provale ili krađe usmjerena prema kršćanskoj zajednici, ali motivirana oportunizmom ili finansijskom dobiti, ne bi se smatrala anti- kršćanskim krivičnim djelom počinjenim iz mržnje.

65 2023 Hate Crime Report, OSCE/ODIHR, 2023.

44 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica Bosna i Hercegovina, 9. maj 2021. Fasada katoličke crkve u Bihaću vandalizirana je antikršćanskim grafitom prije nedjeljne mise. Vanjski zid crkve je ofarban sprejom uz natpis: „Isus je pedofil“. Crkva je prethodno bila meta sličnog incidenta.

Švedska, 24. januar 2021. Protestantska crkva u Stokholmu, stara 800 godina, bila je meta napada paljevinom kada su dvije eksplozivne naprave bačene na kapiju i zgradu i razbile prozore. Još jedno mjesto za sastanke ove vjerske zajednice bilo je meta bombaškog napada dvije godine ranije, a istraga nije rezultirala osudom ovog napada.

Ovi primjeri preuzeti su iz Izvještaja ODIHR-a o krivičnim djelima počinjenim iz mržnje.

PRVI DIO 45 III. Antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje u regionu OSCE-a: uticaj Uticaj krivičnih djela počinjenih iz mržnje na pojedinačne žrtve je obično ozbiljniji nego uticaj drugih vrsta krivičnih djela.66 Ciljanje aspekata identiteta pojedinca može izazvati duboku i dugotrajnu psihološku traumu. Ova agonija je često pojačana u slučajevima kada postoji više motiva predrasude ili kada žrtve pripadaju marginaliziranim ili ranjivim grupama.

Osim što nanose štetu pojedinačnim žrtvama, krivična djela počinjena iz mržnje služe kao „krivična djela s porukom“, jer šalju opći pokazatelj netolerancije zajednici žrtve i druš- tvu u cjelini. Svako antikršćansko krivično djelo počinjeno iz mržnje prenosi poruku isključivanja i obezvređivanja — ne samo ciljanoj osobi, već i kršćanskim zajednicama općenito — uz tvrdnju da „ne pripadaju“ ili da „nisu dobrodošli“. Druge grupe također mogu doživjeti pojačani strah, shvatajući da i one same mogu postati meta.67

Pored dugotrajne traume koju nanose žrtvama, njihovim porodicama i zajednicama, krivična djela počinjena iz mržnje podrivaju društvenu koheziju raspirivanjem straha i podjele. Kada se antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje ne rješavaju efikasno, ciljane zajednice mogu izgubiti povjerenje u državne institucije, a tenzije između grupa mogu eskalirati.68 Tolerisanje, odobravanje ili zanemarivanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje direktno je u suprotnosti sa dugogodišnjim i jasnim obavezama država članica OSCE-a da promoviraju toleranciju, podstiču međusobno poštovanje i razumijevanje, te osiguraju slobodu vjere ili uvjerenja. Posljedice takve pasivnosti idu dalje od kršćanskih zajednica i utiču na strukturu društva u cjelini.

UTICAJ SIGURNOSNIH IZAZOVA I ANTIKRŠĆANSKIH KRIVIČNIH DJELA POČINJENIH IZ MRŽNJE NA IZRAŽAVANJE KRŠĆANSKOG IDENTITETA

Strah od viktimizacije može podstaći kršćane da budu oprezniji, čak do nivoa samocen- zure u javnim prostorima, ograničavajući njihovu mogućnost da u potpunosti ostvaruju slobodu vjere ili uvjerenja. Ovo oklijevanje u izražavanju vjerskog identiteta može se ispoljavati na različite načine:

66 Hate Crime Victims in the Criminal Justice System. A Practical Guide, OSCE/ODIHR, 9. april 2020. str. 29. 67 Model Guidance on Sensitive and Respectful Treatment of Hate Crime Victims in the Criminal Justice System, OSCE/ODIHR, 4. oktobar 2021., str. 11. 68 OSCE/ODIHR, Understanding the Needs of Hate Crime Victims, str. 8.

46 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica • Selektivno otkrivanje: Kršćani mogu odlučiti da ne otkrivaju informacije o svom vjerskom identitetu u određenim okruženjima, izbjegavajući otvorenu diskusiju o svojoj vjeri ili raspodjelu literature iz sigurnosnih razloga. Konvertiti na kršćanstvo, posebno žene i mladi, mogu se osjećati primoranim da sakrivaju Biblije ili vjerske materijale iz straha od nasilja članova domaćinstva koji ne dijele njihova uvjerenja.

• Ograničenja u nošenju vjerske odjeće: Pojedinci mogu izbjegavati nošenje vidljive vjerske odjeće, kao što su svećenički odjevni predmeti, kako bi spriječili neželjenu pažnju ili uznemiravanje.

• Sakrivanje vjerskih simbola: Neki kršćani mogu odlučiti da sakriju ili diskretno prikazuju kršćanske simbole, naprimjer krst, kako bi izbjegli potencijalno negativne reakcije.

• Potiskivanje vjerskih praksi u restriktivnim okruženjima: U okruženjima kao što su zatvori ili centri za prihvat ili pritvor migranata i izbjeglica, kršćani se mogu suzdržavati od posjedovanja Biblije ili obavljanja molitve zbog straha od napada. Slično tome, u zemljama gdje je kršćanski identitet stigmatiziran unutar oružanih snaga i gdje je vojna služba obavezna za muškarce, kršćanski regruti mogu izbjegavati nošenje vjerskih tekstova, prikazivanje simbola ili prakticiranje vjere kako bi se zaštitili od diskriminacije ili neprijateljstva od strane kolega i nadređenih.

• Promjena imena: Pojedinci mogu izmijeniti ili usvojiti neutralna imena kako bi smanjili jasnu povezanost sa kršćanstvom i smanjili rizik da budu meta.

• Oklijevanje u prijavljivanju vjerskog identiteta: Kada nacionalni sistemi zahtijevaju izjašnjavanje o vjerskoj pripadnosti, neki kršćani mogu biti oklijevati da otkriju svoju vjeru.

• Odricanje od vjerskog izuzeća: U obrazovnim ustanovama gdje kršćani imaju pravo da odustanu od vjeronauke, neki od njih će se možda odreći od ostvarivanja prava na pohađanje vjeronauke iz straha od negativnih posljedica ili neželjene pažnje.

PRVI DIO 47 „U azilantskom centru, muslimani su otkrili kroz moje čitanje Biblije da sam kršćanin. Dobio sam prijetnje smrću. Željeli su da se vratim u islam. Direktor je rekao da je nemoćan i da me ne može zaštititi. Kada sam se uplašio za svoj život, prijavio sam incident socijalnom radniku, koji je napisao izvještaj o tome. Prijetnje smrću su se i dalje pojačavale. Prevoditelj je želio umanjiti prijetnje i prikriti ih od socijalnih službi. Ured je dao instrukciju upravi centra da mi pruže veću sigurnost. Ali nisu se osjećali sposobnim da to i urade. Zato sam premješten u drugo prihvatilište.”69

UTICAJ SIGURNOSNIH IZAZOVA I ANTIKRŠĆANSKIH KRIVIČNIH DJELA POČINJENIH IZ MRŽNJE NA KRŠĆANSKU VJERSKU PRAKSU, ZAJEDNICU I DRUŠTVENI ŽIVOT

Antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje mogu izazvati strah u kršćanskim zajednicama, a pojedinci će se osjećati ranjivim i zabrinutim zbog mogućih budućih napada. Posljedica toga je da sigurnosni izazovi proizašli iz ovakvih incidenata mogu imati značajan uticaj na vjerski, zajednički i društveni život kršćana na više načina, sa posebno štetnim efektima na kolektivno ostvarivanje slobode vjere ili uvjerenja:

• Suzdržanost da učestvuju u vjerskim službama: Sigurnosne prijetnje proizašle iz krivičnih djela počinjenih iz mržnje, poput napada na mjesta bogosluženja, mogu odvratiti kršćane od prisustvovanja vjerskim službama i okupljanjima zbog brige za ličnu sigurnost.

• Oklijevanje da se javno promoviraju vjerski festivali i događaji: Strah od potencijal- nih napada može obeshrabriti zajednice da organiziraju ili javno promoviraju vjerske festivale, proslave i druge događaje. Kršćani mogu izbjegavati podjelu javnih poziva ili najavljivanje vjerskih praznika, poput Božića i Uskrsa, ili drugih vjerskih okupljanja.

• Zatvaranje društvenih inicijativa koje vode kršćanske organizacije: Ponavljano ciljanje institucija koje vode kršćani — poput škola, bolnica i humanitarnih agen- cija — može dovesti do njihovog zatvaranja. To ne samo da ograničava društveno angažiranje kršćanskih zajednica, već i smanjuje njihovu mogućnost da izražavaju svoju vjeru kroz službu široj zajednici.

• Izolacija zajednice: Stalne prijetnje, u kombinaciji sa neadekvatnim ili neefikasnim odgovorima organa za provedbu zakona i državnih organa vlasti, mogu dovesti do toga da se kršćanske zajednice odluče za samoizolaciju, isključivanje iz šireg društva i saradnje s javnim institucijama.

69 Izjava kršćana iz Iraka koji je u izbjeglištvu u Njemačkoj. Mangelnder Schutz religiöser Minderheiten in Deuts- chland. Religiös motivierte Übergriffe auf 743 christliche Flüchtlinge in deutschen Asylunterkünften, Open Doors Njemačka, str. 26 (na njemačkom jeziku).

48 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica • Finansijsko opterećenje zbog sigurnosnih mjera: U situacijama kada organi vlasti nisu sposobni ili voljni osigurati adekvatnu zaštitu, kršćanske zajednice mogu se osje- ćati primoranim da investiraju u privatnu zaštitu svojih vjerskih objekata, društvenih centara i drugih objekata. Ovi troškovi mogu značajno opteretiti resurse zajednice, posebno kod manjih kršćanskih grupa s ograničenim finansijskim sredstvima ili manjom podrškom države.

• Preseljenje: U ekstremnim slučajevima, stalni sigurnosni izazovi i nedostatak institucionalne podrške mogu prisiliti kršćanske zajednice na preseljenje —ili na drugo područje zemlje, ili u inostranstvo — u potrazi za sigurnošću i slobodom prakticiranja svoje vjere.

„Za nas je s vremenom ovo postalo iscrpljujuće. Kada smo u Crkvi Svetog Križa, uvijek smo na oprezu, uvijek spremne reagirati na bilo kakav nedostatak poštovanja prema mjestu, ljudima ili proslavama koje se tamo održavaju. […] Ovo stalno stanje priprav- nosti sprečava nas da živimo molitvu onako kako se ona živi u našem benediktinskom pozivu. […]

„Bile smo u mogućnosti surađivati s općinom — posebno mislimo na „ulične medijatore“ — s policijom — i nacionalnom i općinskom — sa Samu Social [općinskom službom za hitnu humanitarnu pomoć] i tako dalje. Baš zato što smo „pokušale sve“, možemo reći da ne možemo učiniti „više“. Uzimajući u obzir sve ove faktore, smatrale smo da je teško zamisliti budućnost u ovakvoj atmosferi nesigurnosti. Na kraju smo odlučile vratiti se u Champagne kako bismo bile bliže svom izvoru: samostanu naših sestara, benediktinki Svetog Thierra. […]

„Pomirile smo se s ovom odlukom, ali odlazimo teškog srca. […] Biće nam teško napustiti vas, ostaviti vas ovdje.“

— Pismo zajednici od dvije časne sestre koje su se osjećale prisiljene napustiti Nantes, Francuska, zbog konteksta nesigurnosti i ponovljenih uvreda i nasilja.70

Odgovori vlasti i šire društvene zajednice na antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje igraju ključnu ulogu u oblikovanju uticaja tih djela na pojedince i zajednice kršćana. Ti odgovori mogu ili pojačati ili osporiti netoleranciju koja podstiče ovakva krivična djela. Aktivna istraga, krivično gonjenje i osuda krivičnih djela počinjenih iz mržnje šalje snažnu poruku pravde žrtvama, dok istovremeno osuđuje motive i postupke počinitelja. S druge strane, kada priroda krivičnih djela motiviranih mržnjom i ukupna atmosfera netolerancije nisu odlučno rješeni od strane vlasti, a počinitelji ne snose jasne

70 Vers un départ, objava na Facebooku, 26. februar 2023. (na francuskom jeziku).

PRVI DIO 49 posljedice, zajednice mogu izgubiti povjerenje i u vlastitu sigurnost i u efikasnost državnih institucija.71

Bosna i Hercegovina, 2019–2021. Pripadnici Srpske pravoslavne crkve u Gradu Mostaru zabilježili su opetovane antkršćanske incidente. Dana 28. avgusta 2019. godine, sveštenik i pravoslavni vjernici koji su se okupili da obilježe praznik Velika Gospojina primili su prijeteće poruke putem društvenih mreža, nakon čega je srpska zajednica izdala saopštenje kojim je naglasila važnost odlučnog odgovora organa vlasti:72

„Žalosni smo zbog šutnje organa vlasti u Gradu Mostaru, Hercegovačko- neretvanskom kantonu i Federaciji, koji nisu osudili incident, prijetnje i govor mržnje upućen članovima srpskog naroda.“

U aprilu 2021. godine izvršena je provala u kuću parohijskog sveštenika Srpske pra- voslavne crkve u Bijelom Polju. Paroh Mostara je izdao saopštenje skrećući pažnju na uticaj ponovljenih incidenata na zajednicu:73

„Desetine ovakvih i sličnih slučajeva, čiji počinioci nisu otkriveni, unose nemir i nesigurnost u svaki kutak naše zajednice.“

Nadalje, napori civilnog društva, uključujući inicijative različitih religija da se osude krivična djela počinjena iz mržnje i riješe njihovi osnovni uzroci, mogu demonstrirati solidarnost i pružiti ključnu podršku žrtvama. Suprotno tome, ravnodušnost opće društvene zajednice može pojačati izolaciju i ranjivost pogođenih pojedinaca i zajednica.

„Ovog četvrtka navršava se godina dana od smrti našeg oca i muža, Diega Valencie. Proteklo je dvanaest teških mjeseci u kojima je cijela porodica čeznula za njim i pri- sjećala se tragičnih okolnosti u kojima je preminuo. […] U svakom trenutku bili smo svjesni podrške koju su nam slali prijatelji i neznanci. Ovo je trenutak da im zahvalimo za njihovu velikodušnu bliskost i nesebičnu solidarnost, bez koje, iskreno, bilo bi teško podnijeti načinjenu bol. […]

„Neka beskrajna milost Gospodina pomiluje one koji stvaraju i koji su stvarali toliko zla u svijetu […].

71 OSCE/ODIHR, Understanding the Needs of Hate Crime Victims, str. 13 i 37. 72 Koordinacija Srba: Sankcionirati prijetnje Srbima u Mostaru, Herzegovina Info, 31. avgust 2019. (na bosanskom jeziku). 73 SPC traži da se hitno pronađu provalnici u kuću bjelopoljskog paroha, Bljesak Info, 22.april 2021. (na bosanskom jeziku).

50 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica „Na kraju, želimo još jednom izraziti zahvalnost za bezbrojne izraze naklonosti, kao dokaz i pokazatelj da je njegov život, kao i život toliko drugih ljudi pripadnika Crkve, bio i ostao vrlo značajan.“ — Otvoreno pismo medijima od porodice sakristana koji je izboden nasmrt u napadu u Algecirasu, Španija, u januaru 2023. godine, povodom godišnjice njegove smrti.74

Sigurnosna situacija kršćanskih zajednica također je oblikovana širim historijskim, političkim i ekonomskim faktorima. S jedne strane, uticaj antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje može biti intenzivniji u zajednicama koje su historijski marginali- zirane i izložene diskriminaciji ili čak progonu.75 S druge strane, historijski dominantan ili privilegiran status kršćanstva u mnogim državama članicama ne znači da kršćani i kršćanske zajednice u tim zemljama nisu izložene krivičnim djelima počinjenim iz mržnje ili da ne zaslužuju podršku kako bi im se pružila sigurnost. Oni imaju jednako pravo na državnu zaštitu kao i svaka druga vjerska zajednica ili zajednica uvjerenja pogođena krivičnim djelom počinjenim iz mržnje.

„Izgovarao sam molitvu u mikrofon na oltaru kada sam čuo glasnu buku. Pogledao sam i vidio prizor koji niko ne želi vidjeti: pucano je iz dva pištolja, a vjernici su ležali ispod klupa ili bježali tražeći zaklon.

„Jedan od napadača je uperio pištolj prema meni. Kada me član crkvene zajednice gurnuo u sakristiju, osjetio sam se bespomoćno da zaštitim vjernike od razbojnika koji su ih željeli ubiti.

„Onda je iznenada nastala potpuna tišina.

„Dok sam hodao među klupama i prevrnutim stolicama, pitao sam vjernike koji su ležali na podu: „Jeste li dobro?“ Nitko mi nije odgovorio. Mislio sam da su svi mrtvi. Osjećao sam se kao pastir koji broji ubijene ovce.

„Tada je neko pozvao službu za hitne slučajeve. Policija i vozilo hitne pomoći stigli su vrlo brzo; zatim su došli novinari i televizijske ekipe.

„Predsjednik Turske bio je jedan od prvih koji je osudio incident, izražavajući saučešće nacije, a potom su uslijedili izrazi solidarnosti od nekoliko civilnih, političkih i vjerskih institucija. Naši susjedi također su se pokazali kao braća i sestre. Kršćani, muslimani, Alevi i Jevreji pokazali su bliskost, solidarnost i konkretnu pomoć, što je bilo vrlo dirljivo.

74 Rubén García Perea, La emotiva carta de la familia de Diego Valencia en el aniversario de su asesinato: «Gracias a todos», Diario Área, 23. januar 2024. 75 OSCE/ODIHR, Understanding the Needs of Hate Crime Victims, str. 13.

PRVI DIO 51 „Policija je stajala ispred ulaza u crkvu i dvorište dan i noć. Za samo 12 sati uhvatili su dvije osobe koje su naškodile našem društvu.

„U nedjelju nakon napada, na misi 4. februara 2024. godine, bilo je vrlo malo ljudi. Na vratima je bilo mnogo policajaca, dva autobusa policije, tri automobila i specijalne jedinice...

„Kako se postepeno vraćamo u normalno stanje, pokušavam da shvatim sve što se do- godilo i da mi se vrati osjećaj za budućnost. U našoj crkvi, u nedjelju 28. januara 2024. godine, dogodilo se veliko čudo, bez obzira koliko je situacija bila loša. Iako su dvojica terorista ušla u crkvu spremna da naprave masakr, ubili su samo jednu osobu jer su se oba pištolja zaglavila istovremeno nakon prvih strašnih pucnjeva.

„Nekoliko puta nakon incidenta vidio sam sliku dva maskirana muškarca kako pu- caju na nas dok slavimo svetu misu i često pogledam prema vratima. Molim se za ta dva maskirana čovjeka. Period oporavka je najljepše vrijeme za zajednicu; zajednica zahvaljuje Bogu za čudo koje se dogodilo i raduje se što je zajedno.”

— Izjava parohijskog svećenika fra Antona Bulaia o napadu na Crkvu Rođenja Blažene Djevice Marije u Istanbulu 28. januara 2024.76

76 Izjava dostavljena ODIHR-u u svrhu reprodukcije u ovom Priručniku. DRUGI DIO: Obaveze OSCE-a i međunarodni standardi o netoleranciji prema kršćanima i ključni principi u rješavanju antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje

DRUGI DIO 53 U ovom odjeljku je pregled relevantnih obaveza OSCE-a i međunarodnih standarda o netoleranciji prema kršćanima i krivičnim djelima počinjenim iz mržnje. Također su izneseni ključni principi na kojim bi se trebale zasnivati mjere usmjerene na rješavanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje.

I. Političke obaveze i međunarodne obaveze OBAVEZE OSCE-A U OBLASTI LJUDSKE DIMENZIJE O NETOLERANCIJI PREMA KRŠĆANIMA

Države članice OSCE-a su u više navrata osudile i obavezale su se da će rješavati neto- leranciju i diskriminaciju zasnovanu na vjeri ili uvjerenju, uključujući netoleranciju prema kršćanima.

Naglašavajući važnost sveobuhvatnog pristupa u rješavanju netolerancije i diskrimi- nacije, države članice su također priznale specifičnosti različitih oblika netolerancije, odnosno „ispoljavanje rasizma, ksenofobije, antisemitizma, diskriminacije i netolerancije, uključujući prema kršćanima, Jevrejima, muslimanima i pripadnicima drugih religi- ja, kao i nasilno ispoljavanje ekstremizma povezanog sa agresivnim nacionalizmom i neonacizmom”.77

Na konferenciji u Kordobi 2005. godine istaknuta je prva deklaracija OSCE-a na visokom nivou koja je izričito naglasila netoleranciju prema kršćanima. Države članice su se obavezale da će:78

„bezrezervno osuditi rasizam, ksenofobiju, antisemitizam i druge oblike netolerancije i diskriminacije, uključujući prema muslimanima i kršćanima […]; i potvrditi svoje postojeće obaveze prema OSCE-u u ovoj oblasti; […]

ponavljati da međunarodni događaji ili politička pitanja nikada ne opravdavaju rasizam, ksenofobiju ili diskriminaciju, uključujući prema muslimanima, kršćanima i pripadnicima drugih religija;“

Deklaracija je također podstakla tekuće aktivnosti Ličnog predstavnika za borbu protiv rasizma, ksenofobije i diskriminacije, sa posebnim fokusom na netoleranciju

77 OSCE Ministerial Council Decision No. 10/07, stav 1. 78 OSCE, Cordoba Declaration by the Chairman-in-Office, stav 2.

54 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica i diskriminaciju prema kršćanima i pripadnicima drugih religija,79 te je pozdravljena njegova uloga u „podizanju svijesti o općoj borbi OSCE-a kako bi se suzbila diskriminacija i promovirala tolerancija“.

Naknadne odluke Ministarskog vijeća su zasnovane na ovim obavezama. U 2005. godini države članice su se obavezale da će rješavati predrasude, netoleranciju i diskriminaciju prema kršćanima, između ostalog:

„Podsticati javne i privatne obrazovne programe koji promoviraju toleranciju i nediskriminaciju, te podizati svijest javnosti o postojanju i neprihvatljivosti neto- lerancije i diskriminacije, a u tom pogledu razmotriti korištenje stručnosti i pomoći ODIHR-a s ciljem izrade metoda i nastavnih planova za obrazovanje o toleranciji općenito, uključujući: […] borbu protiv predrasuda, netolerancije i diskriminacije prema kršćanima, muslimanima i pripadnicima drugih religija.“80

U 2006. godini, Ministarsko vijeće OSCE-a pozvalo je države članice da riješe osnovne uzroke netolerancije i diskriminacije „kroz jače mjere podizanja svijesti koje imaju za cilj sprečavanje netolerancije i diskriminacije, uključujući prema kršćanima, Jevrejima, muslimanima i pripadnicima drugih religija.“81

Pored toga, 2007. godine, Ministarsko vijeće zatražilo je da politički predstavnici, uključujući članove parlamenta „nastave ulagati napore kako bi snažno odbacili i osudili ispoljavanje […] diskriminacije i netolerancije, uključujući prema kršćanima, Jevrejima, muslimanima i pripadnicima drugih religija.“82

U 2013. godini, Ministarsko vijeće je pozvalo države članice da:83

„Usmjere pažnju na sprečavanje netolerancije, nasilja i diskriminacije na osnovu vjere ili uvjerenja, uključujući prema kršćanima, Jevrejima, muslimanima i pripadnicima drugih religija, kao i prema ateistima, da osude nasilje i diskriminaciju na religijskoj osnovi i nastoje spriječiti napade i zaštititi od napada osobe ili grupe zbog njihovog mišljenja, savijesti, vjere ili uvjerenja; […]

Promoviraju dijalog između vjerskih zajednica ili zajednica uvjerenja i državnih tijela, uključujući, gdje je potrebno, pitanja vezana za korištenje mjesta bogosluženja i religijske imovine; […]

79 Prvi nositelj dužnosti imenovan 23. decembra 2004. Vidjeti: OSCE Chair appoints three Personal Representatives to promote tolerance and non-discrimination. 80 OSCE Ministerial Council Decision No. 10/05, stav 5.3. 81 OSCE Ministerial Council Decision No. 13/06, stav 5. 82 OSCE Ministerial Council Decision No. 10/07, stav 1. 83 OSCE Ministerial Council Decision No. 3/13, str. 2

DRUGI DIO 55 Usvoje politike koje promoviraju poštivanje mjesta bogosluženja i religijskih lokacija, religijskih spomenika, groblja i svetišta, i zaštitu od vandalizma i uništenja;“

Konačno, 2014. godine, Ministarsko vijeće je objavilo Deklaraciju o jačanju napora u borbi protiv antisemitizma, koja je podstakla države članice da „izrade Deklaraciju Ministar- skog vijeća o jačanju napora u borbi protiv netolerancije i diskriminacije, uključujući prema muslimanima, kršćanima i pripadnicima drugih religija.“84

OBAVEZE OSCE-A U OBLASTI LJUDSKE DIMENZIJE U VEZI SA KRIVIČNIM DJELIMA POČINJENIM IZ MRŽNJE

Države članice OSCE-a su u brojnim obavezama naglasile važnost rješavanja krivičnih djela počinjenih iz mržnje. Na Ministarskom vijeću u Maastrichtu 2003. godine, države članice su pozvane da se bore protiv krivičnih djela počinjenih iz mržnje i da prikupljaju informacije i vode evidenciju o takvim krivičnim djelima.85 U 2004. godini, Stalno vijeće je pozvalo države članice da se bore protiv krivičnih djela počinjenih iz mržnje, da ih osude i podrže međuvladin rad i rad nevladinih organizacija u ovoj oblasti. Također je zatraženo od država da prikupljaju podatke o krivičnim djelima počinjenim iz mržnje i da ih periodično dostavljaju ODIHR-u.86

Ministarsko vijeće je 2005. godine pozvalo države članice da pojačaju svoje napore u rješavanju krivičnih djela počinjenih iz mržnje, uključujući objavljivanje informacija i statistika.87 Ovaj poziv je ponovljen na Ministarskom vijeću u Briselu 2006. godine88 — gdje je dodatno zatraženo da se jačaju kapaciteti u vezi sa krivičnim djelima počinjenim iz mržnje, uključujući rad sa žrtvama, kao i jačanje kapaciteta civilnog društva — i ponovo u Madridu 2007. godine.89

Konačno, 2009. godine, na Ministarskom vijeću u Atini, donesena je odluka koja se isklju- čivo fokusira na krivična djela počinjena iz mržnje, i poziva na prikupljanje podataka, adekvatno zakonodavstvo, obuku i jačanje kapaciteta, podršku žrtvama i druge mjere za rješavanje krivičnih djela počinjenih iz mržnje.90

84 OSCE Ministerial Council Decision No. 8/14, str. 3. 85 OSCE Ministerial Council Decision No. 4/03. 86 OSCE Permanent Council Decision No. 621. 87 OSCE Ministerial Council Decision No. 10/05. 88 OSCE Ministerial Council Decision No. 13/06. 89 OSCE Ministerial Council Decision No. 10/07. 90 OSCE Ministerial Council Decision No. 9/09.

56 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica MEĐUNARODNI I REGIONALNI STANDARDI RELEVANTNI ZA SUZBIJANJE NETOLERANCIJE PREMA KRŠĆANIMA

Opća deklaracija o ljudskim pravima,91 Međunarodni pakt o građanskim i političkim pravima (ICCPR)92 i Evropska konvencija o ljudskim pravima (ECHR)93 utvrđuju osnovna ljudska prava sa univerzalnom zaštitom.

Ispoljavanje netolerancije prema kršćanima dovodi u pitanje, podriva ili krši osnovne principe ljudskih prava obuhvaćenih ovim međunarodnim standardima, kao što su dostojanstvo i jednakost svih ljudi, sloboda vjere ili uvjerenja i nediskriminacija. Prema međunarodnom pravu o ljudskim pravima, države imaju obavezu poštivati, štititi i omogućiti ostvarivanje ljudska prava,94 što ima važne implikacije za obaveze država u rješavanju antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje.

Međunarodni ugovori o ljudskim pravima sadrže niz odredbi koje su posebno relevantne za rješavanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje. Predgovor ICCPR-a, naprimjer, ističe „urođeno dostojanstvo ljudske osobe“ i pravo na „slobodu od straha“, ali su oba narušena krivičnim djelima počinjenim iz mržnje.95 Države imaju obavezu efikasno istražiti i otkriti moguće motive predrasude u vezi sa relevantnim ljudskim pravima u skladu sa zabranom diskriminacije.96 Sljedeći odjeljak detaljnije obrađuje neka od glavnih ljudskih prava koja bi mogla biti povrijeđena antikršćanskim krivičnim djelima počinjenim iz mržnje.

Zabrana diskriminacije (ICCPR, član 26; ECHR, član 14) propisuje obavezu država da osiguraju, na svojim teritorijama i u skladu sa svojim nadležnostima, da svako uživa ljud- ska prava bez ikakve razlike ili diskriminacije, uključujući na osnovu vjere ili uvjerenja. Deklaracija Ujedinjenih naroda o eliminaciji svih oblika netolerancije i diskriminacije na osnovu vjere ili uvjerenja propisuje da države trebaju „poduzeti sve odgovarajuće mjere za borbu protiv netolerancije na osnovu vjere ili drugih uvjerenja“,97 što podrazumijeva odgovornost za suzbijanje netolerancije prema kršćanima.

91 Universal Declaration of Human Rights (UDHR), Ujedinjene Nacije, 10.decembar 1948. 92 International Covenant on Civil and Political Rights, Ujedinjene nacije, Generalna skupština, 16. decembar 1966. 93 Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms, Vijeće Evrope, 4. novembar 1950. 94 Obaveza poštivanja znači da države ne smiju umanjivati ljudska prava. Obaveza zaštite znači da države imaju pozi- tivnu dužnost da štite pojedince i grupe od povrede njihovih ljudskih prava. Obaveza ispunjavanja znači da vlade moraju poduzeti pozitivne mjere kako bi omogućile ostvarivanje ljudskih prava za sve. Vidjeti: International Human Rights Law, Ured Visokog komesara Ujedinjenih nacija za ljudska prava, instrumenti i mehanizmi. 95 Ujedinjene Nacije, International Covenant on Civil and Political Rights. 96 Milanović v. Serbia, predmet br. 44614/07, ESLJP, 14. decembar 2010., strav 96–98. 97 UN Declaration on the Elimination of All Forms of Intolerance and of Discrimination Based on Religion or Belief, Rezolucija Generalne skupštine UN-a 36/55, 25. novembar 1981. stav 4. Kao rezolucija Generalne skupštine, deklara- cija nije pravno obavezujuća za države, iako predstavlja međunarodni standard za djelovanje.

DRUGI DIO 57 Pravo na život (ICCPR, član 6; ECHR, član 2) priznaje svakome pravo na život kao najviše pravo u okviru kojeg nije dopušteno nikakvo ograničenje.98 Obaveza zaštite prava na život uključuje i dužnost država da usvoje sve odgovarajuće zakone ili druge mjere za zaštitu života od svih razumno predvidivih prijetnji, uključujući one koje dolaze od privatnih lica i subjekata.99 Zaštita ovog prava posebno je ključna kod najtežih vrsta antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje — onih koji oduzimaju ili prijete životima pojedinaca.

Zabrana mučenja, neljudskog i ponižavajućeg postupanja ili kažnjavanja (ICCPR, član 7; ECHR, član 3) štiti dostojanstvo i fizički i mentalni integritet pojedinca. Države moraju osigurati zaštitu kroz efikasne mjere protiv ovih zabranjenih djela, uključujući i djela koja čine privatne osobe.100 Dugotrajni fizički napadi, koji se dešavaju u širem kontekstu neprijateljskih radnji prema vjerskim manjinama, mogu prerasti u zlostavljanje, i „kada istražuju nasilne incidente, državne vlasti imaju dodatnu obavezu da poduzmu sve razumne korake kako bi otkrile bilo koji religijski motiv i utvrdile da li je religijska mržnja ili predrasuda doprinijela takvim događajima“.101 Zbog toga, moraju razmotriti da li je uz to došlo i do povrede zabrane diskriminacije.

Pravo na privatnost, porodicu i dom (ICCPR, član 17; ECHR, član 8) štiti pravo svako- ga od samovoljnog ili nezakonitog miješanja, uključujući i od strane privatnih osoba. Naprimjer, države moraju provoditi efikasna istraživanja potencijalnih motiva predrasude koji stoje iza incidenata koji se događaju u domovima žrtava, jer mjesto pojačava njihov osjećaj ranjivosti.102

Pravo na slobodu vjere ili uvjerenja (ICCPR, član 18; ECHR, član 9) štiti širok obim radnji, uključujući slobodu bogosluženja i izgradnju vjerskih objekata, korištenje obreda i obrednih predmeta, isticanje simbola, obilježavanje religijskih praznika i nošenje karakteristične odjeće.103 Sloboda da svako može imati ili usvojiti vjeru ili uvjerenje po vlastitom izboru, uključujući pravo na promjenu vjere ili uvjerenja, poznata i kao forum internum, ima apsolutnu zaštitu prema međunarodnom pravu.104 U tom pogledu, ne postoje dopuštene osnove za ograničavanje ove slobode, čak ni zbog „sigurnosti“ ili “nacionalne sigurnosti“.105

98 General Comment 36 on Article 6: right to life, CCPR/C/GC/36, Komitet za ljudska prava, 3. septembar 2019., stav 2. 99 Ibid., stav 18. 100 Šečić v. Croatia, predmet br. 40116/02, Evropski sud za ljudska prava (ESLJP), 14. decembar 2010., stav 67. 101 Milanović v. Serbia, predmet br. 44614/07, ESLJP, 14. decembar 2010., stav 96. 102 R.B. v. Hungary, predmet br. 64602/12, ESLJP, 12. april 2016. i Alković v. Montenegro, predmet br. 66895/10, 5. decembar 2017. 103 UN HRC, General Comment 22, stav 4. 104 OSCE/ODIHR, FoRB Security Guide, stranica 15-16. 105 UN HRC, General Comment 22, stavovi 5 i 8.

58 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica Države su obavezne štititi vjerske manjine, uključujući kršćane, čak i kada zlostavljanje počine nedržavni akteri poput „ekstremističkih“ grupa.106

Sloboda izražavanja (ICCPR, član 19; ECHR, član 10) štiti sve oblike izražavanja i pred- stavlja temelj svakog slobodnog i demokratskog društva.107 Član 19(2) ICCPR-a navodi da ostvarivanje prava na slobodu izražavanja „sa sobom nosi posebne obaveze i odgovor- nosti“ te navodi poštivanje prava ili ugleda drugih i zaštitu nacionalne sigurnosti, javnog poretka ili javnog zdravlja i morala kao legitimne osnove za njeno ograničavanje. „Zabrane pokazivanja nepoštivanja vjere ili drugog uvjerenja, uključujući zakone o bogohuljenju, nisu u skladu sa [ICCPR], osim u specifičnim okolnostima predviđenim članom 20, stav 2, [ICCPR-a].“108 Član 20(2) zahtijeva od država članica da zabrane zagovaranje nacionalne, rasne ili vjerske mržnje koja predstavlja podsticanje na diskriminaciju, neprijateljstvo ili nasilje, i time služi kao važna zaštita od povrede prava pojedinaca i vjerskih zajednica ili zajednica uvjerenja, kao i od činova nasilja ili progona usmjerenih prema tim grupama.109

Slično tome, Evropska komisija protiv rasizma i netolerancije (ECRI) Vijeća Evrope preporučuje da države osiguraju da „usmeno, pisano, audiovizualno izražavanje i drugi oblici izražavanja, uključujući elektronske medije, koji podstiču mržnju, diskriminaciju ili nasilje prema rasnim, etničkim, nacionalnim ili vjerskim grupama ili njihovim članovima na osnovu pripadnosti takvoj grupi, budu zakonski kvalificirani kao krivično djelo“, u skladu sa članom 10 ECHR-a.110 U 2015. godini, Parlamentarna skupština Vijeća Europe usvojila je rezoluciju o suzbijanju netolerancije i diskriminacije u Evropi, s posebnim fokusom na kršćane. Rezolucijom se pozivaju države članice da „osiguraju zaštitu manjinskih kršćanskih zajednica“ i da „javno osude korištenje i podsticanje na nasilje, kao i sve oblike diskriminacije i netolerancije na vjerskoj osnovi“.111

Pravo na efikasan pravni lijek (ICCPR, član 2.3; ECHR, član 13) nameće obaveze državama da osiguraju osobama, čija su ljudska prava povrijeđena, pristup efikasnim i provodivim pravnim sredstvima. U Deklaraciji Ujedinjenih naroda o osnovnim principima pravde

106 Specijalni izvjestitelj UN-a za slobodu vjere ili uvjerenja, Interim report by the Special Rapporteur of the Commis- sion on Human Rights on the elimination of all forms of intolerance and of discrimination based on religion or belief, Generalna skupština Ujedinjenih nacija, 8. septembar 2000, stav 138. 107 General Comment 34, Article 19:Freedoms of opinion and expression, CCPR/C/GC/34, Komitet UN-a za ljudska prava, 12.septembar 2011., stav 2. 108 Ibid., stav 48. 109 Komitet UN-a za ljudska prava, General Comment 22, stavovi 7 i 9. Vidjetie i: Rabatski akcioni plan o zabrani zagovaranja nacionalne, rasne ili vjerske mržnje koja predstavlja podsticanje na diskriminaciju, neprijateljstvo ili nasilje, u kojem se navodi šest faktora za utvrđivanje da li govor predstavlja podsticanje na mržnju u skladu sa članom 20. ICCPR-a i da li je dovoljno ozbiljan da su restriktivne pravne mjere opravdane: (1) kontekst izjave; (2) položaj ili status govornika; (3) namjera da se slušatelji podstaknu protiv ciljne grupe; (4) sadržaj i oblik izjave; (5) obim njene rasprostranjenosti; i (6) vjerovatnost štete, uključujući neposrednu opasnost.A/HRC/22/17/Add.4 Report of the United Nations High Commissioner for Human Rights on the expert workshops on the prohibition of incitement to national, racial or religious hatred, Generalna skupština Ujedinjenih nacija, 11. januar 2013., stav 29. 110 ECRI General Policy Recommendation N°1 on combating racism, xenophobia, antisemitism and intolerance, Evropska komisija za borbu protiv rasizma i netolerancije (ECRI), 4. oktobar 1996. 111 Council of Europe Resolution 2036 (2015) Final version, Tackling intolerance and discrimination in Europe with a special focus on Christians, Parlamentarna skupština, 29. januar 2015. (8. sjednica).

DRUGI DIO 59 za žrtve krivičnih djela i zloupotrebe vlasti, navedeno je da bi žrtve krivičnih djela, uključujući i žrtve antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje, trebale:112

• biti tretirane sa saosjećanjem i poštovanjem njihovog dostojanstva;

• imati pravo na pristup pravosudnim mehanizmima i dobiti brzu nadoknadu, kao što je predviđeno nacionalnim zakonodavstvom, za pretrpljenu štetu; i

• dobiti odgovarajuću pomoć tokom čitavog pravnog procesa.

Deklaracija uključuje i druge odredbe relevantne za rješavanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje, uz poziv policijskim, pravosudnim, zdravstvenim, socijal- nim i drugim službama da završe obuku kako bi bili senzibilizirani za potrebe žrtava. Naglašava se da posebna pažnja treba biti posvećena osobama s povećanom ranjivošću zbog prirode štete ili njihovog identiteta.

Osim međunarodnog prava o ljudskim pravima, međunarodno humanitarno pravo (MHP) pruža zaštitu vjerskim zajednicama ili zajednicama uvjerenja i njihovim objektima od krivičnih djela počinjenih iz mržnje u specifičnim okolnostima, posebno tokom oružanih sukoba. Djela progona vjerskih zajednica ili zajednica uvjerenja mogu predstavljati zločine protiv čovječnosti ili genocid, koji su zabranjeni prema MHP-u. Sistematski napadi ili krivična djela počinjena iz mržnje usmjerena protiv pripadnika vjerskih zajednica ili zajednica uvjerenja tokom oružanih sukoba mogu se svrstati u ove kategorije.

Član 33. Ženevske konvencije (IV) o zaštiti civila u vrijeme rata zabranjuje pljačku, što indirektno štiti religijske objekte od pljačkanja tokom oružanih sukoba. Pored toga, napadi na mjesta bogosluženja koja predstavljaju kulturno ili duhovno naslijeđe naroda zabranjeni su kako u međunarodnim, tako i u unutrašnjim oružanim sukobima.113

112 Generalna skupština Ujedinjenih nacija, Resolution 40/34, Declaration of Basic Principles of Justice for Victims of Crime and Abuse of Power, 29. novembar 1985. 113 Član 53. dodatnog protokola I i član 16. dodatnog protokola II. U kontekstu mira i slobode vjere ili uvjerenja, Spe- cijalni izvjestitelj UN-a za slobodu vjere ili uvjerenja preporučio je državama da „štite sve pojedince, uključujući osobe koje pripadaju vjerskim zajednicama ili zajednicama uvjerenja, da ne postanu meta napada na osnovu vjere ili uvjerenja, te da osiguraju da se državni akteri uzdrže od ‘sekuritizacije’ osoba koje pripadaju vjerskim zajednicama ili zajednicama uvjerenja.“ (A/79/182). U pogledu prava osoba koje pripadaju vjerskim zajednicama ili zajednicama uvjerenja u slučaju sukoba ili nesigurnosti, Specijalni izvjestitelj je preporučio državama da „ispune obaveze zabrane podsticanja na diskriminaciju, neprijateljstvo ili nasilje na osnovu vjere ili uvjerenja“ putem interneta ili uživo , i da „omoguće sisteme ranog upozoravanja i odgovora kroz strategije prevencije nasilja koje obuhvataju najugroženije zajednice.“ (A/HRC/49/44).

60 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica STANDARDI EVROPSKE UNIJE (EU) RELEVANTNI ZA SUZBIJANJE NETOLERANCIJE PREMA KRŠĆANIMA

Povelja EU o temeljnim pravima priznaje pravo na slobodu misli, savjesti i vjere, uključu- jući „slobodu mijenjanja vjere ili uvjerenja te slobodu, samostalno ili u zajednici s drugima i javno ili privatno, da se vjera ili uvjerenje izražava kroz bogosluženje, poučavanje, praksu i vjerske obrede.“114

Okvirna odluka EU iz 2008. godine zahtijeva od svih država članica EU da poduzmu potrebne mjere kako bi se osiguralo da se rasni i ksenofobični motivi, uključujući motive zasnovane na vjeri, smatraju otežavajućom okolnošću, ili da se takav motiv može uzeti u obzir pred sudovima prilikom određivanja kazni. Pored toga, Okvirna odluka Evropske Unije (EU) iz 2008. godine zahtijeva od svih država članica EU da određene oblike podsticanja mržnje i „govora mržnje“ uključujući i prema religijskim grupama, učine podložnim krivičnim sankcijama.115

U 2011. godini, Vijeće Evropske unije izrazilo je zabrinutost zbog vjerske netolerancije „vidljive kroz nedavno nasilje i teroristička djela u raznim zemljama, usmjerene protiv kršćana i njihovih mjesta bogosluženja“, te je ponovno potvrdilo svoju posvećenost promoviranju slobode vjere ili uvjerenja.116 Iste godine, Evropski parlament usvojio je rezoluciju o situaciji kršćana u kontekstu slobode vjere, čime se osuđuju sva djela nasilja nad kršćanima i pozivaju države da „pojačaju svoje napore kako bi osigurale pouzdanu i efikasnu zaštitu religijskih denominacija u svojim zemljama, i kako bi osigurale osobnu sigurnost i fizički integritet članova vjerskih zajednica u zemlji.“117

U 2022. godini, Evropski parlament usvojio je rezoluciju o progonu manjina na osnovu vjere ili uvjerenja, naglašavajući „iznimnu važnost da se utvrdi odgovornost počinitelja povrede ljudskih prava nad osobama koje pripadaju vjerskim zajednicama ili zajednicama uvjerenja.118 U Rezoluciji se posebno ističe važnost pružanja podrške ženama i djevojkama, priznajući da su „žene koje pripadaju vjerskim zajednicama ili zajednicama uvjerenja posebno izložene većoj diskriminaciji i nasilju“ te da „posebno i sve češće postaju meta napada s ciljem nanošenja štete njihovoj zajednici u cjelini“.

Direktivom EU o pravima žrtava iz 2012. godine uspostavljeni su minimalni standardi za prava, podršku i zaštitu žrtava krivičnih djela, uključujući žrtve krivičnih djela počinjenih

114 EU Charter of Fundamental Rights, Article 10, Agencija Evropske unije za osnovna prava (FRA), Službeni list Evropske unije, C 303/17, 14. decembar 2007. 115 Council Framework Decision of 28 November 2008 2008/913/JHA on combating certain forms and expressions of racism and xenophobia by means of criminal law, Službeni list Evropske unije, Vijeće Evropske unije, 28. novembar 2008., članovi 1. i 2. 116 Press release. 3069th Council meeting Foreign Affairs, Vijeće Evropske unije, 21. februar 2011. 117 European Parliament resolution of 20 January 2011 on the situation of Christians in the context of freedom of reli- gion, Evropski parlament, 20. januar 2011. 118 European Parliament resolution of 3 May 2022 on the persecution of minorities on the grounds of belief or religion (2021/2055(INI)), Evropski parlament, 3. maj 2022.

DRUGI DIO 61 iz mržnje. Direktiva ih prepoznaje kao posebno ranjive, te se pozivaju države članice EU da osiguraju individualnu procjenu žrtava radi utvrđivanja specifičnih zaštitnih potreba, kao i dodatnih prava na zaštitu tokom cijelog postupka krivičnog pravosuđa. Osim toga, Direktivom se pozivaju države članice da uspostave specijalizirane službe za podršku žrtvama prilagođene žrtvama krivičnih djela počinjenih iz mržnje.119

119 Directive 2012/29/EU of the European Parliament and of the Council of 25 October 2012 establishing minimum standards on the rights, support and protection of victims of crime, and replacing Council Framework Decision 2001/220/JHA, Službeni list Evropske unije – Evropski parlament, 25. oktobar 2012, članovi 8–9 i 22–23; U cilju poboljšanja primjene Direktive, Evropska komisija je 2017. izdala smjernice.: Ensuring justice, protection and support for victims of hate crime and hate speech: 10 key guiding principles; Informacije o specifičnim resursima dostupnim žrtvama krivičnih djela počinjenih iz mržnje dostupne su također u pregledu Evropske komisije: Over- view of resources and initiatives to support progress on ensuring justice, protection and support for victims of hate crime and hate speech in the EU Member States, decembar 2017.

62 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica II. Ključni principi za usmjeravanje napora u rješavanju antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica Sljedeći principi trebali bi usmjeravati napore država članica OSCE-a i drugih relevantnih aktera u rješavanju antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i zadovoljavanju povezanih sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica.

1. PRISTUP ZASNOVAN NA LJUDSKIM PRAVIMA

Pristup zasnovan na ljudskim pravima je konceptualni i praktični okvir zasnovan na međunarodnim standardima ljudskih prava i usmjeren na promoviranje, zaštitu i ostva- rivanje ljudskih prava za sve.120 Fokus stavlja na zajedničke vrijednosti i principe, umjesto na razlike, naglašavajući jednaka prava i status svake osobe, bez obzira na njihovu religiju, etničko porijeklo, spol ili druge faktore. Također ističe nedjeljivost, međusobnu povezanost i zavisnost ljudskih prava, u smislu da su sva ljudska prava svih pojedinaca i zajednica podjednako važna te da ostvarivanje jednog prava često zavisi o ostvarivanju drugih.

Pristup zasnovan na ljudskim pravima u rješavanju antikršćanskih krivičnih djela poči- njenih iz mržnje i u zadovoljavanju povezanih sigurnosnih izazova s kojima se susreću kršćanske zajednice predstavlja osnovu pri kreiranju politika i njihovoj provedbi u među- narodnom pravu o ljudskim pravima. Prioritet stavlja na dostojanstvo, jednakost i prava svih pojedinaca, bez obzira na vjeru ili uvjerenje, etničku pripadnost, spol, seksualnu orijentaciju, invaliditet ili druge karakteristike identiteta. Ovaj pristup jača razumijevanje da su države članice prema međunarodnom pravu obavezne štititi pojedince i vjerske zajednice ili zajednice uvjerenja od prijetnji i napada motiviranih predrasudom, a koji ugrožavaju, narušavaju ili krše temeljna ljudska prava.

2. SVEOBUHVATAN, HOLISTIČKI I KOOPERATIVAN PRISTUP

Rješavanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje zahtijeva sveobuhvatan, međusektorski i holistički pristup, jer su ova krivična djela rijetko izolirani incidenti;

120 Human Rights-Based Approach, Evropska mreža nacionalnih institucija za ljudska prava (ENNHRI).

DRUGI DIO 63 često su simptomi širih društvenih podjela, sistemskih predrasuda i duboko ukorijenjene netolerancije. Ovaj pristup osigurava da se borba protiv antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje ne vodi odvojeno, već zajedno sa naporima za suzbijanje svih oblika netolerancije i diskriminacije. Prepoznaje međusobno povezanu i preklapajuću prirodu ovih problema, jer netolerancija, bilo da je zasnovana na etničkoj pripadnosti, nacionalnosti, vjeri ili uvjerenju, spolu, seksualnoj orijentaciji, invaliditetu ili drugim karakteristikama identiteta, često proizlazi iz sličnih osnovnih uzroka i pokretača, poput straha, neznanja, predrasuda, historijskih nepravdi i ekonomskih nejednakosti. Osim toga, ovaj pristup naglašava važan princip nedjeljivosti i univerzalnosti ljudskih prava. Kada vlade i društva rješavaju antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje kao dio većeg izazova u oblasti ljudskih prava, oni ne a štite samo pogođene osobe, već i jačaju društvenu strukturu protiv podjele, omogućavajući društvima da postanu pravednija, inkluzivnija, kohezivnija i mirnija za sve.

Rješavanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje zahtijeva sveobuhvatan i višestruk pristup koji obuhvata širok spektar mjera i aktera da bi se problem efikasno riješio, uključujući njegove osnovne uzroke i pokretače, kako preventivno, tako i reaktiv- no. Pravni okviri, podizanje svijesti, obrazovanje, međuvjerski i međureligijski dijalog, odgovornost medija i pružanje usluga podrške žrtvama doprinose izgradnji inkluzivnog okruženja u kojem se poštuju ljudska prava, i u kojem kršćani i kršćanske zajednice, kao i sve druge, osjećaju sigurnost i poštovanje.

Podjednako je važna potreba da se uključi širok spektar aktera kao dio sveobuhvatnog i holističkog pristupa u suzbijanju antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje. Državni i lokalni organi vlasti, uključujući kreatore politika i agencije za provođenje zakona, organizacije civilnog društva, nacionalne institucije za ljudska prava, tijela za ravnopravnost, edukatore, kompanije društvenih mreža i tehnologije, medije, pogođene kršćanske zajednice i druge vjerske zajednice ili zajednice uvjerenja, moraju aktivno učestvovati u oblikovanju i provedbi efikasnih mjera. Ovo sveobuhvatno i inkluzivno sudjelovanje osigurava da se politike i mjere mogu osloniti na uvid i snagu različitih sektora.

Kooperativan i dobro koordiniran pristup od ključne je važnosti za rješavanje antikr- šćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i povezanih sigurnosnih izazova. Kada svi ključni akteri djeluju usklađeno, kao dio nastojanja cijelog društva, napori u suzbijanju antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje postaju čvršći i dalekosežniji. Zajed- nički napori ključnih sektora ne samo da štite prava i dostojanstvo kršćana i kršćanskih zajednica, već i prepoznaju preklapajuće obrasce netolerancije, diskriminacije i krivičnih djela počinjenih iz mržnje, te jačaju šire vrijednosti slobode vjere ili uvjerenja, pluralizma i društvene kohezije.

64 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica Široke, inkluzivne koalicije civilnog društva pokazale su se učinkovitim u borbi protiv različitih oblika netolerancije.121 Organizacije koje rade na rješavanju antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje trebale bi istražiti mogućnosti partnerstva s drugim grupama i zajednicama koje promoviraju toleranciju i nediskriminaciju, a koje bi inače mogle ostati izolirane ili nepovezane. To uključuje organizacije za prava žena, grupe protiv rasizma i ksenofobije, druge vjerske zajednice ili zajednice uvjerenja, kao i organizacije koje se bave pravima LGBTI osoba i osoba s invaliditetom. Podsticanjem solidarnosti, razmjene iskustava i dobrih praksi, okvir civilnog društva koji obuhvata različite sektore za promoviranje tolerancije i nediskriminacije doprinosi većem razumijevanju i razvoju inkluzivnijih, efikasnijih i održivijih rješenja za suzbijanje svih oblika netolerancije i krivičnih djela počinjenih iz mržnje, uključujući one koji pogađaju kršćane.

Jedan primjer saradnje različitih vjerskih organizacija i organizacija zasnovanih na reli- gijskim pitanjima u oblasti sigurnosti je projekat za Sigurnije i jače zajednice u Evropi (SASCE), kojeg su zajednički imlementirali Sigurnosni i krizni centar Evropskog jevrej- skog kongresa, Konferencija evropskih crkava, Evropska budistička unija i organizacija “Vjera je važna” (engl. Faith Matters). Cilj projekta je bio poboljšati sigurnost u i oko mjesta bogosluženja, kao i unutar i između kršćanskih, budističkih, muslimanskih i jevrejskih zajednica. Projekt je uključivao izradu plakata i videa o prepoznavanju i prijavljivanju krivičnih djela počinjenih iz mržnje, kao i obuku o upravljanju kriznim situacijama i načinima pružanja sigurnosti vjerskih zajednica i zajednica uvjerenja, uključujući odgovor na antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje.122

3. PARTICIPATIVAN PRISTUP

Efikasni odgovori na krivična djela počinjena iz mržnje zahtijevaju aktivno učešće kršća- na i kršćanskih zajednica u izradi i provedbi politika i mjera osmišljenih za rješavanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i povezanih sigurnosnih pitanja. Inkluzivno učešće osigurava da se čuju glasovi različitih kršćanskih zajednica iz različitih denominacija, etničkog porijekla i društvenih konteksta i da budu zastupljeni u kreiranju politika i javnom diskursu. Ovaj pristup izgrađuje povjerenje između vladinih tijela, drugih ključnih aktera i kršćanskih zajednica.

Iskustva onih koji su pogođeni krivičnim djelima počinjenim iz mržnje ključna su za oblikovanje odgovornih i informiranih napora u rješavanju problema antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje, njihovih uzroka i pokretača. Žrtve krivičnih djela počinjenih iz mržnje mogu pružiti vrijedne informacije kreatorima politika kako bi

121 U prepoznavanju potencijala koalicija da razvijaju i primjenjuju efikasne, inovativne i inkluzivne strategije koje mogu dovesti do značajnih promjena, ODIHR je 2018. godine objavio Coalition Building for Tolerance and Non-Discrimination: A Practical Guide kako bi se pružila podrška pojedincima i organizacijama koje žele razvijati i održavati koalicije usmjerene na suzbijanje različitih oblika netolerancije i diskriminacije. 122 Safer and Stronger Communities in Europe (SASCE) web stranica.

DRUGI DIO 65 povećali svoju svijest o tome što znači biti žrtva incidenta motiviranog predrasudom, te tako ojačali svoju sposobnost da sveobuhvatno rješavaju povezane rizike. Posebna pažnja treba biti posvećena stvaranju prilika, za žrtve krivičnih djela počinjenih iz mržnje iz najugroženijih zajednica i onih koje su izložene velikom riziku od viktimizacije motivi- rane predrasudom, da podijele svoja iskustva.123

U publikaciji ODIHR-a „Uključivanje glasova žrtava krivičnih djela počinjenih iz mržnje u donošenje i provedbu politika – praktični priručnik“124 predstavljeno je deset praktičnih koraka za državne aktere:

1. Staviti žrtve u centar svih inicijativa 2. Odabrati odgovarajući format uključivanja 3. Pripremati angažman 4. Stvarati sigurnije prostore 5. Upravljati očekivanjima 6. Pružiti podršku prije, tokom i nakon događaja 7. Graditi povjerenje i dugoročna partnerstva 8. Uspostaviti sistem za institucionalno uključivanje glasova žrtava krivičnih djela počinjenih iz mržnje 9. Izbjegavati instrumentalizaciju žrtava i njihovih glasova 10. Osigurati da se čuje širok spektar glasova

Prelazak na pristup usmjeren na rješavanje problema i policijski rad u zajednici može podstaći aktivno učešće kršćana i kršćanskih zajednica u poboljšanju javne sigurnosti i društvene kohezije. Ovaj pristup također doprinosi uspostavljanju povjerenja između organa za provedbu zakona i zajednica kojima služe. Odražavanje različitosti zajednice u sastavu policijskih snaga važan je faktor za efikasno suzbijanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje. Veća zastupljenost doprinosi jačanju odnosa između cilja- nih zajednica i organa za provedbu zakona, poboljšava institucionalno razumijevanje problema kako većinskih tako i manjinskih kršćanskih denominacija i unosi različite perspektive u oblikovanje politika i procedura.

4. PRINCIP „NENANOŠENJA ŠTETE“

Princip „nenanošenja štete“ zahtijeva da se u svim mjerama za suzbijanje krivičnih djela počinjenih iz mržnje izbjegava pogoršanje postojećih ranjivosti ili stvaranje novih rizika. Svaka aktivnost trebala bi biti osmišljena tako da se ne ugrožava život, fizička i psihička

123 Including the voices of hate crime victims in policymaking and policy implementation – a practical guide, OSCE/ ODIHR, 3. juni 2024., str. 12. 124 Ibid

66 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica sigurnost, sloboda i dobrobit žrtava, svjedoka i zajednica pogođenih antikršćanskim krivičnim djelima počinjenim iz mržnje. Žrtve krivičnih djela počinjenih iz mržnje posebno su izložene riziku od sekundarne viktimizacije,125 što može ozbiljno uticati na njihovo emocionalno i psihičko zdravlje, te društvenu i ekonomsku dobrobit.126

U skladu s principom „nenanošenja štete“, prevencija sekundarne viktimizacije je od ključne važnosti i može se postići naglaskom na empatiju i brigu tokom cijelog procesa krivičnog pravosuđa i pružanja podrške žrtvama.127 Empatičan odgovor na antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje zahtijeva da oni koji rade sa žrtvama krivičnih djela počinjenih iz mržnje razumiju posljedice tih krivičnih djela na pojedince i zajednicu, te da posjeduju vještine pružanja emocionalne podrške.

5. PRISTUP USMJEREN NA ŽRTVU

Pristup usmjeren na žrtvu stavlja žrtvu u središte odgovora na antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje, priznavajući percepciju i iskustvo žrtve, te davajući poseban značaj pravima i potrebama žrtve. Ovaj pristup prepoznaje da su žrtve krivičnih djela počinjenih iz mržnje pojedinci sa specifičnim potrebama. Tretira ih kao autoritete nad vlastitim iskustvom i kao ravnopravne, informirane partnere u vođenju njihovog slučaja u krivično-pravnom ili drugom procesu rehabilitacije.128

Ovaj pristup bi trebao:129

• Graditi povjerenje kršćana i kršćanskih zajednica, kao i drugih organizacija civilnog društva, kako bi se podstaklo prijavljivanje incidenata proisteklih iz mržnje i osigurao pristup mehanizmima za prijavljivanje;

• Uzimati u obzir percepciju žrtve o motivu krivičnih djela zasnovanog na predrasudi;

• Informirati žrtve krivičnih djela počinjenih iz mržnje o postignutom napretku u njihovim slučajevima;

125 “Sekundarna viktimizacija odnosi se na viktimizaciju koja se ne pojavljuje kao direktna posljedica krivičnog djela, već kroz reakciju institucija i pojedinaca prema žrtvi. To uključuje, ali nije ograničeno na: neuspješno prepozna- vanje i tretiranje žrtve na pristojan način, nesenzibilan i neprofesionalan pristup žrtvi i diskriminaciju žrtve bilo koje vrste.” Preventing Secondary Victimization policies and practices, Evropska mreža za prevenciju kriminala (EUCPN), serija priručnika, br. 7, str. 9. 126 OSCE/ODIHR, Understanding the Needs of Hate Crime Victims, str. 14. 127 Hate Crime Victim Support: Policy Brief, OSCE/ODIHR, 22. april 2022., str. 25. 128 Ibid., str. 8-9. 129 Ibid., str. 41-3.

DRUGI DIO 67 • Pružiti efikasne mjere zaštite i podrške žrtvama krivičnih djela počinjenih iz mržnje, na osnovu specifičnih potreba pojedinačnih žrtava i pogođenih zajednica, i uzeti u obzir rodnu perspektivu utvrđujući da li osobe različitog spola imaju posebne potrebe za zaštitom i podrškom;

• Osigurati da žrtve mogu u potpunosti učestvovati u sudskim postupcima;

• Osigurati obuku za sva državna tijela i organizacije civilnog društva koje rade sa žrtvama, uključujući socijalne službe koje rade sa žrtvama nasilja u porodici, kako bi mogli prepoznati i reagirati na antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje;

• Osigurati adekvatno finansiranje i druga sredstva kako bi se osigurala dostupnost i održivost usluga koje pružaju organizacije civilnog društva kršćanima i kršćanskim zajednicama pogođenim krivičnim djelima počinjenim iz mržnje.

Ključno je da se pristupom usmjerenim na žrtvu izbjegava korištenje žrtava za insti- tucionalne, političke ili ideološke programe. Cilj mora biti promoviranje tolerancije i nediskriminacije, efikasno suzbijanje krivičnih djela počinjenih iz mržnje te jačanje inkluzivnih i kohezivnih društava.130

Kanadski zakon o pravima žrtava definira žrtvu kao „pojedinca koji je doživio fizičku ili emocionalnu štetu, oštećenje imovine ili ekonomski gubitak kao posljedicu poči- njenja ili navodnog počinjenja krivičnog djela“.131 Zakon osigurava svakoj žrtvi pravo na informacije, zaštitu, učešće i pravo da potražuju nadoknadu štete. Nakon utvrđene krivnje, žrtve imaju pravo podnijeti izjavu o uticaju na žrtvu koju sud uzima u obzir prilikom izricanja kazne (odjeljak 722 Krivičnog zakona). Izjava o uticaju na žrtvu je pisana izjava koju žrtva sastavlja, u kojoj opisuje fizičku ili emocionalnu štetu, ošte- ćenje imovine ili ekonomski gubitak koji je pretrpjela kao posljedicu krivičnog djela. Sud je obavezan uzeti u obzir ovu izjavu prilikom određivanja kazne počinitelju.132

6. RODNO OSJETLJIV PRISTUP

Žrtve krivičnih djela počinjenih iz mržnje, uključujući one koje pripadaju kršćanskim zajednicama, često se suočavaju sa povezanim oblicima netolerancije i diskriminacije zasnovanim na spolu, seksualnoj orijentaciji, etničkoj pripadnosti, vjeri ili uvjerenju i drugim faktorima.133 Intersekcijski pristup osigurava da se politikama i drugim mjerama

130 OSCE/ODIHR, Including the voices of hate crime victims in policymaking and policy implementation, str. 29. 131 Canadian Victims Bill of Rights, Kanada – web stranica o pravosudnim zakonima, 23. april 2015. 132 Criminal Code, Canada – web stranica o pravosudnim zakonima, 1985. 133 Vidjeti diskusiju o intersekcionalnosti u odjeljku (section) „Antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje u regi- onu OSCE-a: kontekst“.

68 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica rješavaju ove preklapajuće i međusobno povezane ranjivosti. Spol osobe može uticati na prirodu, učestalost i uticaj njihovih iskustava u pogledu krivičnih djela motiviranih pre- drasudom. Zbog toga, mjere vlade za rješavanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i povezane sigurnosne potrebe kršćanskih zajednica moraju biti rodno osjetljive.

7. TRANSPARENTNOST

Vlade moraju biti otvorene i transparentne u pogledu mjera koje poduzimaju u cilju rješavanja antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje. Transparentnost pomaže u izgradnji i jačanju povjerenja među svim akterima koji rade na suzbijanju antikršćan- skih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i pružanju sigurnosti kršćanskim zajednicama.

Jedan od efikasnih pristupa je dostavljanje nacionalnih, regionalnih ili lokalnih akcijskih planova i redovnih izvještaja o napretku pogođenim zajednicama i široj javnosti. To omogućava jasnu komunikaciju o tome koje aktivnosti se poduzimaju, koje aktivnosti su učinkovite i koji su preostali izazovi. Ključni akteri također mogu biti pozvani da učestvuju u procjeni napretka i podijele svoja iskustva o tome kako efikasno suzbijati antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje.

Osim toga, dostupnost podataka o krivičnim djelima počinjenim iz mržnje javnosti predstavlja ključni aspekt održavanja transparentnosti.

U Švedskoj, Forum žive povijesti pri Ministarstvu kulture je odgovoran za praćenje provedbe Nacionalnog akcijskog plana protiv rasizma i krivičnih djela počinjenih iz mržnje, i objavljuje godišnji izvještaj o ovoj temi.134 Pored toga, Švedsko nacionalno vijeće za prevenciju kriminala (Brå) redovno objavljuje statističke izvještaje o krivič- nim djelima počinjenim iz mržnje koji su prijavljeni policiji, pružajući, između ostalog, podatke razvrstane prema motivu koji je zasnovan na predrasudi, vrsti krivičnog djela, spolu, lokaciji i odnosu između žrtve i počinitelja.135

134 Samordning och uppföljning av statens arbete mot rasism och hatbrott, web stranica: forum för levande historia. 135 Jon Lundgren i Aravella Lejonstad, Hate crimes reported to the Police in 2022, Nacionalno vijeće Švedske za preven- ciju kriminala (Brå), 2023.

DRUGI DIO 69 TREĆI DIO: Odgovor na antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje i sigurnosne izazove kršćanskih zajednica

TREĆI DIO 71 Uo vom dijelu su navedene mjere za rješavanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje, kao i povezanih sigurnosnih izazova s kojima se suočavaju kršćanske zajednice. U skladu sa sveobuhvatnim pristupom suzbijanju netolerancije136, cilj preporučenih praktičnih mjera je da se pažnja usmjeri na sličnosti i zajedničke karakteristike krivičnih djela počinjenih iz mržnje, ali i prepoznaju i naglase specifičnosti antikršćanskih kri- vičnih djela počinjenih iz mržnje. Ove mjere naglašavaju primarnu odgovornost država članica da se bave djelima netolerancije i diskriminacije u okviru svojih nadležnosti. Istovremeno, oni trebaju prepoznati komplementarne i ključne uloge drugih aktera, posebno kršćanskih zajednica i šireg civilnog društva.

Praktični koraci 1. PREPOZNAVANJE PROBLEMA

Početna tačka za rješavanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje je prepoznavanje da ova krivična djela predstavljaju ozbiljnu prijetnju ne samo sigurnosti pojedinaca i zajednica, već i široj društvenoj koheziji. To zahtijeva brz, koordiniran i sveobuhvatan odgovor. Efikasno rješavanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i povezanih sigurnosnih izazova zahtijeva trajnu političku volju i posvećenost. Vlade moraju poslati jasnu i nedvosmislenu poruku da su svi oblici mržnje, uključujući antikršćanski sentiment, neprihvatljivi. Ovaj stav mora se odnositi ne samo na krivična djela počinjena iz mržnje, već i na „govor mržnje“ — čak i kada ne dostiže zakonski prag za krivično gonjenje — jer takvo izražavanje može podstaći stvaranje diskriminatornog i neprijateljskog okruženja za pojedince i zajednice, te narušavati društvenu koheziju i sigurnost.137

Zvanično priznavanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje ključno je za delegitimizaciju neprijateljstva i nasilja zasnovanog na vjeri i uvjerenju, kao i za jačanje povjerenja među pogođenim grupama i zajednicama.138 Također, ovim se šalje poruka da odgovornost za rješavanje ovih pitanja ne leži samo na kršćanskim zajednicama, već na cijelom društvu, uključujući njegove vlade i političke predstavnike.

Vlade i kreatori politika imaju nekoliko načina kako mogu prepoznati i riješiti izazove povezane sa antikršćanskim krivičnim djelima počinjenim iz mržnje i sigurnošću kršćanskih zajednica, uključujući:

136 OSCE Ministerial Council Decision No. 10/07. 137 OSCE/ODIHR, Hate Crime Prosecution at the Intersection of Hate Crime and Criminalized ‘Hate Speech’, str. 17 138 UNGA, A/75/385, stavovi 30-1.

72 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica • Provođenje empirijskih istraživanja o antikršćanskim krivičnim djelima počinjenim iz mržnje i distribuciju izvještaja koje izrađuju organizacije civilnog društva kako bi se poboljšalo razumijevanje problema od strane vlade;

• Uspostavljanje međuvladine ili parlamentarne radne grupe za koordinaciju odgovora, postupanje po različitim aspektima antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i izgradnju povjerenja među različitim kršćanskim zajednicama, političkim predstavnicima i kreatorima politika;

• Osnivanje stalnih foruma koji uključuju vladine službenike, sigurnosne službe, predstavnike civilnog društva i vođe kršćanskih zajednica u cilju utvrđivanja i odgovora na probleme u pogledu antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i povezanih sigurnosnih izazova;

• Izradu čvrstog pravnog okvira koji omogućava saradnju vlade sa kršćanskim zajednicama kako bi se efikasno riješili njihovi specifični sigurnosni izazovi;

• Priznavanje da su kršćani i kršćanske zajednice bili meta krivičnih djela počinjenih iz mržnje, uključujući nasilne „ekstremiste“ ili teroriste, i uključivanje kršćanskih zajednica i institucija na liste potencijalnih lakih meta; i

• Objavljivanje hitnih i snažnih javnih osuda antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje, na internetu i izvan njega, izražavajući solidarnost sa kršćanskim zajednicama.

Prepoznavanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje kao hitnog pitanja može također poslužiti kao osnova za kritičku procjenu postojećih mehanizama za prevenciju i odgovor na krivična djela počinjena iz mržnje u širem smislu.

Preporuka

Vlade i kreatori politika trebaju priznati da netolerancija prema kršćanima i antikr- šćanska krivična djela počinjena iz mržnje predstavljaju ozbiljnu prijetnju ne samo sigurnosti pojedinaca i zajednica, već i široj društvenoj koheziji, što zahtijeva brz, koordiniran i sveobuhvatan odgovor.

TREĆI DIO 73 Primjer dobre prakse

Parlamentarna skupština Vijeća Evrope prepoznala je problem antikršćanskih kri- vičnih djela počinjenih iz mržnje u svojoj Rezoluciji iz 2015. godine o suzbijanju netolerancije i diskriminacije u Evropi, sa posebnim fokusom na kršćane:139

„Netolerancija i diskriminacija na osnovu vjere ili uvjerenja pogađaju manjinske religijske grupe u Evropi, ali i one koji pripadaju većinskim religijskim grupama. Posljednjih godina zabilježena su brojna djela neprijateljstva, nasilja i vandalizma protiv kršćana i njihovih mjesta bogosluženja, ali državne institucije često zane- maruju ova djela.“

2. PROMOVIRANJE OBRAZOVANJA, PODIZANJE SVIJESTI, MEĐUVJERSKI I MEĐURELIGIJSKI DIJALOG

Netolerancija prema vjerskim zajednicama ili zajednicama uvjerenja nije uzrokovana društvenom različitošću, već negativnim stavovima prema različitim religijama ili uvjerenjima i pristupima upravljanju mirnim suživotom među pojedincima i grupama različitih religija, uvjerenja ili etničkog porijekla u društvu.140 Stavovi i tenzije koji podsti- ču konflikte među zajednicama često su duboko ukorijenjeni u stereotipima i zabludama. Zbog toga, jedan od najhitnijih izazova u današnje vrijeme je da se promovira znanje i razumijevanje različitih vjera, uvjerenja i kultura.

Dugoročno, antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje i sigurnosne potrebe kršćanskih zajednica mogu se efikasno rješavati samo ako se uklone temeljne predrasude koje pokreću netoleranciju. Kao što je već navedeno, napori u suzbijanju specifičnih oblika netolerancije i mržnje, uključujući antikršćansku netrpeljivost, najefikasniji su kada su integrirani u širu strategiju čiji je cilj eliminiranje svih oblika mržnje u društvu.

Tri različite, ali komplementarne strategije za prevenciju antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i drugih oblika netolerancije su: obrazovanje, podizanje svijesti i međuvjerski i međureligijski dijalog.

Međureligijski dijalog može premostiti podjele među zajednicama, podstičući empatiju i solidarnost po religijskoj osnovi. Odgovornost medija, javne kampanje i usluge podrške za žrtve također doprinose izgradnji inkluzivnog okruženja u kojem se kršćanske zajed- nice, kao i sve druge, mogu osjećati sigurno i cijenjeno. Višedimenzionalna strategija osigurava da se temeljni uzroci netolerancije rješavaju i preventivno i kroz odgovarajući odgovor.

139 Vijeće Evrope, Resolution 2036. 140 A/79/182 Interim report of the Special Rapporteur on freedom of religion or belief, Nazila Ghanea, United Nations Generalna skupština, 18. juli 2024. godine, stav 37.

74 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica Obrazovanje

Države članice OSCE-a su se obavezale da će se baviti temeljnim uzrocima netolerancije i diskriminacije kroz obrazovanje. S obzirom na to da se o predrasudama često uči, obra- zovanje može imati ključnu ulogu u suzbijanju svih oblika predrasuda i diskriminacije.141

Obrazovanje ima ključnu ulogu u suprotstavljanju okolnostima koji dovode do netole- rancije, ali i u njegovanju kulture utemeljene na jednakosti, razumijevanju i inkluziji. Promoviranjem poštivanja različitosti i tolerancije, te aktivnim suzbijanjem predrasuda, obrazovanje postaje moćno sredstvo za izgradnju kohezivnijeg, mirnijeg i sigurnijeg društva. Ono podiže svijest o vrijednom doprinosu društvu koji daju pojedinci iz svih okruženja, i podstiče međusobno razumijevanje. Osim toga, obrazovanje je bitno za uklanjanje štetnih stereotipa i uvođenje kulture poštovanja od najranije dobi.

Države članice OSCE-a zbog toga trebaju izraditi sveobuhvatne obrazovne politike i stra- tegije koje promoviraju bolje razumijevanje i poštovanje različitih kultura, etničkih grupa, vjera i uvjerenja. U tom mogu koristiti stručnost i pomoć ODIHR-a u osmišljavanju i provođenju obrazovnih programa, nastavnih planova i metoda podučavanja — kako u javnim tako i u privatnim institucijama — kako bi se suzbila netolerancija, uključujući netoleranciju prema kršćanima.

Također, države se podstiču da njeguju kulturu tolerancije i poštovanja različitosti i izvan formalnog obrazovanja, kroz angažman u institucijama poput muzeja, biblioteka i centara kulturne baštine.142

Pored toga, države bi trebale provesti sveobuhvatne inicijative za obuku i izgradnju kapaciteta javnih službenika, posebno organa za provedbu zakona, kako bi se povećala njihova svijest i senzibilitet prema kršćanskim zajednicama i njihovim iskustvima sa krivičnim djelima počinjenim iz mržnje. Ova obuka bi trebala poboljšati znanje143 javnih službenika o religijama i pripremiti ih za pružanje adekvatnog odgovora na potrebe pojedinaca i grupa iz različitih vjerskih zajednica i zajednica uvjerenja.144 To uključuje i sposobnost da s poštovanjem i na primjeren način pristupaju žrtvama antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje.

Obrazovne mjere kojim se njeguje poštovanje različitih vjera i uvjerenja trebale bi:145

141 Addressing Anti-Semitism through Education. Guidelines for Policymakers, UNESCO i OSCE/ODIHR, 31. maj 2018. godine, str. 12 142 OSCE/ODIHR, FoRB Security Guide, str. 20-21. 143 Znanje o religijama podrazumijeva sposobnost prepoznavanja i analiziranja temeljnih dodirnih tačaka između reli- gije i društvenog, političkog, kulturnog života kroz više perspektiva. Vidjeti: What is Religious Literacy? | Religion and Public Life at Harvard Divinity School 144 Belief, Dialogue and Security — Fostering dialogue and joint action across religious and belief boundaries, OSCE/ ODIHR, 2. oktobar 2024., str. 48. 145 OSCE/ODIHR, FoRB Security Guide, str. 20-21.

TREĆI DIO 75 • Pružiti nepristrasne i tačne informacije o različitosti religija i uvjerenja u društvu, pomažući u borbi protiv neznanja o religijama, negativnih stereotipa, pogrešnih percepcija i predrasuda;

• Stvarati prilike za pojedince različitih religija i uvjerenja, uključujući i ateiste, da međusobno komuniciraju i steknu iskustvo o različitostima na otvoren i prirodan način;

• Osposobiti učesnike da sticanjem znanja, vještina i stavova skladno žive u pluralističkom društvu;

• Biti utemeljene na poštivanju ljudskog dostojanstva i univerzalnih ljudskih prava; i

• Imati za cilj smanjenje sukoba koji proizlaze iz nerazumijevanja ili nedostatka svijesti o vjerovanju drugih.

Osim toga, obrazovanje ima ključnu ulogu u jačanju medijskog i informacijskog zna- nja učesnika obuke, posebno u odgovoru na sve veće širenje dezinformacija i lažnih informacija.146 Države članice OSCE-a trebaju preduzeti mjere da „obrazuju korisnike društvenih mreža o štetnim učincima uznemiravanja i zlostavljanja na internetu, uklju- čujući psihološke posljedice i efekte zastrašivanja na ciljane ili marginalizirane grupe“,147 uključujući kršćanske zajednice. Ove obrazovne inicijative mogu se razvijati u saradnji s organizacijama civilnog društva, koje često imaju vrijedno iskustvo u razvoju sredstava i resursa — posebno za mlade — o odgovornom korištenju društvenih medija i digitalnih komunikacijskih tehnologija za njegovanje tolerancije, poštovanja različitosti i inkluzije.

Preporuka

Vlade bi trebale izraditi sveobuhvatne domaće obrazovne politike i strategije za rješavanje temeljnog uzroka netolerancije i diskriminacije, uključujući netoleranciju prema kršćanima. Ove mjere trebaju se provoditi kako u privatnim tako i u javnim obrazovnim institucijama, u drugim javnim institucijama i kroz inicijative obuka za javne službenike.

Primjeri dobre prakse

Projekat „Din tro min tro“(„tvoja vjera, moja vjera“) u Danskoj je inicijativa koja potiče od Folkekirke — Evangelističko-luteranske crkve, koja ima poseban status „zvanične

146 OSCE/ODIHR i UNESCO, Addressing Anti-Semitism through Education. Guidelines for Policymakers, p. 14; and UNGA, A/HRC/47/25, stav 20. 147 OSCE/ODIHR, Belief, Dialogue and Security, str. 34.

76 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica crkve Danske“ — i koju podržava država. Aktivnosti projekta uključuju predstavnike judaizma, kršćanstva i islama koji objašnjavaju svoja uvjerenja i prakse učenicima srednjih škola te učestvuju u dijalogu u bliskoj i prijateljskoj atmosferi učionice.148

Španija provodi godišnje obrazovne dane u okviru programa „Općine tolerancije“, koji promovira Fondacija za pluralizam i suživot u saradnji sa španskom Federacijom općina i provincija (FEMP), kako bi se lokalne vlasti podstakle na inkluzivan pristup vjerskoj različitosti. Konferencija poboljšava kapacitete organa za provedbu zakona u cilju zaštite slobodnog ostvarivanja prava na slobodu vjere ili uvjerenja i borbu protiv religijske netolerancije. Ovaj program se sprovodi u saradnji sa Španskom episkopskom konferencijom, Federacijom evanđeoskih religijskih institucija u Španiji, Jehovinim svjedocima u Španiji i drugim religijskim institucijama.149

Podizanje svijesti

Kampanje i inicijative podizanja svijesti koje informiraju društvo o vjerskim zajednicama i zajednicama uvjerenja, njihovim pravima i vrijednosti različitosti vjera i uvjerenja predstavljaju još jednu ključnu strategiju za prevenciju antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje. Takve mjere trebaju imati za cilj:150

• Podizanje svijesti o postojanju i iskustvima o različitosti vjera i uvjerenja. Ovo uključuje osiguranje jasnog i tačnog razumijevanja specifičnih karakteristika savremenih antikršćanskih predrasuda, kao i uobičajenih diskriminatornih narativa koji pokreću netoleranciju prema kršćanima;

• Isticanje vrijednosti različitosti vjera i uvjerenja kao izvora međusobnog obogaćivanja unutar društava. Ovo uključuje naglašavanje pozitivnih kulturnih, vjerskih i obrazovnih doprinosa lokalnih kršćanskih zajednica širem društvu;

• Suprotstavljanje negativnim stereotipima koji doprinose porastu diskriminacije, neprijateljstva i netolerancije u društvu promoviranjem razumijevanja i poštivanja različitih vjera i uvjerenja. Jedna ključna poruka bi mogla biti da se antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje ne dešavaju u vakuumu — svi imaju ulogu u njegovanju atmosfere međusobnog poštovanja i razumijevanja. Druga ključna poruka je da manifestacije antikršćanskih predrasuda nemaju mjesto u otvorenim,

148 A/HRC/34/50/Add.1, Report of the Special Rapporteur on freedom of religion and belief on his mission to Denmark, Generalna skupština UN-a, 28. decembar 2016., stav 65. 149 Policía Local y Protección de la Libertad Religiosa, Federación Española de Municipios y Provincias (FEMP), 18. decembar 2023. (na španskom jeziku). 150 OSCE/ODIHR, FoRB Security Guide, str. 21

TREĆI DIO 77 jednakim i demokratskim društvima, jer narušavaju temeljne vrijednosti i principe ljudskih prava koji čine osnovu takvih društava.

Programi podizanja svijesti trebaju se razvijati i provoditi kroz saradnju između države i širokog obima zainteresiranih aktera, kao što su organizacije civilnog društva, nacionalne institucije za ljudska prava, tijela kulturne baštine, obrazovni stručnjaci, mediji, kršćanske i druge vjerske zajednice ili zajednice uvjerenja, kao i međuvjerske i međureligijske organizacije.151

Lokalne vlade su u dobroj poziciji da provode aktivnosti podizanja svijesti usmjerene prema suzbijanju netolerancije i jačanju društvene kohezije.152 Na državnom nivou, rasprave u parlamentu o netoleranciji prema kršćanima mogu biti efikasno sredstvo za uključivanje ovog pitanja u fokus državnog programa rada. Na međunarodnom nivou, organizacije mogu osigurati platformu za usvajanje međunarodnih obaveza i standarda o netoleranciji prema kršćanima, omogućiti razmjenu dobrih praksi i koordinirati regionalne ili međunarodne kampanje podizanja svijesti za borbu protiv netolerancije.

Organizacije civilnog društva mogu imati ključnu ulogu u razvoju i realizaciji dugoročnih inicijativa za podizanje svijesti javnosti o važnosti ljudskih prava, mirnog suživota i plura- lističkog društva. Ovi napori također mogu njegovati empatiju i kritičko razmišljanje, što je bitno za smanjenje predrasuda i negativnih stereotipa, te za podsticanje pozitivnih stavova prema različitosti. Posljednjih godina, značajan broj inicijativa podizanja svijesti u koje su uključene organizacije civilnog društva je pokrenut širom OSCE regiona, doprinoseći promoviranju različitosti i inkluzije.

Pored toga, i tradicionalni mediji i platforme društvenih mreža mogu imati ključnu ulogu u podizanju svijesti o prirodi i uticaju netolerancije prema kršćanima. „Postoji jasan dokaz da snažni javni informativni sistemi i nezavisno novinarstvo predstavljaju efikasan lijek protiv dezinformacija.“153 Strateško partnerstvo s medijima u okviru napora vlade za suzbijanje i osudu netolerancije prema kršćanima može značajno poboljšati svijest javnosti o ovom problemu. U određenim okolnostima, ovo može uključivati, kao prvi korak, saradnju sa medijima kako bi se osporili pristrasni narativi o većinskim i manjinskim kršćanskim zajednicama. Osim toga, s obzirom na to da su digitalne tehnologije promijenile informacijsko i medijsko okruženje, napori za podizanje svijesti trebaju koristiti prostor na internetu, posebno društvene mreže, za pokretanje kampanja podizanja svijesti i borbe protiv antikršćanskog sadržaja koji se prenosi internetom.

151 Ibid 152 A/78/207 Interim report of the Special Rapporteur on freedom of religion or belief, Nazila Ghanea. Freedom of religion or belief, from the grass-roots level, Generalna skupština UN-a, 19. juli 2023., stav 25. 153 UNGA, A/HRC/47/25, stav 23.

78 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica Preporuka

Vlade bi trebale sarađivati sa nizom aktera kako bi razvile i provodile kampanje i ak- tivnosti podizanja svijesti, koristeći različite metode i djelujući na različitim nivoima društva, s ciljem podizanja svijesti i razumijevanja netolerancije prema kršćanima.

Primjeri dobre prakse

Ured za religijska pitanja općine Barselona osnovana je 2005. godine radi suzbijanja nejednakosti u ostvarivanju prava na slobodu misli, savjesti i vjere ili uvjerenja, promoviranja svijesti o religijskom pluralizmu u Barseloni, te stvaranja prostora za učešće, dijalog i pozitivnu interakciju između različitih vjerskih zajednica i ostalih stanovnika grada. Ured provodi niz aktivnosti zasnovanih na preventivnom pristupu s ciljem promoviranja tolerancije i inkluzije, uključujući:154

• Podršku vjerskim zajednicama u organizaciji religijskih aktivnosti na javnim prostorima i distribuciju brošura o religijskim tradicijama sa logom općine to- kom ovih religijskih aktivnosti;

• Kulturne aktivnosti kojima se ističe kulturni značaj vjerskih zajednica;

• Podršku vjerskim zajednicama da učestvuju u participativnim i konsultativnim procesima Gradskog vijeća;

• Obrazovne aktivnosti u srednjim školama o predrasudama zasnovanim na religiji;

• Obuka za policijske službenike koji rade u zajednici, uključujući posjete lokalnim mjestima bogosluženja — uključujući one koji pripadaju protestantskim zajed- nicama, Jehovinim svjedocima i Filadelfijskoj crkvi — s ciljem izgradnje ličnih odnosa;

• Prostore za međureligijski dijalog, uključujući i one namijenjene mladima;

• Finansiranje renoviranja mjesta bogosluženja, uključujući sigurnosne elemente;

154 Religious Affairs Office. Area of Culture, Education, Sports and Life Cycles, Općina Barselona.

TREĆI DIO 79 Dana 19. januara 2025. godine, građanski i vjerski lideri u Gilfordu, Engleska, potpisali su Gilfordsku deklaraciju o slobodi vjere i uvjerenja.155 Sjećajući se nepravednog pro- tjerivanja jevrejske zajednice iz ovog grada 1275. godine, Gilfordska deklaracija navodi

„Slavimo bogatu strukturu kulturne, vjerske i etničke različitosti koja jača našu opštinu. […] Stojimo ujedinjeni protiv svih oblika mržnje, predrasuda i nasilja. […] Zajedno se obavezujemo da ćemo graditi budućnost zasnovanu na inkluzivnosti, razumijevanju i zajedničkoj odgovornosti, osiguravajući da se greške iz prošlosti ne ponove.”

Na ceremoniji potpisivanja, biskup Gilforda, velečasni Endrju Votson, izjavio je:

„Ovo je bio snažan i otrežnjujući trenutak, jer smo obilježili 750. godišnjicu mračnog dana u historiji našeg grada — protjerivanja Jevreja iz Gilforda po nalogu tadašnje kraljice. I Crkva i država su bili saučesnici u podsticanju te nepravde, a današnji dan bio je prilika da to priznamo. Ali možda je njegova najveća vrijednost u prilici da razmislimo o vjerskoj diskriminaciji u svim njenim oblicima — učeći iz prošlosti kako bismo oblikovali bolju budućnost.”

„Zaustavimo trolove! Ujedinjena akcija protiv govora podjele“ je projekat i kampanja za borbu protiv netolerancije i diskriminacije zasnovane na religijskim osnovama u Evropi. Kampanju vodi Institut za medijsku raznolikost (engl. Media Diversity Institute (MDI)), uz podršku šest partnera iz cijele Evrope. Kampanja koristi snagu društvenih mreža za širenje inovativnih medijskih sadržaja i podsticanje dijaloga, kako bi se suzbio vjerski motiviran govor mržnje na internetu, uključujući i antikr- šćanski osjećaj.156

Međuvjerski i međureligijski dijalog i partnerstva

Međuvjerski i međureligijski dijalog i partnerstva su efikasne strategije za rješavanje temeljnih uzroka vjerske netolerancije, suprotstavljanje negativnim stereotipima zasnovanim na vjeri ili uvjerenju, promoviranje otvorenosti i povjerenja, te podsticanje razumijevanja i međusobnog poštovanja među pojedincima i zajednicama različitih vjera i uvjerenja. Specijalni izvjestitelj UN-a za slobodu vjere ili uvjerenja naglasio je važnost međureligijskog dijaloga u religijski pluralističkim društvima, „kako bi se

155 Civic, religious and community leaders of Guildford send a powerful message of unity, Guildford Borough. 21. januar 2025. 156 Get The Trolls Out website, Media Diversity Institute.

80 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica spriječili stereotipi, otklonili nesporazumi i izgradilo povjerenje unatoč religijskim i denominacijskim podjelama“.157

Iako ove inicijative dijaloga često pokreću i koordiniraju same vjerske zajednice ili zajednice uvjerenja, važno je i da države aktivno promoviraju, podržavaju i omogućavaju otvoren i transparentan međuvjerski i međureligijski dijalog i partnerstva.158 Stalna i adekvatna podrška države je bitna kako bi se omogućilo da takvi napori daju značajan i održiv doprinos izgradnji kohezivnijih, inkluzivnijih i sigurnijih društava.159

Međuvjerski i međureligijski dijalog i partnerstva trebali bi:160

• Poštovati autonomiju vjerskih zajednica ili zajednica uvjerenja;

• Poštovati dobrovoljno učešće vjerskih zajednica ili zajednica uvjerenja;

• Uvažavati postojeću različitost vjerskih zajednica ili zajednica uvjerenja, uključujući novouspostavljene i manje zajednice, naročito kada država promovira ili omogućava dijalog;

• Osigurati, koliko je to moguće, ravnopravno učešće žena i muškaraca, kao i značajno učešće mladih, naročito kada država promovira ili omogućava učešće; i

• Uključivati neformalne inicijative dijaloga kao efikasno sredstvo za unapređenje slobode vjere ili uvjerenja za sve, te jačanje međusobnog poštovanja i razumijevanja i promoviranje tolerancije.

Preporuka

Države bi trebale podsticati, podržavati i omogućavati otvoren i transparentan međuvjerski i međureligijski dijalog i partnerstva, s ciljem suzbijanja netolerancije i diskriminacije na osnovu vjere ili uvjerenja, izgradnje odnosa otvorenosti i po- vjerenja, te promoviranja veće tolerancije, međusobnog poštovanja i razumijevanja u društvu.

157 UNGA, A/HRC/34/50/Add.1, stav 65 158 OSCE Ministerial Council Decision No. 4/03; OSCE Ministerial Council Decision No. 10/05; OSCE Ministerial Council Decision No. 3/13; and OSCE Ministerial Council Decision No. 08/14. 159 OSCE/ODIHR, Belief, Dialogue and Security, str. 8-9. 160 OSCE/ODIHR, FoRB Security Guide, str. 21-22.

TREĆI DIO 81 Primjeri dobre prakse

Međureligijski forum grada Dablina (DCIF) djeluje u partnerstvu sa članovima vjerskih zajednica i zajednica uvjerenja na organiziranju međuvjerskih okupljanja i aktivnosti u gradu Dablinu. Osnovan 2012. godine, Forum okuplja predstavnike sedam različitih vjera i uvjerenja: kršćanske, jevrejske, muslimanske, baha’i, sik- hističke i budističke. Kroz svoj projekt „Sigurno utočište“, Forumom se nastoje suzbiti svi oblici krivičnih djela počinjenih iz mržnje kroz saradnju s vjerskim zajednicama i zajednicama uvjerenja, civilnim društvom, relevantnim vladinim i međuvladinim agencijama, kako bi se osiguralo efikasno prijavljivanje, evidentiranje, odgovor na krivična djela te upućivanje na relevantne institucije.161

Albanija je dobila priznanje kao model mirnog suživota različitih vjerskih zajednica u Evropi, što je potvrđeno i na međunarodnoj konferenciji ICID 2018. godine, pod nazivom „Albanija – model međureligijske harmonije za Evropu?“ Ovakvo priznanje rezultat je dodatnih napora na nivou države.162

U Albaniji je aktivno Međureligijsko vijeće koje okuplja predstavnike pet najvećih vjerskih zajednica u zemlji (sunitske muslimanske, pravoslavne, katoličke, bektašijske muslimanske i evangeličke). Jedan od ključnih ciljeva Vijeća je borba protiv pogrešnih predodžbi i dezinformacija o religiji u društvu kroz promoviranje međureligijskog razumijevanja među mlađim generacijama. Vijeće stavlja poseban naglasak na uključi- vanje žena i mladih, između ostalog osnivanjem Odjela za žene i mlade, zaduženog za organizaciju međuvjerskog dijaloga i studijskih posjeta u različitim dijelovima zemlje. U cilju suzbijanja dezinformacija i sprečavanja širenja netrpeljivosti, Vijeće redovno objavljuje saopštenja prije izbora, u vrijeme društvenih kriza (kao što je pandemija COVID-19) i nakon događaja s potencijalno destabilizirajućim efektom. Njegov rad prepoznat je kroz brojna priznanja i dodjelu više domaćih i međunarodnih nagrada.

Od 2015. godine, islamski, katolički i pravoslavni teološki odjeli pri dva lokalna sve- učilišta – Sveučilištu Beder i Sveučilištu Logos – organizirali su 13 međureligijskih simpozija s ciljem okupljanja studenata i profesora radi diskusije o temama koje podstiču dijalog i razumijevanje među različitim vjerskim zajednicama, kao i orga- niziranim posjetama različitim vjerskim objektima.

Nadovezujući se na ovu praksu, delegacije iz više zemalja organizirale su ljetne škole o međureligijskom dijalogu u Albaniji, u saradnji sa teološkim odjelima i Međureligijskim vijećem Albanije. Ovi programi pružaju priliku studentima

161 Dublin City Interfaith Forum internetska stranica i njihova brošura Safe Haven Leaflet. 162 Informacije o ovom primjeru dobre prakse ODIHR-u je dostavio vanredni profesor dr. Genti Kruja, član ODIHR- ovog panela stručnjaka za slobodu vjere odnosno uvjerenja i glavni sekretar Međureligijskog vijeća Albanije, za potrebe objavljivanja u ovom Priručniku; vidjeti također OSCE/ODIHR., Belief, Dialogue and Security, str. 57.

82 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica i vjerskim vođama iz cijelog svijeta da se okupe, razmijene iskustva, te sarađuju na podsticanju međusobnog razumijevanja i mira među vjerskim zajednicama.

163

Kontrolna lista za države s ciljem stvaranja povoljne klime za međureligijski dijalog163

1. Problem koji zahtjeva rješavanje, te željeni ishod. Da li je provedena situaciona analiza radi razumijevanja šireg konteksta? Procjena potreba

2. Prioriteti u odnosu na zakonske obaveze. Da li su zakonske implikacije preduzetog odgovora uzete u obzir? 3. Strateška usklađenost. Da li je razmotreno na koji se način inicijativa uklapa u šire aktivnosti države, ciljeve i rezultate? 4. Percepcija države. Da li je uzeto u obzir kako potencijalni učesnici Procjena konteksta

iz različitih vjerskih zajednica i zajednica uvjerenja percipiraju vašu državu? 5. Inicijative i mapiranje aktera. Koliko je aktuelno vaše razumijevanje sličnih aktivnosti i aktera u vašoj državi? 6. Kontekst za lokalne nesuglasice i tenzije. Na koji način uzimate u obzir iskustva različitih vjerskih zajednica i zajednica uvjerenja u kontekstu vaše države? 7. Interna analiza i spremnost na djelovanje. Da li ste razmotrili vještine, kapacitete i iskustvo vašeg tima kako biste ostvarili uspješan ishod? 8. Akcioni plan. Da li ste izradili precizne i strukturirane dokumente Interna spremnost

koji jasno definiraju svrhu, strateški pravac podrške i jasne pokazatelje uspjeha? 9. Priprema konkretnih komunikacijskih kanala. Da li ste uspostavili mehanizam za razmjenu i prenošenje informacija o inicijativi među različitim akterima? 10. Priprema odgovarajućih prostora. Da li ste razmotrili praktična logistička pitanja vezana za učesnike?

163 OSCE/ODIHR, Belief, Dialogue and Security, str. 78-86.

TREĆI DIO 83 11. Povezivanje s vjerskim zajednicama ili zajednicama uvjerenja i drugim akterima civilnog društva. Da li imate jasno definiran pristup Saradnja sa vjerskim zajednicama

za uspostavu kontakta i uključivanje tih aktera? 12. Inkluzivno i ravnopravno učešće u procesima koje podržava država. ili zajednicama uvjerenja

Na koji su način principi inkluzivnosti (posebno u pogledu vjere, dobi i spola) integrirani u aktivnosti vaše države? 13. Integracija pristupa zasnovanog na ljudskim pravima u sve interakcije s vjerskim zajednicama ili zajednicama uvjerenja. Na koji način su principi i pristupi zasnovani na ljudskim pravima integrirani u vaš rad u okviru državnih aktivnosti? 14. Platforme za širenje dobrih praksi i podsticanje saradnje. Da li su razmotreni načini za uspostavljanje novih partnerskih odnosa između vjerskih zajednica i zajednica uvjerenja u vašoj državi kroz dijalog i zajedničko djelovanje? 15. Osiguravanje da obrazovne politike aktivno promoviraju ljudska prava, uključujući poštivanje slobode vjere ili uvjerenja te uvažavanje pluralizma i raznolikosti. Kako javno obrazovanje u vašoj državi može uticati na sposobnost vjerskih zajednica i zajednica uvjerenja da Stvaranje podržavajućeg okruženja

pozitivno doprinesu dijalogu i zajedničkom djelovanju? 16. Javno osuđivanje mržnje i djelovanje u svrhu sprečavanja krivičnih djela počinjenih iz mržnje. Na koji način politike prevencije krivičnih djela počinjenih iz mržnje u vašoj državi mogu uticati na sposobnost vjerskih zajednica i zajednica uvjerenja da pozitivno doprinesu dijalogu i zajedničkom djelovanju? 17. Osiguravanje nepristrasnosti, transparentnosti i odgovornosti u podršci inicijativama za dijalog. Da li su mogućnosti podrške/ finansiranja otvorene za vjerske zajednice i zajednice uvjerenja implementirane na nepristrasan, transparentan i odgovoran način? 18. Stvaranje vidljivosti za pozitivne inicijative na različitim nivoima (uključujući inostranstvo). Da li dajete javna priznanja pozitivnim primjerima dijaloga i saradnje među vjerskim zajednicama i zajednicama uvjerenja u cilju rješavanja konkretnih problema, unutar okvira ljudskih prava?

84 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica 3. PRIKUPLJANJE PODATAKA O ANTIKRŠĆANSKIM KRIVIČNIM DJELIMA POČINJENIM IZ MRŽNJE, UKLJUČUJUĆI U KOORDINACIJI SA KRŠĆANSKIM ZAJEDNICAMA I CIVILNIM DRUŠTVOM

Nedovoljno prijavljivanje od strane žrtava i nedovoljno evidentiranje od strane organa za provođenje zakona i dalje predstavljaju značajne prepreke za efikasno rješavanje krivičnih djela počinjenih iz mržnje, uključujući one koji su usmjereni protiv kršćana, širom regiona OSCE-a.

Ispravno i precizno prikupljanje podataka o antikršćanskim krivičnim djelima poči- njenim iz mržnje ključno je za pružanje efikasnih odgovora. Pouzdani mehanizmi za prikupljanje i praćenje podataka ne samo da omogućavaju temeljitu istragu i krivično gonjenje počinitelja, već i podstiču donošenje politika zasnovanih na dokazima, te transparentnu komunikaciju sa pogođenim zajednicama i širom javnosti o preduzetim naporima za rješavanje ovog pitanja.164

Policija pruža prvi odgovor na krivična djela počinjena iz mržnje, a informacije koje pri- tom prikupi čine osnovu službenih podataka o tim krivičnim djelima. Stoga je ključno da policijski službenici posjeduju potrebno znanje za pravilno prepoznavanje krivičnih djela počinjenih iz mržnje, kao i odgovarajuće mehanizme odnosno formulare za njihovo tačno evidentiranje.165 Kada su službenici koji pružaju prvi odgovor obučeni za prepoznavanje potencijalnih krivičnih djela počinjenih iz mržnje, kada pristupaju žrtvama sa empatijom i pokreću odgovarajuće istrage, šalje se jasna i snažna poruka da se takva krivična djela shvataju ozbiljno te da će se rješavati hitno i profesionalno.166

Preporuka:

Organi vlasti bi trebali prikupljati podatke o krivičnim djelima počinjenim iz mržnje, uključujući i one koji su konkretno motivirani predrasudama prema kršćanima. Policija, kao služba koja pruža prvi odgovor na krivična djela, treba osigurati da se potencijalna antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje pravilno kvalifikuju i evidentiraju kao takva.

164 OSCE/ODIHR, Hate Crime Data Collection and Monitoring, str. 11. 165 Ibid., str. 11. 166 OSCE/ODIHR, Preventing and responding to hate crimes.

TREĆI DIO 85 Primjeri dobre prakse

U 2023. godini, 14 država članica OSCE-a imale su mogućnost da evidentiraju antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje putem mehanizma za prikupljanje podataka te su te podatke podnosile Uredu za demokratske institucije i ljudska prava (ODIHR): Austrija, Bosna i Hercegovina, Kanada, Hrvatska, Danska, Finska, Njemačka, Moldavija, Nizozemska, Poljska, Rumunija, Slovačka, Ujedinjeno Kraljevstvo i Sjedinjene Američke Države. Druge države evidentiraju antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje u okviru opće kategorije krivičnih djela počinjenih iz mržnje (Belgija, Gruzija, Grčka, Mađarska, Irska, Litvanija, Malta, Norveška, Srbija i Španija).167

U isto vrijeme, antikršćanske incidente iz 2023. godine ODIHR-u su prijavljivale me- đuvladine i organizacije civilnog društva koje pokrivaju sljedećih 36 država: Armenija, Austrija, Bjelorusija, Belgija, Bosna i Hercegovina, Hrvatska, Danska, Estonija, Finska, Francuska, Gruzija, Njemačka, Mađarska, Irska, Italija, Kazahstan, Latvija, Litvanija, Nizozemska, Sjeverna Makedonija, Norveška, Poljska, Portugal, Rumunija, Srbija, Slovačka, Španjolska, Švedska, Švicarska, Tadžikistan, Turska, Ukrajina, Ujedinjeno Kraljevstvo, SAD i Uzbekistan. Antikršćanski incidenti iz mržnje koji su se dogodili na području Kosova također su prijavljivani ODIHR-u kao dio Izvještaja o krivičnim djelima počinjenim iz mržnje za 2023. godinu.

U 2019. godini, kako bi se osigurala saradnja i koordinacija između grčkih državnih tijela na svim nivoima, Generalni sekretarijat za vjerska pitanja i Generalni sekre- tarijat za javni red pri Ministarstvu za zaštitu građana potpisala su Memorandum o razumijevanju u vezi sa prikupljanjem i evidentiranjem službenih podataka o dje- lima usmjerenima protiv vjerskih objekata u Grčkoj, te o određivanju i provođenju daljih aktivnosti. Memorandumom je također uspostavljena saradnja između dva Sekretarijata po pitanjima od zajedničkog interesa, kao što su obuka osoblja za suzbi- janje netolerancije, uključujući one usmjerene protiv kršćana, kao i za međureligijski dijalog.168

Federalni istražni biro SAD-a (FBI) prikuplja i objavljuje statističke podatke o kri- vičnim djelima počinjenim iz mržnje od 1992. godine. U početku je FBI prikupljao podatke o krivičnim djelima počinjenim iz mržnje u kojima je počinitelj bio motiviran

167 Anti-Christian hate crime (2023), OSCE/ODIHR-ov Izvještaj o krivičnim djelima počinjenim iz mržnje. 168 Acts Against Religious Sites in Greece (Djela protiv vjerskih objekata u Grčkoj), Ministarstvo za obrazovanje i vjer- ska pitanja, Generalni sekretarijat za vjerska pitanja, Direktorat za vjersku naobrazbu i međureligijske odnose, Odjel za vjerske slobode i međuvjerske odnose, Generalni sekretarijat za vjerska pitanja, Ministarstvo za obrazovanje i vjerska pitanja, str. 28.

86 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica predrasudama u pogledu „rase“, boje, vjere ili nacionalnosti žrtve. Od 2009. godine, to je prošireno na krivična djela počinjena na osnovu predrasuda prema stvarnom ili percipiranom spolu, seksualnoj orijentaciji, rodnom identitetu i invaliditetu. Podaci su detaljno razvrstani, uz praćenje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje na osnovu predrasuda protiv: kršćana, protestanata, pravoslavaca, članova Crkve Isusa Krista svetaca posljednjih dana, Jehovinih svjedoka, te ostalih predrasuda prema drugim kršćanskim denominacijama.169

Vlade mogu preduzeti nekoliko praktičnih koraka u svrhu unapređenja evidentiranja i prikupljanja krivičnih djela počinjenih iz mržnje, te osiguravanja da se svi relevantni motivi predrasude, uključujući i one usmjerene protiv kršćana, pravilno evidentiraju:170

• Usvojiti i provoditi jasne zakonodavne i strateške okvire za suzbijanje krivičnih djela počinjenih iz mržnje koji su konkretni, primjenjivi u praksi i usklađeni s relevantnim obavezama preuzetim u okviru OSCE-a. Ti bi okviri trebali obuhvatiti sve aspekte sveobuhvatnog odgovora na krivična djela počinjena iz mržnje, uključujući evidentiranje, istragu, krivično gonjenje i podršku žrtvama. Na zahtjev države članice, ODIHR može pružiti pomoć kroz analizu nacrta ili postojećeg zakonodavstva, strateških okvira i operativnih sredstava;

• Uvesti zajedničku, sveobuhvatnu i korisnicima prilagođenu definiciju krivičnih djela počinjenih iz mržnje za potrebe praćenja, koju će dosljedno koristiti svi organi krivičnog pravosuđa pri evidentiranju i prikupljanju podataka. Ova definicija trebala bi obuhvatati sve motive predrasude navedene u domaćim zakonima, kao i dodatne relevantne motive predrasude koji proizilaze iz specifičnog društvenog konteksta. Takav pristup omogućava prikupljanje podataka o antikršćanskim krivičnim djelima počinjenim iz mržnje čak i u državama u kojima „religija“ ili „antikršćanski motivi“ nisu izričito navedeni u zakonima o krivičnim djelima počinjenim iz mržnje;

• Uspostaviti efikasan sistem prikupljanja i evidentiranja podataka o krivičnim djelima počinjenim iz mržnje koji obuhvata sve definirane motive predrasude. Budući da različite grupe mogu biti pogođene na različite načine, podaci trebaju biti prikupljani i analizirani po zasebnim kategorijama predrasuda kako bi se omogućio efikasan odgovor policijskih i pravosudnih organa kroz ciljane mjere i raspodjelu resursa.171 Sistem bi trebao omogućiti posebno evidentiranje i praćenje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje, uključujući podatke razvrstane prema vrstama krivičnih djela i motivima predrasude;

169 FBI Crime Data Explorer (CDE), Federalni istražni biro (FBI). 170 OSCE/ODIHR, Hate Crime Data Collection and Monitoring, str. 41-44. 171 Ibid., str. 14.

TREĆI DIO 87 • Razviti sveobuhvatan program obuke kako bi se osiguralo da službenici za provođenje zakona i drugo relevantno osoblje posjeduju znanja i vještine potrebne za pravilno korištenje sistema za prikupljanje podataka;

• Usvojiti politike koje zahtijevaju od službenika za provođenje zakona da prilikom inicijalne prijave detaljno dokumentuju krivično djelo počinjeno iz mržnje. Službenici trebaju evidentirati sve relevantne pokazatelje mržnje prema kršćanima kao motiva te uzeti u obzir percepciju žrtve. Politike trebaju uključivati i mjere koje osiguravaju da službenici uzimaju u obzir percepciju žrtve. Također, ove politike moraju garantirati da ne dolazi do diskriminacije na osnovu vjere ili uvjerenja;172

• Provesti ankete među žrtvama kako bi se procijenio obim neprijavljivanja krivičnih djela i razlozi koji dovode do toga;173

• Redovno objavljivati prikupljene podatke, uključujući statistike, analize i nalaze iz anketa među žrtvama. Ti podaci trebaju biti dostupni i online i u štampanom obliku te proaktivno dijeljeni putem saopštenja za medije, biltena i medijskih kampanja; i

• Analizirati prikupljene podatke radi procjene i unapređenja politika. Analiza bi trebala pružiti uvid u prirodu i opseg antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje, efikasnost strategija provođenja zakona, rodno diferencirane uticaje, te druga relevantna pitanja.

ODIHR nudi niz programa pomoći osmišljenih za unapređenje sistema praćenja krivičnih djela počinjenih iz mržnje i prikupljanja podataka. ODIHR također pruža obuku za službenike za provođenje zakona o efikasnom odgovoru na krivična djela počinjena iz mržnje (vidjeti primjere dobre prakse u nastavku). Ovi se programi mogu provoditi u državama članicama OSCE-a na njihov zahtjev.174

Preporuka

Vlade bi trebale preduzeti praktične korake za jačanje sistema prikupljanja podataka i praćenja krivičnih djela počinjenih iz mržnje, uključujući donošenje zakona, kreira- nje politika, unapređenje mehanizama evidentiranja, programe obuke, ankete među žrtvama, objavljivanje podataka, te kontinuiranu analizu i evaluaciju.

172 UNGA, A/HRC/RES/16/18, para. 6(a). 173 Vidjeti Mapping Unreported Hate Crimes Using Respondent-driven Sampling: A Methodology, OSCE/ODIHR, 7. novembar 2018. 174 Iako se ne obrađuje u ovom Priručniku, efikasno krivično gonjenje krivičnih djela počinjenih iz mržnje usmjerenih protiv kršćana također je ključno. Za više informacija, vidjeti: Prosecuting Hate Crimes: A Practical Guide, OSCE/ ODIHR, 29. septembar 2014. i OSCE/ODIHR, Hate Crime Prosecution at the Intersection of Hate Crime and Cri- minalized ‘Hate Speech’.

88 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica Primjeri dobre prakse

ODIHR je razvio program pomoći pod nazivom „Alat za prikupljanje informacija o krivičnim djelima počinjenim iz mržnje“ (INFAHCT), čiji je cilj unapređenje sistema praćenja i prikupljanja podataka o krivičnim djelima počinjenim iz mržnje. 175 INFAHCT to postiže kroz pomoć u izgradnji i jačanju politika i kapaciteta domaćih institucija i drugih struktura za prikupljanje podataka o krivičnim djelima počinjenim iz mržnje. 176

Od 2012. godine, ODIHR provodi svoj program „Obuka za službenike za provođenje zakona na temu borbe protiv krivičnih djela počinjenih iz mržnje“ (TAHCLE) u 18 država članica OSCE-a: Armeniji, Bugarskoj, Hrvatskoj, Estoniji, Finskoj, Gruziji, Islandu, Italiji, Latviji, Litvaniji, Malti, Crnoj Gori, Sjevernoj Makedoniji, Poljskoj, Rumuniji, Slovačkoj, Španiji i Turskoj. Program je također proveden na području Kosova te u općini Valensija u Španiji. TAHCLE program osmišljen je kako bi unaprijedio vještine službenika za provođenje zakona u prepoznavanju, razumijevanju i istraživanju krivičnih djela počinjenih iz mržnje.

Od 2014. godine, ODIHR-ov program „Obuka tužilaca za postupanje u predmetima krivičnih djela počinjenih iz mržnje“ (PAHCT) proveden je u deset država članica OSCE-a: Armeniji, Bugarskoj, Češkoj, Gruziji, Islandu, Crnoj Gori, Malti, Sjevernoj Makedoniji, Poljskoj i Slovačkoj, kao i na području Kosova. Materijali iz PAHCT pro- grama korišteni su i za obuku u još pet zemalja.177 PAHCT program osmišljen je kako bi unaprijedio vještine tužilaca u prepoznavanju, istraživanju i krivičnom gonjenju čitavog spektra krivičnih djela počinjenih iz mržnje, uključujući i one motivirane predrasudama prema kršćanima.

Opće društveno istraživanje o sigurnosti Kanađana (GSS) provodi se svakih pet godina od 1985. godine s ciljem razumijevanja percepcije građana o kriminalu i pravosudnom sistemu, kao i njihovih ličnih iskustava s viktimizacijom. Riječ je o nacionalnoj anketi o samoprijavljenoj viktimizaciji, koja predstavlja važan izvor informacija u dopuni službenih krivičnih evidencija, s obzirom na to da sva krivična djela nisu prijavljena policiji. Rezultate istraživanja koriste policijske uprave, organi vlasti na svim nivoima, agencije za pomoć žrtvama i socijalne službe, organizacije civilnog društva te istraži- telji kako bi bolje razumjeli prirodu i razmjere viktimizacije u Kanadi.178

175 Za više informacija, vidjeti OSCE/ODIHR, Training Against Hate Crimes for Law Enforcement (TAHCLE): Pro- gramme Description. 176 Za više informacija, vidjeti Information Against Hate Crimes Toolkit (INFAHCT): Programme Description, OSCE/ ODIHR, 29. avgust 2018. 177 Za više informacija, vidjeti Prosecutors and Hate Crimes Training (PAHCT): Programme Description, OSCE/ ODIHR, 29. septembar 2014. 178 General Social Survey – Canadians’ Safety (GSS), Statistics Canada, 2019.

TREĆI DIO 89 Saradnja sa kršćanskim zajednicama i civilnim društvom na prikupljanju podataka o krivičnim djelima počinjenim iz mržnje

Organizacije civilnog društva igraju ključnu ulogu u praćenju, dokumentiranju i prijav- ljivanju incidenata motiviranih mržnjom nadležnim organima. Ključno je da državne institucije sarađuju s kršćanskim zajednicama, kršćanskim organizacijama i širim civil- nim društvom, posebno onim grupama koje se bave jačanjem ljudskih prava, tolerancije i nediskriminacije, kako bi se prikupili, razmijenili i provjerili podaci o antikršćanskim krivičnim djelima počinjenim iz mržnje. Takva saradnja pridonosi sveobuhvatnijem razumijevanju problema jer se time rješava pitanje neprijavljivanja i gradi se veće povje- renje između zajednica i vlasti. Efikasni načini za unapređenje saradnje između vlasti i civilnog društva u prikupljanju podataka uključuju:

• Uspostavljanje nacionalne radne grupe ili koordinacijskog mehanizma za prikupljanje podataka o krivičnim djelima počinjenim iz mržnje, koji bi uključivao predstavnike svih relevantnih državnih tijela, kao i ključne kršćanske i organizacije civilnog društva koje se bave krivičnim djelima počinjenim iz mržnje i radom s ranjivim grupama;179

• Formaliziranje saradnje između vlasti i civilnog društva putem memoranduma, protokola ili sporazuma o razmjeni podataka. Ti sporazumi trebaju sadržavati odredbe o anonimizaciji podataka koji se razmjenjuju, radi zaštite ličnih podataka kada je to potrebno;

• Saradnja s kršćanskim zajednicama, kršćanskim organizacijama i mehanizmima za prijavljivanje trećih lica180 kako bi se uspostavili dostupni i povjerljivi kanali za prijavljivanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje; i

• Jačanje kapaciteta kršćanskih zajednica, kršćanskih organizacija i širih grupa civilnog društva za evidentiranje i prijavljivanje podataka o krivičnim djelima počinjenim iz mržnje organiziranjem ciljanih programa osposobljavanja, bilo direktno ili u partnerstvu s organizacijama civilnog društva.

Preporuka

Državne institucije trebale bi sarađivati s kršćanskim zajednicama, kršćanskim organizacijama i širim civilnim društvom u prikupljanju, evidentiranju, razmjeni i analizi podataka o antikršćanskim krivičnim djelima počinjenim iz mržnje. Takva

179 OSCE/ODIHR, Hate Crime Data Collection and Monitoring, str. 41. 180 Mehanizmi trećih strana omogućavaju žrtvama da prijave moguće krivično djelo nekom tijelu, organizaciji, centru ili službi koja nije policija: Underpinning victims’ rights – Support services, reporting and protection, FRA, 2023.

90 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica saradnja doprinosi izradi tačnijih i preciznijih statističkih podataka, te rješava izazove nedostatka prijavljivanja i evidentiranja krivičnih djela počinjenih iz mržnje.

Primjer dobre prakse

Područni uredi Jehovinih svjedoka u državama članicama OSCE-a kontinuirano primaju prijave o antikršćanskim incidentima motiviranim predrasudama. Prije nego što ih evidentiraju kao moguća antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje, područni uredi analiziraju incidente radi tačnosti i usklađenosti s pojmom krivičnog djela počinjenog iz mržnje prema definiciji OSCE-a. Podaci prikupljeni putem ovog sistema imaju višestruku primjenu, uključujući:181

• Saradnju između lokalnih područnih ureda i nacionalnih tijela radi uključivanja u nacionalnu statistiku, kada je to izvedivo i primjenjivo (npr. u Španiji);

• Podnošenje izvještaja za Izvještaj o krivičnim djelima počinjenim iz mržnje Ureda za demokratske institucije i ljudska prava (ODIHR), koje koordinira Glavni ured Jehovinih svjedoka;

• Godišnji izvještaji o incidentima na nivou države i regije; i

• Strateško podnošenje aplikacija Evropskom sudu za ljudska prava (kao što su predmeti Kornilova protiv Ukrajine i Begheluri i drugi protiv Gruzije).182

4 IZGRADNJA POVJERENJA IZMEĐU VLASTI I KRŠĆANSKIH ZAJEDNICA

Efikasan rad na antikršćanskim krivičnim djelima počinjenim iz mržnje preduzimanjem koraka navedenih u ovom Priručniku može značajno pomoći u izgradnji povjerenja između kršćanskih zajednica i državnih vlasti. Osim toga, vlade bi trebale uspostaviti formalne kanale za konsultacije i koordinaciju kako bi unaprijedile to povjerenje. Uklju- čivanje u kontinuiranu, otvorenu, transparentnu i inkluzivnu komunikaciju s kršćanskim zajednicama o sigurnosnim prijetnjama i izazovima s kojima se suočavaju donosi nekoliko ključnih prednosti, uključujući:

• Osiguravanje široko utemeljene i održive sigurnosti, uzimajući u obzir važnu ulogu koju vjerske zajednice i zajednice uvjerenja mogu igrati u rješavanju sigurnosnih pitanja, te podstičući njihovu proaktivnu uključenost u takve napore;183

181 Informacije dostavio Glavni ured Jehovinih svjedoka ODIHR-u za svrhu ovog Priručnika. 182 Kornilova v. Ukraine, aplikacija broj 47283/14, ESLJP, 12. novembar 2020. i Begheluri i drugi v. Georgia, aplikacija broj 28490/02, ESLJP, 7. oktobar 2014. 183 OSCE/ODIHR, FoRB Security Guide, str. 23.

TREĆI DIO 91 • Izgradnja povjerenja u spremnost i predanost vlade da se suoči s hitnim izazovima s kojima se suočavaju vjerske zajednice i zajednice uvjerenja;

• Unapređenje razumijevanja državnih službenika o specifičnim izazovima povezanim sa antikršćanskim krivičnim djelima počinjenim iz mržnje i povezanim sigurnosnim pitanjima kršćanskih zajednica; i

• Osiguravanje da su odgovori vlade na krivična djela počinjena iz mržnje bolje usklađeni sa potrebama, pogledima i iskustvima kršćanskih zajednica.

Vlasti bi trebale nastojati uključiti sve različite kršćanske zajednice, uključujući novo- osnovane i manje grupe. Iako će glavni kontakt obično biti s vođama ili imenovanim predstavnicima zajednica, trebalo bi uložiti napore da se uključe različite skupine u zajed- nici, uključujući žene i mlade, kako bi se čuli njihovi pogledi i iskustva, uz poštivanje unutrašnjeg upravljanja zajednicom i njezina prava na samostalno upravljanje vlastitim pitanjima.184 Veća uključenost ključna je za izgradnju povjerenja s cijelom zajednicom, umjesto oslanjanja samo na nekoliko odabranih pojedinaca.185 Inicijative za konsultacije i koordinaciju između vlada i kršćanskih zajednica moraju poštivati dobrovoljnu prirodu sudjelovanja, te osigurati da komunikacijski kanali ostanu otvoreni u svakom trenutku. Ti napori trebaju se protezati izvan nacionalnog nivoa i uključivati lokalne ili općinske nivoe. Formalizacija takve koordinacije, npr. putem Memoranduma o razumijevanju, može biti efikasan način za osiguranje da saradnja bude održiva i dosljedna, a ne sporadična.

Preporuka

Vlade bi trebale izgraditi povjerenje s kršćanskim zajednicama uspostavljanjem formalnih kanala komunikacije i koordinacije s njima. Komunikacija treba biti dvosmjerna, otvorena i transparentna, te nastojati uključiti sve različite kršćanske zajednice, osiguravajući, gdje je to praktično moguće i uz poštivanje unutrašnjeg upravljanja dotičnih zajednica, uključivanje žena i mladih.

Primjeri dobre prakse

U Norveškoj je od 1990-ih godina uspostavljen formalizirani dijalog i diskusija između vlade i različitih vjerskih zajednica i zajednica uvjerenja. Vlada smatra da je ovaj dija- log ključan za postizanje otvorenog i tolerantnog društva u kojem svi poznaju i poštuju uvjerenja i svjetonazore jedni drugih. Naprimjer, u novembru 2023. godine, premijer i ministar za pitanja djece i porodice održali su sastanak sa vjerskim zajednicama

184 A/HRC/52/38 Landscape of freedom of religion or belief. Report of the Special Rapporteur on freedom of religion or belief, Nazila Ghanea, Generalna skupština Ujedinjenih nacija, 30. januar 2023., para. 45-46. 185 OSCE/ODIHR, FoRB Security Guide, str. 22-23.

92 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica i zajednicama uvjerenja o situaciji na Bliskom istoku i njenim uticajem na Norvešku. Grupe pozvane na dijalog uključivale su Crkvu Norveške, Jevrejsku zajednicu Osla, Islamsko vijeće Norveške, Mrežu za muslimanski dijalog, Kršćansko vijeće Norveške, Rimokatoličku biskupiju Osla i Vijeće za vjerske zajednice i zajednice uvjerenja.186

U Uzbekistanu je u sklopu Odbora za vjerska pitanja osnovano Vijeće za konfesije kao platforma za osiguranje bliske saradnje s vjerskim organizacijama, razvoj za- jedničkih prijedloga i mjera za međureligijski i međunacionalni mir i koheziju, te za raspravu o i podršku pravima, odgovornostima i djelovanju različitih konfesija. Članovi Vijeća za konfesije su predstavnici 16 vjerskih grupa, uključujući nekoliko kršćanskih denominacija kao što su Ruska pravoslavna crkva, Rimokatolička crkva, Savez evangeličkih kršćana-baptista, Armenska apostolska crkva, Crkva adventista sedmog dana, Nova apostolska crkva, Evangelička luteranska crkva, Crkva „Glas Božji“ i Jehovini svjedoci.187

Izgradnja povjerenja između kršćanskih zajednica i organa za provođenje zakona

Konsultacije i koordinacija trebaju također biti temelj odnosa između kršćanskih zajed- nica i organa za provođenje zakona na nacionalnom i lokalnom nivou. Redovni i otvoreni komunikacijski kanali, koji uključuju kako rukovodstvo tako i policijske službenike na terenu, pomažu u izgradnji povjerenja i osiguravaju da su odgovori na sigurnosne izazove prilagođeni specifičnim potrebama kršćanskih zajednica. Za jačanje povjerenja između policije i kršćanskih zajednica mogu se preduzeti sljedeće mjere:

• Organi za provođenje zakona trebali bi uspostaviti formalne i neformalne platforme koje omogućavaju predstavnicima različitih kršćanskih zajednica da redovno daju informacije o njihovim sigurnosnim potrebama i zabrinutostima, kao i pružanje povratnih informacija o sigurnosnim mjerama koje provode nadležni organi;

• Policijske i druge sigurnosne agencije trebale bi imenovati službenika za vezu koji će služiti kao glavna kontakt osoba za kršćanske zajednice, a koja će se baviti pitanjima vezanim za antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje. Uloga tog službenika trebala bi uključivati izgradnju čvrstih odnosa s kršćanskim zajednicama i osiguravanje kontinuirane komunikacije;

186 Dialogue meeting with religious and life stance communities, vlada Norveške, 8. novembar 2023. 187 Inter-confessional council, Odbor za vjerska pitanja Republike Uzbekistan, 21. april 2024.

TREĆI DIO 93 • Policijski službenici bi trebali redovno posjećivati lokalne kršćanske vjerske objekte, društvene domove i institucije radi njegovanja odnosa sa članovima i predstavnicima zajednica; i

• Organi za provođenje zakona bi trebali raditi sa lokalnim kršćanskim zajednicama na organizaciji radionica na kojima bi se policijski službenici upoznali sa zajednicom, njenom historijom, vjerskim tradicijama, aktivnostima i specifičnim izazovima s kojima se suočava u smislu netolerancije i krivičnih djela počinjenih iz mržnje.

Preporuka

Organi za provođenje zakona bi trebali graditi povjerenje sa kršćanskim zajednicama kroz konsultacije i koordinaciju, koristeći mjere kao što su imenovanje službenika za vezu, obavljanje posjeta lokalnim kršćanskim zajednicama, te organizacija zajedničkih radionica.

Primjer dobre prakse

U Sjedinjenim Američkim Državama, organizacija za društvene promjene Movement Forward pokrenula je 2016. godine inicijativu OneCOP, koja povezuje policijske službenike na nivou policijskih stanica s lokalnim vjerskim organizacijama s ciljem podsticanja pozitivnih i kontinuiranih partnerstava između lokalnih organa za provođenje zakona i različitih vjerskih zajednica svih vjeroispovijesti. Ukupno 2.000 vjerskih objekata je trenutno uključeno u ovu inicijativu, a članovi zajednice u pro- sjeku daju ocjenu 4,8 od 5 kada se od njih traži mišljenje o policiji nakon sudjelovanja u programu.188

Od 2020. godine MovementForward, u saradnji s Ministarstvom pravosuđa SAD-a i uz podršku Zaklade Motorola Solutions, organizira Nacionalni vikend vjere i policije (National Faith & Blue Weekend) s ciljem jačanja veza između policijskih službenika i zajednica kojima služe, kroz saradnju s mjestima bogosluženja. Ova kampanja predstavlja sva glavna nacionalna policijska udruženja i profesionalne organizacije u Sjedinjenim Američkim Državama, kao i sve vjeroispovijesti.189

188 OneCOP, MovementForward. 189 Faith & Blue, MovementForward.

94 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica 5 SARADNJA S KRŠĆANSKIM ZAJEDNICAMA NA EFIKASNOM RJEŠAVANJU SIGURNOSNIH PRIJETNJI I POTREBA POVEZANIH SA KRIVIČNIM DJELIMA POČINJENIM IZ MRŽNJE

Sigurnosni aspekti razlikuju se među državama članicama, zavisno od faktora kao što su nivo svijesti o prijetnjama s kojima se suočavaju kršćanske zajednice, te dostupni resursi državnih institucija za odgovor na njihove sigurnosne potrebe. Kao odgovor na nedavne napade na kršćanska mjesta bogosluženja i vjerske manifestacije, mnoge su kršćanske zajednice uvele dodatne sigurnosne mjere. Međutim, u svim državama članicama OSCE-a te zajednice često se suočavaju s izazovima zbog ograničenog stručnog znanja, financijskih sredstava i osoblja, dijelom i zato što su se povijesno suočavale s manjim brojem prijetnji u usporedbi s nekim drugim vjerskim zajednicama i zajednicama uvjerenja.

Zajedničkim djelovanjem, organi za provođenje zakona i predstavnici kršćanskih zajednica mogu efikasnije procijeniti sigurnosne potrebe zajednice, naročito u vezi s mjestima bogosluženja i zajedničkim prostorima, te poduzeti koordinirane mjere kako bi se osigurala odgovarajuća zaštita potencijalnih meta.

Procjene rizika

Ključno je da mjere za rješavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica — uključujući zaštitu mjesta bogosluženja i drugih zajedničkih objekata — budu vođene temeljitim procjenama rizika koje identificiraju sve relevantne sigurnosne prijetnje. U slučajevima gdje takve procjene ne postoje, organi za provođenje zakona bi trebali pružiti podršku kršćanskim zajednicama u njihovoj izradi i implementaciji, uključujući implementaciju sigurnosnih pregleda za mjesta bogosluženja i druge objekte. Tamo gdje su procjene rizika već izrađene, policija može pomoći analizom, ažuriranjem ili davanjem povratnih informacija radi jačanja njihove efikasnosti.

Sistemi za upravljanje krizom

Na osnovu rezultata procjene rizika, vlasti bi trebale podržati kršćanske zajednice u jača- nju njihovog sigurnosnog planiranja i spremnosti za moguće krizne situacije. Važno je, međutim, osigurati da bilo koje sigurnosne mjere ne nameću nepotrebna ograničenja na potpuno i slobodno ostvarivanje prava na slobodu vjeroispovijesti ili uvjerenja poje- dinaca i kršćanskih zajednica.190 Postoji tanka granica, naprimjer, između osiguravanja sigurnosti vjernika i očuvanja mjesta bogosluženja kao otvorenih i gostoljubivih prostora za sve članove zajednice i širu javnost.

U tom cilju preporučuje se da vlasti na svim nivoima koriste stručnost, resurse i alate prilikom osmišljavanja i provođenja mjera za rješavanje sigurnosnih potreba kršćanskih

190 OSCE/ODIHR, FoRB Security Guide, str. 6.

TREĆI DIO 95 zajednica. To uključuje materijale o sigurnosti vjerskih zajednica ili zajednica uvjerenja koje su pripremljene od strane, ili u njihovo ime, međunarodne organizacije i drugi relevantni akteri.191 Takva podrška može također uključivati:

• Saradnju s kršćanskim zajednicama koje žele izraditi protokole za vanredne situacije odnosno sigurnosne planove, pružajući tehničku i stručnu podršku u vezi sa sigurnosnim rizicima i odgovarajućim sigurnosnim mjerama;

• Savjetovanje kršćanskih zajednica o sigurnosnim mjerama koje izaberu za provođenje, uključujući postupke zaključavanja, instalaciju i održavanje sigurnosne opreme poput alarma, vanjskog osvjetljenja, zatvorenog video nadzora (CCTV), detektora metala, osiguranja, te kontrolu pristupa mjestima bogosluženja i objektima koji pripadaju njihovoj zajednici. Važno je napomenuti da uvođenje pojačanih sigurnosnih mjera u historijskim kršćanskim vjerskim objektima može zahtijevati prethodnu saglasnost nadležnih vlasti;

• Davanje smjernica kršćanskim zajednicama za izradu planova za vanredne situacije, sistema upravljanja krizama, uspostavu internih komunikacijskih mehanizama, te koordinaciju zajedničkog odgovora u slučaju napada;

• Pružanje obuke za jačanje kapaciteta kršćanskih zajednica za odgovor na sigurnosne prijetnje, uključujući specijaliziranu obuku za kontakt osobe za sigurnost koje zajednica imenuje; i

• Organiziranje zajedničkih vježbi i simulacija za kršćanske zajednice, s fokusom na kontakt osobe za sigurnost, kako bi se osigurao efikasan odgovor na različite krizne situacije. Najbolje prakse iz mjera provedenih tokom pandemije COVID-19 za zaštitu javnog zdravlja u vjerskim objektima — poput organizacije reda, postavljanja znakova, registracije i nadzora — mogu pružiti vrijednu viziju za organiziranje ovih vježbi.

Osim saradnje s organima za provođenje zakona na sigurnosnim mjerama, kršćanskim zajednicama se također preporučuje da koriste iskustva drugih vjerskih zajednica ili zajednica uvjerenja koje su meta krivičnih djela počinjenih iz mržnje i suočavaju se sa sličnim sigurnosnim izazovima, osobito jevrejskih i muslimanskih zajednica.

191 Relevantni resursi obuhvataju, ali nisu ograničeni na: OSCE/ODIHR, Understanding Anti-Semitic Hate Crimes; OSCE/ODIHR, Understanding Anti-Muslim Hate Crimes; OSCE/ODIHR, FoRB Security Guide; SOAR Security by Design APP, SOAR; Security Tips videos, SOAR; Incident Management Guide for Faith Communities, SOAR; 10 Tips for women walking to and from a place of worship, SOAR; Security by Design. Guidebook for Religious Sites, PRoSPeReS; Guidebook on security measures for religious sites & communities, PRoSPeReS; Threats and Vulnerabi- lities of Places of Worship, SHRINEs; A Practical Guide to Law Enforcement for Safer and Stronger Communities in Europe, SASCE; Protect Your Community. Guide for Leaders and Staff Members, SASCE; Protect Your Community. Guide for Community Members, SASCE.

96 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica Preporuka

Organi za provođenje zakona bi trebali podržati kršćanske zajednice u provođenju procjena rizika i provođenju mjera zasnovanih na rezultatima tih procjena, kako bi se unaprijedila njihova sigurnost i spremnost za krizne situacije.

Primjeri dobre prakse

U martu 2023. godine, u okviru projekta „Jačanje sigurnosti i postojanosti vjerskih mjesta i zajednica izloženih riziku“ (SOAR) organiziran je dvodnevni seminar za vjer- ske vođe, na kojem su se okupili predstavnici različitih vjerskih zajednica u Njemačkoj kako bi prošli stručnu obuku za liderstvo. Također im je pružena podrška u izradi akcionog plana i pružanju pomoći zajednicama izloženim riziku.192 Na osnovu Vodiča za upravljanje incidentima u crkvama u sklopu ovog projekta,193 vjerski lideri sudjelo- vali su u praktičnim vježbama o procjeni rizika, upravljanju incidentima, odgovoru na incidente i komunikaciji.

Sedam dana kasnije došlo je do nasilnog napada u dvorani za sastanke Jehovinih svjedoka u Hamburgu u kojem je nekoliko osoba poginulo. Zabrinuti zbog potenci- jalnih novih incidenata, lideri iz kršćanske mreže koja je sudjelovala na obuci u sklopu projekta SOAR primijenili su Vodič za upravljanje incidentima u crkvama kako bi se efikasno koordinirali međusobno i s organima za provođenje zakona.

U Drezdenu je Katolička biskupija starokatolika u Njemačkoj uspostavila različite metode komunikacije kako bi efikasno odgovorila na sigurnosne izazove:194

• Sastanci s policijskim kontakt osobama koje je imenovalo Ministarstvo unutar- njih poslova pokrajine Saksonije • Aktivne razmjene informacija s drugim kršćanskim denominacijama i jevrej- skim i islamskim zajednicama • Nacionalni mjesečni časopis (Christen heute) • Komunikacija putem Facebook-a • Liste s e-mail kontaktima • Grupa za upravljanje krizom na aplikaciji WhatsApp

192 SOAR European Management Retreat – Munich, Jačanje sigurnosti i postojanosti ugroženih vjerskih objekata i zajednica (SOAR), mart 2023. 193 Incident Management Guide for Faith Communities, SOAR. 194 SOAR Management Retreat in Munich – Interview with Hans Tuschling, Specialist in Prevention at the Ministry of the Interior of Saxony, SOAR.

TREĆI DIO 97 Na osnovu iskustava jevrejske zajednice, organizacija Community Security Trust (CST) održava obuke za pripadnike crkava, džamija i drugih mjesta bogosluženja u Ujedinjenom Kraljevstvu o sigurnosti i zaštiti od nasilja, ekstremizma i krivičnih djela počinjenih iz mržnje. Program obuke Security Advice for Everyone (SAFE) obuhvata, između ostalog, teme poput upravljanja krizama, sigurnosnih planova, procjene rizika, sigurnosti na manifestacijama, efikasne komunikacije u stresnim situacijama, sigurnosti žena i sigurnosti na internetu.195

Finansiranje

S obzirom na finansijski teret koji kršćanske zajednice snose pri provođenju sigurnosnih mjera, vlade i međunarodne organizacije trebale bi razmotriti pružanje finansijske pomoći kako bi se zadovoljile njihove sigurnosne potrebe, naprimjer finansiranjem osoblja za sigurnost ili instalacijom zaštitne opreme u vjerskim objektima. Kako bi ove zajednice mogle bez straha tražiti dostupnu tehničku i finansijsku podršku, nužno je da imaju povjerenje u vlasti.

Primjeri dobre prakse

Fond za unutrašnju sigurnost Evropske unije (ISF) je program finansiranja koji svake dvije godine dodjeljuje sredstva koalicijama civilnog društva širom Evrope za provođenje projekata usmjerenih na sprečavanje prijetnji i odgovora na incidente u mjestima bogosluženja.196 Neki od projekata finansiranih iz Fonda za unutarnju sigurnost (ISF) uključuju:

• Projekt „Jačanje sigurnosti i postojanosti vjerskih mjesta i zajednica izloženih riziku“ (SOAR);197

• Projekt „Sistem zaštite za velika okupljanja na vjerskim mjestima“ (PRoSPeReS);198 i

• Projekt „Podizanje svijesti o zaštiti mjesta bogosluženja kroz promoviranje me- đureligijskog dijaloga o primjeni naprednih tehnologija“ (SHRINEs). 199

195 SAFE Security Advice for Everyone Webinar, CST. 196 Internal Security Fund (2021-2027), Evropska komisija, 24. oktobar 2024. 197 SOAR Project – Protecting Places of Worship. 198 PROSPERES Protection System for large gatherings of people in Religious Sites. 199 SHRINEs – Raising AwareneSs for the protection of places of worsHip by pRomoting interfaith dIalogue on the use of advanced tEchnologies.

98 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica Godine 2024. Vlada Kanade pokrenula je Program sigurnosti zajednica Kanade (Canada Community Security Program – CCSP), koji je zamijenio prethodni Program infrastrukture sigurnosti (Security Infrastructure Program – SIP), na osnovu povrat- nih informacija organizacija koje su tražile veću fleksibilnost u odgovoru na potrebe zajednice. U cilju zaštite sigurnosti svih građana Kanade, CCSP nudi vremenski ograničeno finansiranje i podršku zajednicama koje su izložene riziku od incidenata i krivičnih djela motiviranih mržnjom, kako bi poboljšale sigurnosne mjere na svojim prostorima okupljanja. Kroz CCSP, kršćanske organizacije mogu zatražiti pokrivanje do 70 posto troškova vezanih uz sigurnosnu opremu, manje građevinske zahvate radi povećanja sigurnosti, sigurnosne i krizne procjene i planove, obuku te vremenski ograničeno angažiranje sigurnosnog osoblja za svoja mjesta bogosluženja, društvene centre, urede i groblja.200

Zaštita u slučaju povećanog rizika

Procjene sigurnosnih rizika i analiza dostupnih podataka o krivičnim djelima počinjenim iz mržnje koje provode organi za provođenje zakona mogu pomoći u prepoznavanju obrazaca krivičnih djela i područja s povećanim rizikom gdje je vjerovatnije da će doći do antikršćanskih incidenata. Te informacije mogu poslužiti kao osnova za zagovaranje kako političkih tako i praktičnih mjera. U tom kontekstu, policija može preduzeti niz konkretnih koraka za zaštitu kršćanskih mjesta bogosluženja i drugih lokacija koje su potencijalno izložene riziku od napada:

• Kršćanske zajednice trebale bi biti pravovremeno obaviještene kad se utvrdi konkretna prijetnja ili kada dođe do promjene stepena općeg rizika. Strateško korištenje uspostavljenih komunikacijskih kanala između policije i kršćanskih zajednica ključno je za efikasan odgovor u hitnim situacijama;

• Dodatna policijska zaštita trebala bi biti osigurana na lokacijama koje su potencijalne mete antikršćanskih napada, uključujući mjesta bogosluženja, groblja, spomenike i druge kršćanske objekte;

• Resursi bi se trebali usmjeriti na jačanje sigurnosnih mjera, povećanje policijskog prisustva i provođenje redovnih patrola u periodima kada su antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje vjerovatnija, poput političkih ili medijskih događaja visokog profila, a povezanih s antikršćanskom retorikom;

• U ključnim periodima, poput velikih kršćanskih praznika i festivala, treba provesti dodatnu zaštitu i odgovarajuće sigurnosne mjere, uključujući upravljanje saobraćajem i upravljanje masama. Naprimjer, kršćanska mjesta bogosluženja i proslave mogu biti izložene povećanim rizicima u vrijeme Božića ili Uskrsa; i

200 The Canada Community Security Program (CCSP), Canada – Public Safety Canada, 20. decembar 2024.

TREĆI DIO 99 • Tehnologija bi se trebala koristiti za isplativa sigurnosna rješenja. To mogu biti sigurni komunikacijski sistemi, alati za zaštitu podataka, praćenje online aktivnosti, geolokacijske tehnologije i bespilotne letjelice (dronovi). Pri primjeni takvih alata, države moraju osigurati da korištenje nadzornih tehnologija ne narušava slobodu mišljenja, privatnost i druga ljudska prava.201

Preporuka

Organizacije za provođenje zakona trebale bi razmotriti provođenje pojačanih sigur- nosnih i zaštitnih mjera za zaštitu kršćanskih mjesta bogosluženja i drugih povezanih objekata u periodima povećanog rizika, kao što su kršćanski blagdani ili nakon visokoprofilnih događaja, bilo domaćih ili međunarodnih, koji bi mogli uticati na sigurnost kršćanskih zajednica.

Primjer dobre prakse

U skladu s procjenom o povećanom nivou rizika od terorističkog napada tokom Svete sedmice koju je izdalo Ministarstvo unutrašnjih poslova Španije, Općina Sevilja je u vrijeme Uskrsa 2023. godine pojačala sigurnosni sistem za vjerske procesije i pro- slave. Preventivni pristup uključivao je raspoređivanje 4.129 službenika Nacionalne policije, Civilne garde i lokalnih policijskih snaga Sevilje, kao i volontera iz grupe Seviljska Civilna zaštita. Dodatne mjere obuhvatale su upotrebu dronova za nadzor mase, 30 kamera koje su osiguravale stalni pregled svih kritičnih tačaka te sigurnosnu rasvjetu za sprečavanje panike.202

6. UMIRIVANJE ZAJEDNICE U SLUČAJU ANTIKRŠĆANSKIH KRIVIČNIH DJELA POČINJENIH IZ MRŽNJE

Vlasti i civilno društvo, uključujući i druge vjerske zajednice ili zajednice uvjerenja, trebaju brzo i nedvosmisleno osuditi antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje, kao i sva druga krivična djela počinjena iz mržnje na osnovu vjere ili uvjerenja, bez obzira na težinu djela. Čak i manji incidenti mogu brzo eskalirati ako se zanemare, a javne osude mogu znatno povećati povjerenje zajednice. Govoreći protiv krivičnih djela i incidenata motiviranih mržnjom, politički predstavnici mogu promovirati međusobno poštovanje i razumijevanje te pomoći u smirivanju napetosti u društvu. S druge strane, zakašnjela ili neadekvatna reakcija, poput toleriranja antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje ili okrivljavanja zajednice, može intenzivirati posljedice incidenta i povećati strah

201 A/76/380: Interim report of the Special Rapporteur on freedom of religion or belief, Ahmed Shaheed: Freedom of thought, 5. oktobar 2021.godine, stavovi 52 i 97. 202 El dispositivo de seguridad para la Semana Santa 2023 contará con un refuerzo para alcanzar los 4.129 agentes entre Policía Nacional, Guardia Civil y Policía Local de Sevilla, općina Sevilja, 28. mart 2023. (na španskom jeziku). među pogođenim grupama. Kako bi se umirila kršćanska zajednica nakon krivičnog djela počinjenog iz mržnje, državni dužnosnici i politički predstavnici trebaju:

• Bez odgađanja i nedvosmisleno osuditi antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje;

• Izraziti solidarnost sa žrtvama i širom kršćanskom zajednicom posjetom pogođenoj zajednici i napadnutom mjestu što prije nakon incidenta, naročito ako je meta kršćansko mjesto bogosluženja, društveni dom, spomenik ili drugi objekat;

• Sudjelovati u komemorativnim sjednicama ili bdijenjima zajedno s kršćanskom zajednicom; i

• Osigurati pojačanu policijsku zaštitu i patrole kako bi se zajednici pružila sigurnost i pokazala podrška.

Preporuka

Vladini dužnosnici i politički predstavnici na svim nivoima trebali bi bez odlaganja i nedvosmisleno osuditi svako antikršćansko krivično djelo počinjeno iz mržnje, te javno izraziti solidarnost s pogođenim kršćanskim zajednicama.

Primjer dobre prakse

Na dan napada na katoličku crkvu Santa Maria u Istanbulu, predsjednik Erdoğan nazvao je svećenika te crkve Antona Bulaija kako bi izrazio saučešće zajednici. Predsjednik je također naglasio da su poduzeti svi potrebni koraci za što brže privođenje počinitelja pravdi. Informacija o podršci predsjednika objavljena je i na društvenim mrežama.203

Šira civilna zajednica, uključujući i druge vjerske zajednice ili zajednice uvjerenja, ima ključnu ulogu u upravljanju posljedicama ozbiljnih incidenata usmjerenih protiv kršćana. Javna, pravovremena i nedvosmislena osuda takvih incidenata i napada ne samo da pruža podršku i osjećaj sigurnosti pogođenim pojedincima i zajednicama, već također podstiče međureligijsku solidarnost i jača društvenu koheziju. Time se snažno potvrđuje načelo da je „napad na jednoga napad na sve“. To je u skladu s Bejrutskom deklaracijom iz 2017. godine o Vjeri za prava, koju su usvojili predstavnici vjerskih i civilnih organizacija, a koja izražava „zajedničku viziju vjerskih aktera […] o razoružavanju sila tame i pomoći

203 President Erdoğan extends his condolences by phone to community of Santa Maria Church, Directorate of Commu- nications, 28. januar 2024.

TREĆI DIO 101 u razbijanju bezbožnog saveza koji u previše srca spaja strah i mržnju. Nasilje u ime religije poriče njezine temeljne vrijednosti – milosrđe i saosjećanje. Naša je namjera pretvoriti poruke milosrđa i saosjećanja u djela solidarnosti.“204

Preporuka

Šira civilna zajednica, uključujući i druge vjerske zajednice ili zajednice uvjerenja, ima ključnu ulogu u pružanju podrške kršćanskim zajednicama i pojedincima nakon incidenta ili napada, naročito putem javne, pravovremene i nedvosmislene osude antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje.

Primjer dobre prakse

Međureligijsko vijeće u Bosie i Hercegovini je nacionalna organizacija civilnog društva osnovana 1997. godine s primarnim ciljem promoviranja pomirenja među narodima Bosne i Hercegovine nakon rata. Vijeće su osnovali poglavari Islamske zajednice, Srpske pravoslavne crkve, Katoličke crkve i Jevrejske zajednice u Bosni i Hercegovini. Vijeće prikuplja informacije o incidentima motiviranim predrasudama na osnovu religije te redovno izdaje saopćenja kojima osuđuje napade, naglašava potrebu za adekvatnom istragom nadležnih organa i informira javnost o preduzetim mjerama policije. Naprimjer, Vijeće je osudilo skrnavljenje katoličke crkve u Mostaru (juni 2024.), napad na muslimansku vjersku školu (medresu) u Banjoj Luci (maj 2024.), te vandaliziranje pravoslavnog groblja u Sarajevu (decembar 2023.). Iako je sudjelovanje Srpske pravoslavne crkve u radu Vijeća bilo obustavljeno od februara 2023. do maja 2025. godine, Vijeće je u tom periodu nastavilo pratiti, izvještavati i osuđivati incidente usmjerene protiv pravoslavne zajednice širom zemlje.205

Šira javnost također može imati važnu ulogu u pružanju podrške kršćanskim zajednicama nakon incidenta ili napada, priznavanjem antikršćanske prirode tog čina i slanjem jasne poruke podrške vjerskoj i kulturnoj različitosti. Građani mogu pokazati svoju predanost izgradnji društva u kojem se kršćani osjećaju sigurno da slobodno izražavaju svoju vjeru i identitet. Kada je to primjereno, vlasti odnosno mediji mogu intenzivirati takve poruke i inicijative podrške, doprinoseći pozitivnijem i podsticajnom okruženju.

204 Beirut Declaration on “Faith for Rights”, Ured visokog komesara Ujedinjenih Nacija za ljudska prava, mart 2017. 205 Informacije je ODIHR-u dostavila Misija OSCE-a u BiH za potrebe ovog Priručnika. Vidjeti također Međureligijsko vijeće u BiH (Interreligious Council of Bosnia and Herzegovina), Facebook.

102 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica Primjer dobre prakse

Svećenika Jacquesa Hamela ubila su 2016. godine u njegovoj crkvi u Saint-Étienne- du-Rouvrayu, nedaleko od Rouena, dvojica muškaraca koji su se zakleli na vjernost tzv. Islamskoj državi. Na inicijativu Francuskog centra za muslimansko bogosluženje i Talijanske muslimanske vjerske zajednice, muslimani širom Francuske i Italije, zajedno s političkim i kršćanskim liderima, prisustvovali su katoličkoj misi u znak solidarnosti. Među prisutnima na misi nakon napada bio je i imam lokalne džamije, koji je tom prilikom dao sljedeću izjavu:

„Za mene je danas vrlo važno biti ovdje. [...] Danas smo željeli fizički pokazati jedinstvo – zagrljajem upućenim porodici Jacquesa Hamela, zagrljajem upućenim Njegovoj Ekscelenciji Lebrunu pred svima – kako bi svi znali da su ove dvije za- jednice ujedinjene.”

Dijalog između sestre svećenika Hamela i majke jednog od njegovih napadača doveo je do prepoznavanja zajedničkih vrijednosti i stvaranja prijateljstva, i zajedno su postali autori knjige o zajedničkoj boli.206

7. PRUŽANJE PODRŠKE ŽRTVAMA ANTIKRŠĆANSKIH KRIVIČNIH DJELA POČINJENIH IZ MRŽNJE

Sveobuhvatni odgovor države u vezi sa prevencijom i suzbijanjem krivičnih djela počinjenih iz mržnje u fokus mora staviti potrebe i prava žrtava. U praksi, međutim, krivičnopravni sistem često ne uspijeva odgovoriti na te specifične potrebe, a dostu- pnost specijalizirane podrške žrtvama krivičnih djela počinjenih iz mržnje i dalje je ograničena.207

Pristup žrtvama krivičnih djela počinjenih iz mržnje koji je senzibilan i pun poštovanja ključan je za jačanje povjerenja u krivičnopravni sistem, osnaživanje žrtava te smanjenje šireg uticaja krivičnih djela počinjenih iz mržnje na pojedince i zajednice. Kako bi se unaprijedila podrška žrtvama krivičnih djela počinjenih iz mržnje usmjerenih protiv kršćana, vlasti bi trebale:208

• Osigurati da zakonodavni okvir prepoznaje žrtve krivičnih djela počinjenih iz mržnje kao posebnu i ranjivu grupu, koji imaju pravo na konkretne mjere zaštite i podrške te pristup pravdi;

206 Muslims in France, Italy attend Mass in solidarity with Fr Hamel, CNA, 1. avgust 2016.; i Caroline de Sury, Sister of murdered French priest tells story of forgiveness, friendship with killer’s mother, Detroit Catholic, 7. mart 2024. 207 Comprehensive Support for Hate Crime Victims, OSCE/ODIHR, 23. april 2024. 208 Hate Crime Victim Support Building Blocks, OSCE/ODIHR, 26. april 2022.; OSCE/ODIHR, Hate Crime Victims in the Criminal Justice System, str. 10-14.

TREĆI DIO 103 • Razviti koherentan i efikasan sistem podrške žrtvama koji pruža sveobuhvatan niz usluga za žrtve krivičnih djela počinjenih iz mržnje, uključujući i omogućavanje koordinacije između različitih državnih tijela i organizacija civilnog društva. Države članice OSCE-a posebno su se obavezale na saradnju s civilnim društvom u pružanju pomoći žrtvama krivičnih djela počinjenih iz mržnje.209 Neke države sklopile su formalna partnerstva i sporazume o saradnji s civilnim društvom radi unapređenja podrške žrtvama krivičnih djela počinjenih iz mržnje;

• Osigurati da žrtve antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje imaju pristup ne samo općim službama za podršku žrtvama, već i specijaliziranim pružateljima usluga s ekspertizom u području žrtava krivičnih djela počinjenih iz mržnje i specifičnih potreba ovih žrtava;

• Provesti efikasnu procjenu individualnih potreba (Individual Needs Assessment – INA) i referalnih mehanizama kako bi se osiguralo da su servisi prilagođeni jedinstvenim ranjivostima i potrebama svake žrtve krivičnih djela počinjenih iz mržnje, uzimajući u obzir rodne aspekte uticaja krivičnih djela počinjenih iz mržnje;

• Organizirati obuku i osigurati resurse za stručno osoblje u krivičnom pravosuđu te druge osobe koje mogu doći u kontakt sa žrtvama antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje, kao bi se osigurala interakcija sa žrtvama sa senzibilitetom i poštovanjem. Ukoliko službenici i pružatelji podrške koji ostvaruju prvi kontakt sa žrtvom210 ne koriste pristup usmjeren na žrtvu, to može dovesti do sekundarne viktimizacije žrtve uzrokovane neadekvatnim postupanjem institucija i pojedinaca prema žrtvama;211 i

• Redovno informirati žrtve krivičnih djela počinjenih iz mržnje o toku njihovih predmeta, uključujući novosti o istragama i tužilačkim odlukama.

S obzirom na veliki uticaj krivičnih djela počinjenih iz mržnje, pristup podršci žrtvama takvih djela ne bi smio zavisiti od toga da li je žrtva prijavila incident policiji ili nekoj drugoj organizaciji, da li je uključena u krivični postupak, niti od toga da li incident predstavlja krivično djelo prema važećem zakonodavnom okviru.212

Ključno je da oni koji pružaju podršku žrtvama antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje razumiju specifične karakteristike kršćanskih zajednica, uključujući njihove glavne vjerske i kulturne običaje. (vidjeti Aneks 2). Pružatelji podrške trebali bi razmotriti preduzimanje proaktivnih koraka kako bi podržali i pružili sigurnost široj kršćanskoj

209 OSCE Ministerial Council, Decision No. 13/06; OSCE Ministerial Council Decision No. 9/09. 210 Vidjeti Part Two, key principles. 211 The Sensitive and Respectful Treatment of Hate Crime Victims, OSCE/ODIHR, 26. april 2022. 212 OSCE/ODIHR, HCVS Policy Brief, str. 16-17.

104 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica zajednici koja je na meti krivičnih djela počinjenih iz mržnje. To može uključivati kon- sultacije s kršćanskim zajednicama i relevantnim organizacijama za podršku žrtvama radi izrade efikasnih strategija pomoći žrtvama.

Preporuka

Vlade bi trebale razviti koherentne i efikasne sisteme podrške žrtvama u saradnji s organizacijama civilnog društva kako bi se osiguralo da žrtve antikršćanskih kri- vičnih djela počinjenih iz mržnje dobivaju sveobuhvatnu podršku sa senzibilitetom i poštovanjem.

Primjer dobre prakse

ODIHR omogućava razmjenu dobrih praksi, standarda i aktivnosti za jačanje kapaci- teta u cilju unapređenja podrške žrtvama krivičnih djela počinjenih iz mržnje. Ured sarađuje s ekspertima, stručnim osobljem u sklopu krivičnog pravosuđa i donosite- ljima politika u državama članicama OSCE-a kako bi:

• Unaprijedio podršku žrtvama krivičnih djela počinjenih iz mržnje u svim ze- mljama članicama OSCE-a; i

• Povećao razumijevanje i provođenje standarda OSCE-a i zakona EU o efikasnoj podršci žrtvama krivičnih djela počinjenih iz mržnje.

Projekt ODIHR-a pod nazivom „Povećanje svijesti i resursa za podršku žrtvama krivičnih djela počinjenih iz mržnje“ (EStAR)213 te trenutna inicijativa „Jačanje ciljane pomoći i struktura odgovora za žrtve krivičnih djela počinjenih iz mržnje u regiji OSCE-a“ (STARS)214 nude mnoštvo resursa akterima kako bi gradili svoje kapacitete za unapređenje podrške žrtvama krivičnih djela počinjenih iz mržnje, uključujući i obuku za stručno osoblje krivičnog pravosuđa o pristupu prema žrtvama krivičnih djela počinjenim iz mržnje sa senzibilitetom i poštovanjem.215

ODIHR je također osmislio online kurs o intervjuiranju zasnovanom na znanju o traumi,216 pripremio sveobuhvatne smjernice o Nacionalnim mehanizmima upu-

213 Enhancing Stakeholder Awareness and Resources for Hate Crime Victim Support (EStAR), OSCE/ODIHR, 2020. 214 Strengthening Targeted Assistance and Response Structures for Hate Crime Victims in the OSCE Region (STARS), OSCE/ODIHR, 2023. 215 Sensitive and Respectful Treatment of Hate Crime Victims: Training Course for Criminal Justice Professionals, OSCE/ODIHR, 17. februar 2022. 216 Trauma-informed interviewing: skills and techniques for monitors. Kurs je dostupan na FreedomLab.io na engle- skom, ruskom i ukrajinskom jeziku.

TREĆI DIO 105 ćivanja zasnovanim na znanju o traumi217 te organizirao online seminar pod nazivom „Zadovoljavanje psiholoških potreba žrtava krivičnih djela počinjenih iz mržnje kroz pristup zasnovan na znanju o traumi“.218 Ovi alati osmišljeni su za edukaciju služ- benika za praćenje ljudskih prava, istražitelja, istraživača i drugih stručnjaka o tome kako provoditi intervjue na način koji uzima u obzir traumu, koristeći alate i tehnike koje sprečavaju ponovnu traumatizaciju ispitanika, te osiguravaju poštovanje ljudskih prava i dostojanstva žrtava.

Važan aspekt predstavlja uloga medija. Krivična djela počinjena iz mržnje često privlače pažnju medija zbog svoje prirode kao krivičnog djela s porukom, te zbog velikog uticaja na zajednice žrtava i širu javnost. Organi vlasti trebaju proaktivno komunicirati s medi- jima, dajući im tačne informacije o aktuelnim predmetima krivičnih djela počinjenih iz mržnje.219 Također se preporučuje da osoblje specijalizirano za podršku žrtvama krivičnih djela počinjenih iz mržnje sarađuju s medijima kako bi podstakli senzibilno i odgovorno izvještavanje, osiguravajući promišljeno praćenje događaja koje pomaže u zaštiti od indirektnih posljedica takvih krivičnih djela i smanjuje rizik od sekundarne viktimizacije.220

Primjer dobre prakse

Vijeće za medijsku etiku Makedonije je nevladina organizacija, nezavisna i od medija i od vlade, koja radi na izgradnji, unapređenju, zaštiti i promociji profesio- nalnih standarda i etike među medijima Sjeverne Makedonije. Uz podršku Misije OSCE-a u Skoplju, Vijeće je objavilo Smjernice za etičko izvještavanje za internetske medije, koje uključuju pristup izbjegavanju promocije ideologija počinitelja, poštivanju privatnosti žrtava, senzibilnom tretiranju informacija, redovnoj analizi sadržaja na društvenim mrežama i sadržaja koje korisnici stvaraju, razotkrivanju i podizanju svijesti protiv „govora mržnje“, te obavezi prijavljivanja, brisanja odnosno kritiziranja ekstremnog „govora mržnje“.221

217 Guidance on Trauma-Informed National Referral Mechanisms and Responses to Human Trafficking, OSCE/ ODIHR, 22. avgust 2023. 218 Addressing the psychological needs of hate crime victims through a trauma-informed approach, OSCE/ODIHR, 17 June 2024. Snimka dostupna online. 219 OSCE/ODIHR, Hate Crime Victims in the Criminal Justice System, str. 48-50. 220 OSCE/ODIHR, HCVS Policy Brief, str. 40. 221 Guidelines for Ethical Reporting for Online Media (Application of the Code of Journalists in the online sphere), Vijeće za medijsku etiku Makedonije. ČETVRTI DIO: Predložene mjere za ključne aktere za suzbijanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje

ČETVRTI DIO 107 Ovaj dio Priručnika sadrži preporuke za ključne aktere uključene u prevenciju i odgovor na antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje. Preporuke se fokusiraju na praktične korake koje svaki akter može preduzeti u rješavanju ovog problema, kao i na potencijalne partnere za saradnju. One čine dio sveobuhvatnog i holističkog pristupa osiguravanju sigurnosti svih vjerskih zajednica i zajednica uvjerenja. Preporuke ističu važnost dijaloga, poštovanja i razumijevanja, izgradnje povjerenja, te saradnje među svim akterima. Prije provođenja ovih preporuka, svim akterima se preporučuje da pročitaju dijelove 1–3 ovog Priručnika kako bi proširili razumijevanje o:

• Važećim obavezama OSCE-a i međunarodnim standardima ljudskih prava za rješavanje problema antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje;

• Savremenim manifestacijama antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje, kontekstima u kojima se događaju, načinu prepoznavanja relevantnih pokazatelja predrasuda, te uticaju tih krivičnih djela na kršćanske zajednice;

• Ključnim načelima kojima bi se trebali voditi napori u suzbijanju antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje;

• Primjerima dobre prakse iz različitih država članica OSCE-a.

• Resursima i programima obuke koje je razvio ODIHR. 222

222 Vidjeti TAHCLE programme, Practical Guide on Data Collection, Training Course on the Sensitive and Respectful Treatment of Hate Crime Victims, i Resource Guide for Civil Society.

108 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica Preporuke

PARLAMENT

• Donijeti specifične i prilagođene zakone za suzbijanje krivičnih djela počinjenih iz mržnje, koji obuhvataju evidentiranje, istragu, krivično gonjenje223 i podršku žrtvama. • Zatražiti od ODIHR-a pravnu ocjenu odredaba važećih zakona i nacrta zakona koji se odnose na krivična djela počinjena iz mržnje. Institucionalni nivo

• Poboljšati razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje u cijelom parlamentu, uključujući formiranje parlamentarnih radnih grupa. • Pokrenuti parlamentarnu raspravu o netoleranciji protiv kršćana kako bi podigli svijest o ovom pitanju i utvrdili da li su potrebne zakonske promjene. • Formulirati politike za suzbijanje netolerancije prema kršćanima. • Bez odlaganja i nedvosmisleno osuditi svako antikršćansko krivično djelo počinjeno iz mržnje i javno izraziti solidarnost s pogođenim kršćanskim zajednicama. • Kontaktirati kršćanske zajednice u vašoj izbornoj jedinici kako bi saznali koje probleme i potrebe imaju. • Izgraditi koaliciju protiv netolerancije prema kršćanima sarađujući s parlamentarcima iz svoje i drugih stranaka, predstavnicima civilnog društva, vjerskih zajednica i zajednica uvjerenja, te međunarodnim Lični nivo

• parlamentarnim tijelima. • Osigurati da vaš rječnik i ponašanje budu u skladu sa standardima zasnovanim na ljudskim pravima za sve zajednice i da ne doprinose ili jačaju predrasude prema kršćanima. • Postupati sa žrtvama krivičnih djela počinjenih iz mržnje na senzibilan i dostojanstven način kako biste spriječili sekundarnu viktimizaciju.

223 Za detaljnije preporuke za efikasno procesuiranje krivičnih djela počinjenih iz mržnje usmjerenih protiv kršćana, vidjeti, Prosecuting Hate Crimes.

ČETVRTI DIO 109 VLADA (ZAJEDNO S KREATORIMA POLITIKA I OSTALIM ZVANIČNICIMA)

• Poboljšati razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje unutar struktura vlasti, između ostalog kroz naručivanje relevantnih studija, distribuciju izvještaja organizacija civilnog društva i uspostavljanje međuresorne radne grupe; • Uvrstiti kršćanske zajednice i institucije na listu potencijalnih (lakih) meta krivičnih djela počinjenih od strane nasilnih ekstremista ili terorista; • Provoditi kampanje za podizanje svijesti o potrebi suzbijanja antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje, u koordinaciji s medijima, vjerskim zajednicama i zajednicama uvjerenja i organizacijama civilnog društva. • Unaprijediti sisteme za evidentiranje i prikupljanje podataka o krivičnim djelima počinjenim iz mržnje kako bi se osiguralo prikupljanje tačnih i pouzdanih podataka o antikršćanskim krivičnim Institucionalni nivo

djelima počinjenim iz mržnje; • Periodično objavljivati razvrstane podatke o krivičnim djelima počinjenim iz mržnje, te provoditi istraživanja o viktimizaciji radi dopunjavanja zvaničnih podataka. • Izraditi i provoditi programe obuke i izgradnje kapaciteta za javne službenike, posebno službenike za provođenje zakona, u oblasti znanja o religiji i poštivanja dostojanstva žrtava krivičnih djela počinjenih iz mržnje. • Uspostaviti mehanizme koordinacije s kršćanskim zajednicama i širim civilnim društvom radi diskusije o pitanjima vezanim za antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje, koordinirati prikupljanje podataka o tim krivičnim djelima i unaprijediti načine njihovog prijavljivanja. • Razmotriti mogućnosti sticanja finansijskih sredstava za zadovoljavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica; • Promovirati, podržavati i omogućavati međuvjerski i međureligijski dijalog te partnerstva; • Pravovremeno i nedvosmisleno osuditi sva antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje i javno izraziti solidarnost s pogođenim kršćanskim zajednicama.

110 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica • Aktivno učestvovati u obukama i programima jačanja kapaciteta u pogledu znanja o religiji i poštivanju prava i dostojanstva žrtava antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje; Lični nivo

• Osigurati da vaš rječnik i ponašanje budu u skladu s pristupom zasnovanim na poštivanju prava svih zajednica, i da ne doprinose niti jačaju predrasude prema kršćanima. • Postupati prema žrtvama krivičnih djela počinjenih iz mržnje na senzibilan i dostojanstven način, kako bi se spriječila sekundarna viktimizacija.

NACIONALNA INSTITUCIJA ZA LJUDSKA PRAVA (NHRI), OMBUDSMAN ZA LJUDSKA PRAVA ILI TIJELO ZA JEDNAKOST

• Provoditi kampanje podizanja svijesti o potrebi za borbom protiv antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje, u koordinaciji s medijima, vjerskim zajednicama ili zajednicama uvjerenja, te organizacijama civilnog društva; • Sarađivati s medijima kako bi se osporili pristrasni narativi o većinskim i manjinskim kršćanskim zajednicama; • Izraditi i provoditi programe obuke i jačanja kapaciteta za javne Institucionalni nivo

službenike, posebno službenike za provođenje zakona, u pogledu znanja o religiji i senzibilnom i dostojanstvenom postupanju prema žrtavama krivičnih djela počinjenih iz mržnje; • Pratiti antikršćanske incidente počinjene iz mržnje i uključivati informacije u izvještaje o provođenju obaveza OSCE-a i međunarodnih obaveza u vezi sa netolerancijom prema kršćanima; • Provoditi istraživanja o viktimizaciji kako bi se upotpunili službeni podaci o krivičnim djelima počinjenim iz mržnje; • Pravovremeno i nedvosmisleno osuditi svako antikršćansko krivično djelo počinjeno iz mržnje i javno izraziti solidarnost sa pogođenim kršćanskim zajednicama; • Osigurati da su vaš rječnik i ponašanje u skladu sa standardima zasnovanim na poštovanju prava za sve zajednice te da ne doprinosite Lični nivo

ili jačate predrasude protiv kršćana; • Postupati prema žrtvama krivičnih djela počinjenih iz mržnje na senzibilan i dostojanstven način kako bi se izbjegla sekundarna viktimizacija;

ČETVRTI DIO 111 ORGANI ZA PROVOĐENJE ZAKONA

• Procijeniti i analizirati da li su uspostavljene politike, mehanizmi i sistemi za efikasno prikupljanje podataka o antikršćanskim krivičnim djelima počinjenim iz mržnje i zadovoljavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica; • Izraditi i provesti program obuke i jačanja kapaciteta za službenike za provođenje zakona u oblasti evidentiranja antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje; • Analizirati prikupljene podatke o krivičnim djelima počinjenim iz mržnje radi procjene efikasnosti predviđenih odgovora i identificiranja perioda povećanog rizika; • Obavijestiti kršćanske zajednice kad god se utvrdi postojanje Institucionalni nivo

konkretne prijetnje; • Uspostaviti mehanizme koordinacije s kršćanskim zajednicama radi izgradnje povjerenja, naprimjer putem konsultativnih platformi ili imenovanjem službenika za vezu. • Sarađivati s kršćanskim zajednicama i organizacijama civilnog društva radi prikupljanja podataka o antikršćanskim krivičnim djelima počinjenim iz mržnje i smanjenja broja neprijavljenih slučajeva. • Koordinirati hitne komunikacijske procedure s kršćanskim zajednicama te osigurati pojačane mjere sigurnosti i zaštite u periodima povećanog rizika. • Pružiti tehničke savjete i obuku za podršku kršćanskim zajednicama u unapređenju prikupljanja podataka o krivičnim djelima počinjenim iz mržnje i sigurnosnih mjera, uključujući procjene rizika, hitne protokole, sigurnosne planove i sisteme upravljanja kriznim situacijama. • Procijeniti da li je krivično djelo koje se evidentira i istražuje moglo biti motivirano predrasudama. Pitati žrtvu i svjedoke o njihovoj percepciji eventualne predrasude usmjerene protiv kršćana u vezi s incidentom ili krivičnim djelom; 1. Dogovoriti sastanke s lokalnim kršćanskim zajednicama radi uspostavljanja kontakata, boljeg upoznavanja zajednica i utvrđivanja Lični nivo

njihovih sigurnosnih potreba; 2. Redovno izvještavati žrtve krivičnih djela počinjenih iz mržnje o napretku u njihovim slučajevima; 3. Osigurati da su vaš rječnik i ponašanje u skladu sa standardima zasnovanim na poštivanju prava za sve zajednice i da ne doprinose i pojačavaju predrasude prema kršćanima; 4. Postupati prema žrtvama krivičnih djela počinjenih iz mržnje na senzibilan i dostojanstven način kako bi se izbjegla sekundarna viktimizacija;

ČETVRTI DIO 113 PRUŽATELJI USLUGA PODRŠKE ŽRTVAMA (JAVNI SEKTOR, UKLJUČUJUĆI INSTITUCIJE ZA PROVOĐENJE ZAKONA I CIVILNO DRUŠTVO)

• Uspostaviti sveobuhvatne i efikasne sisteme podrške za žrtve, uz adekvatno finansiranje i jasno definirane standarde kvalitete usluga, te osigurati saradnju svih relevantnih aktera; • Uspostaviti efikasne Individualne procjene potreba (INA) i referalne Institucionalni nivo

mehanizme; • Osigurati da žrtve antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje imaju pristup specijaliziranim pružateljima usluga, te s vremenom povećati dostupnost specijalizirane podrške za žrtve takvih djela; • Izraditi i provoditi programe obuke za pružatelje usluga koji obuhvataju postupanje prema žrtvama krivičnih djela počinjenih iz mržnje na senzibilan i dostojanstven način, kao i razumijevanje specifičnih karakteristika i potreba kršćanskih zajednica. • Aktivno učestvovati u programima obuke koji se bave postupanjem prema žrtvama krivičnih djela počinjenih iz mržnje na senzibilan i dostojanstven način, te specifičnim karakteristikama i potrebama kršćanskih zajednica; • Pružiti personaliziranu podršku zasnovanu na procjeni individualnih potreba svake žrtve; • Pratiti situaciju žrtava kako bi se osiguralo da im je pružena potrebna podrška; Lični nivo

• Redovno informirati žrtve krivičnih djela počinjenih iz mržnje o napretku u njihovim slučajevima; • Angažirati medije kako bi se promoviralo senzibilno izvještavanje o antikršćanskim krivičnim djelima počinjenim iz mržnje; • Osigurati da su vaš rječnik i ponašanje u skladu sa standardima zasnovanim na ljudskim pravima za sve zajednice i da ne doprinose ili jačaju predrasude prema kršćanima; • Postupati prema žrtvama na senzibilan i dostojanstven način kako bi se spriječila sekundarna traumatizacija;

114 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica OBRAZOVNI SEKTOR (UKLJUČUJUĆI KREATORE POLITIKA)

• Izraditi javne i privatne obrazovne politike i strategije s ciljem suzbijanja osnovnih uzroka netolerancije i diskriminacije; Institucionalni nivo

• Sarađivati sa civilnim društvom s ciljem razvijanja obrazovnih inicijativa za jačanje pismenosti na društvenim medijima; • Izraditi politike i mehanizme za prijavljivanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje u obrazovnim institucijama; • Pokrenuti obrazovne inicijative u svrhu promoviranja tolerancije u institucijama otvorenim za javnost, kao što su muzeji, biblioteke i centri kulturnog naslijeđa. • Osigurati da su vaši nastavni planovi i programi i obrazovni materijali inkluzivni, nepristrasni i zasnovani na poštivanju ljudskog dostojanstva; • Promovirati sticanje znanja o religiji pružanjem nepristrasnih i tačnih informacija o različitim religijama i uvjerenjima; • Diskutirati o štetnim posljedicama uznemiravanja i zlostavljanja putem interneta; Lični nivo

• Pratiti da li učenici kršćani u vašoj školi doživljavaju uznemiravanje, prijetnje ili nasilje na putu za i od škole ili u školi; • Osigurati da su vaš rječnik i ponašanje u skladu sa standardima zasnovanim na pravima za sve zajednice i da ne doprinose ili jačaju predrasude prema kršćanima; • Postupati prema žrtvama krivičnih djela počinjenih iz mržnje na senzibilan i dostojanstven način radi sprečavanja sekundarne viktimizacije;

ČETVRTI DIO 115 VJERSKE ZAJEDNICE I ZAJEDNICE UVJERENJA I NJIHOVI LIDERI

• Pratiti antikršćanske incidente iz mržnje i podsticati pripadnike vaše zajednice da prijavljuju incidente i krivična djela; • Proaktivno i sistematski učestvovati u koordinacijskim mehanizmima organa vlasti radi razmatranja problema vezanih za antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje i razmjene podataka; • Podijeliti izvještaje o incidentima motiviranim mržnjom sa medijima i relevantnim međunarodnim mrežama i organizacijama; • Organizirati radionice i posjete kako bi se policijski službenici predstavili zajednici; • Zagovarati kod vlade praćenje provođenja i ispunjavanja obaveza Institucionalni nivo

preuzetih u okviru OSCE-a i drugih međunarodnih obaveza koje se odnose na netoleranciju prema kršćanima; • Iskoristiti podršku koju pružaju organi za provođenje zakona u razvoju sigurnosnih mjera, uključujući procjene rizika, hitne protokole, sigurnosne planove i sisteme za upravljanje kriznim situacijama, kao i u promoviranju prijavljivanja krivičnih djela počinjenih iz mržnje unutar zajednice; • Provoditi kampanje za podizanje svijesti o potrebi suzbijanja antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje, u koordinaciji s medijima, organizacijama civilnog društva i vladom; • Organizirati i učestvovati u međuvjerskom i međureligijskom dijalogu i partnerstvu; • Osnovati široke, inkluzivne koalicije s drugim vjerskim zajednicama i zajednicama uvjerenja, te organizacijama civilnog društva radi suzbijanja mržnje zasnovane na religiji ili vjeri, kao i rješavanja sveobuhvatnih pitanja tolerancije i nediskriminacije;

116 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica • Pravovremeno i nedvosmisleno osuditi antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje, te javno izraziti solidarnost s pogođenim kršćanskim zajednicama; • Aktivno učestvovati u međuvjerskom i međureligijskom dijalogu i inicijativama; Lični nivo

• Učestvovati u edukacijskim inicijativama radi jačanja kapaciteta za prikupljanje podataka o krivičnim djelima počinjenim iz mržnje i pružanja odgovora na sigurnosne prijetnje; • Osigurati da su vaš rječnik i ponašanje u skladu sa standardima zasnovanim na pravima za sve zajednice i da ne doprinose ili jačaju predrasude prema kršćanima; • Postupati prema žrtvama krivičnih djela na senzibilan i dostojanstven način radi sprečavanja sekundarne viktimizacije;

ČETVRTI DIO 117 CIVILNO DRUŠTVO (UKLJUČUJUĆI KRŠĆANSKE I DRUGE VJERSKE ORGANIZACIJE KAO I GRUPE KOJE RADE NA PITANJIMA LJUDSKIH PRAVA, JEDNAKOSTI, TOLERANCIJE I NEDISKRIMINACIJE)

• Pratiti antikršćanske incidente i dijeliti izvještaje sa vladom, medijima i međunarodnim mrežama i organizacijama; • Sarađivati s vladom na izradi edukacijskih inicijativa u svrhu jačanja pismenosti u društvenim medijima; • Proaktivno i sistematski učestvovati u vladinim koordinacijskim mehanizmima radi razmatranja pitanja vezanih za antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje i razmjenu podataka; • Promovirati, podržavati i omogućavati međuvjerski i međureligijski Institucionalni nivo

dijalog i partnerstva; • Formirati široke, inkluzivne koalicije sa drugim organizacijama civilnog društva i vjerskim zajednicama i zajednicama uvjerenja radi suzbijanja mržnje zasnovane na vjeri i uvjerenju i razmatranja sveobuhvatnih pitanja tolerancije i nediskriminacije; • Zagovarati kod vlade praćenje i provođenje obaveza preuzetih u okviru OSCE-a i međunarodnih obaveza u vezi sa netolerancijom prema kršćanima. • Provoditi kampanje za podizanje svijesti o potrebi suzbijanja antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje, u saradnji s medijima, vjerskim zajednicama i zajednicama uvjerenja i vladom. • Organizirati obuku o suzbijanju netolerancije prema kršćanima u sklopu vlastite organizacije, u saradnji sa kršćanskim zajednicama. • Pravovremeno i nedvosmisleno osuditi antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje i javno izraziti solidarnost sa pogođenim kršćanskim zajednicama. • Aktivno učestvovati u inicijativama za obuku o suzbijanju netolerancije prema kršćanima i prikupljanja podataka o krivičnim Lični nivo

djelima počinjenim iz mržnje; • Osigurati da su vaš rječnik i ponašanje u skladu sa standardima zasnovanim na pravima za sve zajednice i da ne pridonose i jačaju predrasude prema kršćanima; • Postupati prema žrtvama krivičnih djela počinjenih iz mržnje na senzibilan i dostojanstven način radi sprečavanja sekundarne viktimizacije; MEDIJI, UKLJUČUJUĆI I DRUŠTVENE MEDIJE

• Provoditi kampanje za podizanje svijesti o potrebi suzbijanja antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje, u saradnji sa vjerskim zajednicama i zajednicama uvjerenja, organizacijama civilnog društva i vladom; • Sarađivati sa vjerskim zajednicama i zajednicama uvjerenja i organizacijama civilnog društva radi pribavljanja prijava Institucionalni nivo

i zabrinutosti u pogledu netolerancije prema kršćanima; • Osigurati vidljivost saopštenja za javnost i aktivnosti kojima se osuđuju antikršćanski incidenti i krivična djela počinjena iz mržnje; • Izraditi dobrovoljne smjernice, standarde ili kodekse ponašanja za nepristrasno i tačno izvještavanje o temama vezanim za religiju i vjeru, uključujući način prikazivanja kršćanstva i kršćanskih zajednica, te provoditi obuke za novinare o njihovoj primjeni; • Usvojiti mjere za suzbijanje širenja netolerancije i diskriminacije na internetu, koje mogu dovesti do nasilnih djela i krivičnih djela počinjenih iz mržnje prema vjerskim zajednicama i zajednicama uvjerenja, uključujući kršćanske zajednice; • Prenositi informacije i prikazivati različite vjere i uvjerenja na nepristrasan i tačan način i osigurati da je izvještavanje zasnovano na pouzdanim izvorima i različitim perspektivama; • Aktivno učestvovati u obukama i izgradnji kapaciteta u vezi sa smjernicama, standardima i kodeksima ponašanja za nepristrasno i tačno izvještavanje o temama koje se odnose na vjeru i uvjerenja, uključujući na kršćanstvo i kršćanske zajednice; Lični nivo

• Provjeriti tačnost objava na društvenim medijima i uvrstiti linkove za pouzdane izvore vijesti; • Osigurati da su vaš rječnik i ponašanje u skladu sa standardima zasnovanim na pravima za sve zajednice i da ne pridonose i jačaju predrasude prema kršćanima; • Postupati prema žrtvama krivičnih djela počinjenih iz mržnje na senzibilan i dostojanstven način kako bi se spriječila sekundarna viktimizacija;

ČETVRTI DIO 119 ANEKSI

ČETVRTI DIO 121 ANEKS 1: Analize slučajeva Hipotetičke analize slučajeva u nastavku pripremljene su kao resurs za učenje u cilju utvrđivanja i rada sa pokazateljima predrasuda.224 Iako su slučajevi zasnovani na stvarnim antikršćanskim incidentima prijavljenim ODIHR-u, važno je shvatiti da se priroda anti- kršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i iskustva viktimizacije znatno razlikuju unutar regiona OSCE-a. Stoga se ovaj neiscrpni skup analiza slučaja može prilagoditi kako bi odražavao specifičnost svake zemlje za potrebe obuke.

Prilikom diskutiranja o analizama slučajeva sa službenicima za provođenje zakona i ostalim akterima, potrebno je postaviti sljedeća pitanja:

• Koja biste pitanja postavili da vi istražujete ovaj incident?

• Koje biste radnje preduzeli u sklopu istrage?

• Koji pokazatelji predrasuda se mogu identificirati u ovom incidentu?

224 Za više informacija o indikatorima predrasuda u krivičnim djelima počinjenim iz mržnje usmjerenim protiv kršćana, vidjeti Part One — Anti-Christian hate crimes in the OSCE region: key features.

122 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica ANALIZA SLUČAJA 1: UBISTVO

Tražitelja azila, koji je prešao s islama na kršćanstvo, nožem je izbo musliman u azilant- skom centru u kojem su obojica boravili, zbog percipiranog odricanja od vjere. Počinitelj je više puta prijetio žrtvi, govoreći: „Tvoje tijelo ću poslati tamo odakle si došao.“ Jedne noći, dok je žrtva spavala, počinitelj je ušao u njegovu sobu naoružan nožem i uzviknuo „Allahu Ekber“ — Bog je velik — prije nego što ga je nekoliko puta izbo, između ostalog i u prsa. Tokom policijskog ispitivanja nakon napada, počinitelj je izjavio da smatra žrtvu odmetnikom od vjere i da stoga „zaslužuje da umre“.

Ključni pokazatelji predrasuda

Etničke, vjerske ili kulturne razlike između počinitelja i žrtve

• Žrtva je prešla sa islama na kršćanstvo, a odricanje od vjere može biti jak motiv za krivična djela počinjena iz mržnje u određenim kontekstima.

Komentari, pisane izjave, gestikulacija ili grafiti

• Izjava „Tvoje tijelo ću poslati tamo odakle si došao“ upućuje na neprijateljski stav kako prema vjerskom preobraćenju, tako i prema imigrantskom statusu, što je ključni pokazatelj da je napad motiviran kombinacijom predrasuda na osnovu vjere ili uvjerenja i rasizma i ksenofobije.

• Iako sama fraza „Allahu Ekber“ nije sama pokazatelj mržnje, u ovom kontekstu ona je povezana s nasilnim napadom, što upućuje na to da je njena upotreba dio ideološke opravdanosti napada.

Obrasci ili učestalost ranijih krivičnih djela ili incidenata

• Ponavljane prijetnje počinitelja naglašavaju predumišljaj i motiv. Takve prijetnje trebaju biti dokumentirane u predmetnom spisu.

ČETVRTI DIO 123 ANALIZA SLUČAJA 2: FIZIČKI NAPAD

Muškarac i dvije žene, Jehovini svjedoci, obavljali su vjerske aktivnosti na ulici – dijelili su vjersku literaturu i razgovarali s prolaznicima. Kada su oslovili jednog muškara, on se razbjesnio i viknuo: „Nosite svoj kult negdje drugo!“ Nekoliko trenutaka kasnije, vratio se s još trojicom muškaraca i počeli su bacati boce, limenke i kamenje na njihovu grupu. Jedan od napadača udario je muškarca željeznom šipkom i slomio mu ruku, dok je jedna od žena zadobila udarac u glavu koji je prouzrokovao potres mozga. Tokom napada, napadači su koristili uvrede na vjerskoj osnovi te su oštetili vjersku literaturu.

Ključni pokazatelji predrasuda

Komentari, pisane izjave, gestikulacija ili grafiti

• Izjava, „Nosite svoj kult negdje drugo!“ ukazuje na neprijateljski stav prema religijskim uvjerenjima i praksi Jehovinih svjedoka. Rječnik motiviran mržnjom jasan je pokazatelj predrasuda.

• Uništavanje vjerske literature dodaje i element simboličke mržnje. Uništavanje materijala koji sadržavaju religijska uvjerenja često je način izražavanja neprija- teljstva prema vjerskim zajednicama.

Lokacija i vrijeme napada

• Žrtve su napadnute za vrijeme obavljanja vjerskih aktivnosti. Cilj napada bio je da se zaustavi ili prekine njihov vjerski rad, što je ključni pokazatelj krivičnog djela počinjenog iz mržnje.

Priroda nasilja

• Počinitelji su se vratili sa pojačanjem i oružjem, što upućuje na predumišljaj i namjeru da se pošalje snažnija poruka zastrašivanja i suzbijanja vjerskog izražavanja.

124 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica ANALIZA SLUČAJA 3: PORUKE I GRAFITI

Mali kršćanski društveni dom, poznat po svom inkluzivnom stavu prema LGBTI osoba- ma, postao je meta vandalskog napada dan nakon što je na svom profilu na društvenim mrežama objavio informaciju o događaju namijenjenom LGBTI kršćanima. Vanjski zidovi centra išarani su velikim grafitima s porukama poput „Bog mrzi lažnjake“ i „Nema mjesta za grešnike“, uz uvrede usmjerene protiv LGBTI osoba, poput „degenerici“, te simbolima povezanim s krajnjom desnicom, uključujući i svastike.

Ključni indikatori predrasuda

Komentari, pisane izjave, gestikulacija ili grafiti

• Grafiti su uključivati fraze kao što su „Bog mrzi lažnjake“ i „Nema mjesta za grešnike“, koje su često povezane sa govorom mržnje na vjerskoj osnovi upuće- nim LGBTI osobama kako bi se impliciralo da oni nisu „pravi“ kršćani.

• Svastike bi se mogle odnositi na ubijanje pripadnika LGBTI zajednice u nacistič- kim logorima smrti za vrijeme Drugog svjetskog rata.

Organizirane mrzilačke grupe

• Prisustvo svastika i simbola krajnje desnice upućuje na to da je napad možda motiviran ideologijom. Ekstremističke grupe krajnje desnice često imaju za metu vjerske zajednice i zajednice uvjerenja i LGBTI osobe.

Lokacija i vrijeme incidenta

• Napad je bio usmjeren na kršćanski društveni dom, što ukazuje na to da su poči- nitelji ciljali tu instituciju zbog njezine vjerske pripadnosti.

• Napad je uslijedio nakon što je društveni dom stavio objavu o događaju za LGBTI kršćane, što ukazuje na to da je taj inkluzivni stav prema LGBTI osobama bio okidač za napad.

ČETVRTI DIO 125 ANALIZA SLUČAJA 4: PRIJETNJE

Ženi, Jehovinom svjedoku, suprug je prijetio fizičkim nasiljem jer je s djecom proučavala Bibliju. Suprug joj je oduzeo Bibliju, a ranije je pokušao prisiliti da pređe na islam. Žrtva nije bila spremna prijaviti incident nadležnim tijelima zbog straha od stigmatizacije i moguće osvete unutar porodice.

Ključni indikatori predrasuda

Mjesto i vrijeme napada

• Incident se desio nakon što je počinitelj otkrio da je žrtva proučavala Bibliju sa svojom djecom.

Obrasci ili učestalost ranijih krivičnih djela ili incidenata

• Ponavljani pokušaji prisiljavanja žrtve na prelazak na islam predstavljaju pokaza- telj predrasuda, kao i upotreba sile ili zastrašivanja radi postizanja tog cilja.

Priroda nasilja

• Kontekst nasilja u porodici je posebno značajan, naročito zbog vjerske kontrole koja se koristi u okviru rodno-zasnovanog nasilja. Oduzimanje Biblije predstavlja oblik vjerske kontrole kojim se nastoji spriječiti žrtvu da prakticira svoju vjeru.

126 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica ANALIZA SLUČAJA 5: OŠTEĆENJE IMOVINE

Sveštenik pravoslavne crkve je u nedjelju ujutro zatekao veliku štetu na crkvi i susjednom groblju. Tri velika vitražna prozora s važnim vjerskim ikonama bila su razbijena kame- njem, a veliki križ na oltaru je srušen i oštećen. Glavna ulazna drvena vrata crkve imala su duboke ogrebotine, a brava je razbijena. Blizu ulaza je pronađena boca sa zapaljivom tekućinom. Na groblju je osam nadgrobnih spomenika srušeno ili razbijeno, a na neki- ma su imena pokojnika izgrebana. Tokom napada oštećeni su i spomenici sa vjerskim simbolima na groblju.

Ključni pokazatelji predrasuda

Komentari, pisane izjave, gestikulacija ili grafiti

• Namjerno uništavanje vitražnih prozora sa vjerskim ikonama, križa na oltaru i spomenika sa vjerskim simbolima direktni su napad na vjerski identitet zajednice.

Mjesto i vrijeme incidenta

• Napad je bio usmjeren na pravoslavnu crkvu, mjesto bogosluženja, i susjedno groblje. Vjerska mjesta često su meta napada kako bi se široj zajednici poslala poruka mržnje.

• Napad se desio po noći ili rano ujutro, prije nedjeljnog bogosluženja, u vrijeme kada u crkvi nema nikoga. Napadi na vjerske objekte kada u njima nema nikoga često upućuju na planiranje i namjeru.

Priroda nasilja

• Prisutnost boce sa zapaljivom tekućinom upućuje na namjerno podmetanje po- žara, što je uobičajena taktika koja se koristi u napadima na vjerske objekte.

ČETVRTI DIO 127 Ključne lekcije: • Identificiranje pokazatelja predrasuda: Prepoznavanje motiva predrasude i znakova krivičnih djela počinjenih iz mržnje.

• Istražne vještine: Postavljanje pravih pitanja i prikupljanje odgovarajućih dokaza.

• Zakonodavni okviri: Primjena domaćih i OSCE-ovih definicija krivičnih djela počinjenih iz mržnje.

• Pristup usmjeren na žrtvu: Pružanje podrške žrtvi, korištenje praksi zasnovanih na traumi i umirivanje pogođene zajednice.

• Procjena rizika: Otkrivanje ranih znakova eskalacije mržnje i interveniranje.

• Kulturna senzibilnost i vjerska pismenost: Pristupanje vjerskim i kulturnim razlikama s poštovanjem i razumijevanjem.

128 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica ANEKS 2: Kršćanstvo: kratki uvod za organe za provođenje zakona Ovaj Aneks predstavlja resurs koji službenici za provođenje zakona i drugi akteri mogu koristiti za bolje razumijevanje glavnih kršćanskih denominacija, učenja, praksi i tradicija. Temelji se na publikaciji Praktični vodič za službenike za provođenje zakona u svrhu sigurnijih i jačih zajednica u Evropi, objavljenoj u sklopu projekta „Sigurnije i jače zajednice u Evropi“ (Safer and Stronger Communities in Europe – SASCE),225 kao i na informacijama koje su podijelili stručnjaci, akademici i članovi kršćanskih zajednica tokom konsultacijskog procesa prilikom pripreme ovog Priručnika.

Važno je napomenuti da su prakse istaknute u ovom dijelu opisane na općenit način, te nikako ne mogu u potpunosti odražavati različitost običaja i tradicija koje postoje unutar kršćanskih zajednica u državama članicama OSCE-a. Stoga se službenici za provođenje zakona i drugi akteri podstiču da uspostave blisku saradnju s različitim lokalnim kršćanskim zajednicama kako bi stekli veće razumijevanje njihove povijesti, porijekla, učenja, posebnih običaja i tradicija. To će, zauzvrat, poboljšati kvalitet odnosa s navedenim zajednicama i poboljšati odgovor na antikršćanska krivična djela počinjena iz mržnje i sigurnosne prijetnje.

ŠTA JE KRŠĆANSTVO?

Kršćanstvo je abrahamska monoteistička religija stara otprilike 2.000 godina. Riječ „kršćanin“ označava sljedbenike Krista. Tako se kršćanstvo temelji na učenjima, životu i liku Isusa Krista (Isusa iz Nazareta),226 kojeg kršćani smatraju Mesijom, Sinom Božjim i Spasiteljem svijeta.227 Većina kršćana vjeruje u trojstvenog Boga (Presveto Trojstvo): Oca, Sina i Duha Svetog. Najvažniji simbol kršćanstva je križ, a normativni tekst za sve kršćane je Biblija (Sveto Pismo).

Više od jedne trećine svjetske populacije čine kršćani (otprilike 2,4 milijarde ljudi). Kratki opis glavnih kršćanskih denominacija nalazi se u sljedećoj, otvorenoj listi:

225 A Practical Guide to Law Enforcement for Safer and Stronger Communities in Europe, Safer and Stronger Communities in Europe (SASCE), str. 22–39. SASCE je projekt koji finansira Evropska komisija i koji ima za cilj povećati sigurnost u i oko mjesta bogoslužja, kao i unutar i između kršćanskih, budističkih, muslimanskih i židov- skih zajednica. 226 Rođen u Betlehemu, u Judeji pod rimskom vlašću, oko 6. do 4. godine prije nove ere, a umro u Jeruzalemu, Judeji, Rimskom Carstvu, godine 30. ili 33. nove ere. 227 Ovaj naslov odnosi se na Isusov status kao božanskog Sina Božjeg Oca.

ČETVRTI DIO 129 • Pravoslavna crkva. Pravoslavna Crkva je zajednica samostalnih, decentraliziranih sestrinskih Crkava organiziranih u patrijaršije, ujedinjenih istom vjerom, sakramentalnim životom, strukturom i kanonskom disciplinom. Njena teologija temelji se na Bibliji i drevnoj tradiciji, koja uključuje dogmatske dekrete i nauke poput božanske liturgije, sakramenata, ikona, posta, poštovanja svetaca i liturgijskog kalendara.

• Katolička crkva. Katolička crkva najveća je religija na svijetu; učenja tradicije i Biblija najvažniji su izvori, a ima centraliziranu, hijerarhijsku strukturu klera. Na čelu Crkve nalazi se Papa, koji je biskup Rima i suveren Države Vatikan. Katolicizam pridaje veliku važnost tradiciji, obredima i autoritetu Pape, kao i misi, sakramentima, ispovijedi, čistilištu, oprostima te poštovanju Marije, svetaca i krunice.

• Protestantizam. Protestantizam je širok pokret s različitim ograncima i različitim strukturama, kojima je Biblija jedini izvor autoriteta, vjere i učenja o spasenju. Protestanti širom svijeta pripadaju raznim denominacijama, uključujući luteranstvo, kalvinizam, anabaptizam, baptizam, metodizam, evangelizam i pentekostalizam. To se odražava u različitim teološkim smjerovima i općenito uključuje manje vjerskih obreda nego pravoslavne ili katoličke tradicije. Od sredine dvadesetog stoljeća žene su prihvaćene u kleru većine protestantskih denominacija.

• Anglikanska crkva. Anglikanska crkva se razvila iz praksi, liturgije i identiteta Crkve Engleske te globalne Anglikanske zajednice. Njezini sljedbenici u nekim zemljama nazivaju se i episkopalci, a svoju vjeru temelje na Bibliji, Trideset i devet vjerskih članova228 te Knjigama homilija.229 Neke ključne karakteristike uključuju episkopalnu hijerarhiju s regionalnom autonomijom te apostolsku tradiciju i sukcesiju.230

• Jehovini svjedoci. Jehovini svjedoci su centralizirani, netrojstveni, restauracijski231 kršćanski pokret nastao iz pokreta Studenti Biblije. Biblija i prevod Novi svijet Svetog pisma dva su najvažnija vjerska dokumenta. Ključna karakteristika je njihov evangelizam, odnosno podjela literature. Jehovini svjedoci slijede biblijska učenja, odbacuju besmrtnost duše i postojanje pakla te odbijaju služenje vojnog roka, pozdravljanje državnih simbola i transfuziju krvi na osnovu prigovora savjesti. Ne obilježavaju neke uobičajene kršćanske blagdane poput Božića i Uskrsa.

228 Thirty-nine Articles of Religion (Trideset devet članova vjere) su izjave o vjerskim doktrinama i praksama u anglikanstvu. 229 Books of Homilies (Knjige homilija) su dva zbornika propovijedi koje obrađuju vjerske i reformirane doktrine anglikanstva. 230 Apostolska sukcesija odnosi se na crkveni prenos ovlasti s apostola na vjerske vođe. 231 Restoracionizam se odnosi na pokret unutar kršćanstva koji ima za cilj obnovu religijskih uvjerenja, praksi i struk- tura opisanih u Novom zavjetu.

130 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica • Mormonizam. Mormoni su sljedbenici religijskih vjerovanja i tradicija Crkve Isusa Krista svetaca posljednjih dana. Imaju teokratsku hijerarhiju s predsjedničkim vodstvom, vjeruju u kršćanski pogled na Boga i Isusa, ali odbacuju trojstvo. Biblija i Knjiga Mormona dva su najvažnija izvora za mormonizam, a glavne doktrine uključuju krštenje, napredak, svete obrede (krštenje mrtvih i vječni brak), desetinu232 i dobrotvorne aktivnosti, socijalnu i humanitarnu pomoć, Riječ mudrosti,233 post i poštivanje nedjelje.234

• Crkva adventista sedmog dana. Crkva adventista sedmog dana je denominacija adventističkog protestantizma s hijerarhijskom, predstavničkom strukturom, koja se temelji na doktrinama poput Trojstva, Biblije kao glavne svete knjige, istražnog suda i poštivanja subote kao dana odmora. Crkva naglašava zdrav način života i pridržava se jevrejskih prehrambenih zakona.

Preporuke

• Razgovarajte sa članovima zajednice i uzmite u obzir njihovu percepciju pokaza- telja predrasuda u slučaju napada, vandalizma i sličnih incidenata.

• Uzimajući u obzir da je svaka kršćanska denominacija dio šire strukture vjer- skih zajednica i institucija, prijetnja usmjerena prema jednoj od njih možda nije izoliran incident. Kako bi se osigurao sveobuhvatan odgovor u slučaju napada, preporučuje se konsultacija s predstavnicima zajednice radi dobivanja informira- nih saznanja i procjena.

MJESTA BOGOSLUŽENJA

Zavisno o denominaciji, kršćansko mjesto bogosluženja može se nazivati „crkva“, „katedrala“, „bazilika“, „kapela“, „hram“, „Gospodinova kuća“ ili „Kraljevska dvorana“. Generalno, struktura tradicionalne crkve uključuje prostor za okupljanje; glavni prostor za zajednicu (lađa, naos); svetište (oltar, prezbiterij) gdje se slave sakramenti; bočne apside u kojima se nalaze sporedni oltari ili prostori namijenjeni crkvenom horu. Također mogu postojati balkoni (za orgulje, hor), propovjedaonica ili ambon (struktura odignuta od poda crkve namijenjena propovijedanju), kripta (podzemni prostor ispod prezbiterija s različitim funkcijama) i ambulatorij (prolaz koji okružuje oltar). Za neke protestantske tradicije struktura crkvenog objekta može biti manje strogo definirana, ali gotovo uvijek uključuje prostor za bogosluženje s mjestom za propovijed.

232 Desetina je desetpostotni udio nečije godišnje zarade, koji se daje kao prilog vjerskoj organizaciji ili mjestu bogoslužja. 233 Riječ mudrosti odnosi se na skup zdravstvenih smjernica u mormonizmu, koje su uključene u njihova sveta pisma. One određuju prehrambena i životna načela, poput onoga što treba izbjegavati, što koristiti umjereno i što prihvatiti. 234 Šabat, prema mormonizmu, obilježava se svake nedjelje kao dan odmora, služenja i bogoslužja.

ČETVRTI DIO 131 Sveta mjesta

Nakon posvećenja, za neke kršćanske tradicije mjesto bogosluženja postaje sveto mjesto. Naprimjer, pristup Crkvi Isusa Krista svetaca posljednjih dana može biti ograničen za one koji nisu mormoni. U nekim kršćanskim tradicijama i groblja su također posvećena i smatraju se svetim mjestima.

Svetište (oltar) je najsvetije područje u kršćanskom mjestu bogosluženja, a neke kršćanske denominacije dopuštaju pristup samo svećeniku. Oltar se često lako može prepoznati jer je obično uzdignut odnosno odvojen niskom pregradom (oltarna pregrada), trijemom (lektorijem) i ikonostasom (templonom). U središtu oltara nalazi se stol („oltarski stol“, „stol za pričest“ ili „Gospodinov stol“, zavisno o denominaciji).

Mogu postojati i sveti prostori izvan kršćanskih mjesta bogosluženja, uključujući, ali ne ograničavajući se na, mjesta hodočašća te oltare ili svetišta koja se nalaze u kući ili na javnim prostorima.

Sveti predmeti

Kršćanska mjesta bogosluženja često sadrže svete predmete poput križeva, ikona, kipova, kaleža, relikvija, skulptura, molitvenika i retabli, među ostalim. Ti predmeti mogu biti izrađeni od raznih materijala, uključujući plemenite metale, kamen ili drvo, te mogu biti ukrašeni dragim kamenjem odnosno imati povijesnu vrijednost.

Sveti predmeti mogu biti smješteni bilo gdje u mjestu bogosluženja, ali se često nalaze u središtu najsvetijih prostora. U katoličkoj i pravoslavnoj tradiciji, na oltarskom stolu se često nalazi „crkveni tabernakul“ — zaključana kutija u kojoj se čuva posvećena euharistija 235 ili hostije236. Tabernakul je obično izrađen od plemenitih metala, kamena ili drva. U pravoslavnim i katoličkim crkvama, na oltaru se također nalazi Evanđelje (uokviren raskošno ukrašenim koricama od zlata i srebra) zajedno s komadom platna (antimins) u koji su umetnuti mali dijelovi svetih relikvija.

235 Euharistija je jedan od centralnih obreda u nekim kršćanskim denominacijama, osobito u pravoslavlju, rimokato- ličkoj crkvi i pojedinim protestantskim tradicijama. Obuhvata konzumaciju posvećenog kruha (hostije) i vina kao tijela i krvi Isusa Krista. 236 Hostija je posvećeni kruh koji se koristi tokom euharistije.

132 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica Preporuke

• Osim u hitnim situacijama, tražiti dopuštenje prije ulaska u mjesto bogosluženja ili dodirivanja svetih predmeta.

• Sve predmete u svetim prostorima kršćanskog mjesta bogosluženja tretirati s najvećim poštovanjem.

• U slučaju incidenta čija je meta kršćansko mjesto bogosluženja, razgovarati sa članovima zajednice u svrhu procjene uticaja na svete prostore i predmete kao moguće pokazatelje predrasuda.

NAJVAŽNIJE VJERSKE MANIFESTACIJE, PRAZNICI I SLAVLJA

Kršćanski praznici i svečanosti

Kršćanski kalendar uključuje niz posebnih datuma koji su zajednički većini kršćanskih denominacija. Sljedeći, neiscrpan popis ističe neke od glavnih kršćanskih praznika i svečanosti:

• Nedjelja. Prvi dan u sedmici za kršćane, dan je uskrsnuća Isusa Krista. U većini kršćanskih denominacija, nedjelja je dan odmora posvećen bogosluženju (mise/ euharistije, božanske liturgije ili službe slavljenja).

• Božić. Božić je proslava Isusova rođenja. Priprema za Božić obilježava se periodom Došašća kod katolika, anglikanaca i protestanata (četiri sedmice prije Božića), dok se kod pravoslavnih kršćana obilježava četrdesetodnevnim postom. Božić se slavi na različite datume: u zapadnoj tradiciji 25. decembra , a u istočnoj 6./7. januara.

• Uskrs. Uskrs je višednevna proslava uskrsnuća Isusa Krista. Glavna proslava održava se na Uskrsnu nedjelju — treći dan nakon Isusove smrti (Veliki petak). Datum se mijenja iz godine u godinu: pada na prvu nedjelju nakon prvog punog mjeseca koji slijedi nakon početka proljeća (21. mart). Datumi se mogu razlikovati zavisno od toga da li se koristi gregorijanski ili julijanski kalendar.

• Uzašašće. Četrdeset dana nakon Uskrsa (uvijek u četvrtak), kršćani obilježavaju Uzašašće uskrslog Isusa Krista.

• Duhovi ili Pedesetnica. Pedeset dana nakon Uskrsa (uvijek u nedjelju), kršćani obilježavaju silazak Svetog Duha na učenike Isusa Krista.

• Uznesenje ili Uspenje. Ovo je glavni katolički i pravoslavni praznik posvećen Djevici Mariji, Isusovoj majci, koji se obilježava u avgustu. Za katolike, on

ČETVRTI DIO 133 označava tjelesno uznesenje Djevice Marije na nebo, dok za pravoslavce praznik označava njeno Uspenje, odnosno „Usnuće Presvete Bogorodice“.

Preporuke

• Mnogi ljudi koji ne prisustvuju redovno vjerskim službama tokom godine to će učiniti za glavne kršćanske praznike. Mjesta bogosluženja mogu biti puna, a obli- žnje ulice vrlo prometne.

• Svaki kršćanski događaj i denominacija mogu imati specifične zahtjeve u po- gledu prisustva policije. Važno je razgovarati sa zajednicom kako bi se upoznali različiti lokalni običaji i načini obilježavanja praznika.

• Neke proslave počinju u ponoć, a ne tokom dana, što može zahtijevati dodatno planiranje i organiziranje resursa.

• Potrebno je postupati diskretno prilikom fotografisanja, snimanja videa ili korištenja diktafona u mjestima bogosluženja tokom vjerskih događaja. Pravila ponašanja se razlikuju u zavisnosti od kršćanske denominacije.

Kršćanske manifestacije na javnim prostorima

Osim vjerskih službi i proslava koje se održavaju u kršćanskim mjestima bogosluženja, postoje i različite vrste kršćanskih manifestacija koji se organiziraju na javnim prostorima:

• Procesije. Procesija je formalni vjerski obred u kojoj organizirana grupa ljudi prema određenim pravilima obilazi određena mjesta. To mogu biti redovne ili vanredne procesije, održavane na određene vjerske praznike prema običajima lokalnih kršćanskih mjesta bogosluženja, kao i povodom posebnih prilika. Neke od najčešćih procesija uključuju procesije Svete sedmice za Uskrs, Uzašašće (40 dana nakon Uskrsa) i Prikazanje.237

• Propovijedanje, obilazak od vrata do vrata ili evangelizacija od vrata do vrata. Propovijedanje, obilazak od vrata do vrata ili evangelizacija od vrata do vrata je praksa u nekim kršćanskim denominacijama, poput Jehovinih svjedoka i protestantizma, gdje kršćani obilaze kuće ili se uključuju u javne aktivnosti kako bi širili vjerski nauk, često u obliku publikacija.

237 Kršćanski praznik Prikazanje slavi se 2. februara u spomen na očišćenje Blažene Djevice Marije u Jeruzalemskom Hramu, 40 dana nakon rođenja Isusa Krista.

134 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica • Hodočašće. Hodočašća su putovanja, često s velikim brojem ljudi, koja imaju duhovni ili vjerski značaj i vode do svetog mjesta, poput lokaliteta važnih za Novi zavjet ili onih povezanih s kasnijim događajima u nekim kršćanskim denominacijama. Samostani i druge građevine ili objekti vjerskog značaja često su popularna odredišta za hodočašća i druga vjerska slavlja.

Preporuke

• Kako bi se osigurala efikasna policijska zaštita kršćanskih manifestacija u javnom prostoru, nužno je da se službenici za provođenje zakona održavaju sastanke sa kršćanskim zajednicama kako bi saznali koliko se ljudi očekuje, raz- govarali o njihovim potrebama, procijenili sigurnosne rizike i dodijelili resurse koji omogućuju brze reakcije.

• Tokom procesija, predviđena ruta kao i okolne ulice često će imati neprekidan protok ljudi, što će zahtijevati posebne mjere opreza.

• Hodočašća, posebno u ruralnim područjima, mogu povećati prijetnje vezane uz kontrolu mase i saobraćaja.

• Broj oportunističkih krivičnih djela, poput džeparenja, vandalizma i pro- vala, može se povećati tokom kršćanskih manifestacija u javnom prostoru. Preporučuje se povećanje broja hitnih i patrolnih službi na te datume.

PRAVILA PONAŠANJA

Prehrambena ograničenja

Kršćanska prehrambena ograničenja razlikuju se zavisno o denominaciji i tradiciji, iako neke od najčešćih praksi uključuju post i apstinenciju. Post se odnosi na smanjenje unosa hrane — bilo potpuno ili djelomično — dok je apstinencija zabrana konzumacije određenih proizvoda, kao što su meso, svinjetina, riba, mliječni proizvodi, slatkiši, kafa ili čaj, alkohol i drugi. Neke kršćanske denominacije suzdržavaju se od konzumacije mesa petkom ili u vrijeme određenih vjerskih praznika, poput Čiste srijede.

Korizma je period posta, apstinencije i milostinje tokom četrdeset dana između Čiste srijede i Uskrsa. To je posebno važno u kontekstu katoličanstva i pravoslavlja; u manjoj mjeri u protestantizmu i anglikanstvu.

ČETVRTI DIO 135 Preporuke

Preporučuje se informiranost i pokazivanje poštovanja prema prehrambenim ogra- ničenjima kršćanskih denominacija, posebno ako je žrtva antikršćanskog krivičnog djela počinjenog iz mržnje pod policijskom zaštitom.

Fizički kontakt i pretres osoba

Iako nivo fizičkog kontakta može varirati zavisno o kulturi, denominaciji i stepenu konzervativnosti, koncept poštivanja ličnih granica ključan je u interakcijama. Neki kršćani također biraju da se ne rukuju niti uspostavljaju bilo kakav fizički kontakt s osobama suprotnog spola, osim ako se radi o njihovim roditeljima, braći, sestrama ili bračnim partnerima.

Preporuke

• Kako bi se osiguralo poštovanje ličnih granica, koristiti način pozdravljanja koji prakticira osoba iz kršćanske zajednice.

• Razgovore i pretrese osobe u okviru istrage antikršćanskog krivičnog djela po- činjenog iz mržnje trebaju obavljati službenici istog spola. Ako to nije moguće, preporučuje se da se to unaprijed navede i objasni. Osobi koja se pretresa treba ponuditi mogućnost da bude u pratnji člana svoje zajednice tokom pretresa.

Vjerski lideri

Kršćanski vjerski lideri, odnosno klerici,238 vode članove zajednica u njihovim vjerskim praksama, poput bogosluženja, nauka, usmjeravanja ili obavljanja obreda. Njihova liturgijska odjeća često je prepoznatljiva, kao što je ona koju nose svećenici ili časne sestre. Nekim kršćanskim zajednicama upravlja se hijerarhijski kroz vijeće (sinod) koje predvode viši ili visoki dužnosnici poput primasa, nadbiskupa ili metropolita.

238 Grupa vjerskih lidera, čiji se konkretni naziv razlikuje zavisno o kršćanskoj denominaciji.

136 Razumijevanje antikršćanskih krivičnih djela počinjenih iz mržnje i uvažavanje sigurnosnih potreba kršćanskih zajednica Preporuke

• Organi za provođenje zakona trebaju sarađivati i koordinirati s vjerskim liderima i predstavnicima kršćanskih zajednica, poštujući njihovu slobodu upravljanja unutrašnjim poslovima.

• Preporučuje se upoznavanje sa strukturom klera lokalnih zajednica i svim rele- vantnim specifičnostima, poput obreda i liturgijske odjeće.239

• U slučaju potencijalnog antikršćanskog krivičnog djela počinjenog iz mržnje, posebno ako je žrtva bila lako prepoznatljiva, službenici za provođenje zakona trebaju pročitati dio o Etničkim, vjerskim i kulturnim razlikama između počinite- lja i žrtve za dodatne informacije o antikršćanskim motivima predrasude.

Ulazak u vjerske objekte

Za većinu kršćanskih denominacija uobičajeno je da muškarci skinu kapu ili šešir prilikom ulaska u vjerski objekat, te da se ne skida obuća.

Preporučuje se da se nosi skromna i pristojna odjeća prilikom ulaska u vjerske objekte ili prilikom kontakta s kršćanskom zajednicom. Neki vjerski objekti imaju stroža pravila za odijevanje, kao što je korištenje pokrivala za glavu, iako se od žena koje nisu kršćanke u većini denominacije na očekuje da ih nose.

Preporuke

• Posvetite vrijeme upoznavanju sa standardima i vrijednostima lokalne zajednice ili zajednica s kojima stupate u saradnju, te postupajte u skladu s njima, uz poka- zivanje dužnog poštovanja.

239 Naprimjer, časne sestre, posebno unutar katoličke i pravoslavne crkve, često nose prsten kao simbol duhovnog braka sa Isusom Kristom.

ČETVRTI DIO 137

Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities

A Practical Guide Understanding Anti-Christian Hate Crimes Addressing the Security Needs of Christian Communities

A Practical Guide Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities: A Practical Guide

Published by the OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights (ODIHR) ul. Miodowa 10 00-251 Warsaw, Poland

www.osce.org/odihr

© OSCE/ODIHR 2025

The contents of this publication may be freely used and copied for educational and other non-commercial purposes, provided that any such reproduction is accompanied by an acknowledgement of the OSCE/ODIHR as the source.

ISBN: 978-92-9271-439-0

Designed by Homework

This guide is part of a series of publications that address religion-related hate crime and the security needs of religious or belief communities. Acknowledgements ODIHR is grateful to all government experts, academics, individual experts, civil society activists and members of Christian communities who participated in the wide consulta- tion process leading to this Guide, and also wishes to thank the following individuals for their contributions to the development of this Guide: Anna Maria Djordjevic, Tatyana Gribanova and Mine Yildirim. Contents

Acknowledgements 3 Foreword 6 Executive Summary 8 Introduction 11

PART ONE: Understanding the Challenge of Anti-Christian Hate Crimes 17 I. Anti-Christian hate crimes in the OSCE region: context 18 II. Anti-Christian hate crimes in the OSCE region: key features 31 III. Anti-Christian hate crimes in the OSCE region: impact 43

PART TWO: OSCE Commitments and International Standards on Intolerance against Christians and Key Principles on Addressing Anti-Christian Hate Crimes 49 I. Political commitments and international obligations 50 II. Key principles to guide efforts to address anti-Christian hate crimes and the security needs of Christian communities 58 1. Rights-based 58 2. Comprehensive, holistic and cooperative 58 3. Participatory 60 4. Do no harm 61 5. Victim-centred 62 6. Gender sensitive 63 7. Transparent 63 PART THREE: Responding to Anti-Christian Hate Crimes and the Security Challenges of Christian Communities 65 Practical steps 66 1. Acknowledging the problem 66 2. Promoting education, awareness-raising and interfaith and interreligious dialogue 68 3. Collecting data on anti-Christian hate crimes, including in coordination with Christian communities and civil society 78 4. Building trust between the government and Christian communities 84 5. Working with Christian communities to effectively address hate crime-related security threats and needs 87 6. Reassuring the community in the event of an anti-Christian hate crime 93 7. Providing support to the victims of anti-Christian hate crime 96

PART FOUR: Suggested Actions for Key Stakeholders to Address Anti- Christian Hate Crimes 101

ANNEXES 113 ANNEXE 1: Case Studies 114 ANNEXE 2: Christianity: A Brief Introduction for Law Enforcement 121 Foreword

In recent years, Christian communities across the OSCE region have faced anti-Christian hate incidents that range from graffiti and vandalism to threats, physical assaults and murder. Such incidents have targeted a wide range of Christian communities. These acts of hostility and violence inflict lasting trauma on victims, their families and their communities. If left unaddressed they can undermine the broader peace, security and stability of societies and the entire region. Each incident motivated by anti-Christian bias is not only an attack on individuals or property, but on the core values of religious freedom, dignity, mutual respect and equality that underpin a democratic society.

What makes this issue particularly urgent is how often religion-based hate crimes are downplayed, under-reported or politically overlooked. Any form of hatred based on reli- gion or belief should be unequivocally condemned and treated with the same seriousness as any other hate crime. When society selectively acknowledges or minimizes religious hatred, it creates a dangerous precedent — one that emboldens intolerance and erodes the principle that all religions and beliefs deserve equal protection under the law. As with all forms of ‘othering’, anti-Christian bigotry threatens not only the safety of believers, but also the broader fabric of pluralistic, open and equal societies.

Addressing intolerance against religious hatred requires a comprehensive, cross-cutting and inclusive approach, because these acts are rarely isolated incidents; they are often symptoms of broader societal divisions, systemic prejudices and rising intolerance. Legal frameworks play a vital role in deterring and penalizing hate crimes, but legislation alone is insufficient. Education is equally essential in promoting mutual understanding, dispelling harmful stereotypes and nurturing a culture of respect from an early age. Interfaith dialogue can bridge divides between communities, encouraging empathy and solidarity across religious lines. Media responsibility, public awareness campaigns and support services for victims also contribute to building an inclusive environment where Christian communities, like all others, can feel secure and respected. A multifaceted strategy ensures that the root causes of intolerance are addressed in both preventative and responsive ways.

The OSCE’s Office for Democratic Institutions and Human Rights (ODIHR) is mandated to support participating States in their efforts to counter intolerance against Christians. OSCE participating States have repeatedly condemned and committed to addressing intolerance and discrimination based on religion or belief, including intolerance against Christians. The 2007 Madrid Ministerial Council Decision called on political repre- sentatives to strongly reject manifestations of intolerance against Christians. The 2013 Kyiv Ministerial Council Decision called on participating States to prevent intolerance,

6 violence and discrimination on the basis of religion or belief, including against Christians, and to adopt policies to promote respect and protection for places of worship.

This Guide is the latest in a series of ODIHR publications that address hate crime and the security needs of at-risk communities, including Understanding Anti-Semitic Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Jewish Communities and Understanding Anti-Muslim Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Muslim Communities. With this Guide, ODIHR offers a set of comprehensive recommendations to help participating States take practical steps to implement these commitments. In particular, the recommendations are designed to strengthen the cooperation between state authorities, including law enforcement, and Christian communities in order to address the communities’ security concerns.

This Guide is the result of an extensive and inclusive consultation process with experts and representatives of OSCE participating States, civil society organizations and Christian communities. The development of the Guide was made possible thanks to financial contributions from Hungary, Italy and Poland.

Maria Telalian ODIHR Director

7 Executive Summary

WHAT ARE THE CHALLENGES AHEAD?

Across the OSCE region, anti-Christian hate crimes target Christian women, men, boys and girls, as well as people or communities perceived to be Christian or associated with Christians. Christian institutions, including places of worship, cemeteries and monu- ments are also targeted in acts of anti-Christian violence and vandalism.

Crimes motivated by intolerance against Christians profoundly impact not just the victims of specific attacks, but also the daily lives of Christian people and communities in a range of ways. The impact of anti-Christian hate crimes and the related security challenges on expressing Christian identity and Christian religious practice, community and social life can include:

• Reluctance to participate in religious services, distribute religious literature, identify publicly as Christian, openly discuss their faith or wear religious clothing or Christian symbols;

• Hesitation to organize and promote religious festivals, celebrations and other events due to fear of potential attacks;

• Increased investment in security measures for their places of worship, which can strain the resources of Christian communities and divert funds from religious, cultural and social activities;

• Cancellation of events and/or closure of social initiatives run by Christian organizations due to repeated targeting of Christian-run institutions and events; and

• Self-isolation from broader society due to persistent security challenges and lack of institutional support, or — in extreme cases — relocation of the community in search of safety and freedom to practice their religion.

WHY IS THIS OF CONCERN TO PARTICIPATING STATES?

OSCE participating States have committed to recognize, record and report the anti-Chri- stian bias motivation of hate crimes and have supported efforts by OSCE institutions to develop effective and comprehensive responses to hate crimes.

8 States have committed to take measures to “prevent intolerance, violence and discri- mination on the basis of religion or belief, including against Christians” as well as to “[a]dopt policies to promote respect and protection for places of worship and religious sites, religious monuments, cemeteries and shrines against vandalism and destruction.”1 Several Ministerial Council decisions have repeatedly reaffirmed the threat that hate crimes pose to the security of individuals and to social cohesion, as well as the potential for such crimes to lead to conflict and violence on a wider scale.2

WHAT CAN GOVERNMENTS DO?

Governments can take a range of measures to address the problem of anti-Christian hate crimes. They can:

• Acknowledge that anti-Christian hate crimes pose a serious threat not only to the security of individuals and communities but also more broadly to societal cohesion and security, requiring a prompt, coordinated and comprehensive response;

• Promptly and unequivocally condemn any anti-Christian hate crime and publicly express solidarity with the affected Christian communities;

• Develop comprehensive domestic education policies and strategies to address the root causes of intolerance against Christians;

• Implement awareness-raising campaigns and activities to strengthen understanding of intolerance against Christians;

• Promote, support and facilitate open and transparent interfaith and interreligious dialogue and partnerships in order to combat intolerance and discrimination on grounds of religion or belief, build relationships of openness and trust, and foster greater tolerance, mutual respect and understanding in society;

• Strengthen the collection, recording, sharing and analysis of data on anti- Christian hate crimes, including through legislation, policy development, improved recording mechanisms, training programmes, victimization surveys, data publication and ongoing evaluation.

1 OSCE Ministerial Council Decision No. 3/13, “Freedom of thought, conscience, religion or belief”, Kyiv, 9 Decem- ber 2013. 2 See, among others, OSCE Ministerial Council Decision No. 6/02, “Tolerance and non-discrimination”, 7 Decem- ber 2022; OSCE Ministerial Council Decision No. 12/04, “Tolerance and non-discrimination”, 7 December 2004; OSCE Ministerial Council Decision No. 10/05, “Tolerance and non-discrimination: promoting mutual respect and understanding”, Ljubljana, 6 December 2005; OSCE Ministerial Council Decision No. 13/06, “Combating intolerance and discrimination and promoting mutual respect and understanding”, Brussels, 6 December 2006; OSCE Ministerial Council Decision No. 10/07, “Tolerance and non-discrimination: promoting mutual respect”, Madrid, 3 December 2007.

9 • Cooperate with Christian communities and wider civil society to strengthen monitoring, recording and data sharing of hate crimes and hate incidents;

• Build trust with Christian communities by establishing two-way, open and transparent channels of communication and coordination;

• Support Christian communities in conducting risk assessments and implementing measures to strengthen their security and preparation for crises;

• Implement enhanced security and safety measures to protect Christian places of worship and other related facilities during periods of elevated risk; and

• Develop coherent and effective victim support systems in cooperation with civil society organizations to ensure that victims of anti-Christian hate crimes receive sensitive, respectful and comprehensive support.

10 Introduction

BACKGROUND

OSCE participating States (pSs) have agreed on a broad range of commitments to address intolerance and discrimination, including intolerance against Christians, and to uphold freedom of religion or belief and related human rights.3 In doing so, they underlined the need for a comprehensive and cross-cutting approach to effectively address various forms of intolerance and discrimination, while acknowledging their specificities and historical backgrounds. The OSCE Chair-in-Office (CiO) first mentioned intolerance against Christians in a high-level declaration emerging from the 2005 Cordoba Con- ference.4 This was followed by a number of OSCE Ministerial Council Decisions that sought to develop an OSCE-wide response for countering prejudice, intolerance and discrimination against Christians.5 In 2006, the OSCE Ministerial Council called upon the pSs to address the root causes of intolerance and discrimination “through increased awareness-raising measures that […] [a]im to prevent intolerance and discrimination, including against Christians, Jews, Muslims and members of other religions”.6 In 2007, the Ministerial Council also called for “continued efforts by political representatives, including parliamentarians, strongly to reject and condemn manifestations of racism, xenophobia, anti-Semitism, discrimination and intolerance, including against Christians, Jews, Muslims and members of other religions.”7

“While underlining the importance of a comprehensive approach to address discri- mination and hate crimes, to which the OSCE participating States commit, it is also necessary to acknowledge and understand the specificity of anti-Christian discrimi- nation and hate crime. Addressing and combating anti-Christian discrimination and hate crime can only take place as part of a joint effort against all forms of intolerance

3 See, among others, OSCE Ministerial Council Decision No. 4/03, “Tolerance and Non-Discrimination”, Maastricht, 2 December 2003; OSCE Permanent Council Decision No. 621, “Tolerance and The Fight Against Racism, Xenophobia and Discrimination”, 29 July 2004; OSCE Ministerial Council Decision No. 10/05, “Tolerance and non-discrimination: promoting mutual respect and understanding”, Ljubljana, 6 December 2005; OSCE Ministerial Council Decision No. 13/06, “Combating intolerance and discrimination and promoting mutual respect and understanding”, Brussels, 6 December 2006; OSCE Ministerial Council Decision No. 10/07, “Tolerance and non-discrimination: promoting mutual respect”, Madrid, 3 December 2007; OSCE Ministerial Council Decision No. 3/13, “Freedom of thought, conscience, religion or belief ”, Kyiv, 9 December 2013; and OSCE Ministerial Council Decision No. 08/14, “Declaration on Enhancing Efforts to Combat Anti-Semitism”, Basel, 5 December 2014. 4 Cordoba Declaration by the Chairman-in-Office, OSCE Conference on Anti-Semitism and on Other Forms of Intolerance, OSCE, 9 June 2005. 5 OSCE Ministerial Council Decision No. 10/05; OSCE Ministerial Council Decision No. 13/06; OSCE Ministerial Council Decision No. 10/07; and OSCE Ministerial Council Decision No. 08/14. 6 OSCE Ministerial Council, Decision No. 13/06. 7 OSCE Ministerial Council Decision No. 10/07.

11 and discrimination, to work together towards inclusive and democratic societies that are based on human rights; where the diversity of different cultures, ethnicities, faiths and beliefs is also valued and recognized. At the same time, it is necessary to increase awareness of anti-Christian discrimination and hate crime and foster research, under- standing in how to combat this in the OSCE region.” — Dr. Regina Polak, Full Professor of Practical Theology and Interreligious Dialogue at the University of Vienna and former Personal Representative of the OSCE Chairperson-in- Office on Combating Racism, Xenophobia and Discrimination, also focusing on Intolerance and Discrimination against Christians and Members of Other Religions8

Countering anti-Christian hate crimes is a key element of the tolerance and non- discrimination work of the OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights (ODIHR), in line with OSCE commitments. ODIHR works with national authorities to strengthen their capacity to identify, record, investigate and prosecute hate crimes and to support hate crime victims. In parallel, ODIHR works with civil society organizations and religious or belief communities to enable them to monitor and report on hate crimes, including through specialized training on addressing hate crimes motivated by anti- Christian bias.9 By advancing freedom of religion or belief for all, ODIHR also contributes to creating environments in which religious tolerance and respect for religious or belief diversity flourishes, including for Christians.

ODIHR has included discussions on intolerance against Christians and members of other religions in several meetings on the OSCE human dimension10 and has also convened a number of international events on this topic, for example, the Conference on Combating Intolerance and Discrimination against Christians, organized in Vienna in 2016 by the German OSCE Chairmanship and ODIHR11 and the international expert meeting organized by ODIHR in Geneva in 2019 on Addressing Intolerance, Discrimination and Hate Crime: Responses of Civil Society and Christian and Other Religious Communities.12 To further raise awareness of the nature of anti-Christian hate crimes and their impact on individuals and communities, in 2018 ODIHR published the Anti-Christian Hate

8 Opening Remarks, OSCE/ODIHR consultation meeting on anti-Christian hate crimes, Vienna, 30 October 2023. 9 In January 2021 and March 2022, ODIHR organized an online Training for Civil Society on Addressing Anti-Christian Hate Crime. 10 See for instance the Supplementary Human Dimension Meetings on Upholding the Principles of Tolerance and Non-Discrimination, including in the Promotion and Protection of Freedom of Religion or Belief, 1-2 April 2019; Freedom of Religion or Belief: Issues, Opportunities, and the Specific Challenges of Combatting Anti-Semitism and Intolerance and Discrimination Against Christians, Muslims and Members of Other Religions, 22-23 June 2017; and Policies and Strategies to Further Promote Tolerance and Non-Discrimination, 14-15 April 2016. 11 See: Security needs, effective responses to intolerance and hate crimes against Christians discussed at OSCE/ ODIHR event in Vienna, 14 December 2016. Other high-level events on this topic include the High-Level Meet- ing on Preventing and Responding to Hate Incidents and Crimes against Christians, Rome, 12 September 2011; and Intolerance and Discrimination against Christians: Focusing on Exclusion, Marginalization and Denial of Rights, Vienna, 4 March 2009. 12 Addressing Intolerance, Discrimination and Hate Crime: Responses of Civil Society and Christian and Other Religious Communities: Expert Meeting, OSCE/ODIHR, 22–23 October 2019.

12 Crime factsheet, available in English, Russian, Bosnian, German, Italian, Spanish and Ukrainian.13

WHY IS THIS GUIDE NECESSARY?

Anti-Christian hate crimes — criminal offences motivated by bias against Christians — are an extreme manifestation of intolerance that send a harmful message of exclusion to victims and their communities. According to reports received by ODIHR, anti-Christian hate crimes continue to pose a serious concern across the OSCE region.14 These acts of hostility and violence, if left unaddressed, extend far beyond harm to individual victims or communities. They threaten the fabric of social cohesion, erode the foundations of peaceful coexistence and undermine the broader peace, security and stability of entire societies.

To address this urgent challenge, this Guide sets out to increase understanding of anti-Christian hate crimes and the importance of ensuring the security needs of Christian communities.

WHAT IS THE SCOPE AND PURPOSE OF THE GUIDE?

The Guide discusses the contexts in which anti-Christian hate crimes take place, highlights the main features and impact of anti-Christian hate crimes, and gives guidance to pSs on how to strengthen their efforts to address such crimes in cooperation with other actors, in particular with the affected communities themselves. It promotes a victim-centred, gender-mainstreamed and intersectional approach to address anti- Christian hate crimes effectively and comprehensively. The Guide also sets out a number of practical measures that can be taken by those responsible for addressing anti-Christian hate crimes and ensuring the security needs of Christian communities. Primarily, these are government officials, including policy- and decision-makers, law enforcement and political representatives, but it is hoped that Christian communities, other religious or belief communities, wider civil society and the broader public will also find the recommendations in this Guide useful.

The main objectives of this Guide are to:

• Raise awareness about the nature, prevalence and impact of anti-Christian hate crimes and the security concerns of Christian communities in the OSCE region, as well as of how bias against Christians intersects with other bias motivations;

13 The factsheet is available at: Anti-Christian Hate Crime, OSCE/ODIHR, 31 July 2018. 14 For more information, see the section on “Anti-Christian hate crimes in the OSCE region: context” below and Anti-Christian hate crime (2023) in the annual OSCE/ODIHR Hate Crime Report.

13 • Assist government actors, including policy- and decision-makers, law enforcement and political representatives in OSCE pSs to recognize, record and effectively address anti-Christian hate crimes and provide security to Christian communities;

• Promote dialogue, collaboration and the sharing of best practices between government authorities (including law enforcement), members of Christian communities, and wider civil society, with the aim of addressing anti-Christian hate crimes and improving the security of these communities; and

• Support civil society efforts to address anti-Christian hate crimes and the security of Christian communities.

For the purpose of this Guide, anti-Christian hate crimes are understood — in line with the OSCE understanding of hate crime — as a criminal offence committed with a bias motivation. Therefore, this Guide does not cover anti-Christian discrimination or possible violations of the freedom of religion or belief of Christians that do not relate to matters of hate crime and security.15 Moreover, this Guide is intended to address the security needs of individuals, groups and communities who identify as Christian, even if they are not recognized as such by the authorities and/or other Christian communities.16 This does not imply any judgement by ODIHR on the “level of cogency, seriousness, cohesion and importance”17 of the religious or belief communities named in the Guide.

HOW WAS THIS GUIDE DEVELOPED?

In line with its comprehensive approach to addressing all forms of intolerance, discrimi- nation and hate, including that based on religion or belief, this Guide is the latest in a series of publications that address religion-related hate crime and the security needs of religious

15 The UN Special Rapporteur on Freedom of Religion or Belief has found that violations of the freedom of religion or belief can be caused by “societal and political factors, such as interference by control-obsessed authoritarian Governments, the utilization of religions for defining a homogeneous understanding of national identity, loss of trust in public institutions and concomitant processes of societal fragmentation, the prevalence of a ‘macho culture’, economic and social disparities, widening power gaps between different groups within a society and other variables”. See the Interim Report of the Special Rapporteur on freedom of religion or belief, 2 August 2016, A/71/269, para. 24. 16 This is in line with the principle of self-identification. The right to freedom of thought, conscience, religion or belief which protects the freedom to have or to adopt a religion or belief of one’s choice (ICCPR, Article 18, and ECHR, Article 9) should be “broadly construed” to apply not only “traditional religions or to religions and beliefs with institutional characteristics or practices analogous to those of traditional religions”, but also to “newly established” religions or beliefs and to “religious minorities that may be the subject of hostility on the part of a predominant religious community” (CCPR General Comment No. 22: Article 18 (Freedom of Thought, Conscience or Religion), CCPR/C/21/Rev.1/Add.4, 30 July 1993, para. 2). It is essential that the State recognizes the right for individuals to self-identify as belonging to a religious or belief community, independently of its status as an officially recognized group or a religious minority (Recommendations of the Forum on Minority Issues at its sixth session: Guaranteeing the rights of religious minorities, A/HRC/25/66, 22 January 2014, para. 7). Thus, according to the principle of self-identification, religion or belief as a personal identity characteristic should be assigned through self-identification, not through imputation or inference by an external party (OHCHR, A Human Rights-Based Approach to Data. Leaving no one Behind in the 2030 Agenda for Sustainable Development, 2018, pp. 12-13). 17 Campbell and Cosans v the United Kingdom, ECtHR, 23 March 1983.

14 or belief communities, following the 2017 publication, Understanding Anti-Semitic Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Jewish Communities: A Practical Guide18 and the 2020 publication, Understanding Anti-Muslim Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Muslim Communities: A Practical Guide.19 This publication should be read together with these Guides, as well as with ODIHR’s policy guidance on Freedom of Religion or Belief and Security.20

This Guide is the result of an extensive and inclusive consultation process, in-person and online, which involved international and national experts, and representatives of pSs, civil society organizations and Christian communities. This included an event with OSCE pS representatives in Vienna (October 2023) and consultations with experts, representatives of civil society and Christian communities in Warsaw (November 2023), Yerevan (February 2024) and Ottawa (May 2024). ODIHR also offered pSs the opportunity to submit written contributions, data and recommendations on addressing anti-Christian hate crimes. A consultation meeting with experts to review the draft of this Guide was organized in Warsaw in November 2024. In total, some 114 individuals (57 men, 57 women) contributed to the development of this publication.

HOW IS THE GUIDE STRUCTURED?

Part One describes the context in which anti-Christian hate crimes take place, and the underlying prejudice and narratives shaping environments in which criminal manife- stations of intolerance may arise. It also provides a non-exhaustive overview of the key features of anti-Christian hate crimes, including potential bias indicators and types of anti-Christian hate crimes. Finally, it describes the impact that anti-Christian hate crimes may have on Christian individuals and communities. All examples in text boxes are taken from ODIHR’s Hate Crime Report, unless otherwise specified.

Part Two presents an overview of the OSCE commitments on intolerance against Chri- stians and hate crime, as well as international standards on addressing intolerance against Christians. It also describes the principles that should underpin legislation, policies and initiatives designed to tackle anti-Christian hate crimes.

Part Three lists seven practical steps that governments can take to address anti-Christian hate crimes and provide security for Christian communities.

Part Four suggests activities for stakeholders, such as government officials, law enfor- cement, religious or belief communities and civil society, to respond effectively to the security concerns facing Christian communities.

18 Understanding Anti-Semitic Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Jewish Communities: A Practical Guide, OSCE/ODIHR, 15 May 2017. 19 Understanding Anti-Muslim Hate Crimes – Addressing the Security Needs of Muslim Communities: A Practical Guide, OSCE/ODIHR, 15 May 2020. 20 Freedom of Religion or Belief and Security: Policy Guidance, OSCE/ODIHR, 9 September 2019.

15 The annexes provide supplementary information to assist stakeholders in addressing anti-Christian hate crimes. Annexe 1 presents case studies that may be useful to gover- nment officials, including law enforcement and others, for identifying bias indicators in anti-Christian hate crimes. Annexe 2 provides information on the main doctrines, teachings, traditions and celebrations of Christianity, tailored to meet the needs of law enforcement officials.

16 PART ONE: Understanding the Challenge of Anti-Christian Hate Crimes This section discusses the context, key features and impact of anti-Christian hate crimes in the OSCE region. Unless another source is cited, all examples in this section refer to anti-Christian hate incidents reported by civil society to ODIHR.21 Since anti-Christian hate crimes — like all hate crimes — are under-reported, the information given here should not be regarded as a comprehensive or definitive account of their prevalence or scope; they merely reflect the incidents reported to ODIHR.

I. Anti-Christian hate crimes in the OSCE region: context A hate crime is a criminal offence committed with a bias motivation. Hate crimes are comprised of two elements. The first is that the act committed is a crime. The second is that the perpetrator must commit the criminal act with a particular motive — a bias. This bias motive of the perpetrator distinguishes hate crimes from ordinary crimes. In practice, the bias motive means that:22

• The perpetrator intentionally chose the target of the crime because of some protected characteristic (discriminatory selection of the target); or

• Before, during or after committing a crime, the perpetrator expressed hostility towards the protected characteristics of the targeted person, group or property (the crime was aggravated by hostility).

Acts of violence or threats against individuals based on their actual or perceived Christian identity, as well as attacks on people or property associated with Christian individuals or communities, are categorized as anti-Christian hate crimes. Such crimes could include murder, acts of intimidation, threats, property damage, physical assaults, arson, robbery or any other criminal offence committed due to anti-Christian bias.

Anti-Christian hate crimes are different from but sometimes closely related to crimina- lized ‘hate speech’, which refers to incitement to hatred or violence based on a protected characteristic that is criminalized in national legislation. While the starting point for identifying hate crime is that a criminal offence has been committed with a possible bias motivation, the usual starting point for classifying criminalized ‘hate speech’ offences

21 Anti-Christian hate crime (2023), OSCE/ODIHR Hate Crime Report. 22 Hate Crime Laws: A Practical Guide. Revised Edition, OSCE/ODIHR, 23 September 2022, pp. 15 and 58.

18 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities is the clear presence of bias towards a protected characteristic in the content of a public expression that might constitute a crime.23

Since ODIHR began reporting on anti-Christian hate crimes in 2016, the Office has consistently received reports of incidents in more than 30 OSCE pSs. These have affected both majority and minority24 Christian communities in a range of contexts. Anti-Christian hate incidents reported to ODIHR range from graffiti and vandalism to harassment, threats, physical assaults and murder. Attacks on Christian places of worship, sites, monuments and other facilities constitute the majority of the reported incidents. It should be noted that ODIHR has received more reports of threats and physical violence in states where Christian communities constitute a minority, while attacks on Christian places of worship, sites, monuments and other facilities are reported in higher numbers in states where Christians form the majority.25

While the data provides important indicators of security risks and the overall climate of intolerance in a society, it must be interpreted with care. Given the under-reporting by victims and under-recording by law enforcement, it is not possible to present a complete picture of the prevalence and scope of hate crime, including anti-Christian hate crimes, across the OSCE region. For example, low reporting of anti-Christian hate crimes by victims may be due to shame, denial, mistrust in the police or fear of retaliation.26 More- over, civil society faces numerous challenges in recording and reporting anti-Christian incidents, including lack of resources, lack of effective coordination mechanisms with law enforcement and shrinking space for independent action. In addition, law enfor- cement officers may not have the necessary recording mechanisms or fail to recognize that a crime is an anti-Christian hate crime.27 Consequently, it is not possible to draw definitive conclusions about the extent of anti-Christian hate crimes in the OSCE region from the information reported to ODIHR, nor how it compares to other bias-motivated crimes, including those based on religion or belief.

It is crucial to acknowledge that Christians are not a homogeneous group; Christian communities across the OSCE region are very different in their presence, beliefs, practices and perceptions. Various Christian denominations coexist in many pSs, with some — particularly minority Christian communities — facing persistent intolerance, discrimination and hate crimes. These forms of hostility are often rooted in historical narratives and stereotypes about Christians, which are intertwined with narrow notions

23 Hate Crime Prosecution at the Intersection of Hate Crime and Criminalized ‘Hate Speech’. A Practical Guide, OSCE/ODIHR, 15 November 2024, pp. 17-19. 24 “[A] religious […] minority is any group of persons which constitutes less than half of the population in the entire territory of a State whose members share common characteristics of [..] religion. About minorities and human rights. Special Rapporteur on minority issues, Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights. 25 Anti-Christian hate crime (2023), OSCE/ODIHR Hate Crime Report. 26 Preventing and responding to hate crimes: A resource guide for NGOs in the OSCE region, OSCE/ODIHR, OSCE/ODIHR, 15 October 2009, pp. 34-35. 27 Hate Crime Data Collection and Monitoring: A Practical Guide, OSCE/ODIHR, 29 September 2014, p. 11.

PART ONE: Understanding the Challenge of Anti-Christian Hate Crimes 19 of national unity, accusations of disloyalty to the state and rejection of dominant societal values.28 These narratives, shaped and informed by a complex mix of political, cultural, historical and social factors, shed light on the persistence and complexity of contemporary anti-Christian sentiment. Given the differing national contexts and diversity of Christian communities, it is impossible to generalize about the main features of anti-Christian hate crimes in the OSCE region.

Recent challenges in the OSCE region — including interstate conflicts, political tensions and economic instability — may exacerbate communities’ vulnerability to hate crime by creating a permissive environment for intolerance. Furthermore, inadequate protection of the rule of law, human rights and the principles of equality and non-discrimination also propagate hate crimes. As observed by the United Nations Special Rapporteur on Freedom of Religion or Belief:

“… widespread human rights abuses against religious and belief minorities foster per- missive environments wherein respect for religious and belief minorities is diminished to the extent that hostility and violence towards such groups is legitimized. Violence in such contexts may be perpetrated by State and non-State actors, and, at times, with the implicit consent of States, especially where perpetrators enjoy impunity.”29

Likewise, the UN Human Rights Council has expressed deep concern over the negative stereotyping and stigmatization of religious or belief communities and individuals, particularly when condoned by governments.30 Therefore, addressing anti-Christian hate crimes and the security needs of Christian communities requires a thorough recognition and understanding of the intersecting social, political, legal, religious and cultural contexts of a given country, alongside awareness of the challenges these contexts pose for Christian individuals and communities.

In addition, in recent years, the rise of online technologies, social media and the use of artificial intelligence (AI) has fuelled the proliferation of various forms of online intole- rance and discrimination, which can lead to hate crimes, including anti-Christian hate crimes. The Office of the OSCE Representative on Freedom of the Media has highlighted that online platforms pose challenges to accessing reliable information, because they “prioritize engagement for advertising profit over accuracy, diversity, and the public interest”.31 Social media platforms can contribute to the rise of discrimination, hostility, violence, conspiracy theories and scapegoating, amplifying social tensions based on

28 A/HRC/55/47 Report of the UN Special Rapporteur on Freedom of Religion or Belief Hatred on the Basis of Religion or Belief, Report of the Special Rapporteur on freedom of religion or belief, Nazila Ghanea, United Nations General Assembly, 8 January 2024, para. 10. 29 A/75/385 Interim report of the Special Rapporteur on freedom of religion or belief, Ahmed Shaheed. Elimination of all forms of religious intolerance, United Nations General Assembly, 12 October 2020, para. 30. 30 A/HRC/RES/16/18, Combating intolerance, negative stereotyping and stigmatization of, and discrimination, incitement to violence and violence against, persons based on religion or belief, United Nations General Assembly, 12 April 2011, para. 1. 31 Media and Big Tech Initiative, OSCE/RFoM, 2024.

20 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities religion or belief. The digital space has become a breeding ground for misinformation and hatred, including ideological and identity-based disinformation aimed at inciting discrimination and violence against religious or belief communities.32 Additionally, generative AI technologies, such as social media bots, are being exploited by groups seeking to foster division and intolerance, distorting political discourse and misrepre- senting public opinion.33

CONTEXTS THAT CAN CONTRIBUTE TO ANTI-CHRISTIAN HATE CRIMES

Christian communities may be targeted because they are perceived as posing a danger to national identity and peaceful coexistence. In some OSCE pSs, some religious or belief communities are at times perceived as opposing or threatening mainstream societal values and norms, as well as narrowly-defined notions of national identity, potentially endangering the peace and security of the state.34 Prejudicial and stereotypical information about some groups can amplify the risks of religious hatred.35 In some cases, political discourse and narratives have helped to perpetuate anti-Christian bias and stereotypes in the public sphere, for instance, by referring to minority Christian denominations as ‘sects’ or ‘cults’, sometimes with negative epithets, such as ‘dangerous’, ‘destructive’, ‘extremist’ or ‘totalitarian’. The European Court of Human Rights considers this to be hostile language that violates Article 9 of the European Convention.36 Some governments have responded by denying registration to some religious or belief com- munities or revoking it once granted, or by enacting more restrictive registration laws and requiring formerly registered communities to re-register.37 Christian communities that are unable to register or maintain legal personality status38 can face increased social marginalization and vulnerability to hate crime, with the added risk that such crimes might not be registered as anti-Christian hate crimes due to the lack of legal recognition. Furthermore, negative stereotypes and suspicion towards newly-established Christian communities may intensify when these groups host foreign missionaries or maintain ties

32 A/HRC/40/58 Report of the Special Rapporteur on freedom of religion or belief, United Nations General Assembly, 5 March 2019, paras. 50 and 52, and A/HRC/47/25 Report of the Special Rapporteur on the promotion and protection of the right to freedom of opinion and expression, United Nations General Assembly, 13 April 2021, paras. 16 and 26. 33 A/HRC/44/57 Report of the Special Rapporteur on contemporary forms of racism, racial discrimination, xenophobia and related intolerance. Racial discrimination and emerging digital technologies: a human rights analysis, United Nations General Assembly, 18 June 2020, para. 24. 34 OSCE/ODIHR, FoRB Security Guide, p. 29. 35 UNGA, A/HRC/44/57, para. 52. 36 Leela Förderkreis e.V. and Others v. Germany, Application no. 58911/00, ECtHR, 6 November 2008, Centre of Societies for Krishna Consciousness In Russia and Frolov v. Russia, Application no. 37477/11, ECtHR, 23 November 2021 and Tonchev and Others v. Bulgaria, Application no. 56862/15, ECtHR, 13 December 2022. 37 OSCE/ODIHR, FoRB Security Guide, p. 29. 38 For more information, see Guidelines on the Legal Personality of Religious or Belief Communities, OSCE/ ODIHR, 4 February 2015.

PART ONE: Understanding the Challenge of Anti-Christian Hate Crimes 21 outside the country, including with international parent organizations. State responses to such cases have included the expulsion of foreign missionaries.39

Austria, 9 May 2023. A Christian missionary who regularly distributes Bibles to the public was repeatedly threatened and subjected to anti-Christian insults in a Muslim- majority neighbourhood in Vienna. The stall displayed posters reading, “Jesus says: I am the way, and the truth, and the life (John 14:6)”. His book stall was surrounded and attacked by a mob, and his Bibles were stolen. The victim heard the perpetrators say, “Christ is not God”. He had previously been threatened by a mob at the same location, when a man pointed at him and made gestures symbolizing that his neck would be cut.

Spain, 17 November 2022. While engaging in religious activities in the street, three Jehovah’s Witnesses — two women and one man — were approached by a man who identified himself as Catholic and asked to look at the victims’ religious literature. He then tore up the religious literature, insulted the group and repeatedly threatened to break their heads. The perpetrator finally punched the male Jehovah’s Witness in the chest, resulting in injuries that required medical treatment.

Türkiye, 18 December 2023. Over the telephone, the pastor of a Protestant church in Istanbul was threatened and then told to evacuate the church. Shortly after, the church’s signboard was damaged with knives and the church’s nameplate was destroyed. This was one in a series of threats targeting the church.

These examples are taken from ODIHR’s Hate Crime Report

Tensions between Christian communities can be another factor driving anti-Chri- stian hate crimes. Hostility or conflict within the same, broader, religious or cultural community can arise for various reasons, including historical rivalries, political alliances, differences in interpretation, doctrine or practice, and tensions can manifest in various ways. Furthermore, numerically smaller or less-established Christian communities (e.g., Jehovah’s Witnesses or the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints) may face discrimination or violence from larger, more dominant or better-established Christian communities, especially if they are new to the region or country, or their practices or beliefs are deemed ‘heretical’ or ‘unorthodox’.40

39 Ibid., p. 64. 40 For example, Jehovah’s Witnesses are banned in 34 countries. See UNGA, A/75/385, para. 24.

22 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities Georgia, 12 October 2023. Female Jehovah’s Witnesses were threatened and subjected to an attempted physical assault by a man uttering insults related to their religious activities in the street. The perpetrator recited Orthodox prayers and kicked and damaged the victims’ cart containing religious literature. The incident was reported to the police and the perpetrator received a fine.

Ukraine, 17 October 2024. A monk was seriously injured during a violent assault on the Ukrainian Orthodox Church cathedral in Cherkasy carried out by members of the Orthodox Church of Ukraine. The monk had to undergo multiple surgeries before being able to walk again. The attack was condemned by representatives of various local churches.41

Unless indicated otherwise, these examples are taken from ODIHR’s Hate Crime Report

Tensions between Christian and non-Christian religious or belief communities, often driven by a mix of ideological, political and historical factors, have also contributed to anti-Christian hate crimes. During armed conflicts and other security crises, both state and non-state actors may target religious or belief minorities or exploit religious identities to advance their agendas, even when religion is not a direct factor. In such contexts, acts of vandalism and religious harassment may also be used as tactics of armed conflict. For Christian communities, this has led to the destruction of places of worship, desecration of cemeteries and threats and violence against clergy and believers. These actions can rein- force existing inequalities based on religion or belief, as well as intersecting characteristics such as ethnicity, nationality and gender.42 Religion-related or religion-inspired violence may also stem from the perception of Christianity as a rival, inferior or adversarial faith — often framed within violent ‘extremist’43 narratives, historical grievances and geopolitical tensions. For example, some forms of violent ‘extremist’ rhetoric portray Christians as ‘infidels’ and ‘enemies of Islam’ who must be subdued.44

41 Monk still Unable to Walk after Brutal Attack on Cherkasy Cathedral, Orthodox Christianity, 14 November 2024. In Ukraine, the Orthodox Christians are split between the Ukrainian Orthodox Church — which is traditionally allied with the Russian Orthodox Church in Moscow — and the independent Orthodox Church of Ukraine. In 2024, Ukraine passed a law banning religious organizations with links to Russia, targeting mainly the Ukrainian Orthodox Church. See Ukraine’s Ban on Moscow-Linked Church Will Have Far-Reaching Consequences, Carnegie Endowment for International Peace, 4 September 2024. 42 A/HRC/49/44 Rights of persons belonging to religious or belief minorities in situations of conflict or insecurity. Report of the Special Rapporteur on freedom of religion or belief, Ahmed Shaheed, United Nations General Assembly, 3 June 2022, paras. 16, 19 and 71. 43 ‘Extremism’ is an imprecise term without a generally accepted definition, which leaves it open to overly broad and vague interpretations and opens the door to arbitrary application of the law. In line with OSCE commitments, terrorism and violent extremism cannot and should not be associated with any ‘race’, ethnicity, nationality or religion. OSCE/ODIHR, FoRB Security Guide, p. 31. 44 The so-called ‘Islamic State’ targeted non-Muslims, including Christians and Yazidis. On ideological foun- dations and destruction see Paul Burke, Global Jihadist Terrorism, (Cheltenham UK and Northampton USA: Edward Elgar Publishing, 2021).

PART ONE: Understanding the Challenge of Anti-Christian Hate Crimes 23 France, 7 February 2023. Several priests in Paris were subjected to death threats on the same day by a man linked to an Islamist violent extremist group. A staff member from the Saint-Sulpice church alerted the authorities about the perpetrator. It was also reported that the man had threatened a priest in the Saint-Germain-des-Prés parish. During the investigation by the Paris judicial police, it was revealed that the man was known to them and had been flagged as a potential threat to national security.

Kosovo*, 14 May 2024. The Serbian Orthodox Church near the city of Pejë/Peć was desecrated after individuals broke into and vandalized the church with graffiti, includ- ing messages such as ‘Allahu Akbar’ and ‘remove this church from here, there are only Muslims here!’ This incident followed the decision by the Kosovo authorities to prohibit the Patriarch and bishops of the Serbian Orthodox Church from entering the country.45

Spain, 25 January 2023. A man murdered an altar server, injured a priest and stabbed three others with a machete while shouting anti-Christian insults in two Catholic churches in Algeciras following the evening mass. During the attacks, the perpe- trator also destroyed religious objects. The priest was hospitalized with serious neck injuries. The police noted that the perpetrator was known to them as he was awaiting deportation. In its ruling, the Spanish High Court confirmed that the attack could be classified as a ‘directed jihadist attack’.

Türkiye, 28 January 2024. Two gunmen attacked a Catholic church in Istanbul, causing panic during morning mass and killing one man. In the indictment, the arrested suspects are referred to as members of the so-called ‘Islamic State’.46

Unless indicated otherwise, these examples are taken from ODIHR’s Hate Crime Report

The situation of individuals who convert to Christianity presents unique challenges and vulnerabilities. People who convert to Christianity can face distinct forms of hostility, including hate crimes. The prevalence of such intolerance may depend on the societal norms and the overall political and cultural context. Women who embrace Christianity can be especially at risk of being punished by their families once their new faith is discovered, including through physical violence and threats. Assault and violence from family members typically remain hidden, because victims are afraid of speaking out, thus significantly weakening access to justice and victim support.47 Similar forms of hostility may be experienced by Christians who leave one Christian denomination and convert to another, or who leave Christianity altogether.

* All references to Kosovo, whether to the territory, institutions or population, in this text should be understood in full compliance with United Nations Security Council Resolution 1244. 45 The Serbian Orthodox Church near Peć Desecrated, statement by Serbian Orthodox Church Diocese of Raška- Prizren, 14 May 2024. 46 Turkey arrests suspected Istanbul church attack planner linked to Islamic State, Reuters, 14 September 2024. 47 The Persecution of Christian Women and Girls, Open Doors, 2022, pp. 6 and 13.

24 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities Kazakhstan, 30 June 2021. A Jehovah’s Witness woman in Shymkent was threatened with a knife and repeatedly beaten and throttled by her husband at home due to her religion. She was then abducted and taken to a mosque to undergo a forced religious conversion. Upon learning the victim’s religion, the police refused to take action.

Uzbekistan, 7 May 2021. A Jehovah’s Witness woman in Qarshi was beaten by her husband for studying the Bible and teaching it to her children. The victim sustained a ruptured eardrum.

These examples are taken from ODIHR’s Hate Crime Report

Conscience-based positions held by some Christians can make them vulnerable to hate crime. Conscience-based positions held by some Christians on certain social, cultural and political issues can make them targets of hate crimes — especially in societies where these issues are highly contentious and polarizing. Issues may include gender identity, LGBTI rights, abortion, conscientious objection to military service or the use of arms, and the refusal to salute the national flag or sing the national anthem.

Iceland, 25 July 2022. A rainbow flag painted in front of Grafarvogur Church was vandalized when an unknown perpetrator scrawled “LEVITICUS 20:13” on the flag, which is a reference to a passage in the Bible that says, “If a man lies with a male as with a woman, they both commit an abomination. They shall both be put to death. The guilt of their blood shall come upon them.” The church condemned the vandalism, stating, “We in Grafarvogur Church prefer to follow the message of Jesus Christ, who told us to love one another. We believe that every person is a beloved creation of God who is allowed to live the life he/she was created for.” This was one incident in a pattern of repeated attacks at the church.

Tajikistan, January 2020. A male Jehovah’s Witness conscientious objector was held in a military unit near Dushanbe pending trial, as he refused to bear arms. There he was tortured by six soldiers. After the victim refused to wear a military uniform, he was knocked to the ground and beaten in the kidneys. His arms were twisted behind his back, his head was pressed with an army boot to the floor, his neck was clamped by a perpetrator’s knees and his trousers were removed in an attempt to forcibly put the military uniform on him. The victim passed out during the attack and sustained injuries. This was one in a series of similar incidents of Jehovah’s Witness conscientious objectors being detained and tortured.

United States of America, 28 June 2022. An employee at a Catholic church in Bellevue was attacked with a rock and spray paint by a transgender woman (a biological male who identifies as a female). The perpetrator damaged the church door, shattered

PART ONE: Understanding the Challenge of Anti-Christian Hate Crimes 25 a glass pane and graffitied anti-Christian insults on the building’s wall including “liar”, “religion of hate”, “rot in your fake hell” and “woman haters”. The perpetrator was taken into custody and admitted to vandalism and assault. Investigators said that the perpetrator was angry about the United States Supreme Court’s decision a week earlier to overturn Roe v. Wade, which ruled that abortion is not a constitutional right.

These examples are taken from ODIHR’s Hate Crime Report

INTERSECTIONALITY

Intersectionality is a framework used to identify and understand how overlapping and interconnected aspects of an individual’s identity — such as gender, ‘race’, 48 ethnicity, class, religion or belief, disability, sexual orientation, gender identity, age and migration status — can combine to create unique experiences of discrimination, disadvantage or privilege. Rather than viewing these characteristics in isolation, intersectionality highlights how they interact in complex and inseparable ways. This approach is par- ticularly important for recognizing the experiences of those who are among the most marginalized in society, as they may face multiple and compounding forms of inequality and discrimination.49

Hate crime victims may be targeted based on multiple aspects of their identity, which can intensify the harm they experience.50 An intersectional approach to understanding such crimes ensures that the combined and compounding effects of different forms of discrimination are fully taken into account. This approach not only leads to a more accurate understanding of victims’ experiences, but also improves the quality of data collection. It requires more than simply recording multiple bias motivations; it involves analysing how these bias motivations interact and reinforce one another to shape distinct and unique patterns of discrimination or privilege. By applying an intersectional lens, responses to hate crime can be better tailored and more effective, as they are grounded in a deeper understanding of the complex realities that victims face.

The following section outlines examples of intersectional anti-Christian hate crime:

Gendered experiences of hate crime: Hate crimes against Christian men and women, boys and girls, often differ along gender lines. Christian women are particularly vulnerable to religion-related violence within domestic settings. In addition to being aggressively

48 The use of the term ‘race’ in this Guide does not imply endorsement by ODIHR of any theory based on the exis- tence of different races. It is a term widely used in international human rights standards, as well as in national legislation. This Guide uses the term to ensure that people who are misperceived as belonging to another ‘race’ are protected against hate crimes. 49 Intersectionality Resource Guide and Toolkit – An Intersectional Approach to Leave No One Behind, UN PRPD and UN Women, 2022, p. 8. 50 Understanding the Needs of Hate Crime Victims, OSCE/ODIHR, 7 September 2020, p. 11.

26 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities targeted after converting to Christianity, reports from some pSs indicate that Christian women face forced marriage, house arrest, abduction, shaming, exclusion and both sexual and psychological violence. In Central Asia in particular, there are accounts of Christian women and girls being forced into marriage with Muslim men after their conversion to Christianity.51

“[When my husband found my Bible], he assaulted me for hours, hitting and kicking my face, hands and legs while screaming distasteful names at me and saying that I betrayed him and the true god. He said that he provides for me and the kids, and only he has the right to decide which god I should believe. In my heart, I knew I was not suffering for nothing. I am suffering for the name of Jesus Christ.”52

Moreover, clothing perceived as representing a particular religion or belief, regardless of the actual belief of the person concerned, can contribute to gendered anti-Christian hate crimes. For example, nuns in religious habits or people wearing clerical attire may be specifically targeted.

Austria, 30 October 2020. A 76-year-old Catholic nun was slapped across the head by a young man on a bus in Graz. The victim’s hearing aid fell out as a result of the assault.

Spain, 9 December 2023. A group of Jehovah’s Witnesses engaging in religious activity on the street were threatened with death by a man in Santa Cruz de Tenerife. The perpetrator subjected a female Jehovah’s Witness to sexual assault when he exposed himself in front of her. He also threw stones at the victims and their religious literature carts, and set fire to one of them. The incident was reported to the police.

These examples are taken from ODIHR’s Hate Crime Report

Ethnic and racist bias: Christians of certain ethnicities or nationalities often face hate crimes motivated by a combination of anti-Christian and racist biases. In ethnically homogeneous countries, individuals who exhibit physical or cultural traits associated with the majority population but who belong to a minority Christian community may face heightened intolerance. They are sometimes perceived as ‘traitors’ to the national identity, in contrast to those from visibly different ethnic backgrounds. In a number of pSs, Black Christian communities are perceived and treated differently to predominantly white Christian groups, resulting in unequal levels of risk.

51 Open Doors, The Persecution of Christian Women and Girls, pp. 4-6 and 8. 52 Statement by a woman in Central Asia from a Muslim background who adopted Christianity. Her husband discovered her secret faith, and she was forced to flee. See What does persecution look like in Uzbekistan? OpenDoors, 2025.

PART ONE: Understanding the Challenge of Anti-Christian Hate Crimes 27 “In Sweden, black African Christians often experience targeted discrimination in certain contexts. Incidents of aggression towards black African Christians have been reported, particularly when they are engaged in religious activities such as street preaching or distributing leaflets with information about African Christian events. Some people have openly expressed their opinion that black African Christians do not have the authority to speak about the gospel to white people, and in some instances this assertion has generated controversy. They may be confronted by groups of white people, who might rough them up or assault them if the confrontation escalates to violence.” — Associate Professor Dr Anne Kubai, member of the ODIHR Panel of Experts on Freedom of Religion or Belief53

“There has been no legal or theological bar to full participation of [United Kingdom Minority Ethnic/Global Majority Heritage] Anglicans in the life of the Church of England. Time and again, recommendations have been made but it has not yet happened. We believe a lack of intent or prioritisation, and the presence of (now ack- nowledged) institutional racism, have left the Church poorer for the lack of presence of all of its people at all levels of its life together.” — The Archbishops’ Anti-Racism Taskforce54

Christian members of Indigenous communities have reported experiencing marginaliza- tion and harassment for attempting to reconcile their Christian faith with their Indige- nous heritage. Incidents have occurred both within their communities and from external sources. In some pSs, efforts to integrate Christian and Indigenous spiritual practices have been met with resistance, stigma or even formal bans by religious institutions.55

Canada, 21 June 2021. A Catholic church located on a First Nation reserve was burnt down on National Indigenous Peoples Day. Another Catholic church located on a neighbouring reserve was burnt down on the same day. The incidents occurred soon after it was reported that the remains of 215 Indigenous children had been found near a former boarding school run by the Catholic Church. The Penticton Indian Band Chief highlighted that the attack hurts Indigenous Christians as well:

53 Statement provided to ODIHR for the purpose of reproduction in this Guide, based on interviews conducted in Stockholm in 2024. 54 From Lament to Action, the Archbishops’ Anti-Racism Taskforce, Church of England, 2020, p. 20. 55 A/77/514 Interim report of the Special Rapporteur on freedom of religion or belief, Ahmed Shaheed. Indigenous peoples and the right to freedom of religion or belief, United Nations General Assembly, 10 October 2022, paras. 38 and 45.

28 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities “There are some mixed feelings. I understand there is a lot of anger in our community […] [but] this church has been here since 1911. It was a fixture in our community. Many in our community were members and involved in services. Some of our elders are attached to the church and have come here today very sad.”56

Türkiye, 8 May 2020. A church belonging to the Armenian Apostolic denomination was targeted in an arson attack when a perpetrator attempted to set its gate on fire. When arrested, the perpetrator indicated that the attack was motivated by a perceived connection between Armenian people and the spread of COVID-19.

United States of America, 9 January 2022. Worshippers at a historically Black Methodist church were threatened when the church was targeted in a bomb threat in Des Moines, Iowa. Similar incidents targeting Christian churches were happening in the country at the time. The incident was investigated as a hate crime. The congregation issued a statement saying that they believed the attack was not only based on their religion but was also racially motivated.

These examples are taken from ODIHR’s Hate Crime Report

Refugees and migrants: Christian migrants and refugees in the OSCE region may face intersectional hate crimes driven by both religious bias and hostility based on their status as newcomers or non-citizens. Converts to Christianity from outside the OSCE region have reported threats and physical assaults, sometimes perpetrated by other migrants of different religious or belief backgrounds. These incidents often occur in migrant or refugee accommodation centres, where individuals from diverse backgrounds are housed together for extended periods with limited privacy. The uncertainty, exclusion, frustration and tension in these settings can fuel various kinds of bias-motivated inci- dents, typically targeting groups perceived as vulnerable. Given many of those affected are refugees fleeing persecution in their country of origin, the impact of such hate crimes can intensify the trauma they have already endured, increasing their need for support services.

Armenia, 17 July 2022. An Iranian man seeking asylum had a blanket thrown over his head and was beaten and threatened by two perpetrators due to his conversion to Christianity from Islam. The victim reported that the attackers had threatened him saying, “this is neither the first nor the last time” and “we will send your corpse to Iran.”

56 Monique Tamminga, Penticton band chief condemns suspicious burning of 2 Catholic churches, Penticton Western News, 21 June 2021.

PART ONE: Understanding the Challenge of Anti-Christian Hate Crimes 29 Austria, 23 September 2021. Priests and employees of a Catholic diocese were threat- ened when their office building was stormed by around 15 hooded men belonging to a right-wing hate group. The perpetrators also brought banners, leaflets and mega- phones in protest at the diocese’s support for a memorial to the asylum seekers who died in the Mediterranean Sea.

Germany, 20 May 2022. Two Jehovah’s Witnesses — a refugee from Ukraine and an 83-year-old woman — were forced to leave a refugee shelter, and the elderly victim was physically assaulted when toppled from her chair by the female landlord of the shelter. The incident occurred after the perpetrator learned of the victims’ religious identity.

These examples are taken from ODIHR’s Hate Crime Report

Sexual orientation and gender identity: LGBTI Christians may experience unique forms of hate crime that combine anti-Christian bias with homophobia or transphobia, especially when their sexual or gender identity is seen as challenging certain religious values. LGBTI Christians from migrant and certain ethnic backgrounds are sometimes at heightened risk of becoming targets of such crimes.

Estonia, 11 June 2023. The Estonian organization, Association of Gay Christians, held a public Baltic Pride event with a Finnish homosexual pastor in the centre of Tallinn. A young man joined the discussion and asked participants to point out the ‘gay pastor’ to him. The man then violently attacked the pastor, punching him several times in the face and head. When a member of the group managed to drag the perpetrator away, he threw a knife at the pastor, wounding another community member. The perpetrator shouted “God hates homosexuals” during the attack. The perpetrator was restrained by members of the community until police arrived. The victims were taken to hospital. The pastor suffered several broken bones in his face. Two other victims suffered minor injuries. In a social media post following the attack, the pastor spoke of “the pain caused to minorities in the name of God” and thanked the authorities, medical personnel and bystanders who had helped him, concluding with the message: “We will never let hate win.”

This example is taken from ODIHR’s Hate Crime Report

30 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities II. Anti-Christian hate crimes in the OSCE region: key features57 Many features of anti-Christian hate crimes are shared with other types of hate crime, especially anti-Semitic and anti-Muslim hate crimes.58 It is important to remember that hate crimes can be committed for a number of reasons:59

• The perpetrator may act out of resentment, jealousy, peer pressure or to seek a thrill;

• The perpetrator may have no feelings about the individual victim but may have hostile thoughts or feelings about the group to which the target belongs;

• The perpetrator may harbour hostility towards all individuals who are perceived as outside the group with which they themselves identify;

• On a more abstract level, the target may symbolize a principle or value, such as gender equality, diversity or multiculturalism, that the perpetrator opposes; or

• A combination of the above.

Threatening or physically attacking an individual based on their actual or perceived Christian identity, or targeting people or property because it is associated with Christian individuals, communities or organizations, constitutes an anti-Christian hate crime. Given the diversity of Christian communities across the OSCE region, crimes motivated by bias against Christians can take many forms and may target individuals from both majority or minority denominations. Victims may be targeted for their Christian identity, faith or practices, or because their specific denomination or practices are associated with identity traits, such as a particular ethnic group.

Anti-Christian hate crimes may also target buildings or institutions, including Christian places of worship, cemeteries, monuments or private property associated with Christians or Christianity. Acts such as property vandalism, graffiti or desecration of places of worship are common methods used by perpetrators to harass or intimidate Christians.

57 ODIHR has published a factsheet to assist stakeholders in understanding, recognizing and responding to hate crimes targeting Christians, which is available in seven languages. See, Anti-Christian Hate Crime, OSCE/ ODIHR, 21 July 2018. 58 For more information see, OSCE/ODIHR, Understanding Anti-Semitic Hate Crimes and OSCE/ODIHR, Understanding Anti-Muslim Hate Crimes. 59 OSCE/ODIHR, Hate Crime Laws, p. 17.

PART ONE: Understanding the Challenge of Anti-Christian Hate Crimes 31 BIAS INDICATORS

Bias indicators are “objective facts, circumstances, or patterns attending a criminal act(s), which, standing alone or in conjunction with other facts or circumstances, suggest that the offender’s actions were motivated, in whole or in part, by any form of bias.”60 As such, bias indicators are a crucial tool for identifying hate crimes.

Law enforcement agencies should record and document all bias motivations and indi- cators present when responding to victims of hate crimes, including anti-Christian hate crimes.61 Bias indicators are valuable tools for law enforcement, prosecutors and civil society to help assess whether a reported incident may constitute a hate crime. However, they do not, on their own, prove that an offender was motivated by bias. Instead, their purpose is to initiate a meticulous and systematic investigation aimed at uncovering the evidence.62 As such, not all bias indicators are admissible as evidence in court.63 Below is a description of the main categories of bias indicators for hate crimes, including examples of how these bias indicators can be evidenced in anti-Christian hate crimes.

Main categories of bias indicators

1. Victim, witness or expert perception 2. Comments, written statements, gestures or graffiti 3. Ethnic, religious or cultural differences between the perpetrator and victim 4. Organized hate groups 5. Location and timing 6. Patterns or frequency of previous crimes or incidents 7. Nature of the violence 8. Lack of other motives

Victim, witness or expert perception

The perception of victims or witnesses is crucially important in identifying hate crime. If a victim or witness believes that a perpetrator was motivated by anti-Christian bias, the incident should be investigated as a potential hate crime. Additionally, third parties, such as civil society organizations, independent experts, or Christian communities

60 Massachusetts Model Protocol for Bias Crime Investigation; cited in OSCE/ODIHR, Hate Crime Data Collec- tion and Monitoring, p. 15. 61 See also Improving the Recording of Hate Crime by Law Enforcement Authorities: Key Guiding Principles, EU High Level Group on combating racism, xenophobia and other forms of intolerance, December 2017. 62 Using Bias Indicators: A Practical Tool for Police, OSCE/ODIHR, 2017, p. 4. 63 For instance, this could be the case when a victim/witness is unwilling to give a statement regarding a bias indi- cator or when circumstantial evidence derived from bias indicators are inadmissible in a particular jurisdiction or insufficient as evidence.

32 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities or organizations may recognize bias motivations that were not apparent to the victim or witnesses and can report the incident accordingly. Where this is the case, the law enforcement officer’s own perception of the offence as a potential hate crime could be included as a bias indicator.

Latvia, 23 July 2023. A masked man vandalized a Lutheran church in Riga by dam- aging a baptismal vessel and an icon, scattering sand and pouring water on the vessel. When entering the church, the perpetrator threatened the churchwarden not to call the police, or he would physically assault her and also made death threats against the pastor of the parish. The pastor believed that the attack could have been motivated by hatred against the Christian faith. Law enforcement officers initiated an investigation and arrested the perpetrator.

This example is taken from ODIHR’s Hate Crime Report

Comments, written statements, gestures or graffiti

Perpetrators of hate crimes often express their prejudices before, during or after com- mitting the act to convey a message to the victim, their community and society at large. These expressions, whether verbal insults, comments or graffiti, can serve as strong evidence of bias motivation. It is also important to recognize that such messages may reveal intersectional bias, where anti-Christian sentiment is combined with references to other characteristics, such as gender, sexual orientation, ethnicity, migrant status or disability. The following questions can help determine whether a crime was motivated by anti-Christian bias:

• Did the suspect make any statements or gestures related to the victim’s affiliation or perceived affiliation with Christianity, a Christian community or Christian- based organization before, during or after the incident? Take into account that different phrases and references can take on different meanings depending on the Christian denomination (see Annexe 2).

• Did the suspect publish any type of ‘manifesto’ on social media that indicates anti- Christian bias as their motivation for the incident?

• Were there any written statements, drawings, markings, symbols or graffiti present at the scene of the incident that suggest an anti-Christian bias? This could include anti-Christian or anti-religious symbols (such as those associated with Satanism or anarchism), or messages that attack the structures, doctrine or teachings of a Christian community. For example, graffiti stating that “burning down a church is the only way to ensure freedom.”

PART ONE: Understanding the Challenge of Anti-Christian Hate Crimes 33 • If the target was a place of religious or cultural significance, was an offensive object (such as urine or faeces) deliberately left at the scene, or were objects of religious significance to a Christian community desecrated?

Georgia, 7 July 2023. Two female Jehovah’s Witnesses were pelted with stones and physically assaulted by a woman shouting derogatory religious insults about Jehovah’s Witnesses while they engaged in religious activities in the neighbourhood. One victim was hit in the abdomen and feet with a rod.

Spain, 21 July 2022. A Catholic priest received a letter containing death threats and references to the historical persecution of Catholics in the country. The perpetrator wrote “You will burn like in 36”, referring to the start of the Spanish Civil War in 1936 when thousands of priests, monks and nuns were assassinated and churches were burnt.

These examples are taken from ODIHR’s Hate Crime Report

Ethnic, religious or cultural differences between the perpetrator and victim

Differences in religion, ethnicity or culture between perpetrator and victim can serve as indicators of bias. This is especially relevant when victims are visibly identifiable as members of a particular group, for example through religious attire. The questions below can help clarify the context of a crime and determine whether it may have been motivated by anti-Christian bias:

• Does the perpetrator support a group that is known to be hostile to Christians or to a specific Christian denomination?

• Was the victim visibly identifiable as a Christian, such as a person wearing a necklace with a cross, or wearing clerical attire?

• Was the target a member of the clergy, such as a priest or a nun?

• Were the victims targeted while communicating about their faith or distributing religious materials?

• Was the victim a convert to Christianity?

• Was the crime committed against an individual who has visibly advocated for the rights of Christian individuals and communities? The individual in question could for instance hold a position within their Christian community or serve as a human rights advocate or defender of Christian rights.

34 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities • Was the victim participating in an activity organized by a Christian community, a Christian organization, or an organization that could be perceived as linked to Christian communities, at the time of the incident?

Kazakhstan, 24 February 2023. A male Jehovah’s Witness was punched, kicked in the stomach and threatened by two men outside an apartment block in Karaganda while engaging in religious activities in the neighbourhood. The victim was restrained by the perpetrators and repeatedly threatened for 20 minutes.

Poland, 28 May 2023. A 30-year-old Catholic clergyman dressed in clerical garb was punched in the back of the head and the face by a man shouting anti-Christian insults, sustaining minor injuries. The incident occurred as the victim returned from Mass on a Sunday morning.

These examples are taken from ODIHR’s Hate Crime Report

Organized hate groups

While not all hate crimes are carried out by organized hate groups, individuals associated with such groups are often implicated in such criminal activities. In the case of anti-Chri- stian hate crimes, the role of organized hate groups is especially relevant in the context of minority Christian denominations and in countries with a minority Christian population. Affirmative answers to any of the following questions may serve as indicators of bias:

• Does the suspect belong to a hate group advocating intolerance against Christians?

• Does the suspect’s background or criminal record indicate prior involvement in similar anti-Christian activities, including targeting other groups?

• Has the individual shown support on social media for an organization advocating intolerance against Christians?

• Were any objects or symbols associated with organized hate groups (e.g., hate graffiti, tattoos) observed during the incident? It is important to note that tattoos can carry a range of meanings, including identification with a group, political expression or simply personal or fashion choices.

• Did an organized hate group recently issue threatening statements targeting Christian individuals or communities? Did any organized hate group claim responsibility for the crime afterwards?

PART ONE: Understanding the Challenge of Anti-Christian Hate Crimes 35 • Did the incident take place during or soon after an event sponsored by a hate group, such as a public assembly, or following the group’s activism in the vicinity of the incident?

Germany, 8 January 2023. A female Jehovah’s Witness was threatened with death by a man who held a gun to her head while shouting neo-Nazi threats due to her religious activities in the street in Frankfurt-Oder. The perpetrator also made a Nazi salute and shouted, “all Jehovah’s Witnesses should be killed”.

Türkiye, 18 September 2023. A nationalist hate group leader threatened a Protestant pastor and his congregation by inciting hatred against them on social media. The perpetrator publicly stated the names of the pastor and congregation members in a speech and shared them on social media.

These examples are taken from ODIHR’s Hate Crime Report

Location and timing

The location and timing of a crime can also serve as indicators of anti-Christian bias. While an incident occurring at or in the vicinity of a Christian place of worship or religious site does not in itself prove a bias motivation, it is a relevant factor that should prompt law enforcement to investigate further for additional indicators of the perpetra- tor’s intent. Answers to the following questions could reveal bias indicators:

• Is the location of the crime generally known or perceived as an area associated with a particular Christian group or community?

• Was the target a place of religious or cultural significance for Christians, such as a Christian place of worship, cemetery or monument? Types of attacks against property include damaging or destroying religious objects — including statues, relics, artefacts, stained glass or nativity scenes — the theft of liturgical equipment and arson.

• Did the incident occur on a date of significance to either victims or perpetrators, whether for religious (such as Christmas or Easter), historical or political reasons?

• Did the incident occur shortly after a change in the religious composition of a specific area, such as the establishment of the first place of worship for a particular Christian denomination)?

36 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities Denmark, 29 December 2023. Jehovah’s Witnesses were threatened when a firework bomb was set off in the letterbox of a Jehovah’s Witness office. This was the second bomb attack targeting the office that year.

France, 8 December 2021. Thirty participants of a torchlit Catholic procession to mark a Catholic holiday were subjected to insults and threats by approximately ten perpetrators, including “Kafirs” (“infidels”) and “Wallah [I swear] on the Qur’an I will cut your throat.” The participants were also pelted with water and a torch, which had been grabbed from one of the participants.

These examples are taken from ODIHR’s Hate Crime Report

Patterns or frequency of previous crimes or incidents

Hate crimes are often not isolated incidents but rather part of a broader pattern of events. The following questions can help determine whether an incident was motivated by anti-Christian bias:

• Was the place of worship, site, monument or facility attacked in any earlier anti- Christian incident? Did similar incidents targeting a specific Christian community previously occur in the area?

• Was the victim previously the target of a bias-motivated crime? Have they recently received harassing or threatening messages or telephone calls based on their Christian identity or affiliation with a Christian community?

• Has there been a recent increase in anti-Christian incidents in the local area? Have similar methods or patterns been observed before?

• Have anti-Christian literature or messages, including those online, been circulating recently in the local area?

• Do the suspects have a history of involvement in crimes motivated by anti- Christian bias?

PART ONE: Understanding the Challenge of Anti-Christian Hate Crimes 37 Italy, 31 December 2021. A figure of Jesus Christ was stolen from a nativity scene outside a cathedral at night. This was one in a series of similar incidents that occurred in the area during Christmas.

United States, 1 April 2021. Nuns at a Catholic convent were threatened when gun- shots were fired at the building at night. Some of the bullets entered the walls of two bedrooms while the nuns were sleeping. This was one in a series of three shootings targeting the monastery during Lent. Local law enforcement started an investigation into the shootings and provided extra security to the convent.

These examples are taken from ODIHR’s Hate Crime Report

Nature of the violence

Hate crimes, as expressions of rejection towards targeted groups, are often characterized by a high level of violence, damage and brutality. They may also involve degrading tre- atment intended to undermine the dignity of victims. The following questions can help identify potential bias indicators:

• What was the nature of the incident? For example, did the perpetrator set fire to religious items or commit offensive acts within a Christian place of worship? Anti-Christian hate crimes may also target symbolic objects, such as consecrated hosts, which represent the body of Christ in the theology of certain Christian denominations.

• Did the incident entail unprovoked and extreme violence or degrading treatment?

• Was the incident carried out in public or in a manner designed to make it public, such as through recording and posting on social media?

• Could the act have been motivated by, or intended to replicate, a well-known anti-Christian offence? This may include online or offline references to a previous anti-Christian hate crime made before, during or after the incident.

• Did the incident exhibit the typical methods and patterns associated with an organized hate group? Was specific language used against Christianity or Christian communities that might indicate an ideology promoted by hate groups?

38 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities Spain, 3 November 2023. A Muslim man posted threats against Christian people, Jewish people and the LGBTI community on social media and praised the previous killing of a Catholic sexton by a Muslim man in a church in Algeciras at the beginning of the year. The man was detained by police when the investigation found that he was trying to buy weapons and bulletproof vests.

Uzbekistan, 9 April 2023. Several Christian Baptist worshippers were brutally beaten and hit with electric prods and other implements by police who broke into their prayer house on Easter Sunday. The police also arrested three church members.

These examples are taken from ODIHR’s Hate Crime Report

Lack of other motives

The absence of alternative motives may indicate a potential bias motivation. Hate crimes frequently target individuals as perceived representatives of a particular group. As a result, the choice of victim can appear random and, due to the lack of any personal connection between the offender and the victim, no clear motive may be evident. However, in such cases, the possibility of a bias motivation should not be overlooked.

TYPES OF ANTI-CHRISTIAN HATE CRIMES

There are two main categories of hate crimes: attacks against individuals — including murder, other violent attacks and threats — and attacks against property. The spectrum of criminal offences motivated by anti-Christian bias is broad, ranging from high-profile attacks to more minor incidents, which, if not addressed properly, can escalate. These attacks can be perpetrated by individuals acting alone or as part of an organized hate group.

Attacks against individuals

Individuals may be targeted for various reasons, often due to characteristics that make them identifiable as Christians. This includes individuals who represent Christian communities or organizations, are located near Christian places of worship, religious sites, monuments and other facilities, who participate in Christian public events, observe Christian holidays or belong to minority or ethnic groups associated with, or perceived to be part of, a particular Christian denomination. Acts motivated by anti-Christian bias may also affect individuals with social, personal or professional ties to Christians. Additionally, those who speak out against intolerance against Christians or raise aware- ness about intolerance and discrimination against Christians may also become victims of anti-Christian hate crimes.

PART ONE: Understanding the Challenge of Anti-Christian Hate Crimes 39 However, not all crimes targeting Christians, or those perceived to be Christian, constitute anti-Christian hate crimes. According to the OSCE understanding, a hate crime must be motivated by bias against Christians. Therefore, if an incident involving a Christian victim is driven by political or ideological motives, or is a random criminal act, it would likely not be classified as an anti-Christian hate crime.64

a. Murder

In recent times, there have been fatalities in the OSCE region where evidence indicates that the attacks were motivated by anti-Christian bias.

France, 10 May 2022. A 40-year-old man was attacked by a man from behind and stabbed to death in front of his two children as he collected them from a Catholic school in Marseilles. The perpetrator later claimed he had acted for religious reasons “in the name of God”.

Germany, 9 March 2023. Several people were killed in a shooting during a service at a Jehovah’s Witnesses Kingdom Hall in Hamburg. The perpetrator was a former member of the community who had previously expressed animosity towards Jehovah’s Witnesses.

These examples are taken from ODIHR’s Hate Crime Report

b. Other violent attacks

Other types of violent anti-Christian attacks that have been reported in OSCE pSs include:

• Abduction • Sexual assault • Robbery • Pulling at or using violence to remove a victim’s religious literature or other items • The use of weapons, such as firearms, explosive devices, knives and baseball bats • Physical assault, such as beatings, grabbing, pushing, slapping or similar assaults

Violent attacks targeting Christians can result in severe physical, emotional and psycho- logical harm, necessitating hospitalization, medical care and counselling for the victims.

64 For instance, in November 2021 in Siedlce, Poland, the severe beating of a Catholic monk during a walk in a park, which led to his death, was initially investigated as a potential anti-Christian hate crime. Nevertheless, the investigation found that the attack was committed by a serial killer, with no evidence that he had been motivated by anti-Christian bias. Alicja Franczuk, Rafał J. brutalnie skatował młotkiem księdza Adama. To nie jedyna jego ofiara. Nowe fakty, Warszawa, 30 December 2022 (in Polish).

40 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities France, 14 January 2020. A 12-year-old boy of Serbian origin was brutally attacked by five other 11-year-old pupils for not removing a chain necklace with a cross which he wore under his clothes. The perpetrators pushed the victim to the ground and kicked him all over his body, resulting in serious injuries to his face and genitals.

United Kingdom, 15 October 2023. A man who converted from Islam to Christianity was stabbed by his housemate, a Muslim man, because of his perceived religious apostasy. The perpetrator was armed with two knives when he kicked open the door of his housemate’s bedroom and shouted “Allahu Akbar” – God is great – before stabbing him several times, including in the chest. According to the prosecutor, the housemates initially got along until the perpetrator found out that the victim had converted to Christianity. The prosecutor said the perpetrator considered the victim an apostate and “therefore somebody who deserved to die”.

These examples are taken from ODIHR’s Hate Crime Report

c. Threats

Threats targeting members of the Christian community and clergy have also been reported. These threats encompass various forms of criminal conduct, including death and bomb threats. They may be delivered through mail, email, social media, telephone calls, in-person confrontations, graffiti on Christian establishments or other means. Often, these threats feature anti-Christian slogans and symbols, conveying messages of violence, murder and destruction directed at the Christian community.

Latvia, 29 May 2023. Jehovah’s Witnesses in Riga were threatened by a man while engaging in religious activities in the street. The perpetrator also threw the victims’ cart containing religious literature into the river.

Serbia, 23 October 2021. A threatening letter containing xenophobic insults and death threats was left in the mailbox of the local Slovak Evangelical church in Begeč. The letter included threats such as, “If you have any sense, leave! If you don’t, hell awaits you like our Serbs in Kosovo!” The community had previously received similar threats.

These examples are taken from ODIHR’s Hate Crime Report

PART ONE: Understanding the Challenge of Anti-Christian Hate Crimes 41 Attacks against property

According to ODIHR’s Hate Crime Reporting, attacks against property are the most common type of anti-Christian incidents in the OSCE region. These attacks predomi- nantly target Christian places of worship, cemeteries and monuments.65 Anti-Christian attacks against property can take the following forms:

• Arson • Throwing flammable and explosive devices (e.g., Molotov cocktails) • Throwing stones through windows • Drawing graffiti or placing anti-Christian posters and stickers on walls, doors or graves • Damaging religious objects, relics and artefacts • Overturning tombstones or otherwise damaging cemeteries • Burglary • Hacking • Theft

Where a slogan or symbol indicating anti-Christian bias is used to damage property not directly associated with the Christian community, the act may still constitute an anti-Christian incident. For example, vandalism against government buildings, historical monuments or sporting events that include anti-Christian graffiti or imagery aligns with the OSCE understanding of a hate crime. Conversely, criminal acts such as vandalism, burglary or theft directed at a Christian community, but motivated by opportunism or financial gain rather than anti-Christian bias would not constitute an anti-Christian hate crime.

Bosnia and Herzegovina, 9 May 2021. The facade of a Catholic church in Bihać was vandalized with anti-Christian graffiti before Mass on a Sunday. The outside wall of the church was spray painted with “Jesus is a paedophile”. The church had previously been targeted in a similar incident.

Sweden, 24 January 2021. An 800-year-old Protestant church in Stockholm was targeted in an arson attack when two explosives were thrown at the gate and the building, shattering the windows. Another meeting place of this religious community had been targeted in a bomb attack two years earlier, and the investigation did not result in a conviction.

These examples are taken from ODIHR’s Hate Crime Report

65 2023 Hate Crime Report, OSCE/ODIHR, 2023.

42 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities III. Anti-Christian hate crimes in the OSCE region: impact The impact of hate crimes on individual victims is usually more severe than that of other crimes.66 Targeting aspects of an individual’s identity can cause deep and lasting psychological trauma. This distress is often intensified in cases involving of multiple bias motivations or when victims belong to marginalized or vulnerable groups.

Beyond harming individual victims, hate crimes function as ‘message crimes’, sending a broader signal of intolerance to the victim’s community and society at large. Every anti-Christian hate crime conveys a message of exclusion and devaluation — not only to the targeted individual, but to Christian communities in general — declaring that they ‘do not belong’ or that they ‘are not welcome’. Other groups may also experience heightened fear, sensing that they too could become targets.67

In addition to inflicting lasting trauma on victims, their families and their communities, hate crimes undermine social cohesion by stoking fear and division. When hate crimes are not effectively addressed, targeted communities may lose trust in state institutions, and tensions between groups can escalate.68 Tolerating, endorsing or overlooking anti-Chri- stian hate crimes directly contradicts the long-standing and explicit commitments of pSs to promote tolerance, foster mutual respect and understanding, and ensure freedom of religion or belief. The consequences of such inaction extend beyond Christian commu- nities, affecting the fabric of society as a whole.

THE IMPACT OF SECURITY CHALLENGES AND ANTI-CHRISTIAN HATE CRIMES ON EXPRESSING CHRISTIAN IDENTITY

The fear of victimization might cause Christians to become more cautious, even to the point of self-censorship in public spaces, thereby limiting their ability to fully enjoy their freedom of religion or belief. This hesitation to express their religious identity can manifest in various ways:

• Selective disclosure. Christians may choose to withhold information about their religious identity in certain settings, avoiding open discussions about their faith or the distribution of religious literature due to safety concerns. Converts to

66 Hate Crime Victims in the Criminal Justice System. A Practical Guide, OSCE/ODIHR, 9 April 2020, p. 29. 67 Model Guidance on Sensitive and Respectful Treatment of Hate Crime Victims in the Criminal Justice System, OSCE/ODIHR, 4 October 2021, p. 11. 68 OSCE/ODIHR, Understanding the Needs of Hate Crime Victims, p. 8.

PART ONE: Understanding the Challenge of Anti-Christian Hate Crimes 43 Christianity, particularly women and young people, may feel compelled to hide Bibles or religious materials out of fear of violence from household members who do not share their beliefs.

• Restrictions on religious attire. Individuals might avoid wearing visible religious clothing, such as clerical garments, to prevent drawing unwanted attention or harassment.

• Concealment of religious symbols. Some Christians may choose to hide or only discreetly display Christian symbols, such as a cross, to avoid potential negative reactions.

• Suppression of religious practices in restrictive settings. In contexts such as prisons or migration/refugee reception or detention centres, Christians may refrain from owning a Bible or engaging in prayer due to fear of attacks. Similarly, in countries where Christian identity is stigmatized within the armed forces, and where military service is obligatory for men, Christian conscripts may avoid carrying religious texts, displaying symbols or practising their faith to protect themselves from discrimination or hostility from peers and superiors.

• Alteration of names. Individuals might modify or adopt neutral names to diminish overtly Christian associations and reduce the risk of targeting.

• Reluctance to register religious identity. Where national systems require the declaration of religious affiliation, some Christians may be hesitant to disclose their faith.

• Avoidance of religious exemptions. In educational settings where Christians are entitled to opt out of religious instruction, some may refrain from asserting this right, fearing negative consequences or unwanted attention.

“In the asylum centre, the Muslims discovered through my Bible reading that I was a Christian. I received death threats. They wanted me to return to Islam. The director said that he was powerless and couldn’t protect me. When I feared for my life, I reported the incident to a social worker, who wrote a report about it. The death threats continued to increase. The interpreter wanted to play down the threats and cover them up with the social services. The office instructed the centre management to take better care of my safety. But they didn’t feel able to do so. That’s why I was moved to another shelter.”69

69 Statement by male, Christian refugee from Iraq in Germany. Mangelnder Schutz religiöser Minderheiten in Deutschland. Religiös motivierte Übergriffe auf 743 christliche Flüchtlinge in deutschen Asylunterkünften, Open Doors Germany, p. 26, (in German).

44 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities THE IMPACT OF SECURITY CHALLENGES AND CHRISTIAN HATE CRIMES ON CHRISTIAN RELIGIOUS PRACTICE, COMMUNITY AND SOCIAL LIFE

Anti-Christian hate crimes can instil fear in Christian communities, leaving individuals feeling vulnerable and at risk of future attacks. As a result, security concerns arising from such incidents can have a significant impact on Christian religious, communal and social life in several ways, with particularly harmful effects on the collective exercise of their freedom of religion or belief:

• Reluctance to participate in religious services. Security threats arising from hate crimes, such as attacks on places of worship, may deter Christians from attending religious services and gatherings out of concern for their personal safety.

• Hesitation to publicize religious festivals and events. Fear of potential attacks may discourage communities from organizing or openly promoting religious festivals, celebrations and other events. Christians may avoid distributing public invitations or making announcements for religious festivals, such as Christmas and Easter, or other religious gatherings.

• Closure of social initiatives run by Christian organizations. Repeated targeting of Christian-run institutions — such as schools, hospitals, and charitable agencies — can result in their closure. This not only restricts the social engagement of Christian communities, but also limits their ability to express their faith through service to the wider community.

• Community isolation. Continued threats, combined with inadequate or ineffective responses from law enforcement and state authorities, may lead Christian communities to self-isolate, disengaging from broader society and reducing cooperation with public institutions.

• Financial burden of security measures. In situations where the authorities are unable or unwilling to ensure adequate protection, Christian communities may feel compelled to invest in private security for their places of worship, community centres and other facilities. These expenses can significantly strain community resources, especially for smaller Christian groups with limited financial means or less state support.

• Relocation. In extreme cases, persistent security challenges and lack of institutional support may force Christian communities to relocate — whether to a different area within their country or abroad — in search of safety and freedom to practice their religion.

PART ONE: Understanding the Challenge of Anti-Christian Hate Crimes 45 “For us, over time, it has become too tiring. When we’re in the Church of the Holy Cross, we’re always on the alert, always ready to react to any lack of respect for the place, the people or the celebrations taking place there. […] This constant state of alert prevents us from living prayer as it is lived out in our Benedictine vocation. […]

“We have been able to collaborate with the municipality — we’re thinking of the ‘street mediators’ in particular — with the police — both national and municipal — with Samu Social [municipal humanitarian emergency service], and so on. It’s because we’ve ‘tried everything’ that we can say we can’t do ‘more’. Taking all these parameters into account, we found it difficult to envisage the future in this climate of insecurity. In the end, we decided to return to Champagne to be closer to our source: the monastery of our sisters, the Benedictines of Saint-Thierry. […]

“We’re at peace with this decision, but we’ll leave with a heavy heart. […] It will be difficult for us to leave you, to leave you behind.” — Letter to the community by two nuns who felt forced to leave Nantes, France, due to a context of insecurity and repeated insults and violence.70

The response of both the authorities and wider society to anti-Christian hate crimes plays a crucial role in shaping the impact of hate crimes on Christian individuals and commu- nities. These responses can either reinforce or challenge the intolerance that fuels such crimes. Active investigation, prosecution and conviction of hate crimes sends a powerful message of justice for victims, while also condemning the motivations and actions of the offenders. On the other hand, when the hate-driven nature of these crimes and the overall climate of intolerance are not robustly addressed by the authorities, and no clear consequences are directed at the perpetrators, communities may lose trust in both their security and the effectiveness of state authorities.71

Bosnia and Herzegovina, 2019-2021. Members of the Serbian Orthodox Church in the City of Mostar have registered repeated anti-Christian incidents. On 28 August 2019, a priest and Orthodox believers who gathered to celebrate the Assumption received threatening messages on social media, after which a Serb community group issued a statement that underscored the impact of a robust response from the authorities:72

“We are saddened by the silence of the authorities in the City of Mostar, the Herzegovina-Neretva Canton and the Federation, who have not condemned the incident, threats and hate speech expressed towards members of the Serbian people.”

70 Vers un départ, Facebook post, 26 February 2023 (in French). 71 OSCE/ODIHR, Understanding the Needs of Hate Crime Victims, pp. 13 and 37. 72 Koordinacija Srba: Sankcionirati prijetnje Srbima u Mostaru, Herzegovina Info, 31 August 2019 (in Bosnian).

46 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities In April 2021 a burglary was committed at the home of a parish priest of the Serbian Orthodox Church in Bijelo Polje. The Parish Priest of Mostar issued a statement drawing attention to the impact on the community of repeated incidents:73

“Dozens of such and similar cases, whose perpetrators have not been discovered, are bringing unrest and insecurity to every pore of our community.”

Furthermore, civil society-led efforts, including multi-faith initiatives to condemn hate crime and address their root causes, can demonstrate solidarity and provide vital support for victims. In contrast, indifference from wider society can exacerbate the isolation and vulnerability of affected individuals and communities.

“This Thursday marks one year since the death of our father and husband, Diego Valencia. It has been twelve hard months in which the whole family has longed for him and remembered the fatal circumstances in which he passed away. […] we have been aware at all times of the support that friends and strangers have sent us. This is the moment to thank all of them for their generous closeness and selfless solidarity, without which, sincerely, it would have been difficult to bear the pain generated. […]

“May the infinite mercy of Our Lord have mercy on those who generate and have gen- erated so much evil in the world […]

“Finally, we would like to reiterate our gratitude for the countless expressions of affection, as proof and demonstration that his life, and that of so many other people belonging to the Church, was and is full of meaning.” — Open letter to the media by the family of the sacristan who was stabbed to death in the attack in Algeciras, Spain, in January 2023, to mark the one-year anniversary of his death.74

The security situation of Christian communities is also shaped by broader historical, political, and economic factors. On the one hand, the impact of anti-Christian hate crimes can be more intense in communities that have historically been marginalized and subjected to discrimination or even persecution.75 On the other hand, the historically dominant or privileged position of Christianity in many pSs does not mean that Christian individuals and communities in those countries are immune to hate crimes or that they do not deserve support to ensure their security. They are as entitled to the same state protection as any other religious or belief community affected by hate crime.

73 SPC traži da se hitno pronađu provalnici u kuću bjelopoljskog paroha, Bljesak Info, 22 April 2021 (in Bosnian). 74 Rubén García Perea, La emotiva carta de la familia de Diego Valencia en el aniversario de su asesinato: «Gracias a todos», Diario Área, 23 January 2024. 75 OSCE/ODIHR, Understanding the Needs of Hate Crime Victims, p. 13.

PART ONE: Understanding the Challenge of Anti-Christian Hate Crimes 47 “I was praying into the microphone at the altar when I heard a loud noise. I looked up and saw a sight no one wants to see: two guns were firing, and the believers were lying under the pews or running for shelter.

“One of the attackers pointed the gun at me. As a member of the congregation pushed me into the sacristy, I saw myself without any power to protect the sheep from the bandits who wanted to kill them.

“Then suddenly there was complete silence.

“As I walked among the pews and overturned chairs, I asked the congregation lying on the ground, ‘Are you alright?’ No one answered me. I thought they were all dead. I felt like a shepherd counting the killed sheep.

“Then someone was calling the emergency line. The police and ambulance arrived very quickly; then came the journalists and TV crews.

“The President of Turkey was one of the first to speak out against the incident, expressing the sympathy of the nation, followed by expressions of solidarity from several civil, political and religious authorities. Our neighbours also showed themselves as brothers and sisters. Christians, Muslims, Alevis and Jews alike showed closeness, solidarity and concrete help that were very touching.

“The police were standing in front of the entrance to the church and the garden day and night. In only 12 hours, they caught the two people who were harming our society.

“On the Sunday after the attack on the Mass, February 4, 2024, there were very few people. There were many police at the door, two busloads of police, three cars and special forces...

“As we are gradually returning to normal, I have been trying to make sense of everything that has happened and to get a sense of the future. In our church, on Sunday, January 28, 2024, a great miracle happened, no matter how bad it was. Although two terrorists entered the church ready to commit a massacre, they only killed one person as both guns jammed at the same time, after the first terrible shots.

“Several times after the incident, I see the scene of two masked men shooting at us while we are celebrating the holy mass and I often look at the door. I pray for those two masked people. The recovery period is the most beautiful time for the community; the community thanks God for the miracle that has happened, and rejoices in being together.” — Statement by parish priest fra Anton Bulai about the attack on the Nativity of the Blessed Virgin Mary Church in Istanbul on 28 January 202476

76 Statement provided to ODIHR for the purpose of reproduction in this Guide.

48 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities PART TWO: OSCE Commitments and International Standards on Intolerance against Christians and Key Principles on Addressing Anti-Christian Hate Crimes

PART TWO: OSCE Commitments and International Standards on Intolerance against Christians 49 This section provides an overview of the relevant OSCE commitments and international standards on intolerance against Christians and hate crime. It also outlines the key prin- ciples that should underpin measures aimed at addressing anti-Christian hate crimes.

I. Political commitments and international obligations OSCE HUMAN DIMENSION COMMITMENTS ON INTOLERANCE AGAINST CHRISTIANS

OSCE pSs have repeatedly condemned and committed to addressing intolerance and discrimination based on religion or belief, including intolerance against Christians. While underlining the importance of a comprehensive approach to address intolerance and discrimination, pSs have also acknowledged the specificities of different forms of intolerance, including “manifestations of racism, xenophobia, anti-Semitism, discrimi- nation and intolerance, including against Christians, Jews, Muslims and members of other religions, as well as violent manifestations of extremism associated with aggressive nationalism and neo-Nazism”.77 The 2005 Cordoba Conference marked the first high-level OSCE declaration to explicitly reference intolerance against Christians. Participating States committed to:78

“Condemn without reserve racism, xenophobia, anti-Semitism, and other forms of intolerance and discrimination, including against Muslims and Christians […]; and reaffirm their existing OSCE commitments in this field; […]

Reiterate that international developments or political issues never justify racism, xenophobia, or discrimination, including against Muslims, Christians and members of other religions;”

The declaration also encouraged the ongoing activities of the Personal Representative on Combating Racism, Xenophobia and Discrimination, also focusing on Intolerance and Discrimination against Christians and Members of Other Religions,79 and welcomed their role in “raising awareness of the overall fight of the OSCE to combat discrimination and promote tolerance”.

77 OSCE Ministerial Council Decision No. 10/07, para. 1. 78 OSCE, Cordoba Declaration by the Chairman-in-Office, para. 2. 79 First incumbent appointed on 23 December 2004. See, OSCE Chair appoints three Personal Representatives to promote tolerance and non-discrimination.

50 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities Subsequent Ministerial Council decisions built on these commitments. In 2005, pSs com- mitted to addressing prejudice, intolerance and discrimination against Christians, inter alia:

“Encourage public and private educational programmes that promote tolerance and non-discrimination, and raise public awareness of the existence and the unaccep- tability of intolerance and discrimination, and in this regard, to consider drawing on ODIHR expertise and assistance in order to develop methods and curricula for tolerance education in general, including: […] Fighting prejudice, intolerance and discrimination against Christians, Muslims and members of other religions.”80

In 2006, the OSCE Ministerial Council called upon pSs to address the root causes of intolerance and discrimination “through increased awareness-raising measures that […] [a]im to prevent intolerance and discrimination, including against Christians, Jews, Muslims and members of other religions.”81 Additionally, in 2007, the Ministerial Council called for “continued efforts by political representatives, including parliamentarians, strongly to reject and condemn manifestations of […] discrimination and intolerance, including against Christians, Jews, Muslims and members of other religions.”82

In 2013, the Ministerial Council called on pSs to:83

“Aim to prevent intolerance, violence and discrimination on the basis of religion or belief, including against Christians, Jews, Muslims and members of other religions, as well as against non-believers, condemn violence and discrimination on religious grounds and endeavour to prevent and protect against attacks directed at persons or groups based on thought, conscience, religion or belief; […]

Promote dialogue between religious or belief communities and governmental bodies, including, where necessary, on issues related to the use of places of worship and religious property; […]

Adopt policies to promote respect and protection for places of worship and reli- gious sites, religious monuments, cemeteries and shrines against vandalism and destruction;”

Finally, in 2014, the Ministerial Council issued the Declaration on Enhancing Efforts to Combat Anti-Semitism, which encouraged pSs to “elaborate Ministerial Council Declarations on enhancing efforts to combat intolerance and discrimination, including against Muslims, Christians and members of other religions.”84

80 OSCE Ministerial Council Decision No. 10/05, para. 5.3. 81 OSCE Ministerial Council Decision No. 13/06, para. 5. 82 OSCE Ministerial Council Decision No. 10/07, para. 1. 83 OSCE Ministerial Council Decision No. 3/13, p. 2. 84 OSCE Ministerial Council Decision No. 8/14, p. 3.

PART TWO: OSCE Commitments and International Standards on Intolerance against Christians 51 OSCE HUMAN DIMENSION COMMITMENTS ON HATE CRIME

OSCE pSs have emphasized the importance of addressing hate crime in a number of com- mitments. The 2003 Maastricht Ministerial Council urged pSs to combat hate crimes, and to collect and keep records on such crimes.85 In 2004, pSs were urged by the Permanent Council to combat hate crimes, denounce them, and support intergovernmental and non-governmental work in this area. States were also asked to collect data on hate crime, and report it periodically to ODIHR.86 The 2005 Ministerial Council called upon pSs to strengthen their efforts to address hate crime, including the reporting of information and statistics.87 This call was repeated at the Ministerial Council in Brussels in 200688 — where additional capacity building on hate crimes, including work with victims, as well as capacity building for civil society, were further called for — and again in Madrid, in 2007.89 Finally, in 2009 at the Ministerial Council in Athens, a decision was adopted focusing solely on hate crime, calling for data collection, adequate legislation, training and capacity building, victim support and other actions to combat hate crimes.90

INTERNATIONAL AND REGIONAL STANDARDS RELEVANT TO ADDRESSING INTOLERANCE AGAINST CHRISTIANS

The Universal Declaration of Human Rights,91 the International Covenant on Civil and Political Rights (ICCPR),92 and the European Convention on Human Rights (ECHR)93 enshrine fundamental human rights for universal protection. Manifestations of into- lerance against Christians challenge, undermine or violate the fundamental human rights principles contained in these international standards, such as the dignity and equality of all human beings, freedom of religion or belief and non-discrimination. Under international human rights law, states have an obligation to respect, protect and fulfil human rights,94 which has important implications for states’ responsibilities in addressing anti-Christian hate crimes.

85 OSCE Ministerial Council Decision No. 4/03. 86 OSCE Permanent Council Decision No. 621. 87 OSCE Ministerial Council Decision No. 10/05. 88 OSCE Ministerial Council Decision No. 13/06. 89 OSCE Ministerial Council Decision No. 10/07. 90 OSCE Ministerial Council Decision No. 9/09. 91 Universal Declaration of Human Rights (UDHR), United Nations, 10 December 1948. 92 International Covenant on Civil and Political Rights, United Nations, General Assembly, 16 December 1966. 93 Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms, Council of Europe, 4 November 1950. 94 The obligation to respect means that states themselves must not abridge human rights. The obligation to pro- tect means that states have a positive duty to protect individuals and groups from human rights abuses. The obligation to fulfil means governments must take positive action to facilitate the assurance of human rights for all. See International Human Rights Law, Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights, Instruments and Mechanisms.

52 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities International human rights treaties contain a number of provisions that are especially relevant to addressing anti-Christian hate crimes. The preamble of the ICCPR, for example, highlights “the inherent dignity of the human person” and the right of “freedom from fear”, both of which are violated by hate crime.95 States are under the obligation to effectively investigate and unmask possible bias motivations in relation to relevant human rights in conjunction with the prohibition of discrimination.96 The following section expands on some of the main human rights that are potentially violated by anti-Christian hate crimes.

Prohibition of discrimination (ICCPR Article 26, ECHR Article 14) sets out the obli- gation for states to ensure that everyone within their territories and subject to their jurisdictions enjoys their human rights without distinction or discrimination of any kind, including on the basis of religion or belief. The United Nations Declaration on the Elimination of All Forms of Intolerance and of Discrimination Based on Religion or Belief stipulates that states should “take all appropriate measures to combat intolerance on the grounds of religion or other beliefs”,97 which implies a responsibility to address intolerance against Christians.

The right to life (ICCPR Article 6, ECHR Article 2) recognizes everyone’s right to life as a supreme right under which no derogation is permitted.98 The duty to protect the right to life includes an obligation for states to adopt any appropriate laws or other measures to protect life from all reasonably foreseeable threats, including those emanating from private individuals and entities.99 The protection of this right is especially critical to the most serious types of anti-Christian hate crimes — those that take or threaten the lives of individuals.

Prohibition of torture, inhuman and degrading treatment or punishment (ICCPR Article 7, ECHR Article 3) protects both the dignity and the physical and mental integrity of the individual. States must ensure protection through effective measures against these prohibited acts, including by private individuals.100 Sustained physical attacks that take place in a wider context of acts of hostilities against religious minorities can amount to ill-treatment and “when investigating violent incidents State authorities have the addi- tional duty to take all reasonable steps to unmask any religious motive and to establish whether or not religious hatred or prejudice may have played a role in the events”.101 Thus, they must consider if there was additionally a breach of the prohibition of discrimination.

95 United Nations, International Covenant on Civil and Political Rights. 96 Milanović v. Serbia, App no 44614/07, ECtHR, 14 December 2010, paras. 96-98. 97 UN Declaration on the Elimination of All Forms of Intolerance and of Discrimination Based on Religion or Belief, UN General Assembly Resolution 36/55, 25 November 1981, para. 4. As a General Assembly resolution, the declaration is not legally binding on States, although it does create an international standard for action. 98 General Comment 36 on Article 6: right to life, CCPR/C/GC/36, Human Rights Committee, 3 September 2019, para. 2. 99 Ibid., para. 18. 100 Šečić v. Croatia, App no 40116/02, ECtHR, 14 December 2010, para. 67. 101 Milanović v. Serbia, App no 44614/07, ECtHR, 14 December 2010, para. 96.

PART TWO: OSCE Commitments and International Standards on Intolerance against Christians 53 The right to privacy, family and home (ICCPR Article 17, ECHR Article 8) protects everyone’s right from arbitrary or unlawful interference, including by private individuals. For example, states must conduct effective investigations into potential bias motivations underlying incidents that occur in the victims’ homes, as the location enhances their sense of vulnerability.102

The right to freedom of religion or belief (ICCPR Article 18, ECHR Article 9) protects a broad range of acts, including the freedom to worship and to build places of worship, to use ritual formulae and objects, to display symbols, to observe holidays and to wear distinctive clothing.103 The freedom to have or to adopt a religion or belief of one’s choice, including the right to change one’s religion or belief — also known as the forum internum — is afforded absolute protection under international law.104 In this regard, there are no permissible grounds for restricting this freedom, including on the basis of ‘security’ or ‘national security’.105 States are obligated to protect religious minorities, including Chri- stians, even when abuses are committed by non-state actors such as ‘extremist’ groups.106

Freedom of expression (ICCPR 19, ECHR 10) protects all forms of expression and constitutes the cornerstone of every free and democratic society.107 Article 19(2) of the ICCPR states that the exercise of the right to freedom of expression “carries with it special duties and responsibilities” and lists respect of the rights or reputations of others and the protection of national security, public order or public health and morals as legitimate grounds for restricting it. “Prohibitions of displays of lack of respect for a religion or other belief system, including blasphemy laws, are incompatible with the [ICCPR], except in the specific circumstances envisaged in article 20, paragraph 2, of the [ICCPR].”108 Article 20(2) requires State Parties to prohibit advocacy of national, racial or religious hatred that constitutes incitement to discrimination, hostility or violence, serving thereby as an important safeguard against infringement of the rights of individuals and religious or belief communities, and against acts of violence or persecution directed towards those groups.109

102 R.B. v. Hungary, App no 64602/12, ECtHR, 12 April 2016 and Alković v. Montenegro, App no 66895/10, 5 Decem- ber 2017. 103 UN HRC, General Comment 22, para. 4. 104 OSCE/ODIHR, FoRB Security Guide, pp. 15-16. 105 UN HRC, General Comment 22, paras. 5 and 8. 106 UN Special Rapporteur on Freedom of Religion or Belief, Interim report by the Special Rapporteur of the Commission on Human Rights on the elimination of all forms of intolerance and of discrimination based on religion or belief, United Nations General Assembly, 8 September 2000, para. 138. 107 General Comment 34, Article 19: Freedoms of opinion and expression, CCPR/C/GC/34, UN Human Rights Committee, 12 September 2011, para. 2. 108 Ibid., para. 48. 109 UN HRC, General Comment 22, paras. 7 and 9. See also the Rabat Plan of Action on the prohibition of advocacy of national, racial or religious hatred that constitutes incitement to discrimination, hostility or violence which lists six factors to determine whether speech amounts to incitement to hatred for the application of Article 20 of the ICCPR and is serious enough to warrant restrictive legal measures: (1) the context of the statement; (2) the speaker’s position or status; (3) the intent to incite the audience against the target group; (4) the content and form of the state- ment; (5) the extent of its dissemination; and (6) the likelihood of harm, including imminence. A/HRC/22/17/Add.4 Report of the United Nations High Commissioner for Human Rights on the expert workshops on the prohibition of incitement to national, racial or religious hatred, United Nations General Assembly, 11 January 2013, para. 29.

54 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities Similarly, the Council of Europe’s (CoE) European Commission against Racism and Intolerance (ECRI) recommends that States ensure that “oral, written, audio-visual expressions and other forms of expression, including the electronic media, inciting to hatred, discrimination or violence against racial, ethnic, national or religious groups or against their members on the grounds that they belong to such a group are legally categorised as a criminal offence”, in accordance with Article 10 of ECHR.110 In 2015, the Parliamentary Assembly of the CoE adopted a resolution on tackling intolerance and discrimination in Europe with a special focus on Christians. It called on member States to “ensure the protection of minority Christian communities” and to “publicly condemn the use of and incitement to violence, as well as all forms of discrimination and intolerance on religious grounds.”111

The right to an effective remedy (ICCPR Article 2.3, ECHR Article 13) imposes obligations on states to ensure that people whose human rights have been violated have access to effective and enforceable remedies. The United Nations Declaration of Basic Principles of Justice for Victims of Crime and Abuse of Power states that victims of crimes, which would include victims of anti-Christian hate crimes, should:112

• Be treated with compassion and respect for their dignity;

• Be entitled to access the mechanisms of justice and receive prompt redress, as provided for by national legislation, for the harm they have suffered; and

• Be provided with proper assistance throughout the legal process.

The Declaration includes other provisions relevant to addressing anti-Christian hate crimes, with calls for police, justice, health, social services and other personnel to receive training to sensitize them to the needs of victims. It emphasizes that special attention should be paid to individuals with heightened vulnerability due to the nature of the harm or their identity.

Beyond international human rights law, international humanitarian law (IHL) offers protection to religious or belief communities and sites from hate crimes in specific con- texts, particularly during armed conflicts. Acts of persecution against religious or belief communities can constitute crimes against humanity or genocide, both prohibited under IHL. Systematic attacks or hate crimes targeting members of religious or belief commu- nities during armed conflicts may fall under these categories. Article 33 of the Geneva Convention (IV) relative to the Protection of Civilian Persons in Time of War prohibits

110 ECRI General Policy Recommendation N°1 on combating racism, xenophobia, antisemitism and intolerance, European Commission against Racism and Intolerance (ECRI), 4 October 1996. 111 Council of Europe Resolution 2036 (2015) Final version, Tackling intolerance and discrimination in Europe with a special focus on Christians, Parliamentary Assembly, 29 January 2015 (8th Sitting). 112 UN General Assembly, Resolution 40/34, Declaration of Basic Principles of Justice for Victims of Crime and Abuse of Power, 29 November 1985.

PART TWO: OSCE Commitments and International Standards on Intolerance against Christians 55 pillage, indirectly safeguarding religious sites from looting during armed conflicts. In addition, attacks on places of worship constituting the cultural or spiritual heritage of peoples are prohibited in both international and internal armed conflicts.113

EUROPEAN UNION (EU) STANDARDS RELEVANT TO ADDRESSING INTOLERANCE AGAINST CHRISTIANS

The EU Charter of Fundamental Rights recognizes the right to freedom of thought, con- science and religion, including the “freedom to change religion or belief and freedom, either alone or in community with others and in public or in private, to manifest religion or belief, in worship, teaching, practice and observance.”114

The 2008 EU Framework Decision requires that all EU Member States take the necessary measures to ensure that racist and xenophobic motivation, including on the ground of religion, is considered an aggravating circumstance, or, alternatively, that such motiva- tion may be taken into consideration by the courts in the determination of the penal- ties. Further, the 2008 EU Framework Decision requires all EU Member States to make certain forms of incitement speech and ‘hate speech’, including on the group of religion, punishable by criminal penalties.115

In 2011, the Council of the European Union expressed concern about religious intoler- ance “as epitomized by recent violence and acts of terrorism, in various countries, against Christians and their places of worship,” and reaffirmed its commitment to promoting freedom of religion or belief.116 The same year, the European Parliament adopted a reso- lution on the situation of Christians in the context of freedom of religion, condemning all acts of violence against Christians and urging states to “step up their efforts to provide reliable and efficient protection for the religious denominations in their countries and to ensure the personal safety and physical integrity of members of religious denomina- tions in the country”.117

113 Article 53 of Additional Protocol I and Article 16 of Additional Protocol II. In the context of peace and freedom of religion or belief, the UN Special Rapporteur on Freedom of Religion or Belief recommended that States “protect all individuals, including persons belonging to religious or belief minorities, from being targeted on grounds of religion or belief and, further, ensure that State actors refrain from ‘securitizing’ persons belonging to religious or belief minorities and communities” (A/79/182). With respect to the rights of people belonging to religious or belief minorities in situations of conflict or insecurity, the Special Rapporteur recommended that States “[f]ulfil obligations to prohibit incitement (online and offline) to discrimination, hostility or violence based on religion or belief ” and “[f]acilitate early warning and response systems through violence prevention strategies encompassing the most at-risk communities” (A/HRC/49/44). 114 EU Charter of Fundamental Rights, Article 10, European Union Agency for Fundamental Rights (FRA), Official Journal of the European Union, C 303/17, 14 December 2007. 115 Council Framework Decision of 28 November 2008 2008/913/JHA on combating certain forms and expressions of racism and xenophobia by means of criminal law, Official Journal of the European Union, Council of the European Union, 28 November 2008, Articles 1 and 2. 116 Press release. 3069th Council meeting Foreign Affairs, Council of the European Union, 21 February 2011. 117 European Parliament resolution of 20 January 2011 on the situation of Christians in the context of freedom of religion, European Parliament, 20 January 2011.

56 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities In 2022, the European Parliament adopted a resolution on the persecution of minorities on the grounds of religion or belief, stressing the “paramount importance of holding accountable perpetrators of human rights abuses against persons belonging to belief or religious minorities”.118 The resolution emphasized the importance of supporting wom- en and girls, acknowledging that “women belonging to belief or religious minorities are particularly at risk of increased discrimination and violence” and that they have been “specifically and increasingly targeted with the purpose of inflicting harm on their com- munity as a whole.”

The 2012 EU Victims’ Rights Directive established minimum standards for the rights, support and protection of victims of crime, including hate crime victims. It recogniz- es them as particularly vulnerable, calling on EU Member States to ensure that victims receive an individual assessment to identify specific protection needs as well as additional protection rights throughout the criminal justice process. Furthermore, the Directive calls on Member States to establish specialized victim support services tailored to hate crime victims.119

118 European Parliament resolution of 3 May 2022 on the persecution of minorities on the grounds of belief or religion (2021/2055(INI)), European Parliament, 3 May 2022. 119 Directive 2012/29/EU of the European Parliament and of the Council of 25 October 2012 establishing minimum standards on the rights, support and protection of victims of crime, and replacing Council Framework Decision 2001/220/JHA, Official Journal of the European Union – European Parliament, 25 October 2012, Articles 8-9 and 22-23; To enhance the implementation of the Directive, the European Commission issued a guidance note in 2017: Ensuring justice, protection and support for victims of hate crime and hate speech: 10 key guiding prin- ciples; Information on the specific resources available to victims of hate crime is also available at the European Commission’s Overview of resources and initiatives to support progress on ensuring justice, protection and support for victims of hate crime and hate speech in the EU Member States, December 2017.

PART TWO: OSCE Commitments and International Standards on Intolerance against Christians 57 II. Key principles to guide efforts to address anti-Christian hate crimes and the security needs of Christian communities The following principles should guide efforts by OSCE participants and other relevant actors to address anti-Christian hate crimes and the related security needs of Christian communities.

1. RIGHTS-BASED

A human rights-based approach is a conceptual and practical framework based on international human rights standards and directed at promoting, protecting and fulfilling human rights for all.120 It places the focus on common values and principles, rather than on differences, highlighting the equal rights and standing of every individual, regardless of their religion, ethnic origin, gender or other factors. It also underscores the indivisibility, interconnectedness and interdependence of human rights, in the sense that all human rights of all individuals and communities are equally important and that the realization of one right often is contingent on the realization of others.

A human rights-based approach to addressing anti-Christian hate crimes and the related security challenges facing Christian communities grounds policymaking and implemen- tation in international human rights law. It prioritizes the dignity, equality and rights of all individuals, regardless of religion or belief, ethnicity, gender, sexual orientation, disability or other identity characteristics. This approach reinforces the understanding that pSs are under an obligation under international law to protect individuals and religious or belief communities from bias-motivated threats and attacks that challenge, undermine or violate fundamental human rights.

2. COMPREHENSIVE, HOLISTIC AND COOPERATIVE

Addressing anti-Christian hate crimes requires a comprehensive, cross-cutting and holistic approach, because these offences are rarely isolated incidents; they are often symptoms of broader societal divisions, systemic prejudices and deep-seated intolerance. This approach ensures that the fight against anti-Christian hate crimes does not occur

120 Human Rights-Based Approach, European Network for National Human Rights Institutions (ENNHRI).

58 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities in isolation, but stands in solidarity with efforts to combat all forms of intolerance and discrimination. It recognizes the interconnected and overlapping nature of these issues, because intolerance — whether based on ethnicity, nationality, religion or belief, gender, sexual orientation, disability or other identity characteristics — often stems from similar root causes and drivers, such as fear, ignorance, prejudice, historical injustices and eco- nomic inequalities. Further, it reinforces the important principle that human rights are indivisible and universal. When governments and societies address anti-Christian hate crimes as part of a broader human rights challenge, they not only protect those targeted but also strengthen the social fabric against division, enabling societies to become more just, inclusive, cohesive and peaceful for everyone.

Addressing anti-Christian hate crimes requires a comprehensive and multifaceted approach that cuts across and incorporates a broad spectrum of measures and actors to effectively address the problem, including its root causes and drivers, in both preven- tative and responsive ways. Legal frameworks, awareness-raising, education, interfaith and interreligious dialogue, media responsibility and support services for victims all contribute to building an inclusive and human rights-respecting environment where Christian individuals and communities, like all others, can feel secure and respected. Equally important is the need to engage a wide array of stakeholders as part of a com- prehensive and holistic approach to tackling anti-Christian hate crimes. National and local authorities, including policymakers and law enforcement agencies, civil society organizations, national human rights institutions, equality bodies, educators, social media and technology companies, the media, affected Christian communities and other religious or belief communities, must all play active roles in shaping and implementing effective responses. This comprehensive and inclusive engagement ensures that policies and measures can draw upon the insights and strengths of various sectors.

A cooperative and well-coordinated approach is vital to addressing anti-Christian hate crimes and related security challenges. When all key actors work in concert, as part of a whole-of-society endeavour, efforts to address anti-Christian hate crimes become more resilient and far-reaching. Integrated efforts across key sectors not only protect the rights and dignity of Christian individuals and communities, but also identify overlapping patterns of intolerance, discrimination and hate crimes, and reinforces the broader values of freedom of religion or belief, pluralism and social cohesion.

Broad-based, inclusive civil society coalitions have proven effective in combating various forms of intolerance.121 Organizations working to address anti-Christian hate crimes should explore partnerships with other groups and communities working to promote tolerance and non-discrimination that might otherwise remain isolated or disconnected. This includes women’s rights organizations, anti-racism and xenophobia groups, other

121 In recognition of the potential of coalitions to develop and implement powerful, innovative and inclusive strategies that can lead to significant change, in 2018 ODIHR published Coalition Building for Tolerance and Non-Discrimination: A Practical Guide to support individuals and organizations seeking to build and maintain coalitions aimed at addressing various forms of intolerance and discrimination.

PART TWO: OSCE Commitments and International Standards on Intolerance against Christians 59 religious or belief communities and those working for LGBTI and disability rights. By fostering solidarity and the sharing of learning and good practices, a cross-cutting civil society-based framework for advancing tolerance and non-discrimination encourages deeper understanding and the development of more inclusive, effective and sustainable solutions to combat all forms of intolerance and hate crimes, including those affecting Christians.

One example of cooperation between different religious and faith-based organizations in the area of security is the Safer and Stronger Communities in Europe (SASCE) pro- ject, which was implemented jointly by the Security and Crisis Centre of the European Jewish Congress, the Conference of European Churches, the European Buddhist Union and the Faith Matters organization. The aim of the project was to increase security in and around places of worship, as well as within and between Christian, Buddhist, Muslim and Jewish communities. The project included the development of a poster and video on identifying and reporting hate crime as well as training on crisis management and ways of ensuring security for religious or belief communities, including in response to anti-Christian hate crimes.122

3. PARTICIPATORY

Effective responses to hate crimes require the active participation of Christian individuals and communities in the development and implementation of policies and measures designed to address anti-Christian hate crimes and related security concerns. Inclusive participation ensures the voices of diverse Christian communities — from different denominations, ethnic backgrounds and social contexts — are heard and represented in policymaking and public discourse. This approach builds trust among and between government authorities, other key stakeholders and Christian communities.

The experiences of those impacted by hate crimes are essential to shaping responsive and informed efforts to tackle the problem of anti-Christian hate crimes, its causes and drivers effectively. Hate crime victims can provide valuable information to policyma- kers to increase their level of awareness about what it means to become a victim of a bias-motivated incident and, thereby, strengthen their ability to address associated risks in a comprehensive manner. Particular attention should be paid to creating opportunities for hate crime victims from the most marginalized communities and those that face a high risk of bias-motivated victimization to share their experiences.123

122 Safer and Stronger Communities in Europe (SASCE) website. 123 Including the voices of hate crime victims in policymaking and policy implementation – a practical guide, OSCE/ODIHR, 3 June 2024, p. 12.

60 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities ODIHR's publication Including the voices of hate crime victims in policymaking and policy implementation – a practical guide124 presents ten practical steps for national stakeholders:

1. Putting victims at the centre of any initiative 2. Choosing a suitable format for engagement 3. Preparing the engagement 4. Creating safer spaces 5. Managing expectations 6. Offering support before, during and after the event 7. Building trust and long-term partnerships 8. Putting systems in place to institutionalize hate crime victims’ voices 9. Avoiding the instrumentalization of victims and their voices 10. Ensuring that a range of voices are heard

A shift towards a problem-oriented, community-based policing approach can promote the active participation of Christian individuals and communities in enhancing public safety and social cohesion. This approach also contributes to establishing trust between law enforcement and the communities they serve. Reflecting a community’s diversity within the law enforcement workforce is an important factor in effectively addressing anti-Christian hate crimes. Greater representation fosters stronger relationships between targeted communities and law enforcement, improves institutional understanding of the concerns of both majority or minority Christian denominations, and bring diverse perspectives to the formulation of policies and procedures.

4. DO NO HARM

The do no harm principle requires that all measures to address hate crime avoid exa- cerbating existing vulnerabilities or introducing new risks. Every effort should be made not to jeopardize the life, physical and psychological safety, freedom and well-being of victims, witnesses and communities affected by anti-Christian hate crimes. Hate crime victims are particularly at risk of secondary victimization,125 which can severely impact their emotional and psychological health and social and economic well-being.126

124 Ibid. 125 “Secondary Victimization refers to the victimization that occurs not as a direct result of the criminal act but through the response of institutions and individuals to the victim. This includes, but is not limited to, not recog- nizing and treating the victim in a respectful manner, an insensitive and unprofessional manner of approaching the victim and discrimination of the victim in any kind.” Preventing Secondary Victimization policies and practices, European Crime Prevention Network, EUCPN Toolbox Series No. 7, p. 9. 126 OSCE/ODIHR, Understanding the Needs of Hate Crime Victims, p. 14.

PART TWO: OSCE Commitments and International Standards on Intolerance against Christians 61 In line with the do no harm principle, the prevention of secondary victimization is crucial and can be achieved through an emphasis on empathy and care throughout the criminal justice and victim support processes.127 An empathetic response to anti-Christian hate crimes requires that those working with hate crime victims understand the individual and communal impacts of hate crimes on individuals and communities and have the skills to offer emotional support.

5. VICTIM-CENTRED

A victim-centred approach puts the victim at the centre of the response to anti-Christian hate crimes, recognizing the victim’s perception and experience and giving special importance to the victim’s rights and needs. This approach acknowledges that hate crime victims are individuals with specific needs. It treats them as an authority on their own experience and an equal, informed partner in progressing their case through the criminal justice or other rehabilitation processes.128 This approach should:129

• Foster trust with Christian individuals and communities and other civil society organizations to encourage reporting of hate incidents and ensure access to reporting mechanisms;

• Take into account the victim’s perception of the bias motivation for the crime;

• Keep hate crime victims informed about the progress of their cases;

• Provide effective protection and support measures to hate crime victims, based on the specific needs of individual victims and affected communities, and consider the gender perspective by identifying whether people of different genders have distinct protection and support needs;

• Ensure victims can fully participate in court proceedings;

• Provide training for all government bodies and civil society organizations engaging with victims, including social services working with victims of domestic violence so they can recognize and respond to anti-Christian hate crimes; and

• Allocate adequate funding and other resources to ensure the availability and sustainability of services provided by civil society organizations to Christian individuals and communities affected by hate crime.

127 Hate Crime Victim Support: Policy Brief, OSCE/ODIHR, 22 April 2022, p. 25. 128 Ibid., pp. 8-9. 129 Ibid., pp. 41-3.

62 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities Crucially, a victim-centred approach avoids using victims to serve institutional, political or ideological agendas. The aim must be to promote tolerance and non-discrimination, effectively address hate crimes and foster inclusive and cohesive societies.130

The Canadian Victims Bill of Rights defines a victim as “an individual who has suf- fered physical or emotional harm, property damage or economic loss as the result of the commission or alleged commission of an offence.”131 It gives every victim the right to information, protection, participation and the right to seek restitution. Following a finding of guilt, victims have the right to present a victim impact statement for the court to consider in sentencing (section 722 of the Criminal Code). A victim impact statement is a written statement drafted by the victim that describes the physical or emotional harm, property damage or economic loss that he or she has suffered as a result of the offence. The Court must take the victim impact statement into account when sentencing an offender.132

6. GENDER SENSITIVE

Hate crime victims, including those belonging to Christian communities, often face intersecting forms of intolerance and discrimination based on gender, sexual orientation, ethnicity, religion or belief and more.133 An intersectional approach ensures that policies and other measures address these overlapping and interconnected vulnerabilities.

A person’s gender may influence the nature, frequency and impact of their experiences of bias-motivated crime. Therefore, government measures to address anti-Christian hate crimes and the related security needs of Christian communities must be gender sensitive.

7. TRANSPARENT

Governments must be open and transparent about the measures they are taking to address anti-Christian hate crimes. Transparency helps build and strengthen trust among and between stakeholders working to counter anti-Christian hate crimes and ensure the security of Christian communities.

130 OSCE/ODIHR, Including the voices of hate crime victims in policymaking and policy implementation, p. 29. 131 Canadian Victims Bill of Rights, Canada – Justice Laws Website, 23 April 2015. 132 Criminal Code, Canada – Justice Laws Website, 1985. 133 See the discussion on intersectionality in the section on “Anti-Christian hate crimes in the OSCE region: context” above.

PART TWO: OSCE Commitments and International Standards on Intolerance against Christians 63 One effective approach is to share national, regional or local action plans and regular progress reports with affected communities and the wider public. This allows for clear communication about what is being done, what is effective and where challenges remain. Key actors can also be invited to participate in evaluating progress and to share their learning about how to effectively counter anti-Christian hate crimes. Additionally, making hate crime data publicly accessible is a vital aspect of maintaining transparency.

In Sweden, the Forum for Living History of the Ministry of Culture is responsible for conducting follow-up on the implementation of the National Action Plan against Racism and Hate Crime and publishes an annual report on this topic.134 In addition, the Swedish National Council for Crime Prevention (Brå) regularly publishes sta- tistical reports on hate crime reported to the police, providing, among others, data disaggregated by bias motivation, type of crime, gender, location and relationship between the victim and the perpetrator.135

134 Samordning och uppföljning av statens arbete mot rasism och hatbrott, Forum för levande historia website. 135 Jon Lundgren and Aravella Lejonstad, Hate crimes reported to the Police in 2022, The Swedish National Council for Crime Prevention (Brå), 2023.

64 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities PART THREE: Responding to Anti-Christian Hate Crimes and the Security Challenges of Christian Communities

PART THREE: Responding to Anti-Christian Hate Crimes and the Security Challenges of Christian Communities 65 This section outlines practical steps for addressing anti-Christian hate crimes and the related security challenges facing Christian communities. In line with a comprehensive approach to addressing intolerance,136 the recommended practical steps aim both to address the commonalities and shared characteristics of hate crimes and recognize and address the specificities of anti-Christian hate crimes. These steps emphasize the primary responsibility of pSs in tackling acts of intolerance and discrimination within their jurisdictions. At the same time, they acknowledge the complementary and vital roles of other stakeholders, particularly Christian communities and wider civil society.

Practical steps 1. ACKNOWLEDGING THE PROBLEM

The starting point for addressing anti-Christian hate crimes is to acknowledge that it poses a serious threat not only to the security of individuals and communities but also to broader societal cohesion. This requires a prompt, coordinated and comprehensive response. Effectively countering anti-Christian hate crimes and its associated security challenges requires sustained political will and commitment. Governments must send a clear and unequivocal message that all forms of hatred, including anti-Christian sen- timent, are unacceptable. This stance must extend beyond hate crimes to ‘hate speech’ — even when it does not meet the legal threshold for criminal prosecution — because such expression can foster a discriminatory and hostile environment for individuals and communities and undermines societal cohesion and security.137

Official recognition of anti-Christian hate crimes is essential to delegitimizing hostility and violence based on religion and belief and fostering trust with the affected groups and communities.138 It also reinforces the messages that responsibility for addressing these issues lies not with Christian communities alone, but with the whole of society, including its governments and political representatives.

Governments and policymakers have several avenues through which they can acknow- ledge and address the challenges related to anti-Christian hate crimes and the security of Christian communities, including:

• Commission empirical research on anti-Christian hate crimes and disseminate reports developed by civil society organizations to enhance governmental understanding of the issue;

136 OSCE Ministerial Council Decision No. 10/07. 137 OSCE/ODIHR, Hate Crime Prosecution at the Intersection of Hate Crime and Criminalized ‘Hate Speech’, p. 17. 138 UNGA, A/75/385, paras. 30-1.

66 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities • Establish cross-governmental or parliamentary working groups to coordinate responses, address various dimensions of anti-Christian hate crimes and build trust among different Christian communities, political representatives and policymakers;

• Create standing forums that include government officials, security services, civil society representatives and Christian community leaders to identify and respond to concerns related to anti-Christian hate crimes and associated security challenges;

• Develop a robust legal framework that enables government collaboration with Christian communities to effectively address their specific security challenges;

• Acknowledge that Christian individuals and communities have been targets of hate crimes, including by violent ‘extremists’ or terrorists, and include Christian communities and institutions on lists of potential soft targets; and

• Issue prompt and strong public condemnations of anti-Christian hate incidents and crimes, both online and offline, that express solidarity with Christian communities.

Recognizing anti-Christian hate crimes as a pressing challenge can also serve as the basis for a critical evaluation of existing mechanisms for preventing and responding to hate crimes more broadly.

Recommendation

Governments and policymakers should acknowledge that intolerance against Christians and anti-Christian hate crimes pose a serious threat not only to the secu- rity of individuals and communities but to broader wider societal cohesion, requiring a prompt, coordinated and comprehensive response.

Example of good practice

The Parliamentary Assembly of the CoE acknowledged the issue of anti-Christian hate crimes in its 2015 resolution on tackling intolerance and discrimination in Europe with a special focus on Christians:139

“Intolerance and discrimination on grounds of religion or belief affect minority religious groups in Europe, but also people belonging to majority religious groups. Numerous acts of hostility, violence and vandalism have been recorded in recent years against Christians and their places of worship, but these acts are often overlooked by the national authorities.”

139 Council of Europe, Resolution 2036.

PART THREE: Responding to Anti-Christian Hate Crimes and the Security Challenges of Christian Communities 67 2. PROMOTING EDUCATION, AWARENESS-RAISING AND INTERFAITH AND INTERRELIGIOUS DIALOGUE

Intolerance towards religious or belief communities is not caused by societal diversity itself, but rather by negative attitudes to religious or belief diversity and by approaches to managing peaceful coexistence among individuals and groups of different religious, belief and ethnic backgrounds in society.140 The attitudes and tensions that fuel inter-communal conflict are often deeply rooted in stereotypes and misconceptions. Therefore, one of the most urgent challenges today is to foster knowledge and understanding of different religions, beliefs and cultures.

In the long term, anti-Christian hate crimes and the security needs of Christian com- munities can only be effectively addressed by tackling the underlying prejudice that drives intolerance. As already discussed, efforts to counter specific forms of intolerance and hatred, including anti-Christian bigotry, are most effective when integrated into a broader strategy aimed at eliminating all forms of hatred in society. Three distinct yet complementary strategies for preventing anti-Christian hate crimes and other forms of intolerance are education, awareness-raising and interfaith and interreligious dialogue.

Interfaith dialogue can bridge divides between communities, encouraging empathy and solidarity across religious lines. Media responsibility, public awareness campaigns and support services for victims also contribute to building an inclusive environment where Christian communities, like all others, can feel secure and respected. A multifaceted strategy ensures that the root causes of intolerance are addressed in both preventative and responsive ways.

Education

OSCE pSs have committed to addressing the root causes of intolerance and discrimination through education. Considering that prejudice is often learned, education can play a criti- cal role in addressing and countering all manifestations of prejudice and discrimination.141

Education plays a vital role in challenging the conditions that give rise to intolerance, as well as in cultivating a culture rooted inequality, understanding and inclusion. By promoting respect for diversity and tolerance and actively discouraging prejudice, education becomes a powerful tool for building a more cohesive, peaceful and secure society. It raises awareness of the valuable contributions to society that individuals from all backgrounds make and fosters mutual understanding. Moreover, education is essential for dispelling harmful stereotypes and instilling a culture of respect from an early age.

140 A/79/182 Interim report of the Special Rapporteur on freedom of religion or belief, Nazila Ghanea, United Nations General Assembly, 18 July 2024, para. 37. 141 Addressing Anti-Semitism through Education. Guidelines for Policymakers, UNESCO and OSCE/ODIHR, 31 May 2018, p. 12.

68 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities OSCE pSs should therefore develop comprehensive education policies and strategies that promote greater understanding of, and respect for, diverse cultures, ethnicities, religions and beliefs. In doing so, they can benefit from the expertise and assistance of ODIHR in designing and implementing educational programmes, curriculums and teaching methods — both in public and private settings — to address all forms of intolerance, including intolerance against Christians effectively. Furthermore, states are encouraged to foster a culture of tolerance and respect for diversity beyond formal education by engaging with institutions, such as museums, libraries and cultural heritage centres.142

Moreover, states should implement comprehensive training and capacity-building initiatives for public officials, particularly within law enforcement, to enhance their awareness of and sensitivity towards Christian communities and their experiences of hate crimes. This training should aim to strengthen the religious literacy143 of public officials, equipping them to address the needs of individuals and groups from diverse religious or belief backgrounds.144 This includes the ability to engage respectfully and appropriately with victims of anti-Christian hate crimes.

Educational measures that foster respect for religious or belief diversity should:145

• Deliver unbiased and accurate information about the diversity of religions and beliefs in society, helping to combat religious illiteracy, negative stereotypes, misperceptions and prejudice;

• Create opportunities for individuals of different religious and belief backgrounds, including non-believers, to interact and experience diversity in an open and natural way;

• Equip participants with the knowledge, skills and attitudes to live harmoniously in a pluralistic society;

• Be grounded in respect for human dignity and universal human rights; and

• Aim to reduce conflicts rooted in misunderstanding or lack of awareness about others’ beliefs.

In addition, education plays a crucial role in strengthening learners’ media and infor- mation literacy, particularly in response to the growing spread of disinformation and

142 OSCE/ODIHR, FoRB Security Guide, p. 20-21. 143 Religious literacy entails the ability to discern and analyse the fundamental intersections of religion and social/ political/cultural life through multiple lenses. See: What is Religious Literacy? | Religion and Public Life at Harvard Divinity School 144 Belief, Dialogue and Security — Fostering dialogue and joint action across religious and belief boundaries, OSCE/ODIHR, 2 October 2024, p. 48. 145 OSCE/ODIHR, FoRB Security Guide, p. 20-21.

PART THREE: Responding to Anti-Christian Hate Crimes and the Security Challenges of Christian Communities 69 misinformation.146 OSCE pSs should adopt measures to “educate social media users about the harms of online harassment and abuse, including the psychological impacts and chilling effects on targeted or marginalized groups”,147 including Christian communities. These educational initiatives can be developed in collaboration with civil society organiza- tions, which often have valuable experience in developing tools and resources — especially for young people — on the responsible use of social media and digital communication technologies to foster tolerance, respect for diversity and inclusion.

Recommendation

Governments should develop comprehensive domestic education policies and strate- gies to address the root causes of intolerance and discrimination, including intolerance against Christians. These measures should be implemented both in private and public education institutions, in other public institutions, and in training initiatives for public officials.

Examples of good practice

The ‘Din tro min tro’ (‘your faith, my faith’) project in Denmark is an initiative originating from the Folkekirke — the Evangelical-Lutheran Church occupying the special rank of ‘the Established Church of Denmark’ — which is supported by the state. The project activities include representatives of Judaism, Christianity and Islam explaining their faiths and practices to middle school students and engaging in a dialogue in the close and friendly environment of the classroom.148

Spain carries out annual training days as part of the ‘Municipalities of Tolerance’ programme, promoted by the Pluralism and Coexistence Foundation with the Spanish Federation of Municipalities and Provinces (FEMP), to help local governments take an inclusive approach to religious diversity. The conference improves the capacities of law enforcement to protect the free exercise of freedom of religion or belief and combat religious intolerance. This is done in collaboration with the Spanish Episcopal Conference, the Federation of Evangelical Religious Entities in Spain, Jehovah’s Witnesses in Spain and other religious institutions.149

146 OSCE/ODIHR and UNESCO, Addressing Anti-Semitism through Education. Guidelines for Policymakers, p. 14; and UNGA, A/HRC/47/25, para. 20. 147 OSCE/ODIHR, Belief, Dialogue and Security, p. 34. 148 A/HRC/34/50/Add.1, Report of the Special Rapporteur on freedom of religion and belief on his mission to Denmark, United Nations General Assembly, 28 December 2016, para. 65. 149 Policía Local y Protección de la Libertad Religiosa, Federación Española de Municipios y Provincias (FEMP), 18 December 2023 (in Spanish).

70 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities Awareness-raising

Awareness-raising campaigns and initiatives that inform society about religious or belief communities, their rights and the value of religious and belief diversity represent another key strategy for preventing anti-Christian hate crimes. Such measures should aim to:150

• Raise awareness about the existence and experiences of religious and belief diversity. This includes providing a clear and accurate understanding of the specific characteristics of contemporary anti-Christian bias, as well as of common discriminatory narratives that drive intolerance against Christians;

• Highlight the value of religious and belief diversity as a source of mutual enrichment within societies. This involves emphasizing the positive cultural, religious and educational contributions of the local Christian communities to wider society; and

• Challenge negative stereotypes that contribute to the rise of discrimination, hostility and intolerance in society by promoting understanding of and respect for different religions and beliefs. One key message could be that anti-Christian hate crimes do not take place in a vacuum — everybody has a role to play in fostering a climate of mutual respect and understanding. Another critical message is that manifestations of anti-Christian bias have no place in open, equal and democratic societies, as they undermine core values and human rights principles that form the foundation of such societies.

Awareness-raising programmes should be developed and delivered through collaboration between the state and a wide range of stakeholders, such as civil society organizations, national human rights institutions, cultural heritage bodies, education professionals, the media and Christian and other religious or belief communities, as well as interfaith and interreligious organizations.151

Local governments are well-placed to implement awareness-raising activities aimed at addressing intolerance and strengthening social cohesion.152 At the national level, parliamentary hearings on intolerance against Christians can be an effective means of bringing the issue to the forefront of the national agenda. On the international stage, organizations can provide a platform for adopting international commitments and standards on intolerance against Christians, facilitate the exchange of good practices and coordinate regional or international awareness-raising campaigns to counter such intolerance.

150 OSCE/ODIHR, FoRB Security Guide, p. 21. 151 Ibid. 152 A/78/207 Interim report of the Special Rapporteur on freedom of religion or belief, Nazila Ghanea. Freedom of religion or belief, from the grass-roots level, United Nations General Assembly, 19 July 2023, para. 25.

PART THREE: Responding to Anti-Christian Hate Crimes and the Security Challenges of Christian Communities 71 Civil society organizations can play a crucial role in developing and implementing long-term initiatives that raise public awareness of the importance of human rights, peaceful coexistence and pluralistic societies. These efforts can also nurture empathy and critical thinking, which are essential for reducing bias and negative stereotypes while fostering positives attitudes towards diversity. In recent years, a considerable range of awareness-raising initiatives involving civil society has emerged across the OSCE region, contributing to the promotion of diversity and inclusion.

Furthermore, both traditional media and social media platforms can play a pivotal role in raising awareness about the nature and impact of intolerance against Christians. “There is clear evidence that robust public information regimes and independent journalism are strong antidotes to disinformation.”153 Partnering strategically with the media as part of government efforts to counter and condemn intolerance against Christians can signifi- cantly enhance public awareness of the problem. In certain contexts, this may involve, as a first step, engaging with the media to challenge biased narratives about both majority and minority Christian communities. Furthermore, given that digital technologies have transformed the information and media landscape, awareness-raising efforts should leverage the online space, especially social media, to launch awareness-raising campaigns and combat anti-Christian content circulating online.

Recommendation

Governments should collaborate with a wide range of actors to develop and implement awareness-raising campaigns and activities using diverse methods and at different lev- els of society to raise awareness and understanding of intolerance against Christians.

Examples of good practice

The Office of Religious Affairs of the Municipality of Barcelona was created in 2005 to combat inequalities related to the enjoyment of the right to freedom of thought, conscience and religion or belief, promote awareness of the religious plurality in Barcelona and generate spaces for participation, dialogue and positive interaction between the different beliefs and with the rest of the city’s inhabitants. The Office implements a variety of activities based on a preventive approach to promote tolerance and inclusion, including:154

• Support to religious communities to organize religious activities in public spaces and handing out brochures on religious traditions with the logo of the Municipality during these religious activities

153 UNGA, A/HRC/47/25, para. 23. 154 Religious Affairs Office. Area of Culture, Education, Sports and Life Cycles, Municipality of Barcelona.

72 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities • Cultural activities to highlight the cultural significance of religious communities

• Support to religious communities to engage in the participatory and consultative processes of the City Council

• Educational activities in high schools related to prejudice based on religion

• Training for community police officers, including visits to local places of worship — including those belonging to Protestant communities, Jehovah’s Witnesses and the Philadelphia Church of God — to build personal relationships

• Interfaith dialogue spaces, including with youth

• Funding for renovations of places of worship, including security features

On 19 January 2025, civic and faith leaders in Guildford, England, signed the Guildford Declaration of Freedom of Religion and Belief.155 Remembering the unjust expulsion of the Jewish community of the town in 1275, the Guildford Declaration states:

“We celebrate the rich tapestry of cultural, religious, and ethnic diversity that strengthens our borough. […] We stand united against all forms of hate, prejudice, and violence. […] Together, we commit to building a future rooted in inclusivity, understanding, and shared responsibility, ensuring that the mistakes of history are not repeated.”

At the signing event, the Right Reverend Andrew Watson, Bishop of Guildford said:

“This has been a powerful and sobering occasion, as we’ve marked the 750th an- niversary of a dark day in the history of our town – the expulsion of the Jews from Guildford by order of the then Queen. Both Church and State were complicit in fuelling that injustice, and today has been an opportunity to acknowledge that. But perhaps its main value has been the opportunity to reflect on religious discrimination in all its forms – learning from the past to shape a better future.”

‘Get the Trolls Out! Undivided Action on Divisive Speech’ is a project and campaign that combats intolerance and discrimination based on religious grounds in Europe. Led by the Media Diversity Institute (MDI) with the support of six partners from across Europe, the campaign harnesses the power of social media to disseminate innovative media outputs and generate dialogue in order to challenge online religious hate, including anti-Christian sentiment.156

155 Civic, religious and community leaders of Guildford send a powerful message of unity, Guildford Borough. 21 January 2025. 156 Get The Trolls Out website, Media Diversity Institute.

PART THREE: Responding to Anti-Christian Hate Crimes and the Security Challenges of Christian Communities 73 Interfaith and interreligious dialogue and partnerships

Interfaith and interreligious dialogue and partnerships are effective strategies for addressing the root causes of religious intolerance, countering negative stereotypes based on religion or belief, promoting relationships of openness and trust, and fostering understanding and mutual respect among individuals and communities of different religions and beliefs. The UN Special Rapporteur on freedom of religion or belief has underscored the importance of interreligious dialogue in religiously pluralistic societies, “to prevent stereotypes, dispel misunderstandings and develop trust across religious and denominational divides.”157

While these dialogue initiatives are often initiated and coordinated by religious or belief communities themselves, it is also important that states actively promote, support and facilitate open and transparent interfaith and interreligious dialogue and partnerships.158 Continuous, appropriate state support is essential to ensure that such efforts contribute meaningfully and sustainably to building more cohesive, inclusive, and secure societies.159

Interfaith and interreligious dialogue and partnerships should:160

• Respect the autonomy of religious or belief communities;

• Respect the voluntary nature of participation by religious or belief communities;

• Accommodate the existing diversity of religious or belief communities, including newly established and smaller communities, especially if promoted or facilitated by the state;

• Ensure, as far as possible, the equal participation of women and men, and the substantive and substantial participation of youth, especially if promoted or facilitated by the state; and

• Incorporate informal dialogue initiatives as an effective means to advance freedom of religion or belief for all and to enhance mutual respect and understanding and promote tolerance.

157 UNGA, A/HRC/34/50/Add.1, para. 65. 158 OSCE Ministerial Council Decision No. 4/03; OSCE Ministerial Council Decision No. 10/05; OSCE Ministerial Council Decision No. 3/13; and OSCE Ministerial Council Decision No. 08/14. 159 OSCE/ODIHR, Belief, Dialogue and Security, pp. 8-9. 160 OSCE/ODIHR, FoRB Security Guide, pp. 21-22.

74 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities Recommendation

States should promote, support and facilitate open and transparent interfaith and interreligious dialogue and partnerships in order to combat intolerance and discrimi- nation on grounds of religion or belief, build relationships of openness and trust, and foster greater tolerance, mutual respect and understanding in society.

Examples of good practice

The Dublin City Interfaith Forum (DCIF) works with interested members of religious or belief communities to deliver interfaith gatherings and activities in Dublin City. Established in 2012, the DCIF engages representatives of seven faiths and communities: Christian, Jewish, Muslim, Bahá’í, Hindu, Sikh and Buddhist. Through its ‘Safe Haven’ project, the DCIF seeks to combat all forms of hate crime through engagement with religious or belief communities, civil society, relevant government agencies and intergov- ernmental agencies to ensure effective reporting, recording, responding and referral.161

Albania has received recognition as a model of peaceful coexistence among diverse religious communities in Europe, including in the 2018 international conference (ICID) ‘Albania, a Model of Interfaith Harmony for Europe?’ This is the result of many complementary efforts at the country level. 162

Albania has an Interreligious Council that includes representatives of the five largest religious communities in the country (Sunni Muslim, Orthodox Christian, Catholic Christian, Bektashi Muslim and Evangelical Christian). One of the Council’s key objectives is to combat misperceptions and disinformation about religion in society through the promotion of interfaith understanding among younger generations. The Council has focused on increasing the inclusion of women and youth, including by establishing a Department for Women and Youth, which organizes dialogue and interfaith study trips across the country. To counter misinformation and the potential spread of hostility, the Council issues statements before elections, during social crises (such as COVID-19) and after trigger events. The Council has received widespread recognition and several national and international awards for its efforts.

161 Dublin City Interfaith Forum website and their Safe Haven Leaflet. 162 Information on this example of good practice was provided to ODIHR for the purpose of reproduction in this Guide by Associate Professor Dr Genti Kruja, member of the ODIHR Panel of Experts on Freedom of Religion or Belief, and Secretary General of the Interreligious Council of Albania; See also, OSCE/ODIHR, Belief, Dialogue and Security, p. 57.

PART THREE: Responding to Anti-Christian Hate Crimes and the Security Challenges of Christian Communities 75 Since 2015, the Islamic, Catholic and Orthodox theological departments at two local universities — Bedër College University and Logos College University — have hosted 13 interfaith symposiums to bring together students and professors to discuss topics aimed at fostering dialogue and understanding between different religious commu- nities and to conduct interfaith visits to mosques and Christian places of worship.

Building on this tradition, delegations from various countries have organized summer schools on interfaith dialogue in Albania, in cooperation with theological departments and the Interreligious Council of Albania. These programmes provide an opportunity for students and religious leaders from around the world to come together, learn from each other’s experiences, and collaborate on fostering greater understanding and peace across faiths.

Checklist for states to create an enabling environment for interfaith dialogue163

1. The problem to be addressed and the desired outcome. Has a situational analysis been performed to understand the broad context? Assessing the need

2. Prioritization versus legal obligation. Have the legal implications of a response been considered? 3. Strategic fit. Have you considered how it relates to the state’s wider activities, goals and outcomes? 4. Perception of the state. Has the way your state is perceived by potential participants from different faith and belief communities been factored in? the context Assessing

5. Initiative and stakeholder mapping. How up‑to‑date is your understanding of similar activities and the actors in your state? 6. Framing local disputes and tensions. How are you factoring in the experiences of different faith and belief communities as they relate to your state?

163 OSCE/ODIHR, Belief, Dialogue and Security, pp. 78-86.

76 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities 7. Internal diagnosis and readiness to act. Have you considered the skill set, capacity and experience of your team to achieve successful outcomes? Internal readiness

8. Action Plan. Have you developed robust documents to clearly articulate the purpose and future direction of the support and established what success will look like? 9. Preparing clear channels of communication. Have you established a process to communicate information about the initiative to diverse stakeholders? 10. Preparing suitable venues. Have you considered the practical logistics for participants? 11. Outreach to religious or belief communities and other civil society actors. Do you have a fully articulated approach to reaching out to and Engaging with religious or belief

engaging with those actors? 12. Inclusive and equal participation in state‑supported processes. How are inclusion practices (particularly as they relate to religion, age and communities

gender) mainstreamed in the work of your state? 13. Integrating a human rights‑based approach in all interactions with religious or belief communities. How are human rights approaches embedded in the work that you do in your state? 14. Platforms to disseminate good practices and encourage levelling up. Have you considered how to provide opportunities for new partnerships to form between faith and belief communities in your state through the delivery of a dialogue or joint action? 15. Ensuring that educational policies actively promote human rights, including respect for freedom of religion or belief and an appreciation for religious/belief pluralism and diversity. How might public education in your state inform the ability of faith and belief Creating an enabling environment

communities to contribute positively to dialogue or joint actions? 16. Speaking out against hatred and acting to prevent hate crimes. How might hate crime prevention policies in your state inform the ability of faith and belief communities to contribute positively to dialogue or joint actions? 17. Ensuring even‑handedness, transparency and accountability in supporting dialogue initiatives. Are support/funding opportunities open to faith and belief communities implemented in an impartial, transparent and accountable manner? 18. Creating visibility for positive initiatives at various levels (including overseas). Do you give public recognition to positive examples of dialogue and collaboration across religious or belief boundaries to tackle concrete problems, within a human rights framework?

PART THREE: Responding to Anti-Christian Hate Crimes and the Security Challenges of Christian Communities 77 3. COLLECTING DATA ON ANTI-CHRISTIAN HATE CRIMES, INCLUDING IN COORDINATION WITH CHRISTIAN COMMUNITIES AND CIVIL SOCIETY

Under-reporting by victims and under-recording by law enforcement remain significant barriers to effectively addressing hate crimes, including those targeting Christians, across the OSCE region. Accurate and reliable data collection on anti-Christian hate crimes is essential for developing effective responses. Robust data collection and monitoring mechanisms not only support thorough investigation and prosecution of hate crimes but also enable evidence-based policymaking and transparent communication with affected communities and the wider public about efforts to address the problem.164

The police provide the first response to hate crimes, and the information they collect forms the foundation of official hate crime data. It is therefore crucial that they have the necessary knowledge to correctly identify hate crimes, along with appropriate recording mechanism or forms to document them accurately.165 When first responders are trained to recognize a potential hate crime, engage empathetically with the victims and initiate appropriate investigations, it sends a clear and powerful message that such crimes are taken seriously and will be addressed with urgency and professionalism.166

Recommendation:

Governments should collect data on hate crimes, including those specifically moti- vated by anti-Christian bias. Police, as first responders to crimes, should ensure that potential anti-Christian hate crimes are classified and recorded as such.

Examples of good practice

As of 2023, 14 OSCE pSs were able to record anti-Christian hate crimes using a data collection mechanism and reported these data to ODIHR: Austria, Bosnia and Herzegovina, Canada, Croatia, Denmark, Finland, Germany, Moldova, the Netherlands, Poland, Romania, Slovakia, the United Kingdom and the United States. Other countries register anti-Christian hate crimes under a general category of hate crimes based on religion or belief (Belgium, Georgia, Greece, Hungary, Ireland, Lithuania, Malta, Norway, Serbia and Spain).167

At the same time, anti-Christian incidents from 2023 were reported to ODIHR by civil society and intergovernmental organizations covering the following 36 states:

164 OSCE/ODIHR, Hate Crime Data Collection and Monitoring, p. 11. 165 Ibid., p. 11. 166 OSCE/ODIHR, Preventing and responding to hate crimes. 167 Anti-Christian hate crime (2023), OSCE/ODIHR Hate Crime Report.

78 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities Armenia, Austria, Belarus, Belgium, Bosnia and Herzegovina, Croatia, Denmark, Estonia, Finland, France, Georgia, Germany, Greece, Hungary, Ireland, Italy, Kazakhstan, Latvia, Lithuania, the Netherlands, North Macedonia, Norway, Poland, Portugal, Romania, Serbia, Slovakia, Spain, Sweden, Switzerland, Tajikistan, Türkiye, Ukraine, the United Kingdom, the United States of America and Uzbekistan. Anti- Christian hate incidents that took place in the Kosovo region were also reported to ODIHR as part of its 2023 Hate Crime Report.

In 2019, to ensure cooperation and coordination between the Greek state authorities at all levels, the General Secretariat for Religious Affairs and the General Secretariat of Public Order of the Ministry of Citizen Protection signed a Memorandum of Understanding on collecting and recording official data on acts against religious sites in Greece and on determining and implementing further action. The Memorandum also established cooperation between the two Secretariats on matters of mutual interest, such as staff training to address intolerance, including against Christians, as well as interreligious dialogue.168

The United States Federal Bureau of Investigation (FBI) has been collecting and publishing hate crime statistics since 1992. Initially, they only collected data on hate crimes in which the perpetrators acted based on a bias against the victim’s ‘race’, colour, religion or national origin. In 2009, they expanded the scope to include crimes committed based on biases of actual or perceived gender, sexual orientation, gender identity or disability. The data is highly disaggregated, with anti-Christian hate crimes tracked on the following biases: anti-Catholic, anti-Protestant, anti-Eastern Orthodox, anti-Church of Jesus Christ of Latter-Day Saints, anti-Jehovah’s Witness and other bias against other Christian denominations.169

Governments can take several practical steps to enhance hate crime data recording and collection, and to ensure that all relevant bias motivations, including anti-Christian bias, are accurately recorded:170

• Adopt and enforce clear hate crime legislative and policy frameworks that are specific, practical and aligned with relevant OSCE commitments. These frameworks should cover all aspects of a comprehensive hate crime response, including recording, investigation, prosecution, and victim support. At the request of a participating State, ODIHR can assist by reviewing draft or existing legislation, policy frameworks, and operational tools;

168 Acts Against Religious Sites in Greece, Ministry of Education and Religious Affairs, General Secretariat for Reli- gious Affairs, Directorate for Religious Education and Interfaith Relations, Department for Religious Freedoms and Interfaith Relations, General Secretariat for Religious Affairs, Ministry of Education and Religious Affairs, 2019, p. 28. 169 FBI Crime Data Explorer (CDE), Federal Bureau of Investigation (FBI). 170 OSCE/ODIHR, Hate Crime Data Collection and Monitoring, pp. 41-44.

PART THREE: Responding to Anti-Christian Hate Crimes and the Security Challenges of Christian Communities 79 • Implement a common, comprehensive and user-friendly monitoring definition of hate crimes to be consistently used by all criminal justice agencies for data recording and collection. This definition should encompass all bias motivations listed in national legislation, as well as additional relevant bias motivations based on the national or local context. This approach enables the collection of data on anti-Christian hate crimes even in countries where ‘religion’ or ‘anti-Christian’ is not explicitly included in hate crime laws;

• Establish a robust hate crime data recording and collection system that captures all agreed bias motivations. Because different groups may be affected in different ways, data should be collected and analysed by separate bias categories to enable an effective response by law enforcement in terms of targeted measures and allocation of resources.171 The system should specifically allow for the recording and tracking of anti-Christian hate crimes and include disaggregated data by each type of offence and bias motivation;

• Develop a comprehensive training programme to ensure that law enforcement officers and other relevant personnel are equipped with the knowledge and skills needed to use the data collection system correctly;

• Adopt policies requiring law enforcement officers to provide detailed documentation of hate crimes during the initial reporting process. Officers should record all relevant indicators of an anti-Christian bias motivation, and consider the victim’s perception. The policies should also include measures to ensure that officers take the victim’s perception into account. These policies must also ensure that no discrimination occurs on the basis of religion or belief;172

• Conduct victimization surveys to assess the extent of under-reporting and the reasons for this;173

• Publish collected data regularly, including statistics, analysis and findings from victimization surveys. This data should be made accessible both online and in print, and proactively shared through press releases, newsletters and media outreach; and

• Analyse collected data to evaluate and strengthen policy responses. The analysis should provide insights into the nature and scope of anti-Christian hate crimes, the effectiveness of law enforcement strategies, gender-differentiated impacts, and other relevant issues.

171 Ibid., p. 14. 172 UNGA, A/HRC/RES/16/18, para. 6(a). 173 See Mapping Unreported Hate Crimes Using Respondent-driven Sampling: A Methodology, OSCE/ODIHR, 7 November 2018.

80 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities ODIHR offers a range of assistance programmes designed to enhance hate crime moni- toring and data collection systems. It also provides training for law enforcement on effectively responding to hate crimes (see the example of good practice below). These programmes can be implemented in OSCE pSs upon request.174

Recommendation

Governments should take practical steps to strengthen hate crime data collection and monitoring systems, including through legislation, policy development, improved recording mechanisms, training programmes, victimization surveys, data publication and ongoing review and evaluation.

Examples of good practice

ODIHR has developed an assistance programme entitled Information Against Hate Crimes Toolkit (INFAHCT), aimed at improving systems for monitoring and collect- ing data on hate crimes.175 INFAHCT achieves this by helping to build and strengthen the policies and capacities of national institutions and other structures to collect data on hate crimes.176

Since 2012, ODIHR has implemented its Training against Hate Crimes for Law Enforcement (TAHCLE) programme in 18 OSCE pSs: Armenia, Bulgaria, Croatia, Estonia, Finland, Georgia, Iceland, Italy, Latvia, Lithuania, Malta, Montenegro, North Macedonia, Poland, Romania, Slovakia, Spain and Türkiye. It has also been implemented in the Kosovo region and in the municipality of Valencia, Spain. The TAHCLE programme is designed to improve the skills of law enforcement officers in recognizing, understanding and investigating hate crimes.

Since 2014, ODIHR’s Prosecutors and Hate Crimes Training (PAHCT) programme has been implemented in ten pSs: Armenia, Bulgaria, Czechia, Georgia, Iceland, Montenegro, Malta, North Macedonia, Poland and Slovakia, as well as in the Kosovo region, while PAHCT materials have been used for training in a further five countries.177

174 Although not part of the scope of this Guide, effective prosecution of anti-Christian hate crimes is also essential. For more information, see: Prosecuting Hate Crimes: A Practical Guide, OSCE/ODIHR, 29 September 2014 and OSCE/ODIHR, Hate Crime Prosecution at the Intersection of Hate Crime and Criminalized ‘Hate Speech’. 175 For more information see OSCE/ODIHR, Training Against Hate Crimes for Law Enforcement (TAHCLE): Programme Description. 176 For more information see Information Against Hate Crimes Toolkit (INFAHCT): Programme Description, OSCE/ODIHR, 29 August 2018. 177 For more information see Prosecutors and Hate Crimes Training (PAHCT): Programme Description, OSCE/ ODIHR, 29 September 2014.

PART THREE: Responding to Anti-Christian Hate Crimes and the Security Challenges of Christian Communities 81 PAHCT is designed to increase the skills of prosecutors in recognizing, investi- gating and prosecuting the full range of hate crimes, including those motivated by anti-Christian bias.

The General Social Survey on Canadians’ Safety (GSS) has been carried out every five years since 1985 in order to understand Canadians’ perceptions of crime and the justice system, as well as their experiences of crime victimization. It is a national survey of self-reported victimization and is an important source of information to complement official crime records, given that not all crimes are reported to the police. Survey results are used by police departments, all levels of government, victim and social service agencies, community groups and researchers to better understand the nature and extent of victimization in Canada.178

Working with Christian communities and civil society to collect hate crime data

Civil society organizations play a key role in monitoring, documenting and reporting hate incidents to the authorities. It is essential for government agencies to cooperate with Christian communities, Christian organizations and wider civil society groups, especially those focused on advancing human rights and tolerance and non-discrimination, to collect, share and verify data on anti-Christian hate crimes. Such collaboration fosters a more comprehensive understanding of the issue by addressing victim under-reporting and helps to build greater trust between communities and authorities. Effective ways to strengthen government-civil society collaboration on data collection include:

• Establish a national working group or coordination mechanism on hate crime data collection, including representatives from all government agencies as well as key Christian and civil society organizations focused on hate crimes and working with vulnerable populations;179

• Formalize cooperation between government and civil society through memoranda, protocols or data-sharing agreements. These agreements should include provisions for anonymizing exchange data to protect personal information when necessary;

• Collaborate with Christian communities, Christian organizations and other third- party reporting mechanisms180 to establish accessible and confidential reporting channels for recording anti-Christian hate crimes; and

178 General Social Survey – Canadians’ Safety (GSS), Statistics Canada, 2019. 179 OSCE/ODIHR, Hate Crime Data Collection and Monitoring, p. 41. 180 Third-party mechanisms allow victims to report a potential crime to an authority, organization, centre or service other than the police. Underpinning victims’ rights – Support services, reporting and protection, FRA, 2023.

82 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities • Strengthen the capacity of Christian communities, Christian organizations and wider civil society groups to record and report hate crime data by offering tailored training initiatives, either directly or in partnership with civil society organizations.

Recommendation

Government agencies should cooperate with Christian communities, Christian or- ganizations, and wider civil society in the collection, recording, sharing and analysis of data on anti-Christian hate crimes. This helps produce more accurate statistics and addresses the challenges of hate crime under-reporting and under-recording.

Example of good practice

Jehovah’s Witnesses branch offices in the OSCE region receive reports of incidents motivated by anti-Christian bias on a continuous basis. Before registering them as potential anti-Christian hate crimes, the branch offices review the incidents for accuracy and alignment with the OSCE concept of hate crime. The data collected through this system has multiple uses, including:181

• Collaboration between the local branch offices and national authorities for inclu- sion in national statistics, when viable and applicable (such as in Spain);

• Reporting to ODIHR’s Hate Crime Report, coordinated by the Jehovah’s Witnesses Headquarters;

• Annual reporting of incidents at the country and regional level; and

• Strategic litigation before the European Court of Human Rights (such as Kornilova v. Ukraine and Begheluri and Others v. Georgia).182

181 Information provided to ODIHR by the Jehovah’s Witnesses Headquarters office for the purpose of reproduc- tion in this Guide. 182 Kornilova v. Ukraine, Application no. 47283/14, ECtHR, 12 November 2020 and Begheluri and Others v. Georgia, Application no. 28490/02, ECtHR, 7 October 2014.

PART THREE: Responding to Anti-Christian Hate Crimes and the Security Challenges of Christian Communities 83 4. BUILDING TRUST BETWEEN THE GOVERNMENT AND CHRISTIAN COMMUNITIES

Effectively addressing anti-Christian hate crimes by implementing the steps outlined in this Guide can help significantly in building trust between Christian communities and government authorities. In addition, governments should establish formal channels of consultation and coordination to deepen this trust. Engaging in ongoing, open, tran- sparent and inclusive communication with Christian communities about the security threats and challenges they face offers several key benefits including:

• Ensuring broad-based and sustainable security, by recognizing the important role that religious or belief communities can play in addressing security-related concerns, and encouraging their proactive involvement in such efforts;183

• Building confidence in the government’s willingness and commitment to addressing the pressing challenges facing religious or belief communities;

• Enhancing government officials’ understanding of the specific challenges related to anti-Christian hate crimes and the associated security concerns of Christian communities; and

• Ensuring that government responses to hate crimes are better aligned with the needs, perspectives and experiences of Christian communities.

Authorities should strive to engage with the full diversity of Christian communities, including newly established and smaller groups. While the primary contact will typically be with the leaders or designated representatives of the communities, efforts should be made to engage with a broad cross-section of the community, including women and young people, in order to hear their perspectives and experiences while respecting the community’s internal governance and its right to manage its own affairs.184 Broader engagement is essential for building trust with the entire community, rather than relying on a select few individuals.

Consultation and coordination initiatives between governments and Christian com- munities must respect the voluntary nature of participation and ensure that channels of communication remain open at all times. These efforts should extend beyond the national level and also include local or municipal levels.185 Formalizing such coordination, for example, through a Memorandum of Understanding, can be an effective way to ensure that collaboration is sustainable and consistent, rather than sporadic.

183 OSCE/ODIHR, FoRB Security Guide, p. 23. 184 A/HRC/52/38 Landscape of freedom of religion or belief. Report of the Special Rapporteur on freedom of religion or belief, Nazila Ghanea, United Nations General Assembly, 30 January 2023, paras. 45-46. 185 OSCE/ODIHR, FoRB Security Guide, pp. 22-23.

84 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities Recommendation

Governments should build trust with Christian communities by establishing formal channels of communication and co-ordination with them. The communication should be two-way, open and transparent, and should strive to engage with the full diversity of Christian communities ensuring, where practically possible and respectful of the internal governance of the communities concerned, the involvement of women and young people.

Examples of good practice

In Norway, there has been formalized dialogue and discussion between the gov- ernment and different religious and life stance communities since the 1990s. The government believes this dialogue is essential to achieving an open and tolerant society where everyone has knowledge of and respects each other’s beliefs and life stance. For instance, in November 2023, the Prime Minister and the Minister of Children and Families held a dialogue meeting with religious and life stance communities on the situation in the Middle East and its effects on Norway. The groups invited to the dialogue meeting included the Church of Norway, the Jewish Community of Oslo, the Islamic Council of Norway, the Muslim Dialogue Network, the Christian Council of Norway, the Roman Catholic Diocese of Oslo and the Council for Religious and Life Stance Communities.186

In Uzbekistan, a Council for Confessions has been created under the Committee on Religious Affairs as a platform to ensure close cooperation with religious organiza- tions, develop joint proposals and measures for interreligious and interethnic peace and cohesion, and discuss and assist the rights, responsibilities and activities of various confessions. Representatives from 16 religious groups are members of the Council for Confessions, including several Christian denominations such as the Russian Orthodox Church, the Roman Catholic Church, the Union of Evangelical Christians-Baptists, the Armenian Apostolic Church, the Seventh-day Adventist Church, the New Apostolic Church, the Evangelical Lutheran Church, the Church of the ‘‘Voice of God’ and Jehovah’s Witnesses.187

186 Dialogue meeting with religious and life stance communities, Government of Norway, 8 November 2023. 187 Inter-confessional council, Committee on Religious Affairs of the Republic of Uzbekistan, 21 April 2024.

PART THREE: Responding to Anti-Christian Hate Crimes and the Security Challenges of Christian Communities 85 Building trust between Christian communities and law enforcement

Consultation and coordination should also underpin relations between Christian commu- nities and law enforcement at both national and local levels. Regular and open channels of communication, involving both senior leadership and frontline police officers, help build trust and ensure that responses to security challenges are tailored to the specific needs of Christian communities. Several measures can be taken to foster trust between law enforcement and Christian communities:

• Law enforcement agencies should establish formal or informal platforms that allow representatives from different Christian communities to regularly communicate their security needs and concerns, as well as provide feedback on security measures implemented by the authorities;

• Law enforcement agencies should appoint a dedicated liaison officer to serve as the primary point of contact with Christian communities, addressing concerns related to anti-Christian hate crimes. The officer’s role should include building strong relationships with Christian communities and ensuring ongoing communication;

• Police officers should make regular visits to local Christian places of worship, community centres and institutions to cultivate relationships with community members and representatives; and

• Law enforcement agencies should work with local Christian communities to organize workshops that introduce police officers to the community, its history, religious traditions, activities and the specific challenges they face with regard to intolerance and hate crimes.

Recommendation

Law enforcement should build trust with Christian communities through consistent consultation and co-ordination, using measures such as appointing liaison officers, conducting visits to local Christian communities, and organizing joint workshops.

Example of good practice

In the United States, the social change organization MovementForward launched the OneCOP initiative in 2016, which pairs officers at precinct level with local faith-based organizations to facilitate positive, ongoing partnerships between local law enforce- ment agencies and diverse congregations of every faith tradition. A total of 2,000 houses of worship currently participate in the initiative, and community members

86 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities report an average rating of 4.8 out of 5 when asked to assess their perception of law enforcement after the programme.188

Since 2020, MovementForward, in collaboration with the U.S. Department of Justice and sponsored by the Motorola Solutions Foundation, convenes the National Faith & Blue Weekend to reinforce connections between law enforcement professionals and the communities they serve through houses of worship. The campaign represents every major national law enforcement membership and professional organization in the United States and every faith tradition.189

5. WORKING WITH CHRISTIAN COMMUNITIES TO EFFECTIVELY ADDRESS HATE CRIME-RELATED SECURITY THREATS AND NEEDS

Security considerations vary across pSs, influenced by factors such as the level of aware- ness of threats facing Christian communities and the resources available to government agencies to address their security needs. In response to recent attacks on Christian places of worship and events, many Christian communities have introduced additional security measures. However, across the OSCE region, these communities often face challenges due to limited expertise, funding and personnel, partly because they have historically faced fewer threats compared to some other religious or belief communities.

By working together, law enforcement agencies and Christian community representatives can assess security needs of the community more effectively, particularly around places of worship and community facilities, and take coordinated action to ensure adequate protection for potential targets.

Risk assessments

It is essential that measures to address the security needs of Christian communities — including the protection of places of worship and other community facilities — are guided by thorough risk assessments that identify all relevant security concerns. Where such assessments do not exist, law enforcement agencies should support Christian com- munities in developing and conducting them, including by undertaking security surveys for places of worship and other facilities. Where risk assessments are already in place, law enforcement can assist by reviewing, updating or offering feedback to strengthen their effectiveness.

188 OneCOP, MovementForward. 189 Faith & Blue, MovementForward.

PART THREE: Responding to Anti-Christian Hate Crimes and the Security Challenges of Christian Communities 87 Crisis management systems

Based on the findings of the risk assessment, authorities should support Christian communities in strengthening their security planning and preparedness for potential crisis scenarios. It is crucial, however, to ensure that any security measures do not impose undue limitations on the full and free exercise of freedom of religion or belief by Christian individuals and communities.190 A fine line exists, for example, between ensuring the safety of worshippers and maintaining places of worship as open and welcoming spaces for all members of the community and the wider public.

To this end, it is recommended that authorities at all levels draw on expertise, resources, and tools when developing and implementing efforts to address the security needs of Christian communities. This includes materials on the security of religious or belief communities developed by or on behalf of international organizations and other actors.191 Such support could also include:

• Collaborating with Christian communities that wish to develop community emergency protocols and/or security plans by providing technical and specialized input on the security risks and appropriate security measures;

• Advising Christian communities on the security measures they choose to implement, including lock-up procedures, installation and maintenance of security equipment, such as alarms, exterior lighting, closed-circuit television (CCTV), metal detectors, security guards and controlling access to places of worship and community buildings. It is important to note that implementing enhanced security measures in historic Christian places of worship may require advance approval from the authorities;

• Providing guidance to Christian communities on developing emergency plans, crisis management systems, setting up internal communication mechanisms, and coordinating a joint response in the event of an attack;

• Providing training to strengthen the capacity of Christian communities to respond to security threats, including specialized training for security focal points appointed by the community; and

190 OSCE/ODIHR, FoRB Security Guide, p. 6. 191 Relevant resources include, but are not limited to: OSCE/ODIHR, Understanding Anti-Semitic Hate Crimes; OSCE/ODIHR, Understanding Anti-Muslim Hate Crimes; OSCE/ODIHR, FoRB Security Guide; SOAR Secu- rity by Design APP, SOAR; Security Tips videos, SOAR; Incident Management Guide for Faith Communities, SOAR; 10 Tips for women walking to and from a place of worship, SOAR; Security by Design. Guidebook for Religious Sites, PRoSPeReS; Guidebook on security measures for religious sites & communities, PRoSPeReS; Threats and Vulnerabilities of Places of Worship, SHRINEs; A Practical Guide to Law Enforcement for Safer and Stronger Communities in Europe, SASCE; Protect Your Community. Guide for Leaders and Staff Members, SASCE; Protect Your Community. Guide for Community Members, SASCE.

88 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities • Organizing joint drills and emergency exercises for Christian communities, focused on security focal points, to ensure effective responses to various emergency scenarios. Best practices from measures implemented during the COVID-19 pandemic to protect public health in places of worship — e.g., stewarding, signage, registration and audits — can provide valuable insights for these exercises.

In addition to collaborating with law enforcement on security measures, Christian communities are also recommended to learn from other religious or belief communities targeted by hate crimes and facing similar security challenges, in particular Jewish and Muslim communities.

Recommendation

Law enforcement agencies should support Christian communities in conducting risk assessments and implementing measures, based on the results, to strengthen their security and preparation for crises.

Examples of good practice

In March 2023, the ‘Strengthening Security and Resilience of At-Risk Religious Sites and Communities’ (SOAR) Project organized a two-day leadership retreat to gather representatives from different faith groups in Germany to receive specialist leadership training and detailed support towards developing a plan of action and support for at-risk communities.192 Based on the project’s Church Incident Management Guide,193 the faith leaders participated in practical exercises on risk assessment, incident man- agement, incident response and communications.

A week later, there was a violent attack at a Jehovah’s Witness meeting hall in Hamburg in which several people were killed. Worried that other incidents might occur, leaders from the Christian network that attended the SOAR Project training applied the Church Incident Management Guide to effectively coordinate among themselves and with law enforcement.

192 SOAR European Management Retreat – Munich, Strengthening the Security and Resilience of At-Risk Religious Sites and Communities (SOAR), March 2023. 193 Incident Management Guide for Faith Communities, SOAR.

PART THREE: Responding to Anti-Christian Hate Crimes and the Security Challenges of Christian Communities 89 In Dresden, Germany, the Catholic Diocese of the Old Catholics in Germany has estab- lished various communication methods to effectively respond to security concerns:194

• Dialogues with police contact points assigned by the Ministry of the Interior of Saxony • Active exchanges with other Christian denominations and Jewish and Muslim communities • A national monthly magazine (Christen heute) • Facebook communications • E-mailing lists • A crisis management team channel on WhatsApp

Based on the lessons learned in the Jewish community, the Community Security Trust (CST) provides training to members of churches, mosques and other places of worship in the United Kingdom on safety and security against violence, extremism and hate crime. The Security Advice for Everyone (SAFE) training programme in- cludes sessions on crisis management, security plans, risk assessment, event security, effective communication in high-stress situations, women’s safety and online security, among others.195

Financing

Given the financial burden Christian communities face in implementing security mea- sures, governments and international organizations should consider providing financial assistance to help meet their security needs of Christian communities, for example, by funding security personnel or installing protective equipment in places of worship. In order to seek available technical and financial support without fear, these communities must have trust in the authorities.

Examples of good practice

The EU Internal Security Fund (ISF) is a funding scheme that distributes funding to civil society coalitions across Europe every two years to implement projects related to the prevention of and response to threats and incidents in places of worship.196 Some projects financed by the ISF include:

194 SOAR Management Retreat in Munich – Interview with Hans Tuschling, Specialist in Prevention at the Minis- try of the Interior of Saxony, SOAR. 195 SAFE Security Advice for Everyone Webinar, CST. 196 Internal Security Fund (2021-2027), European Commission, 24 October 2024.

90 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities • The ‘Strengthening Security and Resilience of At-Risk Religious Sites and Communities’ (SOAR) Project;197

• The ‘Protection System for Large Gatherings of People in Religious Sites” (PRoSPeReS) Project’;198 and

• Raising Awareness for the Protection of Places of Worship by Promoting Interfaith Dialogue on the Use of Advanced Technologies (SHRINEs) Project.199

In 2024, the Government of Canada launched the Canada Community Security Program (CCSP) to replace the previous Security Infrastructure Program (SIP) based on feedback from organizations regarding more flexibility to respond to community needs. To protect the safety and security of all Canadians, the CCSP provides time-limited funding and support for communities at risk of hate-motivated incidents/crime to enhance security measures at their gathering spaces. Through the CCSP, Christian organizations can request coverage of up to 70 per cent of expenses related to security equipment, minor renovations to enhance security, security and emergency assessments and plans, training and time-limited security staff for their places of worship, community centres, offices and cemeteries.200

Protection in case of heightened risk

Security risk assessments and analysis of available hate crime data by law enforcement can help identify crime patterns and ‘hotspots’ where anti-Christian incidents are more likely to occur. This information can, in turn, support advocacy for both political and practical action. In this context, law enforcement can take several practical steps to protect Christian places of worship and other sites potentially at risk of attack:

• Christian communities should be promptly informed whenever a specific threat is identified or when the overall threat level changes. The strategic use of established channels of communication between law enforcement and Christian communities is vital for effective emergency response;

• Additional police protection should be provided at locations that are likely to be the targeted in anti-Christian attacks, including places of worship, cemeteries, monuments, and other Christian facilities;

197 SOAR Project – Protecting Places of Worship. 198 PROSPERES Protection System for large gatherings of people in Religious Sites. 199 SHRINEs – Raising AwareneSs for the protection of places of worsHip by pRomoting interfaith dIalogue on the use of advanced tEchnologies. 200 The Canada Community Security Program (CCSP), Canada – Public Safety Canada, 20 December 2024.

PART THREE: Responding to Anti-Christian Hate Crimes and the Security Challenges of Christian Communities 91 • Resources should be allocated to enhance security measures, increase police presence, and conduct regular patrols during periods when anti-Christian hate crimes are more likely, such as during high-profile political or media events associated with anti-Christian rhetoric;

• Extra protection and appropriate safety measures, including traffic and crowd management, should be implemented during key times, such as major Christian holidays and festivals. For example, Christian places of worship and celebrations may face heightened risks during Christmas or Easter; and

• Technology should be employed for cost-effective security solutions. These can include secure communication systems, data protection tools, online activity monitoring, geolocation technologies and unmanned aerial vehicles (drones). In deploying such tools, states must ensure that the use of surveillance technologies does not violate freedom of thought, privacy and other human rights.201

Recommendation

Law enforcement should consider implementing enhanced security and safety measures to protect Christian places of worship and other related facilities during periods of elevated risk, such as Christian holidays or in the aftermath of high-profile events, whether domestic or international, that could affect the security of Christian communities.

Example of good practice

In line with the reinforced terrorism risk level classification for Holy Week issued by the Ministry of the Interior of Spain, the Municipality of Seville reinforced the safety system for religious processions and celebrations during the 2023 Easter week. The preventive approach included the deployment of 4,129 agents of the Spanish National Police, Civil Guard and Local Police of Seville, as well as volunteers from the Seville Civil Protection group. Additional measures included the use of drones for crowd monitoring, 30 cameras to ensure a permanent view of all critical points and anti-panic lights.202

201 A/76/380: Interim report of the Special Rapporteur on freedom of religion or belief, Ahmed Shaheed: Freedom of thought, 5 October 2021, paras. 52 and 97. 202 El dispositivo de seguridad para la Semana Santa 2023 contará con un refuerzo para alcanzar los 4.129 agentes entre Policía Nacional, Guardia Civil y Policía Local de Sevilla, Municipality of Seville, 28 March 2023 (in Spanish).

92 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities 6. REASSURING THE COMMUNITY IN THE EVENT OF AN ANTI-CHRISTIAN HATE CRIME

Anti-Christian hate crimes, like all hate crimes motivated by hatred based on religion or belief, should be condemned promptly and unequivocally by government officials and civil society, including other religious or belief communities, regardless of the severity of the offence. Even minor incidents can escalate quickly if ignored, and public condemnations can significantly bolster community confidence. By speaking out against hate crimes and incidents, political representatives can foster mutual respect and understanding helping to defuse tensions within society. Conversely, a delayed or inadequate response, such as condoning anti-Christian hate crimes or blaming the community, can amplify the impact of the incident and increase anxiety among affected groups. To reassure the Christian community following a hate crime, government officials and political representatives should:

• Promptly and unequivocally condemn the anti-Christian hate crime;

• Demonstrate solidarity with the victims and the wider Christian community by visiting the affected community and the targeted area or site as soon as possible after the incident, particularly if a Christian place of worship, community centre, monument or other facility is targeted;

• Participate in commemorative events or vigils alongside the Christian community; and

• Offer increased police protection and patrols to provide reassurance and demonstrate support to the community.

Recommendation

Government officials and political representatives at all levels should promptly and unequivocally condemn any anti-Christian hate crime and publicly express solidarity with the affected Christian communities.

PART THREE: Responding to Anti-Christian Hate Crimes and the Security Challenges of Christian Communities 93 Example of good practice

On the day of the attack against the Catholic Santa Maria church in Istanbul, President Erdoğan called the Church Priest Anton Bulai to extend his condolences to the community. The President also emphasized that the necessary steps had been taken to apprehend the perpetrators as soon as possible. Information about the President’s support was posted on social media.203

Wider civil society, including other religious or belief communities, play a crucial role in managing the impact of significant anti-Christian incidents. The public, prompt and unequivocal condemnation of such incidents and attacks not only offers support and reassurance to the affected individuals and communities, but also fosters interfaith solidarity and strengthens social cohesion. This is a powerful affirmation of the principle that “an attack against one is an attack against all”. This is in line with the 2017 Beirut Declaration on “Faith for Rights” issued by faith-based and civil society actors, which articulates a “common vision of religious actors […] for disarming the forces of darkness; and help dismantling the unholy alliance in too many hearts between fear and hatred. Violence in the name of religion defeats its basic foundations, mercy and compassion. We intend to transform the messages of mercy and compassion into acts of solidarity”.204

Recommendation

Wider civil society, including other religious or belief communities, play a crucial role in reassuring Christian individuals and communities after an incident or attack, particularly by publicly, promptly and unequivocally condemning anti-Christian hate crimes.

Example of good practice

The Interreligious Council of Bosnia and Herzegovina (IRC) is a national civil society organization founded in 1997 with the primary goal of fostering reconciliation among the peoples of Bosnia and Herzegovina following the Bosnian War. It was founded by the leaders of the Islamic Community, the Serbian Orthodox Church, the Roman Catholic Church and the Jewish Community of Bosnia and Herzegovina. The Council

203 President Erdoğan extends his condolences by phone to community of Santa Maria Church, Directorate of Communications, 28 January 2024. 204 Beirut Declaration on “Faith for Rights”, Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights, March 2017.

94 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities collects information on hate incidents motivated by religious bias and regularly issues statements to condemn attacks, underscores the need for adequate investigation by law enforcement and informs the public about the actions taken by the police. For instance, the IRC condemned the desecration of a Roman Catholic Church in Mostar (June 2024); the attack against a Muslim religious school (madrasa) in Banja Luka (May 2024); and the vandalism of a Serbian Orthodox cemetery in the capital city of Sarajevo (December 2023). Although the Serbian Orthodox Church halted its participation in the IRC from February 2023 to May 2025, the Council continued to monitor, report on and condemn incidents targeting the Orthodox community across the country during this period.205

The wider public can also play a vital role in reassuring Christian communities after an incident or attack by acknowledging the anti-Christian nature of the incident and sending a clear message in support of religious and cultural diversity. Members of the public can demonstrate their commitment to fostering a society where Christians feel safe to openly express their religion and identity. When appropriate, governments and/or the media can amplify such supportive messages and initiatives, contributing to a more positive and rehabilitative environment.

Example of good practice

Father Jacques Hamel was killed in his church in Saint-Etienne-du-Rouvray, near Rouen, by two men who had pledged allegiance to a so-called Islamic State group in 2016. At the initiative of the French Centre for Muslim Worship and the Italian Muslim Religious Community, Muslims across France and Italy, in addition to political and Christian leaders, attended Catholic mass in a gesture of solidarity. The head of the local mosque was among those who attended mass after the attack and gave the following statement:

“For me, it is very important to be here today. [...] Today we wanted to show physi- cally, by kissing the family of Jacques Hamel, by kissing His Grace Lebrun in front of everybody, so they know that the two communities are united.”

Dialogue between Father Hamel’s sister and the mother of one of his attackers led to the recognition of common values and the creation of a friendship, leading them to co-author a book on their shared grief.206

205 Information provided to ODIHR by the OSCE Mission to Bosnia and Herzegovina for the purpose of reproduction in this Guide. See also Međureligijsko vijeće u BiH (Interreligious Council of Bosnia and Herzegovina), Facebook. 206 Muslims in France, Italy attend Mass in solidarity with Fr Hamel, CNA, 1 August 2016; and Caroline de Sury, Sister of murdered French priest tells story of forgiveness, friendship with killer’s mother, Detroit Catholic, 7 March 2024.

PART THREE: Responding to Anti-Christian Hate Crimes and the Security Challenges of Christian Communities 95 7. PROVIDING SUPPORT TO THE VICTIMS OF ANTI-CHRISTIAN HATE CRIME

A comprehensive national response to preventing and addressing hate crimes must prioritize the needs and rights of victims. In practice, however, the criminal justice system often falls short in meeting these specific needs, and the availability of specialist hate crime victim support remains limited.207

Sensitive and respectful treatment of hate crime victims is essential for fostering trust in the criminal justice process, empowering victims, and minimizing the broader impact of hate crimes on individuals and communities. To enhance support for anti-Christian hate crime victims, governments should:208

• Ensure that the legal framework recognizes hate crime victims as a distinct and vulnerable group, entitled to specific protection and support measures, and access to justice;

• Develop a coherent and effective victim support system that provides a comprehensive range of services for hate crime victims, including facilitating coordination between various government bodies and civil society organizations. OSCE pSs have specifically committed to cooperating with civil society to assist victims of hate crimes.209 A number of states have formal partnerships and cooperation agreements with civil society to enhance hate crime victim support;

• Ensure that victims of anti-Christian hate crimes have access not only to general victim support services, but also to specialist service providers with expertise in hate crime victimization and the specific needs of these victims;

• Implement effective Individual Needs Assessment (INA) and referral systems to ensure that services are tailored to the unique vulnerabilities and needs of each hate crime victim, while considering the gendered impact of hate crimes;

• Organize training and resources for criminal justice professionals and others who may come into contact with anti-Christian hate crime victims to guide sensitive and respectful interactions. Failure to adopt a victim-centred approach210 by first responders and support providers can lead to secondary victimization resulting from inappropriate treatment by institutions and individuals;211 and

207 Comprehensive Support for Hate Crime Victims, OSCE/ODIHR, 23 April 2024. 208 Hate Crime Victim Support Building Blocks, OSCE/ODIHR, 26 April 2022; OSCE/ODIHR, Hate Crime Victims in the Criminal Justice System, pp. 10-14. 209 OSCE Ministerial Council, Decision No. 13/06; OSCE Ministerial Council Decision No. 9/09. 210 See Part Two, key principles. 211 The Sensitive and Respectful Treatment of Hate Crime Victims, OSCE/ODIHR, 26 April 2022.

96 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities • Keep hate crime victims informed about the progress of their cases, including updates on both investigation and prosecution decisions.

Given the significant impact of hate crimes, access to hate crime victim support should not be dependent on the victim reporting the incident to the police or another organization, or engaging in criminal proceedings, nor on the incident qualifying as a crime under the applicable legal framework.212

It is essential that those providing support to victims of anti-Christian hate crimes under- stand the specific characteristics of Christian communities, including their principal religious and cultural practices (see Annexe 2). Support providers should consider taking proactive steps to support and reassure the wider Christian community affected by a hate crime. This could include consulting with Christian communities and relevant victim support organizations to develop effective strategies for assisting victims.

Recommendation

Governments should develop coherent and effective victim support systems in coop- eration with civil society organizations to ensure that victims of anti-Christian hate crimes receive sensitive, respectful and comprehensive support.

Example of good practice

ODIHR facilitates the exchange of good practices, standards and capacity-building activities to improve hate crime victim support. The Office works with experts, criminal justice professionals and policymakers in OSCE pSs to:

• Enhance the support to hate crime victims across the region; and

• Increase understanding and implementation of OSCE standards and EU laws on effective hate crime victim support.

212 OSCE/ODIHR, HCVS Policy Brief, pp. 16-17.

PART THREE: Responding to Anti-Christian Hate Crimes and the Security Challenges of Christian Communities 97 ODIHR’s Enhancing Stakeholder Awareness and Resources for Hate Crime Victim Support (EStAR) project 213 and the ongoing initiative Strengthening Targeted Assistance and Response Structures for Hate Crime Victims in the OSCE Region (STARS)214 offer a plethora of resources for stakeholders to build their capacity to improve hate crime victim support, including a training course for criminal justice professionals on the sensitive and respectful treatment of hate crime victims.215

ODIHR has also developed an e-Learning course on Trauma-Informed Interviewing,216 produced comprehensive guidance on trauma-informed National Referral Mechanisms217 and organized an online seminar on ‘Addressing the psychological needs of hate crime victims through a trauma-informed approach’.218 These tools are designed to train human rights monitors, investigators, researchers and other professionals to conduct interviews in a trauma-sensitive manner, by employing tools and techniques that prevent the re-traumatization of interviewees and ensure respect for the human rights and dignity of victims.

An important consideration is the role of the media. Hate crimes often attract media attention owing to their nature as message crimes and their significant impact on vic- tims’ communities and the wider public. Authorities should proactively and accurate- ly communicate about ongoing hate crime cases within the criminal justice system.219 Additionally, it is recommended that hate crime victim support specialists engage with the media to encourage sensitive and responsible coverage, ensuring thoughtful report- ing that helps protect against the vicarious impact of such crimes and reduces the risk of secondary victimization.220

213 Enhancing Stakeholder Awareness and Resources for Hate Crime Victim Support (EStAR), OSCE/ODIHR, 2020. 214 Strengthening Targeted Assistance and Response Structures for Hate Crime Victims in the OSCE Region (STARS), OSCE/ODIHR, 2023. 215 Sensitive and Respectful Treatment of Hate Crime Victims: Training Course for Criminal Justice Professionals, OSCE/ODIHR, 17 February 2022. 216 Trauma-informed interviewing: skills and techniques for monitors. The course is available on FreedomLab.io in English, Russian, and Ukrainian. 217 Guidance on Trauma-Informed National Referral Mechanisms and Responses to Human Trafficking, OSCE/ ODIHR, 22 August 2023. 218 Addressing the psychological needs of hate crime victims through a trauma-informed approach, OSCE/ODIHR, 17 June 2024. The recording is available online. 219 OSCE/ODIHR, Hate Crime Victims in the Criminal Justice System, pp. 48-50. 220 OSCE/ODIHR, HCVS Policy Brief, p. 40.

98 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities Example of good practice

The Council of Media Ethics of Macedonia (CMEM) is a non-governmental organiza- tion, independent both of the media and the government, that works to build, upgrade, protect and promote professional standards and ethics among North Macedonia’s media. With the support of the OSCE Mission to Skopje, the CMEM published the Guidelines for Ethical Reporting for Online Media, which include an approach to avoiding the promotion of perpetrators’ ideologies, respecting the victims’ privacy, sensitively handling information, regularly reviewing social media and user-generated content, exposing and raising awareness against ‘hate speech’, and the duty to report, delete and/or criticize extreme ‘hate speech’.221

221 Guidelines for Ethical Reporting for Online Media (Application of the Code of Journalists in the online sphere), Council of media ethics of Macedonia.

PART THREE: Responding to Anti-Christian Hate Crimes and the Security Challenges of Christian Communities 99 PART FOUR: Suggested Actions for Key Stakeholders to Address Anti-Christian Hate Crimes

PART FOUR: Suggested Actions for Key Stakeholders to Address Anti-Christian Hate Crimes 101 This section outlines recommendations for the key actors involved in preventing and responding to anti-Christian hate crimes. They focus on the practical steps each actor can take to help address the issue, as well as potential partners for collaboration. They form part of a comprehensive and holistic approach to ensuring the security of all religious or belief communities. The recommendations underscore the importance of dialogue, respect and understanding, trust-building and cooperation among all stakeholders. Before implementing these recommendations, all actors are encouraged to read Parts 1-3 of this Guide to deepen their understanding of:

• The applicable OSCE commitments and international human rights standards to address the problem of anti-Christian hate crimes

• The contemporary manifestations of anti-Christian hate crimes, the contexts in which they occur, how to identify relevant bias indicators, and the impact these crimes have on Christian communities

• The key principles that should guide efforts to address anti-Christian hate crimes

• Examples of good practice from different OSCE pSs

• The resources and training programmes developed by ODIHR 222

222 See the TAHCLE programme, the Practical Guide on Data Collection, the Training Course on the Sensitive and Respectful Treatment of Hate Crime Victims, and the Resource Guide for Civil Society.

102 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities RECOMMENDATIONS

PARLIAMENT

• Enact specific, tailored legislation to address hate crimes, covering recording, investigation, prosecution223 and victim support. • Request a legal review from ODIHR on existing and draft legislation related to hate crimes. Institutional level

• Strengthen the understanding of anti-Christian hate crimes across parliament, including through setting up a parliamentary working group. • Initiate a parliamentary hearing on intolerance against Christians to raise awareness of the issue and identify if legal changes are required. • Develop policies to address intolerance against Christians. • Promptly and unequivocally condemn any anti-Christian hate crimes and publicly express solidarity with the affected Christian communities. • Reach out to the Christian communities in your constituency to find out about their concerns. • Build a coalition against intolerance against Christians by working with parliamentarians from your own and different parties, Individual level

civil society, religious or belief communities and international parliamentary bodies. • Ensure that your language and behaviour conform to a rights-based standard for all communities and do not perpetuate or reinforce anti-Christian bias. • Treat hate crime victims in a sensitive and respectful manner to prevent secondary victimization.

223 For more detailed recommendations on the effective prosecution of anti-Christian hate crimes, see OSCE/ ODIHR, Prosecuting Hate Crimes.

PART FOUR: Suggested Actions for Key Stakeholders to Address Anti-Christian Hate Crimes 103 GOVERNMENT (INCLUDING POLICYMAKERS AND OTHER OFFICIALS)

• Strengthen the understanding of anti-Christian hate crimes across government, including through commissioning studies, disseminating civil society reports and setting up a cross-governmental working group. • Include Christian communities and institutions on lists of potential soft targets of crimes by violent ‘extremists’ or terrorists. • Implement awareness-raising campaigns about the need to counter anti-Christian hate crimes, in coordination with the media, religious or belief communities and civil society organizations. • Strengthen hate crime data recording and collection systems in order to ensure that accurate and reliable data on anti-Christian hate crimes is collected. Institutional level

• Periodically publish disaggregated hate crime data and conduct victimization surveys to complement official data. • Develop and implement training and capacity-building programmes for public officials, in particular law enforcement, on religious literacy and the respectful treatment of victims of anti-Christian hate crimes. • Set up coordination mechanisms with Christian communities and wider civil society to discuss concerns related to anti-Christian hate crimes, coordinate hate crime data collection and strengthen reporting channels. • Consider creating funding opportunities to address the security needs of Christian communities. • Promote, support and facilitate interfaith and interreligious dialogue and partnerships. • Promptly and unequivocally condemn any anti-Christian hate crimes and publicly express solidarity with the affected Christian communities. • Participate actively in training and capacity-building opportunities on religious literacy and the respectful treatment of victims of anti- Individual level

Christian hate crimes. • Ensure that your language and behaviour conform to a rights-based standard for all communities and do not perpetuate or reinforce anti- Christian bias. • Treat hate crime victims in a sensitive and respectful manner to prevent secondary victimization.

104 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities NATIONAL HUMAN RIGHTS INSTITUTION (NHRI), OMBUDS-INSTITUTION, OR EQUALITY BODY

• Implement awareness-raising campaigns about the need to counter anti-Christian hate crimes, in coordination with the media, religious or belief communities and civil society organizations. • Engage with the media to challenge biased narratives about both majority and minority Christian denominations. • Develop and implement training and capacity-building programmes Institutional level

for public officials, in particular law enforcement, on religious literacy and the sensitive and respectful treatment of victims of anti-Christian hate crimes. • Monitor anti-Christian hate incidents and include information in reports regarding the implementation of OSCE commitments and international obligations on intolerance against Christians. • Conduct victimization surveys to complement official hate crime data. • Promptly and unequivocally condemn any anti-Christian hate crimes and publicly express solidarity with the affected Christian communities.

• Ensure that your language and behaviour conform to a rights-based Individual level

standard for all communities and do not perpetuate or reinforce anti- Christian bias. • Treat hate crime victims in a sensitive and respectful manner to prevent secondary victimization.

PART FOUR: Suggested Actions for Key Stakeholders to Address Anti-Christian Hate Crimes 105 LAW ENFORCEMENT

• Assess and review whether policies, mechanisms and systems are in place to effectively collect data on anti-Christian hate crimes and address the related security needs of Christian communities. • Develop and implement training and capacity-building programmes for law enforcement officials on the recording of anti-Christian hate crimes. • Analyse the collected hate crime data to evaluate policy responses and identify periods of elevated risk. • Inform Christian communities whenever a specific threat is identified. Institutional level

• Establish coordination mechanisms with Christian communities to build trust, for instance, through consultation platforms or the appointment of liaison officers. • Cooperate with Christian communities and civil society organizations to collect data on anti-Christian hate crimes and address under-reporting. • Coordinate emergency communication procedures with Christian communities and provide increased security and safety measures at periods of elevated risk. • Provide technical advice and training to support Christian communities to strengthen their hate crime data collection and security measures, including risk assessments, emergency protocols, security plans and crisis management systems. • Assess whether a criminal offence you are recording and investigating might have been motivated by bias. Ask the victim and any witnesses for their perception of any anti-Christian bias in an incident or crime. • Make appointments with your local Christian communities to Individual level

establish contacts, learn about the communities and identify their security concerns. • Keep hate crime victims informed about the progress of their cases. • Ensure that your language and behaviour conform to a rights-based standard for all communities and do not perpetuate or reinforce anti- Christian bias. • Treat hate crime victims in a sensitive and respectful manner to prevent secondary victimization.

106 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities VICTIM SUPPORT SERVICE PROVIDERS (PUBLIC SECTOR, INCLUDING LAW ENFORCEMENT, AND CIVIL SOCIETY)

• Develop coherent and effective victim support systems with adequate funding and service quality standards, ensuring the cooperation of all relevant actors. Institutional level

• Put in place effective Individual Needs Assessment (INA) and referral systems. • Ensure that victims of anti-Christian hate crimes have access to specialist service providers and increase the availability of specialist hate crime victim support over time. • Develop and implement training programmes for service providers on the sensitive and respectful treatment of hate crime victims and on the specific characteristics and needs of Christian communities. • Participate actively in training opportunities on the sensitive and respectful treatment of hate crime victims and on the specific characteristics and needs of Christian communities. • Provide personalized support based on an individual needs assessment of the needs of each victim. • Follow up with hate crime victims to ensure that the required support Individual level

has been provided. • Keep hate crime victims informed about the progress of their cases. • Reach out to the media to promote sensitive reporting on anti- Christian hate crimes. • Ensure that your language and behaviour conform to a rights-based standard for all communities and do not perpetuate or reinforce anti- Christian bias. • Treat hate crime victims in a sensitive and respectful manner to prevent secondary victimization.

PART FOUR: Suggested Actions for Key Stakeholders to Address Anti-Christian Hate Crimes 107 EDUCATION SECTOR (INCLUDING POLICYMAKERS)

• Develop public and private education policies and strategies to address the root causes of intolerance and discrimination. Institutional level

• Collaborate with civil society to develop educational initiatives to strengthen social media literacy. • Develop policies and reporting mechanisms for anti-Christian hate incidents in educational institutions. • Establish educational initiatives to promote tolerance in institutions open to the public, such as museums, libraries and cultural heritage centres. • Ensure your curriculum and teaching materials are inclusive, non- biased and based on respect for human dignity. • Promote religious literacy by imparting unbiased and accurate information on different religions and beliefs. • Discuss the harms of online harassment and abuse. Individual level

• Monitor whether the Christian students in your school experience any harassment, threats or violence on the way to and from school, as well as in school. • Ensure that your language and behaviour conform to a rights-based standard for all communities and do not perpetuate or reinforce anti- Christian bias. • Treat hate crime victims in a sensitive and respectful manner to prevent secondary victimization.

108 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities RELIGIOUS OR BELIEF COMMUNITIES AND THEIR LEADERS

• Monitor anti-Christian hate incidents and encourage the members of your community to report incidents and crimes. • Proactively and systematically engage in coordination mechanisms established by the government to discuss concerns related to anti- Christian hate crimes and to share data. • Share reports of hate incidents with the media and relevant international networks and organizations. • Organize workshops and visits to introduce police officers to the community. • Advocate for your government to follow up on and implement its OSCE commitments and international obligations on intolerance Institutional level

against Christians. • Make use of the support provided by law enforcement in efforts to develop security measures, including risk assessments, emergency protocols, security plans and crisis management systems, as well as to promote hate crime reporting within the community. • Implement awareness-raising campaigns about the need to counter anti-Christian hate crimes, in coordination with the media, civil society organizations and government. • Organize and engage in interfaith and interreligious dialogue and partnerships. • Form broad-based, inclusive coalitions with other religious or belief communities and civil society organizations to address hatred based on religion or belief and broader tolerance and non-discrimination issues. • Promptly and unequivocally condemn anti-Christian hate crimes and publicly express solidarity with the affected Christian communities. • Participate actively in interfaith and interreligious dialogue and initiatives. • Participate in training initiatives to strengthen your capacity to collect Individual level

hate crime data and respond to security threats. • Ensure that your language and behaviour conform to a rights-based standard for all communities and do not perpetuate or reinforce anti- Christian bias. • Treat hate crime victims in a sensitive and respectful manner to prevent secondary victimization.

PART FOUR: Suggested Actions for Key Stakeholders to Address Anti-Christian Hate Crimes 109 CIVIL SOCIETY (INCLUDING CHRISTIAN AND OTHER-FAITH BASED ORGANIZATIONS AS WELL AS GROUPS WORKING ON HUMAN RIGHTS, EQUALITY, TOLERANCE AND NON-DISCRIMINATION ISSUES)

• Monitor anti-Christian hate incidents and share reports with the government, media and international networks and organizations. • Collaborate with the government to develop educational initiatives to strengthen social media literacy. • Engage proactively and systematically in coordination mechanisms established by the government to discuss concerns related to anti- Christian hate crimes and to share data. • Promote, support and facilitate interfaith and interreligious dialogue and partnerships. Institutional level

• Form broad-based, inclusive coalitions with other civil society organizations and religious or belief communities to address hatred based on religion or belief and broader tolerance and non- discrimination issues. • Advocate for your government to follow up on and implement its OSCE commitments and international obligations on intolerance against Christians. • Implement awareness-raising campaigns about the need to counter anti-Christian hate crimes, in coordination with the media, religious or belief communities and government. • Organize training on addressing intolerance against Christians within your own organization, in coordination with Christian communities. • Promptly and unequivocally condemn anti-Christian hate crimes and publicly express solidarity with the affected Christian communities. • Participate actively in training initiatives on addressing intolerance against Christians and hate crime data collection. Individual level

• Ensure that your language and behaviour conform to a rights-based standard for all communities and do not perpetuate or reinforce anti- Christian bias. • Treat hate crime victims in a sensitive and respectful manner to prevent secondary victimization.

110 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities MEDIA, INCLUDING SOCIAL MEDIA

• Implement awareness-raising campaigns about the need to counter anti-Christian hate crimes, in coordination with religious or belief communities, civil society organizations and government. • Coordinate with religious or belief communities and civil society organizations to receive reports and concerns about intolerance against Christians. Institutional level

• Give visibility to public statements and activities to condemn anti- Christian hate incidents and crimes. • Develop voluntary guidelines, standards or codes of ethics for unbiased and accurate reporting on matters pertaining to religion and belief, including the portrayal of Christianity and Christian communities, and implement training on them for journalists. • Adopt measures to address the proliferation of online intolerance and discrimination, which can lead to acts of violence and hate crimes against religious or belief communities, including Christian communities. • Convey unbiased and accurate information and representations of different religions and beliefs, and ensure that reporting is based on reliable sources and informed by different points of view. • Participate actively in training and capacity-building opportunities on guidelines, standards or codes of ethics for unbiased and accurate Individual level

reporting on matters pertaining to religion and belief, including Christianity and Christian communities. • Fact-check social media posts and include links to reputable news sources. • Ensure that your language and behaviour conform to a rights-based standard for all communities and do not perpetuate or reinforce anti- Christian bias. • Treat hate crime victims in a sensitive and respectful manner to prevent secondary victimization.

PART FOUR: Suggested Actions for Key Stakeholders to Address Anti-Christian Hate Crimes 111 ANNEXES

Annexes 113 ANNEXE 1: Case Studies The following hypothetical case studies have been developed as a learning resource for identifying and working with bias indicators.224 While inspired by real anti-Christian incidents reported to ODIHR, it is important to recognize that the nature of anti- Christian hate crimes and the experiences of victimization vary significantly across the OSCE region. Therefore, this non-exhaustive set of case studies can be adapted to reflect the specific national context for use in training.

The following questions should be asked when discussing the case studies with law enforcement officials or other stakeholders:

• What would you ask if you were to investigate this incident?

• What enquiries would you make?

• Which bias indicators can be identified in this incident?

224 For more information on bias indicators in anti-Christian hate crimes, see Part One — Anti-Christian hate crimes in the OSCE region: key features.

114 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities CASE STUDY 1: MURDER

A man seeking asylum, who had converted from Islam to Christianity, was stabbed by a Muslim man in the asylum centre where they both resided due to the victim’s perceived religious apostasy. The perpetrator had threatened the victim on numerous previous occasions, stating, “I will send your corpse back to your country.” One night while the victim was sleeping, the perpetrator entered his room armed with a knife and shouted “Allahu Akbar” — God is great — before stabbing him several times including in the chest. In the police interview after the attack, the perpetrator stated that he considered the victim an apostate and, as such, “someone who deserved to die”.

Key bias indicators

Ethnic, religious or cultural differences between the perpetrator and victim

• The victim was a convert from Islam to Christianity, and apostasy can be a strong motive for hate crimes in certain contexts.

Comments, written statements, gestures or graffiti

• The statement, “I will send your corpse back to your country,” indicates hostility related to both religious conversion and immigration status, which is a key indi- cator that the attack was motivated by a combination of biases based on religion or belief and racism and xenophobia.

• While the phrase “Allahu Akbar” itself is not inherently indicative of hate, in this context, it coincides with a violent attack, suggesting its use is part of the ideo- logical justification of the attack.

Patterns or frequency of previous crimes or incidents

• The repeated nature of threats by the perpetrator highlights premeditation and motive. Such threats should be documented in the case file.

Annexes 115 CASE STUDY 2: PHYSICAL ASSAULT

A male Jehovah’s Witness and two female Jehovah’s Witnesses were engaging in religious activities on the streets, distributing religious literature and engaging in conversation with passers-by. The group spoke to a man who became agitated and shouted, “Take your cult somewhere else!” Moments later, the man returned with three others, who began throwing bottles, cans and rocks at the group. One of the perpetrators struck the male victim with a steel baton, breaking his arm. One of the female victims was hit on the head, causing a concussion. The perpetrators used religion-based insults during the attack and damaged the religious literature.

Key bias indicators

Comments, written statements, gestures or graffiti

• The statement, “Take your cult somewhere else!” indicates hostility towards the religious beliefs and practices of Jehovah’s Witnesses. Hate-motivated language is a clear bias indicator.

• The destruction of religious literature adds an element of symbolic hate. Destroying materials tied to religious beliefs is often a way to express hostility towards a religious or belief community.

Location and timing

• The victims were targeted while engaging in religious activities. The attack aimed to stop or interrupt their religious practice, a key indicator of a hate crime.

Nature of the violence

• The perpetrators returned with reinforcements and weapons, suggesting premed- itation and an intent to send a stronger message of intimidation and suppression of religious expression.

116 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities CASE STUDY 3: MESSAGES AND GRAFFITI

A small Christian community centre, known for its inclusive stance towards LGBTI individuals, was targeted by vandals the day after the centre posted information about an event on its social media account for LGBTI Christians. The centre’s exterior walls were vandalized with large graffiti messages stating “God Hates Fakes” and “No Place for Sinners,” accompanied by anti-LGBTI slurs like “degenerates” and symbols associated with far-right extremism including swastikas.

Key bias indicators

Comments, written statements, gestures or graffiti

• The graffiti included phrases like “God Hates Fakes” and “No Place for Sinners”, which are often associated with religiously-driven ‘hate speech’ targeting LGBTI individuals to imply that they are not ‘real’ Christians.

• The swastikas could reference the killing of LGBTI community members in the Nazi extermination camps during World War II.

Organized hate groups

• The presence of swastikas and far-right symbols suggests the attack may have been ideologically driven. Far-right extremist groups often target both religious or belief communities and LGBTI individuals.

Location and timing

• The attack was aimed at a Christian community centre, indicating that the per- petrators targeted the institution for its religious affiliation.

• The attack occurred after the centre posted about an event for LGBTI Christians, suggesting that the centre’s inclusive stance towards LGBTI individuals was a trigger for the attack.

Annexes 117 CASE STUDY 4: THREATS

A Jehovah’s Witness woman was threatened with physical violence by her husband for conducting bible study with their children. The victim’s Bible was confiscated by her hus- band who had previously tried to force her to convert to Islam. The victim was reluctant to report the incident to the authorities, fearing stigma and further family retaliation.

Key bias indicators

Location and timing

• The incident occurred after the perpetrator discovered the victim was practising Bible study with her children.

Patterns or frequency of previous crimes or incidents

• The repeated attempts at religious coercion to convert the victim to Islam is a bias indicator, as is the use of force or intimidation to achieve that goal.

Nature of the violence

• The context of domestic violence is significant, particularly due to the religious control being used in the context of gender-based violence The confiscation of the Bible is a type of religious control that attempts to stop the victim from prac- tising her religion.

118 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities CASE STUDY 5: DAMAGE TO PROPERTY

The priest of an Orthodox church arrived on a Sunday morning to find that extensive damage had been done to the church and adjoining cemetery. Three large stained-glass windows featuring important religious icons had been shattered with rocks, and a large cross on the altar had been torn down and damaged. The main entrance door to the church had large scratches in the wood and the lock was smashed. A bottle containing a flammable liquid was also found near the entrance. In the cemetery, eight headstones were toppled or smashed, and others had the names of the dead scratched out. Statues of religious symbols in the cemetery were also damaged during the attack.

Key bias indicators

Comments, written statements, gestures or graffiti

• The deliberate destruction of stained-glass windows featuring religious icons, the cross on the altar and statues of religious symbols are direct attacks on the religious identity of the community.

Location and timing

• The attack was focused on an Orthodox church, a place of worship, and its ad- joining cemetery. Religious sites are often targeted to send a message of hate to the broader community.

• The attack occurred at night or early morning, before Sunday worship, a time when the church was unoccupied. Targeting places of worship ‘out-of-hours’ often reflects planning and intent.

Nature of the violence

• The presence of a bottle with flammable liquid suggests a possible, premeditated plan for arson, a common tactic used in targeting places of worship.

Annexes 119 Key learnings: • Identify Bias Indicators: Recognize bias motives and signs of hate crime.

• Investigative Skills: Ask the right questions and collect the right evidence.

• Legal Frameworks: Apply national and OSCE definitions of hate crime.

• Victim-Centred Approach: Support the victim, use trauma-informed practices, and reassure the affected community.

• Risk Assessment: Detect early signs of hate-based escalation and intervene.

• Cultural Sensitivity and Religious Literacy: Approach religious and cultural dif- ferences with respect and understanding.

120 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities ANNEXE 2: Christianity: A Brief Introduction for Law Enforcement This annexe is a resource that law enforcement officials and other stakeholders can use to better understand the main Christian denominations, teachings, practices and tradi- tions. It is based on the Safer and Stronger Communities in Europe (SASCE) publication A Practical Guide to Law Enforcement for Safer and Stronger Communities in Europe,225 as well as information provided by experts, academics and members of Christian com- munities during the consultation phase of preparing this Guide.

It should be noted that the practices highlighted in this section are described in a generic way, and cannot possibly do justice to the diversity of customs and traditions that exist within Christian communities across the OSCE region. Law enforcement officials and other stakeholders are, therefore, encouraged to engage and work closely with the various local Christian communities in order to gain a deeper understanding of their history, background, teachings, distinct practices and traditions. This will, in turn, improve the quality of the relationship with the communities in question and enhance the response to anti-Christian hate crimes and security threats.

WHAT IS CHRISTIANITY?

Christianity is an Abrahamic monotheistic religion that is approximately 2,000 years old. The word ‘Christian’ designates the followers of Christ. Thus, Christianity is based on the teachings, life and person of Jesus Christ (Jesus of Nazareth),226 recognized by Christians as the Messiah, Son of God and Saviour of the world.227 Most Christians believe in the triune God (Trinity): Father, Son and Holy Spirit. The most important symbol of Chris- tianity is the Cross and the normative text for all Christians is the Bible (Holy Scripture).

More than a third of the world’s population is Christian (approximately 2.4 billion peo- ple). A brief description of the main Christian denominations is provided in the follow- ing, non-exhaustive list:

225 A Practical Guide to Law Enforcement for Safer and Stronger Communities in Europe, Safer and Stronger Communities in Europe (SASCE), pp. 22–39. SASCE is a project funded by the European Commission that seeks to increase security in and around places of worship, as well as within and between Christian, Buddhist, Muslim and Jewish communities. 226 Born in Bethlehem, in Roman-controlled Judea, circa 6 to 4 BC and died in Jerusalem, Judaea, Roman Empire, AD 30 or 33. 227 This title refers to the status of Jesus as the divine son of God the Father.

Annexes 121 • The Eastern Orthodox Church. The Orthodox Church is a communion of self- governing, decentralized sister Churches organized in patriarchies and united by the same faith, sacramental life, structure and canonical discipline. Its theology is based on the Bible and ancient tradition, which incorporates dogmatic decrees and teachings such as divine liturgy, sacraments, icons, fasting, Saint veneration and the liturgical calendar.

• The Roman Catholic Church. The Roman Catholic Church is the largest Church in the world; the teachings of the tradition and the Bible are the most important sources, and it has a centralized, hierarchical clergy structure. The head of the Church is the Pope, who is the Bishop of Rome and Sovereign of the Vatican State. Roman Catholicism grants high importance to tradition, ritual and the authority of the Pope, as well as mass, sacraments, confession, purgatory of indulgences and the veneration of Mary, the Saints and the Rosary.

• Protestantism. Protestantism is a broad movement with various branches and diverse structures, which emphasizes the Bible as the sole source of authority, faith and the teachings of salvation. Around the world, Protestants belong to a diversity of denominations, including Lutheranism, Calvinism, Anabaptism, Baptism, Methodism, Evangelicalism and Pentecostalism. This translates into different theological currents and, in general, includes fewer religious rituals than the Orthodox or Catholic traditions. Since the mid-twentieth century, women have been accepted among the clergy in most Protestant denominations.

• Anglicanism. Anglicanism is developed from the practices, liturgy and identity of the Church of England and the global Anglican Communion. Its adherents are also called Episcopalians in some countries, and base their faith on the Bible, the Thirty-nine Articles of Religion228 and the Books of Homilies.229 Some key features include an Episcopal hierarchy with regional autonomy and apostolic tradition and succession.230

• Jehovah’s Witnesses. Jehovah’s Witnesses are a centralized, non-trinitarian, restorationist231 Christian movement founded from the Bible Student movement. The Bible and the New World Translation of the Holy Scriptures (NWT) are the two most important religious documents. A key characteristic is their evangelism, or literature distribution. Jehovah’s Witnesses follow scriptural doctrines, reject the immortality of the soul and hellfire, and are conscientious objectors to military service, saluting state symbols and blood transfusions. They do not observe certain common Christian holidays such as Christmas and Easter.

228 The Thirty-nine Articles of Religion are statements of religious doctrines and practices in Anglicanism. 229 The Books of Homilies are two books that contain sermons on Anglicanism’s religious, reformed doctrines. 230 Apostolic succession refers to the ecclesiastical transmission of authority from the apostles to religious leaders. 231 Restorationism refers to a movement within Christianity that has the aim of reinstating religious beliefs, prac- tices and structures as described in the New Testament.

122 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities • Mormonism. Mormons are the followers of the religious beliefs and traditions of the Church of Jesus Christ of Latter-Day Saints. They have a theocratic hierarchy with a Presidential leadership, believe in the Christian view of God and Jesus but reject trinitarianism. The Bible and the Book of Mormon are the two most important sources for Mormonism, and its main doctrines include baptism, progression, sacred ordinances (baptism for the dead and eternal marriage), tithing232 and charity, social service and humanitarian aid, the Word of Wisdom,233 fasting and Sabbath234 observance.

• Seventh-day Adventist Church. The Seventh-day Adventist Church is a denomination of Adventist Protestantism with a hierarchical, representative structure, which corresponds to doctrines such as the Trinity, the Bible as the primary holy book, investigative judgment and the observance of Saturday as the Sabbath. The Church emphasizes a health-conscious lifestyle and adheres to Jewish dietary laws.

Recommendations

• Talk to the community and take into account their perception of bias indicators in the case of an attack, vandalism or similar.

• Considering that each Christian denomination is part of a wider structure of religious communities and institutions, a threat against one might not be an isolated incident. To ensure a comprehensive response in case of an attack, it is advisable to consult with the community representatives for informed insights and assessments.

PLACES OF WORSHIP

Depending on the denomination, the Christian place of worship can be called ‘church’, ‘cathedral’, ‘basilica’, ‘chapel’, ‘temple’, ‘house of the Lord’ or ‘Kingdom Hall’. In general, the structure of a traditional church includes the meeting space; the main congregation- al space (nave, naos); the sanctuary (altar, presbytery) where sacraments are celebrated; side apses where secondary altars can be found, or spaces arranged for the religious choir. There can also be balconies (organ, choir), a pulpit or ambo (a suspended structure designed for preaching), a crypt (underground space below the presbytery with different functions) and an ambulatory (an aisle that goes around the altar). For some Protestant

232 Tithing is a one-tenth percentage of someone’s annual earnings, paid as a contribution to a religious organiza- tion or place of worship. 233 The word of wisdom refers to a set of health guidelines in Mormonism, included in their scriptures. It outlines dietary and lifestyle principles, such as what to avoid, what to use in moderation and what to embrace. 234 Sabbath, according to Mormonism, is observed every Sunday, as a day for rest, acts of service and worship.

Annexes 123 traditions, the structure of the church building can be less strictly defined, but almost always includes a worship hall with a pulpit area.

Sacred spaces

After consecration, for some Christian traditions the place of worship becomes a sacred place. For instance, access to the Church of Jesus Christ of Latter-Day Saints can be restricted for non-Mormons. In some Christian traditions cemeteries are also conse- crated and thus sacred places.

The sanctuary (altar) is the holiest area in a Christian place of worship, and certain Christian denominations allow only the priest to have access. The altar can often be eas- ily identified, as it is usually elevated and/or separated by a low barrier (altar rail), a rood screen (jubé), an iconostasis (templon) or a wall of icons. At the centre of the altar is a table (‘the altar table’, ‘Communion table’ or ‘Lord’s table’, depending on the denomination).

There can also be sacred spaces outside Christian places of worship, including but not limited to pilgrimage sites and altars or shrines kept in the home or in public spaces.

Sacred objects

Christian places of worship often house sacred objects such as crucifixes, icons, statues, chalices, relics, maquettes, prayer books and retables, among others. These can be made of a variety of materials, including precious metals, stone or wood, and be decorated with gemstones and/or have historical value.

Sacred objects can be placed anywhere in the place of worship, but are often at the centre of the most sacred spaces. In the Catholic and Orthodox traditions, the altar table often holds the ‘church tabernacle’ — a locked box in which the consecrated Eucharist235 or hosts236 are stored. The tabernacle is normally made of precious metals, stone or wood. In the Orthodox and Catholic Churches, the altar also holds the Gospel (wrapped in elaborately decorated covers made of gold and silver) along with a piece of cloth (anti- mension) into which small pieces of holy relics are inserted.

235 The Eucharist is one of the central rites in some Christian denominations, particularly Eastern Orthodoxy, Roman Catholicism and some Protestant traditions, which involves the consumption of consecrated bread (or host) and wine as the body and blood of Jesus Christ. 236 The host is the consecrated bread used during the Eucharist.

124 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities Recommendations

• Unless it is an emergency situation, ask for permission before entering a place of worship or touching sacred objects.

• Treat all objects in the sacred spaces of a Christian place of worship with utmost respect.

• In the case of an incident that affects a Christian place of worship, talk to the community to evaluate the impact on sacred spaces and objects as possible bias indicators.

MAIN RELIGIOUS EVENTS, HOLIDAYS AND FESTIVITIES

Christian holidays and festivities

The Christian calendar includes a variety of special dates that are common to most Chris- tian denominations. The following, non-exhaustive list highlights some of the major Christian holidays and festivals:

• Sunday. The first day of the week for Christians, Sunday is the day of the resurrec- tion of Jesus Christ. For most Christian denominations Sunday is a day of rest dedi- cated to the religious service (‘Mass/Eucharist’, ‘Divine Liturgy’, ‘Worship service’).

• Christmas. Christmas is the celebration of Jesus’ birth. Preparation for Christmas is marked through the period of Advent by Catholics, Anglicans and Protestants (the four weeks preceding Christmas) and through a 40-day Lent period by Orthodox Christians. Christmas is celebrated on different dates: in the Western tradition on 25 December and in the Eastern tradition on 6/7 January.

• Easter. Easter is a multi-day celebration of the resurrection of Jesus Christ. The main celebration is on Easter Sunday — the third day after Jesus Christ’s death (Good Fri- day). The date varies from year to year: it is the first Sunday after the first full moon following the beginning of spring (21 March). Dates may vary according to the use of the Gregorian and the Julian calendars.

• Ascension. Forty days after Easter (always on a Thursday), Christians celebrate the Ascension of the resurrected Jesus Christ.

• Pentecost or Whit Sunday (Whitsun). Fifty days after Easter (always on a Sunday), Christians celebrate the Descent of the Holy Spirit upon the disciples of Jesus Christ.

Annexes 125 • Assumption or Dormition. This is the main Catholic and Orthodox feast dedicat- ed to the Virgin Mary, Jesus’ mother, in August. For Catholics, it marks the bodily ascension of the Virgin Mary into heaven, while, for the Orthodox. the feast marks her Dormition or ‘the Falling Asleep of the Mother of God’.

Recommendations

• Many people who do not regularly attend services throughout the year will do so for the main Christian festivities. The places of worship may be full and the nearby streets can be very busy.

• Each Christian event and denomination may have specific policing requirements. It is important to discuss with the community to become acquainted with differ- ent local customs and celebration practices.

• Some celebrations start at midnight rather than during the daytime, which may require additional consideration for scheduling and planning of resources.

• Discretion should be used if taking photos and videos or using tape recorders in places of worship during religious events. Etiquette varies depending on the Christian denomination.

Christian events in public spaces

In addition to religious services and celebrations that take place in Christian places of wor- ship, there are also different types of Christian events that are organized in public spaces:

• Processions. A procession is a formal religious event whereby an organized body of people walks in a ceremonial manner in a public place. These can include ordinary and extraordinary processions, held on certain religious festivals according to the customs of the local Christian places of worship, as well as on special occasions. Some of the most common processions include Holy Week processions during Easter, Major Rogation (40 days after Easter) and Candlemas.237

• Preaching work, canvassing or door-to-door evangelism. Preaching work, door-to- door evangelism, or canvassing is a practice in certain Christian denominations, such as Jehovah’s Witnesses and Protestantism, whereby Christian people will go from household to household or engage in public outreach to share religious knowledge, often in the form of publications.

237 Candlemas is a Christian festival celebrated on 2 February to commemorate the Virgin Mary’s purification in the Temple of Jerusalem, 40 days after the birth of Jesus Christ.

126 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities • Pilgrimage. Pilgrimages are journeys, often involving large numbers of people, with spiritual or religious significance to a holy place, such as sites relevant to the New Testament and those associated with later events in some Christian denominations. Monasteries and other buildings or infrastructure of religious significance often con- stitute popular destinations for pilgrimages and other religious celebrations.

Recommendations

• To ensure effective policing of Christian events in the public sphere, it is essential that law enforcement officials meet with Christian communities to understand the scope of the event, discuss their needs, assess security risks and allocate re- sources that ensure rapid responses.

• During processions, the scheduled route as well as nearby streets will often have a continuous flow of people, which will require special considerations.

• Pilgrimages, particularly in rural areas, can increase crowd and traffic control threats.

• Opportunity crimes such as pickpocketing, vandalism and burglaries may increase during Christian events in the public sphere. It is recommended that emergency and patrol services be increased during these dates.

SOCIAL ETIQUETTE

Dietary restrictions

Christian dietary restrictions vary depending on the denomination and tradition, although some of the most common practices include fasting and abstinence. Fasting refers to the reduction —either fully or partially — of food intake, while abstinence is the prohibition of consuming specific products, such as meat, pork, fish, dairy, sweets, coffee or tea, alcohol and others. Some Christian denominations refrain from eating meat on Fridays or for certain religious events, such as Ash Wednesday.

Lent is a period of fasting, abstinence and almsgiving during the forty days between Ash Wednesday and Easter. This is particularly relevant in the context of Roman Catholicism and Eastern Orthodoxy; to a lesser extent for Protestantism and Anglicanism.

Annexes 127 Recommendation

• It is recommended to be informed and respectful of Christian denominations’ dietary restrictions, particularly if there is an anti-Christian hate crime victim under police care.

Physical contact and body searches

Although the level of physical contact may vary according to the culture, denomination and level of conservatism, the idea of respecting personal boundaries is central to inter- actions. Some Christians will also choose not to shake hands or establish any physical contact with people of the opposite sex, unless they are their parents, siblings or spouses.

Recommendations

• To ensure respect for personal boundaries, follow the greeting method used by the individual from the Christian community.

• Interviews and body searches required in the context of an investigation of an- ti-Christian hate crimes should be conducted by officers of the same sex. If this is not possible, it is recommended that this is acknowledged and explained prior. The person searched should be offered to be accompanied by a member of their community during the body search.

Religious leaders

Christian religious leaders, or the clergy,238 guide members of the communities in their religious practices, such as worship, teaching, guidance or performing rituals. Their cler- ical garments are often distinctive, such as those worn by priests or nuns. Some Christian communities tend to be hierarchically ruled by a council (synod) and presided over by senior or high-ranking leaders such as a primate bishop, an archbishop or a metropolitan.

238 A group of religious leaders, whose specific title will vary according to the Christian denomination.

128 Understanding Anti-Christian Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Christian Communities Recommendations

• Law enforcement should engage and co-ordinate with religious leaders and rep- resentatives of Christian communities, respecting their freedom to manage their internal affairs.

• It is recommended to get acquainted with the local communities’ clergy structure and any relevant specificities, such as rituals and religious attire.239

• In the case of a potential anti-Christian hate crime, particularly where the victim was easily identifiable, law enforcement officials should refer to the section on Ethnic, religious or cultural differences between the perpetrator and victim for ad- ditional information on anti-Christian bias motivations.

Entering places of worship

For most Christian denominations it is customary for men to remove their hat when entering a Christian place of worship, while shoes should be kept on.

It is recommended to use modest and respectful attire when entering a place of worship or interacting with a Christian community. Some places of worship may have stricter dress codes, such as the use of head coverings, although it is not expected for non-Chris- tian women to wear them in most denominations.

Recommendation

• Take the time to find out about and be respectful of the standards of the local community or communities you engage with.

239 For instance, nuns, especially in Roman Catholicism and Eastern Orthodoxy, will tend to wear a wedding ring as a symbol of their spiritual marriage to Jesus Christ.

Annexes 129

Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane

Guida pratica Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane

Guida pratica Comprendere i crimini d’odio anticristiano e affrontare le esigenze di sicurezza delle comunità cristiane: una guida pratica

Pubblicato dall’Ufficio per le istituzioni democratiche e i diritti umani dell’OSCE (ODIHR), ul. Miodowa 10 00-251 Varsavia Polonia

www.osce.org/odihr

© OSCE/ODIHR 2025

Il contenuto di questa pubblicazione può essere liberamente utilizzato e copiato per scopi educativi e altri usi non commerciali, a condizione che qualsiasi riproduzione sia accompagnata da un riconoscimento dell’OSCE/ODIHR come fonte.

ISBN: 978-92-9271-451-2

Progettato da Homework

Questa guida fa parte di una serie di pubblicazioni che affrontano i crimini d’odio legati alla religione e le esigenze di sicurezza delle comunità religiose o di credo. Ringraziamenti ODIHR esprime la propria gratitudine a tutti gli esperti governativi, gli accademici, i singoli esperti, gli attivisti della società civile e i membri delle comunità cristiane che hanno partecipato all’ampio processo di consultazione che ha preceduto la stesura di questa guida. Ringrazia, inoltre, le seguenti persone per il loro contributo allo sviluppo della guida: Anna Maria Djordjevic, Tatyana Gribanova e Mine Yildirim. Indice

Ringraziamenti 3 Prefazione 6 Riepilogo generale 8 Introduzione 11

PARTE UNO: Comprendere la sfida dei crimini d’odio anticristiano 17 I. Crimini d’odio anticristiano nella regione OSCE: contesto 18 II. Crimini d’odio anticristiano nella regione OSCE: caratteristiche principali 32 III. Crimini d’odio anticristiano nella regione dell’OSCE: impatto 44

PARTE DUE: Impegni dell’OSCE e standard internazionali sull’intolleranza contro i cristiani, principi chiave per affrontare i crimini d’odio anticristiano 51 I. Impegni politici e obblighi internazionali 52 II. Principi chiave per guidare gli sforzi volti ad affrontare i crimini d’odio anticristiani e le esigenze di sicurezza delle comunità cristiane 61 1. Un approccio basato sui diritti 61 2. Un approccio completo, olistico e collaborativo 62 3. Un approccio partecipativo 63 4. Non nuocere 65 5. Un approccio incentrato sulla vittima 65 6. Un approccio sensibile al genere 67 7. Un approccio trasparente 67 PARTE TRE: Risposta ai crimini d’odio anticristiano e alle sfide di sicurezza delle comunità cristiane 69 Provvedimenti pratici 70 1. Riconoscere il problema 70 2. Promuovere l’educazione, la sensibilizzazione e il dialogo interconfessionale e interreligioso 72 3. Raccolta di dati sui crimini d’odio anticristiano, anche in coordinamento con le comunità cristiane e la società civile 83 4. Costruire fiducia tra governo e comunità cristiane 89 5. Collaborare con le comunità cristiane per affrontare efficacemente le minacce e le esigenze legate ai crimini d’odio 93 6. Rassicurare la comunità in caso di crimine d’odio anticristiano 99 7. Fornire supporto alle vittime di crimini d’odio anticristiano 102

PARTE QUATTRO: Azioni suggerite ai principali stakeholder per affrontare i crimini d’odio anticristiano 107

ALLEGATI 119 ALLEGATO 1: Casi studio 120 ALLEGATO 2: Cristianesimo – breve introduzione per le forze dell’ordine 127 Prefazione Negli ultimi anni, le comunità cristiane nella regione dell’OSCE sono state oggetto di episodi di odio anticristiano che spaziano da graffiti e atti vandalici a minacce, aggressioni fisiche e omicidi. Tali episodi hanno colpito numerose comunità cristiane. Questi atti di ostilità e violenza causano traumi duraturi alle vittime, alle loro famiglie e alle rispettive comunità; se non affrontati adeguatamente, possono minare la pace, la sicurezza e la stabilità delle società e dell’intera regione. Ogni atto motivato da pregiudizio anticristiano non è solo un attacco contro individui o beni, ma anche contro i valori fondamentali della libertà religiosa, della dignità, del rispetto reciproco e dell’uguaglianza, che sono alla base di una società democratica.

Ciò che rende questa problematica particolarmente urgente è la frequente tendenza a minimizzare, a non denunciare puntualmente o a trascurare politicamente i crimini d’odio fondati sulla religione. Qualsiasi forma di odio basata sulla religione o sul credo dovrebbe essere condannata senza ambiguità e trattata con la stessa serietà di qualsiasi altro crimine d’odio. Quando la società riconosce selettivamente o sminuisce l’odio religioso, crea un precedente pericoloso che incoraggia l’intolleranza ed erode il principio secondo cui tutte le religioni e i credi meritano uguale protezione davanti alla legge. Come per tutte le forme di “alterizzazione”, il pregiudizio anticristiano minaccia non solo la sicurezza dei credenti, ma anche il tessuto stesso delle società pluralistiche, aperte e fondate sull’uguaglianza.

Affrontare l’intolleranza fondata sull’odio religioso richiede un approccio di ampio respiro, trasversale e inclusivo, poiché tali atti non sono quasi mai episodi isolati; sono spesso sintomi di divisioni sociali più profonde, di pregiudizi sistemici e di una crescente intolleranza. I quadri giuridici svolgono un ruolo fondamentale nel dissuadere e punire i crimini d’odio, ma la sola legislazione non è sufficiente; anche l’istruzione è essenziale per promuovere la comprensione reciproca, contrastare stereotipi dannosi e alimentare una cultura del rispetto sin dalla più giovane età. Il dialogo interreligioso può colmare le distanze tra comunità, favorendo empatia e solidarietà tra fedi diverse. L’impegno responsabile dei media, le campagne di sensibilizzazione e i servizi di supporto alle vittime contribuiscono a costruire un ambiente inclusivo, in cui le comunità cristiane, al pari di tutte le altre, possano sentirsi sicure e rispettate. Una strategia multifattoriale consente di affrontare le cause profonde dell’intolleranza sia in ottica preventiva che in ottica reattiva.

L’Ufficio per le istituzioni democratiche e i diritti umani dell’OSCE (ODIHR) ha il mandato di sostenere gli Stati partecipanti nei loro impegni per contrastare l’intolleranza contro i cristiani. Gli Stati partecipanti all’OSCE hanno ripetutamente condannato l’in- tolleranza e la discriminazione fondate sulla religione o sul credo, inclusa quella rivolta ai cristiani, e hanno assunto l’impegno di contrastarle. La Decisione del Consiglio dei ministri di Madrid del 2007 ha invitato i rappresentanti politici a respingere con forza le manifestazioni di intolleranza contro i cristiani. La Decisione del Consiglio dei ministri

6 di Kiev del 2013 ha chiesto agli Stati partecipanti di prevenire l’intolleranza, la violenza e la discriminazione basate sulla religione o sul credo, inclusa quella contro i cristiani, e di adottare politiche per promuovere il rispetto e la protezione dei luoghi di culto.

Questa guida è l’ultima di una serie di pubblicazioni ODIHR che affrontano i crimini d’odio e le esigenze di sicurezza delle comunità a rischio, tra cui “Comprendere i crimini di odio di matrice antisemita e far fronte alle esigenze di sicurezza delle comunità ebraiche” e “Comprendere i crimini d’odio contro i musulmani e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità musulmane”. Con questa guida, ODIHR offre una serie di raccomanda- zioni complete per aiutare gli Stati partecipanti ad adottare misure per concretizzare tali impegni. In particolare, le raccomandazioni sono concepite per rafforzare la cooperazione tra le autorità statali, comprese le forze dell’ordine, e le comunità cristiane, al fine di rispondere alle esigenze di sicurezza di queste ultime.

Questa guida è il risultato di un processo di consultazione ampio e inclusivo, che ha coinvolto esperti e rappresentanti degli Stati partecipanti dell’OSCE, organizzazioni della società civile e comunità cristiane. La redazione della guida è stata resa possibile grazie al contributo finanziario di Ungheria, Italia e Polonia.

Maria Telalian Direttrice ODIHR

7 Riepilogo generale QUALI SONO LE SFIDE DA AFFRONTARE?

Nella regione OSCE, i crimini d’odio anticristiano prendono di mira donne, uomini, bam- bini e bambine cristiani, nonché persone o comunità percepite come cristiane o associate ai cristiani. Anche istituzioni cristiane, inclusi luoghi di culto, cimiteri e monumenti, sono bersagli di atti di violenza e vandalismo a sfondo anticristiano.

I crimini motivati dall’intolleranza contro i cristiani incidono profondamente non solo sulle vittime degli attacchi specifici, ma anche sulla vita quotidiana delle persone e delle comunità cristiane in molteplici modi. L’impatto dei crimini d’odio anticristiano e delle sfide di sicurezza correlate sull’espressione dell’identità cristiana, sulle pratiche religiose, nonché sulla vita comunitaria e sociale può comprendere:

• Riluttanza a partecipare ai servizi religiosi, distribuire letteratura religiosa, dichiararsi pubblicamente cristiani, discutere apertamente della propria fede o indossare abiti religiosi o simboli cristiani;

• Esitazione nell’organizzazione e promozione di festività religiose, celebrazioni e altri eventi per timore di potenziali attacchi;

• Maggiori investimenti in misure di sicurezza per i luoghi di culto, che possono gravare sulle risorse delle comunità cristiane e sottrarre fondi ad attività religiose, culturali e sociali;

• Cancellazione di eventi e/o chiusura di iniziative sociali gestite da organizzazioni cristiane a causa dei ripetuti attacchi rivolti a istituzioni ed eventi cristiani;

• Auto-isolamento dalla società più ampia a causa di persistenti minacce alla sicurezza e mancanza di sostegno istituzionale oppure, in casi estremi, trasferimento della comunità in cerca di sicurezza e libertà di praticare la propria religione.

PERCHÉ CIÒ RIGUARDA GLI STATI PARTECIPANTI?

Gli Stati partecipanti all’OSCE si sono impegnati a riconoscere, registrare e segnalare la motivazione fondata su pregiudizio anticristiano nei crimini d’odio e hanno sostenuto gli sforzi delle istituzioni dell’OSCE per elaborare risposte efficaci ed esaurienti a tali crimini.

Gli Stati si sono impegnati ad adottare misure per “prevenire l’intolleranza, la violenza e la discriminazione basate sulla religione o sul credo, compresa quella contro i cristiani”,

8 nonché ad “adottare politiche volte a promuovere il rispetto e la protezione dei luoghi di culto e dei siti religiosi, dei monumenti religiosi, dei cimiteri e dei santuari contro atti di vandalismo e distruzione.”1 Diverse decisioni del Consiglio dei ministri hanno più volte riaffermato che i crimini d’odio rappresentano una minaccia per la sicurezza degli individui e per la coesione sociale, nonché il potenziale di tali crimini di provocare conflitti e violenze su scala più ampia.2

COSA POSSONO FARE I GOVERNI?

I governi possono adottare una serie di misure per contrastare i crimini d’odio anticri- stiano, tra cui:

• Riconoscere che i crimini d’odio anticristiano rappresentano una seria minaccia non solo per la sicurezza di individui e comunità, ma più in generale per la coesione e la sicurezza sociale, che necessitano di una risposta rapida, coordinata e di ampia portata;

• Condannare prontamente e senza ambiguità qualsiasi crimine d’odio anticristiano ed esprimere pubblicamente solidarietà alle comunità cristiane coinvolte;

• Sviluppare politiche e strategie educative nazionali di ampio respiro per affrontare le cause profonde dell’intolleranza contro i cristiani;

• Attuare campagne e attività di sensibilizzazione per rafforzare la comprensione dell’intolleranza contro i cristiani;

• Promuovere, sostenere e facilitare un dialogo interconfessionale e interreligioso aperto e trasparente, nonché partenariati volti a contrastare l’intolleranza e la discriminazione basate sulla religione o sul credo, costruire rapporti di apertura e fiducia e favorire maggiore tolleranza, rispetto reciproco e comprensione nella società;

• Rafforzare la raccolta, la registrazione, la condivisione e l’analisi dei dati sui crimini d’odio anticristiano, anche attraverso la legislazione, lo sviluppo di politiche, il miglioramento dei meccanismi di registrazione, i programmi di

1 Decisione del Consiglio dei ministri dell’OSCE n. 3/13, “Libertà di pensiero, coscienza, religione o credo”, Kiev, 9 Dicembre 2013. 2 Tra le fonti rilevanti figurano la Decisione n. 6/02 del Consiglio dei ministri dell’OSCE, “Tolleranza e non discriminazione”, 7 dicembre 2002; la Decisione n. 12/04 del Consiglio dei ministri dell’OSCE, “Tolleranza e non discriminazione” (pag. 31), 7 dicembre 2004; la Decisione n. 10/05 del Consiglio dei ministri dell’OSCE, “Tolleranza e non discriminazione: promuovere il rispetto e la comprensione reciproca” (pag. 36), Lubiana, 6 dicembre 2005; la Decisione n. 13/06 del Consiglio dei ministri dell’OSCE, “Lotta all’intolleranza e alla discri- minazione e promozione del rispetto e della comprensione reciproci”, Bruxelles, 6 dicembre 2006; la Decisione n. 10/07 del Consiglio dei ministri dell’OSCE, “Tolleranza e non-discriminazione: promozione del rispetto e della comprensione reciproca”, Madrid, 3 dicembre 2007.

9 formazione, le indagini sulle vittimizzazioni, la pubblicazione dei dati e le valutazioni continue;

• Collaborare con le comunità cristiane e la più ampia società civile per potenziare il monitoraggio, la registrazione e la condivisione dei dati su crimini d’odio e episodi di odio;

• Costruire legami di fiducia con le comunità cristiane istituendo canali di comunicazione e coordinamento bidirezionali, aperti e trasparenti;

• Supportare le comunità cristiane nella conduzione di valutazioni del rischio e nell’implementazione di misure per rafforzare sicurezza e preparazione alle crisi.

• Attuare misure di sicurezza e protezione rafforzate per tutelare i luoghi di culto cristiani e le altre strutture correlate durante i periodi di rischio elevato;

• Sviluppare sistemi coerenti ed efficaci di supporto alle vittime, in collaborazione con le organizzazioni della società civile, per garantire che le vittime di crimini d’odio anticristiano ricevano un’assistenza empatica, rispettosa e completa.

10 Introduzione CONTESTO

Gli Stati partecipanti all’OSCE (Sp) hanno concordato numerosi impegni per affrontare l’intolleranza e la discriminazione, compresa l’intolleranza nei confronti dei cristiani, e per tutelare la libertà di religione o di credo e i diritti umani correlati.3 In tal modo, hanno sottolineato la necessità di un approccio globale e trasversale per affrontare in modo efficace le varie forme di intolleranza e discriminazione, riconoscendone al contempo le specificità e i contesti storici. Il Presidente in esercizio dell’OSCE (CiO) ha menzionato per la prima volta l’intolleranza nei confronti dei cristiani in una dichiarazione di alto livello scaturita dalla Conferenza di Cordova del 2005.4 A ciò ha fatto seguito una serie di Decisioni del Consiglio dei ministri dell’OSCE volte a elaborare una risposta a livello OSCE per contrastare pregiudizi, intolleranza e discriminazione contro i cristiani.5 Nel 2006, il Consiglio dei ministri dell’OSCE ha invitato gli Stati partecipanti ad affrontare le cause profonde dell’intolleranza e della discriminazione “attraverso misure di sensibiliz- zazione rafforzate che […] mirino a prevenire l’intolleranza e la discriminazione contro i cristiani, gli ebrei, i musulmani e i membri di altre religioni”6. Nel 2007, il Consiglio dei ministri ha inoltre invitato “i rappresentanti politici, inclusi i membri dei parlamenti, ad adoperarsi costantemente per respingere e condannare con forza le manifestazioni di razzismo, xenofobia, antisemitismo, discriminazione e intolleranza, anche nei confronti dei cristiani, degli ebrei, dei musulmani e di persone appartenenti ad altre religioni”7.

“Pur sottolineando l’importanza di un approccio globale per affrontare la discri- minazione e i crimini d’odio, impegno assunto dagli Stati partecipanti all’OSCE, è anche necessario riconoscere e comprendere la specificità della discriminazione e dei crimini d’odio anticristiano. Affrontare e contrastare la discriminazione e i crimini d’odio anticristiano non può che essere solo parte di uno sforzo congiunto contro tutte

3 Tra le fonti rilevanti figurano la Decisione n. 4/03 del Consiglio dei ministri dell’OSCE, “Tolleranza e non discri- minazione”, Maastricht, 2 dicembre 2003; la Decisione n. 621 del Consiglio Permanente dell’OSCE, “Tolleranza e lotta contro il razzismo, la xenofobia e la discriminazione”, 29 luglio 2004; la Decisione n. 10/05 del Consiglio dei ministri dell’OSCE, “Tolleranza e non discriminazione: promuovere il rispetto e la comprensione reciproca”, Lubiana, 6 dicembre 2005; la Decisione n. 13/06 del Consiglio dei ministri dell’OSCE, “Lotta all’intolleranza e alla discriminazione e promozione del rispetto e della comprensione reciproci”, Bruxelles, 6 dicembre 2006; la Decisione n. 10/07 del Consiglio dei ministri dell’OSCE, “Tolleranza e non-discriminazione: promozione del rispetto e della comprensione reciproca”, Madrid, 3 dicembre 2007; la Decisione n. 3/13 del Consiglio dei ministri dell’OSCE, “Libertà di pensiero, coscienza, religione o credo”, Kiev, 9 dicembre 2013; e la Decisione n. 08/14 del Consiglio dei ministri dell’OSCE, “Dichiarazione sul potenziamento degli sforzi per combattere l’antisemitismo”, Basilea, 5 dicembre 2014. 4 Dichiarazione di Cordova del Presidente in esercizio (in EN), Conferenza OSCE sull’antisemitismo e sulle altre forme di intolleranza, OSCE, 9 giugno 2005. 5 Decisione n. 10/05 del Consiglio dei ministri dell’OSCE; Decisione n. 13/06 del Consiglio dei ministri dell’O- SCE; Decisione n. 10/07 del Consiglio dei ministri dell’OSCE; e Decisione n. 08/14 del Consiglio dei ministri dell’OSCE. 6 Consiglio dei ministri dell’OSCE, Decisione n. 13/06. 7 Decisione n. 10/07 del Consiglio dei ministri dell’OSCE.

11 le forme di intolleranza e discriminazione, lavorando insieme per società inclusive e democratiche fondate sui diritti umani, nelle quali sia valorizzata e riconosciuta la diversità di culture, etnie, fedi e credenze. Allo stesso tempo, è necessario accrescere la consapevolezza in merito alla discriminazione e ai crimini d’odio anticristiano e pro- muovere la ricerca, cercando di comprendere come contrastarli nella regione OSCE.” — Dott.ssa Regina Polak, Professoressa ordinaria di Teologia pratica e dialogo interreligioso presso l’Università di Vienna ed ex Rappresentante personale del Presidente in esercizio dell’OSCE per la lotta al razzismo, alla xenofobia e alla discriminazione, con particolare attenzione all’intolleranza e alla discriminazione nei confronti di cristiani e membri di altre religioni8.

Contrastare i crimini d’odio anticristiano costituisce un elemento fondamentale del lavoro dell’Ufficio dell’OSCE per le istituzioni democratiche e i diritti umani (ODIHR) in materia di tolleranza e non discriminazione, in linea con gli impegni assunti dagli Stati partecipanti. ODIHR collabora con le autorità nazionali per rafforzare la loro capacità di identificare, registrare, indagare e perseguire i crimini d’odio, nonché di fornire sostegno alle vittime. Parallelamente, ODIHR lavora con le organizzazioni della società civile e con le comunità religiose o di credo per metterle in condizione di monitorare e segnalare i crimini d’odio, anche attraverso programmi di formazione specializzata volti ad affrontare i crimini d’odio motivati da pregiudizio anticristiano9. Promuovendo la libertà di religione o di credo per tutti, l’ODIHR contribuisce a creare contesti in cui la tolleranza religiosa e il rispetto della diversità religiosa o di credo possano prosperare, anche per i cristiani.

L’ODIHR ha affrontato il tema dell’intolleranza contro i cristiani e i membri di altre religioni in numerose riunioni dedicate alla dimensione umana dell’OSCE10 e ha, inoltre, organizzato diversi eventi internazionali su questo tema, tra cui la Conferenza sulla lotta all’intolleranza e alla discriminazione contro i cristiani, organizzata a Vienna nel 2016

8 Discorso di apertura, riunione di consultazione OSCE/ODIHR sui crimini d’odio contro i cristiani, Vienna, 30 ottobre 2023. 9 Nel gennaio 2021 e nel marzo 2022, l’ODIHR ha organizzato una formazione online per la società civile sul contrasto ai crimini d’odio contro i cristiani (in EN). 10 Si veda, ad esempio, Supplementary Human Dimension Meeting – Upholding the Principles of Tolerance and Non-Discrimination, including in the Promotion and Protection of Freedom of Religion or Belief: Annotated Agenda (Incontro supplementare sulla dimensione umana – Tutela dei principi di tolleranza e non discrimina- zione, anche nella promozione e protezione della libertà di religione o di credo), 1-2 aprile 2019; Supplementary Human Dimension Meeting (SHDM) I: Freedom of Religion or Belief: Issues, Opportunities, and the Specific Challenges of Combatting Anti-Semitism and Intolerance and Discrimination against Christians, Muslims, and Members of Other Religions (Incontro supplementare sulla dimensione umana Libertà di religione o di credo: questioni, opportunità e sfide specifiche nel contrasto all’antisemitismo e all’intolleranza e discriminazione contro cristiani, musulmani e membri di altre religioni), 22-23 giugno 2017; e Supplementary Human Dimension Meeting (SHDM) I: Policies and strategies to further promote tolerance and non-discrimination (Politiche e strategie per promuovere ulteriormente la tolleranza e la non discriminazione), 14-15 aprile 2016.

12 dalla Presidenza tedesca dell’OSCE e da ODIHR11, e l’incontro internazionale di esperti svoltosi a Ginevra nel 2019 su “Affrontare l’intolleranza, la discriminazione e i crimini d’odio: le risposte della società civile e delle comunità cristiane e di altre religioni”12. Per aumentare ulteriormente la consapevolezza circa la natura dei crimini d’odio anticristiano e il loro impatto sugli individui e sulle comunità, nel 2018 ODIHR ha pubblicato la Scheda informativa sui crimini d’odio anticristiani, disponibile in inglese, russo, bosniaco, tedesco, italiano, spagnolo e ucraino13.

PERCHÉ È NECESSARIA QUESTA GUIDA?

I crimini d’odio anticristiano, reati penali motivati da pregiudizio nei confronti dei cristiani, rappresentano una manifestazione estrema di intolleranza che trasmette alle vittime e alle loro comunità un messaggio nocivo di esclusione. Secondo le segnalazioni ricevute da ODIHR, tali crimini continuano a costituire una seria preoccupazione in tutta la regione OSCE14. Se non affrontati, questi atti di ostilità e violenza vanno ben oltre il danno arrecato alle singole vittime o comunità: minacciano il tessuto della coesione sociale, erodono le fondamenta della pacifica convivenza e compromettono la pace, la sicurezza e la stabilità di intere società.

Per affrontare questa sfida urgente, la presente guida si propone di migliorare la com- prensione dei crimini d’odio anticristiano e di sottolineare l’importanza di garantire il soddisfacimento delle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane.

QUALI SONO L’AMBITO DI APPLICAZIONE E LO SCOPO DELLA GUIDA?

La guida esamina i contesti in cui si verificano i crimini d’odio anticristiano, ne evidenzia le principali caratteristiche e il loro impatto, e fornisce indicazioni agli Stati partecipanti su come intensificare gli sforzi per affrontare tali reati in collaborazione con altri attori, in particolare con le stesse comunità colpite. Promuove un approccio incentrato sulla vittima, sensibile alle questioni di genere e basato sull’intersezionalità, per affrontare in

11 Security needs, effective responses to intolerance and hate crimes against Christians discussed at OSCE/ ODIHR event in Vienna (Esigenze di sicurezza, risposte efficaci all’intolleranza e ai crimini d’odio contro i cri- stiani, evento OSCE/ODIHR), Vienna, 14 dicembre 2016. Altri eventi di alto livello su questo tema includono: High-Level Meeting on Preventing and Responding to Hate Incidents and Crimes against Christians (Incontro di alto livello sulla prevenzione e la risposta agli episodi e crimini d’odio contro i cristiani), Roma, 12 settembre 2011; e Intolerance and Discrimination against Christians: Focusing on Exclusion, Marginalization and Denial of Rights (Intolleranza e discriminazione contro i cristiani: focalizzazione sull’esclusione, marginalizzazione e negazione dei diritti), Vienna, 4 marzo 2009. 12 Addressing Intolerance, Discrimination and Hate Crime: Responses of Civil Society and Christian and Other Religious Communities – Expert Meeting (Contrastare l’intolleranza, la discriminazione e i crimini d’odio: risposte della società civile e delle comunità cristiane e di altre religioni: incontro di esperti), OSCE/ODIHR, 22–23 ottobre 2019. 13 La scheda informativa è disponibile qui: Crimini d’odio contro i cristiani, OSCE/ODIHR, 31 luglio 2018. 14 Per ulteriori informazioni, si veda la sezione “Crimini d’odio contro i cristiani nella regione OSCE: contesto” qui di seguito e Anti-Christian hate crime (Crimini d’odio contro i cristiani) (2023) nel Rapporto annuale sui crimini d’odio OSCE/ODIHR.

13 modo efficace e completo i crimini d’odio anticristiano. La guida illustra, inoltre, una serie di misure pratiche che possono essere adottate da coloro che hanno la responsabilità di contrastare tali crimini e di soddisfare le esigenze di sicurezza delle comunità cristiane, tra cui si annoverano, principalmente, funzionari governativi, inclusi responsabili politici e decisionali, forze dell’ordine e rappresentanti politici, ma si auspica che anche le comunità cristiane, le altre comunità religiose o di credo, la società civile in senso più ampio e l’opinione pubblica possano trovare utili le raccomandazioni contenute in questo documento.

GLI OBIETTIVI PRINCIPALI DI QUESTA GUIDA SONO:

• Sensibilizzare sull’insieme delle caratteristiche, della diffusione e dell’impatto dei crimini d’odio anticristiano e sulle preoccupazioni relative alla sicurezza delle comunità cristiane nella regione OSCE, nonché su come il pregiudizio contro i cristiani si intrecci con altri pregiudizi;

• Assistere attori governativi, inclusi responsabili politici e decisionali, forze dell’ordine e rappresentanti politici negli Stati partecipanti OSCE, nel riconoscere, registrare e affrontare efficacemente i crimini d’odio anticristiano e nel garantire la sicurezza delle comunità cristiane;

• Promuovere il dialogo, la collaborazione e la condivisione di buone prassi tra le autorità governative, comprese le forze dell’ordine, i membri delle comunità cristiane e la società civile più ampia, al fine di contrastare i crimini d’odio anticristiano e migliorare la sicurezza di tali comunità;

• Sostenere gli sforzi della società civile per affrontare i crimini d’odio anticristiano e la sicurezza delle comunità cristiane.

Ai fini di questa guida, i crimini d’odio anticristiano sono intesi, in linea con la defi- nizione OSCE di crimine d’odio, come reati commessi con una motivazione dettata dal pregiudizio. Pertanto, questa guida non tratta la discriminazione anti-cristiana né eventuali violazioni della libertà di religione o credo dei cristiani che non siano connesse a questioni di crimini d’odio e sicurezza15.

Inoltre, questa guida è pensata per rispondere alle esigenze di sicurezza di individui, gruppi e comunità che si identificano come cristiani, anche se non sono riconosciuti

15 Il Relatore Speciale delle Nazioni Unite sulla libertà di religione o di credo ha rilevato che le violazioni della libertà di religione o di credo possono essere causate da “fattori sociali e politici, come l’ingerenza da parte di governi autoritari ossessionati dal controllo, l’utilizzo delle religioni per definire una definizione omogenea dell’identità nazionale, la perdita di fiducia nelle istituzioni pubbliche e i concomitanti processi di frammenta- zione sociale, la prevalenza di una ‘cultura machista’, le disparità economiche e sociali, l’ampliamento dei divari di potere tra diversi gruppi all’interno di una società e altre variabili”. Si veda Interim report of the Special Rapporteur on freedom of religion or belief (

14 come tali dalle autorità e/o da altre comunità cristiane16. Ciò non implica alcun giudizio da parte di ODIHR sul “livello di persuasività, serietà, coesione e importanza”17 delle comunità religiose o di credo menzionate nella Guida.

COME È STATA SVILUPPATA QUESTA GUIDA?

In linea con l’approccio globale al contrasto di tutte le forme di intolleranza, discrimina- zione e odio, comprese quelle basate sulla religione o sul credo, questa Guida è l’ultima di una serie di pubblicazioni che affrontano i crimini d’odio legati alla religione e le esigenze di sicurezza delle comunità religiose o di credo e fa seguito alla pubblicazione del 2017 Comprendere i crimini di odio di matrice antisemita e far fronte alle esigenze di sicurezza delle comunità ebraiche – Guida pratica 18 e a quella del 2020 Comprendere i crimini d’odio contro i musulmani Rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità musulmane. Guida pratica 19. Questa pubblicazione va letta insieme a tali Guide e alle linee guida di ODIHR su Libertà di religione o di credo e sicurezza.20

La guida è il risultato di un processo di consultazione esteso e inclusivo, svoltosi sia in presenza che online, che ha coinvolto esperti internazionali e nazionali, rappresentanti degli Stati partecipanti, organizzazioni della società civile e comunità cristiane, e ha previsto un evento con i rappresentanti degli Stati partecipanti all’OSCE a Vienna (ottobre 2023) e consultazioni con esperti, rappresentanti della società civile e comunità cristiane a Varsavia (novembre 2023), Yerevan (febbraio 2024) e Ottawa (maggio 2024). ODIHR ha, inoltre, offerto agli Stati partecipanti l’opportunità di inviare contributi scritti, dati e raccomandazioni per affrontare i crimini d’odio anticristiano. Nel novembre 2024 a Varsavia è stato organizzato un incontro di consultazione con esperti per la revisione

16 Rapporto intermedio del Relatore Speciale sulla libertà di religione o di credo), 2 agosto 2016, A/71/269, par. 24. Ciò è in linea con il principio di autoidentificazione. Il diritto alla libertà di pensiero, coscienza, religione o credo, che protegge la libertà di avere o adottare una religione o un credo a propria scelta(ICCPR, Articolo 18, e CEDU, Articolo 9), dovrebbe essere “interpretato in senso ampio” per applicarsi non solo alle “religioni tradizionali o alle religioni e credi con caratteristiche istituzionali o pratiche analoghe a quelle delle religioni tradizionali”, ma anche alle religioni o credi “di recente costituzione” e alle “minoranze religiose che possono essere oggetto di ostilità da parte di una comunità religiosa predominante” (Commento Generale CCPR n. 22: Articolo 18 (Libertà di pensiero, coscienza o religione), CCPR/C/21/Rev.1/Add.4, 30 luglio 1993, par. 2). È essenziale che lo Stato riconosca il diritto degli individui ad autoidentificarsi come appartenenti a una comunità religiosa o di credo, indipendentemente dal suo status di gruppo ufficialmente riconosciuto o di minoranza religiosa (Raccomandazioni del Forum sulle Questioni Relative alle Minoranze nella sua sesta sessione: Garan- tire i diritti delle minoranze religiose, A/HRC/25/66, 22 gennaio 2014, par. 7). Pertanto, secondo il principio di autoidentificazione, la religione o il credo come caratteristica dell’identità personale dovrebbe essere assegnata tramite autoidentificazione, e non tramite imputazione o deduzione da parte di un soggetto esterno (OHCHR, Un approccio ai dati basato sui diritti umani. Non lasciare indietro nessuno nell’Agenda 2030 per lo Sviluppo Sostenibile 2018, pp. 12-13). 17 Campbell and Cosans v the United Kingdom (Campbell e Cosans contro il Regno Unito), Corte europea dei diritti dell’uomo, 23 marzo 1983. 18 Comprendere i crimini di odio di matrice antisemita e far fronte alle esigenze di sicurezza delle comunità ebraiche, OSCE/ODIHR, 15 maggio 2017. 19 Comprendere i crimini d’odio contro i musulmani – Rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità musulmane OSCE/ODIHR, 15 maggio 2020. 20 Libertà di religione o di credo e sicurezza. Linee guida, OSCE/ODIHR, 9 settembre 2019.

15 della bozza della guida. Nel complesso, circa 114 persone (57 uomini, 57 donne) hanno contribuito all’elaborazione di questa pubblicazione.

COME È STRUTTURATA LA GUIDA?

La Parte Uno descrive il contesto in cui si verificano i crimini d’odio anticristiano e i pregiudizi e le narrazioni sottostanti che influenzano gli ambienti in cui possono emergere manifestazioni criminali di intolleranza. Fornisce, inoltre, una panoramica non esaustiva delle caratteristiche principali dei crimini d’odio anticristiano, compresi i potenziali indicatori di pregiudizio e i tipi di crimini d’odio anticristiano. Infine, descrive l’impatto che tali crimini possono avere su individui e comunità cristiane. Tutti gli esempi riportati nelle caselle di testo sono tratti dal Rapporto sui crimini d’odio di ODIHR, salvo diversa indicazione.

La Parte Due presenta una panoramica degli impegni assunti dall’OSCE in tema di intolleranza contro i cristiani e i crimini d’odio, nonché degli standard internazionali per affrontare l’intolleranza verso i cristiani. Descrive anche i principi a cui dovrebbero ispirarsi leggi, politiche e iniziative volte a contrastare i crimini d’odio anticristiano.

La Parte Tre elenca sette provvedimenti pratici che i governi possono adottare per affrontare i crimini d’odio anticristiano e garantire la sicurezza delle comunità cristiane.

La Parte Quattro suggerisce attività per i portatori di interesse, quali funzionari gover- nativi, forze dell’ordine, comunità religiose o di credo e società civile, per rispondere efficacemente alle preoccupazioni relative alla sicurezza delle comunità cristiane.

Gli allegati forniscono informazioni supplementari per aiutare i portatori di interesse ad affrontare i crimini d’odio anticristiano. L’Allegato 1 presenta casi studio utili a funzionari governativi, comprese le forze dell’ordine e altri soggetti, per identificare indicatori di pregiudizio nei crimini d’odio anticristiano. L’Allegato 2 fornisce informazioni sulle principali dottrine, gli insegnamenti, le tradizioni e le celebrazioni del Cristianesimo, adattate alle esigenze degli agenti delle forze dell’ordine.

16 PARTE UNO: Comprendere la sfida dei crimini d’odio anticristiano Questa sezione descrive il contesto, le caratteristiche principali e l’impatto dei crimini d’odio anticristiano nella regione OSCE. Salvo diversa indicazione, tutti gli esempi in questa sezione si riferiscono a episodi di odio anticristiano segnalati da organizzazioni della società civile a ODIHR 21. Poiché i crimini d’odio anticristiano, come tutti i crimini d’odio, sono spesso sotto-denunciati, le informazioni qui riportate non devono essere considerate un resoconto completo o definitivo della loro prevalenza o portata; riflettono solo gli incidenti segnalati a ODIHR.

I. Crimini d’odio anticristiano nella regione OSCE: contesto Un crimine d’odio è un reato commesso sulla base di un pregiudizio. Prevede due elementi fondamentali: da un lato, l’atto deve configurarsi come reato; dall’altro, l’autore deve compierlo spinto da un motivo specifico, cioè un pregiudizio. È proprio questa motiva- zione che distingue i crimini d’odio dai reati ordinari. In pratica, avere una motivazione di pregiudizio significa che:22

• l’autore sceglie intenzionalmente la vittima del reato in base a “una caratteristica protetta” (selezione discriminatoria del bersaglio); oppure

• prima, durante o dopo aver commesso un reato, l’autore manifesta ostilità verso le caratteristiche protette della persona, del gruppo o della proprietà presa di mira (il reato è aggravato dall’ostilità).

Atti di violenza o minacce contro individui sulla base della loro identità cristiana reale o percepita, così come attacchi a persone o proprietà associate a individui o comunità cristiane, sono classificati come crimini d’odio anticristiano e possono includere omicidio, atti di intimidazione, minacce, danni a proprietà, aggressioni fisiche, incendio doloso, rapina o qualsiasi altro reato commesso per motivi di pregiudizio anticristiano.

I crimini d’odio anticristiano sono diversi ma talvolta strettamente legati al reato pena- lizzato di discorso d’odio, che si riferisce all’incitamento all’odio o alla violenza basato su una caratteristica protetta, punito dalla legislazione nazionale. Laddove il punto di partenza per classificare un reato come crimine d’odio è una possibile motivazione di pregiudizio, l’elemento chiave per individuare il reato di discorso d’odio è la presenza

21 Anti-Christian hate crime (Crimini d’odio anticristiano) (2023), Rapporto OSCE/ODIHR sui crimini d’odio. 22 Hate Crime Laws: A Practical Guide (Leggi sui crimini d’odio: guida pratica) Edizione rivista, OSCE/ODIHR, 23 settembre 2022, pp. 15 e 58.

18 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane evidente di pregiudizio nei confronti di una caratteristica protetta nel contenuto di un’espressione pubblica che possa costituire un reato.23

Da quando ODIHR ha iniziato la sua attività di segnalazione sui crimini d’odio anticri- stiano nel 2016, l’Ufficio ha costantemente ricevuto segnalazioni di incidenti in più di 30 Stati partecipanti all'OSCE che hanno riguardato sia comunità cristiane maggioritarie sia minoritarie24 in diversi contesti. Gli incidenti segnalati spaziano da graffiti e atti vandalici a molestie, minacce, aggressioni fisiche e omicidi e per la maggior parte sono attacchi a luoghi di culto cristiani, siti, monumenti e altre strutture. Si noti che ODIHR ha ricevuto più segnalazioni di minacce e violenze fisiche in Stati in cui le comunità cristiane sono minoritarie, mentre gli attacchi a luoghi di culto, siti, monumenti e altre strutture sono più numerosi in Stati con maggioranze cristiane25.

Sebbene i dati forniscano importanti indicatori dei rischi per la sicurezza e del clima di intolleranza nella società, devono essere interpretati con cautela. A causa della sotto-de- nuncia da parte delle vittime e della scarsa registrazione da parte delle forze dell’ordine, non è possibile fornire un quadro completo della diffusione e della portata dei crimini d’odio, compreso quello anticristiano, nell’intera regione OSCE. Ad esempio, il basso tasso di denuncia dei crimini d’odio anticristiano da parte delle vittime può essere dovuto a vergogna, negazione, sfiducia nella polizia o paura di ritorsioni.26 Inoltre, la società civile riscontra molteplici difficoltà nel registrare e segnalare gli incidenti anticristiani, tra cui carenza di risorse, mancanza di efficaci meccanismi di coordinamento con le forze dell’ordine e uno spazio sempre più ristretto per azioni indipendenti. Anche gli agenti delle forze dell’ordine dal canto loro possono non disporre di meccanismi adeguati alla registrazione o non riconoscere che un reato sia un crimine d’odio anticristiano.27 Di conseguenza, non è possibile trarre conclusioni definitive sulla portata dei crimini d’odio anticristiano nella regione OSCE basandosi sulle informazioni ricevute da ODIHR, né fare confronti con altri crimini motivati da pregiudizio, inclusi quelli basati su religione o credo.

È fondamentale riconoscere che i cristiani non costituiscono un gruppo omogeneo; le comunità cristiane nella regione OSCE sono molto diverse per presenza, credenze, pratiche e percezioni. In molti Stati partecipanti coesistono diverse denominazioni cri- stiane e alcune, in particolare le comunità cristiane minoritarie, affrontano intolleranza

23 Hate Crime Prosecution at the Intersection of Hate Crime and Criminalized ‘Hate Speech’: a Practical Guide (Persecuzione dei crimini d’odio all’intersezione tra crimine d’odio e discorso d’odio penalizzato. Guida pratica), OSCE/ODIHR, 15 novembre 2024, pp. 17-19. 24 “[Una] minoranza religiosa […] è qualsiasi gruppo di persone che costituisce meno della metà della popolazione sull’intero territorio di uno Stato i cui membri condividono caratteristiche comuni di […] religione. Sulle mino- ranze e i diritti umani. Relatore Speciale sulle questioni relative alle minoranze, Ufficio dell’Alto Commissario delle Nazioni Unite per i Diritti Umani. 25 Crimini d’odio anticristiani (2023), Rapporto OSCE/ODIHR sui crimini d’odio. 26 Preventing and responding to hate crimes A resource guide for NGOs in the OSCE region (Prevenire e rispon- dere ai crimini d’odio: guida di risorse per ONG nella regione OSCE), OSCE/ODIHR, 15 ottobre 2009, pp. 34-35. 27 Hate Crime Data Collection and Monitoring: A Practical Guide (Raccolta e monitoraggio dei dati sui crimini d’odio: guida pratica), OSCE/ODIHR, 29 settembre 2014, p. 11.

PARTE UNO: Comprendere la sfida dei crimini d’odio anticristiano 19 persistente, discriminazione e crimini d’odio. Queste forme di ostilità sono spesso radicate in narrazioni storiche e stereotipi sui cristiani, intrecciati con visioni miopi di unità nazionale, accuse di slealtà verso lo Stato e rifiuto dei valori sociali dominanti.28 Queste narrazioni, plasmate da un complesso mix di fattori politici, culturali, storici e sociali, spiegano la persistenza e la complessità del sentimento anticristiano contemporaneo. Date le diverse realtà nazionali e la varietà delle comunità cristiane, è impossibile generalizzare le caratteristiche principali dei crimini d’odio anticristiano nella regione OSCE.

Le recenti sfide nella regione OSCE, tra cui conflitti tra Stati, tensioni politiche e instabilità economica, possono aumentare la vulnerabilità delle comunità ai crimini d’odio, creando un ambiente permeabile all’intolleranza. Inoltre, la protezione inadeguata dello Stato di diritto, dei diritti umani e dei principi di uguaglianza e non discriminazione contribuisce alla diffusione dei crimini d’odio. Come osservato dal Relatore Speciale delle Nazioni Unite sulla libertà di religione o di credo:

«… diffuse violazioni dei diritti umani contro minoranze religiose e di credo favo- riscono ambienti permissivi in cui il rispetto per tali minoranze è ridotto al punto che l’ostilità e la violenza verso questi gruppi vengono legittimate. La violenza in tali contesti può essere perpetrata da attori statali e non statali e, talvolta, con il consenso implicito degli Stati, soprattutto quando i responsabili godono di impunità.»29

Analogamente, il Consiglio per i diritti umani dell’ONU ha espresso profonda preoccu- pazione per la stereotipizzazione negativa e la stigmatizzazione di comunità e individui religiosi o di credo, in particolare quando tollerate dai governi.30 Pertanto, affrontare i crimini d’odio anticristiano e le esigenze legate alla sicurezza delle comunità cristiane richiede un’attenta consapevolezza e comprensione dell’intreccio di contesti sociali, politici, legali, religiosi e culturali di un determinato Paese, unitamente alla conoscenza delle sfide che tali contesti pongono agli individui e alle comunità cristiane.

Inoltre, negli ultimi anni, l’ascesa delle tecnologie online, dei social media e dell’uso dell’intelligenza artificiale (IA) ha alimentato la proliferazione di varie forme di intolleranza e discriminazione online, che possono sfociare in crimini d’odio, inclusi quelli di matrice anticristiana. L’Ufficio del Rappresentante OSCE per la libertà dei mezzi di informazione ha evidenziato che le piattaforme online complicano l’accesso

28 A/HRC/55/47 Hatred on the basis of religion or belief Report of the Special Rapporteur on freedom of religion or belief (Rapporto del Relatore Speciale delle Nazioni Unite sulla libertà di religione o credo – Odio basato sulla religione o sul credo), Nazila Ghanea, Assemblea Generale delle Nazioni Unite, 8 gennaio 2024, par. 10. 29 A/75/385 Interim report of the Special Rapporteur on freedom of religion or belief, Ahmed Shaheed Elimination of all forms of religious intolerance (Rapporto intermedio del Relatore Speciale sulla libertà di religione o credo, Ahmed Shaheed. Eliminazione di tutte le forme di intolleranza religiosa), Assemblea Generale delle Nazioni Unite, 12 ottobre 2020, par. 30. 30 A/HRC/RES/16/18, Combating intolerance, negative stereotyping and stigmatization of, and discrimination, inci- tement to violence and violence against, persons based on religion or belief (Lotta contro l’intolleranza, gli stereotipi negativi e la stigmatizzazione, e contro la discriminazione, l’incitamento alla violenza e la violenza nei confronti di persone sulla base della religione o del credo), Assemblea Generale delle Nazioni Unite, 12 aprile 2011, par. 1.

20 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane a informazioni affidabili, perché «prioritizzano il coinvolgimento per fini pubblicitari rispetto ad accuratezza, diversità e interesse pubblico».31 Le piattaforme social possono contribuire all’aumento di discriminazione, ostilità, violenza, teorie del complotto e capri espiatori, amplificando le tensioni sociali basate su religione o credo. Lo spazio digitale è diventato terreno fertile per la disinformazione e l’odio, inclusa la disinformazione ideologica e identitaria volta a incitare discriminazione e violenza contro comunità religiose o di credo.32 Inoltre, le tecnologie di IA generativa, come i bot sui social media, sono sfruttate da gruppi che cercano di alimentare divisione e intolleranza, distorcendo il discorso politico e rappresentando erroneamente l’opinione pubblica.33

CONTESTI CHE POSSONO CONTRIBUIRE AI CRIMINI D’ODIO ANTICRISTIANO

Le comunità cristiane possono essere prese di mira perché percepite come una minaccia all’identità nazionale e alla convivenza pacifica. In alcuni Stati partecipanti all’OSCE, talune comunità religiose o di credo sono talvolta considerate come in opposizione o pericolose rispetto ai valori e alle norme sociali prevalenti, nonché a visioni ristrette dell’identità nazionale, mettendo potenzialmente a rischio la pace e la sicurezza dello Stato.34 Informazioni pregiudizievoli e stereotipate su alcuni gruppi possono aumentare il rischio di odio religioso.35 In alcuni casi, il discorso politico e le narrazioni pubbliche hanno contribuito a perpetuare pregiudizi e stereotipi anticristiani, ad esempio riferen- dosi ad alcune denominazioni cristiane minoritarie come «sette» o «culti», talvolta con epiteti negativi come «pericolose», «distruttive», «estremiste» o «totalitarie». La Corte europea dei diritti dell’uomo considera questo tipo di linguaggio ostile una violazione dell’Articolo 9 della Convenzione europea.36 Alcuni governi hanno risposto negando la registrazione ad alcune comunità religiose o di credo o revocandola dopo averla concessa oppure emanando leggi più restrittive sulla registrazione e richiedendo alle comunità

31 Media and Big Tech Initiative (Iniziativa Media e Big Tech), OSCE/RFoM, 2024. 32 A/HRC/40/58 Report of the Special Rapporteur on freedom of religion or belief (Rapporto del Relatore Speciale sulla libertà di religione o credo), Assemblea Generale delle Nazioni Unite, 5 marzo 2019, par. 50 e 52, e A/ HRC/47/25 Report of the Special Rapporteur on the promotion and protection of the right to freedom of opinion and expression (Rapporto del Relatore Speciale sulla promozione e protezione del diritto alla libertà di opinione e di espressione), Assemblea Generale delle Nazioni Unite, 13 aprile 2021, par. 16 e 26. 33 A/HRC/44/57 Report of the Special Rapporteur on contemporary forms of racism, racial discrimination, xenophobia and related intolerance. Racial discrimination and emerging digital technologies: a human rights analysis (Rapporto del Relatore Speciale sulle forme contemporanee di razzismo, discriminazione razziale, xenofobia e intolleranza correlata. Discriminazione razziale e tecnologie digitali emergenti: un’analisi dei diritti umani), Assemblea Generale delle Nazioni Unite, 18 giugno 2020, par. 24. 34 OSCE/ODIHR, Libertà religiosa o di credo e sicurezza Linee guida, p. 29. 35 UNGA, A/HRC/44/57, par. 52. 36 Leela Förderkreis e.V. and Others v. Germany (Leela Förderkreis e altri c. Germania), Ricorso n. 58911/00, CEDU, 6 novembre 2008; CENTRE OF SOCIETIES FOR KRISHNA CONSCIOUSNESS IN RUSSIA AND FROLOV v. RUSSIA (Centro delle Società per la Coscienza di Krishna in Russia e Frolov c. Russia), Ricorso n. 37477/11, CEDU, 23 novembre 2021; e Tonchev and Others v. Bulgaria (Tonchev e altri c. Bulgaria), Ricorso n. 56862/15, CEDU, 13 dicembre 2022.

PARTE UNO: Comprendere la sfida dei crimini d’odio anticristiano 21 precedentemente registrate di ripetere la procedura.37 Le comunità cristiane che non riescono a registrarsi o a mantenere la personalità giuridica38 possono essere esposte a una maggiore marginalizzazione sociale e una maggiore vulnerabilità ai crimini d’odio, con il rischio aggiuntivo che tali crimini non vengano classificati come anticristiani a causa della mancanza di riconoscimento legale. Inoltre, gli stereotipi negativi e i sospetti verso comunità cristiane di recente costituzione possono intensificarsi quando questi gruppi ospitano missionari stranieri o mantengono legami fuori dal Paese, comprese organizzazioni internazionali di riferimento. Le risposte statali in questi casi hanno incluso l’espulsione di missionari stranieri.39

Austria, 9 maggio 2023. Un missionario cristiano che distribuisce regolarmente Bibbie al pubblico è stato ripetutamente minacciato e insultato con offese anti-cris- tiane in un quartiere a maggioranza musulmana di Vienna. Il suo banco esponeva manifesti con la scritta: «Gesù dice: Io sono la via, la verità e la vita (Giovanni 14:6)». Il suo banco di libri è stato circondato e attaccato da una folla e le sue Bibbie sono state rubate. La vittima ha sentito gli aggressori dire: «Cristo non è Dio». In precedenza, nello stesso luogo, una folla lo aveva minacciato e un uomo gli aveva puntato il dito mimando il taglio del collo.

Spagna, 17 novembre 2022. Mentre svolgevano attività religiose in strada, tre Testimoni di Geova, due donne e un uomo, sono stati avvicinati da un uomo che si è identificato come cattolico e ha chiesto di vedere i libri di carattere religioso delle vittime, che ha poi strappato, insultando il gruppo e minacciandolo più volte di spaccargli la testa. Infine, l’aggressore ha colpito con un pugno al petto il Testimone di Geova uomo, provocando ferite che hanno richiesto cure mediche.

Turchia, 18 dicembre 2023. Il pastore di una chiesa protestante di Istanbul è stato minacciato per telefono e poi invitato a evacuare la chiesa. Poco dopo, il cartello della chiesa è stato danneggiato con dei coltelli e la targa con il nome della chiesa è stata distrutta. Questa minaccia fa parte di una serie di intimidazioni rivolte alla chiesa. Se non diversamente indicato, questi esempi sono tratti dal Rapporto sui crimini d’odio dell’ODIHR.

Le tensioni tra comunità cristiane possono rappresentare un altro fattore che alimenta i crimini d’odio anticristiano. All’interno della stessa comunità religiosa o culturale più ampia possono insorgere ostilità o conflitti per vari motivi, tra cui rivalità storiche, alleanze politiche, differenze di interpretazione, dottrina o pratica, e tali tensioni possono

37 OSCE/ODIHR, Libertà religiosa o di credo e sicurezza Linee guida, p. 29. 38 Per ulteriori informazioni, vedere Guidelines on the Legal Personality of Religious or Belief Communities (Linee guida sulla personalità giuridica delle comunità religiose o di credo), OSCE/ODIHR, 4 febbraio 2015. 39 Ibid., p. 64.

22 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane manifestarsi in vari modi. Inoltre, comunità cristiane numericamente più piccole o meno consolidate (ad esempio, i Testimoni di Geova o la Chiesa di Gesù Cristo dei santi degli ultimi giorni) possono essere oggetto di discriminazioni o violenze da parte di comunità cristiane più grandi, dominanti o meglio radicate, specialmente se sono nuove nella regione o nel Paese, o se le loro pratiche o credenze sono considerate “eretiche” o “non ortodosse”.40

Georgia, 12 ottobre 2023. Donne Testimoni di Geova sono state minacciate e hanno poi subito un tentativo di aggressione fisica da parte di un uomo che pronunciava insulti legati alle loro attività religiose in strada. L’aggressore ha recitato preghiere ortodosse, ha dato un calcio e danneggiato il carretto delle vittime contenente libri di carattere religioso. L’episodio è stato denunciato alla polizia e l’aggressore è stato multato.

Ucraina, 17 ottobre 2024. Un monaco è stato gravemente ferito durante un’aggressione violenta alla cattedrale della Chiesa ortodossa ucraina a Cherkasy ad opera di membri della Chiesa ortodossa dell’Ucraina. Il monaco ha dovuto sottoporsi a numerosi in- terventi chirurgici prima di poter tornare a camminare. L’attacco è stato condannato da rappresentanti di varie chiese locali.41

Se non diversamente indicato, questi esempi sono tratti dal Rapporto sui crimini d’odio dell’ODIHR.

Le tensioni tra comunità cristiane e comunità religiose o di credo non cristiane, spesso alimentate da una combinazione di fattori ideologici, politici e storici, hanno contribu- ito a crimini d’odio anticristiano. Durante conflitti armati e altre crisi di sicurezza, attori statali e non statali possono prendere di mira minoranze religiose o di credo o sfruttare le identità religiose per promuovere i propri programmi, anche quando la religione non è un fattore direttamente coinvolto. In tali contesti, atti di vandalismo e molestie religiose possono essere usati come tattiche di conflitto armato. Per le comunità cristiane, questo ha comportato la distruzione di luoghi di culto, la profanazione di cimiteri e minacce e vio- lenze contro il clero e i fedeli. Queste azioni possono rafforzare disuguaglianze esistenti basate sulla religione o il credo, così come altre caratteristiche coesistenti quali etnia,

40 Ad esempio, i Testimoni di Geova sono vietati in 34 Paesi. Vedere UNGA, A/75/385, par. 24. 41 Monk still unable to walk after brutal attack on Cherkasy cathedral (Monaco ancora impossibilitato a cammi- nare dopo un brutale attacco alla Cattedrale di Čerkasy), Orthodox Christianity, 14 novembre 2024. In Ucraina, gli ortodossi sono divisi tra la Chiesa Ortodossa Ucraina, tradizionalmente alleata con la Chiesa Ortodossa Russa di Mosca, e la Chiesa Ortodossa Indipendente d’Ucraina. Nel 2024, l’Ucraina ha approvato una legge che vieta le organizzazioni religiose con legami con la Russia, colpendo principalmente la Chiesa Ortodossa Ucraina. Vedere Ukraine’s Ban on Moscow-Linked Church Will Have Far-Reaching Consequences (Il divieto ucraino alla Chiesa legata a Mosca avrà conseguenze di vasta portata), Carnegie Endowment for International Peace, 4 settembre 2024.

PARTE UNO: Comprendere la sfida dei crimini d’odio anticristiano 23 nazionalità e genere.42 La violenza legata o ispirata alla religione può anche derivare dalla percezione del Cristianesimo come fede rivale, inferiore o avversaria, spesso inquadrata in narrazioni violente di tipo “estremista”, 43 risentimenti storici e tensioni geopolitiche. Ad esempio, alcune forme di retorica violenta “estremista” dipingono i cristiani come “infedeli” e “nemici dell’Islam” da sottomettere.44

Francia, 7 febbraio 2023. Diversi sacerdoti a Parigi sono stati oggetto di minacce di morte nello stesso giorno da parte di un uomo legato a un gruppo estremista violento di matrice islamista. Un membro del personale della chiesa di Saint-Sulpice ha allertato le autorità in merito all’autore delle minacce. È stato inoltre riportato che l’uomo aveva minacciato un sacerdote della parrocchia di Saint-Germain-des-Prés. Durante l’indagine condotta dalla polizia giudiziaria di Parigi è emerso che l’uomo era già noto alle autorità ed era stato segnalato come potenziale minaccia per la sicurezza nazionale.

Kosovo*, 14 maggio 2024. La Chiesa ortodossa serba nei pressi della città di Pejë/Peć è stata profanata quando ignoti vi sono entrati e l’hanno imbrattata con graffiti, tra cui messaggi come “Allahu Akbar” e “rimuovete questa chiesa da qui, qui ci sono solo musulmani!”. L’episodio è avvenuto a seguito della decisione delle autorità del Kosovo di vietare l’ingresso nel Paese al Patriarca e ai vescovi della Chiesa ortodossa serba.45

Spagna, 25 gennaio 2023. Un uomo ha ucciso un chierichetto, ferito un sacerdote e accoltellato altre tre persone con un machete mentre urlava insulti anticristiani in due chiese cattoliche di Algeciras, dopo la messa serale. Durante gli attacchi, l’autore ha anche distrutto oggetti religiosi. Il sacerdote è stato ricoverato con gravi ferite al collo. La polizia ha segnalato che l’uomo era già noto e in attesa di espulsione. Nella sua sentenza, l’Alta Corte spagnola ha confermato che l’attacco poteva essere classificato come “attacco jihadista mirato”.

* Tutti i riferimenti al Kosovo, sia al territorio, sia alle istituzioni o alla popolazione, in questo testo devono essere intesi nel pieno rispetto della Risoluzione 1244 del Consiglio di Sicurezza delle Nazioni Unite.

42 A/HRC/49/44 Rights of persons belonging to religious or belief minorities in situations of conflict or insecurity – Report of the Special Rapporteur on freedom of religion or belief, Ahmed Shaheed (Diritti delle persone appartenenti a minoranze religiose o di credo in situazioni di conflitto o insicurezza. Rapporto del Relatore Speciale sulla libertà di religione o di credo, Ahmed Shaheed), Assemblea Generale delle Nazioni Unite, 3 giugno 2022, par. 16, 19 e 71. 43 “Estremismo” è un termine impreciso senza una definizione generalmente accettata, che lascia spazio a inter- pretazioni eccessivamente ampie e vaghe e apre la porta all’applicazione arbitraria della legge. In linea con gli impegni dell’OSCE, terrorismo ed estremismo violento non possono e non devono essere associati a nessuna “razza”, etnia, nazionalità o religione. OSCE/ODIHR, Libertà religiosa o di credo e sicurezza Linee guida, p. 31. 44 Il cosiddetto “Stato Islamico” ha preso di mira i non musulmani, compresi cristiani e yazidi. Per le basi ideolo- giche e la distruzione, vedere Paul Burke, Global Jihadist Terrorism (Terrorismo jihadista globale), (Cheltenham UK e Northampton USA: Edward Elgar Publishing, 2021). 45 The Serbian Orthodox Church near Peć Desecrated (La Chiesa Ortodossa Serba vicino a Peć profanata), dichia- razione della Diocesi di Raška-Prizren della Chiesa Ortodossa Serba, 14 maggio 2024.

24 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane Turchia, 28 gennaio 2024. Due uomini armati hanno attaccato una chiesa cattolica a Istanbul, causando il panico durante la messa mattutina e uccidendo un uomo. Nell’atto di accusa, i sospetti arrestati sono stati indicati come membri del cosiddetto “Stato Islamico”.46

Esempi tratti dal Rapporto ODIHR sui crimini d’odio

La situazione delle persone che si convertono al Cristianesimo presenta sfide e vul- nerabilità specifiche. Chi si converte al Cristianesimo può riscontrare forme particolari di ostilità, compresi crimini d’odio. La diffusione di tale intolleranza può dipendere dalle norme sociali e dal contesto politico e culturale complessivo. Le donne che abbrac- ciano il Cristianesimo possono essere particolarmente a rischio di punizioni da parte della famiglia una volta scoperta la loro nuova fede, incluse violenze fisiche e minacce. Aggressioni e violenze da parte di familiari rimangono spesso nascoste, poiché le vittime temono di parlare, compromettendo così gravemente l’accesso alla giustizia e al sostegno per le vittime.47 Forme simili di ostilità possono essere vissute anche da cristiani che lasciano una denominazione cristiana per aderire a un’altra o che abbandonano del tutto il Cristianesimo.

Kazakistan, 30 giugno 2021. A Shymkent, una donna Testimone di Geova è stata minacciata con un coltello, ripetutamente picchiata e strangolata in casa dal marito a causa della sua religione. È stata poi rapita e portata in una moschea per subire una conversione religiosa forzata. Una volta appresa la religione della vittima, la polizia si è rifiutata di intervenire.

Uzbekistan, 7 maggio 2021. A Qarshi, una donna Testimone di Geova è stata picchiata dal marito per aver studiato la Bibbia e per averla insegnata ai propri figli. La vittima ha riportato la rottura del timpano.

Esempi tratti dal Rapporto ODIHR sui crimini d’odio

Le posizioni etiche sostenute da alcuni cristiani possono renderli vulnerabili ai cri- mini d’odio. Posizioni etiche su questioni sociali, culturali e politiche possono esporre i cristiani ad attacchi, soprattutto in società dove tali temi sono fortemente controversi e polarizzanti. Tra questi temi si possono citare: identità di genere, diritti delle persone LGBTI, aborto, obiezione di coscienza al servizio militare o all’uso delle armi e il rifiuto di salutare la bandiera nazionale o di cantare l’inno nazionale.

46 Turkey arrests suspected Istanbul church attack planner linked to Islamic State (Turchia arresta il presunto pianificatore dell’attacco alla chiesa di Istanbul collegato allo Stato Islamico), Reuters, 14 settembre 2024. 47 The Persecution of Christian Women and Girls (La persecuzione delle donne e delle ragazze cristiane), Open Doors, 2022, pp. 6 e 13.

PARTE UNO: Comprendere la sfida dei crimini d’odio anticristiano 25 Islanda, 25 luglio 2022. Una bandiera arcobaleno dipinta davanti alla chiesa di Grafarvogur è stata vandalizzata da un ignoto che vi ha scritto “LEVITICO 20:13”, un riferimento a un passo biblico che afferma: “Se un uomo giace con un altro uomo come con una donna, entrambi hanno commesso un abominio. Dovranno essere messi a morte. Il loro sangue ricadrà su di loro.” La chiesa ha condannato l’atto di vandalismo dichiarando: “Noi della chiesa di Grafarvogur preferiamo seguire il messaggio di Gesù Cristo, che ci ha detto di amarci gli uni gli altri. Crediamo che ogni persona sia una creatura amata da Dio, libera di vivere la vita per la quale è stata creata.” Si è trattato di un episodio di una serie di attacchi ripetuti contro la chiesa.

Tagikistan, gennaio 2020. Un obiettore di coscienza Testimone di Geova è stato trattenuto in un’unità militare vicino a Dušanbe in attesa di processo, poiché si rifiutava di portare le armi. È stato torturato da sei soldati. Dopo che la vittima ha rifiutato di indossare l’uniforme militare, è stata gettata a terra e picchiata ai reni; le braccia gli sono state incrociate dietro la schiena, la testa è stata schiacciata a terra con uno stivale militare, il collo è stato bloccato con le ginocchia di un aggressore e i pantaloni gli sono stati tolti nel tentativo di vestirlo con l’uniforme. La vittima ha perso conoscenza durante l’aggressione e ha riportato lesioni. Questo episodio rientra in una serie di incidenti simili subiti da obiettori di coscienza Testimoni di Geova detenuti e torturati.

Stati Uniti d’America, 28 giugno 2022. Un dipendente di una chiesa cattolica a Bellevue è stato aggredito con una pietra e vernice spray da una donna transgender (biologicamente un uomo che si identifica come donna). L’autrice ha danneggiato la porta della chiesa, frantumato un vetro e imbrattato il muro dell’edificio con insulti anticristiani, tra cui “bugiardo”, “religione dell’odio”, “marcisci nel tuo falso inferno” e “odiate le donne”. La donna è stata arrestata e ha ammesso vandalismo e aggressione. Gli investigatori hanno riferito che l’autrice dell’aggressione era arrabbiata per la deci- sione della Corte Suprema degli Stati Uniti, presa una settimana prima, di annullare la sentenza Roe v. Wade, che stabiliva che l’aborto non è un diritto costituzionale.

Esempi tratti dal Rapporto ODIHR sui crimini d’odio

26 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane INTERSEZIONALITÀ

L’intersezionalità è un approccio utilizzato per identificare e comprendere come aspetti sovrapposti e interconnessi dell’identità di un individuo, quali genere, “razza”,48 etnia, classe sociale, religione o credo, disabilità, orientamento sessuale, identità di genere, età e status migratorio, possano combinarsi per creare esperienze uniche di discriminazione, svantaggio o privilegio. Invece di considerare queste caratteristiche separatamente e in modo isolato, l’intersezionalità mette in evidenza come esse interagiscano in modi complessi e inseparabili. Questo approccio è particolarmente importante per riconoscere le esperienze di coloro che sono tra i più emarginati della società, poiché possono subire forme multiple e cumulative di disuguaglianza e discriminazione.49

Le vittime di crimini d’odio possono essere prese di mira sulla base di molteplici aspetti della propria identità, intensificando il danno subito.50 Un approccio intersezionale alla comprensione di tali crimini garantisce che siano pienamente considerati gli effetti combinati e cumulativi di diverse forme di discriminazione. Questo approccio non solo consente una comprensione più accurata delle esperienze delle vittime, ma migliora anche la qualità della raccolta dei dati. Esso richiede più che la semplice registrazione di moti- vazioni di pregiudizio multiple: implica l’analisi di come tali motivazioni interagiscano e si rafforzino reciprocamente, plasmando schemi distinti e unici di discriminazione o privilegio. Applicando una lente intersezionale, le risposte ai crimini d’odio possono essere più mirate ed efficaci, poiché basate su una comprensione più profonda delle realtà complesse affrontate dalle vittime.

La seguente sezione presenta esempi di crimini d’odio anticristiano con dimensione intersezionale:

Esperienze di crimini d’odio legate al genere: I crimini d’odio contro uomini e donne nonché ragazzi e ragazze cristiani spesso si differenziano in base al genere. Le donne cristiane sono particolarmente vulnerabili alla violenza legata alla religione in contesti domestici. Oltre a essere oggetto di aggressioni dopo la conversione al Cristianesimo, in alcuni Stati partecipanti all’OSCE (Sp) si segnala che le donne cristiane subiscono matrimoni forzati, arresti domiciliari, rapimenti, pubblica umiliazione, esclusione sociale e violenze sia sessuali che psicologiche. In particolare, in Asia centrale sono documentati

48 L’uso del termine «razza» in questa Guida non implica l’approvazione da parte dell’ODIHR di alcuna teoria basata sull’esistenza di razze differenti. Si tratta di un termine ampiamente utilizzato negli standard internazio- nali in materia di diritti umani, nonché nella legislazione nazionale. La presente Guida impiega tale termine per garantire la protezione dalle manifestazioni di odio delle persone erroneamente percepite come appartenenti a un’altra «razza». 49 Intersectionality Resource Guide And Toolkit An Intersectional Approach To Leave No One Behind (Guida E Toolkit Sulle Intersezionalità – Un approccio intersezionale per non lasciare indietro nessuno), UN PRPD e UN Women, 2022, p. 8. 50 Understanding the Needs of Hate Crime Victims (Comprendere i bisogni delle vittime di crimini d’odio), OSCE/ ODIHR, 7 settembre 2020, p. 11.

PARTE UNO: Comprendere la sfida dei crimini d’odio anticristiano 27 casi di donne e ragazze cristiane costrette a sposare uomini musulmani dopo la loro conversione al Cristianesimo.51

“[Quando mio marito ha trovato la mia Bibbia] mi ha aggredita per ore, colpendomi con pugni e calci al viso, alle mani e alle gambe mentre mi urlava insulti offensivi e mi accusava di averlo tradito e di aver tradito il vero dio. Diceva che lui provvede a me e ai bambini e che solo lui ha il diritto di decidere in quale dio io debba credere. In cuor mio, sapevo che non stavo soffrendo invano. Sto soffrendo per il nome di Gesù Cristo.”52

Inoltre, l’abbigliamento percepito come rappresentativo di una particolare religione o credo, indipendentemente dal reale credo della persona, può contribuire a crimini d’odio anticristiano con una dimensione di genere. Ad esempio, le suore in abito religioso o le persone che indossano vesti talari possono essere specificamente prese di mira.

Austria, 30 ottobre 2020. Una suora cattolica di 76 anni è stata schiaffeggiata in testa da un giovane su un autobus a Graz. A causa dell’aggressione, alla vittima è caduto l’apparecchio acustico.

Spagna, 9 dicembre 2023. Un gruppo di Testimoni di Geova impegnati in attività religiose in strada è stato minacciato di morte da un uomo a Santa Cruz de Tenerife. L’autore ha molestato sessualmente una Testimone di Geova esponendosi davanti a lei. Ha inoltre lanciato pietre contro le vittime e i loro carrelli di letteratura religiosa e ne ha incendiato uno. L’episodio è stato denunciato alla polizia.

Esempi tratti dal Rapporto ODIHR sui crimini d’odio

Pregiudizio etnico e razzista: I cristiani appartenenti a determinate etnie o nazionalità subiscono spesso crimini d’odio motivati da una combinazione di pregiudizi anticristiani e razzisti. In Paesi etnicamente omogenei, individui che presentano tratti fisici o culturali associati alla popolazione maggioritaria, ma che appartengono a una comunità cristiana minoritaria, possono essere soggetti a una maggiore intolleranza. Talvolta sono percepiti come “traditori” dell’identità nazionale, a differenza di coloro che hanno origini etniche visibilmente diverse. In diversi Paesi partecipanti, le comunità cristiane nere sono per- cepite e trattate diversamente rispetto ai gruppi cristiani prevalentemente bianchi, con conseguenti livelli diseguali di rischio.

51 Open Doors, The Persecution of Christian Women and Girls (La persecuzione delle donne e ragazze cristiane), pp. 4-6 e 8. 52 Dichiarazione di una donna dell’Asia centrale di origine musulmana che ha abbracciato il Cristianesimo. Suo marito scoprì la sua fede segreta e lei fu costretta a fuggire. Vedere What does persecution look like in Uzbeki- stan?(Che aspetto ha la persecuzione in Uzbekistan?) OpenDoors, 2025.

28 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane “In Svezia, i cristiani africani neri spesso subiscono discriminazioni mirate in deter- minati contesti. Sono stati riportati episodi di aggressioni nei confronti di cristiani africani neri, in particolare quando svolgono attività religiose come predicazione in strada o distribuzione di volantini con informazioni su eventi cristiani africani. Alcune persone hanno espresso apertamente l’opinione che i cristiani africani neri non abbiano l’autorità di parlare del Vangelo ai bianchi, e in alcuni casi questa affermazione ha generato controversie. Possono essere attaccati da gruppi di persone bianche, che potrebbero spintonarli o aggredirli se il confronto degenerasse in violenza.” — Professoressa associata Anne Kubai, membro del Panel di esperti ODIHR sulla libertà di religione o credo53

“Non vi è stato alcun ostacolo giuridico o teologico alla piena partecipazione degli anglicani [appartenenti a minoranze etniche o di origini riconducibili alla maggioranza globale] alla vita della Chiesa d’Inghilterra. Più volte sono state formulate raccoman- dazioni, ma non sono ancora state attuate. Riteniamo che la mancanza di volontà o di assegnazione di priorità e la presenza di un razzismo istituzionale (ora riconosciuto) abbiano impoverito la Chiesa che non ha potuto contare sulla presenza di tutti i suoi membri a tutti i livelli della vita comune.” — Taskforce contro il razzismo degli Arcivescovi54

I cristiani appartenenti a comunità indigene hanno segnalato episodi di emarginazione e molestie per aver cercato di conciliare la propria fede cristiana con l’eredità culturale indigena. Incidenti si sono verificati sia all’interno delle loro comunità sia per opera di fonti esterne. In alcuni Stati partecipanti, i tentativi di integrare pratiche spirituali cristiane e indigene sono stati accolti con resistenza, stigma o persino divieti formali da parte di istituzioni religiose.55

Canada, 21 giugno 2021. Nella Giornata nazionale dei popoli indigeni è stata incen- diata una chiesa cattolica situata in una riserva delle Prime Nazioni. Lo stesso giorno anche un’altra chiesa cattolica situata in una riserva vicina è stata date alle fiamme. Gli episodi si sono verificati poco dopo la notizia del ritrovamento dei resti di 215 bambini indigeni nei pressi di un ex collegio gestito dalla Chiesa cattolica. Il capo della Penticton Indian Band ha sottolineato che l’attacco ferisce anche i cristiani indigeni:

53 Dichiarazione fornita all’ODIHR ai fini della riproduzione in questa Guida, basata su interviste condotte a Stoccolma nel 2024. 54 From Lament to Action (Dal lamento all’azione), il Gruppo di lavoro anti-razzismo degli Arcivescovi, Chiesa d’Inghilterra, 2020, p. 20. 55 A/77/514 Interim report of the Special Rapporteur on freedom of religion or belief, Ahmed Shaheed. Indigenous peoples and the right to freedom of religion or belief (Rapporto intermedio del Relatore Speciale sulla libertà di religione o di credo, Ahmed Shaheed. Popoli indigeni e diritto alla libertà di religione o di credo), Assemblea Generale delle Nazioni Unite, 10 ottobre 2022, paragrafi 38 e 45.

PARTE UNO: Comprendere la sfida dei crimini d’odio anticristiano 29 “Ci sono sentimenti contrastanti. Capisco che nella nostra comunità ci sia molta rabbia […] [ma] questa chiesa è qui dal 1911. Era un punto di riferimento per la nostra comunità. Molti nella nostra comunità erano membri e partecipavano alle funzioni. Alcuni dei nostri anziani sono legati alla chiesa e oggi sono venuti qui molto tristi.”56

Turchia, 8 maggio 2020. Una chiesa appartenente alla denominazione apostolica armena è stata oggetto di un tentativo di incendio doloso, l’autore ha cercato di dare fuoco al cancello. Una volta arrestato, il responsabile ha dichiarato che l’attacco era motivato da un presunto legame tra il popolo armeno e la diffusione del COVID-19.

Stati Uniti d’America, 9 gennaio 2022. I fedeli di una chiesa metodista storicamente afroamericana a Des Moines, Iowa sono stati minacciati quando la chiesa è stata oggetto di una minaccia di bomba. All’epoca si stavano verificando nel Paese episodi simili contro chiese cristiane. L’episodio è stato indagato come crimine d’odio. La congregazione ha dichiarato di ritenere che l’attacco fosse motivato non solo dalla religione, ma anche dal razzismo.

Esempi tratti dal Rapporto ODIHR sui crimini d’odio

Rifugiati e migranti: I migranti e rifugiati cristiani nella regione dell’OSCE possono essere vittime di crimini d’odio intersezionali motivati sia dal pregiudizio religioso sia dall’ostilità legata al loro status di nuovi arrivati o di non cittadini. I convertiti al Cristianesimo provenienti da Paesi esterni alla regione OSCE hanno denunciato minacce e aggressioni fisiche, a volte perpetrate da altri migranti di fede diversa. Questi episodi avvengono spesso in centri di accoglienza per migranti o rifugiati, dove persone di origini diverse sono ospitate insieme per lunghi periodi, con una privacy limitata. L’incertezza, l’esclusione, la frustrazione e la tensione in tali contesti possono alimentare vari tipi di episodi motivati da pregiudizio, che tipicamente colpiscono gruppi percepiti come vulnerabili. Dal momento che molti di coloro che sono coinvolti sono rifugiati in fuga da persecuzioni nei loro Paesi di origine, l’impatto di tali crimini d’odio può intensificare il trauma già subito, aumentando la necessità di servizi di sostegno.

Armenia, 17 luglio 2022. Un uomo iraniano in cerca di asilo è stato aggredito da due soggetti che gli hanno gettato una coperta sulla testa, picchiandolo e minacciandolo a causa della sua conversione dall’Islam al Cristianesimo. La vittima ha riferito che gli aggressori lo avevano minacciato dicendo: “questa non è né la prima né l’ultima volta” e “manderemo il tuo cadavere in Iran”.

56 Monique Tamminga, Penticton band chief condemns suspicious burning of 2 Catholic churches (Il capo della banda di Penticton condanna il sospetto incendio di 2 chiese cattoliche), Penticton Western News, 21 giugno 2021.

30 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane Austria, 23 settembre 2021. Sacerdoti e dipendenti di una diocesi cattolica sono stati minacciati quando circa 15 uomini incappucciati appartenenti a un gruppo di odio di estrema destra hanno fatto irruzione nell’edificio degli uffici della diocesi. Gli autori hanno portato con sé striscioni, volantini e megafoni per protestare contro il sostegno della diocesi a un memoriale per i richiedenti asilo morti nel Mar Mediterraneo.

Germania, 20 maggio 2022. Due Testimoni di Geova, una rifugiata ucraina e una donna di 83 anni sono state costrette a lasciare un centro di accoglienza per rifugiati; la vittima anziana è stata fisicamente aggredita quando la proprietaria del centro, una donna, l’ha fatta cadere dalla sedia. L’episodio è avvenuto dopo che la donna ha scoperto l’identità religiosa delle vittime.

Esempi tratti dal Rapporto ODIHR sui crimini d’odio

Orientamento sessuale e identità di genere: I cristiani LGBTI possono subire forme particolari di crimini d’odio che combinano il pregiudizio anticristiano con l’omofobia o la transfobia, specialmente quando il loro orientamento sessuale o la loro identità di genere sono percepiti come in contrasto con determinati valori religiosi. I cristiani LGBTI con background migratorio o appartenenti a specifiche minoranze etniche sono talvolta soggetti a un rischio maggiore di diventare bersaglio di tali crimini.

Estonia, 11 giugno 2023. L’associazione estone di cristiani omosessuali, Association of Gay Christians, ha organizzato un evento pubblico nell’ambito del Baltic Pride nel centro di Tallinn con la partecipazione di un pastore finlandese omosessuale. Un giovane si è avvicinato e ha chiesto ai presenti di indicargli il “pastore gay”. L’uomo ha poi aggredito violentemente il pastore, colpendolo più volte al volto e alla testa con pugni. Quando un membro del gruppo è riuscito a trascinare via l’aggressore, questi ha lanciato un coltello contro il pastore, ferendo un altro membro della comunità. Durante l’attacco, l’aggressore ha urlato “Dio odia gli omosessuali”. È stato bloccato dai membri della comunità fino all’arrivo della polizia. Le vittime sono state portate in ospedale. Il pastore ha riportato diverse fratture al volto; altre due vittime hanno subito ferite lievi. In un post sui social media successivo all’attacco, il pastore ha parlato “del dolore causato alle minoranze in nome di Dio” e ha ringraziato autorità, personale medico e passanti che lo avevano aiutato, concludendo con il messaggio: “Non lasceremo mai che l’odio vinca.”

Esempi tratti dal Rapporto ODIHR sui crimini d’odio

PARTE UNO: Comprendere la sfida dei crimini d’odio anticristiano 31 II. Crimini d’odio anticristiano nella regione OSCE: caratteristiche principali57 Molte caratteristiche dei crimini d’odio anticristiano sono comuni ad altri tipi di crimini d’odio, in particolare quelli antisemiti e islamofobi.58 È importante ricordare che i crimini d’odio possono essere commessi per una serie di motivi:59

• L’autore può agire per risentimento, gelosia, pressione del gruppo o per cercare emozioni forti;

• L’autore può non provare alcun sentimento nei confronti della vittima in quanto individuo, ma nutrire pensieri o sentimenti ostili nei confronti del gruppo a cui la vittima appartiene;

• L’autore può nutrire ostilità verso tutte le persone percepite come esterne al gruppo con cui egli stesso si identifica;

• A un livello più astratto, la vittima può simboleggiare un principio o un valore, come l’uguaglianza di genere, la diversità o il multiculturalismo, che l’autore rifiuta; oppure

• Una combinazione dei fattori sopra elencati.

Minacciare o aggredire fisicamente una persona sulla base della sua identità cristiana, reale o percepita, o colpire persone o beni associati a individui, comunità o organizza- zioni cristiane, costituisce un crimine d’odio anticristiano. Considerata la diversità delle comunità cristiane nella regione dell’OSCE, i crimini motivati da pregiudizio contro i cristiani possono assumere molte forme e colpire individui sia appartenenti a confessioni maggioritarie sia minoritarie. Le vittime possono essere prese di mira per la loro identità cristiana, per la loro fede o per le loro pratiche religiose, oppure perché la loro specifica denominazione o pratiche sono associate a tratti identitari, come l’appartenenza a un determinato gruppo etnico.

57 L’ODIHR ha pubblicato una scheda per aiutare le parti interessate a comprendere, riconoscere e rispondere ai crimini d’odio contro i cristiani, disponibile in sette lingue. Cfr. Crimini d’Odio Anticristiano, OSCE/ODIHR, 21 luglio 2018. 58 Per ulteriori informazioni, vedere OSCE/ODIHR, Comprendere i crimini di odio di matrice antisemita e OSCE/ ODIHR, Comprendere i crimini d’odio contro i musulmani. 59 OSCE/ODIHR, Hate Crime Laws (Leggi sui crimini d’odio), p. 17.

32 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane I crimini d’odio anticristiano possono anche colpire edifici o istituzioni, inclusi luoghi di culto cristiani, cimiteri, monumenti o proprietà private associate ai cristiani o al Cristianesimo. Atti come vandalismo, graffiti o profanazione di luoghi di culto sono metodi comuni utilizzati dagli aggressori per molestare o intimidire i cristiani.

1. INDICATORI DI PREGIUDIZIO

Gli indicatori di pregiudizio sono “fatti, circostanze o schemi oggettivi che accompagnano uno o più atti criminali e che, da soli o insieme ad altri fatti o circostanze, suggeriscono che le azioni dell’autore siano state motivate, in tutto o in parte, da una qualche forma di pregiudizio.”60 In quanto tali, gli indicatori di pregiudizio sono uno strumento fon- damentale per la classificazione dei crimini d’odio.

Le forze dell’ordine dovrebbero registrare e documentare tutte le motivazioni e gli indicatori di pregiudizio presenti quando intervengono a favore delle vittime di crimini d’odio, inclusi quelli anticristiani.61 Gli indicatori di pregiudizio sono strumenti preziosi per le forze dell’ordine, i pubblici ministeri e la società civile, utili a valutare se un epi- sodio segnalato possa costituire un crimine d’odio. Tuttavia, da soli non provano che un aggressore fosse motivato da pregiudizio; il loro scopo è piuttosto quello di avviare un’indagine meticolosa e sistematica volta a raccogliere le prove.62 Di conseguenza, non tutti gli indicatori di pregiudizio sono ammissibili come prove in tribunale.63 Di seguito è riportata una descrizione delle principali categorie di indicatori di pregiudizio per i crimini d’odio, con esempi di come tali indicatori possano emergere nei crimini d’odio anticristiano.

Principali categorie di indicatori di pregiudizio

1. Percezione della vittima, di un testimone o di un esperto 2. Commenti, dichiarazioni scritte, gesti o graffiti 3. Differenze etniche, religiose o culturali tra aggressore e vittima 4. Gruppi organizzati mossi da odio 5. Luogo e tempistica

60 Protocollo modello del Massachusetts per le indagini sui crimini di odio; citato in OSCE/ODIHR, Hate Crime Data Collection and Monitoring: A Practical Guide (Raccolta e monitoraggio dei dati sui crimini d’odio), p. 15. 61 Vedi anche Improving the recording of hate crime by law enforcement authorities. Key guiding principles (Migliorare la registrazione dei crimini d’odio da parte delle autorità di polizia: Principi guida chiave), Gruppo di alto livello UE per la lotta al razzismo, alla xenofobia e ad altre forme di intolleranza, dicembre 2017. 62 Using Bias Indicators: A Practical Tool for Police (Uso degli indicatori di pregiudizio: uno strumento pratico per la polizia), OSCE/ODIHR, 2017, p. 4. 63 Ad esempio, ciò può verificarsi quando una vittima/testimone non è disposta a rilasciare una dichiarazione riguardo a un indicatore di pregiudizio oppure quando le prove circostanziali derivanti dagli indicatori di pregiudizio sono inammissibili in una particolare giurisdizione o insufficienti come prova.

PARTE UNO: Comprendere la sfida dei crimini d’odio anticristiano 33 6. Schemi o frequenza di precedenti reati o incidenti 7. Natura della violenza 8. Assenza di altri moventi

Percezione della vittima, di un testimone o di un esperto

La percezione delle vittime o dei testimoni è di fondamentale importanza per identificare un crimine d’odio. Se una vittima o un testimone ritiene che l’autore sia stato motivato da un pregiudizio anticristiano, l’incidente dovrebbe essere indagato come potenziale crimine d’odio. Inoltre, terze parti, come organizzazioni della società civile, esperti indipendenti o comunità/organizzazioni cristiane, possono riconoscere motivazioni di pregiudizio non percepite dalla vittima o dai testimoni e denunciare l’incidente di con- seguenza. In tali casi, anche la percezione dell’ufficiale di polizia che interviene, se ritiene il reato un potenziale crimine d’odio, può essere inclusa come indicatore di pregiudizio.

Lettonia, 23 luglio 2023. Un uomo mascherato ha vandalizzato una chiesa luterana a Riga danneggiando un fonte battesimale e un’icona, spargendo sabbia e versando acqua sul fonte. Entrando in chiesa, l’autore ha intimato al sagrestano di non chia- mare la polizia, altrimenti lo avrebbe aggredito fisicamente, e ha rivolto minacce di morte anche al pastore della parrocchia. Il pastore ha ritenuto che l’attacco potesse essere motivato dall’odio verso la fede cristiana. Le forze dell’ordine hanno avviato un’indagine e arrestato l’autore del reato.

Esempio tratto dal Rapporto sui crimini d’odio dell’ODIHR

Commenti, dichiarazioni scritte, gesti o graffiti

Gli autori di crimini d’odio spesso esprimono i propri pregiudizi prima, durante o dopo l’atto, per inviare un messaggio alla vittima, alla sua comunità e alla società in generale. Queste espressioni (insulti verbali, commenti o graffiti) possono costituire una forte evidenza della motivazione basata sul pregiudizio. È importante riconoscere che tali messaggi possono anche rivelare un pregiudizio intersezionale, in cui il sentimento anti- cristiano si combina con riferimenti ad altre caratteristiche, come genere, orientamento sessuale, etnia, status di migrante o disabilità. Domande utili a determinare se un crimine sia stato motivato da pregiudizio anticristiano:

• L’autore ha pronunciato dichiarazioni o compiuto gesti relativi all’appartenenza (o presunta appartenenza) della vittima al Cristianesimo, a una comunità cristiana o a un’organizzazione di ispirazione cristiana, prima, durante o dopo l’incidente? Tenere conto che frasi e riferimenti possono assumere significati diversi a seconda della denominazione cristiana (si veda l’Allegato 2).

34 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane • L’autore ha pubblicato sui social media un “manifesto” che indicasse il pregiudizio anticristiano come motivazione dell’incidente?

• Erano presenti sul luogo dell’incidente dichiarazioni scritte, disegni, segni, simboli o graffiti che suggerissero un pregiudizio anticristiano? Questo può includere simboli anticristiani o antireligiosi (ad esempio quelli associati al satanismo o all’anarchismo) o messaggi che attaccano le strutture, la dottrina o gli insegnamenti di una comunità cristiana. Ad esempio, graffiti con scritto: “bruciare una chiesa è l’unico modo per garantire la libertà”.

• Se il bersaglio era un luogo di significato religioso o culturale, è stato deliberatamente lasciato sul posto un oggetto offensivo (ad esempio urina o feci) o sono stati profanati oggetti di significato religioso per una comunità cristiana?

Georgia, 7 luglio 2023. Due donne Testimoni di Geova sono state colpite con pietre e aggredite fisicamente da una donna che urlava insulti religiosi denigratori contro i Testimoni di Geova, mentre svolgevano attività religiose nel quartiere. Una vittima è stata colpita all’addome e ai piedi con un bastone.

Spagna, 21 luglio 2022. Un sacerdote cattolico ha ricevuto una lettera contenente minacce di morte e riferimenti alla persecuzione storica dei cattolici nel Paese. L’autore ha scritto: “Brucerai come nel ’36”, in riferimento all’inizio della guerra civile spagnola nel 1936, quando migliaia di sacerdoti, monaci e suore furono assassinati e le chiese incendiate.

Esempi tratti dal Rapporto sui crimini d’odio dell’ODIHR

Differenze etniche, religiose o culturali tra aggressore e vittima

Differenze di religione, etnia o cultura tra aggressore e vittima possono costituire indica- tori di pregiudizio, in particolare quando le vittime sono identificabili visibilmente come membri di un determinato gruppo (ad esempio attraverso l’abbigliamento religioso). Domande utili per chiarire il contesto di un crimine e determinare se possa essere stato motivato da pregiudizio anticristiano:

• L’autore sostiene un gruppo noto per essere ostile ai cristiani o a una specifica denom- inazione cristiana?

• La vittima era visibilmente identificabile come cristiana (ad esempio indossava una collana con croce o abiti ecclesiastici)?

• Il bersaglio era un membro del clero, come un sacerdote o una suora?

PARTE UNO: Comprendere la sfida dei crimini d’odio anticristiano 35 • Le vittime sono state prese di mira mentre comunicavano la propria fede o distribuivano materiale religioso?

• La vittima era una persona convertita al Cristianesimo?

• Il crimine è stato commesso contro un individuo che ha visibilmente sostenuto i diritti di persone e comunità cristiane (ad esempio ricoprendo una carica all’interno della comunità cristiana o operando come difensore dei diritti umani dei cristiani)?

• La vittima partecipava a un’attività organizzata da una comunità cristiana, un’organizzazione cristiana o un’organizzazione percepita come collegata a comunità cristiane al momento dell’incidente?

Kazakistan, 24 febbraio 2023. Un uomo Testimone di Geova è stato preso a pugni, colpito allo stomaco con calci e minacciato da due uomini fuori da un condominio a Karaganda mentre svolgeva attività religiose nel quartiere. La vittima è stata trat- tenuta dagli aggressori e minacciata ripetutamente per 20 minuti.

Polonia, 28 maggio 2023. Un sacerdote cattolico trentenne, vestito con abiti talari, è stato colpito alla nuca e al volto da un uomo che urlava insulti anticristiani, ri- portando lesioni lievi. L’incidente è avvenuto mentre la vittima rientrava dalla Messa la domenica mattina.

Esempi tratti dal Rapporto sui crimini d’odio dell’ODIHR

Gruppi organizzati mossi da odio

Non tutti i crimini d’odio sono commessi da gruppi organizzati mossi da odio, ma individui legati a tali gruppi sono spesso coinvolti in questo tipo di attività criminali. Nel caso dei crimini d’odio anticristiano, il ruolo dei gruppi organizzati mossi da odio è particolarmente rilevante nel contesto di denominazioni cristiane minoritarie e in Paesi con popolazione cristiana minoritaria. Domande utili per individuare indicatori di pregiudizio:

• Il sospetto appartiene a un gruppo che promuove l’intolleranza verso i cristiani?

• I precedenti personali o penali del sospetto indicano un coinvolgimento pregresso in attività anticristiane simili, inclusi attacchi contro altri gruppi?

• L’individuo ha mostrato sostegno sui social media a un’organizzazione che promuove l’intolleranza verso i cristiani?

36 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane • Durante l’incidente sono stati osservati oggetti o simboli associati a gruppi organizzati mossi da odio (ad esempio graffiti, tatuaggi)? Nota: i tatuaggi possono avere significati diversi, inclusa l’identificazione con un gruppo, l’espressione politica o semplicemente scelte personali o di moda.

• Un gruppo organizzato mosso da odio ha recentemente diffuso dichiarazioni minacciose contro persone o comunità cristiane? Qualche gruppo organizzato ha rivendicato il reato successivamente?

• L’incidente è avvenuto durante o poco dopo un evento sponsorizzato da un gruppo mosso da odio, come un’assemblea pubblica, o in seguito all’attivismo del gruppo nella zona dell’incidente?

Germania, 8 gennaio 2023. A Francoforte sull’Oder, una donna Testimone di Geova è stata minacciata di morte a causa delle sue attività religiose in strada da un uomo che le ha puntato una pistola alla testa mentre gridava minacce neonaziste. L’aggressore ha anche fatto il saluto nazista e urlato: “Tutti i Testimoni di Geova dovrebbero essere uccisi”.

Turchia, 18 settembre 2023. Il leader di un gruppo nazionalista mosso da odio ha minacciato un pastore protestante e la sua congregazione incitando all’odio contro di loro sui social media. L’autore ha reso pubblici i nomi del pastore e dei membri della congregazione in un discorso e li ha condivisi sui social media.

Esempi tratti dal Rapporto sui crimini d’odio dell’ODIHR

Luogo e tempistica

Il luogo e il momento in cui si verifica un crimine possono rappresentare indicatori di pregiudizio anticristiano. Sebbene un incidente avvenuto presso o nelle vicinanze di un luogo di culto cristiano o sito religioso non dimostri di per sé una motivazione di pregiudizio, si tratta di un fattore rilevante che dovrebbe spingere le forze dell’ordine a indagare ulteriormente alla ricerca di altri indicatori sull’intento dell’autore. Domande utili per individuare indicatori di pregiudizio:

• Il luogo del crimine è generalmente conosciuto o percepito come un’area associata a un particolare gruppo o comunità cristiana?

• Il bersaglio era un luogo di rilevanza religiosa o culturale per i cristiani, come un luogo di culto, un cimitero o un monumento cristiano? Tra gli attacchi contro proprietà rientrano il danneggiamento o la distruzione di oggetti religiosi, tra

PARTE UNO: Comprendere la sfida dei crimini d’odio anticristiano 37 cui statue, reliquie, manufatti, vetrate o presepi, il furto di materiale liturgico e l’incendio doloso?

• L’incidente è avvenuto in una data significativa per le vittime o per gli autori per motivi religiosi (come Natale o Pasqua), storici o politici?

• L’incidente si è verificato poco dopo un cambiamento nella composizione religiosa di una specifica area, come l’apertura del primo luogo di culto per una determinata denominazione cristiana?

Danimarca, 29 dicembre 2023. Dei Testimoni di Geova sono stati minacciati con l’esplosione di un ordigno pirotecnico nella cassetta postale di un ufficio dei Testimoni di Geova. È stato il secondo attacco dinamitardo contro quell’ufficio nello stesso anno.

Francia, 8 dicembre 2021. Trenta partecipanti a una processione con fiaccole per una festività cattolica sono stati oggetto di insulti e minacce da parte di circa dieci autori, tra cui “Kafir” (“infedeli”) e “Wallah [giuro] sul Corano che ti taglierò la gola.” I partecipanti sono stati anche presi di mira con dell’acqua e una fiaccola, strappata a uno di loro.

Questi esempi sono tratti dal Rapporto sui crimini d’odio di ODIHR

Schemi o frequenza di precedenti reati o incidenti

I crimini d’odio spesso non sono episodi isolati ma fanno parte di un più ampio schema di eventi. Le seguenti domande possono aiutare a stabilire se un incidente sia stato motivato da pregiudizio anticristiano:

• Il luogo di culto, il sito, il monumento o la struttura sono stati attaccati in precedenti episodi anticristiani? Si sono verificati nella zona eventi simili rivolti a una specifica comunità cristiana?

• La vittima è stata precedentemente bersaglio di un crimine motivato da pregiudizio? Ha ricevuto di recente messaggi o chiamate di minaccia o molestie basati sulla sua identità cristiana o sulla sua affiliazione a una comunità cristiana?

• Si è registrato un aumento recente di episodi anticristiani nell’area oggetto di incidente? Sono stati osservati metodi o schemi simili in precedenza?

• Sono circolati recentemente scritti o messaggi anticristiani nell’area, anche online?

• Gli autori hanno precedenti di coinvolgimento in crimini motivati da pregiudizio anticristiano?

38 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane Italia, 31 dicembre 2021. Una statuina di Gesù Cristo è stata rubata di notte da un presepe all’esterno di una cattedrale. Si tratta di uno di una serie di incidenti simili avvenuti nella zona durante il periodo natalizio.

Stati Uniti, 1 aprile 2021. Suore di un convento cattolico sono state minacciate di notte con colpi di arma da fuoco verso l’edificio. Alcuni proiettili hanno colpito le pareti di due camere da letto mentre le suore dormivano. È stato uno dei tre episodi di spari contro il monastero avvenuti durante la Quaresima. Le forze dell’ordine locali hanno avviato un’indagine e fornito una sorveglianza maggiore al convento.

Questi esempi sono tratti dal Rapporto sui crimini d’odio di ODIHR

Natura della violenza

I crimini d’odio, quali espressioni di rifiuto verso i gruppi presi di mira, sono spesso caratterizzati da livelli elevati di violenza, danni e brutalità. Possono, inoltre, implicare trattamenti degradanti volti a ledere la dignità delle vittime. Le seguenti domande possono aiutare a identificare potenziali indicatori di pregiudizio:

• Qual è stata la natura dell’incidente? Per esempio, l’autore ha appiccato il fuoco a oggetti religiosi o commesso atti offensivi all’interno di un luogo di culto cristiano? I crimini d’odio anticristiano possono colpire oggetti simbolici, come le ostie consacrate, che rappresentano il corpo di Cristo nella teologia di alcune denominazioni cristiane.

• L’episodio ha comportato violenza estrema e immotivata o trattamenti degradanti?

• L’incidente è stato commesso in pubblico o in modo da renderlo pubblico, per esempio registrandolo e pubblicandolo sui social media?

• L’atto potrebbe essere stato motivato da un noto crimine anticristiano o averlo voluto replicare? Ciò può includere riferimenti, online o offline, a precedenti crimini d’odio anticristiano avvenuti prima, durante o dopo l’evento.

• L’incidente ha mostrato metodi e schemi tipici associati a gruppi di odio organizzati? È stato usato un linguaggio specifico contro il Cristianesimo o le comunità cristiane che possa indicare un’ideologia promossa da gruppi di odio?

PARTE UNO: Comprendere la sfida dei crimini d’odio anticristiano 39 Spagna, 3 novembre 2023. Un uomo musulmano ha pubblicato minacce contro cristiani, ebrei e la comunità LGBTI sui social media, lodando l’omicidio di un sacres- tano cattolico da parte di un uomo musulmano in una chiesa di Algeciras all’inizio dell’anno. L’uomo è stato arrestato quando l’indagine ha rivelato che stava cercando di acquistare armi e giubbotti antiproiettile.

Uzbekistan, 9 aprile 2023. Diversi fedeli cristiani battisti sono stati brutalmente pic- chiati e colpiti dalla polizia con storditori elettrici e altri strumenti durante l’irruzione nella loro casa di preghiera la domenica di Pasqua. La polizia ha anche arrestato tre membri della chiesa.

Questi esempi sono tratti dal Rapporto sui crimini d’odio di ODIHR

Assenza di altri moventi

L’assenza di moventi alternativi può indicare una possibile motivazione di pregiudizio. I crimini d’odio prendono spesso di mira individui percepiti come rappresentanti di un gruppo specifico. Di conseguenza, la scelta della vittima può apparire casuale e, data la mancanza di un legame personale tra autore e vittima, potrebbe non emergere un movente chiaro. Tuttavia, in tali casi non dovrebbe essere trascurata la possibilità di una motivazione di pregiudizio.

TIPI DI CRIMINI D’ODIO ANTICRISTIANO

Esistono due categorie principali di crimini d’odio: attacchi contro individui (tra cui omicidio, altre aggressioni violente e minacce) e attacchi contro la proprietà. Lo spettro dei reati motivati da pregiudizio anticristiano è ampio, spazia da attacchi di grande risonanza a episodi minori, che possono degenerare se non affrontati. Tali attacchi possono essere commessi da individui isolati o da gruppi di odio organizzati.

Attacchi contro individui

Le persone possono essere prese di mira per varie ragioni, spesso legate a caratteristiche che le rendono identificabili come cristiani: individui che rappresentano comunità o organizzazioni cristiane, sono vicini a luoghi di culto, siti religiosi, monumenti o altre strutture cristiane, partecipano a eventi pubblici cristiani, osservano festività cristiane o appartengono a gruppi minoritari o etnici associati a o percepiti come facenti parte di una determinata denominazione cristiana. Gli atti motivati da pregiudizio anticristiano possono riguardare anche persone con legami sociali, personali o professionali con i cri- stiani. Inoltre, anche chi si espone contro l’intolleranza verso i cristiani o sensibilizza su discriminazioni e intolleranze può diventare vittima di crimini d’odio anticristiano.

40 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane Tuttavia, non tutti i reati contro cristiani, o percepiti come tali, sono crimini d’odio anti- cristiano. Secondo l’interpretazione dell’OSCE, un crimine d’odio deve essere motivato da pregiudizi contro i cristiani. Quindi, se un incidente che coinvolge una vittima cristiana è mosso da motivi politici o ideologici o è un atto criminale casuale probabilmente non sarà classificato come crimine d’odio anticristiano.64

a. Omicidio

Negli ultimi tempi, nella regione dell’OSCE si sono verificati omicidi per i quali le evidenze indicano che la motivazione è il pregiudizio anticristiano.

Francia, 10 maggio 2022. Un uomo di 40 anni è stato aggredito alle spalle da un altro uomo e accoltellato a morte davanti ai suoi due figli mentre li stava andando a prendere in una scuola cattolica a Marsiglia. L’aggressore ha poi dichiarato di aver agito per motivi religiosi “in nome di Dio”.

Germania, 9 marzo 2023. Diverse persone sono state uccise in una sparatoria durante una funzione in un Salone del Regno dei Testimoni di Geova ad Amburgo. L’autore era un ex membro della comunità che aveva precedentemente manifestato ostilità verso i Testimoni di Geova.

Questi esempi sono tratti dal Rapporto sui crimini d’odio di ODIHR

b. Altri attacchi violenti

Altri tipi di attacchi anticristiani violenti riportati negli Stati partecipanti dell’OSCE includono:

• Sequestro • Violenza sessuale • Rapina • Strappare o usare la violenza per togliere alla vittima scritti religiosi o altri oggetti • Uso di armi, come armi da fuoco, ordigni esplosivi, coltelli e mazze da baseball • Aggressione fisica, come percosse, strattoni, spinte, schiaffi o simili

64 Ad esempio, a novembre 2021 a Siedlce, in Polonia, il grave pestaggio di un monaco cattolico durante una passeggiata in un parco, che ne ha causato la morte, è stato inizialmente indagato come possibile crimine d’odio anticristiano. Tuttavia, l’indagine ha stabilito che l’aggressione era stata compiuta da un serial killer, senza alcuna prova che fosse motivata da pregiudizio anticristiano. Alicja Franczuk, Rafał J. brutalnie skatował młotkiem księdza Adama. To nie jedyna jego ofiara. Nowe fakty, Varsavia, 30 dicembre 2022.

PARTE UNO: Comprendere la sfida dei crimini d’odio anticristiano 41 Gli attacchi violenti contro cristiani possono causare gravi danni fisici, emotivi e psi- cologici, e richiedere, pertanto, ospedalizzazione, cure mediche e supporto psicologico per le vittime.

Francia, 14 gennaio 2020. Un ragazzo di 12 anni di origine serba è stato brutalmente aggredito da altri cinque alunni di 11 anni per non aver tolto una catenina con una croce che portava sotto i vestiti. Gli aggressori hanno spinto la vittima a terra e l’hanno presa a calci ovunque, provocandogli gravi lesioni al volto e ai genitali.

Regno Unito, 15 ottobre 2023. Un uomo convertito dall’Islam al Cristianesimo è stato accoltellato dal suo coinquilino, un uomo musulmano, a causa della sua apostasia religiosa percepita. L’aggressore era armato con due coltelli quando ha sfondato la porta della camera del coinquilino e ha gridato “Allahu Akbar” (Dio è grande) prima di colpirlo più volte, anche al petto. Secondo il pubblico ministero, i due coinquilini andavano d’accordo finché l’autore non ha scoperto della conversione della vittima alla fede cristiana, lo ha considerato apostata e “quindi qualcuno che meritava di morire”.

Questi esempi sono tratti dal Rapporto sui crimini d’odio di ODIHR

c. Minacce

Sono state segnalate anche minacce rivolte a membri della comunità cristiana e al clero con varie forme di condotta criminale, tra cui minacce di morte e di attacco dinamitardo. Possono essere veicolate tramite posta, email, social media, telefonate, confronti diretti, graffiti su istituzioni cristiane o altri mezzi. Spesso queste minacce presentano slogan e simboli anticristiani che trasmettono messaggi di violenza, omicidio e distruzione rivolti alla comunità cristiana.

Lettonia, 29 maggio 2023. Testimoni di Geova a Riga sono stati minacciati da un uomo mentre svolgevano attività religiose per strada. L’autore ha anche gettato nel fiume il carrello delle vittime contenente letteratura religiosa.

Serbia, 23 ottobre 2021. Una lettera minatoria contenente insulti xenofobi e minacce di morte è stata lasciata nella cassetta postale della chiesa evangelica slovacca locale a Begeč. La lettera includeva minacce come: “Se avete un minimo di cervello, andat- evene! Altrimenti vi aspetta l’inferno come ai nostri serbi in Kosovo!” La comunità aveva già ricevuto minacce simili in passato.

Questi esempi sono tratti dal Rapporto sui crimini d’odio di ODIHR

42 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane Attacchi contro la proprietà

Secondo il Rapporto di ODIHR sui crimini d’odio, gli attacchi contro la proprietà sono il tipo più comune di episodi anticristiani nella regione dell’OSCE, prendono di mira prevalentemente luoghi di culto cristiani, cimiteri e monumenti.65 Gli attacchi anticri- stiani contro la proprietà possono assumere le seguenti forme:

• Incendi dolosi • Lancio di dispositivi infiammabili ed esplosivi (es. molotov) • Lancio di pietre contro finestre • Disegno di graffiti o affissione di manifesti e adesivi anticristiani su muri, porte o tombe • Danneggiamento di oggetti religiosi, reliquie e manufatti • Ribaltamento di lapidi o altri danni ai cimiteri • Furto con scasso • Hacking informatico • Furto

Quando uno slogan o un simbolo indicante pregiudizio anticristiano è usato per danneggiare una proprietà non direttamente associata alla comunità cristiana, l’atto può comunque costituire un incidente anticristiano. Per esempio, vandalismi contro edifici governativi, monumenti storici o eventi sportivi contenenti graffiti o immagini anti-cristiane rientrano nella definizione OSCE di crimine d’odio. Al contrario, atti criminali come vandalismo, scasso o furto diretti a una comunità cristiana, ma dettati da opportunismo o movente economico e non da pregiudizio anticristiano, non costituiscono crimini d’odio anticristiano.

Bosnia ed Erzegovina, 9 maggio 2021. La facciata di una chiesa cattolica a Bihać è stata vandalizzata con graffiti anticristiani prima della Messa della domenica. Il muro esterno della chiesa è stato imbrattato con la scritta “Gesù è un pedofilo”. La chiesa era già stata presa di mira in un episodio simile.

Svezia, 24 gennaio 2021. Una chiesa protestante di 800 anni a Stoccolma è stata og- getto di un incendio doloso con il lancio di due esplosivi contro il cancello e l’edificio, infrangendo le finestre. Un altro luogo di incontro di questa comunità religiosa era stato preso di mira con un attacco dinamitardo due anni prima, senza che l’indagine portasse ad alcuna condanna.

Questi esempi sono tratti dal Rapporto sui crimini d’odio di ODIHR

65 Hate crime report (Rapporto sui crimini d’odio) 2023, OSCE/ODIHR, 2023.

PARTE UNO: Comprendere la sfida dei crimini d’odio anticristiano 43 III. Crimini d’odio anticristiano nella regione dell’OSCE: impatto L’impatto dei crimini d’odio sulle vittime è generalmente più grave rispetto ad altri reati.66 Prendere di mira aspetti dell’identità di un individuo può causare traumi psicologici profondi e duraturi. Questo disagio si intensifica spesso nei casi con motivazioni di pregiudizi multipli o quando le vittime appartengono a gruppi emarginati o vulnerabili.

Oltre a danneggiare le singole vittime, i crimini d’odio fungono da ‘crimini messaggio’, ovvero inviano un segnale più ampio di intolleranza alla comunità della vittima e alla società nel suo complesso. Ogni crimine d’odio anticristiano trasmette un messaggio di esclusione e svalutazione, non solo alla singola persona presa di mira, ma alle comunità cristiane in generale, dichiarando che ‘non appartengono’ o che ‘non sono i benvenuti’. Anche altri gruppi possono percepire un aumento della paura, sentendo che potrebbero diventare a loro volta bersagli.67

Oltre a infliggere traumi duraturi a vittime, famiglie e comunità, i crimini d’odio minano la coesione sociale alimentando paura e divisione. Quando non vengono affrontati efficacemente, le comunità prese di mira possono perdere fiducia nelle istituzioni statali e possono aumentare le tensioni tra gruppi.68 Tollerare, avallare o trascurare i crimini d’odio anticristiano contraddice direttamente gli impegni espliciti e di lunga data degli Stati partecipanti a promuovere la tolleranza, favorire il rispetto e la comprensione reciproca e garantire la libertà di religione o credo. Le conseguenze di tale inerzia vanno oltre le comunità cristiane, incidendo sul tessuto sociale nel suo complesso.

L’IMPATTO DELLE SFIDE ALLA SICUREZZA E DEI CRIMINI D’ODIO ANTICRISTIANO SULL’ESPRESSIONE DELL’IDENTITÀ CRISTIANA

La paura di essere vittime può spingere i cristiani a diventare più cauti, fino al punto di praticare un’autocensura negli spazi pubblici, limitando così la loro capacità di godere pienamente della libertà di religione o di credo. Questa esitazione a esprimere la propria identità religiosa può manifestarsi in vari modi:

66 Hate Crime Victims in the Criminal Justice System (Vittime di crimini d’odio nel sistema giudiziario penale. Guida pratica), OSCE/ODIHR, 9 aprile 2020, p. 29. 67 Model Guidance on Sensitive and Respectful Treatment of Hate Crime Victims in the Criminal Justice System (Linee guida modello sul trattamento sensibile e rispettoso delle vittime di crimini d’odio nel sistema giudiziario penale), OSCE/ODIHR, 4 ottobre 2021, p. 11. 68 OSCE/ODIHR, Understanding the Needs of Hate Crime Victims (Comprendere i bisogni delle vittime di crimini d’odio), p. 8.

44 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane • Informazioni selettive. I cristiani possono scegliere di non rivelare la loro identità religiosa in determinati contesti, evitando discussioni aperte sulla fede o la distribuzione di materiale religioso per timore di subire violenze. I convertiti al Cristianesimo, in particolare donne e giovani, possono sentirsi costretti a nascondere Bibbie o materiali religiosi per paura di violenze da parte dei membri della famiglia che non condividono le loro convinzioni.

• Restrizioni sull’abbigliamento religioso. Le persone potrebbero evitare di indossare abiti visibilmente religiosi, come vesti clericali, per non attirare attenzioni indesiderate o molestie.

• Occultamento di simboli religiosi. Alcuni cristiani possono scegliere di nascondere o mostrare in modo discreto simboli cristiani, come una croce, per evitare reazioni negative.

• Soppressione delle pratiche religiose in contesti restrittivi. In situazioni come carceri o centri di accoglienza/detenzione per migranti o rifugiati, i cristiani possono astenersi dal possedere una Bibbia o pregare per timore di aggressioni. Analogamente, in paesi dove l’identità cristiana è stigmatizzata nelle forze armate e dove il servizio militare è obbligatorio per gli uomini, i coscritti cristiani possono evitare di portare testi religiosi, mostrare simboli o praticare la loro fede per proteggersi da discriminazioni o ostilità da parte di compagni o superiori.

• Modifica dei nomi. Alcune persone potrebbero modificare o adottare nomi neutri per ridurre l’associazione esplicita con il Cristianesimo e diminuire il rischio di essere presi di mira.

• Riluttanza a dichiarare l’identità religiosa. Dove i sistemi nazionali richiedono la dichiarazione di affiliazione religiosa, alcuni cristiani possono esitare a rivelare la loro fede.

• Non usufruire delle deroghe religiose. In ambito scolastico, dove i cristiani hanno diritto a non partecipare all’insegnamento della religione, alcuni potrebbero non esercitare questo diritto per timore di conseguenze negative o di attirare attenzioni indesiderate.

PARTE UNO: Comprendere la sfida dei crimini d’odio anticristiano 45 “Nel centro di accoglienza, i musulmani hanno scoperto che ero cristiano perché leggevo la Bibbia. Ho ricevuto minacce di morte. Volevano che tornassi all’Islam. Il direttore ha detto che era impotente e non poteva proteggermi. Quando ho temuto per la mia vita, ho segnalato l’incidente a un assistente sociale, che ne ha redatto un rapporto. Le minacce di morte sono aumentate. L’interprete voleva minimizzare le minacce e coprirle con i servizi sociali. L’ufficio ha ordinato alla direzione del centro di prendersi maggior cura della mia sicurezza, ma non si sono sentiti in grado di farlo. Per questo sono stato trasferito in un altro centro.”69

L’IMPATTO DELLE SFIDE ALLA SICUREZZA E DEI CRIMINI D’ODIO ANTICRISTIANO SULLA PRATICA RELIGIOSA, SULLA COMUNITÀ E SULLA VITA SOCIALE CRISTIANA

I crimini d’odio anticristiano possono instillare paura nelle comunità cristiane, rendendo le persone vulnerabili e a rischio di futuri attacchi. Di conseguenza, le preoccupazioni per la sicurezza derivanti da tali incidenti possono influire significativamente sulla vita religiosa, comunitaria e sociale dei cristiani, con effetti particolarmente dannosi sull’esercizio collettivo della loro libertà di religione o credo:

• Riluttanza a partecipare ai servizi religiosi. Le minacce alla sicurezza, come gli attacchi ai luoghi di culto, possono scoraggiare i cristiani dal partecipare a messe e raduni religiosi per timori legati alla propria incolumità.

• Esitazione a pubblicizzare festività ed eventi religiosi. La paura di potenziali attacchi può dissuadere le comunità dall’organizzare o promuovere apertamente feste religiose, celebrazioni e altri eventi. I cristiani possono evitare di distribuire inviti pubblici o fare annunci per festività come Natale, Pasqua o altri raduni religiosi.

• Chiusura di iniziative sociali gestite da organizzazioni cristiane. Prendere ripetutamente di mira istituzioni cristiane come scuole, ospedali e enti caritativi può comportare la loro chiusura, limitando così non solo l’impegno sociale delle comunità cristiane, ma anche la loro capacità di esprimere la fede attraverso il servizio alla società più ampia.

• Isolamento della comunità. Le continue minacce, unite a risposte inadeguate o inefficaci da parte delle forze dell’ordine e delle autorità statali, possono indurre le comunità cristiane a isolarsi volontariamente, disimpegnandosi dalla società più ampia e riducendo la collaborazione con le istituzioni pubbliche.

69 Dichiarazione di un uomo, rifugiato cristiano dall’Iraq in Germania. Protezione insufficiente delle minoranze religiose in Germania. Aggressioni motivate da ragioni religiose contro 743 rifugiati cristiani nei centri di accoglienza tedeschi, Open Doors Germany, p. 26 (in tedesco).

46 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane • Onere finanziario delle misure di sicurezza. In situazioni in cui le autorità non garantiscono una protezione adeguata, le comunità cristiane possono sentirsi obbligate a investire in sicurezza privata per luoghi di culto, centri comunitari e altre strutture. Queste spese possono gravare notevolmente sulle risorse comunitarie, specialmente per gruppi cristiani più piccoli con mezzi finanziari limitati o con scarso supporto statale.

• Spostamento. Nei casi estremi, le persistenti sfide alla sicurezza e la mancanza di supporto istituzionale possono costringere le comunità cristiane a trasferirsi sia in altre zone del proprio paese sia all’estero in cerca di sicurezza e libertà di praticare la religione.

“Per noi, col tempo, è diventato troppo faticoso. Quando siamo nella Chiesa della Santa Croce, siamo sempre in allerta, sempre pronti a reagire a qualsiasi mancanza di rispetto per il luogo, le persone o le celebrazioni che vi si svolgono. […] Questo stato di allerta costante ci impedisce di vivere la preghiera come è vissuta nella nostra vocazione benedettina. […]

“Siamo riuscite a collaborare con il Comune, pensiamo in particolare ai ‘mediatori di strada’, con la polizia sia nazionale sia municipale, con il Samu Sociale [servizio di emergenza umanitaria municipale] e così via. È perché abbiamo ‘provato tutto’ che possiamo dire di non poter fare ‘di più’. Considerati tutti questi parametri, abbiamo trovato difficile immaginare il futuro in questo clima di insicurezza. Alla fine, abbiamo deciso di tornare in Champagne per stare più vicine alla nostra fonte: il monastero delle nostre sorelle, le Benedettine di Saint-Thierry. […]

“Siamo in pace con questa decisione, ma ce ne andiamo con il cuore pesante. […] Ci sarà difficile lasciarvi, lasciarvi alle nostre spalle.” — Lettera alla comunità di due suore che si sono sentite costrette a lasciare Nantes, Francia, a causa di un contesto di insicurezza e ripetute offese e violenze.70

La risposta sia delle autorità sia della società civile ai crimini d’odio anticristiano gioca un ruolo cruciale nel definire l’impatto di tali crimini su individui e comunità cristiane. Queste risposte possono rafforzare o contrastare l’intolleranza che alimenta tali reati. Un’indagine attiva, la persecuzione e la condanna dei crimini d’odio inviano un forte messaggio di giustizia per le vittime e condanna le motivazioni e le azioni dei colpevoli. Al contrario, quando la natura d’odio di questi crimini e il clima generale di intolleranza non vengono affrontati con decisione dalle autorità e non vi sono conseguenze chiare per

70 Vers un départ, post su Facebook, 26 febbraio 2023 (in francese).

PARTE UNO: Comprendere la sfida dei crimini d’odio anticristiano 47 i responsabili, le comunità possono perdere fiducia nella propria sicurezza e nell’efficacia delle istituzioni statali.71

Bosnia ed Erzegovina, 2019-2021. I membri della Chiesa ortodossa serba nella città di Mostar hanno registrato ripetuti incidenti anticristiani. Il 28 agosto 2019 un sacerdote e i fedeli ortodossi radunati per celebrare l’Assunzione hanno ricevuto messaggi minacciosi sui social media, dopo i quali un gruppo della comunità serba ha emesso una dichiarazione sottolineando l’importanza di una risposta forte da parte delle autorità:72

“Siamo rattristati dal silenzio delle autorità della città di Mostar, del Cantone di Erzegovina-Neretva e della Federazione, che non hanno condannato l’incidente, le minacce e i discorsi d’odio espressi verso i membri del popolo serbo.”

Ad aprile 2021 è stata commessa un’effrazione nella casa di un parroco della Chiesa ortodossa serba a Bijelo Polje. Il parroco di Mostar ha rilasciato una dichiarazione ri- chiamando l’attenzione sull’impatto che gli incidenti ripetuti hanno sulla comunità:73

“Decine di casi simili, i cui autori non sono stati identificati, stanno seminando inquietudine e insicurezza in ogni angolo della nostra comunità.”

Inoltre, l’impegno della società civile, comprese iniziative interreligiose per condannare i crimini d’odio e affrontarne le cause profonde, può dimostrare solidarietà e fornire un supporto vitale alle vittime. Al contrario, l’indifferenza della società più ampia può accentuare l’isolamento e la vulnerabilità degli individui e delle comunità colpite.

“Questo giovedì ricorre un anno dalla morte di nostro padre e marito, Diego Valencia. Sono stati dodici mesi duri in cui tutta la famiglia ha desiderato la sua presenza e ri- cordato le circostanze fatali della sua scomparsa. […] Siamo stati consapevoli in ogni momento del sostegno che amici e sconosciuti ci hanno inviato. È il momento di rin- graziare tutti loro per la generosa vicinanza e solidarietà, senza le quali, sinceramente, sarebbe stato difficile sopportare il dolore generato. […]

“Che l’infinita misericordia del nostro Signore abbia pietà di coloro che generano e hanno generato tanto male nel mondo […].

71 OSCE/ODIHR, Comprendere i bisogni delle vittime dei crimini d’odio, pp. 13 e 37. 72 Koordinacija Srba: Sankcionirati prijetnje Srbima u Mostaru (Coordinazione serba: sanzionare le minacce ai serbi a Mostar), Herzegovina Info, 31 agosto 2019 (in bosniaco). 73 SPC traži da se hitno pronađu provalnici u kuću bjelopoljskog paroha (SPC cerca urgentemente dei provatori nella casa del paroh di Bjelopolje), Bljesak Info, 22 aprile 2021 (in bosniaco).

48 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane “Infine, desideriamo ribadire la nostra gratitudine per le innumerevoli espressioni di affetto, come prova e dimostrazione che la sua vita, e quella di tante altre persone appartenenti alla Chiesa, è stata e continua a essere piena di significato.” — Lettera aperta ai media della famiglia del sagrestano accoltellato a morte nell’attacco di Algeciras, Spagna, nel gennaio 2023, in occasione del primo anniversario della sua morte.74

La situazione della sicurezza delle comunità cristiane è anche influenzata da fattori storici, politici ed economici più ampi. Da un lato, l’impatto dei crimini d’odio anticristiano può essere più intenso in comunità storicamente emarginate e soggette a discriminazioni o persecuzioni.75 Dall’altro lato, la posizione storicamente dominante o privilegiata del Cristianesimo in molti Paesi non implica che gli individui e le comunità cristiane in tali paesi siano immuni ai crimini d’odio o non meritino supporto per la loro sicurezza, hanno diritto alla stessa protezione statale di qualsiasi altra comunità religiosa o di credo colpita da crimini d’odio.

“Stavo pregando nel microfono sull’altare quando ho sentito un forte rumore. Ho alzato lo sguardo e ho visto ciò che nessuno vorrebbe vedere: due pistole sparavano e i fedeli si stendevano sotto i banchi o correvano a rifugiarsi.

“Uno degli assalitori ha puntato la pistola su di me. Mentre un membro della congre- gazione mi spingeva nella sagrestia, mi sono sentito impotente nel proteggere il mio gregge dai banditi che volevano ucciderlo.

“Poi è calato un silenzio totale.

“Mentre camminavo tra i banchi e le sedie rovesciate, ho chiesto alla congregazione stesa a terra: ‘State bene?’ Nessuno mi ha risposto. Ho pensato fossero tutti morti. Mi sono sentito come un pastore che conta le pecore uccise.

“Poi qualcuno ha chiamato il numero di emergenza. Polizia e ambulanza sono arrivati molto rapidamente, seguiti da giornalisti e troupe televisive.

“Il Presidente della Turchia è stato uno dei primi a intervenire sull’incidente, esternando le condoglianze da parte di tutto il Paese, seguito da espressioni di solidarietà da parte di varie autorità civili, politiche e religiose. Anche i nostri vicini si sono comportati come fratelli e sorelle. Cristiani, musulmani, aleviti e ebrei non hanno fatto mancare vicinanza, solidarietà e aiuti concreti molto toccanti.

74 Rubén García Perea, La emotiva carta de la familia de Diego Valencia en el aniversario de su asesinato: «Gracias a todos» (La commovente lettera della famiglia di Diego Valencia nell’anniversario del suo assassinio: «Grazie a tutti»), Diario Área, 23 gennaio 2024. 75 OSCE/ODIHR, Understanding the Needs of Hate Crime Victims (Comprendere i bisogni delle vittime dei crimini d’odio), p. 13.

PARTE UNO: Comprendere la sfida dei crimini d’odio anticristiano 49 “La polizia è rimasta davanti all’ingresso della chiesa e nel giardino giorno e notte. In sole 12 ore hanno catturato i due responsabili che stavano infliggendo tanto male alla nostra società.

“La domenica dopo l’attacco, il 4 febbraio 2024, c’erano pochissime persone alla Messa. C’erano molti agenti di polizia alla porta, due pullman della polizia, tre macchine e forze speciali...

“Mentre torniamo gradualmente alla normalità, sto cercando di dare un senso a tutto ciò che è accaduto e di capire il futuro. Nella nostra chiesa, domenica 28 gennaio 2024, è avvenuto un grande miracolo, per quanto sia stato brutto. Sebbene due terroristi siano entrati in chiesa pronti a compiere una strage, hanno ucciso solo una persona perché entrambe le pistole si sono inceppate contemporaneamente dopo i primi terribili colpi.

“Diverse volte dopo l’incidente ho rivisto la scena dei due uomini mascherati che sparano mentre celebriamo la santa messa e guardo spesso verso la porta. Prego per quei due uomini mascherati. Il periodo di recupero è il momento più bello per la comunità; la comunità ringrazia Dio per il miracolo avvenuto ed esprime la sua gioia di ritrovarsi insieme.” — Dichiarazione del parroco fra Anton Bulai sull’attacco alla Chiesa della Natività della Beata Vergine Maria a Istanbul, 28 gennaio 202476

76 Dichiarazione fornita all’ODIHR ai fini della riproduzione nella presente guida.

50 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane PARTE DUE: Impegni dell’OSCE e standard internazionali sull’intolleranza contro i cristiani, principi chiave per affrontare i crimini d’odio anticristiano PARTE DUE: Impegni dell’OSCE e standard internazionali sull’intolleranza contro i cristiani...

PARTE DUE: Impegni dell’OSCE e standard internazionali sull’intolleranza contro i cristiani... 51 Questa sezione fornisce una panoramica degli impegni rilevanti dell’OSCE e degli standard internazionali sull’intolleranza contro i cristiani e i crimini d’odio. Delinea, inoltre, i principi chiave che dovrebbero guidare le misure volte ad affrontare i crimini d’odio anticristiano.

I. Impegni politici e obblighi internazionali IMPEGNI DELL’OSCE NEL CAMPO DEI DIRITTI UMANI SULL’INTOLLERANZA CONTRO I CRISTIANI

Gli Stati partecipanti all’OSCE hanno ripetutamente condannato e si sono impegnati ad affrontare l’intolleranza e la discriminazione basate sulla religione o sul credo, inclusa l’intolleranza contro i cristiani. Pur sottolineando l’importanza di un approccio globale per contrastare intolleranza e discriminazione, gli Stati hanno anche ricono- sciuto le specificità delle diverse forme di intolleranza, comprese “manifestazioni di razzismo, xenofobia, antisemitismo, discriminazione e intolleranza, inclusa quella contro cristiani, ebrei, musulmani e membri di altre religioni, nonché manifesta- zioni violente di estremismo associate a nazionalismo aggressivo e neonazismo”.77 La Conferenza di Cordova del 2005 si è conclusa con la prima dichiarazione OSCE di alto livello a fare esplicito riferimento all’intolleranza contro i cristiani. Gli Stati partecipanti si sono impegnati a:78

“Condannare senza riserve il razzismo, la xenofobia, l’antisemitismo e altre forme di intolleranza e discriminazione, inclusa quella contro musulmani e cristiani […]; e riaffermare i loro impegni OSCE esistenti in questo campo; […]

Ribadire che sviluppi internazionali o questioni politiche non giustificano mai il razzismo, la xenofobia o la discriminazione, inclusa quella contro musulmani, cristiani e membri di altre religioni;”

La dichiarazione ha inoltre incoraggiato le attività in corso del Rappresentante Personale per la lotta contro il razzismo, la xenofobia e la discriminazione, focalizzandosi anche sull’intolleranza e la discriminazione contro cristiani e membri di altre religioni79, e ha

77 Decisione n. 10/07 del Consiglio dei ministri dell’OSCE, par. 1. 78 OSCE, Dichiarazione di Cordova del Presidente in esercizio, par. 2. 79 Primo titolare nominato il 23 dicembre 2004. Vedi: OSCE Chair appoints three Personal Representatives to promote tolerance and non-discrimination (L’OSCE nomina tre Rappresentanti personali per promuovere la tolleranza e la non discriminazione).

52 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane accolto con favore il loro ruolo nel “sensibilizzare sull’impegno complessivo dell’OSCE nella lotta contro la discriminazione e nella promozione della tolleranza”.

Le decisioni successivamente adottate dal Consiglio dei ministri hanno ampliato tali impegni. Nel 2005, gli Stati partecipanti si sono impegnati ad affrontare pregiudizi, intolleranza e discriminazione contro i cristiani, ad esempio a:

“Incoraggiare programmi educativi pubblici e privati che promuovano la tolleranza e la non discriminazione, e aumentino la consapevolezza pubblica sull’esistenza e l’inaccettabilità di intolleranza e discriminazione, e a tal fine, prendere in conside- razione di avvalersi dell’esperienza e dell’assistenza di ODIHR per sviluppare metodi e curricula per l’educazione alla tolleranza in generale, inclusi: […] la lotta contro pregiudizi, intolleranza e discriminazione contro cristiani, musulmani e membri di altre religioni.”80

Nel 2006, il Consiglio dei ministri dell’OSCE ha invitato gli Stati partecipanti a contra- stare le cause profonde di intolleranza e discriminazione “attraverso maggiori misure di sensibilizzazione che […] [a]bbiano lo scopo di prevenire intolleranza e discriminazione, inclusa quella contro cristiani, ebrei, musulmani e membri di altre religioni.”81 Inoltre, nel 2007, il Consiglio dei ministri ha espresso l’esigenza di “sforzi continui da parte dei rappresentanti politici, compresi i parlamentari, per respingere fermamente e condannare manifestazioni di […] discriminazione e intolleranza, inclusa quella contro cristiani, ebrei, musulmani e membri di altre religioni.”82

Nel 2013, il Consiglio dei ministri ha invitato gli Stati partecipanti a:83

“Prefiggersi l’obiettivo di prevenire intolleranza, violenza e discriminazione sulla base della religione o del credo, inclusi contro cristiani, ebrei, musulmani e membri di altre religioni, nonché contro non credenti, condannare violenze e discriminazioni su base religiosa e impegnarsi a prevenire e proteggere da attacchi diretti a persone o gruppi in base a pensiero, coscienza, religione o credo; […]

Promuovere il dialogo tra comunità religiose o di credo e organismi governativi, anche, se necessario, su questioni relative all’uso di luoghi di culto e proprietà religiose; […]

Adottare politiche per promuovere il rispetto e la protezione dei luoghi di culto e siti religiosi, monumenti religiosi, cimiteri e santuari contro vandalismi e distruzioni;”

80 Decisione n. 10/05 del Consiglio dei ministri dell’OSCE, par. 5.3. 81 Decisione n. 13/06 del Consiglio dei ministri dell’OSCE, par. 5. 82 Decisione n. 10/07 del Consiglio dei ministri dell’OSCE, par. 1. 83 Decisione n. 3/13 del Consiglio dei ministri dell’OSCE, p. 2.

PARTE DUE: Impegni dell’OSCE e standard internazionali sull’intolleranza contro i cristiani... 53 Infine, nel 2014, il Consiglio dei ministri ha emanato la Dichiarazione sull’intensifica- zione degli sforzi per combattere l’antisemitismo, che ha invitato gli Stati partecipanti a “elaborare dichiarazioni del Consiglio dei ministri per intensificare gli sforzi nella lotta contro intolleranza e discriminazione, inclusa quella contro musulmani, cristiani e membri di altre religioni.”84

IMPEGNI DELL’OSCE NEL CAMPO DEI DIRITTI UMANI SUI CRIMINI D’ODIO

Gli Stati partecipanti hanno sottolineato l’importanza di affrontare i crimini d’odio in diversi impegni. Il Consiglio dei ministri di Maastricht del 2003 ha esortato gli Stati a combattere i crimini d’odio e a raccogliere dati su tali crimini.85 Nel 2004, il Consiglio permanente ha invitato a combattere i crimini d’odio, denunciarli e supportare il lavoro intergovernativo e non governativo in questo campo. Gli Stati sono stati anche invitati a raccogliere dati e riportarli periodicamente a ODIHR.86 Nel 2005 il Consiglio dei ministri ha sollecitato un rafforzamento degli sforzi contro i crimini d’odio, inclusa la raccolta di informazioni e statistiche.87 Questa richiesta è stata ribadita nei Consigli dei ministri del 200688 (Bruxelles) e 200789 (Madrid), dove si è anche esortato a migliorare le capacità di lavoro con le vittime e il sostegno alla società civile. Nel 2009, al Consiglio dei ministri di Atene, è stata adottata una decisione esclusivamente dedicata ai crimini d’odio, che richiedeva raccolta dati, legislazione adeguata, formazione, sostegno alle vittime e altre azioni per combattere i crimini d’odio.90

STANDARD INTERNAZIONALI E REGIONALI RILEVANTI CONTRASTARE L’INTOLLERANZA CONTRO I CRISTIANI

La Dichiarazione Universale dei Diritti Umani91, il Patto Internazionale sui Diritti Civili e Politici (ICCPR)92 e la Convenzione Europea dei Diritti dell’Uomo (CEDU)93 sanciscono diritti umani fondamentali di protezione universale. Le manifestazioni di intolleranza contro i cristiani mettono in discussione, minano o violano principi fondamentali di

84 Decisione n. 8/14 del Consiglio dei ministri dell’OSCE, p. 3. 85 Decisione n. 4/03 del Consiglio dei ministri dell’OSCE. 86 Decisione n. 621 del Consiglio permanente dell’OSCE. 87 Decisione n. 10/05 del Consiglio dei ministri dell’OSCE. 88 Decisione n. 13/06 del Consiglio dei ministri dell’OSCE. 89 Decisione n. 10/07 del Consiglio dei ministri dell’OSCE. 90 Decisione n. 9/09 del Consiglio dei ministri dell’OSCE. 91 Dichiarazione universale dei diritti umani (DUDU), Nazioni Unite, 10 dicembre 1948. 92 International Covenant on Civil and Political Rights (Patto internazionale sui diritti civili e politici), Nazioni Unite, Assemblea generale, 16 dicembre 1966. 93 Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms (Convenzione per la salvaguardia dei diritti dell’uomo e delle libertà fondamentali), Consiglio d’Europa, 4 novembre 1950.

54 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane questi standard internazionali, come la dignità e l’uguaglianza di tutti gli esseri umani, la libertà di religione o credo e la non discriminazione. Nel diritto internazionale sui diritti umani, gli Stati hanno l’obbligo di rispettare, proteggere e garantire i diritti umani94 e questo ha importanti implicazioni in relazione alla responsabilità statale di affrontare i crimini d’odio anticristiano.

I trattati internazionali sui diritti umani contengono numerose disposizioni rilevanti per i crimini d’odio anticristiano. Il preambolo dell’ICCPR evidenzia “la dignità intrinseca della persona umana” e il diritto alla “libertà dalla paura”, entrambi violati dai crimini d’odio.95 Gli Stati sono obbligati a indagare efficacemente e a smascherare possibili motivazioni di pregiudizio in relazione ai diritti umani e al divieto di discriminazione.96 Di seguito si approfondiscono alcuni diritti umani potenzialmente violati dai crimini d’odio anticristiano.

Divieto di discriminazione (ICCPR Articolo 26, CEDU Articolo 14) impone agli Stati di assicurare che tutti, nei loro territori e sotto la loro giurisdizione, godano dei diritti umani senza distinzione o discriminazione di alcun tipo, inclusa quella basata sulla religione o sul credo. La Dichiarazione ONU sull’eliminazione di ogni forma di intol- leranza e discriminazione basata sulla religione o credo stabilisce che gli Stati devono “adottare tutte le misure appropriate per combattere l’intolleranza su base religiosa o di altro credo”,97 e ciò sottintende una responsabilità nell’affrontare l’intolleranza contro i cristiani.

Diritto alla vita (ICCPR Articolo 6, CEDU Articolo 2) riconosce il diritto di ogni persona alla vita come diritto supremo senza possibilità di deroga.98 L’obbligo di protezione include l’adozione di leggi o misure per proteggere la vita da minacce ragionevolmente prevedibili, inclusi quelle provenienti da soggetti privati.99 Questa protezione è particolarmente significativa per i crimini d’odio anticristiano più gravi, che minacciano o tolgono la vita.

94 L’obbligo di rispettare significa che gli Stati non devono di per sé limitare i diritti umani. L’obbligo di proteggere significa che gli Stati hanno il dovere positivo di tutelare individui e gruppi da abusi dei diritti umani. L’obbligo di realizzare significa che i governi devono adottare misure positive per garantire l’effettivo godimento dei diritti umani per tutti. Vedi International Human Rights Law (Diritto internazionale dei diritti umani), Ufficio dell’Alto Commissario delle Nazioni Unite per i diritti umani, Strumenti e meccanismi. 95 Nazioni Unite, International Covenant on Civil and Political Rights (Patto internazionale sui diritti civili e politici). 96 Milanović v. Serbia, ricorso n. 44614/07, CEDU, 14 dicembre 2010, parr. 96-98. 97 Declaration on the Elimination of All Forms of Intolerance and of Discrimination Based on Religion or Belief (Dichiarazione delle Nazioni Unite sull’eliminazione di tutte le forme di intolleranza e di discriminazione fondate sulla religione o sul credo), Risoluzione dell’Assemblea generale delle Nazioni Unite 36/55, 25 novembre 1981, par. 4. In quanto risoluzione dell’Assemblea generale, la dichiarazione non è giuridicamente vincolante per gli Stati, sebbene crei uno standard internazionale di azione. 98 General comment No. 36 on article 6: right to life (Commento generale n. 36 sull’articolo 6: diritto alla vita), CCPR/C/GC/36, Comitato per i diritti umani, 3 settembre 2019, par. 2. 99 Ibid., par. 18.

PARTE DUE: Impegni dell’OSCE e standard internazionali sull’intolleranza contro i cristiani... 55 Divieto di tortura, trattamenti inumani e degradanti (ICCPR Articolo 7, CEDU Arti- colo 3) tutela la dignità e l’integrità fisica e mentale. Gli Stati devono garantire protezione contro questi atti mediante misure efficaci, anche se commessi da privati.100 Attacchi fisici protratti che si verificano in un contesto più ampio di atti di ostilità contro minoranze religiose possono costituire maltrattamento e “quando indagano su episodi di violenza, le autorità statali hanno il dovere aggiuntivo di adottare tutte le misure ragionevoli per smascherare ogni movente religioso e accertare se l’odio o il pregiudizio religioso abbiano avuto un ruolo negli eventi”.101 Pertanto, esse devono considerare se vi sia stata anche una violazione del divieto di discriminazione.

Diritto alla privacy, famiglia e domicilio (ICCPR Articolo 17, CEDU Articolo 8) protegge da interferenze arbitrarie o illegali. Gli Stati devono indagare efficacemente su eventuali motivazioni di pregiudizio in attacchi avvenuti nelle case delle vittime, dal momento che il luogo aumenta il senso di vulnerabilità.102

Diritto alla libertà di religione o credo (ICCPR Articolo 18, CEDU Articolo 9) protegge un ampio spettro di atti, tra cui il culto, la costruzione di luoghi di culto, l’uso di formule e oggetti rituali, l’esposizione di simboli, l’osservanza di festività e il vestirsi in modo distintivo.103 La libertà di avere o di adottare una religione o un credo a propria scelta, incluso il diritto di cambiare religione o credo, noto anche come forum internum, gode di protezione assoluta nel diritto internazionale.104 A questo riguardo, non esistono motivi ammessi per limitare tale libertà, neppure sulla base della “sicurezza” o della “sicurezza nazionale”.105 Gli Stati hanno l’obbligo di proteggere le minoranze religiose, inclusi i cristiani, anche quando gli abusi sono commessi da soggetti non statali, come gruppi “estremisti”.106

Libertà di espressione (ICCPR Articolo 19, CEDU Articolo 10) tutela tutte le forme di espressione e costituisce la pietra miliare di ogni società libera e democratica.107 L’Articolo 19(2) ICCPR stabilisce che la libertà di espressione comporta “doveri e responsabilità speciali”, e cita il rispetto dei diritti o della reputazione altrui e la protezione della

100 Šečić v. Croatia, ricorso n. 40116/02, CEDU, 14 dicembre 2010, par. 67. 101 Milanović v. Serbia, ricorso n. 44614/07, CEDU, 14 dicembre 2010, par. 96. 102 R.B. v. Hungary, ricorso n. 64602/12, CEDU, 12 aprile 2016, e Alković v. Montenegro, ricorso n. 66895/10, 5 dicembre 2017. 103 Comitato per i diritti umani delle Nazioni Unite, Commento generale n. 22, par. 4. 104 OSCE/ODIHR, Libertà religiosa o di credo e sicurezza Linee guida, pp. 15-16. 105 Comitato per i diritti umani delle Nazioni Unite, Commento generale n. 22, parr. 5 e 8. 106 Interim report by the Special Rapporteur of the Commission on Human Rights on the elimination of all forms of intolerance and of discrimination based on religion or belief (Relatore speciale delle Nazioni Unite sulla libertà di religione o credo, Rapporto intermedio del Relatore speciale della Commissione per i diritti umani sull’elimina- zione di tutte le forme di intolleranza e di discriminazione fondate sulla religione o sul credo), Assemblea generale delle Nazioni Unite, 8 settembre 2000, par. 138. 107 General comment No. 34 Article 19: Freedoms of opinion and expression (Commento generale n. 34, Articolo 19: Libertà di opinione e di espressione), CCPR/C/GC/34, Comitato per i diritti umani delle Nazioni Unite, 12 settembre 2011, par. 2.

56 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane sicurezza nazionale, dell’ordine pubblico, della salute pubblica o della moralità quali motivi legittimi per limitarla. “

I divieti di manifestare mancanza di rispetto per una religione o altro sistema di credenze, comprese le leggi sulla blasfemia, sono incompatibili [con l’ICCPR], tranne che nelle cir- costanze specifiche previste dall’articolo 20, paragrafo 2 [dell’ICCPR]”108. L’articolo 20(2) richiede agli Stati Parte di proibire l’incitamento all’odio nazionale, razziale o religioso che costituisca incitamento alla discriminazione, all’ostilità o alla violenza, costituendo così una salvaguardia importante contro la violazione dei diritti degli individui e delle comunità religiose o di credo, nonché contro atti di violenza o persecuzione diretti verso tali gruppi.109

Analogamente, la Commissione europea contro il razzismo e l’intolleranza (ECRI) del Consiglio d’Europa raccomanda che gli Stati garantiscano che “le espressioni orali, scritte, audiovisive e altre forme di espressione, compresi i media elettronici, che incitano all’odio, alla discriminazione o alla violenza contro gruppi razziali, etnici, nazionali o religiosi o contro i loro membri sulla base dell’appartenenza a tali gruppi siano legalmente considerate reato”, in conformità con l’articolo 10 della CEDU.110Nel 2015, l’Assemblea parlamentare del Consiglio d’Europa ha adottato una risoluzione sulla lotta all’intolleranza e alla discriminazione in Europa, con particolare attenzione ai cristiani. La risoluzione invitava gli Stati membri a “garantire la protezione delle comunità cristiane minoritarie” e a “condannare pubblicamente l’uso e l’incitamento alla violenza, così come tutte le forme di discriminazione e intolleranza fondate sulla religione”.111

Il diritto a un rimedio effettivo (ICCPR Articolo 2.3, CEDU Articolo 13) impone agli Stati di garantire che le vittime di violazioni dei diritti umani abbiano accesso a rimedi efficaci e applicabili. La Dichiarazione ONU sui Principi fondamentali di giustizia in

108 Ibid., par. 48. 109 Comitato per i diritti umani delle Nazioni Unite, Commento generale n. 22, parr. 7 e 9. Vedi anche il Piano d’azione di Rabat sulla proibizione della propaganda di odio nazionale, razziale o religioso che costituisca inci- tamento alla discriminazione, all’ostilità o alla violenza, che elenca sei fattori per determinare se un discorso costituisce incitamento all’odio ai fini dell’applicazione dell’articolo 20 del Patto internazionale sui diritti civili e politici (ICCPR) e sia sufficientemente grave da giustificare misure legali restrittive: (1) il contesto della dichia- razione; (2) la posizione o lo status dell’oratore; (3) l’intento di incitare il pubblico contro il gruppo bersaglio; (4) il contenuto e la forma della dichiarazione; (5) l’estensione della sua diffusione; e (6) la probabilità di danno, inclusa l’imminenza. A/HRC/22/17/Add.4 Report of the United Nations High Commissioner for Human Rights on the expert workshops on the prohibition of incitement to national, racial or religious hatred (Rapporto dell’Alto Commissario delle Nazioni Unite per i diritti umani sui workshop di esperti sulla proibizione dell’incitamento all’odio nazionale, razziale o religioso), Assemblea generale delle Nazioni Unite, 11 gennaio 2013, par. 29. 110 ECRI General Policy Recommendation N°1 on combating racism, xenophobia, antisemitism and intolerance (Raccomandazione generale di politica n. 1 dell’ECRI sulla lotta contro il razzismo, la xenofobia, l’antisemitismo e l’intolleranza), Commissione europea contro il razzismo e l’intolleranza (ECRI), 4 ottobre 1996. 111 Resolution 2036 (2015) Final version Tackling intolerance and discrimination in Europe with a special focus on Christians (Risoluzione 2036 (2015) del Consiglio d’Europa, versione finale, Lotta contro l’intolleranza e la discri- minazione in Europa con particolare attenzione ai cristiani), Assemblea parlamentare, 29 gennaio 2015 (8ª Seduta).

PARTE DUE: Impegni dell’OSCE e standard internazionali sull’intolleranza contro i cristiani... 57 favore delle Vittime di crimini e abusi di potere stabilisce che le vittime, incluse quelle di crimini d’odio anticristiano, debbano:112

• Essere trattate con compassione e rispetto della loro dignità;

• Avere diritto ad accedere ai meccanismi di giustizia e ricevere risarcimenti tempestivi per i danni subiti;

• Ricevere assistenza adeguata durante il processo legale.

La Dichiarazione include altre disposizioni rilevanti per il contrasto ai crimini di odio anticristiano e che richiamano la necessità di formazione specifica che sensibilizzi sui bisogni delle vittime per personale di polizia, giustizia, sanità, servizi sociali e altri enti. Particolare enfasi è posta sull’attenzione da prestare a individui la cui vulnerabilità è maggiore per la natura del danno o della loro identità.

Oltre al diritto internazionale dei diritti umani, il diritto internazionale umanitario (DIU) protegge le comunità religiose e i loro siti da crimini d’odio in contesti specifici, soprattutto durante i conflitti armati. Atti di persecuzione contro comunità religiose possono costituire crimini contro l’umanità o genocidio, proibiti dal DIU. Attacchi siste- matici o crimini d’odio contro membri di comunità religiose o di credo durante conflitti armati possono rientrare in queste categorie. L’Articolo 33 della Quarta Convenzione di Ginevra relativa alla protezione dei civili in tempo di guerra proibisce il saccheggio, proteggendo indirettamente i siti religiosi da depredazioni durante i conflitti. Inoltre, nei conflitti armati internazionali e interni sono proibiti gli attacchi a luoghi di culto che costituiscono patrimonio culturale o spirituale.113

112 General Assembly resolution 40/34 Declaration of Basic Principles of Justice for Victims of Crime and Abuse of Power (Assemblea generale delle Nazioni Unite, Risoluzione 40/34, Dichiarazione dei principi fondamentali di giustizia per le vittime di crimini e abusi di potere), 29 novembre 1985. 113 Articolo 53 del Protocollo aggiuntivo I e Articolo 16 del Protocollo aggiuntivo II. Nel contesto della pace e della libertà di religione o credo, il Relatore speciale delle Nazioni Unite sulla libertà di religione o credo ha racco- mandato agli Stati di “proteggere tutti gli individui, comprese le persone appartenenti a minoranze religiose o di credo, dall’essere prese di mira per motivi di religione o credo e, inoltre, garantire che gli attori statali si astengano dal ‘mettere sotto sicurezza’ le persone appartenenti a minoranze e comunità religiose o di credo” (A/79/182). Per quanto riguarda i diritti delle persone appartenenti a minoranze religiose o di credo in situazioni di conflitto o insicurezza, il Relatore speciale ha raccomandato agli Stati di “[a]dempiere agli obblighi di proibire l’incitamento (online e offline) alla discriminazione, all’ostilità o alla violenza basata sulla religione o sul credo” e di “[f]acilitare sistemi di allerta precoce e di risposta attraverso strategie di prevenzione della violenza che comprendano le comunità più a rischio” (A/HRC/49/44).

58 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane STANDARD DELL’UNIONE EUROPEA (UE) RILEVANTI PER CONTRASTARE L’INTOLLERANZA CONTRO I CRISTIANI

La Carta dei diritti fondamentali dell’UE riconosce il diritto alla libertà di pensiero, coscienza e religione, inclusa la libertà di “cambiare religione o credo, così come la libertà di manifestare la propria religione o il proprio credo individualmente o collettivamente, in pubblico o in privato, mediante il culto, l’insegnamento, le pratiche e l’osservanza dei riti.”114

La Decisione quadro UE del 2008 prevede che tutti gli Stati membri adottino misure per assicurare che la motivazione razzista o xenofoba, inclusa quella religiosa, sia considerata un’aggravante o, in alternativa, che tale motivazione possa essere presa in considerazione dai tribunali nella determinazione delle pene. Inoltre, la Decisione quadro richiede che alcune forme di incitamento all’odio e di discorso d’odio, incluso quello religioso, siano punibili penalmente in tutti gli Stati membri.115

Nel 2011, il Consiglio dell’Unione Europea ha espresso preoccupazione per l’intolleranza religiosa, “come evidenziato dalla recente violenza e dagli atti di terrorismo in vari Paesi contro cristiani e loro luoghi di culto”, riaffermando l’impegno a promuovere la libertà di religione o credo.116 Nello stesso anno, il Parlamento europeo ha adottato una risoluzione sulla situazione dei cristiani in tema di libertà religiosa, condannando tutti gli atti di violenza contro i cristiani e invitando gli Stati a “intensificare gli sforzi per garantire una protezione affidabile ed efficiente per le denominazioni religiose nei loro Paesi e per garantire la sicurezza personale e l’integrità fisica dei membri delle denominazioni religiose nel Paese.”117

Nel 2022, il Parlamento europeo ha adottato una risoluzione sulla persecuzione delle minoranze per motivi religiosi o di credo, sottolineando “l’estrema importanza di accer- tare la responsabilità degli autori delle violazioni dei diritti umani nei confronti delle persone appartenenti a minoranze religiose o di credo.”118 La risoluzione ha enfatizzato l’importanza di sostenere donne e ragazze, riconoscendo che “le donne appartenenti a minoranze religiose o di credo sono particolarmente a rischio di aumento della discri- minazione e della violenza” e sono “sono prese di mira sempre più spesso e in modo specifico, allo scopo di arrecare danno alle loro comunità nel loro complesso.”

114 Carta dei diritti fondamentali dell’Unione Europea, Articolo 10, Agenzia dell’Unione Europea per i diritti fondamentali (FRA), Gazzetta ufficiale dell’Unione Europea, C 303/17, 14 dicembre 2007. 115 Decisione-quadro del Consiglio del 28 novembre 2008 2008/913/JHA sul contrasto a determinate forme ed espressioni di razzismo e xenofobia mediante il diritto penale, Gazzetta ufficiale dell’Unione Europea, Consiglio dell’Unione Europea, 28 novembre 2008, Articoli 1 e 2. 116 Comunicato stampa. 3069ª riunione del Consiglio Affari Esteri, Consiglio dell’Unione Europea, 21 febbraio 2011. 117 Risoluzione del Parlamento Europeo del 20 gennaio 2011 sulla situazione dei cristiani nel contesto della libertà di religione, Parlamento Europeo, 20 gennaio 2011. 118 Risoluzione del Parlamento Europeo del 3 maggio 2022 sulla persecuzione delle minoranze per motivi di credo o religione (2021/2055(INI)), Parlamento Europeo, 3 maggio 2022.

PARTE DUE: Impegni dell’OSCE e standard internazionali sull’intolleranza contro i cristiani... 59 La direttiva UE sui diritti delle vittime del 2012 ha stabilito standard minimi per i diritti, il sostegno e la protezione delle vittime di reati, incluse le vittime di crimini d’odio, riconosciute come particolarmente vulnerabili, chiedendo agli Stati membri di garantire che ricevano una valutazione individuale per identificare necessità specifiche di protezione e diritti aggiuntivi durante il processo penale. Inoltre, la direttiva invita gli Stati membri a creare servizi di supporto specializzati per le vittime di crimini d’odio.119

119 Direttiva 2012/29/UE del Parlamento Europeo e del Consiglio del 25 ottobre 2012 che istituisce norme minime in materia di diritti, assistenza e protezione delle vittime di reato, e che sostituisce la Decisione-quadro 2001/220/ JHA del Consiglio, Gazzetta ufficiale dell’Unione Europea – Parlamento Europeo, 25 ottobre 2012, Articoli 8-9 e 22-23; per favorire l’attuazione della Direttiva, la Commissione Europea ha pubblicato nel 2017 una nota di orientamento: Ensuring justice, protection and support for victims of hate crime and hate speech: 10 key guiding principles (Garantire giustizia, protezione e supporto per le vittime di crimini e discorsi d’odio: 10 principi guida chiave); informazioni sulle risorse specifiche disponibili per le vittime di crimini d’odio sono inoltre disponibili nella Overview of resources and initiatives to support progress on ensuring justice, protection and support for victims of hate crime and hate speech in the EU Member States (Panoramica della Commissione Europea delle risorse e iniziative per supportare il progresso nel garantire giustizia, protezione e supporto per le vittime di crimini e discorsi d’odio negli Stati membri dell’UE), dicembre 2017.

60 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane II. Principi chiave per guidare gli sforzi volti ad affrontare i crimini d’odio anticristiani e le esigenze di sicurezza delle comunità cristiane I seguenti principi dovrebbero guidare gli sforzi degli Stati partecipanti all’OSCE e di altri attori pertinenti per affrontare i crimini d’odio anticristiani e le esigenze di sicurezza correlate delle comunità cristiane.

1. UN APPROCCIO BASATO SUI DIRITTI

Un approccio fondato sui diritti umani è un quadro concettuale e pratico basato sugli standard internazionali in materia di diritti umani e volto a promuovere, proteggere e realizzare i diritti umani per tutti.120 Esso pone l’accento sui valori e i principi comuni, piuttosto che sulle differenze, sottolineando la pari dignità e i diritti di ogni individuo, indipendentemente dalla religione, dall’origine etnica, dal genere o da altri fattori. Sot- tolinea inoltre l’indivisibilità, l’interconnessione e l’interdipendenza dei diritti umani, nel senso che tutti i diritti umani di tutti gli individui e comunità sono ugualmente importanti e che la realizzazione di un diritto dipende spesso dalla realizzazione di altri.

Un approccio basato sui diritti umani per affrontare i crimini d’odio anticristiano e le rela- tive sfide di sicurezza che le comunità cristiane devono affrontare inserisce l’elaborazione e l’attuazione delle politiche nel diritto internazionale dei diritti umani. Esso attribuisce priorità alla dignità, all’uguaglianza e ai diritti di tutti gli individui, indipendentemente da religione o credo, etnia, genere, orientamento sessuale, disabilità o altre caratteristiche identitarie. Questo approccio sottolinea il concetto che gli Stati partecipanti sono tenuti, in base al diritto internazionale, a proteggere le persone e le comunità religiose o di credo da minacce e attacchi motivati da pregiudizio che mettano in discussione, compromettano o violino i diritti umani fondamentali.

120 Human Rights-Based Approach (Approccio basato sui diritti umani), Rete europea delle istituzioni nazionali per i diritti umani (ENNHRI).

PARTE DUE: Impegni dell’OSCE e standard internazionali sull’intolleranza contro i cristiani... 61 2. UN APPROCCIO COMPLETO, OLISTICO E COLLABORATIVO

Affrontare i crimini d’odio contro i cristiani richiede un approccio di ampio respiro, trasversale e olistico, poiché tali reati raramente sono episodi isolati; spesso sono sintomi di divisioni sociali più profonde, pregiudizi sistemici e intolleranza radicata. Questo approccio assicura che la lotta contro i crimini d’odio anticristiano non sia isolata, ma avvenga congiuntamente agli sforzi per combattere tutte le forme di intolleranza e discriminazione. Riconosce la natura interconnessa e sovrapposta di queste proble- matiche, poiché l’intolleranza, che si basi su etnia, nazionalità, religione o credo, genere, orientamento sessuale, disabilità o altre caratteristiche identitarie, deriva spesso da cause e fattori scatenanti comuni, come paura, ignoranza, pregiudizio, ingiustizie storiche e disuguaglianze economiche. Ribadisce, inoltre, l’importante principio dell’indivisibilità e universalità dei diritti umani. Quando governi e società affrontano il contrasto ai crimini d’odio anticristiano come parte di una più ampia strategia in materia di diritti umani, non solo proteggono coloro che ne sono colpiti direttamente, ma rinsaldano anche il tessuto sociale contro le divisioni, consentendo alle società di diventare più giuste, inclusive, coese e pacifiche per tutti.

Affrontare i crimini d’odio contro i cristiani richiede un approccio articolato e mul- tidimensionale, che comprenda e integri un ampio ventaglio di misure e attori per affrontare efficacemente il problema, incluse le sue cause e i suoi fattori scatenanti, sia in chiave preventiva che reattiva. Quadri giuridici, attività di sensibilizzazione, istruzione, dialogo interconfessionale e interreligioso, responsabilità dei media e servizi di sostegno alle vittime sono tutti elementi che contribuiscono a costruire un ambiente inclusivo e rispettoso dei diritti umani, in cui le persone e le comunità cristiane, al pari di tutte le altre, possano sentirsi sicure e rispettate. È altrettanto importante coinvolgere un ampio numero di portatori di interesse come parte di un approccio complessivo e olistico alla lotta contro i crimini d’odio anticristiano. Autorità nazionali e locali, compresi decisori politici e forze dell’ordine, organizzazioni della società civile, istituzioni nazionali per i diritti umani, organismi per la parità, educatori, società e piattaforme tecnologiche, media, comunità cristiane colpite e altre comunità religiose o di credo devono svolgere un ruolo attivo nella definizione e nell’attuazione di risposte efficaci. Questo coinvolgimento ampio e inclusivo assicura che le politiche e le misure possano attingere alle conoscenze e alle risorse di diversi settori.

Un approccio collaborativo e ben coordinato è fondamentale per affrontare i crimini d’odio contro i cristiani e le sfide di sicurezza ad essi correlate. Quando tutti i principali attori operano di concerto, come parte di un impegno che coinvolge l’intera società, gli sforzi per contrastare i crimini d’odio anticristiano diventano più resilienti e di vasta portata. Azioni integrate tra i settori chiave non solo proteggono i diritti e la dignità delle persone e delle comunità cristiane, ma consentono anche di individuare modelli comuni di intolleranza, discriminazione e crimini d’odio, rafforzando così i valori più ampi della libertà di religione o di credo, del pluralismo e della coesione sociale.

62 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane Le coalizioni della società civile ampie e inclusive si sono dimostrate efficaci nel contrastare varie forme di intolleranza.121 Le organizzazioni impegnate nella lotta ai crimini d’odio anticristiano dovrebbero vagliare partenariati con altri gruppi e comunità impegnati a promuovere la tolleranza e la non discriminazione che, altrimenti, potrebbero restare isolati o scollegati, tra cui organizzazioni per i diritti delle donne, i gruppi contro il razzismo e la xenofobia, altre comunità religiose o di credo e quelle che operano per i diritti delle persone LGBTI e delle persone con disabilità. Promuovendo la solidarietà e la condivisione di esperienze e buone pratiche, la società civile può elaborare un quadro trasversale per promuovere la tolleranza e la non discriminazione e favorire così una comprensione più profonda e lo sviluppo di soluzioni più inclusive, efficaci e sostenibili per combattere tutte le forme di intolleranza e crimini d’odio, compresi quelli che colpiscono i cristiani.

Un esempio di cooperazione tra diverse organizzazioni religiose e basate sulla fede nell’ambito della sicurezza è il progetto Safer and Stronger Communities in Europe (SASCE), realizzato congiuntamente dal Security and Crisis Centre of the European Jewish Congress (Centro per la sicurezza e la gestione delle crisi del Congresso ebraico europeo), dalla Conferenza delle Chiese europee, dall’Unione Buddhista Europea e dall’organizzazione Faith Matters. L’obiettivo del progetto era migliorare la sicurezza nei luoghi di culto e nelle loro vicinanze, nonché all’interno e tra le comunità cristiane, buddhiste, musulmane ed ebraiche. Nell’ambito del progetto sono stati prodotti un poster e un video su come individuare e denunciare i crimini d’odio, nonché attività formative sulla gestione delle crisi e sulle modalità per garantire la sicurezza delle comunità religiose o di credo, anche in risposta ai crimini d’odio anticristiano.122

3. UN APPROCCIO PARTECIPATIVO

Risposte efficaci ai crimini d’odio richiedono la partecipazione attiva di individui e comunità cristiane nello sviluppo e nell’attuazione di politiche e misure destinate ad affrontare i crimini d’odio contro i cristiani e le relative sfide in materia di sicurezza. La partecipazione inclusiva assicura che siano ascoltate e rappresentate nei processi decisionali e nel dibattito pubblico le voci delle diverse comunità cristiane, appartenenti a differenti denominazioni, origini etniche e contesti sociali. Questo approccio rinsalda la fiducia tra e all’interno delle autorità governative, altri portatori di interesse e le comunità cristiane.

121 In riconoscimento del potenziale delle coalizioni di sviluppare e attuare strategie forti, innovative e inclusive che possano apportare cambiamenti significativi, nel 2018 l’ODIHR ha pubblicato Coalition Building for Tolerance and Non-Discrimination (Costruire coalizioni per la tolleranza e la non discriminazione – Guida pratica) per sostenere individui e organizzazioni impegnati a creare e mantenere coalizioni volte ad affrontare varie forme di intolleranza e discriminazione. 122 Sito web di Safer and Stronger Communities in Europe (SASCE).

PARTE DUE: Impegni dell’OSCE e standard internazionali sull’intolleranza contro i cristiani... 63 Le esperienze di coloro che sono stati coinvolti direttamente in crimini d’odio sono essenziali per definire interventi informati ed efficaci per affrontare il problema, le sue cause e i suoi fattori scatenanti. Le vittime di crimini d’odio possono fornire ai responsa- bili politici informazioni preziose per sensibilizzare su cosa significhi subire un episodio motivato da pregiudizio e, di conseguenza, migliorare la capacità di affrontare i rischi associati in maniera globale. Particolare attenzione deve essere rivolta alla creazione di opportunità per le vittime provenienti dalle comunità più emarginate e da quelle a più alto rischio di subire reati motivati da pregiudizio, affinché possano condividere le proprie esperienze.123

La guida pratica dell’ODIHR Including the voices of hate crime victims in policymaking and policy implementation — a practical guide (Includere le voci delle vittime di crimini d’odio nella definizione e nell’attuazione delle politiche)124 presenta dieci passaggi concreti per gli stakeholder nazionali:

1. Porre le vittime al centro di ogni iniziativa 2. Scegliere un formato adeguato per il coinvolgimento 3. Preparare il coinvolgimento 4. Creare spazi sicuri 5. Gestire le aspettative 6. Offrire sostegno prima, durante e dopo l’evento 7. Creare fiducia e partenariati a lungo termine 8. Istituire sistemi per rendere strutturale la voce delle vittime di crimini d’odio 9. Evitare l’uso strumentale delle vittime e delle loro testimonianze 10. Assicurare che venga ascoltata una pluralità di voci

Un cambiamento verso un approccio all’elaborazione di politiche orientato alla risoluzione dei problemi e basato sulla comunità può promuovere la partecipazione attiva di soggetti singoli e comunità cristiane al miglioramento della sicurezza pubblica e della coesione sociale. Questo approccio contribuisce, inoltre, a instaurare fiducia tra le forze dell’ordine e le comunità che esse servono. Rispecchiare la diversità di una comunità all’interno delle forze dell’ordine è un elemento importante per affrontare in modo efficace i crimini d’odio anticristiano. Una maggiore rappresentanza favorisce relazioni più solide tra le comunità colpite e le forze dell’ordine, migliora la comprensione istituzionale delle difficoltà sia delle denominazioni cristiane maggioritarie sia di quelle minoritarie e apporta prospettive diverse alla formulazione di politiche e procedure.

123 Including the voices of hate crime victims in policymaking and policy implementation — a practical guide (Inclusione delle voci delle vittime di crimini d’odio nell’elaborazione e nell’attuazione delle politiche – guida pratica), OSCE/ODIHR, 3 giugno 2024, p. 12. 124 Ibid.

64 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane 4. NON NUOCERE

Il principio del “non nuocere” prevede che tutte le misure per contrastare i crimini d’odio evitino di aggravare vulnerabilità già esistenti o introdurre nuovi rischi. È richiesto il massimo impegno per non mettere in pericolo la vita, la sicurezza fisica e psicologica, la libertà e il benessere delle vittime, dei testimoni e delle comunità colpite da crimini d’odio contro i cristiani. Le vittime di crimini d’odio sono particolarmente a rischio di vittimizzazione secondaria,125 che può avere gravi ripercussioni sulla loro salute emotiva e psicologica e sul loro benessere sociale ed economico.126

In linea con il principio del “non nuocere”, la prevenzione della vittimizzazione secondaria è cruciale e la si può garantire dando priorità all’empatia e alla cura in tutte le fasi del processo giudiziario e del sostegno alle vittime.127 Una risposta empatica ai crimini d’odio anticristiano prevede che chi lavora con le vittime comprenda gli impatti individuali e collettivi di tali reati sugli individui e sulle comunità e possieda le competenze per offrire supporto emotivo.

5. UN APPROCCIO INCENTRATO SULLA VITTIMA

Un approccio incentrato sulla vittima pone la vittima al centro della risposta ai crimini d’odio contro i cristiani, riconoscendone la percezione e l’esperienza e attribuendo par- ticolare importanza ai suoi diritti e bisogni. Questo approccio riconosce che le vittime di crimini d’odio sono individui con esigenze specifiche, le tratta come autorità della propria esperienza e come partner paritario e informato dell’iter del proprio caso nel sistema giudiziario o altri processi di riabilitazione.128 Tale approccio dovrebbe:129

• Promuovere la fiducia di soggetti e comunità cristiane e altre organizzazioni della società civile per incoraggiare la denuncia di episodi di odio e garantire l’accesso ai meccanismi di segnalazione;

• Tenere conto della percezione della vittima in relazione alla motivazione di pregiudizio del reato;

125 “Vittimizzazione secondaria si riferisce alla vittimizzazione che non si verifica come risultato diretto dell’atto criminale, ma attraverso la risposta delle istituzioni e degli individui nei confronti della vittima. Ciò include, ma non è limitato a, non riconoscere e trattare la vittima in modo rispettoso, un approccio insensibile e non profes- sionale verso la vittima e qualsiasi forma di discriminazione nei confronti della vittima.” Preventing Secondary Victimization policies & practices (Politiche e pratiche di prevenzione della vittimizzazione secondaria), Rete europea per la prevenzione della criminalità (EUCPN), Toolbox Series n. 7, p. 9. 126 OSCE/ODIHR, Understanding the Needs of Hate Crime Victims (Comprendere i bisogni delle vittime dei crimini d’odio), p. 14. 127 Policy Brief Hate Crime Victim Support (Sostegno alle vittime di crimini d’odio: direttive politiche), OSCE/ ODIHR, 22 aprile 2022, p. 25. 128 Ibid., pp. 8-9. 129 Ibid., pp. 41-43.

PARTE DUE: Impegni dell’OSCE e standard internazionali sull’intolleranza contro i cristiani... 65 • Mantenere le vittime informate sui progressi delle loro cause;

• Fornire misure di protezione e sostegno efficaci, basate sui bisogni specifici delle singole vittime e delle comunità colpite, e considerare la prospettiva di genere cercando di capire se persone di generi diversi abbiano esigenze di protezione e sostegno differenti;

• Garantire che le vittime possano partecipare pienamente ai procedimenti giudiziari;

• Fornire formazione a tutti gli enti pubblici e alle organizzazioni della società civile che interagiscono con le vittime, compresi i servizi sociali che si occupano di vittime di violenza domestica, affinché possano riconoscere e affrontare i crimini d’odio anticristiano;

• Assegnare risorse e finanziamenti adeguati per garantire la disponibilità e la sostenibilità dei servizi offerti dalle organizzazioni della società civile agli individui e alle comunità cristiane colpite da crimini d’odio.

Fondamentale è che un approccio incentrato sulla vittima eviti di usare le vittime per servire programmi istituzionali, politici o ideologici. L’obiettivo deve essere promuovere la tolleranza e la non discriminazione, affrontare efficacemente i crimini d’odio e pro- muovere società inclusive e coese.130

La Legge canadese sui diritti delle vittime definisce vittima “un individuo che ha subito un danno fisico o emotivo, un danno materiale o una perdita economica a seguito della commissione o della presunta commissione di un reato”.131 Garantisce a ogni vittima il diritto all’informazione, alla protezione, alla partecipazione e alla possibilità di chiedere un risarcimento. In seguito a un accertamento di colpevolezza, le vittime hanno il diritto di presentare una dichiarazione d’impatto della vittima, che il tribu- nale deve prendere in considerazione durante la determinazione della pena (articolo 722 del Codice Penale canadese). Tale dichiarazione è redatta per iscritto dalla vittima che vi descrive i danni fisici o emotivi, i danni materiali o le perdite economiche subite a seguito del reato. Il tribunale deve tenerne conto nella comminazione della pena.132

130 OSCE/ODIHR, Including the voices of hate crime victims in policymaking and policy implementation — a practical guide (Inclusione delle voci delle vittime di crimini d’odio nell’elaborazione e nell’attuazione delle politiche), p. 29. 131 Canadian Victims Bill of Rights (Carta canadese dei diritti delle vittime), Canada – Sito web Justice Laws, 23 aprile 2015. 132 Criminal Code (Codice penale, Canada) – Sito web Justice Laws, 1985.

66 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane 6. UN APPROCCIO SENSIBILE AL GENERE

Le vittime di crimini d’odio, comprese quelle appartenenti a comunità cristiane, spesso subiscono forme intersecanti di intolleranza e discriminazione basate su genere, orien- tamento sessuale, etnia, religione o credo e altri fattori.133 Un approccio intersezionale garantisce che le politiche e le misure di altra natura tengano conto di queste vulnerabilità sovrapposte e interconnesse.

Il genere di una persona può influenzare la natura, la frequenza e l’impatto delle sue esperienze di reati motivati da pregiudizio. Pertanto, le misure governative per affrontare i crimini d’odio anticristiano e le relative esigenze di sicurezza delle comunità cristiane devono essere sensibili al genere.

7. UN APPROCCIO TRASPARENTE

I governi devono essere aperti e trasparenti riguardo alle misure adottate per affrontare i crimini d’odio contro i cristiani. La trasparenza contribuisce a costruire e rafforzare la fiducia tra i portatori di interesse impegnati nel contrasto a tali crimini e nel garantire la sicurezza delle comunità cristiane.

Un approccio efficace consiste nel condividere con le comunità interessate e con il pubblico più ampio piani d’azione nazionali, regionali o locali e rapporti periodici sui progressi; ciò consente una comunicazione chiara su ciò che viene compiuto, sui risultati ottenuti e sulle sfide ancora aperte. Gli attori chiave possono essere invitati a partecipare alla valutazione dei progressi e a condividere le proprie esperienze su come contrastare in modo efficace i crimini d’odio anticristiano. Inoltre, rendere pubblicamente accessibili i dati sui crimini d’odio è fondamentale per garantire la trasparenza.

In Svezia, il Forum for Living History del Ministero della Cultura si occupa del monitoraggio dell’attuazione del Piano d’azione nazionale contro il razzismo e i cri- mini d’odio e pubblica ogni anno un rapporto su questo tema.134 Inoltre, lo Swedish National Council for Crime Prevention (Brå) pubblica regolarmente rapporti statistici sui crimini d’odio denunciati alla polizia, fornendo, tra l’altro, dati disaggregati per motivazione di pregiudizio, tipologia di reato, genere, luogo e relazione tra vittima e autore del reato.135

133 Vedi la discussione sull’intersezionalità nella sezione “Crimini d’odio anticristiani nella regione OSCE: conte- sto” sopra. 134 Samordning och uppföljning av statens arbete mot rasism och hatbrott, Forum för levande historia, sito web. 135 Jon Lundgren e Aravella Lejonstad, Hate crimes reported to the police in 2022 (rimini d’odio denunciati alla polizia nel 2022), Consiglio nazionale svedese per la prevenzione della criminalità (Brå), 2023.

PARTE DUE: Impegni dell’OSCE e standard internazionali sull’intolleranza contro i cristiani... 67 PARTE TRE: Risposta ai crimini d’odio anticristiano e alle sfide di sicurezza delle comunità cristiane

PARTE TRE: Risposta ai crimini d’odio anticristiano e alle sfide di sicurezza delle comunità cristiane 69 Questa sezione illustra i provvedimenti pratici per affrontare i crimini d’odio contro i cristiani e le sfide di sicurezza ad essi correlati che interessano le comunità cristiane. In linea con un approccio di ampio respiro alla lotta contro l’intolleranza,136 i provvedimenti pratici raccomandati mirano sia ad affrontare le caratteristiche comuni e condivise dei crimini d’odio, sia a riconoscere e trattare le specificità dei crimini d’odio anticristiano. Sottolineano la responsabilità primaria degli Stati partecipanti all’OSCE nell’affrontare atti di intolleranza e discriminazione all’interno delle loro giurisdizioni, riconoscendo, al contempo, il ruolo complementare e fondamentale di altri soggetti interessati, in particolare le comunità cristiane e la più ampia società civile.

Provvedimenti pratici 1. RICONOSCERE IL PROBLEMA

Il punto di partenza per affrontare i crimini d’odio anticristiano è riconoscere che essi rappresentano una seria minaccia non solo per la sicurezza di singole persone e comu- nità, ma anche per la coesione sociale nel suo complesso e che richiedono una risposta tempestiva, coordinata e ad ampio raggio. Contrastare in modo efficace i crimini d’odio anticristiano e le relative sfide di sicurezza richiede volontà politica e impegno costanti. I governi devono inviare il messaggio chiaro e inequivocabile che tutte le forme di odio, compreso il sentimento anticristiano, sono inaccettabili. Questa posizione deve estendersi oltre i crimini d’odio fino ai discorsi d’odio, anche quando non si raggiunge la soglia legale per un’azione penale, perché tali espressioni possono favorire un ambiente discriminatorio e ostile per individui e comunità, minando coesione e sicurezza sociale.137

Il riconoscimento ufficiale dei crimini d’odio anticristiano è essenziale per delegittimare l’ostilità e la violenza basate sulla religione e sulla fede e per promuovere la fiducia con i gruppi e le comunità colpite.138 Ribadisce inoltre il messaggio che la responsabilità di affrontare queste questioni non ricade unicamente sulle comunità cristiane, ma sull’intera società, inclusi governi e rappresentanti politici.

I governi e i decisori politici dispongono di vari strumenti per riconoscere e affrontare le sfide legate ai crimini d’odio anticristiano e alla sicurezza delle comunità cristiane, tra cui:

136 Decisione del Consiglio dei ministri OSCE n. 10/07 137 OSCE/ODIHR, Hate Crime Prosecution at the Intersection of Hate Crime and Criminalized ‘Hate Speech’ (Persecuzione dei crimini d’odio al crocevia tra crimini d’odio e “discorsi d’odio” penalizzati), p. 17 138 ONU Assemblea Generale, A/75/385, paragrafi 30-31

70 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane • Commissionare ricerche empiriche sui crimini d’odio anticristiano e diffondere i rapporti elaborati dalle organizzazioni della società civile per migliorare la comprensione governativa del problema;

• Istituire gruppi di lavoro intergovernativi o parlamentari per coordinare le risposte, affrontare le varie dimensioni dei crimini d’odio anticristiano e creare fiducia tra comunità cristiane, rappresentanti politici e decisori;

• Creare forum permanenti che includano funzionari governativi, servizi di sicurezza, rappresentanti della società civile e leader delle comunità cristiane per identificare e affrontare le preoccupazioni legate ai crimini d’odio anticristiano e alle sfide di sicurezza correlate;

• Sviluppare un quadro giuridico solido che consenta la collaborazione del governo con le comunità cristiane per affrontare efficacemente le loro sfide di sicurezza specifiche;

• Riconoscere che individui e comunità cristiane sono stati bersaglio di crimini d’odio, anche da parte di “estremisti” o terroristi violenti, e inserire comunità e istituzioni cristiane nelle liste di potenziali obiettivi vulnerabili;

• Condannare pubblicamente in modo tempestivo e incisivo episodi e crimini d’odio anticristiano, sia online che offline, esprimendo solidarietà alle comunità cristiane.

Riconoscere che i crimini d’odio anticristiano rappresentino una sfida urgente può anche costituire la base per una valutazione critica dei meccanismi esistenti di prevenzione e risposta ai crimini d’odio in generale.

Raccomandazione

I governi e i decisori politici dovrebbero riconoscere che l’intolleranza verso i cristiani e i crimini d’odio anticristiano rappresentano una seria minaccia non solo per la sicurezza di individui e comunità, ma anche per la più ampia coesione sociale, e che tali reati richiedono una risposta tempestiva, coordinata e di ampio respiro.

PARTE TRE: Risposta ai crimini d’odio anticristiano e alle sfide di sicurezza delle comunità cristiane 71 Esempio di buona prassi

L’Assemblea parlamentare del Consiglio d’Europa (CoE) ha riconosciuto il problema dei crimini d’odio anticristiano nella risoluzione del 2015 sulla lotta all’intolleranza e alla discriminazione in Europa con un’attenzione particolare ai cristiani:139

“L’intolleranza e la discriminazione fondate sulla religione o sulle convinzioni colpiscono i gruppi religiosi minoritari in Europa, ma anche persone appartenenti a gruppi religiosi maggioritari. Negli ultimi anni sono stati registrati numerosi atti di ostilità, violenza e vandalismo contro i cristiani e i loro luoghi di culto, ma tali atti sono spesso trascurati dalle autorità nazionali.”

2. PROMUOVERE L’EDUCAZIONE, LA SENSIBILIZZAZIONE E IL DIALOGO INTERCONFESSIONALE E INTERRELIGIOSO

L’intolleranza verso comunità religiose o di credo non è causata dalla diversità sociale in sé, ma da atteggiamenti negativi verso la diversità religiosa o di credo e dalle modalità di gestione della pacifica convivenza tra individui e gruppi di differenti religioni, convin- zioni ed etnie nella società.140 Gli atteggiamenti e le tensioni che alimentano il conflitto intercomunitario sono spesso profondamente radicati in stereotipi e false percezioni. Pertanto, una delle sfide più urgenti oggi è promuovere la conoscenza e la comprensione di diverse religioni, credi e culture.

Nel lungo periodo, i crimini d’odio anticristiano e le esigenze di sicurezza delle comunità cristiane possono essere affrontati in modo efficace solo contrastando i pregiudizi che alimentano l’intolleranza. Come già illustrato, gli impegni per combattere specifiche forme di intolleranza e odio, compreso il pregiudizio anticristiano, sono più efficaci se integrati in una strategia più ampia volta a eliminare tutte le forme di odio nella società. Tre strategie distinte ma complementari per prevenire i crimini d’odio anticristiano e altre forme di intolleranza sono: istruzione, sensibilizzazione e dialogo interconfessionale e interreligioso.

Il dialogo interreligioso può colmare le divisioni tra comunità, incoraggiando empatia e solidarietà tra linee di fede diverse. La responsabilità dei media, le campagne di sen- sibilizzazione pubblica e i servizi di supporto alle vittime contribuiscono a costruire un ambiente inclusivo in cui le comunità cristiane, come tutte le altre, possano sentirsi sicure e rispettate.

139 Consiglio d’Europa, Risoluzione 2036. 140 A/79/182, Interim report of the Special Rapporteur on freedom of religion or belief (Rapporto intermedio del Relatore Speciale sulla libertà di religione o di credo), Nazila Ghanea, Assemblea Generale delle Nazioni Unite, 18 luglio 2024, par. 37.

72 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane Istruzione

Gli Stati partecipanti all’OSCE si sono impegnati ad affrontare le cause profonde dell’in- tolleranza e della discriminazione attraverso l’istruzione. Considerando che il pregiudizio è spesso appreso, l’istruzione può svolgere un ruolo cruciale nell’affrontare e contrastare tutte le manifestazioni di pregiudizio e discriminazione.141

L’istruzione svolge un ruolo fondamentale nel contrastare le condizioni che generano intolleranza, nonché nel nutrire una cultura basata su uguaglianza, comprensione e inclusione. Promuovendo il rispetto della diversità e della tolleranza e scoraggiando attivamente i pregiudizi, l’istruzione diventa uno strumento potente per costruire una società più coesa, pacifica e sicura. Aumenta la consapevolezza dei preziosi contributi che individui provenienti da ogni contesto apportano alla società e favorisce la comprensione reciproca. Inoltre, l’istruzione è essenziale per smantellare stereotipi dannosi e instillare una cultura del rispetto sin dalla più giovane età.

Gli Stati partecipanti dell’OSCE dovrebbero, pertanto, sviluppare politiche e strategie educative complete che promuovano una maggiore comprensione e rispetto per culture, etnie, religioni e convinzioni diverse. In tal senso, possono avvalersi dell’esperienza e del supporto di ODIHR nella progettazione e nell’implementazione di programmi educativi, percorsi e metodi di insegnamento, sia in ambito pubblico sia privato, per affrontare efficacemente tutte le forme di intolleranza, compresa quella nei confronti dei cristiani. Inoltre, gli Stati sono invitati a promuovere una cultura della tolleranza e del rispetto della diversità anche al di fuori dell’istruzione formale, coinvolgendo istituzioni quali musei, biblioteche e centri del patrimonio culturale.142

Gli Stati dovrebbero, inoltre, mettere in campo iniziative complete di formazione e svi- luppo delle capacità per i funzionari pubblici, in particolare nelle forze dell’ordine, al fine di accrescere la loro consapevolezza e sensibilità nei confronti delle comunità cristiane e delle loro esperienze di crimini d’odio. Tale formazione dovrebbe mirare a rafforzare la competenza religiosa143 dei funzionari pubblici, dotandoli degli strumenti necessari per rispondere alle esigenze di individui e gruppi provenienti da diversi contesti religiosi o di credi,144 nonché della capacità di interagire in modo rispettoso e appropriato con le vittime di crimini d’odio anticristiano.

141 Addressing Anti-Semitism Through Education: Guidelines for Policymakers (Affrontare l’antisemitismo attra- verso l’educazione. Linee guida per i decisori politici), UNESCO e OSCE/ODIHR, 31 maggio 2018, p. 12 142 OSCE/ODIHR, Libertà religiosa o di credo e sicurezza Linee guida (FoRB), pp. 20-21. 143 La “competenza religiosa” implica la capacità di discernere e analizzare le intersezioni fondamentali tra religione e vita sociale, politica e culturale attraverso molteplici prospettive. Cfr.: What is Religious Literacy? Religion and Public Life (Cos’è la competenza religiosa? | Religione e vita pubblica), Harvard Divinity School. 144 OSCE/ODIHR, Belief, Dialogue and Security — Fostering dialogue and joint action across religious and belief boundaries (Fede, dialogo e sicurezza — Promuovere il dialogo e l’azione congiunta oltre i confini religiosi e di credo), 2 ottobre 2024, p. 48.

PARTE TRE: Risposta ai crimini d’odio anticristiano e alle sfide di sicurezza delle comunità cristiane 73 Le misure educative volte a promuovere il rispetto della diversità religiosa o di credo dovrebbero:145

• Fornire informazioni imparziali e accurate sulla varietà di religioni e credi presenti nella società, contribuendo a combattere l’analfabetismo religioso, gli stereotipi negativi, le percezioni errate e i pregiudizi;

• Creare opportunità di interazione e confronto tra individui di diversi contesti religiosi o di credi, inclusi i non credenti, in modo aperto e spontaneo;

• Dotare i partecipanti delle conoscenze, competenze e atteggiamenti necessari per vivere in armonia in una società pluralistica;

• Basarsi sul rispetto della dignità umana e dei diritti umani universali;

• Mirare a ridurre i conflitti derivanti da incomprensioni o da una scarsa conoscenza delle convinzioni altrui.

Inoltre, l’istruzione svolge un ruolo cruciale per rafforzare la competenza dei discenti nell’uso dei media e nell’alfabetizzazione informatica, soprattutto in risposta alla cre- scente diffusione di disinformazione e notizie false.146 Gli Stati partecipanti dell’OSCE dovrebbero adottare misure per “educare gli utenti dei social media sui danni derivanti da molestie e abusi online, compresi gli impatti psicologici e gli effetti intimidatori sui gruppi presi di mira o emarginati”,147 comprese le comunità cristiane. Queste iniziative educative possono essere sviluppate in collaborazione con organizzazioni della società civile, che spesso possiedono una preziosa esperienza nella creazione di strumenti e risorse, spe- cialmente per i giovani, sull’uso responsabile dei social media e delle tecnologie digitali di comunicazione, al fine di promuovere tolleranza, rispetto della diversità e inclusione.

Raccomandazione

I governi dovrebbero sviluppare politiche e strategie educative nazionali di ampio respiro per affrontare le cause profonde dell’intolleranza e della discriminazione, compresa l’intolleranza verso i cristiani. Tali misure dovrebbero essere attuate sia nelle istituzioni educative pubbliche e private, sia in altre istituzioni pubbliche e nei programmi di formazione per funzionari pubblici.

145 OSCE/ODIHR, Libertà religiosa o di credo e sicurezza Linee guida (FoRB), pp. 20-21. 146 OSCE/ODIHR e UNESCO, Addressing Anti-Semitism Through Education: Guidelines for Policymakers (Affron- tare l’antisemitismo attraverso l’educazione. Linee guida per i responsabili delle politiche), p. 14; e UNGA, A/ HRC/47/25, par. 20. 147 OSCE/ODIHR, Belief, Dialogue and Security (Fede, dialogo e sicurezza), p. 34.

74 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane Esempi di buona prassi

Il progetto “Din tro min tro” (“la tua fede, la mia fede”) in Danimarca è un’iniziativa ideata dalla Folkekirke, la Chiesa evangelico-luterana che occupa il rango speciale di “religione di stato della Danimarca”, e sostenuta dallo Stato. Le attività del progetto prevedono che rappresentanti dell’ebraismo, del Cristianesimo e dell’Islam spieghino la propria fede e le proprie pratiche agli studenti delle scuole medie e partecipino a un dialogo in un ambiente scolastico amichevole e intimo.148

In Spagna si tengono giornate di formazione annuali nell’ambito del programma “Municipi della Tolleranza”, promosso dalla Fondazione Pluralismo e Convivenza con la Federazione Spagnola dei Comuni e delle Province (FEMP), per aiutare i governi lo- cali ad adottare un approccio inclusivo alla diversità religiosa. La conferenza rafforza le capacità delle forze dell’ordine di proteggere il libero esercizio della libertà di religione o credo e combattere l’intolleranza religiosa. L’iniziativa è realizzata in collaborazi- one con la Conferenza Episcopale Spagnola, la Federazione delle Entità Religiose Evangeliche in Spagna, i Testimoni di Geova in Spagna e altre istituzioni religiose.149 [Fine box di testo]

Sensibilizzazione

Le campagne e le iniziative di sensibilizzazione che informano la società sulle comunità religiose o di credo, sui loro diritti e sul valore della diversità religiosa e di credo rappre- sentano un’altra strategia chiave per prevenire i crimini d’odio contro i cristiani. Tali misure dovrebbero mirare a:150

• Far conoscere l’esistenza e le esperienze della diversità religiosa e di credo, fornendo una comprensione chiara e accurata delle caratteristiche specifiche dei pregiudizi anticristiani contemporanei e delle narrazioni discriminatorie che alimentano l’intolleranza verso i cristiani;

• Evidenziare il valore della diversità religiosa e di credo come fonte di arricchimento reciproco all’interno delle società, sottolineando i contributi culturali, religiosi ed educativi positivi delle comunità cristiane locali alla società più ampia;

148 A/HRC/34/50/Add.1, Report of the Special Rapporteur on freedom of religion and belief on his mission to Denmark (Rapporto del Relatore Speciale sulla libertà di religione o credo sulla sua missione in Danimarca), Assemblea Generale delle Nazioni Unite, 28 dicembre 2016, par. 65. 149 Policía Local y Protección de la Libertad Religiosa (Polizia locale e protezione della libertà religiosa), Federa- zione spagnola dei comuni e delle province (FEMP), 18 dicembre 2023 (in spagnolo). 150 OSCE/ODIHR, Libertà religiosa o di credo e sicurezza Linee guida (FoRB), p. 21.

PARTE TRE: Risposta ai crimini d’odio anticristiano e alle sfide di sicurezza delle comunità cristiane 75 • Contrastare gli stereotipi negativi che contribuiscono all’aumento di discriminazione, ostilità e intolleranza, promuovendo la comprensione e il rispetto per religioni e credi diversi. Un messaggio chiave potrebbe essere che i crimini d’odio contro i cristiani non nascono dal nulla: tutti hanno un ruolo nel favorire un clima di rispetto e comprensione reciproca. Un altro messaggio cruciale è che le manifestazioni di pregiudizio anticristiano non hanno posto in società aperte, eque e democratiche, poiché minano i valori fondamentali e i principi dei diritti umani su cui tali società si fondano.

I programmi di sensibilizzazione dovrebbero essere sviluppati e attuati attraverso la collaborazione tra lo Stato e una vasta gamma di attori, come organizzazioni della società civile, istituzioni nazionali per i diritti umani, enti per il patrimonio culturale, professionisti dell’educazione, i media, comunità cristiane e altre comunità religiose o di credo, nonché organizzazioni interreligiose e di dialogo interconfessionale.151

I governi locali sono gli attori perfetti per realizzare attività di sensibilizzazione volte a contrastare l’intolleranza e rafforzare la coesione sociale.152 A livello nazionale, le audizioni parlamentari sull’intolleranza verso i cristiani possono essere un mezzo efficace per portare il tema all’attenzione dell’agenda politica. A livello internazionale, le organiz- zazioni possono offrire una piattaforma per adottare impegni e standard internazionali sull’intolleranza verso i cristiani, facilitare lo scambio di buone pratiche e coordinare campagne di sensibilizzazione regionali o internazionali per contrastare tale intolleranza.

Le organizzazioni della società civile possono svolgere un ruolo cruciale nello sviluppo e nell’attuazione di iniziative a lungo termine che aumentino la consapevolezza pubblica sull’importanza dei diritti umani, della convivenza pacifica e delle società pluralistiche. Queste attività possono anche alimentare empatia e pensiero critico, essenziali per ridurre i pregiudizi e gli stereotipi negativi e favorire atteggiamenti positivi verso la diversità. Negli ultimi anni, nella regione dell’OSCE sono emerse numerose iniziative di sensibilizzazione promosse dalla società civile, contribuendo alla promozione della diversità e dell’inclusione.

Inoltre, sia i media tradizionali sia le piattaforme di social media possono svolgere un ruolo fondamentale nella sensibilizzazione circa la natura e l’impatto dell’intolleranza verso i cristiani. “Vi sono evidenze chiare che sistemi informativi pubblici robusti e un giornalismo indipendente sono potenti antidoti alla disinformazione.”153 Collaborare strategicamente con i media nell’ambito degli impegni governativi per contrastare e condannare l’intolleranza verso i cristiani può aumentare significativamente la

151 Ibid. 152 A/78/207 Interim report of the Special Rapporteur on freedom of religion or belief, Nazila Ghanea Freedom of religion or belief, from the grass-roots level (Relazione intermedia della Relatrice speciale sulla libertà di religione o di credo, Nazila Ghanea. Libertà di religione o di credo dal livello di base), Assemblea generale delle Nazioni Unite, 19 luglio 2023, par. 25. 153 UNGA, A/HRC/47/25, par. 23.

76 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane consapevolezza pubblica del problema. In certi contesti, ciò può comportare, come primo passo, il coinvolgimento dei media per mettere in discussione narrazioni distorte sulle comunità cristiane sia maggioritarie sia minoritarie. Inoltre, considerando che le tecnologie digitali hanno trasformato il panorama dell’informazione e dei media, gli sforzi di sensibilizzazione dovrebbero sfruttare lo spazio online, in particolare i social media, per lanciare campagne di sensibilizzazione e contrastare contenuti anticristiani che circolano in rete.

Raccomandazione

I governi dovrebbero collaborare con un ampio numero di attori per sviluppare e attuare campagne e attività di sensibilizzazione, utilizzando metodi diversificati e a diversi livelli della società, al fine di aumentare la consapevolezza e la comprensione dell’intolleranza verso i cristiani.

Esempi di buona prassi

L’Ufficio per gli affari religiosi del Comune di Barcellona, creato nel 2005, si occupa di combattere le disuguaglianze legate all’esercizio della libertà di pensiero, coscienza e religione o credo, promuovere la consapevolezza della pluralità religiosa a Barcellona e creare spazi di partecipazione, dialogo e interazione positiva tra le diverse fedi e con gli altri abitanti della città. L’Ufficio realizza una varietà di attività basate su un approccio preventivo per promuovere tolleranza e inclusione, tra cui:154

• Supporto alle comunità religiose per organizzare attività religiose in spazi pub- blici e distribuzione di opuscoli sulle tradizioni religiose con il logo del Comune durante tali attività;

• Attività culturali per valorizzare il significato culturale delle comunità religiose;

• Supporto alla partecipazione delle comunità religiose ai processi consultivi e partecipativi del Consiglio comunale;

• Attività educative nelle scuole superiori contro i pregiudizi basati sulla religione;

• Formazione per la polizia di comunità, comprese visite a luoghi di culto locali, comprese comunità protestanti, Testimoni di Geova e Chiesa di Dio di Filadelfia, per instaurare rapporti personali;

• Spazi di dialogo interreligioso, anche con i giovani;

154 Ufficio per gli Affari Religiosi. Area di Cultura, Educazione, Sport e Cicli di Vita, Comune di Barcellona.

PARTE TRE: Risposta ai crimini d’odio anticristiano e alle sfide di sicurezza delle comunità cristiane 77 • Finanziamenti per la ristrutturazione dei luoghi di culto, comprese misure di sicurezza.

Il 19 gennaio 2025, leader civili e religiosi di Guildford, Inghilterra, hanno firmato la Dichiarazione di Guildford sulla libertà di religione e credo.155 Ricordando l’ingiusta espulsione della comunità ebraica della città nel 1275, la Dichiarazione recita

“Celebriamo il ricco mosaico di diversità culturale, religiosa ed etnica che rafforza il nostro borgo. […] Ci uniamo contro tutte le forme di odio, pregiudizio e vio- lenza. […] Insieme ci impegniamo a costruire un futuro basato sull’inclusività, la comprensione e la responsabilità condivisa, assicurandoci che gli errori del passato non si ripetano.”

Durante la cerimonia, il Vescovo di Guildford, il reverendo Andrew Watson, ha dichiarato:

“Questa è stata un’occasione potente e che ha dato molto su cui riflettere, mentre commemoriamo il 750º anniversario di un giorno cupo nella storia della nostra città, l’espulsione degli ebrei da Guildford per ordine della regina dell’epoca. Chiesa e Stato furono complici nel fomentare quell’ingiustizia e oggi abbiamo avuto l’opportunità di riconoscerlo. Ma forse il suo valore principale è stato offrire l’opportunità di riflettere sulla discriminazione religiosa in tutte le sue forme: imparare dal passato per costruire un futuro migliore.”

Il progetto e la campagna “Get the Trolls Out! – Undivided Action on Divisive Speech” contrastano l’intolleranza e la discriminazione su base religiosa in Europa. Guidata dal Media Diversity Institute (MDI) con il supporto di sei partner europei, la campagna sfrutta il potere dei social media per diffondere contenuti mediatici innovativi e generare dialogo, al fine di contrastare l’odio religioso online, incluso il sentimento anticristiano.156

Dialogo e partenariati interreligiosi e interconfessionali

Il dialogo e i partenariati interreligiosi e interconfessionali rappresentano strategie efficaci per affrontare le cause profonde dell’intolleranza religiosa, contrastare stereotipi negativi basati sulla religione o sul credo, promuovere rapporti di apertura e fiducia, e favorire comprensione e rispetto reciproco tra individui e comunità di diverse religioni e credi.

155 Civic, religious and community leaders of Guildford send a powerful message of unity (Leader civici, religiosi e comunitari di Guildford lanciano un forte messaggio di unità), Comune di Guildford, 21 gennaio 2025. 156 Sito web Get The Trolls Out, Media Diversity Institute.

78 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane Il Relatore Speciale delle Nazioni Unite sulla libertà di religione o credo ha sottolineato l’importanza del dialogo interreligioso nelle società religiosamente pluralistiche “per prevenire stereotipi, dissipare malintesi e sviluppare fiducia superando i confini religiosi e denominazionali.”157

Sebbene queste iniziative di dialogo siano spesso avviate e coordinate dalle stesse comu- nità religiose o di credo, è altrettanto importante che gli Stati promuovano, supportino e facilitino attivamente il dialogo e partenariati interreligiosi e interconfessionali aperti e trasparenti.158

Un sostegno statale continuo e appropriato è essenziale per garantire che tali sforzi contribuiscano in maniera significativa e sostenibile alla costruzione di società più coese, inclusive e sicure.159

Il dialogo e i partenariati interreligiosi e interconfessionali dovrebbero:160

• Rispettare l’autonomia delle comunità religiose o di credo;

• Rispettare la natura volontaria della partecipazione delle comunità religiose o di credo;

• Accogliere la diversità esistente delle comunità religiose o di credo, comprese le comunità appena costituite o più piccole, soprattutto se le iniziative sono promosse o facilitate dallo Stato;

• Garantire, per quanto possibile, la partecipazione paritaria di donne e uomini, e la partecipazione sostanziale e significativa dei giovani, soprattutto se le iniziative sono promosse o facilitate dallo Stato;

• Integrare iniziative di dialogo informale come mezzo efficace per promuovere la libertà di religione o credo per tutti, accrescere il rispetto e la comprensione reciproca e favorire la tolleranza.

157 UNGA, A/HRC/34/50/Add.1, par. 65. 158 Consiglio dei ministri dell’OSCE, Decisione n. 4/03; Decisione n. 10/05; Decisione n. 3/13; e Decisione n. 08/14. 159 OSCE/ODIHR, Belief, Dialogue and Security (Fede, dialogo e sicurezza), pp. 8-9. 160 OSCE/ODIHR, Libertà religiosa o di credo e sicurezza Linee guida, pp. 21-22.

PARTE TRE: Risposta ai crimini d’odio anticristiano e alle sfide di sicurezza delle comunità cristiane 79 Raccomandazione

Gli Stati dovrebbero promuovere, sostenere e facilitare il dialogo e i partenariati inter- religiosi e interconfessionali aperti e trasparenti, al fine di contrastare l’intolleranza e la discriminazione fondate sulla religione o sul credo, costruire relazioni basate sull’apertura e sulla fiducia e favorire una maggiore tolleranza, rispetto reciproco e comprensione all’interno della società.

Esempi di buone prassi

Il Dublin City Interfaith Forum (DCIF) collabora con membri interessati delle comu- nità religiose o di credo per organizzare incontri e attività interreligiose nella città di Dublino. Istituito nel 2012, il DCIF coinvolge rappresentanti di sette fedi e comunità: cristiana, ebraica, musulmana, bahá’í, induista, sikh e buddhista. Attraverso il progetto “Safe Haven”, il DCIF mira a contrastare tutte le forme di crimine d’odio mediante il coinvolgimento di comunità religiose o di credo, società civile, agenzie governative competenti e organizzazioni intergovernative, al fine di garantire segnal- azione, registrazione, risposta e riferimenti efficaci.161

L’Albania ha ricevuto riconoscimenti come modello di pacifica convivenza tra diverse comunità religiose in Europa, incluso durante la conferenza internazionale del 2018 (ICID) “Albania, un modello di armonia interreligiosa per l’Europa?”. Ciò è il risultato di numerosi sforzi complementari a livello nazionale.162

L’Albania dispone di un Consiglio Interreligioso che comprende rappresentanti delle cinque maggiori comunità religiose del paese (musulmani sunniti, cristiani ortodossi, cristiani cattolici, musulmani bektashi e cristiani evangelici). Uno degli obiettivi principali del Consiglio è contrastare le percezioni errate e la disinformazione sulla religione nella società, promuovendo la comprensione interreligiosa tra le giovani generazioni. Il Consiglio si è concentrato sull’inclusione di donne e giovani, anche at- traverso l’istituzione di un Dipartimento per Donne e Giovani, che organizza dialoghi e viaggi di studio interreligiosi in tutto il paese. Per contrastare la disinformazione e il potenziale diffondersi di ostilità, il Consiglio rilascia dichiarazioni in occasione delle elezioni, durante crisi sociali (come la pandemia di COVID-19) e a seguito di eventi sensibili. Il Consiglio ha ricevuto ampio riconoscimento e diversi premi nazionali e internazionali per i suoi sforzi.

161 Sito web del Dublin City Interfaith Forum e opuscolo Safe Haven. 162 Le informazioni su questo esempio di buona prassi sono state fornite all’ODIHR ai fini della riproduzione in questa Guida dal Professor Associato Dr Genti Kruja, membro del Panel di Esperti ODIHR sulla Libertà di Religione o Credo e Segretario Generale del Consiglio Interreligioso d’Albania; cfr. anche OSCE/ODIHR, Belief, Dialogue and Security (Fede, Dialogo e Sicurezza), p. 57.

80 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane Dal 2015, i dipartimenti teologici islamico, cattolico e ortodosso di due università locali — la Bedër College University e la Logos College University — hanno ospitato 13 simposi interreligiosi per riunire studenti e docenti a discutere temi volti a favorire il dialogo e la comprensione tra le diverse comunità religiose, e per realizzare visite interreligiose a moschee e luoghi di culto cristiani.

Sulla base di questa tradizione, delegazioni provenienti da vari Paesi hanno organizzato corsi estivi sul dialogo interreligioso in Albania, in cooperazione con i dipartimenti teologici e con il Consiglio Interreligioso dell’Albania. Questi programmi offrono un’opportunità a studenti e leader religiosi di tutto il mondo di riunirsi, apprendere dalle esperienze reciproche e collaborare per promuovere una maggiore comprensione e pace tra le fedi.

Checklist per gli Stati al fine di creare un ambiente favorevole al dialogo interreligioso163

1. Il problema da affrontare e l’esito desiderato. È stata effettuata Valutazione dei

un’analisi della situazione per comprendere il contesto generale? bisogni

2. Priorità od obbligo giuridico. Sono state considerate le implicazioni legali di una risposta? 3. Coerenza strategica. È stato valutato come questa iniziativa si inserisce nelle attività, negli obiettivi e nei risultati più ampi dello Stato? 4. Percezione dello Stato. È stato considerato come il vostro Stato è Valutazione del contesto

percepito dai potenziali partecipanti appartenenti a diverse comunità religiose o di credo? 5. Mappatura di iniziative e portatori di interesse. Quanto è aggiornata la vostra conoscenza delle attività simili e degli attori presenti nel vostro Stato? 6. Inquadramento delle dispute e delle tensioni locali. In che modo vengono considerate le esperienze delle diverse comunità religiose o di credo in relazione al vostro Stato?

163 OSCE/ODIHR, Fede, Dialogo e Sicurezza, pp. 78-86.

PARTE TRE: Risposta ai crimini d’odio anticristiano e alle sfide di sicurezza delle comunità cristiane 81 7. Diagnosi interna e disponibilità ad agire. Sono state considerate le competenze, la capacità e l’esperienza del team per raggiungere risultati efficaci? Prontezza interna

8. Piano d’azione. Sono stati elaborati documenti solidi che articolino chiaramente lo scopo e l’orientamento futuro del sostegno e che stabiliscano cosa si intenda per successo? 9. Predisposizione di canali di comunicazione chiari. È stato stabilito un processo per comunicare informazioni sull’iniziativa a diversi portatori di interesse? 10. Predisposizione di sedi adeguate. Sono stati considerati gli aspetti logistici pratici per i partecipanti? 11. Contatto con le comunità religiose o di credo e altri attori della società civile. Esiste un approccio pienamente articolato per contattare Coinvolgimento delle comunità

e coinvolgere tali attori? 12. Partecipazione inclusiva ed equa nei processi sostenuti dallo Stato. In religiose o di credo

che modo le pratiche di inclusione (in particolare in relazione a religione, età e genere) sono integrate nel lavoro dello Stato? 13. Integrazione di un approccio basato sui diritti umani in tutte le interazioni con le comunità religiose o di credo. In che modo gli approcci fondati sui diritti umani sono radicati nel lavoro svolto dallo Stato? 14. Piattaforme per diffondere buone prassi e incoraggiare il progresso. È stato considerato come offrire opportunità per la creazione di nuove partnership tra comunità religiose o di credo nello Stato attraverso il dialogo o azioni congiunte? 15. Garantire che le politiche educative promuovano attivamente i diritti umani, compreso il rispetto per la libertà di religione o di credo e un apprezzamento per il pluralismo e la diversità religiosa/di credo. In che modo l’istruzione pubblica nel vostro Stato può incidere sulla Creazione di un ambiente favorevole

capacità delle comunità religiose o di credo di contribuire positivamente al dialogo o ad azioni comuni? 16. Condannare l’odio e agire per prevenire i crimini d’odio. In che modo le politiche di prevenzione dei crimini d’odio nel vostro Stato possono incidere sulla capacità delle comunità religiose o di credo di contribuire positivamente al dialogo o ad azioni comuni? 17. Garantire equità, trasparenza e responsabilità nel sostegno a iniziative di dialogo. Le opportunità di sostegno/finanziamento aperte alle comunità religiose o di credo sono offerte in maniera imparziale, trasparente e responsabile? 18. Creare visibilità per iniziative positive a vari livelli (anche all’estero). Viene dato riconoscimento pubblico a esempi positivi di dialogo e collaborazione tra comunità religiose o di credo per affrontare problemi concreti, all’interno di un quadro fondato sui diritti umani?

82 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane 3. RACCOLTA DI DATI SUI CRIMINI D’ODIO ANTICRISTIANO, ANCHE IN COORDINAMENTO CON LE COMUNITÀ CRISTIANE E LA SOCIETÀ CIVILE

La sotto-denuncia da parte delle vittime e la sotto-registrazione da parte delle forze dell’ordine rappresentano ancora barriere significative per affrontare efficacemente i crimini d’odio, compresi quelli diretti contro i cristiani nell’area dell’OSCE. La raccolta di dati accurati e affidabili sui crimini d’odio anticristiano è essenziale per sviluppare risposte efficaci. Meccanismi robusti di raccolta e monitoraggio dei dati non solo sono essenziali per consentire indagini e procedimenti approfonditi per i crimini d’odio, ma consentono anche una formulazione di politiche basata su prove concrete e una comu- nicazione trasparente con le comunità interessate e il pubblico più ampio sugli sforzi profusi per affrontare il problema.164

La polizia fornisce la prima risposta ai crimini d’odio e le informazioni da essa raccolte costituiscono la base dei dati ufficiali sui crimini d’odio. È quindi fondamentale che il personale abbia le conoscenze necessarie per identificare correttamente i crimini d’odio e, al contempo, che disponga di meccanismi o moduli adeguati per registrarli accuratamente.165 Quando i primi soccorritori sono formati per riconoscere un potenziale crimine d’odio, interagire con empatia con le vittime e avviare indagini appropriate, viene inviato un messaggio chiaro e forte: tali crimini sono presi sul serio e saranno tratti con urgenza e professionalità.166

Raccomandazione

I governi dovrebbero raccogliere dati sui crimini d’odio, compresi quelli motivati specificamente da pregiudizi anticristiani. La polizia, in quanto forza di primo intervento, dovrebbe garantire che i potenziali crimini d’odio anticristiano siano classificati e registrati come tali.

Esempi di buona prassi

A partire dal 2023, 14 Stati partecipanti dell’OSCE sono stati in grado di registrare i crimini d’odio anticristiano utilizzando un meccanismo di raccolta dati e hanno seg- nalato tali dati all’ODIHR: Austria, Bosnia-Erzegovina, Canada, Croazia, Danimarca, Finlandia, Germania, Moldavia, Paesi Bassi, Polonia, Romania, Slovacchia, Regno Unito e Stati Uniti. Altri Paesi registrano i crimini d’odio anticristiano sotto una

164 OSCE/ODIHR, Hate Crime Data Collection and Monitoring (Raccolta e monitoraggio dei dati sui crimini d’odio), p. 11. 165 Ibid., p.11. 166 OSCE/ODIHR, Preventing and responding to hate crimes (Prevenzione e risposta ai crimini d’odio).

PARTE TRE: Risposta ai crimini d’odio anticristiano e alle sfide di sicurezza delle comunità cristiane 83 categoria generale di crimini d’odio basati su religione o credo (Belgio, Georgia, Grecia, Ungheria, Irlanda, Lituania, Malta, Norvegia, Serbia e Spagna).167

Gli episodi anticristiani del 2023 sono stati segnalati all’ODIHR da organizzazioni della società civile e intergovernative che coprono i seguenti 36 Stati: Armenia, Austria, Bielorussia, Belgio, Bosnia-Erzegovina, Croazia, Danimarca, Estonia, Finlandia, Francia, Georgia, Germania, Grecia, Ungheria, Irlanda, Italia, Kazakistan, Lettonia, Lituania, Paesi Bassi, Macedonia del Nord, Norvegia, Polonia, Portogallo, Romania, Serbia, Slovacchia, Spagna, Svezia, Svizzera, Tagikistan, Turchia, Ucraina, Regno Unito, Stati Uniti d’America e Uzbekistan. Gli episodi di crimini d’odio anticristiano verificatisi nella regione del Kosovo sono stati anch’essi segnalati all’ODIHR come parte del Rapporto sui crimini d’odio del 2023.

Nel 2019, per garantire cooperazione e coordinamento tra le autorità dello Stato greco a tutti i livelli, la Segreteria Generale per gli Affari Religiosi e la Segreteria generale dell’ordine pubblico del Ministero per la protezione del cittadino hanno firmato un memorandum d’intesa per la raccolta e la registrazione dei dati ufficiali sugli atti contro siti religiosi in Grecia e per definire e implementare ulteriori azioni. Il memorandum ha, inoltre, stabilito la cooperazione tra le due Segreterie su questioni di interesse comune, come la formazione del personale per affrontare l’intolleranza, inclusa quella verso i cristiani, nonché il dialogo interreligioso.168

Il Federal Bureau of Investigation (FBI) degli Stati Uniti raccoglie e pubblica statistiche sui crimini d’odio dal 1992. Inizialmente venivano raccolti dati solo sui crimini d’odio in cui gli autori agivano basandosi su pregiudizi legati alla “razza”, al colore della pelle, alla religione o all’origine nazionale della vittima. Nel 2009 l’ambito è stato ampliato per includere crimini commessi sulla base di pregiudizi legati al genere reale o percepito, all’orientamento sessuale, all’identità di genere o alla disabilità. I dati sono altamente disaggregati, e i crimini d’odio anticristiano vengono monitorati sulla base delle seguenti categorie di pregiudizio: anti-cattolico, anti-protestante, anti-ortodosso orientale, anti-Chiesa di Gesù Cristo dei Santi degli Ultimi Giorni, anti-Testimoni di Geova e altri pregiudizi contro altre denominazioni cristiane.169

167 Anti-Christian hate crime (Crimini d’odio anticristiano) (2023), Rapporto OSCE/ODIHR sui crimini d’odio. 168 Acts against religious sites in Greece (Atti contro siti religiosi in Grecia), Ministero dell’Istruzione e degli Affari Religiosi, Segreteria Generale per gli Affari Religiosi, Direzione per l’Educazione Religiosa e le Relazioni Inter- religiose, Dipartimento per le Libertà Religiose e le Relazioni Interreligiose, Segreteria Generale per gli Affari Religiosi, Ministero dell’Istruzione e degli Affari Religiosi, 2019, p. 28. 169 FBI Crime Data Explorer (CDE), Federal Bureau of Investigation (FBI).

84 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane I governi possono adottare diversi provvedimenti pratici per migliorare la registrazione e la raccolta dei dati sui crimini d’odio e per garantire che tutte le motivazioni di pregiu- dizio rilevanti, inclusa la motivazione anti-cristiana, siano registrate correttamente:170

• Adottare e far rispettare quadri legislativi e politici chiari sui crimini d’odio, specifici, pratici e conformi agli impegni OSCE pertinenti. Questi quadri dovrebbero coprire tutti gli aspetti della risposta completa ai crimini d’odio, inclusi registrazione, indagine, procedimento penale e supporto alle vittime. Su richiesta di uno Stato partecipante, ODIHR può assistere rivedendo bozze o legislazioni esistenti, quadri politici e strumenti operativi;

• Adottare una definizione comune, completa e di facile utilizzo dei crimini d’odio, da utilizzare in modo coerente a tutti i livelli di giustizia penale per la registrazione e la raccolta dei dati. Questa definizione dovrebbe comprendere tutte le motivazioni di pregiudizio elencate nella legislazione nazionale, oltre ad altre motivazioni pertinenti in base al contesto nazionale o locale. Questo approccio consente di raccogliere dati sui crimini d’odio anticristiano anche nei Paesi in cui “religione” o “anticristiano” non sono esplicitamente inclusi nelle leggi sui crimini d’odio;

• Creare un sistema solido di registrazione e raccolta dei dati sui crimini d’odio che comprenda tutte le motivazioni di pregiudizio concordate. Poiché gruppi diversi possono essere colpiti in modi diversi, i dati devono essere raccolti e analizzati per categorie di pregiudizio separate, per consentire una risposta efficace da parte delle forze dell’ordine in termini di misure mirate e allocazione delle risorse.171 Il sistema dovrebbe consentire, in particolare, la registrazione e il monitoraggio dei crimini d’odio anticristiano e includere dati disaggregati per ciascun tipo di reato e motivazione di pregiudizio;

• Sviluppare un programma di formazione completo per garantire che gli agenti delle forze dell’ordine e altro personale pertinente siano dotati delle conoscenze e competenze necessarie per utilizzare correttamente il sistema di raccolta dati;

• Adottare politiche che richiedano agli agenti di polizia di fornire una documentazione dettagliata dei crimini d’odio durante il processo di segnalazione iniziale. Gli agenti devono registrare tutti gli indicatori rilevanti di motivazione anti-cristiana, tenendo conto della percezione della vittima. Le politiche devono anche garantire che non vi sia discriminazione basata su religione o credo;172

170 OSCE/ODIHR, Hate Crime Data Collection and Monitoring (Raccolta e monitoraggio dei dati sui crimini d’odio), pp. 41-44. 171 Ibid, p.14. 172 ONU, A/HRC/RES/16/18, par. 6(a).

PARTE TRE: Risposta ai crimini d’odio anticristiano e alle sfide di sicurezza delle comunità cristiane 85 • Condurre indagini sulla vittimizzazione per valutare l’entità della mancata segnalazione e le ragioni alla sua base;173

• Pubblicare regolarmente i dati raccolti, comprese statistiche, analisi e risultati delle indagini sulla vittimizzazione. Questi dati devono essere resi accessibili sia online che in formato cartaceo e diffusi in modo proattivo attraverso comunicati stampa, newsletter e media;

• Analizzare i dati raccolti per valutare e rafforzare le risposte politiche. L’analisi dovrebbe fornire informazioni sulla natura e la portata dei crimini d’odio anticristiano, sull’efficacia delle strategie delle forze dell’ordine, sugli impatti differenziati per genere e su altre questioni pertinenti.

ODIHR offre una gamma di programmi di assistenza progettati per migliorare i sistemi di monitoraggio e raccolta dei dati sui crimini d’odio. Fornisce, inoltre, formazione alle forze dell’ordine per rispondere efficacemente ai crimini d’odio (vedi Esempio di buona prassi sotto). Questi programmi possono essere implementati negli Stati partecipanti dell’OSCE su loro richiesta.174

Raccomandazione:

I governi dovrebbero adottare misure pratiche per migliorare la raccolta e il mon- itoraggio dei dati sui crimini d’odio, anche attraverso la legislazione, lo sviluppo di politiche, il miglioramento dei meccanismi di registrazione, i programmi di formazione, le indagini sulla vittimizzazione, la pubblicazione dei dati e la revisione e valutazione continua.

173 Vedere Mapping Unreported Hate Crimes Using Respondent-driven Sampling: A Methodology (Mappatura dei crimini d’odio non denunciati mediante campionamento guidato dai partecipanti: una metodologia), OSCE/ ODIHR, 7 novembre 2018. 174 Sebbene non rientri nell’ambito di questa Guida, una prosecuzione efficace dei crimini d’odio anticristiani è altrettanto essenziale. Per ulteriori informazioni, vedere: Prosecuting Hate Crimes: A Practical Guide (Per- seguire i crimini d’odio: una guida pratica), OSCE/ODIHR, 29 settembre 2014 e OSCE/ODIHR, Hate Crime Prosecution at the Intersection of Hate Crime and Criminalized ‘Hate Speech’ (Persecuzione dei crimini d’odio all’intersezione tra crimine d’odio e “incitamento all’odio” criminalizzato).

86 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane Esempi di buona prassi:

ODIHR ha sviluppato un programma di assistenza denominato Information Against Hate Crimes Toolkit (INFAHCT), volto a migliorare i sistemi di monitoraggio e raccolta dati sui crimini d’odio.175 INFAHCT concretizza questo obiettivo aiutando a costruire e rafforzare le politiche e le capacità delle istituzioni nazionali e di altre strutture per raccogliere dati sui crimini d’odio.176

Dal 2012, ODIHR ha implementato il programma Training against Hate Crimes for Law Enforcement (TAHCLE) in 18 Stati partecipanti OSCE: Armenia, Bulgaria, Croazia, Estonia, Finlandia, Georgia, Islanda, Italia, Lettonia, Lituania, Malta, Montenegro, Macedonia del Nord, Polonia, Romania, Slovacchia, Spagna e Turchia. Il programma è stato, inoltre, implementato nella regione del Kosovo e nel comune di Valencia, Spagna. Il programma TAHCLE è progettato per migliorare le compe- tenze degli agenti delle forze dell’ordine nel riconoscere, comprendere e investigare i crimini d’odio.

Dal 2014, il programma Prosecutors and Hate Crimes Training (PAHCT) di ODIHR è stato implementato in dieci Stati partecipanti: Armenia, Bulgaria, Repubblica Ceca, Georgia, Islanda, Montenegro, Malta, Macedonia del Nord, Polonia e Slovacchia, oltre alla regione del Kosovo, mentre i materiali PAHCT sono stati utilizzati per la formazione in altri cinque Paesi.177 Il programma PAHCT è progettato per aumentare le competenze dei pubblici ministeri nel riconoscere, investigare e perseguire tutti i crimini d’odio, inclusi quelli motivati da pregiudizio anticristiano.

Il General Social Survey on Canadians’ Safety (GSS) viene condotto ogni cinque anni dal 1985 per comprendere le percezioni dei canadesi riguardo al crimine e al sistema giudiziario, nonché le loro esperienze di vittimizzazione. Si tratta di un’indagine nazionale basata su autosegnalazioni di vittimizzazione ed è una fonte importante per completare i registri ufficiali dei reati, poiché non tutti vengono segnalati alla polizia. I risultati dell’indagine sono utilizzati dai dipartimenti di polizia, dai governi a tutti i livelli, dalle agenzie per le vittime e dai servizi sociali, dai gruppi di comunità e dai ricercatori per comprendere meglio la natura e l’estensione della vittimizzazione in Canada.178

175 Per ulteriori informazioni, vedere OSCE/ODIHR, Training Against Hate Crimes for Law Enforcement (TAHCLE): Programme Description (Formazione contro i crimini d’odio per le forze dell’ordine (TAHCLE): Descrizione del programma. 176 Per ulteriori informazioni, vedere Information Against Hate Crimes Toolkit (INFAHCT): Programme Description (Informazione contro i crimini d’odio (INFAHCT): Descrizione del programma), OSCE/ODIHR, 29 agosto 2018. 177 Per ulteriori informazioni, vedere Prosecutors and Hate Crimes Training (PAHCT) Programme Description (Formazione di pubblici ministeri sui crimini d’odio (PAHCT): Descrizione del programma), OSCE/ODIHR, 29 set- tembre 2014. 178 General Social Survey – Canadians’ Safety (Indagine sociale generale – Sicurezza dei canadesi) (GSS), Statistics Canada, 2019.

PARTE TRE: Risposta ai crimini d’odio anticristiano e alle sfide di sicurezza delle comunità cristiane 87 Collaborare con le comunità cristiane e la società civile per raccogliere dati sui crimini d’odio

Le organizzazioni della società civile svolgono un ruolo chiave nel monitoraggio, nella documentazione e nella segnalazione degli episodi di odio alle autorità. È essenziale che le agenzie governative cooperino con le comunità cristiane, le organizzazioni cristiane e i gruppi della società civile più ampi, in particolare quelli focalizzati sui diritti umani, sulla tolleranza e sulla non discriminazione, per raccogliere, condividere e verificare i dati sui crimini d’odio anticristiano. Tale collaborazione favorisce una comprensione più completa del fenomeno, affronta il problema della sotto-denuncia da parte delle vittime e contribuisce a costruire una maggiore fiducia tra comunità e autorità.

Modi efficaci per rafforzare la collaborazione governo-società civile nella raccolta dei dati includono:

• Creare un gruppo di lavoro nazionale o un meccanismo di coordinamento sulla raccolta dei dati sui crimini d’odio, includendo rappresentanti di tutte le agenzie governative e delle principali organizzazioni cristiane e della società civile focalizzate sui crimini d’odio e sul lavoro con le popolazioni vulnerabili;179

• Formalizzare la cooperazione tra governo e società civile tramite protocolli, memorandum o accordi di condivisione dei dati, includendo disposizioni per anonimizzare i dati scambiati per proteggere le informazioni personali quando necessario;

• Collaborare con le comunità cristiane, le organizzazioni cristiane e altri meccanismi180 di segnalazione di terze parti per stabilire canali di segnalazione accessibili e riservati per registrare i crimini d’odio anticristiano;

• Rafforzare la capacità delle comunità cristiane, delle organizzazioni cristiane e dei gruppi più ampi della società civile di registrare e segnalare dati sui crimini d’odio offrendo iniziative di formazione mirate, direttamente o in collaborazione con organizzazioni della società civile.

179 OSCE/ODIHR, Hate Crime Data Collection and Monitoring (Raccolta e monitoraggio dei dati sui crimini d’odio), p. 41. 180 I meccanismi di terze parti consentono alle vittime di segnalare un potenziale reato a un’autorità, organizza- zione, centro o servizio diverso dalla polizia. Underpinning victims’ rights support services, reporting and protection (Diritti delle vittime – Servizi di supporto, segnalazione e protezione), FRA, 2023.

88 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane Raccomandazione

Le agenzie governative dovrebbero cooperare con le comunità cristiane, le organiz- zazioni cristiane e la società civile più ampia nella raccolta, registrazione, condivisione e analisi dei dati sui crimini d’odio anticristiano. Ciò contribuisce a produrre statistiche più accurate e ad affrontare le difficoltà legate alla sotto-denuncia e alla sotto-registrazione dei crimini d’odio.

Esempio di buona prassi

Gli uffici locali dei Testimoni di Geova nella regione dell’OSCE ricevono continua- mente segnalazioni di episodi motivati da pregiudizi anticristiani. Prima di registrarli come potenziali crimini d’odio anticristiano, gli uffici locali esaminano gli episodi per verificarne l’accuratezza e la conformità al concetto di crimine d’odio dell’OSCE. I dati raccolti attraverso questo sistema hanno diversi utilizzi, tra cui:181

• Collaborazione tra gli uffici locali e le autorità nazionali per l’inclusione nelle statistiche nazionali, quando possibile e applicabile (ad esempio in Spagna);

• Segnalazione al Hate Crime Report dell’ODIHR, coordinata dalla sede centrale dei Testimoni di Geova;

• Report annuali degli episodi a livello nazionale e regionale;

• Contenzioso strategico davanti alla Corte Europea dei Diritti dell’Uomo (come Kornilova c. Ucraina e Begheluri e altri c. Georgia).182

4. COSTRUIRE FIDUCIA TRA GOVERNO E COMUNITÀ CRISTIANE

Affrontare efficacemente i crimini d’odio anticristiano attraverso l’attuazione dei passaggi indicati in questa guida può contribuire significativamente a costruire fiducia tra le comunità cristiane e le autorità governative. Inoltre, i governi dovrebbero stabilire canali formali di consultazione e coordinamento per approfondire questo rapporto di fiducia.

Comunicare in modo continuo, aperto, trasparente e inclusivo con le comunità cristiane riguardo alle minacce e alle sfide alla sicurezza offre diversi vantaggi:

181 Informazioni fornite all’ODIHR dall’Ufficio Centrale dei Testimoni di Geova per la riproduzione in questa Guida. 182 Kornilova v. Ukraine, Ricorso n. 47283/14, CEDU, 12 novembre 2020 e Begheluri and others v. Georgia, Ricorso n. 28490/02, CEDU, 7 ottobre 2014.

PARTE TRE: Risposta ai crimini d’odio anticristiano e alle sfide di sicurezza delle comunità cristiane 89 • Garantisce una sicurezza diffusa e sostenibile, riconoscendo il ruolo importante delle comunità religiose o di credo nel gestire le preoccupazioni relative alla sicurezza e incoraggiandone il coinvolgimento proattivo;183

• Crea fiducia nella disponibilità e nell’impegno del governo ad affrontare le sfide pressanti che riguardano le comunità religiose o di credo;

• Migliora la comprensione da parte dei funzionari governativi delle sfide specifiche legate ai crimini d’odio anticristiano e dei problemi di sicurezza correlati delle comunità cristiane;

• Garantisce che le risposte del governo ai crimini d’odio siano meglio allineate ai bisogni, alle prospettive e alle esperienze delle comunità cristiane.

Le autorità dovrebbero cercare di coinvolgere l’intera galassia delle diverse comunità cristiane, comprese quelle recentemente istituite o di dimensioni ridotte. Pur avendo contatti principali con i leader o rappresentanti designati, è importante ascoltare anche altri membri, comprese donne e giovani, rispettando la governance interna della comunità e il diritto a gestire le proprie attività.184 È essenziale un coinvolgimento più ampio per creare la fiducia nell’intera comunità, piuttosto che fare affidamento su un numero ristretto di individui.

Le iniziative di consultazione e coordinamento devono rispettare la natura volontaria della partecipazione e garantire che i canali di comunicazione rimangano sempre aperti. Tali sforzi dovrebbero estendersi anche ai livelli locali o municipali.185 Formalizzare la collaborazione, ad esempio tramite un memorandum di intesa, può assicurarne soste- nibilità e coerenza, evitandone la sporadicità.

Raccomandazione

I governi dovrebbero creare rapporti di fiducia con le comunità cristiane istituendo canali formali di comunicazione e coordinamento con esse. La comunicazione dovrebbe essere bidirezionale, aperta e trasparente e dovrebbe cercare di coinvolgere tutte le diverse comunità cristiane, garantendo la partecipazione di donne e giovani, laddove praticamente possibile e nel rispetto della governance interna delle comunità interessate.

183 OSCE/ODIHR, Libertà religiosa o di credo e sicurezza – Linee guida, p. 23. 184 A/HRC/52/38 Landscape of freedom of religion or belief Report of the Special Rapporteur on freedom of religion or belief (Paesaggio della libertà di religione o credo. Rapporto del Relatore Speciale sulla libertà di religione o credo), Nazila Ghanea, Assemblea Generale delle Nazioni Unite, 30 gennaio 2023, parr. 45-46. 185 OSCE/ODIHR, Libertà religiosa o di credo e sicurezza – Linee guida, pp. 22-23.

90 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane Esempi di buone prassi

In Norvegia fin dagli anni ’90 è stato avviato un dialogo e un confronto formalizzato tra il governo e le diverse comunità religiose e di orientamento filosofico. Il governo ritiene che questo dialogo sia essenziale per creare una società aperta e tollerante, in cui tutti abbiano conoscenza e rispetto delle credenze e delle concezioni di vita altrui. Ad esempio, nel novembre 2023, il Primo Ministro e il Ministro per l’infanzia e la famiglia hanno tenuto un incontro di dialogo con le comunità religiose e di orienta- mento filosofico sulla situazione in Medio Oriente e i suoi effetti sulla Norvegia. Tra i gruppi invitati all’incontro di dialogo figuravano la Chiesa di Norvegia, la Comunità ebraica di Oslo, il Consiglio islamico di Norvegia, la Rete di dialogo musulmana, il Consiglio cristiano di Norvegia, la Diocesi cattolica romana di Oslo e il Consiglio per le comunità religiose e filosofiche.186

In Uzbekistan, è stato creato un Consiglio per le confessioni presso il Comitato per gli affari religiosi come piattaforma per garantire una stretta cooperazione con le or- ganizzazioni religiose, sviluppare proposte e misure congiunte per la pace e la coesione interreligiosa e interetnica, nonché discutere e sostenere i diritti, i doveri e le attività delle varie confessioni. Fanno parte del Consiglio per le confessioni rappresentanti di 16 gruppi religiosi, tra cui diverse denominazioni cristiane come la Chiesa ortodossa russa, la Chiesa cattolica romana, l’Unione dei cristiani evangelici-battisti, la Chiesa apostolica armena, la Chiesa avventista del settimo giorno, la Chiesa nuovo apostolica, la Chiesa evangelica luterana, la Chiesa della “Voce di Dio” e i Testimoni di Geova.187

Creare fiducia tra le comunità cristiane e le forze dell’ordine

La consultazione e il coordinamento devono costituire la base delle relazioni tra le comunità cristiane e le forze dell’ordine sia a livello nazionale sia locale. Canali di comunicazione regolari e aperti, che coinvolgano sia i vertici sia gli agenti di polizia sul campo, aiutano a costruire fiducia e garantiscono che le risposte alle sfide per la sicurezza siano commisurate alle esigenze specifiche delle comunità cristiane.

Alcune misure per favorire la fiducia tra le forze dell’ordine e le comunità cristiane includono:

• Le forze dell’ordine dovrebbero istituire piattaforme formali o informali che permettano ai rappresentanti delle diverse comunità cristiane di comunicare regolarmente le loro esigenze e preoccupazioni in materia di sicurezza e di fornire feedback sulle misure adottate dalle autorità;

186 Dialogue meeting with religious and life stance communities (Incontro di dialogo con comunità religiose e di orientamento filosofico), Governo della Norvegia, 8 novembre 2023. 187 Inter-confessional council (Consiglio interconfessionale), Comitato per gli Affari Religiosi della Repubblica dell’Uzbekistan, 21 aprile 2024.

PARTE TRE: Risposta ai crimini d’odio anticristiano e alle sfide di sicurezza delle comunità cristiane 91 • Le forze dell’ordine dovrebbero nominare un ufficiale di collegamento dedicato, che funga da punto di contatto principale con le comunità cristiane, affrontando le preoccupazioni relative ai crimini d’odio anticristiano. Il ruolo dell’ufficiale dovrebbe comprendere la costruzione di solide relazioni con le comunità cristiane e il mantenimento di una comunicazione continua;

• Gli agenti di polizia dovrebbero effettuare visite regolari ai luoghi di culto cristiani locali, ai centri comunitari e alle istituzioni per coltivare relazioni con i membri e i rappresentanti delle comunità;

• Le forze dell’ordine dovrebbero collaborare con le comunità cristiane locali per organizzare workshop che introducano gli agenti alla comunità, alla sua storia, alle tradizioni religiose, alle attività e alle sfide specifiche che affrontano in materia di intolleranza e crimini d’odio.

Raccomandazione:

Le forze dell’ordine dovrebbero costruire rapporti di fiducia con le comunità cristiane attraverso una consultazione e un coordinamento costanti, adottando misure quali la nomina di ufficiali di collegamento, le visite alle comunità cristiane locali e l’organ- izzazione di workshop congiunti.

Esempio di buona prassi:

Negli Stati Uniti, l’organizzazione per il cambiamento sociale MovementForward ha lanciato nel 2016 l’iniziativa OneCOP, che abbina agenti di polizia a livello di distretto a organizzazioni religiose locali, facilitando partnership positive e continue tra le forze dell’ordine e congregazioni di ogni tradizione religiosa. Attualmente partecipano all’iniziativa circa 2.000 luoghi di culto, e i membri della comunità riportano una valutazione media di 4,8 su 5 riguardo la loro percezione delle forze dell’ordine dopo il programma.188

188 OneCOP, MovementForward

92 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane Dal 2020, MovementForward, in collaborazione con il Dipartimento di Giustizia degli Stati Uniti e con il supporto della Motorola Solutions Foundation, organizza il National Faith & Blue Weekend per rafforzare i legami tra professionisti delle forze dell’ordine e le comunità attraverso i luoghi di culto. La campagna rappresenta tutte le principali organizzazioni nazionali di polizia e le organizzazioni professionali negli Stati Uniti, e tutte le tradizioni religiose.189

5. COLLABORARE CON LE COMUNITÀ CRISTIANE PER AFFRONTARE EFFICACEMENTE LE MINACCE E LE ESIGENZE LEGATE AI CRIMINI D’ODIO

Le considerazioni relative alla sicurezza variano tra i Paesi partecipanti, sono influenzate da fattori quali il livello di consapevolezza delle minacce che interessano le comunità cristiane e le risorse disponibili presso le autorità per affrontare tali esigenze. In risposta ad attacchi recenti a luoghi di culto e eventi cristiani, molte comunità hanno introdotto misure di sicurezza aggiuntive. Tuttavia, nella regione dell’OSCE queste comunità affron- tano spesso difficoltà dovute a competenze limitate, fondi e personale ridotti, in parte perché storicamente hanno subito minori minacce rispetto ad altre comunità religiose o di credo.

Lavorando insieme, le forze dell’ordine e i rappresentanti delle comunità cristiane possono valutare più efficacemente le esigenze di sicurezza della comunità, in particolare per i luoghi di culto e le strutture comunitarie, e adottare azioni coordinate per garantire una protezione adeguata dei potenziali obiettivi.

Valutazione dei rischi

È essenziale che le misure volte a soddisfare le esigenze di sicurezza delle comunità cristiane, inclusa la protezione dei luoghi di culto e di altre strutture comunitarie, siano guidate da una valutazione dei rischi approfondita, che identifichi tutte le principali pre- occupazioni. Se tali valutazioni non esistono, le forze dell’ordine dovrebbero supportare le comunità cristiane nello sviluppo e nella conduzione delle stesse, inclusi sondaggi sulla sicurezza per i luoghi di culto e altre strutture. Se le valutazioni dei rischi sono già presenti, le forze dell’ordine possono fornire assistenza rivedendole, aggiornandole o offrendo feedback per migliorarne l’efficacia.

Sistemi di gestione delle crisi

Sulla base dei risultati delle valutazioni dei rischi, le autorità dovrebbero supportare le comunità cristiane nel rafforzare la pianificazione della sicurezza e la preparazione a potenziali scenari di crisi. È cruciale, tuttavia, garantire che le misure di sicurezza non

189 Faith & Blue, MovementForward

PARTE TRE: Risposta ai crimini d’odio anticristiano e alle sfide di sicurezza delle comunità cristiane 93 limitino indebitamente il pieno e libero esercizio della libertà di religione o credo dei singoli e delle comunità cristiane.190 Esiste una linea sottile, ad esempio, tra il garantire sicurezza ai fedeli e il mantenere il luogo di culto aperto e accogliente per tutti i membri della comunità e il pubblico più ampio.

A tal fine, si consiglia alle autorità a tutti i livelli di fare ricorso a competenze, risorse e strumenti nello sviluppo e nell’attuazione di iniziative per rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane, comprese le linee guida prodotte da organizzazioni internazionali o altri attori.191 Tale supporto può includere:

• Collaborazione con le comunità cristiane che desiderano sviluppare protocolli di emergenza comunitari e/o piani di sicurezza, fornendo input tecnici e specializzati sui rischi e sulle misure di sicurezza appropriate;

• Consulenza sulle misure di sicurezza da implementare, inclusi procedure di chiusura, installazione e manutenzione di sistemi di allarme, illuminazione esterna, telecamere a circuito chiuso (CCTV), metal detector, guardie e controllo degli accessi ai luoghi di culto e agli edifici comunitari. È importante notare che l’adozione di misure di sicurezza rafforzate in luoghi di culto storici potrebbe richiedere l’approvazione preventiva delle autorità;

• Linee guida per lo sviluppo di piani di emergenza, sistemi di gestione delle crisi, meccanismi di comunicazione interna e coordinamento delle risposte congiunte in caso di attacco;

• Formazione per aumentare la capacità delle comunità cristiane di rispondere alle minacce alla sicurezza, inclusa formazione specializzata per i referenti della sicurezza nominati dalla comunità;

• Organizzazione di esercitazioni congiunte per le comunità cristiane, incentrate sugli aspetti principali della sicurezza, per garantire risposte efficaci a vari scenari di emergenza. Le migliori prassi adottate durante la pandemia COVID-19 per proteggere la salute pubblica nei luoghi di culto (ad esempio la presenza di

190 OSCE/ODIHR, Libertà religiosa o di credo e sicurezza – Linee guida FoRB, p. 6. 191 Le risorse pertinenti includono, tra le altre, OSCE/ODIHR, Comprendere i crimini di odio di matrice antisemita, OSCE/ODIHR, Comprendere i crimini d’odio contro i musulmani, OSCE/ODIHR, Libertà religiosa o di credo e sicurezza – Linee guida, l’applicazione SOAR Security by Design di SOAR, i video Security Tips di SOAR, la Incident Management Guide for Faith Communities (Guida alla gestione degli incidenti per le comunità di fede) di SOAR, 10 Tips for women walking to and from a place of worship (10 consigli per le donne che si recano a piedi da e verso un luogo di culto) di SOAR, Security by Design Guidebook for Religious Site (Sicurezza di progettazione. Manuale per siti religiosi) di PRoSPeReS, Guidebook on security measures for religious sites & communities (Manuale sulle misure di sicurezza per siti e comunità religiose) di PRoSPeReS, Minacce e vulnera- bilità dei luoghi di culto di SHRINEs, A practical guide to law enforcement for safer and stronger communities in Europe (Guida pratica per le forze dell’ordine per comunità più sicure e forti in Europa) di SASCE, Protect your community guide for leaders and staff members (Proteggi la tua comunità. Guida per leader e membri dello staff ) di SASCE; Protect your community guide for community members (Proteggi la tua comunità. Guida per i membri della comunità) di SASCE.

94 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane assistenti, segnaletica, registrazioni e audit) possono fornire spunti utili per tali esercitazioni.

Oltre alla collaborazione con le forze dell’ordine sulle misure di sicurezza, si raccomanda alle comunità cristiane di apprendere dalle esperienze di altre comunità religiose o di credo che sono oggetto di crimini d’odio, in particolare quelle ebraiche e musulmane, che affrontano sfide simili in materia di sicurezza.

Raccomandazione

Le forze dell’ordine dovrebbero supportare le comunità cristiane nella conduzione di valutazioni dei rischi e nell’implementazione di misure basate sui risultati delle prime, al fine di rafforzare la loro sicurezza e preparazione alle crisi.

Esempi di buone prassi

Nel marzo 2023, il progetto “Strengthening Security and Resilience of At-Risk Religious Sites and Communities” (SOAR) ha organizzato un ritiro di due giorni in Germania per riunire rappresentanti di diversi gruppi religiosi al fine di ricevere formazione specialistica sulla leadership e supporto dettagliato per sviluppare un piano d’azione e sostegno per le comunità a rischio.192 Basandosi sulla “Church Incident Management Guide”193 del progetto, i leader religiosi hanno partecipato a esercitazioni pratiche su valutazione dei rischi, gestione degli incidenti, risposta agli incidenti e comunicazioni.

Una settimana dopo, vi è stato un attacco violento in una sala dei Testimoni di Geova ad Amburgo in cui sono state uccise diverse persone. Preoccupati che potessero verificarsi altri incidenti, i leader della rete cristiana che avevano partecipato alla formazione del progetto SOAR hanno applicato la “Church Incident Management Guide” per coordinarsi efficacemente tra loro e con le forze dell’ordine.

A Dresda, Germania, la Diocesi cattolica degli antichi cattolici in Germania ha isti- tuito vari metodi di comunicazione per rispondere efficacemente a preoccupazioni sulla sicurezza:194

192 SOAR European Management Retreat – Munich (Ritiro di Gestione SOAR in Europa – Monaco), Rafforzamento della Sicurezza e della Resilienza dei Luoghi e delle Comunità Religiose a Rischio (SOAR), marzo 2023. 193 Incident Management Guide for Faith Communities (Guida alla Gestione degli Incidenti per le Comunità di Fede), SOAR. 194 SOAR Management Retreat in Munich – Interview with Hans Tuschling, Specialist in Prevention at the Mini- stry of the Interior of Saxony (Ritiro di Gestione SOAR a Monaco – Intervista con Hans Tuschling, Specialista in Prevenzione presso il Ministero dell’Interno della Sassonia), SOAR.

PARTE TRE: Risposta ai crimini d’odio anticristiano e alle sfide di sicurezza delle comunità cristiane 95 • Dialoghi con punti di contatto della polizia assegnati dal Ministero dell’interno della Sassonia • Scambi attivi con altre denominazioni cristiane e comunità ebraiche e musulmane • Una rivista nazionale mensile (Christen heute) • Comunicazioni su Facebook • Mailing list • Un canale del team di gestione delle crisi su WhatsApp

Sulla base degli insegnamenti appresi nella comunità ebraica, nel Regno Unito il Community Security Trust (CST) fornisce formazione sulla sicurezza e protezione contro violenza, estremismo e crimini d’odio a membri di chiese, moschee e altri luoghi di culto . Il programma di formazione Security Advice for Everyone (SAFE) include sessioni su gestione delle crisi, piani di sicurezza, valutazione dei rischi, sicurezza degli eventi, comunicazione efficace in situazioni di forte stress, sicurezza delle donne e sicurezza online, tra gli altri temi.195

Finanziamento

Considerato l’onere finanziario che le comunità cristiane devono affrontare per imple- mentare misure di sicurezza, governi e organizzazioni internazionali dovrebbero valutare la possibilità di fornire assistenza finanziaria per soddisfare le esigenze di sicurezza delle comunità cristiane, ad esempio finanziando personale di sicurezza o installando dispo- sitivi protettivi nei luoghi di culto. Per poter richiedere supporto tecnico e finanziario disponibile senza timore, queste comunità devono avere fiducia nelle autorità.

Esempi di buone prassi

Il Fondo per la sicurezza interna dell’UE (ISF) è un programma di finanziamento che distribuisce fondi a coalizioni della società civile in tutta Europa ogni due anni per realizzare progetti legati alla prevenzione e alla risposta a minacce e incidenti nei luoghi di culto.196 Alcuni progetti finanziati dall’ISF includono:

• Il progetto “Strengthening Security and Resilience of At-Risk Religious Sites and Communities” (SOAR) (Rafforzare la sicurezza e la resilienza dei siti e delle comunità religiose a rischio);197

195 Webinar SAFE: Security Advice for Everyone (Webinar SAFE Consigli di Sicurezza per Tutti), CST. 196 Internal Security Fund (Fondo per la Sicurezza Interna) (2021-2027), Commissione Europea, 24 ottobre 2024. 197 SOAR Project – Protecting Places of Worship. (Progetto SOAR – Protezione dei Luoghi di Culto).

96 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane • Il progetto “Protection System for Large Gatherings of People in Religious Sites” (PRoSPeReS) (Sistema di protezione per i grandi assembramenti nei siti religiosi);198 e

• Il progetto “Raising Awareness for the Protection of Places of Worship by Promoting Interfaith Dialogue on the Use of Advanced Technologies” (SHRINEs) (Sensibilizzazione sulla protezione dei luoghi di culto attraverso la promozione del dialogo interreligioso e l’uso di tecnologie avanzate).199

Nel 2024, basandosi sui feedback delle organizzazioni riguardo a maggiore flessi- bilità per rispondere ai bisogni della comunità il Governo del Canada ha lanciato il Canada Community Security Program (CCSP) che sostituiva il precedente Security Infrastructure Program (SIP). Per proteggere la sicurezza di tutti i canadesi, il CCSP fornisce finanziamenti a tempo limitato e supporto alle comunità a rischio di incidenti o crimini motivati dall’odio per migliorare le misure di sicurezza nei loro spazi di ritrovo. Attraverso il CCSP, le organizzazioni cristiane possono richiedere la copertura fino al 70% delle spese relative a dispositivi di sicurezza, piccole ristrutturazioni per migliorare la sicurezza, valutazioni e piani di sicurezza ed emergenza, formazione e personale di sicurezza temporaneo per luoghi di culto, centri comunitari, uffici e cimiteri.200

Protezione in caso di rischio elevato

Le valutazioni dei rischi di sicurezza e l’analisi dei dati disponibili sui crimini d’odio da parte delle forze dell’ordine possono aiutare a identificare modelli di criminalità e “punti caldi” in cui gli incidenti anticristiani sono più probabili. Queste informazioni possono, a loro volta, supportare advocacy sia politica che pratica. In questo contesto, le forze dell’ordine possono adottare diverse misure pratiche per proteggere luoghi di culto cristiani e altri siti potenzialmente a rischio di attacco:

• Le comunità cristiane dovrebbero essere informate tempestivamente ogni volta che viene identificata una minaccia specifica o quando cambia il livello complessivo di minaccia. L’uso strategico i canali consolidati di comunicazione tra forze dell’ordine e comunità cristiane è vitale per una risposta efficace alle emergenze;

198 PROSPERES Protection System for large gatherings of people in Religious Sites. (Sistema di Protezione per Grandi Raduni di Persone nei Luoghi di Culto.) 199 SHRINEs – Raising Awareness for the protection of places of worship by promoting interfaith dialogue on the use of advanced technologies. (Sensibilizzazione per la protezione dei luoghi di culto promuovendo il dialogo interre- ligioso sull’uso di tecnologie avanzate). 200 The Canada Community Security Program (Programma Canadese per la Sicurezza delle Comunità) (CCSP), Canada – Sicurezza Pubblica Canada, 20 dicembre 2024.

PARTE TRE: Risposta ai crimini d’odio anticristiano e alle sfide di sicurezza delle comunità cristiane 97 • Dovrebbe essere fornita protezione aggiuntiva nei luoghi più a rischio di attacchi anticristiani, inclusi luoghi di culto, cimiteri, monumenti e altre strutture cristiane;

• Dovrebbero essere allocate risorse per potenziare le misure di sicurezza, aumentare la presenza della polizia e condurre pattugliamenti regolari durante i periodi in cui i crimini d’odio anticristiano sono più probabili, come durante eventi politici o mediatici di rilievo associati a retorica anti-cristiana;

• Dovrebbero essere implementate protezioni aggiuntive e misure di sicurezza appropriate, inclusa la gestione del traffico e delle folle, durante momenti chiave, come principali festività cristiane e celebrazioni; ad esempio, luoghi di culto e celebrazioni cristiane possono essere esposti a rischi elevati durante Natale o Pasqua;

• Dovrebbe essere impiegata la tecnologia per soluzioni di sicurezza efficienti in termini di costi, tra cui sistemi di comunicazione sicuri, strumenti di protezione dei dati, monitoraggio delle attività online, tecnologie di geolocalizzazione e droni. Nell’impiego di tali strumenti, gli stati devono garantire che l’uso di tecnologie di sorveglianza non violi la libertà di pensiero, la privacy e altri diritti umani.201

Raccomandazione

Le forze dell’ordine dovrebbero considerare l’implementazione di misure di sicurezza e protezione rafforzate per proteggere luoghi di culto cristiani e altre strutture correlate durante periodi di rischio elevato, come festività cristiane o a seguito di eventi di rilievo, nazionali o internazionali, che possano influire sulla sicurezza delle comunità cristiane.

201 A/76/380: Interim report of the Special Rapporteur on freedom of religion or belief, Ahmed Shaheed: Freedom of thought (Rapporto preliminare del Relatore Speciale sulla libertà di religione o di credo, Ahmed Shaheed: Libertà di pensiero), 5 ottobre 2021, paragrafi 52 e 97.

98 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane Esempio di buona prassi

In linea con la classificazione del livello di rischio terrorismo rafforzato per la Settimana santa emessa dal Ministero dell’interno della Spagna, il Comune di Siviglia ha intensificato il sistema di sicurezza per processioni e celebrazioni religiose durante la settimana di Pasqua 2023. L’approccio preventivo ha incluso il dispiegamento di 4.129 agenti della Polizia Nazionale Spagnola, Guardia Civile e Polizia Locale di Siviglia, oltre a volontari del gruppo di Protezione Civile di Siviglia. Misure aggiuntive hanno incluso l’uso di droni per il monitoraggio delle folle, 30 telecamere per garantire una visione permanente di tutti i punti critici e luci anti-panico.202

6. RASSICURARE LA COMUNITÀ IN CASO DI CRIMINE D’ODIO ANTICRISTIANO

I crimini d’odio anticristiano, come tutti i crimini d’odio motivati dall’odio verso religioni o credi, dovrebbero essere condannati prontamente e inequivocabilmente da funzionari governativi e dalla società civile, comprese altre comunità religiose o di credo, indipendentemente dalla gravità dell’offesa. Anche incidenti minori possono rapidamente degenerare se ignorati, e le condanne pubbliche possono rafforzare significativamente la fiducia della comunità. Prendendo posizione contro crimini d’odio e incidenti, i rappre- sentanti politici possono promuovere rispetto e comprensione reciproci, contribuendo a disinnescare le tensioni nella società. Al contrario, un ritardo o l’inadeguatezza della risposta, quali la tolleranza per i crimini d’odio anticristiano o l’incolpare la comunità, può amplificare l’impatto dell’incidente e aumentare l’ansia tra i gruppi colpiti. Per rassicurare la comunità cristiana a seguito di un crimine d’odio, i funzionari governativi e i rappresentanti politici dovrebbero:

• Condannare tempestivamente e inequivocabilmente il crimine d’odio anticristiano;

• Dimostrare solidarietà con le vittime e con la più ampia comunità cristiana visitando la comunità colpita e l’area o il sito preso di mira il prima possibile dopo l’incidente, in particolare se è coinvolto un luogo di culto, centro comunitario, monumento o altra struttura cristiana;

• Partecipare a eventi commemorativi o veglie insieme alla comunità cristiana; e

• Offrire maggiore protezione e pattugliamenti della polizia per fornire rassicurazione e dimostrare supporto alla comunità.

202 El dispositivo de seguridad para la Semana Santa 2023 contará con un refuerzo para alcanzar los 4.129 agentes entre Policía Nacional, Guardia Civil y Policía Local de Sevilla (Il dispositivo di sicurezza per la Settimana Santa 2023 sarà potenziato fino a raggiungere i 4.129 agenti tra Polizia Nazionale, Guardia Civil e Polizia Locale di Siviglia), Municipio di Siviglia, 28 marzo 2023.

PARTE TRE: Risposta ai crimini d’odio anticristiano e alle sfide di sicurezza delle comunità cristiane 99 Raccomandazione

I funzionari governativi e i rappresentanti politici a tutti i livelli dovrebbero con- dannare in modo tempestivo e inequivocabile qualsiasi crimine d’odio anticristiano ed esprimere pubblicamente solidarietà alle comunità cristiane colpite.

Esempio di buona prassi

Il giorno dell’attacco contro la chiesa cattolica di Santa Maria a Istanbul, il Presidente Erdoğan ha telefonato al sacerdote della Chiesa, Anton Bulai, per estendere le sue con- doglianze alla comunità. Il Presidente ha inoltre sottolineato che erano state adottate le misure necessarie per individuare i responsabili nel più breve tempo possibile. Le informazioni sul sostegno del Presidente sono state pubblicate sui social media.203

La società civile più ampia, comprese altre comunità religiose o di credo, svolge un ruolo cruciale nella gestione dell’impatto di incidenti anticristiani significativi. La condanna pubblica, tempestiva e inequivocabile di tali incidenti e attacchi non solo offre supporto e rassicurazione agli individui e alle comunità colpite, ma favorisce anche la solidarietà interreligiosa e rafforza la coesione sociale. Questo rappresenta un’affermazione potente del principio secondo cui “un attacco rivolto a uno è un attacco a tutti”, in linea con la Dichiarazione di Beirut del 2017 su “Faith for Rights” emanata da attori religiosi e della società civile, che articola una “visione comune degli attori religiosi […] per disarmare le forze delle tenebre e contribuire a smantellare la coalizione impura tra paura e odio presente in troppi cuori. La violenza in nome della religione smentisce i suoi fondamenti basilari, misericordia e compassione. Intendiamo trasformare i messaggi di misericordia e compassione in atti di solidarietà”.204

Raccomandazione

La società civile più ampia, comprese altre comunità religiose o di credo, svolge un ruolo cruciale nel rassicurare individui e comunità cristiane dopo un incidente o un attacco, in particolare condannando pubblicamente, tempestivamente e inequivoca- bilmente i crimini d’odio anticristiano.

203 President Erdoğan extends his condolences by phone to community of Santa Maria Church (Presidente Erdoğan esprime le sue condoglianze telefonicamente alla comunità della Chiesa di Santa Maria), Direzione delle Comu- nicazioni, 28 gennaio 2024. 204 Beirut Declaration on “Faith for Rights” (Dichiarazione di Beirut su “Faith for Rights”) (Fede per i Diritti), Ufficio dell’Alto Commissario delle Nazioni Unite per i Diritti Umani, marzo 2017. Esempio di buona prassi

Il Consiglio interreligioso di Bosnia ed Erzegovina (IRC) è un’organizzazione na- zionale della società civile fondata nel 1997 con l’obiettivo principale di favorire la riconciliazione tra i popoli della Bosnia ed Erzegovina dopo la guerra. È stato fon- dato dai leader della Comunità islamica, della Chiesa serbo-ortodossa, della Chiesa cattolica romana e della Comunità ebraica della Bosnia ed Erzegovina. Il Consiglio raccoglie informazioni sugli episodi d’odio motivati da pregiudizi religiosi e pubblica regolarmente comunicati per condannare gli attacchi, sottolineare la necessità di indagini adeguate da parte delle forze dell’ordine e informare il pubblico sulle azioni intraprese dalla polizia. Ad esempio, l’IRC ha condannato la profanazione di una chiesa cattolica a Mostar (giugno 2024), l’attacco a una scuola religiosa musulmana (madrasa) a Banja Luka (maggio 2024) e il vandalismo in un cimitero serbo-ortodosso nella capitale Sarajevo (dicembre 2023). Sebbene la Chiesa serbo-ortodossa abbia sospeso la sua partecipazione all’IRC da febbraio 2023 a maggio 2025, il Consiglio ha continuato a monitorare, segnalare e condannare gli incidenti che colpivano la comunità ortodossa nel Paese durante questo periodo.205

Anche il pubblico più ampio può svolgere un ruolo fondamentale nel rassicurare le comunità cristiane dopo un incidente o un attacco, riconoscendo la natura anti-cri- stiana dell’episodio e inviando un messaggio chiaro a sostegno della diversità religiosa e culturale. I cittadini possono dimostrare il loro impegno nel creare una società in cui i cristiani si sentano sicuri di esprimere apertamente la propria religione e identità. Quando appropriato, i governi e/o i media possono amplificare tali messaggi e iniziative di supporto, contribuendo a un ambiente più positivo e di recupero.

Esempio di buona prassi

Padre Jacques Hamel fu ucciso nella sua chiesa a Saint-Etienne-du-Rouvray, vicino a Rouen, da due uomini che avevano giurato fedeltà a un cosiddetto gruppo dello Stato Islamico nel 2016. Su iniziativa del Centro francese per il culto musulmano e della Comunità religiosa musulmana italiana, musulmani in tutta Francia e Italia, insieme a leader politici e cristiani, hanno partecipato alla messa cattolica in gesto di solidarietà. Il capo della moschea locale ha partecipato alla messa dopo l’attacco e ha rilasciato la seguente dichiarazione:

205 Informazioni fornite all’ODIHR dalla Missione OSCE in Bosnia ed Erzegovina ai fini della riproduzione nella presente Guida. Si veda anche Međureligijsko vijeće u BiH (Consiglio Interreligioso di Bosnia ed Erzegovina), Facebook.

PARTE TRE: Risposta ai crimini d’odio anticristiano e alle sfide di sicurezza delle comunità cristiane 101 “Per me, è molto importante essere qui oggi. [...] Oggi abbiamo voluto dare una di- mostrazione fisica, con un bacio alla famiglia di Jacques Hamel e con un bacio a Sua Grazia Lebrun davanti a tutti, a dimostrazione che le due comunità sono unite.”

Il dialogo tra la sorella di padre Hamel e la madre di uno dei suoi aggressori ha portato al riconoscimento di valori comuni e alla creazione di un’amicizia, che ha condotto alla co-redazione di un libro sul loro dolore condiviso.206

7. FORNIRE SUPPORTO ALLE VITTIME DI CRIMINI D’ODIO ANTICRISTIANO

Una risposta nazionale completa alla prevenzione e al contrasto dei crimini d’odio deve mettere al centro i bisogni e i diritti delle vittime. Nella pratica, tuttavia, il sistema di giustizia penale spesso non soddisfa queste esigenze specifiche e la disponibilità di supporto specialistico per le vittime di crimini d’odio resta limitata.207

Un trattamento sensibile e rispettoso delle vittime di crimini d’odio è essenziale per pro- muovere la fiducia nel processo di giustizia penale, responsabilizzare le vittime e ridurre l’impatto più ampio dei crimini d’odio su singoli e comunità. Per migliorare il supporto alle vittime di crimini d’odio anticristiano, i governi dovrebbero:208

• Garantire che il contesto giuridico riconosca le vittime di crimini d’odio come un gruppo distinto e vulnerabile, con diritto a specifiche misure di protezione e supporto e accesso alla giustizia;

• Sviluppare un sistema coerente ed efficace di supporto alle vittime, che fornisca una gamma completa di servizi, facilitando il coordinamento tra diversi enti governativi e organizzazioni della società civile. Gli Stati partecipanti dell’OSCE si sono impegnati specificamente a collaborare con la società civile per assistere le vittime di crimini d’odio.209 Numerosi Stati hanno accordi formali di partenariato e cooperazione con la società civile per migliorare il supporto alle vittime di crimini d’odio;

206 Muslims in France, Italy attend Mass in solidarity with Fr Hamel (Musulmani in Francia e in Italia partecipano alla Messa in solidarietà con padre Hamel), CNA, 1° agosto 2016; e Sister of murdered French priest tells story of forgiveness, friendship with killer’s mother (Caroline de Sury, La sorella del sacerdote francese ucciso racconta la storia del perdono e dell’amicizia con la madre dell’assassino), Detroit Catholic, 7 marzo 2024. 207 Comprehensive Support for Hate Crime Victims (Sostegno globale alle vittime di crimini d’odio), OSCE/ODIHR, 23 aprile 2024. 208 Hate Crime Victim Support Building Blocks (Elementi costitutivi del sostegno alle vittime di crimini d’odio), OSCE/ODIHR, 26 aprile 2022; OSCE/ODIHR, Hate Crime Victims in the Criminal Justice System (Le vittime di crimini d’odio nel sistema di giustizia penale), pp. 10-14. 209 Consiglio dei ministri dell’OSCE, Decisione n. 13/06; Consiglio dei ministri dell’OSCE, Decisione n. 9/09.

102 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane • Garantire che le vittime di crimini d’odio anticristiano abbiano accesso non solo ai servizi generali di supporto alle vittime, ma anche a speciali con esperienza nella vittimizzazione da crimini d’odio e nei bisogni specifici di queste vittime;

• Implementare efficaci sistemi di Valutazione dei bisogni individuali (Individual Needs Assessment, INA) e di referral per garantire che i servizi siano adattati alle vulnerabilità e ai bisogni unici di ciascuna vittima, considerando anche l’impatto di genere dei crimini d’odio;

• Organizzare formazione e risorse per professionisti della giustizia penale e altri soggetti a contatto con vittime di crimini d’odio anticristiano, per guidare interazioni sensibili e rispettose. La mancata adozione di un approccio centrato210 sulla vittima da parte di primi soccorritori e fornitori di supporto può causare una “seconda vittimizzazione” dovuta a trattamenti inappropriati da parte di istituzioni e singoli individui;211 e

• Mantenere le vittime informate sullo stato dei loro casi, comprese le decisioni relative alle indagini e alla prosecuzione penale.

Dato il significativo impatto dei crimini d’odio, l’accesso al supporto per le vittime non dovrebbe dipendere dalla denuncia dell’episodio alle forze dell’ordine o a un’altra organiz- zazione, né dall’avvio di procedimenti penali, né dal fatto che l’episodio sia qualificabile come reato secondo la normativa vigente.212

È essenziale che chi fornisce supporto alle vittime di crimini d’odio anticristiano comprenda le caratteristiche specifiche delle comunità cristiane, comprese le principali pratiche religiose e culturali (vedi Allegato 2). Chi fornisce supporto dovrebbe considerare azioni proattive per assistere e rassicurare l’intera comunità cristiana colpita da un cri- mine d’odio, ad esempio consultando le comunità cristiane e le organizzazioni pertinenti di supporto alle vittime per sviluppare strategie efficaci di assistenza.

Raccomandazione

I governi dovrebbero sviluppare sistemi coerenti ed efficaci di sostegno alle vittime, in collaborazione con le organizzazioni della società civile, per garantire che le vittime di crimini d’odio anticristiano ricevano un supporto sensibile, rispettoso e completo.

210 Si veda la Parte Seconda, principi fondamentali. 211 The Sensitive and Respectful Treatment of Hate Crime Victims (Il trattamento sensibile e rispettoso delle vittime di crimini d’odio), OSCE/ODIHR, 26 aprile 2022. 212 OSCE/ODIHR, HCVS Policy Brief, pp. 16-17.

PARTE TRE: Risposta ai crimini d’odio anticristiano e alle sfide di sicurezza delle comunità cristiane 103 Esempio di buona prassi

ODIHR facilita lo scambio di buone prassi, standard e attività di rafforzamento delle capacità per migliorare il sostegno alle vittime di crimini d’odio. L’Ufficio collabora con esperti, professionisti della giustizia penale e responsabili politici negli Stati partecipanti dell’OSCE per:

• migliorare il sostegno alle vittime di crimini d’odio in tutta la regione; e

• accrescere la comprensione e l’attuazione degli standard OSCE e delle normative UE in materia di sostegno efficace alle vittime di crimini d’odio.

Il progetto ODIHR Enhancing Stakeholder Awareness and Resources for Hate Crime Victim Support (Rafforzare la consapevolezza e le risorse degli stakeholder per il sostegno alle vittime di crimini d’odio – EStAR)213 e l’iniziativa in corso Strengthening Targeted Assistance and Response Structures for Hate Crime Victims in the OSCE Region (Rafforzare l’assistenza mirata e le strutture di risposta per le vittime di crimini d’odio nella regione dell’OSCE – STARS)214 offrono numerose risorse agli stakeholder per rafforzare le proprie capacità nel migliorare il sostegno alle vittime di crimini d’odio, incluso un corso di formazione per i professionisti della giustizia penale sul trattamento sensibile e rispettoso delle vittime di crimini d’odio.215

ODIHR ha, inoltre, elaborato un corso e-learning sull’intervista che tenga conto del trauma,216 elaborato linee guida complete sui Meccanismi nazionali di rinvio che tengano in considerazione il trauma217 e organizzato un seminario online su “Affrontare i bisogni psicologici delle vittime di crimini d’odio attraverso un approccio che tenga in considerazione il trauma”.218 Questi strumenti sono concepiti per formare osservatori dei diritti umani, investigatori, ricercatori e altri professionisti a condu- rre interviste in modo sensibile, tendendo conto del trauma, utilizzando strumenti

213 Enhancing Stakeholder Awareness and Resources for Hate Crime Victim Support (Rafforzare la consapevolezza e le risorse degli stakeholder per il sostegno alle vittime di crimini d’odio) (EStAR), OSCE/ODIHR, 2020. 214 Strengthening Targeted Assistance and Response Structures for Hate Crime Victims in the OSCE Region (Rafforzare l’assistenza mirata e le strutture di risposta per le vittime di crimini d’odio nella regione dell’OSCE) (STARS), OSCE/ODIHR, 2023. 215 Sensitive and Respectful Treatment of Hate Crime Victims: Training Course for Criminal Justice Professionals (Trattamento sensibile e rispettoso delle vittime di crimini d’odio: corso di formazione per i professionisti della giustizia penale), OSCE/ODIHR, 17 febbraio 2022. 216 Trauma-Informed Interviewing: Skills and Techniques for Monitors (Intervistare tendendo conto del trauma: competenze e tecniche per osservatori). Il corso è disponibile su FreedomLab.io in inglese, russo e ucraino. 217 Guidance on Trauma-Informed National Referral Mechanisms and Responses to Human Trafficking (Linee guida sui meccanismi nazionali di rinvio che tengano in considerazione il trauma e sulle risposte alla tratta di esseri umani), OSCE/ODIHR, 22 agosto 2023. 218 Addressing the psychological needs of hate crime victims through a trauma-informed approach (Affrontare i bisogni psicologici delle vittime di crimini d’odio attraverso un approccio che tenga in considerazione il trauma), OSCE/ODIHR, 17 giugno 2024. La registrazione è disponibile online.

104 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane e tecniche che prevengano la ri-traumatizzazione degli intervistati e garantiscano il rispetto dei diritti umani e della dignità delle vittime.

Un aspetto importante da considerare è il ruolo dei media. I crimini d’odio attirano spesso l’attenzione dei media a causa della loro natura di reati che inviano un messaggio e del forte impatto che esercitano sulle comunità delle vittime e sull’opinione pubblica più ampia. Le autorità dovrebbero comunicare in modo proattivo e accurato in merito ai procedimenti giudiziari in corso su casi di crimini d’odio.219 Inoltre, si raccomanda che gli specialisti nel sostegno alle vittime di crimini d’odio interagiscano con i media per promuovere una copertura sensibile e responsabile, assicurando una comunicazione attenta che contribuisca a proteggere dagli effetti indiretti di tali crimini e a ridurre il rischio di vittimizzazione secondaria.220

Esempio di buona prassi

Il Consiglio per l’etica dei media di Macedonia (CMEM) è un’organizzazione non governativa, indipendente sia dai media che dal governo, che opera per costruire, migliorare, proteggere e promuovere gli standard professionali e l’etica tra i media della Macedonia del Nord. Con il sostegno della Missione OSCE a Skopje, il CMEM ha pubblicato le Linee guida per un’informazione etica dei media online, che includono indicazioni per evitare la promozione delle ideologie degli autori dei reati, rispettare la privacy delle vittime, gestire con sensibilità le informazioni, monitorare regolarmente i social media e i contenuti generati dagli utenti, contrastare e sensibilizzare contro il discorso d’odio, nonché il dovere di segnalare, eliminare e/o criticare le espressioni estreme di discorso d’odio.221

219 OSCE/ODIHR, Hate Crime Victims in the Criminal Justice System (Le vittime di crimini d’odio nel sistema di giustizia penale), pp. 48-50. 220 OSCE/ODIHR, Policy Brief Enhancing Stakeholder Awareness and Resources for Hate Crime Victim Support (Sostegno alle vittime di crimini d’odio: direttive politiche) (HCVS), p. 40. 221 Guidelines for Ethical Reporting for Online Media (Application of the Code of Journalists in the online sphere) (Linee guida per una corretta informazione nei media online (applicazione del Codice dei giornalisti nella sfera online), Consiglio per l’etica dei media della Macedonia.

PARTE TRE: Risposta ai crimini d’odio anticristiano e alle sfide di sicurezza delle comunità cristiane 105 PARTE QUATTRO: Azioni suggerite ai principali stakeholder per affrontare i crimini d’odio anticristiano

PARTE QUATTRO: Azioni suggerite ai principali stakeholder per affrontare i crimini d’odio anticristiano 107 Questa sezione illustra le raccomandazioni per i principali portatori di interesse coin- volti nella prevenzione e nella risposta ai crimini d’odio anticristiano. Si concentra sui provvedimenti pratici che ciascuno di essi può adottare per contribuire a contrastare il fenomeno, nonché sui potenziali partner per la collaborazione. Le raccomandazioni fanno parte di un approccio di ampio respiro e olistico volto a garantire la sicurezza di tutte le comunità religiose o di credo. Sottolineano l’importanza del dialogo, del rispetto e della comprensione reciproca, della costruzione di rapporti di fiducia e della cooperazione tra tutti gli attori. Prima di implementare queste raccomandazioni, si invita ciascun attore a leggere le Parti 1-3 di questa Guida per approfondire la comprensione di:

• Gli impegni OSCE applicabili e gli standard internazionali dei diritti umani per affrontare il problema dei crimini d’odio anticristiano;

• Le manifestazioni contemporanee dei crimini d’odio anticristiano, i contesti in cui si verificano, come identificare gli indicatori di pregiudizio rilevanti e l’impatto di tali crimini sulle comunità cristiane;

• I principi chiave che dovrebbero guidare gli sforzi per affrontare i crimini d’odio anticristiano;

• Esempi di buone prassi da diversi Stati partecipanti dell’OSCE;

• Le risorse e i programmi di formazione sviluppati da ODIHR.222

222 Vedere il programma TAHCLE, Hate Crime Data Collection and Monitoring: A Practical Guide (Guida Pratica sulla Raccolta dei Dati), il Sensitive and Respectful Treatment of Hate Crime Victims: Training Course for Criminal Justice Professionals (Corso di formazione sul trattamento sensibile e rispetto delle vittime di crimini d’odio) e la Preventing and responding to hate crimes A resource guide for NGOs in the OSCE region (Guida alle risorse per la società civile).

108 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane RACCOMANDAZIONI

PARLAMENTO

• Promulgare leggi specifiche e mirate per affrontare i crimini d’odio, includendo disposizioni su registrazione, indagine, perseguimento e supporto alle vittime.223 • Richiedere a ODIHR una revisione legale della normativa esistente e dei progetti di legge relativi ai crimini d’odio. • Rafforzare la comprensione dei crimini d’odio anticristiano all’interno Livello istituzionale

del parlamento, anche mediante la creazione di un gruppo di lavoro parlamentare. • Avviare un’audizione parlamentare sull’intolleranza nei confronti dei cristiani per sensibilizzare sul problema e verificare se siano necessarie modifiche legislative. • Sviluppare politiche mirate ad affrontare l’intolleranza nei confronti dei cristiani. • Condannare prontamente e in modo inequivocabile qualsiasi crimine d’odio anticristiano ed esprimere pubblicamente solidarietà alle comunità cristiane colpite. • Entrare in contatto con le comunità cristiane del proprio collegio elettorale per conoscere le loro preoccupazioni. • Costruire una coalizione contro l’intolleranza nei confronti dei Livello individuale

cristiani collaborando con parlamentari del proprio e di altri partiti, con la società civile, con le comunità religiose o di credo e con organismi parlamentari internazionali. • Assicurarsi che il proprio linguaggio e comportamento rispettino standard basati sui diritti di tutte le comunità e non contribuiscano a perpetuare o rafforzare pregiudizi anticristiani. • Trattare le vittime di crimini d’odio in modo sensibile e rispettoso per prevenire la vittimizzazione secondaria.

223 Per raccomandazioni più dettagliate sull’efficace perseguimento dei crimini d’odio contro i cristiani, vedere OSCE/ODIHR, Perseguire Giudizialmente i Crimini d’Odio.

PARTE QUATTRO: Azioni suggerite ai principali stakeholder per affrontare i crimini d’odio anticristiano 109 GOVERNO (INCLUSI RESPONSABILI POLITICI E ALTRI FUNZIONARI)

• Rafforzare la comprensione dei crimini d’odio anticristiano all’interno del governo, anche tramite l’incarico di studi, la diffusione di rapporti della società civile e la creazione di un gruppo di lavoro intergovernativo. • Includere le comunità e le istituzioni cristiane nelle liste di potenziali obiettivi vulnerabili di crimini da parte di “estremisti” o terroristi violenti. • Attuare campagne di sensibilizzazione sull’importanza di contrastare i crimini d’odio anticristiano, in coordinamento con media, comunità religiose o di credo e organizzazioni della società civile. • Rafforzare i sistemi di registrazione e raccolta dei dati sui crimini d’odio per garantire che vengano raccolti dati accurati e affidabili sui crimini d’odio anticristiano. Livello istituzionale

• Pubblicare periodicamente dati sui crimini d’odio disaggregati e condurre indagini sulla vittimizzazione per integrare i dati ufficiali. • Sviluppare e implementare programmi di formazione e rafforzamento delle capacità per i funzionari pubblici, in particolare le forze dell’ordine, sulla conoscenza delle religioni e sul trattamento rispettoso delle vittime di crimini d’odio anticristiano. • Istituire meccanismi di coordinamento con le comunità cristiane e la società civile più ampia per discutere le preoccupazioni relative ai crimini d’odio anticristiano, coordinare la raccolta dei dati sui crimini d’odio e rafforzare i canali di denuncia. • Considerare la creazione di opportunità di finanziamento per affrontare le esigenze di sicurezza delle comunità cristiane. • Promuovere, sostenere e facilitare il dialogo interreligioso e i partenariati interconfessionali. • Condannare prontamente e in modo inequivocabile qualsiasi crimine d’odio anticristiano ed esprimere pubblicamente solidarietà alle comunità cristiane colpite.

110 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane • Partecipare attivamente a corsi di formazione e iniziative di Livello individuale rafforzamento delle capacità sulla conoscenza delle religioni e sul trattamento rispettoso delle vittime di crimini d’odio anticristiano. • Assicurarsi che il proprio linguaggio e comportamento rispettino standard basati sui diritti di tutte le comunità e non contribuiscano a perpetuare o rafforzare pregiudizi anticristiani. • Trattare le vittime di crimini d’odio in modo sensibile e rispettoso per prevenire la vittimizzazione secondaria.

ISTITUZIONE NAZIONALE PER I DIRITTI UMANI (NHRI), ISTITUTO DEL DIFENSORE CIVICO O AUTORITÀ PER L’UGUAGLIANZA

• Organizzare campagne di sensibilizzazione sull’importanza di contrastare i crimini d’odio anticristiano, in coordinamento con media, comunità religiose o di credo e organizzazioni della società civile. • Interagire con i media per confutare narrazioni distorte riguardanti sia le denominazioni cristiane maggioritarie che quelle minoritarie. Livello istituzionale

• Sviluppare e implementare programmi di formazione e rafforzamento delle capacità per i funzionari pubblici, in particolare le forze dell’ordine, sulla conoscenza delle religioni e sul trattamento sensibile e rispettoso delle vittime di crimini d’odio anticristiano. • Monitorare gli episodi di crimini d’odio anticristiano e includere tali informazioni nei rapporti sull’attuazione degli impegni OSCE e degli obblighi internazionali riguardanti l’intolleranza contro i cristiani. • Condurre indagini sulla vittimizzazione per integrare i dati ufficiali sui crimini d’odio. • Condannare prontamente e in modo inequivocabile qualsiasi crimine d’odio anticristiano ed esprimere pubblicamente • Assicurarsi che il proprio linguaggio e comportamento rispettino individuale

standard basati sui diritti di tutte le comunità e non contribuiscano Livello

a perpetuare o rafforzare pregiudizi anticristiani. • Trattare le vittime di crimini d’odio in modo sensibile e rispettoso per prevenire la vittimizzazione secondaria.

PARTE QUATTRO: Azioni suggerite ai principali stakeholder per affrontare i crimini d’odio anticristiano 111 FORZE DELL’ORDINE

• Valutare e rivedere se sono in essere politiche, meccanismi e sistemi adeguati per raccogliere efficacemente dati sui crimini d’odio anticristiano e affrontare le relative esigenze di sicurezza delle comunità cristiane. • Sviluppare e implementare programmi di formazione e rafforzamento delle capacità per gli operatori delle forze dell’ordine sulla registrazione dei crimini d’odio anticristiano. • Analizzare i dati raccolti sui crimini d’odio per valutare le risposte politiche e individuare periodi di rischio elevato. • Informare le comunità cristiane ogni volta che viene individuata una Livello istituzionale

minaccia specifica. • Istituire meccanismi di coordinamento con le comunità cristiane per costruire un rapporto di fiducia, ad esempio attraverso piattaforme di consultazione o la nomina di ufficiali di collegamento. • Collaborare con le comunità cristiane e le organizzazioni della società civile per raccogliere dati sui crimini d’odio anticristiano e affrontare il fenomeno della sotto-denuncia. • Coordinare le procedure di comunicazione d’emergenza con le comunità cristiane e fornire misure di sicurezza e protezione rafforzate nei periodi di rischio elevato. • Fornire consulenza tecnica e formazione per supportare le comunità cristiane nel rafforzare la raccolta dei dati sui crimini d’odio e le misure di sicurezza, inclusi valutazioni del rischio, protocolli di emergenza, piani di sicurezza e sistemi di gestione delle crisi. • Valutare se un reato penale che si sta registrando o su cui si sta indagando possa essere stato motivato da pregiudizio. Chiedere alla vittima e a eventuali testimoni la loro percezione di un possibile pregiudizio anticristiano nell’incidente o reato. Livello individuale

• Fissare incontri con le comunità cristiane locali per stabilire contatti, conoscerle e comprendere le loro preoccupazioni in materia di sicurezza. • Tenere le vittime di crimini d’odio informate sull’andamento dei loro casi. • Assicurarsi che il proprio linguaggio e comportamento rispettino standard basati sui diritti di tutte le comunità e non contribuiscano a perpetuare o rafforzare pregiudizi anticristiani. • Trattare le vittime di crimini d’odio in modo sensibile e rispettoso per prevenire la vittimizzazione secondaria. SOGGETTI EROGATORI DI SERVIZI DI SUPPORTO ALLE VITTIME (SETTORE PUBBLICO, COMPRESE LE FORZE DELL’ORDINE, E SOCIETÀ CIVILE)

• Sviluppare sistemi di supporto alle vittime coerenti ed efficaci, con adeguati finanziamenti e standard di qualità dei servizi, garantendo la cooperazione di tutti gli attori rilevanti. • Implementare sistemi efficaci di Valutazione dei bisogni individuali Livello istituzionale

(Individual Needs Assessment, INA) e di referral. • Garantire che le vittime di crimini d’odio anticristiano abbiano accesso a fornitori di servizi specialistici e aumentare nel tempo la disponibilità di supporto specialistico per le vittime di crimini d’odio. • Sviluppare e implementare programmi di formazione per i fornitori di servizi sul trattamento sensibile e rispettoso delle vittime di crimini d’odio e sulle caratteristiche e necessità specifiche delle comunità cristiane. • Partecipare attivamente a opportunità di formazione sul trattamento sensibile e rispettoso delle vittime di crimini d’odio e sulle caratteristiche e necessità specifiche delle comunità cristiane. • Fornire supporto personalizzato basato sulla valutazione dei bisogni individuali di ciascuna vittima. Livello individuale

• Seguire le vittime di crimini d’odio per garantire che il supporto necessario sia stato effettivamente fornito. • Tenere le vittime di crimini d’odio informate sul progresso dei loro casi. • Interagire con i media per promuovere una copertura sensibile dei crimini d’odio anticristiano. • Assicurarsi che il proprio linguaggio e comportamento siano conformi a uno standard basato sui diritti di tutte le comunità e non perpetuino né rafforzino pregiudizi anticristiani. • Trattare le vittime di crimini d’odio in modo sensibile e rispettoso per prevenire la vittimizzazione secondaria.

PARTE QUATTRO: Azioni suggerite ai principali stakeholder per affrontare i crimini d’odio anticristiano 113 SETTORE DELL’ISTRUZIONE (INCLUSI I RESPONSABILI DELLE POLITICHE EDUCATIVE)

• Sviluppare politiche e strategie educative, sia pubbliche che private, per affrontare le cause profonde dell’intolleranza e della discriminazione. Livello istituzionale

• Collaborare con la società civile per sviluppare iniziative educative volte a rafforzare l’alfabetizzazione sui social media. • Sviluppare politiche e meccanismi di segnalazione per gli episodi di crimini d’odio anticristiano nelle istituzioni educative. • Istituire iniziative educative per promuovere la tolleranza in istituzioni aperte al pubblico, come musei, biblioteche e centri di patrimonio culturale. • Garantire che il curriculum e i materiali didattici siano inclusivi, imparziali e basati sul rispetto della dignità umana. • Promuovere l’alfabetizzazione religiosa fornendo informazioni accurate e imparziali sulle diverse religioni e credenze. Livello individuale

• Discutere i danni derivanti da molestie e abusi online. • Monitorare se gli studenti cristiani della scuola subiscono molestie, minacce o violenze sia nel tragitto da e verso la scuola, sia all’interno dell’istituto. • Assicurarsi che il proprio linguaggio e comportamento rispettino uno standard basato sui diritti per tutte le comunità e non perpetuino o rafforzino pregiudizi anticristiani. • Trattare le vittime di crimini d’odio in modo sensibile e rispettoso per prevenire la vittimizzazione secondaria.

114 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane COMUNITÀ RELIGIOSE O DI CREDO E RISPETTIVI LEADER

• Monitorare gli episodi di odio contro i cristiani e incoraggiare i membri della propria comunità a segnalare incidenti e reati. • Partecipare in modo proattivo e sistematico ai meccanismi di coordinamento istituiti dal governo per discutere le preoccupazioni relative ai crimini d’odio contro i cristiani e condividere dati. • Condividere i rapporti sugli episodi di odio con i media e con le reti e organizzazioni internazionali competenti. • Organizzare workshop e visite per far conoscere la comunità agli agenti di polizia. • Promuovere presso il governo l’attuazione degli impegni OSCE e degli obblighi internazionali relativi all’intolleranza contro i cristiani. Livello istituzionale

• Sfruttare il supporto delle forze dell’ordine per sviluppare misure di sicurezza, compresi valutazioni del rischio, protocolli di emergenza, piani di sicurezza e sistemi di gestione delle crisi, oltre a favorire la denuncia dei crimini d’odio all’interno della comunità. • Realizzare campagne di sensibilizzazione sulla necessità di contrastare i crimini d’odio contro i cristiani, in collaborazione con media, organizzazioni della società civile e governo. • Organizzare e partecipare a dialoghi e partenariati interreligiosi e interconfessionali. • Costituire coalizioni ampie e inclusive con altre comunità religiose o di credo e con organizzazioni della società civile per affrontare l’odio basato sulla religione o sul credo, nonché tematiche più ampie di tolleranza e non discriminazione. • Condannare prontamente e senza ambiguità i crimini d’odio contro i cristiani ed esprimere pubblicamente solidarietà alle comunità cristiane colpite. • Partecipare attivamente a dialoghi e iniziative interreligiose e interconfessionali. • Prendere parte a iniziative formative per rafforzare le proprie capacità Livello individuale

nella raccolta di dati sui crimini d’odio e nella gestione delle minacce alla sicurezza. • Garantire che il proprio linguaggio e comportamento siano conformi a standard basati sui diritti per tutte le comunità e non alimentino o rafforzino pregiudizi anticristiani. • Trattare le vittime di crimini d’odio in modo sensibile e rispettoso per prevenire la vittimizzazione secondaria.

PARTE QUATTRO: Azioni suggerite ai principali stakeholder per affrontare i crimini d’odio anticristiano 115 SOCIETÀ CIVILE (COMPRESE LE ORGANIZZAZIONI CRISTIANE E ALTRE ORGANIZZAZIONI BASATE SULLA FEDE, NONCHÉ I GRUPPI CHE SI OCCUPANO DI DIRITTI UMANI, UGUAGLIANZA, TOLLERANZA E QUESTIONI DI NON DISCRIMINAZIONE)

• Monitorare gli episodi di odio anticristiano e condividere i rapporti con il governo, i media e le reti e organizzazioni internazionali. • Collaborare con il governo per sviluppare iniziative educative volte a rafforzare l’alfabetizzazione sui social media. • Partecipare in modo proattivo e sistematico ai meccanismi di coordinamento istituiti dal governo per discutere le preoccupazioni relative ai crimini d’odio anticristiano e condividere dati. • Promuovere, sostenere e facilitare il dialogo e le partnership interreligiose e interconfessionali. Livello istituzionale

• Formare coalizioni ampie e inclusive con altre organizzazioni della società civile e comunità religiose o di credo per affrontare l’odio basato sulla religione o il credo, nonché questioni più ampie di tolleranza e non discriminazione. • Sostenere il governo affinché dia seguito e implementi i propri impegni OSCE e gli obblighi internazionali contro l’intolleranza nei confronti dei cristiani. • Realizzare campagne di sensibilizzazione sull’importanza di contrastare i crimini d’odio anticristiano, in coordinamento con i media, le comunità religiose o di credo e il governo. • Organizzare formazione interna sull’affrontare l’intolleranza verso i cristiani, in coordinamento con le comunità cristiane. • Condannare prontamente e senza equivoci i crimini d’odio anticristiano ed esprimere pubblicamente solidarietà alle comunità cristiane colpite. • Partecipare attivamente alle iniziative di formazione sull’affrontare l’intolleranza nei confronti dei cristiani e sulla raccolta dei dati sui Livello individuale

crimini d’odio. • Assicurarsi che il linguaggio e il comportamento siano conformi a standard basati sui diritti per tutte le comunità e non perpetuino né rafforzino pregiudizi anticristiani. • Trattare le vittime di crimini d’odio in modo sensibile e rispettoso per prevenire la vittimizzazione secondaria.

116 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane MEDIA, COMPRESI I SOCIAL MEDIA

• Organizzare campagne di sensibilizzazione sull’importanza di contrastare i crimini d’odio anticristiano, in coordinamento con le comunità religiose o di credo, le organizzazioni della società civile e il governo. • Coordinarsi con le comunità religiose o di credo e le organizzazioni della società civile per ricevere segnalazioni e preoccupazioni riguardo all’intolleranza verso i cristiani. Livello istituzionale

• Dare visibilità a dichiarazioni pubbliche e attività volte a condannare episodi e crimini d’odio anticristiano. • Sviluppare linee guida, standard o codici etici volontari per una comunicazione imparziale e accurata su questioni riguardanti la religione e il credo, inclusa la rappresentazione del Cristianesimo e delle comunità cristiane, e implementare formazione su questi temi per i giornalisti. • Adottare misure per affrontare la proliferazione di intolleranza e discriminazione online, che può sfociare in atti di violenza e crimini d’odio contro le comunità religiose o di credo, incluse le comunità cristiane. • Trasmettere informazioni e rappresentazioni imparziali e accurate sulle diverse religioni e credi, assicurandosi che le notizie si basino su fonti affidabili e siano informate da diversi punti di vista. • Partecipare attivamente a iniziative di formazione e sviluppo delle competenze sulle linee guida, standard o codici etici per una Livello individuale

comunicazione imparziale e accurata su questioni riguardanti religione e credo, incluso il Cristianesimo e le comunità cristiane. • Verificare le informazioni dei post sui social media e includere link a fonti giornalistiche affidabili. • Assicurarsi che il proprio linguaggio e comportamento rispettino uno standard basato sui diritti di tutte le comunità e non perpetuino o rafforzino pregiudizi anticristiani. • Trattare le vittime di crimini d’odio in modo sensibile e rispettoso per prevenire la vittimizzazione secondaria.

PARTE QUATTRO: Azioni suggerite ai principali stakeholder per affrontare i crimini d’odio anticristiano 117 ALLEGATI

Allegati 119 ALLEGATO 1: Casi studio I seguenti casi studio ipotetici sono stati sviluppati come risorsa formativa per individuare e lavorare con indicatori di pregiudizio.224 Pur essendo ispirati a episodi reali anticristiani segnalati a ODIHR, è importante sottolineare che la natura dei crimini d’odio anticri- stiano e le esperienze di vittimizzazione variano significativamente nella regione OSCE. Pertanto, questo insieme non esaustivo di casi studio può essere adattato per rispecchiare il contesto nazionale specifico da utilizzare nella formazione.

Durante la discussione dei casi studio con funzionari delle forze dell’ordine o altri soggetti interessati dovrebbero essere poste le seguenti domande:

• Quali domande porresti se dovessi indagare su questo episodio?

• Quali accertamenti o verifiche effettueresti?

• Quali indicatori di pregiudizio possono essere individuati in questo episodio?

224 Per ulteriori informazioni sugli indicatori di pregiudizio nei crimini d’odio contro i cristiani, vedere Parte Uno — Crimini d’odio anticristiano nella regione OSCE: caratteristiche principali.

120 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane CASO STUDIO 1: OMICIDIO

Un uomo richiedente asilo, convertitosi dall’Islam al Cristianesimo, è stato accoltellato da un uomo musulmano nel centro di accoglienza in cui entrambi risiedevano a causa della percepita apostasia religiosa della vittima. L’aggressore aveva minacciato la vittima in numerose occasioni precedenti, affermando: “Rimanderò il cadavere nel tuo Paese.” Una notte, mentre la vittima dormiva, l’aggressore è entrato nella sua stanza armato di coltello e ha gridato “Allahu Akbar” (Dio è grande) prima di colpirlo ripetutamente, anche al petto. In un’intervista successiva con la polizia, l’autore del reato ha dichiarato di considerare la vittima un apostata e, come tale, “qualcuno che meritava di morire.”

Indicatori chiave di pregiudizio

Differenze etniche, religiose o culturali tra aggressore e vittima

• La vittima era un convertito dall’Islam al Cristianesimo e l’apostasia può rappre- sentare un forte movente per crimini d’odio in determinati contesti.

Commenti, dichiarazioni scritte, gesti o graffiti

• La frase “Rimanderò il cadavere nel tuo Paese” indica ostilità legata sia alla conversione religiosa sia allo status di immigrato, rappresentando un indicatore chiave che l’attacco è stato motivato da una combinazione di pregiudizi basati sulla religione o credenze e da razzismo/xenofobia.

• Sebbene l’espressione “Allahu Akbar” di per sé non sia intrinsecamente indica- tiva di odio, in questo contesto coincide con un attacco violento, suggerendo che il suo utilizzo rientri nella giustificazione ideologica dell’aggressione.

Schemi o frequenza di crimini o incidenti precedenti

• [Qui si potrebbe aggiungere un’analisi della ripetizione di minacce o aggressioni precedenti, come indicato nel caso, per evidenziare la continuità del comporta- mento pregiudiziale.]

• La natura ripetuta delle minacce dell’aggressore evidenzia premeditazione e movente. Tali minacce dovrebbero essere documentate nel fascicolo del caso.

Allegati 121 CASO STUDIO 2: AGGRESSIONE FISICA

Un uomo e due donne Testimoni di Geova stavano svolgendo attività religiose per strada, distribuendo letteratura religiosa e conversando con i passanti. Il gruppo si rivolse a un uomo che si agitò e urlò: “Portate il vostro culto altrove!” Pochi istanti dopo, l’uomo tornò accompagnato da altre tre persone, che cominciarono a lanciare bottiglie, lattine e sassi contro il gruppo. Uno degli aggressori colpì la vittima maschile con una spranga d’acciaio, rompendogli un braccio. Una delle vittime femminili fu colpita alla testa, subendo una commozione cerebrale. Gli aggressori utilizzarono insulti a sfondo religioso durante l’attacco e danneggiarono gli scritti religiosi.

Indicatori chiave di pregiudizio

Commenti, dichiarazioni scritte, gesti o graffiti

• L’affermazione «Portate il vostro culto da un’altra parte!» indica ostilità nei confronti di credenze e pratiche religiose dei Testimoni di Geova. Il linguaggio motivato dall’odio costituisce un chiaro indicatore di pregiudizio.

• La distruzione della letteratura religiosa aggiunge un elemento di odio simbolico. Danneggiare materiali collegati a credenze religiose è spesso un modo per es- primere ostilità verso una comunità religiosa o di credo.

Luogo e tempistica

• Le vittime sono state prese di mira mentre svolgevano attività religiose. L’attacco mirava a interrompere o impedire la loro pratica religiosa, un indicatore chiave di crimine d’odio.

Natura della violenza

• Gli aggressori sono tornati con rinforzi e armi, suggerendo premeditazione e l’intento di inviare un messaggio più forte di intimidazione e di soppressione dell’espressione religiosa.

122 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane CASO STUDIO 3: MESSAGGI E GRAFFITI

Un piccolo centro comunitario cristiano, noto per la sua posizione inclusiva nei confronti delle persone LGBTI, è stato preso di mira da vandali il giorno successivo alla pubbli- cazione di informazioni relative a un evento per cristiani LGBTI sull’account social del centro. Le pareti esterne dell’edificio sono state imbrattate con grandi graffiti recanti i messaggi «Dio odia i falsi» e «Nessun posto per i peccatori», accompagnati da insulti anti-LGBTI come «degenerati» e da simboli associati all’estremismo di estrema destra, tra cui svastiche.

Indicatori chiave di pregiudizio

Commenti, dichiarazioni scritte, gesti o graffiti

• I graffiti riportavano frasi come «Dio odia i falsi» e «Nessun posto per i peccatori», espressioni spesso associate a discorsi d’odio di matrice religiosa rivolti contro le persone LGBTI, con l’intento di insinuare che esse non siano “veri” cristiani.

• Le svastiche possono richiamare lo sterminio degli appartenenti alla comunità LGBTI nei campi di concentramento nazisti durante la Seconda guerra mondiale.

Gruppi organizzati mossi da odio

• La presenza di svastiche e simboli di estrema destra suggerisce che l’attacco possa avere un movente ideologico. I gruppi di estrema destra prendono spesso di mira sia comunità religiose o di credo, sia persone LGBTI.

Luogo e tempistica

• L’attacco ha preso di mira un centro comunitario cristiano, indicando che i re- sponsabili hanno scelto l’istituzione anche per la sua affiliazione religiosa.

• L’attacco è avvenuto dopo che il centro aveva pubblicato informazioni relative a un evento per cristiani LGBTI, suggerendo che la posizione inclusiva del centro nei confronti delle persone LGBTI abbia rappresentato un fattore scatenante.

Allegati 123 CASO STUDIO 4: MINACCE

Una donna Testimone di Geova è stata minacciata di violenza fisica dal marito per aver studiato la Bibbia con i propri figli. La Bibbia della vittima è stata confiscata dal marito, che in precedenza aveva tentato di costringerla a convertirsi all’Islam. La vittima era riluttante a denunciare l’incidente alle autorità, temendo lo stigma e ulteriori ritorsioni familiari.

Indicatori chiave di pregiudizio

Luogo e tempistica

• L’incidente si è verificato dopo che l’autore ha scoperto che la vittima stava studi- ando la Bibbia con i propri figli.

Schemi o frequenza di precedenti reati o incidenti

• I ripetuti tentativi di coercizione religiosa per costringere la vittima a convertirsi all’Islam costituiscono un indicatore di pregiudizio, così come l’uso della forza o dell’intimidazione per raggiungere tale obiettivo.

Natura della violenza

• Il contesto di violenza domestica è significativo, in particolare per il ruolo del controllo religioso esercitato come parte della violenza di genere. La confisca della Bibbia rappresenta una forma di controllo religioso che mira a impedire alla vittima di praticare la propria fede.

124 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane CASO STUDIO 5: DANNEGGIAMENTO DELLA PROPRIETÀ

Al suo arrivo la domenica mattina un sacerdote di una chiesa ortodossa ha scoperto che erano stati arrecati ingenti danni alla chiesa e al cimitero adiacente. Tre grandi vetrate raffiguranti importanti icone religiose erano state infrante con pietre e una grande croce sull’altare era stata abbattuta e danneggiata. La porta d’ingresso principale della chiesa presentava profondi graffi nel legno e la serratura era stata forzata. Vicino all’ingresso è stata rinvenuta una bottiglia contenente liquido infiammabile. Nel cimitero, otto lapidi erano state abbattute o distrutte e su altre i nomi dei defunti erano stati graffiati. Anche statue raffiguranti simboli religiosi nel cimitero sono state danneggiate durante l’attacco.

Indicatori chiave di pregiudizio

Commenti, dichiarazioni scritte, gesti o graffiti

• La distruzione deliberata delle vetrate raffiguranti icone religiose, della croce sull’altare e delle statue con simboli religiosi costituisce un attacco diretto all’identità religiosa della comunità.

Luogo e tempistica

• L’attacco ha preso di mira una chiesa ortodossa, luogo di culto, e il cimitero adia- cente. I siti religiosi sono spesso scelti per inviare un messaggio di odio all’intera comunità.

• L’attacco è avvenuto di notte o nelle prime ore del mattino, prima della funzione domenicale, in un momento in cui la chiesa era vuota. Colpire i luoghi di culto “fuori orario” riflette spesso pianificazione e intenzionalità.

Natura della violenza

• La presenza di una bottiglia con liquido infiammabile suggerisce un possibile piano premeditato di incendio doloso, una tattica comune negli attacchi contro i luoghi di culto.

Allegati 125 Principali insegnamenti

• Individuare gli indicatori di pregiudizio: riconoscere i moventi basati sull’odio e i segni distintivi dei crimini d’odio.

• Competenze investigative: porre le domande giuste e raccogliere le prove adeguate.

• Quadri giuridici: applicare le definizioni nazionali e quelle dell’OSCE in materia di crimini d’odio.

• Approccio incentrato sulla vittima: sostenere la vittima, adottare pratiche che tengano in considerazione il trauma e rassicurare la comunità colpita.

• Valutazione del rischio: rilevare precocemente i segnali di un’escalation basata sull’odio e intervenire.

• Sensibilità culturale e alfabetizzazione religiosa: affrontare le differenze religiose e culturali con rispetto e comprensione.

126 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane ALLEGATO 2: Cristianesimo – breve introduzione per le forze dell’ordine Il presente allegato è una risorsa che i funzionari delle forze dell’ordine e altri portatori di interesse possono utilizzare per comprendere meglio le principali denominazioni cristiane, i loro precetti, le loro pratiche e tradizioni. Si basa sulla pubblicazione Safer and Stronger Communities in Europe (SASCE)225 – A Practical Guide to Law Enforcement for Safer and Stronger Communities in Europe (Guida pratica per le forze dell’ordine per comunità più sicure e solide in Europa), nonché sulle informazioni fornite da esperti, accademici e membri delle comunità cristiane durante la fase di consultazione per la redazione di questa Guida.

Occorre sottolineare che le pratiche descritte in questa sezione sono presentate in modo generico e non possono rendere pienamente giustizia alla diversità di usi e tradizioni esistenti all’interno delle comunità cristiane nella regione OSCE. Si invitano, pertanto, le forze dell’ordine e gli altri portatori di interesse a interagire e collaborare strettamente con le diverse comunità cristiane locali per acquisire una comprensione più approfondita della loro storia, background, precetti, pratiche e tradizioni specifiche. Ciò migliorerà la qualità del rapporto con le comunità in questione e potenzierà la capacità di risposta ai crimini d’odio anticristiano e alle minacce alla sicurezza.

CHE COS’È IL CRISTIANESIMO?

Il Cristianesimo è una religione monoteista abramitica con circa 2.000 anni di storia. Il termine “cristiano” designa i seguaci di Cristo. Il Cristianesimo si fonda sugli insegna- menti, la vita e la persona di Gesù Cristo (Gesù di Nazareth),226 riconosciuto dai cristiani come il Messia, Figlio di Dio e Salvatore del mondo.227 La maggior parte dei cristiani crede nel Dio trino (Trinità): Padre, Figlio e Spirito Santo. Il simbolo più importante del Cristianesimo è la Croce e il testo normativo di riferimento per tutti i cristiani è la Bibbia (Sacra Scrittura).

225 A practical guide to law enforcement for safer and stronger communities in Europe (SASCE), pp. 22–39 (Guida pratica per le forze dell’ordine per comunità più sicure e solide in Europa). SASCE è un progetto finanziato dalla Commissione Europea che mira ad aumentare la sicurezza nei luoghi di culto e nei loro dintorni, nonché all’interno e tra le comunità cristiane, buddhiste, musulmane e ebraiche. 226 Nato a Betlemme, nella Giudea sotto il controllo romano, intorno al 6–4 a.C. e morto a Gerusalemme, Giudea, Impero Romano, nel 30 o 33 d.C. 227 Questo titolo si riferisce allo status di Gesù come Figlio divino di Dio Padre.

Allegati 127 Più di un terzo della popolazione mondiale si identifica come cristiana (circa 2,4 miliardi di persone). Di seguito una breve descrizione, non esaustiva, delle principali denomi- nazioni cristiane:

• Chiesa ortodossa orientale. È una comunione di Chiese sorelle autocefale e decentralizzate, organizzate in patriarcati e unite dalla stessa fede, vita sacramentale, struttura e disciplina canonica. La sua teologia si fonda sulla Bibbia e sulla tradizione antica, che incorpora decreti dogmatici e insegnamenti quali la liturgia divina, i sacramenti, le icone, il digiuno, la venerazione dei santi e il calendario liturgico.

• Chiesa cattolica romana. È la più grande Chiesa del mondo; si fonda sulla tradizione e sulla Bibbia come principali fonti e ha una struttura clericale centralizzata e gerarchica. Il capo della Chiesa è il Papa, Vescovo di Roma e Sovrano dello Stato della Città del Vaticano. Il cattolicesimo attribuisce grande importanza alla tradizione, ai rituali e all’autorità del Papa, nonché alla messa, ai sacramenti, alla confessione, al purgatorio e alle indulgenze, alla venerazione di Maria, dei santi e del Rosario.

• Protestantesimo. È un ampio movimento con varie diramazioni e strutture diversificate, che pone l’accento sulla Bibbia come unica fonte di autorità, fede e insegnamento della salvezza. Nel mondo, i protestanti appartengono a un’ampia varietà di denominazioni, tra cui il luteranesimo, il calvinismo, l’anabattismo, il battismo, il metodismo, l’evangelicalismo e il pentecostalismo. Ciò si traduce in differenti correnti teologiche e, in generale, in un minor numero di rituali rispetto alle tradizioni ortodossa o cattolica. Dalla metà del XX secolo, la maggior parte delle denominazioni protestanti ammette le donne al ministero pastorale.

• Anglicanesimo. Deriva dalle pratiche, dalla liturgia e dall’identità della Chiesa d’Inghilterra e della Comunione anglicana mondiale. I suoi aderenti sono chiamati anche episcopaliani in alcuni Paesi. La fede si fonda sulla Bibbia, sui Trentanove Articoli di Religione228 e sui Books of Homilies.229 Alcuni elementi distintivi sono la gerarchia episcopale con autonomia regionale e la tradizione e successione apostolica.230

• Testimoni di Geova. Si tratta di un movimento cristiano centralizzato, non trinitario e restaurazionista,231 nato dal movimento degli Studenti Biblici. La Bibbia

228 Thirty Nine Articles of Religion (I trentanove articoli di religione) sono enunciati di dottrina e prassi religiosa nell’anglicanesimo. 229 I Books of Homilies sono due volumi che raccolgono sermoni sulla dottrina religiosa e riformata dell’anglicanesimo. 230 La successione apostolica si riferisce alla trasmissione ecclesiastica dell’autorità dagli apostoli ai leader religiosi. 231 Il restaurazionismo indica un movimento interno al Cristianesimo che mira a ripristinare credenze, pratiche e strutture religiose come descritte nel Nuovo Testamento.

128 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane e la Traduzione del Nuovo Mondo delle Sacre Scritture (TNM) sono i testi religiosi di riferimento. Una caratteristica fondamentale è l’evangelizzazione attraverso la distribuzione di letteratura. I Testimoni di Geova seguono dottrine scritturali, rifiutano l’immortalità dell’anima e l’inferno, e sono obiettori di coscienza rispetto al servizio militare, al saluto ai simboli nazionali e alle trasfusioni di sangue. Non osservano alcune festività cristiane comuni, come il Natale e la Pasqua.

• Mormonismo. I mormoni sono i seguaci della Chiesa di Gesù Cristo dei santi degli ultimi giorni. Hanno una gerarchia teocratica guidata da una presidenza, credono nella concezione cristiana di Dio e Gesù, ma rifiutano la Trinità. La Bibbia e il Libro di Mormon sono le fonti principali e le dottrine essenziali includono il battesimo, la progressione, le ordinanze sacre (come il battesimo per i defunti e il matrimonio eterno), la decima232 e la carità, il servizio sociale e umanitario, la Parola di Saggezza,233 il digiuno234 e l’osservanza del sabato.

• Chiesa avventista del settimo giorno. È una denominazione del protestantesimo avventista con una struttura gerarchica e rappresentativa. Le dottrine principali includono la Trinità, la Bibbia come testo sacro fondamentale, il giudizio investigativo e l’osservanza del sabato (sabato ebraico). La Chiesa pone forte enfasi su uno stile di vita salutare e osserva le leggi dietetiche ebraiche.

Raccomandazioni

• Dialogare con la comunità e tenere conto della loro percezione degli indicatori di pregiudizio in caso di attacco, vandalismo o episodi simili.

• Dal momento che ogni denominazione cristiana fa parte di una struttura più ampia di comunità e istituzioni religiose, una minaccia rivolta a una di esse potrebbe non rappresentare un episodio isolato. Per garantire una risposta com- pleta in caso di attacco, è consigliabile consultare i rappresentanti delle comunità per ottenere valutazioni e informazioni approfondite.

232 La decima consiste nel versamento di un decimo del reddito annuale come contributo a un’organizzazione religiosa o a un luogo di culto. 233 La Parola di Saggezza si riferisce a un insieme di norme salutistiche nel mormonismo, incluse nelle loro Scrit- ture. Stabilisce principi dietetici e di stile di vita, indicando cosa evitare, cosa usare con moderazione e cosa accogliere. 234 Il sabato, secondo il mormonismo, è osservato ogni domenica come giorno di riposo, di servizio e di culto.

Allegati 129 LUOGHI DI CULTO

A seconda della denominazione, il luogo di culto cristiano può essere chiamato “chiesa”, “cattedrale”, “basilica”, “cappella”, “tempio”, “casa del Signore” o “Sala del Regno”. In generale, la struttura di una chiesa tradizionale comprende:

• lo spazio di accoglienza;

• lo spazio principale della congregazione (navata, naos);

• il santuario (altare, presbiterio), dove vengono celebrati i sacramenti;

• absidi laterali con altari secondari o spazi per il coro religioso;

• eventuali logge (per organo o coro), pulpito o ambone (struttura rialzata per la predicazione), cripta (spazio sotterraneo sotto il presbiterio con diverse funzioni) e deambulatorio (corridoio che gira intorno all’altare).

In alcune tradizioni protestanti la struttura dell’edificio ecclesiale è meno definita, ma quasi sempre comprende una sala di culto con un’area dedicata al pulpito.

Spazi sacri

Dopo la consacrazione, in alcune tradizioni cristiane il luogo di culto diventa spazio sacro. Ad esempio, l’accesso ai templi della Chiesa di Gesù Cristo dei santi degli ultimi giorni può essere limitato ai soli fedeli mormoni. In alcune tradizioni cristiane anche i cimiteri vengono consacrati e sono considerati spazi sacri.

Il santuario (altare) è l’area più sacra in un luogo di culto cristiano, e in alcune denomi- nazioni solo il sacerdote può accedervi. L’altare è solitamente rialzato e/o separato da una balaustra (cancellata del presbiterio), da un jubé, da un’iconostasi o da un muro di icone. Al centro dell’altare si trova una tavola (chiamata “altare”, “tavola della Comunione” o “tavola del Signore”, a seconda della denominazione).

Possono inoltre esistere spazi sacri al di fuori dei luoghi di culto, come siti di pellegri- naggio e altari o santuari mantenuti in abitazioni private o in spazi pubblici.

Oggetti sacri

I luoghi di culto cristiani spesso custodiscono oggetti sacri come crocifissi, icone, statue, calici, reliquie, modellini, libri di preghiera e pale d’altare. Possono essere realizzati in vari materiali (metalli preziosi, pietra, legno), decorati con gemme o avere valore storico.

130 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane Gli oggetti sacri possono essere collocati in qualsiasi punto all’interno del luogo di culto, ma si trovano spesso al centro degli spazi più sacri. Nelle tradizioni cattolica e ortodossa, la mensa dell’altare ospita frequentemente il tabernacolo, un contenitore chiuso a chiave in cui viene conservata l’Eucaristia consacrata,235 ovvero le ostie.236 Il tabernacolo è solitamente realizzato in metalli preziosi, pietra o legno. Nelle Chiese cattolica e orto- dossa, sull’altare si trovano anche il Vangelo (racchiuso in copertine finemente decorate in oro e argento) e un panno (antimension), nel quale sono inseriti piccoli frammenti di reliquie sacre.

Raccomandazioni

• Salvo situazioni di emergenza, chiedere sempre il permesso prima di entrare in un luogo di culto o di toccare oggetti sacri.

• Trattare con il massimo rispetto tutti gli oggetti presenti negli spazi sacri di un luogo di culto cristiano.

• In caso di incidente che colpisca un luogo di culto cristiano, dialogare con la comunità per valutare l’impatto sugli spazi e sugli oggetti sacri come possibili indicatori di pregiudizio.

PRINCIPALI EVENTI RELIGIOSI, FESTE E FESTIVITÀ CRISTIANE

Il calendario cristiano comprende numerose date speciali comuni a molte denominazioni. Ecco un elenco non esaustivo delle principali festività:

• Domenica. Primo giorno della settimana per i cristiani, è il giorno della resurrezione di Gesù Cristo. Per la maggior parte delle denominazioni è giorno di riposo dedicato al culto (“Messa/Eucaristia”, “Divina Liturgia”, “Culto”).

• Natale. Celebrazione della nascita di Gesù. La preparazione avviene tramite l’Avvento (quattro settimane) per cattolici, anglicani e protestanti, e con un periodo di quaranta giorni per gli ortodossi. Si celebra il 25 dicembre nella tradizione occidentale e il 6/7 gennaio in quella orientale.

• Pasqua. Celebrazione della resurrezione di Gesù Cristo. La data varia ogni anno, in base al primo plenilunio dopo l’equinozio di primavera (21 marzo).

235 L’Eucaristia è uno dei riti centrali in alcune denominazioni cristiane, in particolare nell’Ortodossia orientale, nel Cattolicesimo romano e in alcune tradizioni protestanti, e prevede il consumo del pane consacrato (ostia) e del vino come corpo e sangue di Gesù Cristo. 236 L’ostia è il pane consacrato utilizzato durante l’Eucaristia.

Allegati 131 • Ascensione. Si celebra 40 giorni dopo Pasqua (sempre di giovedì), ricordando l’ascensione di Gesù Cristo al cielo.

• Pentecoste. Si celebra 50 giorni dopo Pasqua, ricordando la discesa dello Spirito Santo sugli apostoli.

• Assunzione/Dormizione. Festa cattolica e ortodossa dedicata a Maria, madre di Gesù. Nel cattolicesimo ricorda l’assunzione corporea in cielo; nell’ortodossia, la “Dormizione della Madre di Dio”.

Raccomandazioni

• Molte persone che non partecipano regolarmente alle funzioni lo fanno in occasione delle principali festività, rendendo i luoghi di culto affollati e le aree circostanti molto trafficate.

• Ogni festività o denominazione può avere specifiche esigenze di sicurezza e or- dine pubblico; è importante parlare con la comunità per conoscere usi e pratiche locali.

• Alcune celebrazioni si svolgono a mezzanotte anziché di giorno, il che può richiedere una pianificazione aggiuntiva di risorse.

• Occorre discrezione nell’uso di foto, video o registratori durante gli eventi religi- osi, poiché le regole variano tra le diverse denominazioni.

Eventi cristiani negli spazi pubblici

Oltre alle celebrazioni nei luoghi di culto, alcune tradizioni cristiane prevedono eventi in spazi pubblici:

• Processioni. Eventi religiosi formali in cui gruppi organizzati percorrono le vie pubbliche in maniera cerimoniale. Sono frequenti durante la Settimana Santa, per le Rogazioni e la Candelora.237

• Predicazione pubblica, evangelizzazione porta a porta. Praticata da alcune denominazioni (come Testimoni di Geova e protestanti), consiste nel diffondere messaggi religiosi casa per casa o nello spazio pubblico, spesso con distribuzione di pubblicazioni.

237 La Candelora è una festività cristiana che si celebra il 2 febbraio per commemorare la purificazione della Vergine Maria nel Tempio di Gerusalemme, quaranta giorni dopo la nascita di Gesù Cristo.

132 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane • Pellegrinaggi. Viaggi religiosi verso luoghi santi di particolare significato (ad esempio, siti legati al Nuovo Testamento o a eventi successivi). Monasteri e altri luoghi religiosi costituiscono spesso destinazioni per pellegrinaggi e celebrazioni.

Raccomandazioni

• Per garantire un’efficace gestione degli eventi cristiani nello spazio pubblico, è essenziale che le forze dell’ordine si incontrino con le comunità cristiane per comprendere la portata dell’evento, discutere le loro esigenze, valutare i rischi per la sicurezza e allocare le risorse necessarie per assicurare risposte rapide.

• Durante le processioni, il percorso programmato e le strade limitrofe avranno spesso un flusso continuo di persone, che richiederà considerazioni specifiche.

• I pellegrinaggi, in particolare nelle aree rurali, possono aumentare i rischi legati al controllo delle folle e del traffico.

• I reati opportunistici, come borseggi, atti di vandalismo e furti, possono aumen- tare durante gli eventi cristiani negli spazi pubblici. Si raccomanda, quindi, di potenziare i servizi di emergenza e di pattugliamento in queste occasioni.

ETICHETTA SOCIALE

Restrizioni alimentari

Le restrizioni alimentari variano a seconda della denominazione e della tradizione cristiana, anche se alcune pratiche comuni comprendono digiuno e astinenza. Il digiuno prevede la riduzione totale o parziale dell’assunzione di cibo, mentre l’astinenza rappre- senta il divieto di consumare determinati alimenti, come carne, maiale, pesce, latticini, dolci, caffè o tè, alcolici, ecc.

Alcune denominazioni cristiane si astengono dal consumo di carne nei giorni di venerdì o in occasione di eventi religiosi come il Mercoledì delle Ceneri.

La Quaresima è un periodo di digiuno, astinenza ed elemosina della durata di quaranta giorni, compreso tra il Mercoledì delle Ceneri e la Pasqua. È particolarmente rilevante nel cattolicesimo e nell’ortodossia orientale; in misura minore nel protestantesimo e nell’anglicanesimo.

Allegati 133 Raccomandazioni

• È opportuno essere informati e rispettosi delle restrizioni alimentari delle varie denominazioni cristiane, soprattutto quando una vittima di crimine d’odio an- ticristiano si trova sotto la cura o la responsabilità della polizia.

Contatto fisico e perquisizioni personali

Il livello di contatto fisico può variare in base a cultura, denominazione e grado di con- servatorismo, ma il rispetto dei confini personali è centrale. Alcuni cristiani scelgono di non stringere la mano o avere contatti fisici con persone dell’altro sesso, eccetto che con genitori, fratelli o coniugi.

Raccomandazioni

• Per rispettare i confini personali, seguire il metodo di saluto adottato dall’indi- viduo della comunità cristiana.

• Interviste e perquisizioni personali necessarie nell’ambito di indagini su crimini d’odio anticristiano dovrebbero essere condotte da agenti dello stesso sesso. Se ciò non è possibile, è raccomandato spiegarlo preventivamente e offrire alla per- sona perquisita la possibilità di farsi accompagnare da un membro della propria comunità.

Leader religiosi

I leader religiosi cristiani (clero)238 guidano i membri delle comunità nelle pratiche reli- giose come il culto, la vita spirituale e i riti. Le loro vesti liturgiche sono spesso distintive (es. abiti di sacerdoti o suore). Alcune comunità cristiane hanno una struttura gerarchica governata da un consiglio (sinodo), presieduto da leader di alto rango come un primate, un arcivescovo o un metropolita

Raccomandazioni

• Le forze dell’ordine dovrebbero interagire e coordinarsi con i leader religiosi e i rappresentanti delle comunità cristiane, rispettando la loro libertà di gestione interna.

238 Un gruppo di leader religiosi, il cui titolo specifico varia a seconda della denominazione cristiana.

134 Comprendere i crimini d’odio anticristiano e rispondere alle esigenze di sicurezza delle comunità cristiane • Si raccomanda di acquisire familiarità con la struttura del clero delle comunità locali e con le specificità rilevanti (riti, abiti religiosi).239

• In caso di potenziale crimine d’odio anticristiano, in particolare quando la vit- tima era facilmente identificabile, le forze dell’ordine dovrebbero fare riferimento alla sezione sulle differenze etniche, religiose o culturali tra aggressore e vittima per ulteriori informazioni sulle motivazioni di pregiudizio anticristiane.

Ingresso nei luoghi di culto

Per la maggior parte delle denominazioni cristiane è consuetudine che gli uomini si tolgano il cappello entrando in un luogo di culto, mentre le scarpe devono rimanere indossate. Si raccomanda di indossare abiti modesti e rispettosi quando si entra in un luogo di culto o si interagisce con una comunità cristiana. Alcuni luoghi di culto possono avere codici di abbigliamento più rigidi (es. copricapo), ma generalmente non ci si aspetta che le donne non cristiane li indossino.

Raccomandazioni

• Informarsi preventivamente e rispettare le consuetudini della comunità o delle comunità locali con cui si interagisce.

239 Ad esempio, le suore, soprattutto nel cattolicesimo romano e nell’ortodossia orientale, tendono a portare un anello nuziale come simbolo del loro matrimonio spirituale con Gesù Cristo.

Allegati 135

Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa

Praktyczny przewodnik Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa

Praktyczny przewodnik Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa. Praktyczny przewodnik

Tłumaczenie: Master Agnieszka Burnus

Wydawca: Biuro Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka OBWE (ODIHR) ul. Miodowa 10 00–251 Warszawa Polska

www.osce.org/odihr

© OBWE/ODIHR 2026

Treść niniejszej publikacji można swobodnie wykorzystywać i kopiować do celów edukacyjnych oraz innych celów niekomercyjnych pod warunkiem, że każda taka reprodukcja będzie opatrzona informacją o źródle pochodzenia, tj. OBWE/ODIHR.

ISBN: 978-92-9271-491-8

Projekt: Homework

[Kod QR]

Niniejszy przewodnik stanowi część serii publikacji poświęconych przestępstwom z nienawiści na tle religijnym oraz potrzebom społeczności religijnych lub wyznaniowych w zakresie bezpieczeństwa. Podziękowania ODIHR wyraża wdzięczność wszystkim przedstawicielom władz, środowisk akademic- kich, niezależnym ekspertom, działaczom społeczeństwa obywatelskiego oraz członkom wspólnot chrześcijańskich, którzy wzięli udział w procesie konsultacji prowadzącym do powstania niniejszego przewodnika. Szczególne podziękowania kierujemy do nastę- pujących osób za ich wkład w opracowanie tego przewodnika: Anna Maria Djordjevic, Tatyana Gribanova oraz Mine Yildirim. Polskie tłumaczenie przygotował Pallotyński Sekretariat Misyjny. Druk polskiej edycji sfinansował Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego SAC im. ks. Witolda Zdaniewicza. Spis treści

Podziękowania 3 Przedmowa 6 Streszczenie 8 Wprowadzenie 11

CZĘŚĆ PIERWSZA: ZROZUMIENIE WYZWAŃ ZWIĄZANYCH Z PRZESTĘPSTWAMI Z NIENAWIŚCI WOBEC CHRZEŚCIJAN 19 I. Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan w regionie OBWE: kontekst 20 II. Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan w regionie OBWE: główne cechy 36 III. Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan w regionie OBWE: skutki 50

CZĘŚĆ DRUGA: ZOBOWIĄZANIA OBWE I MIĘDZYNARODOWE STANDARDY DOTYCZĄCE NIETOLERANCJI WOBEC CHRZEŚCIJAN ORAZ KLUCZOWE ZASADY DOTYCZĄCE PRZECIWDZIAŁANIA PRZESTĘPSTWOM Z NIENAWIŚCI WOBEC CHRZEŚCIJAN 59 I. Zobowiązania polityczne oraz zobowiązania międzynarodowe 60 II. Kluczowe zasady kierujące działaniami na rzecz przeciwdziałania przestępstwom z nienawiści wobec chrześcijan oraz zaspokajania potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa 69 1. Zasady oparte na prawach człowieka 69 2. Zasady kompleksowe, holistyczne i oparte na współpracy 70 3. Zasady partycypacyjne 72 4. Zasada „nie szkodzić” 73 5. Podejście skoncentrowane na ofierze (victim–centred) 74 6. Wrażliwość na płeć 75 7. Przejrzystość 76 CZĘŚĆ TRZECIA: REAGOWANIE NA PRZESTĘPSTWA Z NIENAWIŚCI WOBEC CHRZEŚCIJAN. WYZWANIA ZWIĄZANE Z BEZPIECZEŃSTWEM SPOŁECZNOŚCI CHRZEŚCIJAŃSKICH 77 Praktyczne kroki 78 1. Uznanie faktu istnienia problemu 78 2. Promowanie edukacji, podnoszenie świadomości oraz dialog międzywyznaniowy i międzyreligijny 80 3. Gromadzenie danych dotyczących przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan, w tym we współpracy ze społecznościami chrześcijańskimi i społeczeństwem obywatelskim 93 4. Budowanie zaufania między rządem a społecznościami chrześcijańskimi 100 5. Współpraca ze wspólnotami chrześcijańskimi w celu skutecznego reagowania na zagrożenia związane z przestępstwami z nienawiści 104 6. Uspokajanie społeczności w przypadku przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan 110 7. Zapewnienie wsparcia ofiarom przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan 114

CZĘŚĆ CZWARTA: DZIAŁANIA PROPONOWANE DLA KLUCZOWYCH INTERESARIUSZY NA RZECZ PRZECIWDZIAŁANIA PRZESTĘPSTWOM Z NIENAWIŚCI WOBEC CHRZEŚCIJAN 119

ZAŁĄCZNIKI 133 ZAŁĄCZNIK 1: Studia przypadków 134 ZAŁĄCZNIK 2: Chrześcijaństwo – krótkie wprowadzenie dla organów ścigania 141 Przedmowa W ostatnich latach społeczności chrześcijańskie w całym regionie OBWE doświadczają wielorakich aktów nienawiści, poczynając od aktów wandalizmu (np. graffiti, napisy) aż po groźby, napaści fizyczne i morderstwa. Ataki te kierowane są przeciwko wielu różnym wspólnotom chrześcijańskim. Agresja i przemoc wywołują trwałą traumę u ofiar, ich rodzin oraz całych społeczności, a pozostawione bez odpowiedzi mogą prowadzić do naruszenia pokoju i bezpieczeństwa oraz podważać stabilność społeczeństw i całego regionu.

Każdy incydent motywowany uprzedzeniami wobec chrześcijan jest atakiem nie tylko na osoby lub mienie, lecz także na podstawowe wartości stanowiące fundament funkcjo- nowania demokratycznych społeczeństw, takie jak wolność religijna, godność, wzajemny szacunek i równość.

Szczególnie naglący charakter tej kwestii wynika z faktu, że przestępstwa z nienawiści na tle religijnym są często bagatelizowane i niezgłaszane, a względy polityczne często prowadzą do ich ignorowania. Każda forma nienawiści na tle religijnym lub dotycząca przekonań powinna zostać jednoznacznie potępiona i potraktowana z taką samą powagą jak wszystkie inne przestępstwa z nienawiści. Jeżeli w społeczeństwie akty nienawiści religijnej uznaje się wybiórczo lub się je minimalizuje, prowadzi to do wytworzenia niebezpiecznego precedensu, który sprzyja utrwalaniu nietolerancji i podważa zasadę, że wszystkie religie i przekonania zasługują na równą ochronę prawną. Podobnie jak w każdym innym przypadku stygmatyzowania „inności”, uprzedzenia kierowane wobec chrześcijan zagrażają nie tylko bezpieczeństwu osób wierzących, lecz także szeroko pojętej strukturze pluralistycznych, otwartych i równych społeczeństw.

Zwalczanie nienawiści religijnej wymaga kompleksowego, przekrojowego i zintegrowa- nego podejścia, ponieważ akty te rzadko są odosobnionymi przypadkami; często są one symptomami szerszych podziałów społecznych, systemowych uprzedzeń i wzrastającej nietolerancji. Ramy prawne odgrywają istotną rolę w zapobieganiu przestępstwom z nienawiści i w ich karaniu, ale samo ustawodawstwo nie wystarczy. Równie istotna jest edukacja, która od najmłodszych lat promuje wzajemne zrozumienie, eliminuje szkodliwe stereotypy i sprzyja kulturze szacunku. Dialog międzywyznaniowy może niwelować podziały między społecznościami oraz zachęcać do empatii i solidarności ponad podziałami religijnymi. Odpowiedzialność mediów, kampanie uświadamiające społeczeństwo oraz usługi wsparcia dla ofiar również przyczyniają się do tworzenia integracyjnego środowiska, w którym społeczności chrześcijańskie – a także wszystkie inne – mogą czuć, że są bezpieczne i otoczone szacunkiem. Wieloaspektowa strategia daje możliwości, by w sposób zarówno prewencyjny, jak i reaktywny, zajmować się problemami leżącymi u podstaw nietolerancji.

6 Jednym z zadań Biura Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka OBWE (ODIHR) jest wspieranie państw-członków OBWE w ich wysiłkach na rzecz przeciwdziałania nietolerancji wobec chrześcijan. Państwa zrzeszone w OBWE wielokrotnie potępiały nietolerancję i dyskryminację ze względu na religię lub przekonania, w tym wobec chrześcijan, i zobowiązały się do przeciwdziałania tym zjawiskom. W decyzji Rady Mini- sterialnej z Madrytu z 2007 r. wezwano przedstawicieli politycznych do zdecydowanego potępienia przejawów nietolerancji wobec chrześcijan. W decyzji Rady Ministerialnej z Kijowa z 2013 r. wezwano państwa uczestniczące do zapobiegania nietolerancji, prze- mocy i dyskryminacji ze względu na religię lub przekonania (w tym wobec chrześcijan), oraz do przyjęcia polityki promującej poszanowanie i ochronę miejsc kultu religijnego.

Niniejszy przewodnik jest najnowszą publikacją ODIHR poświęconą przestępstwom z nienawiści i potrzebom społeczności, których bezpieczeństwo zostało zagrożone. Wcześniejsze publikacje to: „Zrozumienie antysemickich przestępstw z nienawiści i zapewnienie bezpieczeństwa społecznościom żydowskim. Praktyczny przewodnik” oraz „Zrozumienie przestępstw z nienawiści wobec muzułmanów i zaspokajanie potrzeb społeczności muzułmańskich w zakresie bezpieczeństwa. Praktyczny przewodnik”. W niniejszym przewodniku ODIHR przedstawia zestaw kompleksowych zaleceń, które mają pomóc państwom uczestniczącym w podejmowaniu praktycznych kroków w celu realizacji tych zobowiązań. Zalecenia mają w szczególności na celu wzmocnienie współ- pracy między organami państwowymi (w tym organami ścigania) a społecznościami chrześcijańskimi w celu rozwiązywania problemów związanych z bezpieczeństwem tych społeczności.

Niniejszy przewodnik jest efektem obszernego i kompleksowego procesu konsultacji z eks- pertami i przedstawicielami państw zrzeszonych w OBWE, a także z przedstawicielami organizacji społeczeństwa obywatelskiego i społeczności chrześcijańskich. Opracowanie przewodnika było możliwe dzięki wsparciu finansowemu Węgier, Włoch i Polski.

Maria Telalian Dyrektor ODIHR

7 Streszczenie PRZED JAKIMI WYZWANIAMI STOIMY?

Do przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan dochodzi w całym regionie OBWE. Przestępstwa te wymierzone są w kobiety i mężczyzn, chłopców i dziewczęta wyznania chrześcijańskiego, a także w osoby lub społeczności postrzegane jako chrześcijańskie lub jako z nimi związane. Ofiarami aktów przemocy i wandalizmu wobec chrześcijan padają również instytucje chrześcijańskie, co obejmuje miejsca kultu, cmentarze i pomniki.

Przestępstwa motywowane nietolerancją wobec chrześcijan wywierają głęboki wpływ nie tylko na konkretne ofiary ataków, ale także na codzienne funkcjonowanie pozostałych chrześcijan i całych chrześcijańskich społeczności. Skutki przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan i wiążące się z tym wyzwania w zakresie bezpieczeństwa mogą wpływać na sposób, w jaki chrześcijanie wyrażają swoją tożsamość religijną oraz jak sprawują praktyki religijne, a ponadto mają wpływ na życie społeczne i wspólnotowe, co może przejawiać się np. poprzez:

• niechęć do uczestniczenia w nabożeństwach oraz niechęć do rozpowszechniania literatury religijnej i do publicznego określania siebie jako chrześcijanie; niechęć do otwartej rozmowy na temat swojej wiary lub do noszenia symboli religijnych lub ubrań wskazujących na wiarę;

• niechęć do organizowania i promowania uroczystości i świąt religijnych oraz tym podobnych wydarzeń – z obawy przed potencjalnymi atakami;

• zwiększanie nakładów na środki bezpieczeństwa w miejscach kultu, co może nadwyrężać zasoby społeczności chrześcijańskich (i zmniejszać ich zasoby przeznaczane na działalność religijną, kulturalną i społeczną);

• odwoływanie wydarzeń lub zamykanie inicjatyw społecznych prowadzonych przez organizacje chrześcijańskie z powodu powtarzających się ataków na instytucje i wydarzenia prowadzone przez chrześcijan; oraz

• samoizolację od ogółu społeczeństwa z powodu ciągłych zagrożeń oraz braku wsparcia instytucjonalnego lub – w skrajnych przypadkach – przeniesienie się społeczności w inne miejsce w poszukiwaniu bezpieczeństwa i swobody wyznawania swojej religii.

8 DLACZEGO JEST TO WAŻNE DLA PAŃSTW UCZESTNICZĄCYCH?

Państwa uczestniczące w OBWE zobowiązały się do rozpoznawania, rejestrowania i zgłaszania przestępstw z nienawiści motywowanych uprzedzeniami wobec chrześcijan oraz wspierają wysiłki instytucji OBWE na rzecz opracowywania skutecznych i kom- pleksowych środków reagowania na przestępstwa z nienawiści.

Państwa zobowiązały się do podjęcia działań mających na celu „zapobieganie nietole- rancji, przemocy i dyskryminacji ze względu na religię lub przekonania, w tym wobec chrześcijan”, a także do „przyjęcia polityki promującej poszanowanie i ochronę miejsc kultu i obiektów religijnych, zabytków religijnych, cmentarzy i sanktuariów przed aktami wandalizmu i zniszczeniem”1. W szeregu decyzji Rady Ministerialnej powtarza się stwierdzenie, że przestępstwa z nienawiści stanowią zagrożenie dla bezpieczeństwa osób i dla spójności społecznej, a także mogą prowadzić do konfliktów i przemocy na szerszą skalę2.

CO MOGĄ ZROBIĆ RZĄDY?

Rządy mogą podjąć szereg działań w celu rozwiązania problemu przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan. Mogą one:

• uznać, że przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan stanowią poważne zagrożenie nie tylko dla bezpieczeństwa jednostek i społeczności, ale także, w szerszym ujęciu, dla spójności społecznej i bezpiecznego funkcjonowania społeczeństwa, a zatem wymagają szybkich, skoordynowanych i kompleksowych reakcji;

• natychmiast i jednoznacznie potępiać wszystkie przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan i publicznie wyrażać solidarność z dotkniętymi nimi społecznościami chrześcijańskimi;

• opracować kompleksowe krajowe polityki i strategie edukacyjne w celu wyeliminowania podstawowych przyczyn nietolerancji wobec chrześcijan;

1 Decyzja Rady Ministerialnej OBWE nr 3/13 „Wolność myśli, sumienia, religii lub przekonań” (OSCE Ministerial Council Decision No. 3/13, „Freedom of thought, conscience, religion or belief”), Kijów, 6 grudnia 2013 r. 2 Zob. m.in. Decyzję Rady Ministerialnej OBWE nr 6/02 „Tolerancja i niedyskryminacja” (OSCE Ministerial Council Decision No. 6/02, „Tolerance and non-discrimination”), Porto, 7 grudnia 2002 r.; Decyzję Rady Ministerialnej OBWE nr 12/04 „Tolerancja i niedyskryminacja” (OSCE Ministerial Council Decision No. 12/04, „Tolerance and non- -discrimination”), Sofia, 7 grudnia 2004 r.; Decyzję Rady Ministerialnej OBWE nr 10/05 „Tolerancja i niedyskrymi- nacja: promowanie wzajemnego szacunku i zrozumienia” (OSCE Ministerial Council Decision No. 10/05, „Tolerance and non-discrimination: promoting mutual respect and understanding”), Lublana, 6 grudnia 2005 r.; Decyzję Rady Ministerialnej OBWE nr 13/06, „Zwalczanie nietolerancji i dyskryminacji oraz promowanie wzajemnego szacunku i zrozumienia” (OSCE Ministerial Council Decision No. 13/06, „Combating intolerance and discrimination and promoting mutual respect and understanding”), Bruksela, 6 grudnia 2006 r.; Decyzję Rady Ministerialnej OBWE nr 10/07, „Tolerancja i niedyskryminacja: promowanie wzajemnego szacunku” (OSCE Ministerial Council Decision No. 10/07, „Tolerance and non-discrimination: promoting mutual respect”), Madryt, 3 grudnia 2007 r.

9 • prowadzić kampanie i działania uświadamiające w celu lepszego zrozumienia problemu nietolerancji wobec chrześcijan;

• promować, wspierać i ułatwiać otwarty i przejrzysty dialog międzywyznaniowy i międzyreligijny oraz nawiązywanie partnerstw w celu zwalczania nietolerancji i dyskryminacji ze względu na religię lub przekonania, a także by budować relacje oparte na otwartości i zaufaniu oraz wspierać w społeczeństwie większą tolerancję, wzajemny szacunek i zrozumienie;

• wzmocnić proces gromadzenia, rejestrowania, udostępniania i analizy danych dotyczących przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan, co obejmuje ustawodawstwo, opracowywanie wytycznych, ulepszone mechanizmy rejestrowania, programy szkoleniowe, badania dotyczące wiktymizacji, publikację danych i bieżącą ocenę;

• współpracować ze społecznościami chrześcijańskimi i szeroko pojętym społeczeństwem obywatelskim w celu wzmocnienia monitorowania, rejestrowania i wymiany danych dotyczących przemocy na tle nienawiści i jej przejawów;

• budować zaufanie społeczności chrześcijańskich poprzez ustanowienie dwustronnych, otwartych i przejrzystych kanałów komunikacji i koordynacji;

• wspierać społeczności chrześcijańskie w prowadzeniu ocen ryzyka i wdrażania środków mających na celu wzmocnienie ich poczucia bezpieczeństwa oraz przygotowanie na sytuacje kryzysowe;

• w okresach podwyższonego ryzyka wdrażać wzmocnione środki bezpieczeństwa i ochrony w celu zabezpieczania miejsc kultu religijnego oraz innych obiektów o podobnym charakterze; oraz

• razem z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego opracowywać spójne i skuteczne systemy wspierania ofiar, aby zapewnić ofiarom przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan wsparcie zarówno kompleksowe, jak i pełne wrażliwości i szacunku.

10 Wprowadzenie KONTEKST

Państwa uczestniczące w OBWE (ang. participating States) uzgodniły szereg zobowiązań dotyczących przeciwdziałania nietolerancji i dyskryminacji, w tym nietolerancji wobec chrześcijan, oraz przestrzegania wolności religii lub przekonań i związanych z nimi praw człowieka3. Podkreśliły one przy tym potrzebę kompleksowego i przekrojowego podejścia do skutecznego zwalczania różnych form nietolerancji i dyskryminacji, uznając jednocześnie ich specyfikę i kontekst historyczny. Po raz pierwszy przewodniczący OBWE wspomniał o nietolerancji wobec chrześcijan w oficjalnym oświadczeniu wydanym podczas konferencji w Kordobie w 2005 r.4 Następnie Rada Ministerialna OBWE podjęła szereg decyzji mających na celu opracowanie ogólnounijnej strategii przeciwdziałania uprzedzeniom, nietolerancji i dyskryminacji wobec chrześcijan5. W 2006 r. Rada Ministe- rialna OBWE wezwała państwa uczestniczące do zajęcia się podstawowymi przyczynami nietolerancji i dyskryminacji „poprzez wzmożone działania uświadamiające, które […] mają na celu zapobieganie nietolerancji i dyskryminacji, w tym wobec chrześcijan, żydów, muzułmanów i wyznawców innych religii”6. W 2007 r. Rada Ministerialna wezwała również do „kontynuowania wysiłków przez przedstawicieli politycznych, w tym par- lamentarzystów, w celu zdecydowanego odrzucenia i potępienia przejawów rasizmu, ksenofobii, antysemityzmu, dyskryminacji i nietolerancji, w tym wobec chrześcijan, żydów, muzułmanów oraz wyznawców innych religii”7.

3 Zob. m.in. „Decyzję Rady Ministerialnej OBWE nr 4/03 „Tolerancja i niedyskryminacja” (OSCE Ministerial Council Decision No. 4/03, „Tolerance and Non-Discrimination”), Maastricht, 2 grudnia 2003 r.; Decyzję Stałej Rady OBWE nr 621 „Tolerancja i walka z rasizmem, ksenofobią i dyskryminacją” (OSCE Permanent Council Decision No. 621, „Tolerance and The Fight Against Racism, Xenophobia and Discrimination”), 29 lipca 2004 r.; Decyzję Rady Ministerialnej OBWE nr 10/05 „Tolerancja i niedyskryminacja: promowanie wzajemnego szacunku i zrozumienia” („Tolerance and non-discrimination: promoting mutual respect and understanding”), Lublana, 6 grudnia 2005 r.; Decyzję Rady Ministerialnej OBWE nr 13/06 „Zwalczanie nietolerancji i dyskryminacji oraz promowanie wzajemnego szacunku i zrozumienia” („Combating intolerance and discrimination and promoting mutual respect and understanding”), Bruksela, 6 grudnia 2006 r.; Decyzję Rady Ministerialnej OBWE nr 10/07 „Tolerancja i niedyskryminacja: promowanie wzajemnego szacunku” (OSCE Ministerial Council Decision No. 10/07, „Tolerance and non-discrimination: promoting mutual respect”), Madryt, 3 grudnia 2007 r.; Decyzję Rady Ministerialnej OBWE nr 3/13, „Wolność myśli, sumienia, religii lub przekonań” („Freedom of thought, conscience, religion or belief”), Kijów, 9 grudnia 2013 r.; oraz Decyzję Rady Ministerialnej OBWE nr 08/14, „Deklaracja w sprawie wzmożenia wysiłków na rzecz zwalczania antysemityzmu” (OSCE Ministerial Council Decision No. 08/14, „Declaration on Enhancing Efforts to Combat Anti-Semitism”), Bazylea, 5 grudnia 2014 r. 4 Deklaracja z Kordoby przewodniczącego konferencji OBWE poświęconej antysemityzmowi i innym formom nietolerancji, OBWE („Cordoba Declaration by the Chairman-in-Office, OSCE Conference on Anti-Semitism and on Other Forms of Intolerance, OSCE”), Kordoba, 9 czerwca 2005 r. 5 Decyzja Rady Ministerialnej OBWE nr 10/05 (OSCE Ministerial Council Decision No. 10/05); Decyzja Rady Mini- sterialnej OBWE nr 13/06 (OSCE Ministerial Council Decision No. 13/06); Decyzja Rady Ministerialnej OBWE nr 10/07 (OSCE Ministerial Council Decision No. 10/07); oraz Decyzja Rady Ministerialnej OBWE nr 08/14 (OSCE Ministerial Council Decision No. 08/14). 6 Decyzja Rady Ministerialnej OBWE nr 13/06 (OSCE Ministerial Council, Decision No. 13/06). 7 Decyzja Rady Ministerialnej OBWE nr 10/07 (OSCE Ministerial Council Decision No. 10/07).

11 „Podkreślając znaczenie kompleksowego podejścia do zwalczania dyskryminacji i prze- stępstw z nienawiści, do którego zobowiązały się państwa uczestniczące w OBWE, należy jednocześnie uznać i zrozumieć specyfikę dyskryminacji oraz przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan. Zwalczanie dyskryminacji i przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan może odbywać się wyłącznie w ramach wspólnych wysiłków na rzecz przeciwdziałania wszelkim formom nietolerancji i dyskryminacji, podejmowanych w celu budowania inte- gracyjnych i demokratycznych społeczeństw opartych na prawach człowieka, w których różnorodność kultur, grup etnicznych, wyznań i przekonań jest ceniona i uznawana. Jed- nocześnie konieczne jest zwiększanie świadomości na temat dyskryminacji i przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan oraz wspieranie badań nad tym zjawiskiem i pogłębianie wiedzy na temat skutecznych sposobów jego zwalczania w regionie OBWE”. — Dr Regina Polak, profesor zwyczajna teologii praktycznej i dialogu międzyreligijnego na Uniwersytecie Wiedeńskim, była osobista przedstawicielka urzędującego przewodniczącego OBWE ds. zwalczania rasizmu, ksenofobii i dyskryminacji, w tym nietolerancji i dyskryminacji wobec chrześcijan oraz wyznawców innych religii8

Zwalczanie przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan jest kluczowym elementem działań Biura Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka OBWE (ODIHR) na rzecz tolerancji i niedyskryminacji, zgodnie z zobowiązaniami OBWE. ODIHR współpracuje z władzami krajowymi w celu wzmocnienia ich zdolności do identyfikowania, rejestro- wania, prowadzenia dochodzeń i ścigania przestępstw z nienawiści oraz wspierania ofiar tych przestępstw. Równolegle ODIHR współpracuje z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego oraz ze wspólnotami religijnymi lub wyznaniowymi, aby umożliwić im monitorowanie i zgłaszanie przestępstw z nienawiści, co obejmuje m.in. specjalistyczne szkolenia dotyczące przeciwdziałania przestępstwom z nienawiści motywowanymi uprze- dzeniami wobec chrześcijan9. Poprzez promowanie wolności religii lub przekonań ODIHR przyczynia się również do tworzenia środowiska, w którym kwitnie tolerancja religijna i poszanowanie różnorodności religijnej lub wyznaniowej, co obejmuje też chrześcijan.

ODIHR poruszyło kwestię nietolerancji wobec chrześcijan oraz wyznawców innych religii podczas kilku spotkań poświęconych wymiarowi ludzkiemu10, a także zorganizowało

8 Wystąpienie otwierające spotkanie konsultacyjne OBWE/ODIHR w sprawie przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan („Opening Remarks, OSCE/ODIHR consultation meeting on anti-Christian hate crimes”), Wiedeń, 30 października 2023 r. 9 W styczniu 2021 r. i marcu 2022 r. Biuro Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka OBWE (ODIHR) zorganizo- wało szkolenia online skierowane do organizacji społeczeństwa obywatelskiego, poświęcone przeciwdziałaniu prze- stępstwom z nienawiści wobec chrześcijan („Training for Civil Society on Addressing Anti-Christian Hate Crime”). 10 Zob. np. dodatkowe posiedzenia dotyczące wymiaru ludzkiego w sprawie przestrzegania zasad tolerancji i nie- dyskryminacji, w tym w zakresie promowania i ochrony wolności religii lub przekonań („Supplementary Human Dimension Meetings on Upholding the Principles of Tolerance and Non-Discrimination, including in the Promotion and Protection of Freedom of Religion or Belief”), 1–2 kwietnia 2019 r.; Wolność religii lub przekonań: kwestie, możliwości i szczególne wyzwania związane z walką z antysemityzmem oraz nietolerancją i dyskry- minacją wobec chrześcijan, muzułmanów i wyznawców innych religii („Freedom of Religion or Belief: Issues, Opportunities, and the Specific Challenges of Combatting Anti-Semitism and Intolerance and Discrimination Against Christians, Muslims and Members of Other Religions”), 22–23 czerwca 2017 r.; oraz Polityki i strategie mające na celu dalsze promowanie tolerancji i niedyskryminacji („Policies and Strategies to Further Promote Tolerance and Non-Discrimination”), 14–15 kwietnia 2016 r.

12 szereg międzynarodowych wydarzeń poświęconych tej tematyce. Należą do nich m.in. spotkanie poświęcone zwalczaniu nietolerancji i dyskryminacji wobec chrześcijan zor- ganizowane w Wiedniu w 2016 r. przez niemiecką prezydencję OBWE we współpracy z ODIHR11 oraz międzynarodowe spotkanie ekspertów zorganizowane przez ODIHR w Genewie w 2019 r. poświęcone zwalczaniu nietolerancji, dyskryminacji i przestępstw z nienawiści oraz reakcjom społeczeństwa obywatelskiego a także wspólnot chrześcijań- skich i innych wspólnot religijnych12. Aby jeszcze bardziej zwiększyć świadomość na temat charakteru przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan oraz ich wpływu na jednostki i społeczności, w 2018 r. ODIHR opublikowało arkusz informacyjny pt. „Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan”, dostępny w języku angielskim, rosyjskim, bośniackim, niemieckim, włoskim, hiszpańskim oraz ukraińskim13.

DLACZEGO TEN PRZEWODNIK JEST POTRZEBNY?

Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan – czyli przestępstwa motywowane uprze- dzeniami wobec chrześcijan – to skrajny przejaw nietolerancji, który wysyła szkodliwy komunikat o wykluczaniu ofiar oraz ich społeczności. Według raportów otrzymywanych przez ODIHR przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan nadal stanowią poważny problem w całym regionie OBWE 14 . Akty te, jeżeli nie napotykają odpowiedniego przeciwdziałania, skutkują konsekwencjami, które daleko wykraczają poza krzywdę wyrządzaną poszczególnym ofiarom lub społecznościom. Zagrażają one spójności spo- łecznej, podważają podstawy pokojowego współistnienia i osłabiają pokój, bezpieczeństwo i stabilność całych społeczeństw.

W odpowiedzi na to pilne wyzwanie niniejszy przewodnik służy pogłębieniu rozumie- nia przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan oraz podkreślaniu znaczenia ochrony i bezpieczeństwa społeczności chrześcijańskich.

11 Zob. informację „Potrzeby w zakresie bezpieczeństwa oraz skuteczne reagowanie na nietolerancję i przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan omówione podczas wydarzenia OBWE/ODIHR w Wiedniu” („Security needs, effective responses to intolerance and hate crimes against Christians discussed at OSCE/ODIHR event in Vienna”), 14 grudnia 2016 r. Inne wydarzenia wysokiego szczebla poświęcone tej tematyce obejmują: spotkanie wysokiego szczebla poświęcone zapobieganiu i reagowaniu na akty nienawiści i przestępstwa wobec chrześcijan („High-Level Meeting on Preventing and Responding to Hate Incidents and Crimes against Christians”), Rzym, 12 września 2011 r.; oraz raport „Nietolerancja i dyskryminacja wobec chrześcijan: skupienie się na wykluczeniu, marginalizacji i odmawianiu praw” („Intolerance and Discrimination against Christians: Focusing on Exclusion, Marginalization and Denial of Rights”), Wiedeń, 4 marca 2009 r. 12 OBWE/ODIHR, „Zwalczanie nietolerancji, dyskryminacji i przestępstw z nienawiści: reakcje społeczeństwa obywatelskiego oraz wspólnot chrześcijańskich i innych wspólnot religijnych – spotkanie ekspertów” („Addres- sing Intolerance, Discrimination and Hate Crime: Responses of Civil Society and Christian and Other Religious Communities: Expert Meeting”), 22–23 października 2019 r. 13 Arkusz informacyjny dostępny jest na stronie internetowej OBWE/ODIHR nt. przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan („Anti-Christian Hate Crime”), 31 lipca 2018 r. 14 Więcej informacji można znaleźć w części niniejszego przewodnika pt. „Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan w regionie OBWE: kontekst” oraz w rozdziale pt. „Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan (2023)” („Anti- Christian hate crime, 2023”) rocznego raportu OBWE/ODIHR dotyczącego przestępstw z nienawiści (OSCE/ ODIHR, „Hate Crime Report”).

13 JAKI JEST ZAKRES I CEL PRZEWODNIKA?

Przewodnik omawia konteksty, w jakich dochodzi do przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan, podkreśla główne cechy i skutki takich przestępstw oraz zawiera wskazówki dla państw uczestniczących dotyczące wzmocnienia wysiłków na rzecz zwalczania takich przestępstw we współpracy z innymi podmiotami, w szczególności z samymi społecz- nościami, których przestępstwa takie dotyczą. Promuje on podejście skoncentrowane na ofiarach, uwzględniające kwestie płci oraz podejście intersekcjonalne w celu skutecznego i kompleksowego zwalczania przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan.

W przewodniku przedstawiono również szereg praktycznych środków, które mogą podjąć osoby odpowiedzialne za zwalczanie przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan i za zapewnianie bezpieczeństwa społecznościom chrześcijańskim. Osobami takimi są przede wszystkim urzędnicy państwowi, w tym decydenci polityczni, przedstawiciele organów ścigania oraz politycy, ale mamy nadzieję, że nasze zalecenia będą również przydatne dla samych społeczności chrześcijańskich, innych wspólnot religijnych lub światopo- glądowych, szeroko pojętego społeczeństwa obywatelskiego i dla ogółu społeczeństwa.

Główne cele niniejszego przewodnika to:

• podnoszenie świadomości na temat charakteru, skali i skutków przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan oraz problemów związanych z bezpieczeństwem społeczności chrześcijańskich w regionie OBWE, a także na temat tego, w jaki sposób uprzedzenia wobec chrześcijan nakładają się na inne motywy uprzedzeń;

• wspieranie podmiotów rządowych, w tym decydentów politycznych, organów ścigania oraz przedstawicieli władz publicznych w państwach uczestniczących w OBWE, w rozpoznawaniu, rejestrowaniu i skutecznym zwalczaniu przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan oraz w zapewnianiu bezpieczeństwa społecznościom chrześcijańskim;

• promowanie dialogu, współpracy i wymiany najlepszych praktyk między organami rządowymi, w tym organami ścigania, członkami społeczności chrześcijańskich oraz szeroko pojętym społeczeństwem obywatelskim, w celu zwalczania przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan i poprawy bezpieczeństwa tych społeczności; oraz

• wspieranie działań społeczeństwa obywatelskiego na rzecz przeciwdziałania przestępstwom z nienawiści wobec chrześcijan i zapewniania bezpieczeństwa społecznościom chrześcijańskim.

Na potrzeby niniejszego przewodnika przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan rozumiane są – zgodnie z definicją przestępstw z nienawiści przyjętą przez OBWE – jako czyny zabronione popełnione z motywacji uprzedzeniowej. W związku z tym niniejszy przewodnik nie obejmuje przypadków dyskryminacji wobec chrześcijan ani możliwych

14 naruszeń wolności religii lub przekonań chrześcijan, które nie odnoszą się do kwestii przestępstw z nienawiści i bezpieczeństwa15.

Ponadto przewodnik ten ma na celu uwzględnienie potrzeb w zakresie bezpieczeństwa osób, grup i wspólnot, które identyfikują się jako chrześcijańskie, nawet jeśli nie są one uznawane za takie przez władze lub inne wspólnoty chrześcijańskie16. Nie oznacza to wydawania przez ODIHR jakiejkolwiek oceny „stopnia zasadności, powagi, spójności i znaczenia”17 wspólnot religijnych lub wyznaniowych wymienionych w niniejszym przewodniku.

W JAKI SPOSÓB OPRACOWANO NINIEJSZY PRZEWODNIK?

Zgodnie z kompleksowym podejściem do przeciwdziałania wszelkim formom nietoleran- cji, dyskryminacji i nienawiści – w tym opartym na religii lub przekonaniach – niniejszy przewodnik stanowi najnowszą publikację z serii poświęconej przestępstwom z nienawiści motywowanym religijnie oraz potrzebom społeczności religijnych lub wyznaniowych w zakresie bezpieczeństwa. Jest on kontynuacją publikacji: Zrozumienie antysemickich przestępstw z nienawiści i zapewnienie bezpieczeństwa społecznościom żydowskim. Prak- tyczny przewodnik (2017)18 oraz Zrozumienie przestępstw z nienawiści wobec muzułmanów i zaspokajanie potrzeb społeczności muzułmańskich w zakresie bezpieczeństwa. Praktyczny

15 Specjalny Sprawozdawca ONZ ds. wolności religii lub przekonań stwierdził, że naruszenia wolności religii lub przekonań mogą być spowodowane „czynnikami społecznymi i politycznymi, takimi jak ingerencja auto- rytarnych rządów mających obsesję na punkcie kontroli, wykorzystywanie religii do definiowania jednolitego rozumienia tożsamości narodowej, utrata zaufania do instytucji publicznych i towarzyszące temu procesy frag- mentacji społecznej, dominacja «kultury macho», nierówności ekonomiczne i społeczne, pogłębiające się różnice w zakresie władzy między różnymi grupami w społeczeństwie oraz inne zmienne”. Zob. Sprawozdanie okresowe Specjalnego Sprawozdawcy ONZ ds. wolności religii lub przekonań („Interim Report of the Special Rapporteur on freedom of religion or belief”), Zgromadzenie Ogólne ONZ, A/71/269, 2 sierpnia 2016 r., pkt 24. 16 Jest to zgodne z zasadą samookreślenia. Prawo do wolności myśli, sumienia, religii lub przekonań, które chroni wolność posiadania lub przyjmowania religii lub przekonań według własnego wyboru (ICCPR, art. 18; ECHR, art. 9), powinno być „szeroko interpretowane”, tak aby miało zastosowanie nie tylko do „religii tradycyjnych lub religii i przekonań o cechach instytucjonalnych lub praktykach analogicznych do religii tradycyjnych”, lecz także do „nowo powstałych” religii lub przekonań oraz do „mniejszości religijnych, które mogą być przedmiotem wrogości ze strony dominującej społeczności religijnej” (Komentarz ogólny nr 22 do ICCPR: art. 18 – Wolność myśli, sumienia lub religii) („CCPR General Comment No. 22: Article 18 – Freedom of Thought, Conscience or Religion”), CCPR/C/21/Rev.1/Add.4, 30 lipca 1993 r., pkt 2. Istotne jest, aby państwo uznawało prawo jednostek do samookreślenia się jako należących do wspólnoty religijnej lub wyznaniowej, niezależnie od jej statusu jako oficjalnie uznanej grupy lub mniejszości religijnej (Zalecenia Forum ds. Mniejszości z szóstej sesji: Gwaranto- wanie praw mniejszości religijnych („Recommendations of the Forum on Minority Issues at its sixth session: Guaranteeing the rights of religious minorities”), A/HRC/25/66, 22 stycznia 2014 r., pkt 7. Zgodnie z zasadą samookreślenia religia lub przekonania jako cecha tożsamości osobistej powinny być przypisywane poprzez samookreślenie, a nie poprzez przypisywanie lub wnioskowanie przez stronę zewnętrzną (UNHCHR, „Podejście do danych oparte na prawach człowieka. Nie pozostawiać nikogo w tyle w Agendzie na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030” („A Human Rights-Based Approach to Data. Leaving no one Behind in the 2030 Agenda for Sustainable Development”), 2018 r., s. 12–13). 17 Campbell i Cosans przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, ETPC („Campbell and Cosans v. the United Kingdom”), wyrok z 23 marca 1983 r. 18 OBWE/ODIHR, „Zrozumienie antysemickich przestępstw z nienawiści i zapewnienie bezpieczeństwa społecz- nościom żydowskim. Praktyczny przewodnik” („Understanding Anti-Semitic Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Jewish Communities: A Practical Guide”), 15 maja 2017 r.

15 przewodnik (2020)19. Niniejszy przewodnik należy czytać łącznie z tymi publikacjami, a także z wytycznymi politycznymi ODIHR dotyczącymi wolności religii lub przekonań i bezpieczeństwa20.

Przewodnik jest rezultatem szeroko zakrojonego i inkluzywnego procesu konsultacyj- nego, prowadzonego zarówno stacjonarnie, jak i online, w który zaangażowani zostali eksperci międzynarodowi i krajowi, a także przedstawiciele państw uczestniczących w OBWE, przedstawiciele organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz społeczności chrześcijańskich. Proces ten obejmował m.in. wydarzenie z udziałem przedstawicieli państw zrzeszonych w OBWE, które miało miejsce w Wiedniu (październik 2023 r.) oraz konsultacje z ekspertami, przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego i spo- łeczności chrześcijańskich. Konsultacje te miały miejsce w Warszawie (listopad 2023 r.), w Erywaniu (luty 2024 r.) oraz w Ottawie (maj 2024 r.). Ponadto ODIHR umożliwiło państwom uczestniczącym przekazywanie pisemnych uwag pisemnych, a także danych oraz rekomendacji dotyczących przeciwdziałania przestępstwom z nienawiści wobec chrześcijan. W listopadzie 2024 r. w Warszawie zorganizowano spotkanie konsultacyjne ekspertów w celu omówienia projektu niniejszego przewodnika. Łącznie w jego opraco- wanie zaangażowało się 114 osób (57 mężczyzn i 57 kobiet).

JAKA JEST STRUKTURA PRZEWODNIKA?

W części pierwszej przedstawiono kontekst, w jakim dochodzi do przestępstw z niena- wiści wobec chrześcijan, oraz leżące u podstaw tych przestępstw uprzedzenia i narracje, które z kolei mają wpływ na środowiska, w których karalne przejawy nietolerancji mają miejsce. W części tej podajemy też przegląd wybranych cech przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan, np. potencjalne wskaźniki uprzedzeń oraz rodzaje tych przestępstw. Na koniec opisujemy wpływ, jaki przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan mogą wywierać na chrześcijan i na społeczności chrześcijańskie. Wszystkie przykłady w ram- kach tekstowych, o ile nie zaznaczono inaczej, pochodzą z raportu ODIHR dotyczącego przestępstw z nienawiści.

W części drugiej przedstawiono przegląd zobowiązań OBWE dotyczących przeciwdzia- łania nietolerancji wobec chrześcijan i przestępstwom z nienawiści, a także odpowiednich międzynarodowych standardów prawnych. Przedstawiono również podstawowe zasady, które powinny stanowić fundament ustawodawstwa, polityk publicznych oraz inicjatyw ukierunkowanych na skuteczne zwalczanie przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan.

19 OBWE/ODIHR, „Zrozumienie przestępstw z nienawiści wobec muzułmanów i zaspokajanie potrzeb społeczno- ści muzułmańskich w zakresie bezpieczeństwa. Praktyczny przewodnik” („Understanding Anti-Muslim Hate Crimes – Addressing the Security Needs of Muslim Communities: A Practical Guide”), 15 maja 2020 r. 20 OBWE/ODIHR „Wolność religii lub przekonań a bezpieczeństwo: wytyczne polityczne” („Freedom of Religion or Belief and Security: Policy Guidance”), 9 września 2019 r.

16 W części trzeciej wskazano siedem praktycznych kroków, które rządy mogą podjąć w celu skutecznego przeciwdziałania przestępstwom z nienawiści wobec chrześcijan oraz zapewnienia bezpieczeństwa społecznościom chrześcijańskim.

Część czwarta zawiera propozycje działań skierowanych do kluczowych interesariuszy, takich jak urzędnicy państwowi, organy ścigania, wspólnoty religijne lub wyznaniowe oraz organizacje społeczeństwa obywatelskiego. Propozycje działań dotyczą skutecznego reagowania na wyzwania związane z bezpieczeństwem społeczności chrześcijańskich.

Załączniki zawierają dodatkowe materiały wspierające interesariuszy w przeciwdzia- łaniu przestępstwom z nienawiści wobec chrześcijan. Załącznik 1 przedstawia studia przypadków, które mogą być przydatne – w szczególności dla urzędników państwowych, m.in. funkcjonariuszy organów ścigania – przy identyfikowaniu wskaźników uprzedzeń w przestępstwach z nienawiści wobec chrześcijan. Załącznik 2 zawiera podstawowe infor- macje dotyczące głównych doktryn, nauk, tradycji i świąt chrześcijańskich. Informacje te opracowano z myślą o potrzebach funkcjonariuszy organów ścigania.

17 CZĘŚĆ PIERWSZA: Zrozumienie wyzwań związanych z przestępstwami z nienawiści wobec chrześcijan

CZĘŚĆ PIERWSZA 19 W tej części przedstawiony jest kontekst, wybrane cechy oraz skutki przestępstw z nie- nawiści wobec chrześcijan, do jakich dochodzi w regionie OBWE. O ile nie wskazano inaczej, wszystkie przykłady tu przywołane odnoszą się do incydentów motywowanych nienawiścią wobec chrześcijan zgłoszonych do ODIHR 21 przez organizacje społeczeństwa obywatelskiego. Ponieważ przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan – podobnie jak wszystkie przestępstwa z nienawiści – są zjawiskiem niedoszacowanym ze względu na zaniżony poziom ich zgłaszania, przedstawione informacje nie powinny być traktowane jako pełny ani definitywny obraz ich skali lub zasięgu, gdyż odzwierciedlają one wyłącznie incydenty zgłoszone do ODIHR.

I. Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan w regionie OBWE: kontekst Przestępstwo z nienawiści to czyn zabroniony popełniony z motywacji uprzedzeniowej. Przestępstwa z nienawiści składają się z dwóch elementów. Po pierwsze, popełnione działanie musi stanowić przestępstwo w rozumieniu prawa karnego. Po drugie, sprawca musi dopuścić się tego czynu z określonej motywacji – uprzedzenia. To właśnie ta moty- wacja uprzedzeniowa odróżnia przestępstwa z nienawiści od przestępstw pospolitych.

W praktyce motywacja uprzedzeniowa oznacza, że22:

• sprawca celowo wybrał obiekt przestępstwa ze względu na określoną cechę chronioną (dyskryminacyjny dobór celu); lub

• przed popełnieniem przestępstwa, w jego trakcie lub po jego dokonaniu sprawca wyraził wrogość wobec cech chronionych osoby, grupy lub mienia będących celem ataku (przestępstwo zostało spotęgowane wrogością).

Za przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan uznaje się akty przemocy lub groźby wobec osób ze względu na ich rzeczywistą lub domniemaną tożsamość chrześcijańską, a także ataki na osoby lub mienie powiązane z chrześcijanami (osobami) lub ze społecz- nościami chrześcijańskimi. Przestępstwa takie to m.in. zabójstwa, zastraszanie, groźby, niszczenie mienia, napaści fizyczne, podpalenia, rozboje lub inne czyny zabronione popełnione z uprzedzenia wobec chrześcijan.

21 Zob. dane nt. przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan w 2023 r. („Anti-Christian hate crime 2023”) w raporcie OBWE/ODIHR „Przestępstwa z nienawiści” („Hate Crime Report”). 22 OBWE/ODIHR, „Przepisy dotyczące przestępstw z nienawiści: praktyczny przewodnik. Wydanie poprawione” („Hate Crime Laws: A Practical Guide. Revised Edition”), 23 września 2022 r., s. 15 i 58.

20 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan różnią się od penalizowanej „mowy nie- nawiści”, choć w praktyce zjawiska te bywają ze sobą ściśle powiązane. Penalizowana mowa nienawiści odnosi się do publicznego nawoływania do nienawiści lub przemocy ze względu na cechę chronioną, które podlega odpowiedzialności karnej na gruncie prawa krajowego. O ile punktem wyjścia do identyfikacji przestępstwa z nienawiści jest ustalenie, że doszło do popełnienia czynu zabronionego z możliwą motywacją uprzedzeniową, to w przypadku przestępstw polegających na penalizowanej mowie nienawiści zasadnicze znaczenie ma wyraźna obecność w treści publicznej wypowiedzi uprzedzeń wobec cechy chronionej, co może stanowić przestępstwo23.

Od momentu rozpoczęcia przez ODIHR w 2016 r. systematycznego raportowania prze- stępstw z nienawiści wobec chrześcijan Biuro regularnie otrzymuje zgłoszenia incydentów z ponad 30 państw zrzeszonych w OBWE. Przestępstwa te dotykają zarówno chrześci- jańskie wspólnoty większościowe, jak i mniejszościowe24, i dotyczą zróżnicowanych kontekstów. Zgłaszane do ODIHR incydenty obejmują szerokie spektrum zdarzeń – od graffiti i aktów wandalizmu, przez nękanie i groźby, po napaści fizyczne i zabójstwa. Więk- szość zgłoszonych incydentów dotyczy ataków na chrześcijańskie miejsca kultu, obiekty sakralne, pomniki oraz inne obiekty związane ze społecznościami chrześcijańskimi. Należy zauważyć, że więcej zgłoszeń gróźb i przemocy fizycznej ODIHR odnotowuje w państwach, w których chrześcijanie stanowią mniejszość, natomiast ataki na miejsca kultu i obiekty chrześcijańskie częściej zgłaszane są w państwach, gdzie chrześcijanie stanowią większość25.

Chociaż dostępne dane stanowią istotny wskaźnik zagrożeń dla bezpieczeństwa oraz ogól- nego klimatu nietolerancji w danym społeczeństwie, trzeba je interpretować z należytą ostrożnością. Ze względu na zaniżony poziom zgłaszania przestępstw przez ofiary oraz niedostateczne ich rejestrowanie przez organy ścigania, nie da się przedstawić pełnego obrazu, skali i zakresu przestępczości z nienawiści – w tym przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan – do których dochodzi w regionie OBWE. Niska skłonność ofiar do zgłaszania takich przestępstw może wynikać m.in. z poczucia wstydu, mechanizmu zaprzeczania, braku zaufania do policji lub obawy przed działaniami odwetowymi26. Również orga- nizacje społeczeństwa obywatelskiego napotykają liczne trudności w dokumentowaniu i zgłaszaniu incydentów motywowanych nienawiścią wobec chrześcijan – chodzi tu

23 OBWE/ODIHR, „Ściganie przestępstw z nienawiści na styku przestępstw z nienawiści i kryminalizacji «mowy nienawiści». Praktyczny przewodnik” („Hate Crime Prosecution at the Intersection of Hate Crime and Crimina- lized «Hate Speech». A Practical Guide”), 15 listopada 2024 r., s. 17–19. 24 „Mniejszość religijna […] to każda grupa osób stanowiąca mniej niż połowę ludności na całym terytorium państwa, której członkowie mają wspólne cechy charakterystyczne dla […] religii.” Źródło: „O mniejszościach i prawach człowieka. Specjalny Sprawozdawca ONZ ds. mniejszości”, Biuro Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Praw Człowieka (OHCHR) („About minorities and human rights. Special Rapporteur on minority issues, Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights). 25 Zob. dane nt. przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan w 2023 r. („Anti-Christian hate crime 2023”) w raporcie OBWE/ODIHR „Przestępstwa z nienawiści” („Hate Crime Report”). 26 OBWE/ODIHR, „Zapobieganie przestępstwom z nienawiści i reagowanie na nie: przewodnik dla organizacji pozarządowych w regionie OBWE” („Preventing and responding to hate crimes: A resource guide for NGOs in the OSCE region”), 15 października 2009 r., s. 34–35.

CZĘŚĆ PIERWSZA 21 o brak zasobów, brak skutecznych mechanizmów współpracy z organami ścigania oraz ograniczanie przestrzeni dla niezależnej działalności. Ponadto funkcjonariusze organów ścigania mogą nie dysponować odpowiednimi narzędziami ewidencyjnymi lub nie rozpo- znać, że dany czyn stanowi przestępstwo z nienawiści wobec chrześcijan27. Na podstawie danych zgłaszanych do ODIHR nie da się więc wyciągnąć jednoznacznych wniosków co do rzeczywistej skali przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan w regionie OBWE ani co do ich porównania z innymi przestępstwami motywowanymi uprzedzeniami, w tym ze względu na religię lub przekonania.

Należy podkreślić, że chrześcijanie nie stanowią grupy jednorodnej. Społeczności chrze- ścijańskie w regionie OBWE różnią się znacznie pod względem liczebności, przekonań, praktyk religijnych oraz postrzegania społecznego. W wielu państwach uczestniczących współistnieją różne denominacje chrześcijańskie, a niektóre z nich – w szczególności mniejszościowe wspólnoty chrześcijańskie – doświadczają długotrwałej nietolerancji, dyskryminacji oraz przestępstw z nienawiści. Przejawy nietolerancji często zakorzenione są w historycznych narracjach i stereotypach dotyczących chrześcijan, które splatają się z wąsko postrzeganymi koncepcjami jedności narodowej i zarzutami na temat braku lojalności wobec państwa i odrzucania dominujących wartości społecznych28. Narracje te, ukształtowane przez złożone uwarunkowania polityczne, kulturowe, historyczne i społeczne, ukazują trwałość i złożoność współczesnych postaw antychrześcijańskich. Ze względu na zróżnicowanie kontekstów krajowych oraz pluralizm wspólnot chrześci- jańskich nie jest możliwe sformułowanie uogólnień dotyczących całego regionu OBWE, a odnoszących się do głównych cech przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan.

Wyzwania ostatnich lat, z którymi mamy do czynienia w regionie OBWE, (m.in. konflikty międzypaństwowe, napięcia polityczne oraz niestabilność gospodarcza) mogą zwiększać podatność społeczności na to, że padną one ofiarą przestępstw z nienawiści, ponieważ tworzą się okoliczności, które sprzyjają nietolerancji. Ponadto niewystarczająca ochrona praworządności, praw człowieka oraz zasad równości i niedyskryminacji sprzyja utrwa- laniu tego rodzaju przestępczości. Jak zauważył Specjalny Sprawozdawca Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. wolności religii lub przekonań:

„[...] powszechne naruszenia praw człowieka wobec mniejszości religijnych i wyzna- niowych sprzyjają tworzeniu środowisk przyzwalających, w których poszanowanie dla tych mniejszości ulega osłabieniu do tego stopnia, że wrogość i przemoc wobec nich zostają legitymizowane. Przemoc w takich kontekstach może być stosowana

27 OBWE/ODIHR, „Gromadzenie danych i monitorowanie przestępstw z nienawiści: praktyczny przewodnik” („Hate Crime Data Collection and Monitoring: A Practical Guide”), 29 września 2014 r., s. 11. 28 Raport Specjalnej Sprawozdawczyni ONZ ds. wolności religii przekonań, Nazili Ghanei, Nienawiść na tle religii lub przekonań („Report of the UN Special Rapporteur on Freedom of Religion or Belief Hatred on the Basis of Religion or Belief, Report of the Special Rapporteur on freedom of religion or belief, Nazila Ghanea”), Zgroma- dzenie Ogólne ONZ, A/HRC/55/47, 8 stycznia 2024 r., pkt 10.

22 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa zarówno przez podmioty państwowe, jak i niepaństwowe, a niekiedy przy milczącej zgodzie państw, zwłaszcza gdy sprawcy cieszą się bezkarnością”29.

Podobnie Rada Praw Człowieka ONZ wyraziła głębokie zaniepokojenie negatywnym stereotypizowaniem i stygmatyzacją wspólnot oraz osób należących do grup religijnych lub wyznaniowych, szczególnie w przypadkach, gdy zjawiska te są tolerowane lub apro- bowane przez rządy30. W związku z tym przeciwdziałanie przestępstwom z nienawiści wobec chrześcijan oraz reagowanie na potrzeby społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa wymaga uznania i gruntownego zrozumienia przenikających się różnych kontekstów występujących w danym państwie (społecznych, politycznych, prawnych, religijnych i kulturowych), a także świadomości wyzwań, jakie konteksty te stwarzają dla chrześcijan i społeczności chrześcijańskich.

Ponadto w ostatnich latach rozwój technologii cyfrowych, mediów społecznościowych oraz wykorzystanie sztucznej inteligencji przyczyniły się do nasilenia różnych form nietolerancji i dyskryminacji w przestrzeni internetowej, co z kolei może prowadzić do przestępstw z nienawiści (w tym przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan). Biuro Przedstawiciela OBWE ds. Wolności Mediów zwróciło uwagę, że platformy internetowe stwarzają poważne wyzwania dla dostępu do rzetelnych informacji, ponieważ „prioryte- towo traktują angażowanie użytkowników w celu osiągania zysku reklamowego kosztem dokładności, różnorodności i interesu publicznego”31. Media społecznościowe, potęgując napięcia społeczne na tle religii lub przekonań, mogą sprzyjać wzrostowi dyskryminacji, wrogości, przemocy, pojawianiu się teorii spiskowych oraz mechanizmów poszukiwania kozła ofiarnego. Przestrzeń cyfrowa stała się środowiskiem, które sprzyja rozpowszech- nianiu dezinformacji i nienawiści, w tym dezinformacji o charakterze ideologicznym i tożsamościowym, ukierunkowanej na podżeganie do dyskryminacji i przemocy wobec wspólnot religijnych lub wyznaniowych32. Dodatkowo generatywne technologie sztucznej inteligencji, takie jak boty w mediach społecznościowych, są wykorzystywane przez różne

29 Raport Specjalnego Sprawozdawcy ONZ ds. wolności religii lub przekonań, Ahmeda Shaheeda. Eliminacja wszelkich form nietolerancji religijnej („Interim report of the Special Rapporteur on freedom of religion or belief, Ahmed Shaheed. Elimination of all forms of religious intolerance”), Zgromadzenie Ogólne ONZ, A/75/385, 12 października 2020 r., pkt 30. 30 Rezolucja „Zwalczanie nietolerancji, negatywnych stereotypów i stygmatyzacji oraz dyskryminacji, podżegania do przemocy i przemocy wobec osób ze względu na religię lub przekonania” („Combating intolerance, negative stereotyping and stigmatization of, and discrimination, incitement to violence and violence against, persons based on religion or belief”), A/HRC/RES/16/18, Zgromadzenie Ogólne ONZ, Rada Praw Człowieka ONZ, 12 kwietnia 2011 r., pkt 1. 31 OBWE, Przedstawiciel ds. Wolności Mediów (RFoM), Inicjatywy dotyczące platform cyfrowych i dużych firm technologicznych (OSCE/RFoM, „Media and Big Tech Initiative”), 2024 r. 32 Sprawozdanie Specjalnego Sprawozdawcy ONZ ds. wolności religii lub przekonań („Report of the Special Rap- porteur on freedom of religion or belief), A/HRC/40/58, Zgromaczenie Ogólne ONZ, Rada Praw Człowieka ONZ, 5 marca 2019 r., pkt 50 i 52; oraz Sprawozdanie Specjalnego Sprawozdawcy ONZ ds. promowania i ochrony prawa do wolności opinii i wypowiedzi („Report of the Special Rapporteur on the promotion and protection of the right to freedom of opinion and expression”), A/HRC/47/25, Zgromadzenie Ogólne ONZ, Rada Praw Człowieka, ONZ, 13 kwietnia 2021 r., pkt 16 i 26.

CZĘŚĆ PIERWSZA 23 grupy do pogłębiania podziałów i nietolerancji, zniekształcania debaty publicznej oraz fałszywego przedstawiania poglądów społeczeństwa33.

KONTEKSTY, KTÓRE MOGĄ SPRZYJAĆ PRZESTĘPSTWOM Z NIENAWIŚCI WOBEC CHRZEŚCIJAN

Społeczności chrześcijańskie mogą stawać się celem ataków, gdy są postrzegane jako zagrożenie dla tożsamości narodowej i pokojowego współistnienia. W niektórych państwach zrzeszonych w OBWE pewne wspólnoty religijne lub wyznaniowe bywają postrzegane jako przeciwstawiające się lub zagrażające dominującym wartościom i nor- mom społecznym, a także wąsko definiowanym koncepcjom tożsamości narodowej, co z kolei bywa uznawane za potencjalne zagrożenie dla pokoju i bezpieczeństwa państwa34. Przesycone uprzedzeniami, stereotypowe przekazy dotyczące niektórych grup mogą potęgować ryzyko wystąpienia nienawiści na tle religijnym35. W niektórych przypadkach dyskurs polityczny i dominujące narracje przyczyniają się do utrwalania w przestrzeni publicznej uprzedzeń i stereotypów wobec chrześcijan, na przykład poprzez określanie mniejszościowych wyznań chrześcijańskich mianem „sekt” lub „kultów”, nierzadko z użyciem negatywnych epitetów, takich jak „niebezpieczne”, „destrukcyjne”, „ekstremi- styczne” czy „totalitarne”. Europejski Trybunał Praw Człowieka uznaje tego rodzaju język za wrogi i sprzeczny z art. 9 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka36. Reakcją niektórych rządów na takie sytuacje była odmowa rejestracji określonych wspólnot religijnych lub wyznaniowych bądź cofanie już przyznanego statusu prawnego, a także wprowadzanie bardziej restrykcyjnych przepisów rejestracyjnych i zobowiązywanie wcześniej zareje- strowanych wspólnot do ponownej rejestracji37. Społeczności chrześcijańskie, które nie są w stanie uzyskać lub utrzymać osobowości prawnej38, mogą doświadczać zwiększonej marginalizacji społecznej oraz mogą być bardziej podatne na przestępstwa z nienawiści (przy dodatkowym ryzyku, że czyny takie nie będą kwalifikowane jako przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan z uwagi na to, że społeczności te nie zostały formalnie

33 Sprawozdanie Specjalnego Sprawozdawcy ONZ ds. współczesnych form rasizmu, dyskryminacji rasowej, ksenofo- bii i związanej z nimi nietolerancji. Dyskryminacja rasowa a nowe technologie cyfrowe: analiza z punktu widzenia praw człowieka („Report of the Special Rapporteur on contemporary forms of racism, racial discrimination, xenophobia and related intolerance. Racial discrimination and emerging digital technologies: A human rights analysis”), A/HCR/44/57, Zgromadzenie Ogólne ONZ, Rada Praw Człowieka ONZ, 18 czerwca 2020 r., pkt 24. 34 OBWE/ODIHR, „Wolność religii lub przekonań a bezpieczeństwo: wytyczne nt. polityki społecznej” („FoRB Security Guide”), 2019 r., s. 29. 35 Rada Praw Człowieka ONZ, raport A/HRC/44/57, pkt 52. 36 Leela Förderkreis e.V. i inni przeciwko Niemcom („Leela Förderkreis e.V. and Others v. Germany”), skarga nr 58911/00, ETPC, decyzja z 6 listopada 2008 r., Centrum Stowarzyszeń Świadomości Kryszny w Rosji i Frolov prze- ciwko Rosji („Centre of Societies for Krishna Consciousness In Russia and Frolov v. Russia”), skarga nr 37477/11, ETPC, wyrok z 23 listopada 2021 r. oraz Tonchev i inni przeciwko Bułgarii („Tonchev and Others v. Bulgaria”), skarga nr 56862/15, ETPC, wyrok z 13 grudnia 2022 r. 37 OBWE/ODIHR, „Wolność religii lub przekonań a bezpieczeństwo: wytyczne nt. polityki społecznej” („FoRB Security Guide”), 2019 r., s. 29. 38 Więcej informacji można znaleźć w publikacji OBWE/ODIHR „Wytyczne dotyczące osobowości prawnej wspól- not religijnych lub wyznaniowych” („Guidelines on the Legal Personality of Religious or Belief Communities”), 4 lutego 2015 r.

24 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa uznane). Ponadto negatywne stereotypy i podejrzliwość wobec nowo powstałych wspólnot chrześcijańskich mogą się nasilać, gdy grupy te goszczą zagranicznych misjonarzy lub utrzymują kontakty np. z zagranicznymi organizacjami macierzystymi. Reakcje państw w takich przypadkach obejmowały np. wydalanie zagranicznych misjonarzy39.

Austria, 9 maja 2023 r. Pewien chrześcijański misjonarz, który regularnie rozdaje przechodniom na ulicy egzemplarze Biblii, w dzielnicy Wiednia zamieszkałej w więk- szości przez muzułmanów bywał wielokrotnie zastraszany oraz obrzucany obelgami o charakterze antychrześcijańskim. Stoisko misjonarza było ozdobione plakatami z napisem: „Jezus mówi: Ja jestem drogą i prawdą, i życiem (J 14,6)”. Atakujący tłum otoczył stoisko, egzemplarze Biblii rozkradziono, a poszkodowany słyszał, jak sprawcy mówili: „Chrystus nie jest Bogiem”. Wcześniej w tym samym miejscu misjonarz ten był już zastraszany przez grupę osób – jeden z mężczyzn wskazał na niego i wykonał gest symbolizujący podcinanie gardła.

Hiszpania, 17 listopada 2022 r. Podczas prowadzenia działalności religijnej na ulicy troje świadków Jehowy – dwie kobiety i jeden mężczyzna – zostało zaczepionych przez pewnego mężczyznę, który przedstawił się jako katolik i poprosił o możliwość obejrzenia ich wydawnictw religijnych. Następnie mężczyzna ten podarł materiały religijne, znieważył grupę oraz wielokrotnie groził jej pobiciem, a na koniec uderzył świadka Jehowy (mężczyznę z tej grupy) w klatkę piersiową, co spowodowało obra- żenia wymagające interwencji medycznej.

Turcja, 18 grudnia 2023 r. Pastor kościoła protestanckiego w Stambule otrzymał telefoniczne groźby, w trakcie których nakazano mu ewakuację kościoła. Wkrótce potem sprawcy uszkodzili nożami tablicę informacyjną na temat kościoła oraz zniszczyli tabliczkę z nazwą kościoła. Zdarzenie to było jednym z całej serii gróźb wymierzonych w tę wspólnotę.

O ile nie wskazano inaczej, powyższe przykłady pochodzą z Raportu OBWE/ODIHR dotyczącego przestępstw z nienawiści.

Kolejnym czynnikiem, który sprzyja przestępstwom z nienawiści wobec chrześcijan, mogą być napięcia pomiędzy różnymi wspólnotami chrześcijańskimi. Wrogość lub konflikty w obrębie tej samej, szerszej społeczności religijnej lub kulturowej może wynikać z różnych przyczyn, np. z powodu dawnej rywalizacji i zawieranych sojuszy politycznych lub z powodu różnic doktrynalnych, interpretacyjnych lub praktycznych dotyczących religii, a napięcia te mogą przybierać różne formy. Ponadto liczebnie mniejsze lub słabiej ugruntowane wspólnoty chrześcijańskie (np. Świadkowie Jehowy lub Kościół Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich) mogą doświadczać dyskryminacji lub przemocy

39 Tamże, s. 64.

CZĘŚĆ PIERWSZA 25 ze strony większych, dominujących lub lepiej ugruntowanych wspólnot chrześcijańskich, zwłaszcza jeżeli te mniejsze wspólnoty są nowe w danym regionie lub kraju albo gdy ich praktyki lub przekonania uznawane są za „heretyckie” lub „nieortodoksyjne”40.

Gruzja, 12 października 2023 r. Mężczyzna dopuścił się zastraszania kobiet należą- cych do świadków Jehowy oraz podjął próbę fizycznej napaści, kierując wobec nich obelgi związane z prowadzoną przez nie działalnością religijną. Sprawca recytował modlitwy prawosławne oraz kopał (i uszkodził) wózek z publikacjami religijnymi należący do ofiar. Zdarzenie zgłoszono na policję, a sprawcę ukarano grzywną.

Ukraina, 17 października 2024 r. W wyniku brutalnego ataku na katedrę Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego w Czerkasach, przeprowadzonego przez członków Prawosławnego Kościoła Ukrainy, znajdujący się tam mnich odniósł po- ważne obrażenia. Poszkodowany musiał przejść kilka operacji chirurgicznych, dzięki którym udało się przywrócić mu zdolność chodzenia. Zdarzenie zostało potępione przez przedstawicieli różnych lokalnych Kościołów41.

O ile nie wskazano inaczej, powyższe przykłady pochodzą z Raportu OBWE/ODIHR dotyczącego przestępstw z nienawiści.

Do występowania przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan przyczyniają się też napięcia między wspólnotami chrześcijańskimi a niechrześcijańskimi wspólnotami religijnymi lub wyznaniowymi, często wynikające z połączenia czynników ideologicz- nych, politycznych i historycznych. W czasie konfliktów zbrojnych oraz podczas innych kryzysów dotyczących bezpieczeństwa zarówno podmioty państwowe, jak i niepaństwowe mogą atakować mniejszości religijne lub wyznaniowe bądź instrumentalizować tożsamość religijną w celu realizacji własnych interesów – nawet wtedy, gdy religia nie stanowi bezpo- średniego czynnika konfliktu. W kontekście wspólnot chrześcijańskich dochodziło m.in. do niszczenia chrześcijańskich miejsc kultu, profanacji cmentarzy oraz do wysuwania gróźb i stosowania aktów przemocy wobec duchownych i wiernych. Działania te mogą wzmacniać istniejące nierówności, które są oparte na podziałach religijnych lub odnoszą

40 Na przykład Świadkowie Jehowy są objęci zakazem działalności w 34 krajach. Zob. Raport Specjalnego Sprawoz- dawcy ONZ ds. wolności religii lub przekonań („Interim report of the Special Rapporteur on freedom of religion or belief, Ahmed Shaheed: Elimination of all forms of religious intolerance”), A/75/385, Zgromadzenie Ogólne ONZ, 12 października 2020 r., pkt 24. 41 „Po brutalnym ataku na katedrę w Czerkasach mnich wciąż nie może chodzić” w: Orthodox Christianity, „Monk Still Unable to Walk After Brutal Attack on Cathedral in Cherkasy”, 14 listopada 2024 r. Na Ukrainie wspólnota prawosławna pozostaje podzielona pomiędzy Ukraiński Kościół Prawosławny, tradycyjnie powiązany z Rosyj- skim Kościołem Prawosławnym w Moskwie, a niezależny Prawosławny Kościół Ukrainy. W 2024 r. Ukraina przyjęła ustawę zakazującą działalności organizacji religijnych powiązanych z Rosją, skierowaną przede wszyst- kim przeciwko Ukraińskiemu Kościołowi Prawosławnemu. Zob. „Ukraiński zakaz działalności powiązanego z Moskwą Kościoła będzie miał szeroko zakrojone konsekwencje” („Ukraine’s Ban on Moscow-Linked Church Will Have Far-Reaching Consequences), artykuł „Carnegie Endowment for International Peace”, 4 września 2024 r.

26 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa się do innych cech tożsamościowych, takich jak pochodzenie etniczne, narodowość lub płeć 42. Przemoc motywowana religijnie lub inspirowana narracjami religijnymi może również wynikać z postrzegania chrześcijaństwa jako religii konkurencyjnej, gorszej lub wrogiej, co przejawia się w brutalnej, sugerującej „ekstremizm” narracji43 i w przywoły- waniu zadawnionych zadrażnień i napięć geopolitycznych. Przykładowo, niektóre formy brutalnej „ekstremistycznej” retoryki przedstawiają chrześcijan jako „niewiernych” oraz „wrogów islamu”, których trzeba podporządkować44.

Francja, 7 lutego 2023 r. Pewnego (tego samego) dnia kilku księży z Paryża otrzymało groźby śmierci. Wysuwał je mężczyzna powiązany z przestępczą grupą islamskich ekstremistów. Pracownik kościoła Saint-Sulpice poinformował o sprawcy organa władz. Zgłoszono również, że mężczyzna ten groził wcześniej kapłanowi w parafii Saint-Germain-des-Prés. W toku śledztwa przeprowadzonego przez paryską policję ustalono, że mężczyzna ten był znany służbom i figurował jako osoba potencjalnie stanowiąca zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego.

Kosowo*, 14 maja 2024 r. W pobliżu miasta Pejë/Peć świątynia Serbskiego Kościoła Prawosławnego została sprofanowana przez sprawców, którzy włamali się do niej i dokonali aktów wandalizmu, nanosząc graffiti z hasłami takimi jak „Allahu Akbar” oraz „Zabierajcie stąd ten kościół, tu są tylko muzułmanie!” Incydent ten nastąpił po decyzji władz Kosowa o zakazie wjazdu do kraju patriarchy oraz biskupów Serbskiego Kościoła Prawosławnego45.

Hiszpania, 25 stycznia 2023 r. Po wieczornej mszy w kościele w Algeciras pewien mężczyzna zaatakował i zamordował ministranta, ranił księdza, a później w innym kościele katolickim zaatakował przy użyciu maczety trzy kolejne osoby. Podczas ataków wykrzykiwał antychrześcijańskie obelgi i niszczył też przedmioty kultu religij- nego. Kapłan trafił do szpitala z poważnymi obrażeniami szyi. Policja poinformowała,

* Wszystkie odniesienia do Kosowa w niniejszym tekście dotyczące terytorium, instytucji lub ludności, należy rozumieć w pełnej zgodności z rezolucją Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 1244.

42 Zob: Prawa osób należących do mniejszości religijnych lub wyznaniowych w sytuacjach konfliktu lub braku bezpieczeństwa. Sprawozdanie Specjalnego Sprawozdawcy ONZ ds. wolności religii lub przekonań, Ahmeda Shaheeda („Rights of persons belonging to religious or belief minorities in situations of conflict or insecurity. Report of the Special Rapporteur on freedom of religion or belief, Ahmed Shaheed”), A/HRC/49/44, Rada Praw Człowieka ONZ, 3 czerwca 2022 r., pkt 16, 19 i 71. 43 „Ekstremizm” jest nieprecyzyjnym terminem, który nie ma powszechnie przyjętej definicji, co pozostawia pole do zbyt szerokich i niejasnych interpretacji oraz otwiera drzwi do arbitralnego stosowania prawa. Zgodnie z zobowiązaniami OBWE terroryzm i brutalny ekstremizm nie mogą i nie powinny być kojarzone z żadną „rasą”, pochodzeniem etnicznym, narodowością lub religią. OBWE/ODIHR, „Wolność religii lub przekonań a bezpie- czeństwo: wytyczne nt. polityki społecznej” („FoRB Security Guide”), 2019, s. 31. 44 Tzw. Państwo Islamskie (ISIS) atakowało osoby niebędące muzułmanami, w tym chrześcijan i jazydów. Na temat jego podstaw ideologicznych i skali zniszczeń zob. Paul Burke „Terroryzm globalnego dżihadu” („Global Jihadist Terrorism”), Cheltenham, Wlk. Brytania i Northampton, USA: Edward Elgar Publishing, 2021. 45 „Zbezczeszczenie serbskiej cerkwi prawosławnej w pobliżu Peći” („The Serbian Orthodox Church near Peć Desecrated”), oświadczenie Diecezji Raška-Prizren Serbskiej Cerkwi Prawosławnej, 14 maja 2024 r.

CZĘŚĆ PIERWSZA 27 że sprawca był jej znany i oczekiwał na deportację. W swoim orzeczeniu hiszpański Sąd Najwyższy potwierdził, że atak można zakwalifikować jako „ukierunkowany atak dżihadystyczny”.

Turcja, 28 stycznia 2024 r. Dwaj uzbrojeni napastnicy zaatakowali podczas porannej mszy kościół katolicki w Stambule, zabili jednego mężczyznę, doszło do wybuchu paniki. W akcie oskarżenia zatrzymani podejrzani zostali określeni jako członkowie tzw. Państwa Islamskiego46.

Przykłady pochodzą z Raportu OBWE/ODIHR dotyczącego przestępstw z nienawiści.

Z wyjątkowymi wyzwaniami i zagrożeniami wiąże się też sytuacja osób, które prze- chodzą na chrześcijaństwo. Osoby te mogą spotykać się z różnymi formami wrogości, również z przestępstwami z nienawiści. Skala i charakter takiej nietolerancji zależą często od norm społecznych oraz od ogólnego kontekstu politycznego i kulturowego danego państwa. Kobiety, które przechodzą na chrześcijaństwo, mogą po ujawnieniu tego faktu być szczególnie narażone na represje ze strony swoich rodzin, a obejmuje to zarówno groźby, jak i przemoc fizyczną. Przemoc i napaści ze strony członków rodziny zazwyczaj nie wychodzą na jaw, ponieważ ofiary obawiają się mówienia o takich zdarzeniach, a to w istotny sposób ogranicza ich dostęp do wymiaru sprawiedliwości oraz do systemów wsparcia dla ofiar47.

Podobne formy wrogości mogą dotykać również chrześcijan, którzy opuszczają jedno wyznanie chrześcijańskie i przechodzą do innego, a także osoby, które decydują się na odejście od chrześcijaństwa.

Kazachstan, 30 czerwca 2021 r. Kobieta z Szymkentu, będąca świadkiem Jehowy, była z powodu swojej religii wielokrotnie bita, duszona oraz zastraszana nożem przez męża. Do tych aktów przemocy dochodziło w domu. Pewnego dnia kobieta została pod przymusem przewieziona do meczetu, a tam poddano ją próbie „nawrócenia” religijnego. Gdy policja dowiedziała się o religii wyznawanej przez ofiarę, odmówiła podjęcia działań w tej sprawie.

46 Artykuł pt. „Turcja aresztowała osobę podejrzaną o planowanie ataku na kościół w Stambule, powiązaną z tzw. Państwem Islamskim” („Turkey arrests suspected Istanbul church attack planner linked to Islamic State”), Reuters, 14 września 2024 r. 47 Open Doors, raport „Prześladowania chrześcijańskich kobiet i dziewcząt” („The Persecution of Christian Women and Girls”), 2022, s. 6 i 13.

28 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa Uzbekistan, 7 maja 2021 r. Kobieta z Karszy, będąca świadkiem Jehowy, została pobita przez męża za to, że studiowała Biblię oraz nauczała swoje dzieci treści biblijnych. W wyniku pobicia doznała pęknięcia błony bębenkowej.

Przykłady pochodzą z Raportu OBWE/ODIHR dotyczącego przestępstw z nienawiści.

Przekonania niektórych chrześcijan, ukształtowane przez ich sumienie, mogą czynić ich szczególnie podatnymi na przestępstwa z nienawiści. Dotyczy to zwłaszcza sta- nowisk zajmowanych w odniesieniu do określonych kwestii społecznych, kulturowych i politycznych w społeczeństwach, w których zagadnienia te mają charakter wysoce sporny i polaryzujący.

Do takich kwestii mogą należeć m.in. tożsamość płciowa, prawa osób LGBTI, aborcja, sprzeciw sumienia wobec służby wojskowej lub wobec użycia broni, a także odmowa oddawania honorów fladze państwowej lub śpiewania hymnu narodowego.

Islandia, 25 lipca 2022 r. Tęczowa flaga namalowana przed kościołem w Grafarvogur została zniszczona – nieznany sprawca napisał na niej „LEVITICUS 20:13”, odnosząc się w ten sposób do fragmentu Biblii mówiącego: „Jeśliby mężczyzna obcował z męż- czyzną jak z kobietą, obaj popełniają obrzydliwość; poniosą śmierć; ich krew spadnie na nich”. Kościół potępił ten akt wandalizmu i wydał oświadczenie: „W kościele w Grafarvogur wolimy kierować się przesłaniem Jezusa Chrystusa, który nauczał nas o wzajemnej miłości. Wierzymy, że każda osoba jest umiłowanym stworzeniem Boga i ma prawo żyć życiem, do którego została stworzona”. Wzmiankowany atak był jednym z serii powtarzających się ataków na ten kościół.

Tadżykistan, styczeń 2020 r. W jednostce wojskowej w pobliżu Duszanbe zatrzymano i osadzono w areszcie tymczasowym mężczyznę, który odmówił odbywania służby wojskowej z powodów sumienia. Mężczyzna ten był świadkiem Jehowy. W areszcie torturowało go sześciu żołnierzy. Po odmowie założenia munduru wojskowego mężczyzna ten został powalony na ziemię, a następnie bito go po nerkach, wykręcono mu ręce do tyłu, jego głowę przyciśnięto do podłogi wojskowym butem, sprawca naciskał mu na szyję kolanami, następnie ofierze zdjęto spodnie, by siłą nałożyć mu spodnie od munduru. Ofiara straciła przytomność i doznała wielu różnych obrażeń. Wzmiankowany przypadek był jednym z serii podobnych przypadków zatrzymań i torturowania świadków Jehowy odmawiających służby wojskowej.

Stany Zjednoczone, 28 czerwca 2022 r. Pracownik kościoła katolickiego w Bellevue został zaatakowany kamieniem i farbą w sprayu przez kobietę transpłciową (osobę biologicznie płci męskiej identyfikującą się jako kobieta). Sprawczyni uszkodziła drzwi kościoła, rozbiła szybę oraz umieściła na ścianach budynku antychrześcijańskie napisy, m.in. „Kłamca”, „Religia nienawiści”, „Gnij w swoim fałszywym piekle” oraz

CZĘŚĆ PIERWSZA 29 „Nienawidzicie kobiet”. Została zatrzymana i przyznała się do wandalizmu oraz na- paści. Śledczy ustalili, że sprawczyni była oburzona decyzją Sądu Najwyższego USA z poprzedzającego incydent tygodnia, kiedy to uchylono wyrok Roe przeciw Wade, który stwierdzał konstytucyjne prawo do aborcji.

Przykłady pochodzą z Raportu OBWE/ODIHR dotyczącego przestępstw z nienawiści.

INTERSEKCJONALNOŚĆ

Intersekcjonalność to podejście analityczne służące identyfikowaniu i rozumieniu spo- sobów, w jakie nakładające się, wzajemnie powiązane elementy tożsamości jednostki – takie jak płeć, „rasa”, pochodzenie etniczne48, klasa społeczna, religia lub przeko- nania, niepełnosprawność, orientacja seksualna, tożsamość płciowa, wiek lub status migracyjny – mogą łącznie prowadzić do specyficznych doświadczeń dyskryminacji, marginalizacji lub uprzywilejowania. Zamiast analizować te cechy w izolacji, perspektywa intersekcjonalna podkreśla, że oddziałują one na siebie wzajemnie w sposób złożony i nierozdzielny. Podejście to ma szczególne znaczenie dla rozpoznawania doświadczeń osób najbardziej marginalizowanych w społeczeństwie, które mogą być narażone na wielokrotne i kumulujące się formy nierówności oraz dyskryminacji49.

Ofiary przestępstw z nienawiści mogą być atakowane ze względu na wiele aspektów swojej tożsamości, co może potęgować doznawaną przez nie krzywdę50. Intersekcjonalne podejście do analizy takich przestępstw pozwala uwzględnić łączne i wzajemnie wzmac- niające się skutki różnych form dyskryminacji. Prowadzi to nie tylko do pełniejszego i trafniejszego zrozumienia doświadczeń ofiar, lecz także do poprawy jakości groma- dzonych danych. Wymaga ono czegoś więcej niż jedynie rejestrowania wielu motywów uprzedzeniowych – obejmuje analizę sposobów, w jakie motywy te oddziałują na siebie i wzajemnie się wzmacniają, kształtując odrębne i specyficzne wzorce dyskryminacji lub uprzywilejowania. Zastosowanie perspektywy intersekcjonalnej umożliwia lepsze dopasowanie reakcji na przestępstwa z nienawiści i zwiększa ich skuteczność, ponieważ opiera się na pogłębionym zrozumieniu złożonych realiów, z jakimi mierzą się ofiary.

Poniższa część przedstawia przykłady intersekcjonalnych przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan:

48 Użycie terminu „rasa” w niniejszym przewodniku nie oznacza poparcia przez ODIHR dla jakiejkolwiek teorii zakładającej istnienie różnych ras. Termin ten jest powszechnie stosowany w międzynarodowych standardach ochrony praw człowieka oraz w ustawodawstwie krajowym. W niniejszym przewodniku używa się go wyłącznie w celu zapewnienia ochrony przed przestępstwami z nienawiści osobom, które są błędnie postrzegane jako należące do innej „rasy”. 49 UN PRPD i UN Women, „Przewodnik i zestaw narzędzi dotyczących intersekcjonalności: intersekcjonalne na rzecz zasady, by nie pozostawiać nikogo w tyle” („Intersectionality Resource Guide and Toolkit – An Intersectio- nal Approach to Leave No One Behind”), 2022, s. 8. 50 OBWE/ODIHR, „Zrozumienie potrzeb ofiar przestępstw z nienawiści” („Understanding the Needs of Hate Crime Victims”), 7 września 2020 r., s. 11.

30 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa Doświadczenia przestępstw z nienawiści zróżnicowane ze względu na płeć: Przestęp- stwa z nienawiści wobec chrześcijan i chrześcijanek, dziewcząt i chłopców często różnią się w zależności od płci ofiary. Chrześcijanki są na taką przemoc narażone szczególnie mocno w środowisku domowym. Doniesienia z niektórych państw-członków OBWE wskazują, że po konwersji na chrześcijaństwo – oprócz agresywnych reakcji – chrześci- janki doznają też wielu innych aktów przemocy: są zmuszane do zawierania małżeństw, więzi się je w aresztach domowych, padają ofiarą uprowadzeń, zawstydza się je, doznają wykluczenia społecznego oraz przemocy seksualnej i psychicznej. Przypadki zmuszania kobiet i dziewcząt, które przeszły na chrześcijaństwo, by zawierały małżeństwo z muzuł- manami51, odnotowuje się szczególnie w Azji Środkowej.

„[Kiedy mój mąż znalazł moją Biblię], przez wiele godzin mnie bił – uderzał, kopał mnie w twarz, bił po rękach i nogach, i wykrzykiwał przy tym obelgi, mówił, że go zdradziłam i że zdradziłam prawdziwego Boga. Mówił też, że to on utrzymuje mnie i dzieci, i że tylko on ma prawo decydować, w jakiego Boga mam wierzyć. W głębi serca wiedziałam, że nie cierpię na próżno. Wiedziałam, że cierpię w imię Jezusa Chrystusa.”52

Ponadto ubiór postrzegany jako wyraz przynależności religijnej lub wyznaniowej (nie- zależnie od faktycznych przekonań danej osoby) może przyczyniać się do przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan o charakterze zróżnicowanym ze względu na płeć. Szczególnie narażone na ataki mogą być zatem zakonnice noszące habit lub osoby ubrane w strój duchowny.

Austria, 30 października 2020 r. W mieście Graz, w autobusie, 76-letnia zakonnica katolicka została uderzona w głowę przez młodego mężczyznę. W wyniku napaści ofierze wypadł aparat słuchowy.

Hiszpania, 9 grudnia 2023 r. Grupa świadków Jehowy prowadzących działalność religijną na ulicy w Santa Cruz de Tenerife usłyszała groźby śmierci ze strony pew- nego mężczyzny. Sprawca dopuścił się też napaści seksualnej wobec jednej z kobiet, obnażając się przed nią. Rzucał również kamieniami w ofiary oraz w należące do nich stojaki z publikacjami religijnymi, a jeden z takich stojaków podpalił. Zdarzenie zostało zgłoszone na policję.

Przykłady pochodzą z Raportu OBWE/ODIHR dotyczącego przestępstw z nienawiści.

51 Open Doors, „Prześladowanie chrześcijańskich kobiet i dziewcząt” („The Persecution of Christian Women and Girls”), 2022, s. 4–6 i 8. 52 Oświadczenie kobiety z Azji Środkowej pochodzącej ze środowiska muzułmańskiego, która przyjęła chrześci­ jaństwo. Po odkryciu jej wiary przez męża została zmuszona do ucieczki. Zob. OpenDoors, „Formy prześladowań w Uzbekistanie?” („What does persecution look like in Uzbekistan?”), artykuł tematyczny, 2025 r.

CZĘŚĆ PIERWSZA 31 Uprzedzenia etniczne i rasistowskie: Chrześcijanie należący do określonych grup etnicznych lub narodowych często doświadczają przestępstw z nienawiści motywowanych zarówno uprzedzeniami antychrześcijańskimi, jak i rasistowskimi. W państwach jednorodnych etnicznie osoby, które wykazują cechy fizyczne lub kulturowe kojarzone z większością społeczeństwa, ale należą do mniejszościowej wspólnoty chrześcijańskiej, mogą doświad- czać nasilonej nietolerancji. Bywają one postrzegane jako „zdrajcy” tożsamości narodowej – w przeciwieństwie do osób o wyraźnie odmiennej przynależności etnicznej. W wielu państwach zrzeszonych w OBWE czarnoskóre wspólnoty chrześcijańskie są postrzegane i traktowane inaczej niż białe grupy chrześcijańskie, co skutkuje różnymi poziomami ryzyka.

„W Szwecji czarnoskórzy chrześcijanie pochodzenia afrykańskiego często doświadczają ukierunkowanej dyskryminacji w określonych kontekstach. Zgłaszano przypadki agresji wobec czarnoskórych chrześcijan afrykańskich, zwłaszcza gdy prowadzą oni działalność religijną, np. głoszenie treści religijnych na ulicy lub rozdawanie ulotek informujących o afrykańskich wydarzeniach chrześcijańskich. Niektórzy otwarcie wyrażali pogląd, że czarnoskórzy chrześcijanie nie mają prawa głosić Ewangelii osobom białym, a w nie- których przypadkach twierdzenia takie prowadziły do konfliktów. Może dochodzić do konfrontacji z grupami białych osób, które w razie eskalacji mogą dopuścić się przemocy fizycznej”. — dr Anne Kubai, profesor nadzwyczajna, członkini Panelu Ekspertów ODIHR ds. Wolności Religii lub Przekonań53 „Nie istnieją prawne ani teologiczne bariery dla pełnego uczestnictwa [anglikańskich wiernych z mniejszości etnicznych / o globalnym dziedzictwie większościowym] w życiu Kościoła Anglii. Wielokrotnie formułowano zalecenia, jednak do dziś nie zostały one wdrożone. Uważamy, że brak determinacji lub priorytetyzacji oraz istnienie (obecnie uznanego) rasizmu instytucjonalnego sprawiły, że Kościół stał się uboższy z powodu braku obecności wszystkich swoich członków na wszystkich poziomach wspólnego życia.” — Zespół Arcybiskupów ds. Przeciwdziałania Rasizmowi54

Chrześcijanie należący do ludów rdzennych zgłaszali doświadczenia marginalizacji i nękania w związku z próbami pogodzenia swojej wiary chrześcijańskiej z rdzennym dziedzictwem kulturowym. Do incydentów dochodziło zarówno wewnątrz ich wspólnot, jak i ze strony podmiotów zewnętrznych. W niektórych państwach zrzeszonych w OBWE próby integrowania chrześcijaństwa z rdzennymi praktykami duchowymi spotykały się z oporem, stygmatyzacją, a nawet z formalnymi zakazami ze strony instytucji religijnych55.

53 Oświadczenie przekazane ODIHR na potrzeby niniejszego przewodnika, oparte na wywiadach przeprowa­ dzonych w Sztokholmie w 2024 r. 54 Church of England, „Od lamentowania do działania” („From Lament to Action”), publikacja Grupy Zadaniowej Arcybiskupów ds. Przeciwdziałania Rasizmowi (Archbishops’ Anti-Racism Taskforce), Kościół Anglii, 2020 r., s. 20. 55 Zob. Raport okresowy Specjalnego Sprawozdawcy ONZ ds. wolności religii lub przekonań, Ahmeda Shaheeda. Ludy tubylcze a prawo do wolności religii lub przekonań („Interim report of the Special Rapporteur on freedom of religion or belief, Ahmed Shaheed. Indigenous peoples and the right to freedom of religion or belief”), A/77/514, Zgromadzenie Ogólne ONZ, 10 października 2022 r., pkt 38 i 45.

32 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa Kanada, 21 czerwca 2021 r. W Narodowy Dzień Ludów Rdzennych doszło do spalenia kościoła katolickiego położonego na terenie rezerwatu Pierwszych Narodów. Tego sa- mego dnia spalono również inny kościół katolicki w sąsiednim rezerwacie. Incydenty miały miejsce wkrótce po doniesieniach o odnalezieniu szczątków 215 dzieci rdzennego pochodzenia – szczątki zlokalizowano w pobliżu dawnej szkoły z internatem, którą prowadził Kościół katolicki. Wódz plemienia Penticton Indian Band podkreślił, że atak dotknął również rdzennych chrześcijan:

„Panują mieszane emocje. Rozumiem, że w naszej społeczności jest dużo gniewu […], [ale] ten kościół stał tu od 1911 roku jako nieodłączny element naszej wspólnoty. Wielu mieszkańców należało do niego, uczestniczyło w nabożeństwach. Niektórzy z naszych starszych czują się z nim bardzo związani i dziś przyszli tu głęboko poruszeni.”56

Turcja, 8 maja 2020 r. Kościół należący do Apostolskiego Kościoła Ormiańskiego stał się celem ataku – doszło do próby podpalenia bramy. Po zatrzymaniu sprawca wskazał, że motywem ataku było domniemane powiązanie Ormian z rozprzestrzenianiem się pandemii COVID-19.

Stany Zjednoczone, 9 stycznia 2022 r. Wierni historycznego afroamerykańskiego kościoła metodystycznego znaleźli się w sytuacji zagrożenia, gdy padły groźby, że w świątyni w Des Moines (stan Iowa) zostanie podłożona bomba. W tym samym okresie w kraju odnotowywano podobne incydenty wymierzone w kościoły chrze- ścijańskie. Śledczy zakwalifikowali to zdarzenie jako przestępstwo z nienawiści. Kongregacja wydała oświadczenie, że jej zdaniem atak był motywowany nie tylko uprzedzeniami religijnymi, lecz także rasizmem.

Przykłady pochodzą z Raportu OBWE/ODIHR dotyczącego przestępstw z nienawiści.

Uchodźcy i migranci: Chrześcijańscy migranci i uchodźcy w regionie OBWE mogą doświadczać intersekcjonalnych przestępstw z nienawiści motywowanych zarówno uprzedzeniami religijnymi, jak i wrogością związaną z ich statusem osób nowo przybyłych lub nieposiadających obywatelstwa. Osoby, które przeszły na chrześcijaństwo poza regio- nem OBWE, zgłaszały przypadki gróźb oraz napaści fizycznych, niekiedy ze strony innych migrantów należących do odmiennych wspólnot religijnych lub wyznaniowych. Do takich incydentów często dochodzi w ośrodkach dla migrantów lub uchodźców – osoby o różnym pochodzeniu przebywają tam wspólnie przez dłuższy czas w warunkach ogra- niczonej prywatności. Niepewność, wykluczenie, frustracja oraz napięcia panujące w tego rodzaju placówkach mogą sprzyjać różnym incydentom o motywacji uprzedzeniowej,

56 Monique Tamminga, „Wódz plemienia Penticton potępia podejrzane podpalenie dwóch kościołów katolickich” („Penticton band chief condemns suspicious burning of 2 Catholic churches”), Penticton Western News, 21 czerwca 2021 r.

CZĘŚĆ PIERWSZA 33 zazwyczaj wymierzonym w grupy postrzegane jako szczególnie podatne na ataki. Biorąc pod uwagę, że wiele z tych osób to uchodźcy uciekający przed prześladowaniami w kra- jach pochodzenia, skutki takich przestępstw z nienawiści mogą pogłębiać ich wcześniej doświadczane traumy oraz zwiększać zapotrzebowanie na specjalistyczne formy wsparcia.

Armenia, 17 lipca 2022 r. Irańczyk ubiegający się o azyl został zaatakowany przez dwóch sprawców, którzy zarzucili mu na głowę koc, bili go i grozili mu w związku z jego konwersją z islamu na chrześcijaństwo. Ofiara relacjonowała, że napastnicy mówili: „To nie pierwszy, ani nie ostatni raz” oraz „Odeślemy twoje zwłoki do Iranu”.

Austria, 23 września 2021 r. Księża i pracownicy diecezji katolickiej znaleźli się w sytuacji zagrożenia, gdy grupa około 15 zamaskowanych mężczyzn należących do skrajnie prawicowej grupy szerzącej nienawiść wtargnęła do budynku biurowego diecezji. Sprawcy mieli ze sobą transparenty, ulotki i megafony – ich protest był skierowany przeciwko temu, że diecezja wspierała budowę pomnika upamiętniającego migrantów, którzy zginęli na Morzu Śródziemnym.

Niemcy, 20 maja 2022 r. Dwoje świadków Jehowy – uchodźcę z Ukrainy oraz 83-letnią kobietę – zmuszono do opuszczenia ośrodka dla uchodźców. Starsza kobieta została fizycznie zaatakowana – właścicielka ośrodka zrzuciła ją z krzesła. Do zdarzenia doszło po tym, jak sprawczyni dowiedziała się o przynależności religijnej ofiar.

Przykłady pochodzą z Raportu OBWE/ODIHR dotyczącego przestępstw z nienawiści.

Orientacja seksualna i tożsamość płciowa: Chrześcijanie należący do społeczności LGBTI mogą doświadczać szczególnych form przestępstw z nienawiści, które łączą uprzedzenia antychrześcijańskie z homofobią lub transfobią, zwłaszcza gdy ich orien- tacja seksualna lub tożsamość płciowa są postrzegane jako sprzeczne z określonymi wartościami religijnymi. Chrześcijanie LGBTI pochodzący ze środowisk migranckich lub z określonych grup etnicznych są w niektórych kontekstach narażeni na zwiększone ryzyko takich ataków.

Estonia, 11 czerwca 2023 r. Estońska organizacja Association of Gay Christians zorgani­zowała w centrum Tallinna publiczne wydarzenie Baltic Pride z udziałem fińskiego homoseksualnego pastora. Pewien młody mężczyzna przyłączył się do rozmowy, poprosił uczestników o wskazanie mu „gejowskiego pastora”, a następnie brutalnie go zaatakował, wielokrotnie uderzając go w twarz i głowę. Gdy jeden z uczestników zdołał odciągnąć napastnika, ten rzucił nożem w pastora, raniąc innego członka wspólnoty. Podczas ataku sprawca krzyczał: „Bóg nienawidzi homo- seksualistów”. Uczestnicy wydarzenia obezwładnili napastnika do czasu przyjazdu policji. Ofiary przewieziono do szpitala. Pastor doznał licznych złamań kości twarzy,

34 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa dwie pozostałe osoby odniosły lżejsze obrażenia. Po ataku pastor napisał w mediach społecznościowych o „bólu zadawanym mniejszościom w imię Boga”, dziękował władzom, personelowi medycznemu i świadkom zdarzenia za pomoc, a zakończył słowami: „Nigdy nie pozwolimy, by nienawiść zwyciężyła”.

Przykład ten pochodzi z Raportu ODIHR dotyczącego przestępstw z nienawiści.

CZĘŚĆ PIERWSZA 35 II. Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan w regionie OBWE: główne cechy57 Wiele cech przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan jest zbieżne z innymi rodza- jami przestępstw z nienawiści, w szczególności z przestępstwami antysemickimi oraz przestępstwami z nienawiści wobec muzułmanów58. Należy pamiętać, że przestępstwa z nienawiści mogą być popełniane z wielu różnych powodów59:

• sprawca może działać pod wpływem urazy, zazdrości, presji rówieśniczej lub w poszukiwaniu silnych wrażeń;

• sprawca może nie żywić żadnych uczuć wobec konkretnej ofiary, natomiast może przejawiać wrogie myśli lub emocje wobec grupy, do której należy jego ofiara;

• sprawca może żywić uczucie wrogości wobec wszystkich osób postrzeganych jako nienależące do grupy, z którą on sam się identyfikuje;

• na bardziej abstrakcyjnym poziomie ofiara może symbolizować zasadę lub wartość (taką jak równość płci, różnorodność czy wielokulturowość), której sprawca się sprzeciwia; lub

• może występować kombinacja powyższych czynników.

Kierowanie gróźb wobec osób lub stosowanie wobec nich przemocy fizycznej ze względu na ich rzeczywistą lub domniemaną tożsamość chrześcijańską, a także ataki (na osoby lub mienie) motywowane faktem powiązania tych osób z chrześcijanami, społeczno- ściami chrześcijańskimi lub z organizacjami chrześcijańskimi, stanowią przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan.

57 W 2018 r. ODIHR opublikowało materiały informacyjne dotyczące przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan, dostępne w siedmiu językach, których celem jest wsparcie państw i innych interesariuszy w przeciwdziałaniu tego rodzaju przestępstwom. Zob. publikację OBWE/ODIHR „Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan” („Anti-Christian Hate Crime”), 21 lipca 2018 r. 58 Więcej informacji można znaleźć w publikacjach OBWE/ODIHR: „Zrozumienie antysemickich przestępstw z nienawiści i zapewnienie bezpieczeństwa społecznościom żydowskim. Praktyczny przewodnik” („Understanding Anti-Semitic Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Jewish Communities: A Practical Guide (2017)” oraz „Zrozumienie przestępstw z nienawiści wobec muzułmanów i zaspokajanie potrzeb społeczności muzułmańskich w zakresie bezpieczeństwa. Praktyczny przewodnik” („Understanding Anti-Muslim Hate Crimes and Addressing the Security Needs of Muslim Communities: A Practical Guide” (2020)). 59 OBWE/ODIHR, „Przepisy dotyczące przestępstw z nienawiści: praktyczny przewodnik. Wydanie poprawione” („Hate Crime Laws. Revised Edition”) 23 września 2022 r., s. 17.

36 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa Z uwagi na różnorodność wspólnot chrześcijańskich w regionie OBWE, przestępstwa motywowane uprzedzeniami wobec chrześcijan mogą przybierać wiele form i mogą dotyczyć zarówno wspólnot wyznaniowych większościowych, jak i mniejszościowych. Ofiary mogą być wybierane ze względu na swoją tożsamość chrześcijańską, wiarę lub praktyki religijne, a także dlatego, że ich konkretne wyznanie lub praktyki są kojarzone z określonymi cechami tożsamości, takimi jak przynależność etniczna.

Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan mogą być również wymierzone w budynki lub instytucje, w tym w chrześcijańskie miejsca kultu, cmentarze, pomniki lub w mienie prywatne powiązane z chrześcijanami lub z chrześcijaństwem. Częstymi metodami stosowanymi przez sprawców w celu nękania lub zastraszania chrześcijan są akty wan- dalizmu, nanoszenie graffiti oraz profanacja miejsc kultu.

1. WSKAŹNIKI UPRZEDZEŃ

Wskaźniki uprzedzeń to „obiektywne fakty, okoliczności lub wzorce towarzyszące czy- nowi (czynom) zabronionemu, które – rozpatrywane samodzielnie lub łącznie z innymi faktami lub okolicznościami – sugerują, że działania sprawcy były w całości lub w części motywowane jakąś formą uprzedzenia”60. Jako takie, wskaźniki uprzedzeń stanowią kluczowe narzędzie identyfikowania przestępstw z nienawiści.

Organy ścigania powinny rejestrować i dokumentować wszystkie motywacje uprze- dzeniowe oraz wskaźniki uprzedzeń ujawnione w toku reagowania na zgłoszenia ofiar przestępstw z nienawiści, w tym przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan61.

Wskaźniki uprzedzeń to cenne narzędzie dla organów ścigania, prokuratorów oraz dla społeczeństwa obywatelskiego, gdyż pomagają ocenić, czy zgłoszony incydent może stanowić przestępstwo z nienawiści. Wskaźniki nie dowodzą jednak same w sobie, że sprawca kierował się motywacją uprzedzeniową. Ich celem jest raczej zainicjowanie skrupulatnego i systematycznego postępowania wyjaśniającego, ukierunkowanego na zebranie dowodów62. Tak więc nie każdy wskaźnik uprzedzenia zostanie dopuszczony w postępowaniu sądowym jako dowód63. Poniżej przedstawiono opis głównych kategorii

60 „Modelowy protokół stanu Massachusetts dotyczący dochodzeń w sprawach przestępstw z nienawiści” („Massa- chusetts Model Protocol for Bias Crime Investigation”), cyt. za: OBWE/ODIHR, „Gromadzenie danych i monitoro- wanie przestępstw z nienawiści: praktyczny przewodnik” (ODIHR, „Hate Crime Data Collection and Monitoring”), 29 września 2014 r., s. 15. 61 Zob. również: „Poprawa rejestrowania przestępstw z nienawiści przez organy ścigania: kluczowe zasady prze- wodnie” („Improving the Recording of Hate Crime by Law Enforcement Authorities: Key Guiding Principles”), opracowane przez Grupę wysokiego szczebla UE ds. Zwalczania Rasizmu, Ksenofobii i Innych Form Nietoleran- cji, (EU High Level Group on combating racism, xenophobia and other forms of intolerance), grudzień 2017 r. 62 OBWE/ODIHR, „Wykorzystanie wskaźników uprzedzeń: praktyczne narzędzie dla policji” („Using Bias Indica- tors: A Practical Tool for Police”), 2017, s. 4. 63 Może to mieć miejsce na przykład w sytuacji, gdy ofiara lub świadek nie chce złożyć zeznań dotyczących wskaźnika uprzedzeń albo gdy poszlaki wynikające ze wskaźników uprzedzeń są niedopuszczalne w danej jurysdykcji lub niewystarczające jako dowód.

CZĘŚĆ PIERWSZA 37 wskaźników uprzedzeń w odniesieniu do przestępstw z nienawiści, wraz z przykładami ich występowania w przestępstwach z nienawiści wobec chrześcijan.

Główne kategorie wskaźników uprzedzeń

1 Postrzeganie zdarzenia przez ofiarę, świadka lub eksperta 2. Wypowiedzi sprawcy, pisemne treści, gesty lub graffiti 3. Różnice etniczne, religijne lub kulturowe między sprawcą a ofiarą 4. Powiązania z grupami szerzącymi nienawiść 5. Miejsce i czas zdarzenia 6. Schematy lub częstotliwość wcześniejszych przestępstw lub incydentów 7. Charakter przemocy lub sposób popełnienia czynu 8. Brak innych oczywistych motywów

Postrzeganie zdarzenia przez ofiarę, świadka lub eksperta

Postrzeganie zdarzenia przez ofiary lub świadków ma kluczowe znaczenie dla identyfikacji przestępstw z nienawiści. Jeżeli ofiara lub świadek uważa, że sprawca działał z motywacji uprzedzeniowej wobec chrześcijan, zdarzenie powinno zostać zbadane jako potencjalne przestępstwo z nienawiści. Ponadto podmioty trzecie, takie jak organizacje społeczeństwa obywatelskiego, niezależni eksperci lub wspólnoty bądź organizacje chrześcijańskie, mogą dostrzec motywacje uprzedzeniowe, które nie były oczywiste dla ofiary lub świadków, i odpowiednio zgłosić taki incydent. W takich przypadkach własna ocena funkcjonariusza organów ścigania, uznająca czyn za potencjalne przestępstwo z nienawiści, może również zostać uwzględniona jako wskaźnik uprzedzeń.

Łotwa, 23 lipca 2023 r. Zamaskowany mężczyzna wszedł do kościoła luterańskiego w Rydze, zagroził kościelnej i przestrzegł ją przed wzywaniem policji, grożąc jej fizycznym atakiem, kierował też groźby pozbawienia życia pod adresem proboszcza parafii, a następnie dokonał aktu wandalizmu, tj. uszkodził chrzcielnicę oraz ikonę, rozsypał piasek i ochlapał chrzcielnicę wodą. Proboszcz uznał, że atak mógł być motywowany nienawiścią wobec wiary chrześcijańskiej. Organy ścigania wszczęły postępowanie, a następnie ujęły sprawcę.

Przykład ten pochodzi z Raportu OBWE/ODIHR dotyczącego przestępstw z nienawiści.

38 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa Wypowiedzi, treści pisemne, gesty lub graffiti

Zdarza się często, że przed popełnieniem przestępstwa z nienawiści, w jego trakcie lub po jego dokonaniu sprawcy wyrażają swoje uprzedzenie, aby przekazać określony komunikat ofierze, jej wspólnocie oraz całemu społeczeństwu. Takie przekazy – w formie obelg słownych, komentarzy, gestów lub graffiti – mogą stanowić istotne dowody na występowanie motywacji uprzedzeniowej.

Należy również uwzględnić, że przekazy tego rodzaju mogą ujawniać uprzedzenia intersekcjonalne, w których wrogość wobec chrześcijaństwa łączy się z odniesieniami do innych cech, takich jak płeć, orientacja seksualna, pochodzenie etniczne, status migracyjny czy niepełnosprawność.

Poniższe pytania mogą pomóc w ustaleniu, czy przestępstwo było motywowane uprze- dzeniami wobec chrześcijan:

• Czy przed zdarzeniem, w jego trakcie lub po nim podejrzany wygłaszał jakieś stwierdzenia lub wykonywał gesty odnoszące się do przynależności ofiary (rzeczywistej lub domniemanej) do chrześcijaństwa, do wspólnoty chrześcijańskiej lub do organizacji o charakterze chrześcijańskim? Należy uwzględnić, że różne sformułowania i odniesienia mogą mieć odmienne znaczenie w zależności od danego wyznania chrześcijańskiego (zob. Załącznik 2).

• Czy podejrzany opublikował w mediach społecznościowych jakiś rodzaj „manifestu” wskazującego na uprzedzenia wobec chrześcijan jako motywację zdarzenia?

• Czy na miejscu zdarzenia umieszczono jakieś pisemne treści, rysunki, oznaczenia, symbole lub graffiti sugerujące uprzedzenia wobec chrześcijan? Może to obejmować symbole antychrześcijańskie lub antyreligijne (np. kojarzone z satanizmem lub z anarchizmem) bądź treści atakujące struktury, doktrynę lub nauczanie danej wspólnoty chrześcijańskiej, np. graffiti głoszące, że „spalenie kościoła to jedyny sposób na zapewnienie wolności”.

• Jeżeli celem ataku było miejsce o znaczeniu religijnym lub kulturowym – czy na miejscu celowo pozostawiono przedmioty o charakterze obraźliwym (takie jak mocz lub odchody) albo czy doszło do profanacji przedmiotów mających szczególne znaczenie religijne dla wspólnoty chrześcijańskiej?

CZĘŚĆ PIERWSZA 39 Gruzja, 7 lipca 2023 r. Dwie kobiety będące świadkami Jehowy prowadziły działal- ność religijną w pewnej miejscowości, gdy zostały obrzucone kamieniami i fizycznie zaatakowane przez inną kobietę, która podczas zdarzenia wykrzykiwała pod adresem świadków Jehowy obraźliwe, dotyczące religii obelgi, a jedną z ofiar uderzyła prętem w brzuch i w nogi.

Hiszpania, 21 lipca 2022 r. Kapłan Kościoła katolickiego otrzymał list zawierający groźby pozbawienia życia oraz odniesienia do historycznych prześladowań katolików w Hiszpanii. Sprawca napisał: „Spłoniesz jak w ‘36”, nawiązując do początku hisz- pańskiej wojny domowej w 1936 r., kiedy zamordowano tysiące księży, zakonników i zakonnic, a liczne kościoły spalono.

Przykłady pochodzą z Raportu OBWE/ODIHR dotyczącego przestępstw z nienawiści.

Różnice etniczne, religijne lub kulturowe między sprawcą a ofiarą

Wskaźnikami uprzedzeń mogą być różnice w zakresie religii, pochodzenia etnicznego lub obszaru kulturowego między sprawcą a ofiarą. Ma to szczególne znaczenie w przy- padkach, gdy ofiary są w widoczny sposób identyfikowalne jako członkowie określonej grupy, na przykład poprzez swój ubiór religijny.

Poniższe pytania mogą pomóc w ustaleniu kontekstu zdarzenia oraz w ocenie, czy mogło ono być motywowane uprzedzeniami wobec chrześcijan:

• Czy sprawca wspiera jakąś grupę znaną z wrogiego nastawienia wobec chrześcijan lub określonego wyznania chrześcijańskiego?

• Czy ofiarę dało się wyraźnie zidentyfikować jako chrześcijanina, np. poprzez to, że nosiła krzyżyk lub była ubrana w strój duchownego?

• Czy celem ataku była osoba duchowna, np. ksiądz lub zakonnica?

• Czy ofiary zostały zaatakowane podczas rozmowy na temat swojej wiary lub podczas rozpowszechniania materiałów religijnych?

• Czy ofiarą była osoba, która przeszła na chrześcijaństwo?

• Czy przestępstwo zostało popełnione wobec osoby, która w widoczny sposób opowiadała się za prawami chrześcijan i wspólnot chrześcijańskich, np. pełniła funkcję w swojej wspólnocie religijnej albo działała jako obrońca praw człowieka lub praw chrześcijan?

40 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa • Czy w momencie zdarzenia ofiara uczestniczyła w działaniach organizowanych przez społeczność chrześcijańską, organizację chrześcijańską lub organizację postrzeganą jako powiązaną z chrześcijaństwem?

Kazachstan, 24 lutego 2023 r. Przed blokiem mieszkalnym w Karagandzie dwóch mężczyzn napadło na innego mężczyznę – świadka Jehowy, gdy ten prowadził działalność religijną. Świadek Jehowy został uderzony pięścią i kopnięty w brzuch. Następnie sprawcy obezwładnili ofiarę i przez około 20 minut wielokrotnie kierowali wobec niej groźby.

Polska, 28 maja 2023 r. Trzydziestoletni duchowny katolicki, ubrany w strój du- chowny, został uderzony pięścią najpierw w tył głowy, a następnie w twarz, przez mężczyznę wykrzykującego antychrześcijańskie obelgi. W wyniku ataku napadnięty doznał nieznacznych obrażeń. Do zdarzenia doszło, gdy ofiara wracała w niedzielny poranek z Mszy Świętej.

Przykłady pochodzą z Raportu OBWE/ODIHR dotyczącego przestępstw z nienawiści.

Zorganizowane grupy szerzące nienawiść

Co prawda nie wszystkie przestępstwa z nienawiści są popełniane przez zorganizowane grupy szerzące nienawiść, ale osoby powiązane z takimi grupami często są zaangażo- wane w tego rodzaju czyny. W przypadku przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan rola zorganizowanych grup szerzących nienawiść jest szczególnie istotna w kontekście mniejszościowych wyznań chrześcijańskich oraz w państwach, w których chrześcijanie stanowią mniejszość.

Odpowiedź twierdząca na którekolwiek z poniższych pytań może stanowić wskaźnik uprzedzeń:

• Czy podejrzany należy do grupy szerzącej nienawiść i nietolerancję wobec chrześcijan?

• Czy przeszłość lub kartoteka karna podejrzanego wskazuje na jego wcześniejsze zaangażowanie w podobne działania antychrześcijańskie, w tym wymierzone także w inne grupy?

• Czy dana osoba okazywała w mediach społecznościowych poparcie dla organizacji propagujących nietolerancję wobec chrześcijan?

• Czy podczas zdarzenia zauważono przedmioty lub symbole powiązane ze zorganizowanymi grupami szerzącymi nienawiść (np. tatuaże, graffiti

CZĘŚĆ PIERWSZA 41 o charakterze nienawistnym)? Należy przy tym pamiętać, że tatuaże mogą mieć różnorodne znaczenie, tj. sygnalizować identyfikację z grupą, mieć charakter polityczny lub być po prostu ozdobą.

• Czy ostatnio zorganizowana grupa szerząca nienawiść publicznie kierowała groźby przeciwko chrześcijanom lub przeciwko społecznościom chrześcijańskim? Czy którakolwiek z takich grup przyznała się następnie do popełnienia przestępstwa?

• Czy incydent miał miejsce podczas wydarzenia (np. podczas zgromadzenia publicznego) organizowanego przez grupę szerzącą nienawiść lub wkrótce po nim, bądź po działaniach aktywistycznych tej grupy prowadzonych w pobliżu miejsca zdarzenia?

Niemcy, 8 stycznia 2023 r. We Frankfurcie nad Odrą sprawca zaatakował kobietę będącą świadkiem Jehowy – przyłożył jej broń do głowy, groził śmiercią i wykrzykiwał neonazistowskie groźby z powodu jej działalności religijnej prowadzonej w przestrzeni publicznej. Sprawca wykonał również salut nazistowski i krzyczał, że „wszystkich świadków Jehowy trzeba zabić”.

Turcja, 18 września 2023 r. Przywódca nacjonalistycznej grupy szerzącej niena- wiść groził pastorowi protestanckiemu i jego wiernym, podżegając do nienawiści wobec nich w mediach społecznościowych. Sprawca publicznie podał nazwiska pastora i członków zgromadzenia w swoim przemówieniu i udostępnił je w mediach społecznościowych.

Przykłady pochodzą z Raportu OBWE/ODIHR dotyczącego przestępstw z nienawiści.

Miejsce i czas zdarzenia

Miejsce i czas popełnienia czynu mogą również stanowić wskaźniki uprzedzeń wobec chrześcijan. Choć fakt, że zdarzenie miało miejsce w obrębie lub w pobliżu chrześcijań- skiego miejsca kultu bądź obiektu religijnego nie stanowi jeszcze dowodu motywacji uprzedzeniowej, jest to istotna okoliczność, która powinna skłonić organy ścigania do dalszego badania sprawy pod kątem zaistnienia dodatkowych wskaźników intencji sprawcy. Odpowiedzi na poniższe pytania mogą ujawnić wskaźniki uprzedzeń:

• Czy miejsce popełnienia czynu jest powszechnie uznawane lub postrzegane jako obszar związany z określoną grupą lub wspólnotą chrześcijańską?

• Czy celem ataku było miejsce o szczególnym znaczeniu religijnym lub kulturowym dla chrześcijan, takie jak kościół, cmentarz lub pomnik? Do ataków na mienie zalicza się m.in. uszkadzanie lub niszczenie przedmiotów kultu religijnego (w tym

42 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa figur, relikwii, artefaktów, witraży czy szopek bożonarodzeniowych), kradzież sprzętu liturgicznego oraz podpalenia.

• Czy zdarzenie miało miejsce w dniu istotnym dla ofiar lub dla sprawców ze względów religijnych (np. Boże Narodzenie, Wielkanoc), historycznych lub politycznych?

• Czy zdarzenie nastąpiło wkrótce po zmianie struktury religijnej danego obszaru, na przykład po utworzeniu pierwszego miejsca kultu danej denominacji chrześcijańskiej?

Dania, 29 grudnia 2023 r. Świadkowie Jehowy poczuli się zagrożeni po tym, jak w skrzynce pocztowej biura ich wspólnoty zdetonowano ładunek pirotechniczny. Był to drugi tego rodzaju atak wymierzony w biuro tej wspólnoty w ciągu jednego roku.

Francja, 8 grudnia 2021 r. Trzydziestu uczestników katolickiej procesji z pochodniami, zorganizowanej z okazji święta religijnego, zostało znieważonych i zastraszonych przez grupę około dziesięciu sprawców. Padały m.in. okrzyki „kafirzy” („niewierni”) oraz „Wallah („przysięgam”) na Koran, że poderżnę ci gardło”. Uczestników oblano wodą, a także rzucono w nich pochodnią wyrwaną jednemu z uczestników procesji.

Przykłady pochodzą z Raportu OBWE/ODIHR dotyczącego przestępstw z nienawiści.

Schematy lub częstotliwość wcześniejszych przestępstw lub incydentów

Przestępstwa z nienawiści często nie stanowią pojedynczych, odosobnionych zdarzeń, lecz wpisują się w szerszy schemat powtarzalnych incydentów. Poniższe pytania mogą pomóc w ustaleniu, czy dany czyn był motywowany uprzedzeniami wobec chrześcijan:

• Czy dane miejsce kultu, obiekt, pomnik lub inna infrastruktura była wcześniej celem przestępstw motywowanych uprzedzeniami wobec chrześcijan? Czy na danym obszarze dochodziło już wcześniej do podobnych incydentów wymierzonych w konkretną wspólnotę chrześcijańską?

• Czy ofiara była wcześniej celem przestępstwa z nienawiści? Czy w ostatnim czasie otrzymywała wiadomości o charakterze nękającym lub zawierające groźby, bądź telefony, związane z jej tożsamością chrześcijańską lub przynależnością do wspólnoty chrześcijańskiej?

• Czy w ostatnim czasie odnotowano w okolicy wzrost liczby incydentów antychrześcijańskich? Czy wcześniej obserwowano podobne metody lub schematy działania?

CZĘŚĆ PIERWSZA 43 • Czy na danym obszarze (co obejmuje też przestrzeń internetową) rozpowszechniano niedawno materiały lub przekazy antychrześcijańskie?

• Czy podejrzani byli wcześniej zamieszani w przestępstwa motywowane uprzedzeniami wobec chrześcijan?

Włochy, 31 grudnia 2021 r. Z szopki bożonarodzeniowej ustawionej przed katedrą skradziono w nocy figurkę Jezusa Chrystusa. Był to jeden z serii podobnych incyden- tów, do jakich w tej okolicy doszło w okresie Bożego Narodzenia.

Stany Zjednoczone, 1 kwietnia 2021 r. W nocy oddano strzały w kierunku budynku klasztoru katolickiego, celem było zastraszenie zakonnic. Pociski przebiły ściany dwóch sypialni w czasie, gdy zakonnice tam przebywały. Był to jeden z trzech przy- padków ostrzelania klasztoru w okresie Wielkiego Postu. Lokalne organy ścigania wszczęły dochodzenie oraz zapewniły klasztorowi dodatkową ochronę.

Przykłady pochodzą z Raportu OBWE/ODIHR dotyczącego przestępstw z nienawiści.

Charakter przemocy

Przestępstwa z nienawiści, jako wyraz odrzucenia kierowany wobec określonych grup, często cechują się szczególną intensywnością przemocy, skalą zniszczeń oraz brutalnością. Mogą również obejmować działania poniżające, mające na celu naruszenie godności ofiar. Poniższe pytania mogą pomóc w identyfikacji potencjalnych wskaźników uprzedzeń:

• Jaki był charakter tego zdarzenia? Czy sprawca podpalił przedmioty kultu religijnego lub dopuścił się obraźliwych czynów w obrębie chrześcijańskiego miejsca kultu? Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan mogą również dotyczyć obiektów symbolicznych, takich jak konsekrowane hostie, które w teologii niektórych denominacji chrześcijańskich uznawane są za Ciało Chrystusa.

• Czy zdarzenie wiązało się z niesprowokowaną, skrajną przemocą lub poniżającym traktowaniem?

• Czy czyn został popełniony publicznie lub w sposób mający na celu jego upublicznienie, na przykład poprzez nagranie go i rozpowszechnienie w mediach społecznościowych?

• Czy czyn mógł być inspirowany jakimś znanym wcześniej przestępstwem z nienawiści wobec chrześcijan lub miał na celu jego powielenie? Może to obejmować odniesienia (w internecie lub poza nim) do jakichś wcześniejszych

44 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa incydentów antychrześcijańskich, dokonane przed, w trakcie lub po danym zdarzeniu.

• Czy zdarzenie wykazywało typowe metody lub schematy działania charakterystyczne dla zorganizowanych grup szerzących nienawiść? Czy użyto określonego języka odnoszącego się do chrześcijaństwa lub wspólnot chrześcijańskich, który może wskazywać na ideologię promowaną przez takie grupy?

Hiszpania, 3 listopada 2023 r. Pewien mężczyzna wyznania muzułmańskiego za- mieszczał w mediach społecznościowych groźby kierowane wobec chrześcijan, żydów oraz społeczności LGBTI, a także wychwalał zabójstwo katolickiego kościelnego, dokonane na początku roku przez pewnego muzułmanina w kościele w Algeciras. Mężczyzna ten został zatrzymany przez policję, gdy śledztwo wykazało, że podjął próbę zakupu broni oraz kamizelek kuloodpornych.

Uzbekistan, 9 kwietnia 2023 r. Kilku chrześcijańskich wiernych Kościoła bapty- stycznego zostało brutalnie pobitych oraz rażonych paralizatorami elektrycznymi i innymi urządzeniami przez funkcjonariuszy policji, którzy wtargnęli do ich domu modlitwy w Niedzielę Wielkanocną. Policja zatrzymała również trzech członków wspólnoty kościelnej.

Przykłady pochodzą z Raportu OBWE/ODIHR dotyczącego przestępstw z nienawiści.

Brak innej motywacji

Brak alternatywnych motywów może wskazywać na potencjalną motywację wynikającą z uprzedzeń. Przestępstwa z nienawiści często są wymierzone w osoby postrzegane jako przedstawiciele określonej grupy. W rezultacie wybór ofiary może sprawiać wra- żenie przypadkowego, a wobec braku osobistych relacji między sprawcą a ofiarą nie zawsze można zidentyfikować jednoznaczną motywację działania sprawcy. Niemniej jednak w takich sytuacjach nie należy pomijać możliwości występowania motywacji uprzedzeniowej.

RODZAJE PRZESTĘPSTW Z NIENAWIŚCI WOBEC CHRZEŚCIJAN

Wyróżnia się dwie główne kategorie przestępstw z nienawiści: ataki na osoby – w tym zabójstwa, inne formy przemocy oraz groźby – oraz ataki na mienie. Spektrum czynów zabronionych motywowanych uprzedzeniami wobec chrześcijan jest szerokie i obejmuje zarówno głośne, poważne ataki, jak i incydenty o mniejszej wadze, które – jeśli nie zostaną właściwie potraktowane – mogą ulec eskalacji. Ataki te mogą być dokonywane przez osoby działające samodzielnie lub w ramach zorganizowanych grup szerzących nienawiść.

CZĘŚĆ PIERWSZA 45 Ataki na osoby fizyczne

Osoby fizyczne mogą być atakowane z różnych powodów, często ze względu na cechy, które pozwalają je zidentyfikować jako chrześcijan. Dotyczy to osób reprezentujących społeczności lub organizacje chrześcijańskie, przebywających w pobliżu chrześcijań- skich miejsc kultu, obiektów sakralnych, zabytków i innych instytucji, uczestniczących w publicznych wydarzeniach chrześcijańskich, obchodzących święta chrześcijańskie lub należących do mniejszościowych bądź etnicznych grup związanych – bądź postrzeganych jako związane – z określonym wyznaniem chrześcijańskim. Czyny motywowane uprze- dzeniami wobec chrześcijan mogą również dotykać osób powiązanych z chrześcijanami relacjami społecznymi, osobistymi lub zawodowymi. Ofiarami mogą stać się także osoby, które publicznie sprzeciwiają się nietolerancji wobec chrześcijan lub podejmują działania na rzecz zwiększania świadomości na temat nietolerancji i dyskryminacji chrześcijan.

Jednocześnie nie wszystkie przestępstwa wymierzone w chrześcijan lub w osoby postrze- gane jako chrześcijanie stanowią przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan. Zgodnie z rozumieniem OBWE, aby dane zdarzenie zostało zakwalifikowane jako przestępstwo z nienawiści, musi być ono motywowane uprzedzeniami wobec chrześcijan. W związku z tym, jeżeli incydent z udziałem chrześcijańskiej ofiary ma podłoże polityczne, ideologiczne lub stanowi przypadkowy czyn przestępczy, co do zasady nie będzie on klasyfikowany jako przestępstwo z nienawiści wobec chrześcijan64.

a. Zabójstwo

W ostatnich latach w regionie OBWE odnotowano przypadki śmiertelne, w których dostępne dowody wskazują, że ataki były motywowane uprzedzeniami wobec chrześcijan.

Francja, 10 maja 2022 r. Czterdziestoletni mężczyzna odbierał ze szkoły katolickiej w Marsylii swoje dzieci, gdy napastnik zaszedł go od tyłu i śmiertelnie ugodził nożem. Atak miał miejsce na oczach dzieci. Sprawca twierdził później, że działał z powodów religijnych, „w imię Boga”.

Niemcy, 9 marca 2023 r. Podczas nabożeństwa w Sali Królestwa Świadków Jehowy w Hamburgu doszło do strzelaniny, w wyniku której zginęło kilka osób. Sprawcą był były członek wspólnoty, który wcześniej wyrażał wrogość wobec świadków Jehowy.

Przykłady pochodzą z Raportu OBWE/ODIHR dotyczącego przestępstw z nienawiści.

64 Na przykład w listopadzie 2021 r. w Siedlcach (Polska) doszło do brutalnego pobicia księdza katolickiego space- rującego w parku. W wyniku ataku ksiądz zmarł, a zdarzenie było początkowo rozpatrywane jako potencjalne przestępstwo z nienawiści wobec chrześcijan. W toku dochodzenia ustalono jednak, że sprawca był seryjnym zabójcą i nie znaleziono dowodów, by atak był motywowany uprzedzeniami wobec chrześcijan. Zob. Alicja Franczuk, „Rafał J. brutalnie skatował młotkiem księdza Adama. To nie jedyna jego ofiara. Nowe fakty”, Super Express (Warszawa), 30 grudnia 2022 r.

46 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa b. Inne formy przemocy

Do innych form brutalnych ataków wobec chrześcijan, zgłaszanych w państwach zrze- szonych w OBWE, należą m.in.:

• uprowadzenie, • napaść seksualna, • rozbój, • odbieranie siłą lub używanie przemocy w celu odebrania ofierze literatury religijnej lub innych przedmiotów, • użycie broni, takiej jak broń palna, materiały wybuchowe, noże lub kije bejsbolowe, • napaść fizyczna, w tym bicie, przytrzymywanie, popychanie, policzkowanie lub podobne formy przemocy.

Brutalne ataki wymierzone w chrześcijan mogą prowadzić do poważnych obrażeń fizycz- nych, emocjonalnych i psychicznych, wymagających hospitalizacji, opieki medycznej oraz wsparcia psychologicznego dla ofiar.

Francja, 14 stycznia 2020 r. Dwunastoletni chłopiec pochodzenia serbskiego został brutalnie zaatakowany przez pięciu jedenastoletnich uczniów. Powodem była od- mowa zdjęcia łańcuszka z krzyżykiem, który chłopiec nosił pod ubraniem. Sprawcy przewrócili ofiarę na ziemię i kopali ją po całym ciele, powodując poważne obrażenia twarzy i narządów płciowych.

Wielka Brytania, 15 października 2023 r. Mężczyzna, który przeszedł z islamu na chrześcijaństwo, został ugodzony nożem przez swojego współlokatora – muzułma- nina – z powodu postrzeganej apostazji religijnej. Sprawca, uzbrojony w dwa noże, wyważył drzwi do sypialni ofiary, krzycząc „Allahu Akbar” („Bóg jest wielki”), po czym kilkukrotnie ugodził ją nożem, m.in. w klatkę piersiową. Według prokuratora relacje między współlokatorami były poprawne do momentu, gdy sprawca dowiedział się o konwersji ofiary na chrześcijaństwo. Prokurator wskazał, że sprawca uznał ofiarę za apostatę, a tym samym za „osobę, która zasługiwała na śmierć”.

Przykłady pochodzą z Raportu OBWE/ODIHR dotyczącego przestępstw z nienawiści.

c. Groźby

Odnotowano również przypadki gróźb kierowanych wobec członków wspólnot chrze- ścijańskich oraz duchowieństwa. Groźby te obejmują różne formy czynów zabronionych, w tym groźby pozbawienia życia oraz groźby zamachów bombowych. Mogą one być prze- kazywane za pośrednictwem poczty, poczty elektronicznej, mediów społecznościowych,

CZĘŚĆ PIERWSZA 47 w rozmowie telefonicznej, podczas bezpośrednich konfrontacji, poprzez graffiti nanoszone na budynki chrześcijan lub w inny sposób. Często groźby te zawierają antychrześcijańskie hasła i symbole, i przekazują treści kierowane przeciwko społeczności chrześcijańskiej, a odnoszące się do przemocy, morderstw i zniszczeń.

Łotwa, 29 maja 2023 r. W Rydze pewien mężczyzna kierował groźby wobec świadków Jehowy, którzy prowadzili działalność religijną w przestrzeni publicznej. Następnie sprawca wrzucił do rzeki stojak należący do ofiar, zawierający publikacje religijne.

Serbia, 23 października 2021 r. Do skrzynki pocztowej lokalnego słowackiego kościoła ewangelickiego w Begeču wrzucono list zawierający ksenofobiczne obelgi oraz groźby śmierci. W liście znalazły się m.in. takie groźby: „Jeśli macie choć trochę rozumu, wynoście się stąd! W przeciwnym razie czeka was piekło, tak jak naszych Serbów w Kosowie!” Społeczność ta otrzymywała już wcześniej podobne groźby.

Przykłady pochodzą z Raportu OBWE/ODIHR dotyczącego przestępstw z nienawiści.

Ataki na mienie

Według raportu ODIHR dotyczącego przestępstw z nienawiści ataki na mienie są najczęstszym rodzajem incydentów antychrześcijańskich w regionie OBWE. Ataki te są najczęściej wymierzone w chrześcijańskie miejsca kultu, cmentarze oraz pomniki65 i mogą przybierać następujące formy:

• podpalenia, • rzucanie substancji łatwopalnych lub ładunków wybuchowych (np. koktajli Mołotowa), • wybijanie szyb kamieniami, • nanoszenie graffiti lub umieszczanie antychrześcijańskich plakatów i naklejek na ścianach, drzwiach lub nagrobkach, • niszczenie przedmiotów kultu religijnego, relikwii i artefaktów, • przewracanie nagrobków lub inne formy dewastacji cmentarzy, • włamania, • cyberataki (hacking), • kradzieże.

W przypadkach, gdy haseł lub symboli wskazujących na uprzedzenia wobec chrześcijan użyto, by zniszczyć mienie niezwiązane bezpośrednio ze wspólnotą chrześcijańską, czyn taki może mimo wszystko stanowić incydent antychrześcijański. Przykładowo, akty wandalizmu skierowane wobec budynków rządowych, zabytków historycznych

65 OBWE/ODIHR, „Raport dotyczący przestępstw z nienawiści, 2023” („2023 Hate Crime Report”)

48 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa lub podczas wydarzeń sportowych, którym towarzyszą antychrześcijańskie graffiti lub symbole, wpisują się w rozumienie przestępstwa z nienawiści przyjęte przez OBWE. Natomiast czyny zabronione (np. wandalizm, włamanie, kradzież) wymierzone we wspólnotę chrześcijańską, lecz motywowane łatwością dokonania danego przestępstwa lub chęcią zysku finansowego, a nie uprzedzeniami wobec chrześcijan, nie stanowią przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan.

Bośnia i Hercegowina, 9 maja 2021 r. Przed niedzielną Mszą Świętą elewacja ko- ścioła katolickiego w Bihaću została zdewastowana antychrześcijańskim graffiti: na zewnętrznej ścianie kościoła napisano sprayem „Jezus to pedofil”. Kościół ten już wcześniej był celem podobnego ataku.

Szwecja, 24 stycznia 2021 r. W Sztokholmie doszło do próby podpalenia ośmiusetlet- niego kościoła protestanckiego: w kierunku bramy oraz świątyni rzucono dwa ładunki wybuchowe, które spowodowały wybicie szyb. Natomiast dwa lata wcześniej celem ataku bombowego stało się inne miejsce spotkań tej wspólnoty religijnej. Prowadzone wówczas śledztwo nie doprowadziło do ujęcia sprawców.

Przykłady pochodzą z Raportu OBWE/ODIHR dotyczącego przestępstw z nienawiści.

CZĘŚĆ PIERWSZA 49 III. Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan w regionie OBWE: skutki Ofiary przestępstw z nienawiści zawsze nadzwyczaj silnie odczuwają ich skutki66. Zaata- kowanie istotnej części składowej tożsamości danej osoby może wywołać głęboką, trwałą traumę. Cierpienie często nasila się w przypadkach, gdy motywacja sprawcy wypływa z wielu różnych uprzedzeń lub gdy ofiary wywodzą się z grup marginalizowanych lub szczególnie narażonych.

Poza krzywdą wyrządzaną jednostkom, przestępstwa z nienawiści spełniają też funkcję tzw. przestępstw przekazu („message crimes”), gdyż rozsyłają sygnał nietolerancji wobec całej wspólnoty, z której wywodzi się ofiara, a przekaz ten dociera do społeczeństwa jako całości. Każde przestępstwo z nienawiści wobec chrześcijan przekazuje komunikat o wykluczeniu i o deprecjonowaniu (komunikat ten dotyczy nie tylko bezpośredniej ofiary, lecz także wspólnot chrześcijańskich w ogóle) i sugeruje, że „nie przynależą oni tu” lub że „nie są mile widziani”. Inne grupy społeczne też mogą odczuwać wzmożony lęk, obawiając się, że same mogą stać się celem podobnych ataków67.

Oprócz wywoływania trwałych traum u ofiar, ich rodzin i wspólnot, przestępstwa z nie- nawiści podważają też spójność społeczną, pogłębiają strach i podziały. Jeśli przestępstw takich nie zwalcza się skutecznie, wspólnoty dotknięte atakami mogą tracić zaufanie do instytucji państwowych, a napięcia między grupami społecznymi będą się nasilać 68. Tolerowanie, aprobowanie lub pomijanie przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan stoi w bezpośredniej sprzeczności z długoletnimi i jednoznacznymi zobowiązaniami państw zrzeszonych w OBWE, by promować tolerancję, wzajemny szacunek i zrozumienie oraz by zapewniać wolność religii lub przekonań. Skutki takiej bezczynności wykraczają poza funkcjonowanie wspólnot chrześcijańskich i mają wpływ na strukturę społeczeństw jako całości.

66 OBWE/ODIHR, „Ofiary przestępstw z nienawiści w systemie wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych. Praktyczny przewodnik” („Hate Crime Victims in the Criminal Justice System. A Practical Guide”), 9 kwietnia 2020 r., s. 29. 67 OBWE/ODIHR, „Wzorcowe wytyczne dotyczące wrażliwego i pełnego szacunku traktowania ofiar przestępstw z nienawiści w systemie wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych” („Model Guidance on Sensitive and Respectful Treatment of Hate Crime Victims in the Criminal Justice System”), 4 października 2021 r., s. 11. 68 OBWE/ODIHR, „Zrozumienie potrzeb ofiar przestępstw z nienawiści” („Understanding the Needs of Hate Crime Victims”), s. 8.

50 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa WPŁYW WYZWAŃ ZWIĄZANYCH Z BEZPIECZEŃSTWEM ORAZ PRZESTĘPSTW Z NIENAWIŚCI WOBEC CHRZEŚCIJAN NA WYRAŻANIE TOŻSAMOŚCI CHRZEŚCIJAŃSKIEJ

Obawa przed wiktymizacją może skłaniać chrześcijan do zachowywania większej ostroż- ności, a nawet do autocenzury w przestrzeni publicznej, co ogranicza tym samym ich możliwość pełnego korzystania z wolności religii lub przekonań. Niechęć do wyrażania swojej tożsamości religijnej może przejawiać się na różne sposoby:

• Selektywne ujawnianie tożsamości. W określonych sytuacjach chrześcijanie mogą decydować się na nieujawnianie informacji o swojej tożsamości religijnej, unikając otwartych rozmów o wierze lub rezygnując z rozpowszechniania literatury religijnej z obawy o własne bezpieczeństwo. Osoby, które przeszły na chrześcijaństwo, w szczególności kobiety i młodzież, mogą ukrywać Biblię lub inne materiały religijne w obawie przed przemocą ze strony domowników, którzy nie podzielają ich przekonań.

• Samoograniczenia w noszeniu ubioru religijnego. Niektóre osoby mogą rezygnować z noszenia strojów religijnych, takich jak szaty duchowne, aby nie zwracać na siebie niepożądanej uwagi lub nie narażać się na prześladowanie.

• Ukrywanie symboli religijnych. Niektórzy chrześcijanie mogą decydować się na ukrywanie lub zaledwie dyskretne eksponowanie symboli chrześcijańskich, takich jak krzyż (krzyżyk), aby uniknąć potencjalnych negatywnych reakcji.

• Powstrzymywanie się od praktyk religijnych w środowiskach o ograniczonej swobodzie. W takich miejscach jak więzienia lub ośrodki dla migrantów/ uchodźców lub ośrodki detencyjne chrześcijanie z obawy przed atakami mogą rezygnować z modlitwy lub z posiadania Biblii. Podobnie jest w krajach, gdzie służba wojskowa dla mężczyzn jest obowiązkowa, natomiast gdzie wyrażanie tożsamości chrześcijańskiej w siłach zbrojnych stygmatyzuje się. W takich miejscach chrześcijańscy poborowi mogą powstrzymywać się przed eksponowaniem tekstów i symboli religijnych lub przed praktykowaniem wiary, próbując w ten sposób chronić się przed dyskryminacją lub wrogością ze strony rówieśników i przełożonych.

• Zmiana imion. Niektóre osoby mogą modyfikować swoje imiona lub przyjmować imiona neutralne, aby ograniczać jednoznaczne skojarzenia chrześcijańskie i w ten sposób zmniejszać ryzyko, że staną się celem ataku.

• Niechęć do rejestrowania tożsamości religijnej. W państwach, w których systemy krajowe wymagają deklarowania przynależności religijnej, część chrześcijan może obawiać się ujawnienia swojej wiary.

CZĘŚĆ PIERWSZA 51 • Rezygnacja z korzystania z wyłączeń od uczęszczania na lekcje religii. W placówkach edukacyjnych, w których chrześcijanie mogą korzystać z możliwości rezygnacji z lekcji religii, niektórzy z nich mogą powstrzymywać się od realizacji tego uprawnienia z obawy przed negatywnymi konsekwencjami lub przed zwróceniem na siebie niepożądanej uwagi.

„W ośrodku dla uchodźców muzułmanie odkryli, że jestem chrześcijaninem, ponieważ czytam Biblię. Otrzymałem groźby śmierci. Chcieli, abym ponownie nawrócił się na islam. Dyrektor ośrodka stwierdził, że jest bezsilny i że nie jest w stanie zapewnić mi ochrony. Gdy zacząłem obawiać się o swoje życie, zgłosiłem incydent pracownikowi socjalnemu, który sporządził stosowny raport. Tymczasem groźby pozbawienia mnie życia nasilały się. Tłumacz próbował bagatelizować te groźby oraz ukrywać je przed służbami socjalnymi. Urząd polecił kierownictwu ośrodka podjęcie działań na rzecz zapewnienia mi bezpieczeństwa, jednak ośrodek uznał, że nie jest w stanie mi tego zagwarantować. W konsekwencji zostałem przeniesiony do innego ośrodka.”69

WPŁYW PROBLEMÓW ZWIĄZANYCH Z BEZPIECZEŃSTWEM I WPŁYW PRZESTĘPSTW Z NIENAWIŚCI WOBEC CHRZEŚCIJAN NA PRAKTYKOWANIE RELIGII I NA ŻYCIE WSPÓLNOTOWE I SPOŁECZNE CHRZEŚCIJAN

Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan mogą w społecznościach chrześcijańskich wywoływać strach, a w wyniku tego poszczególne osoby będą czuły się bezbronne i narażone na ataki. Tak więc obawy wynikające z takich incydentów mogą w istotny sposób wpływać na życie religijne, wspólnotowe i społeczne chrześcijan, w szczególności negatywnie oddziałując na zbiorowe korzystanie z wolności religii lub przekonań:

• Niechęć do uczestnictwa w nabożeństwach. Zagrożenia bezpieczeństwa wynikające z przestępstw z nienawiści, takie jak ataki na miejsca kultu, mogą zniechęcać chrześcijan do uczestnictwa w nabożeństwach i w zgromadzeniach religijnych z obawy o własne bezpieczeństwo.

• Niechęć do publicznego szerzenia informacji o świętach i wydarzeniach religijnych. Obawa przed potencjalnymi atakami może zniechęcać wspólnoty do organizowania lub otwartego promowania świąt religijnych, uroczystości i innych wydarzeń. Chrześcijanie mogą unikać rozpowszechniania publicznych zaproszeń lub ogłaszania terminów wydarzeń organizowanych z okazji np. Bożego Narodzenia lub Wielkanocy, a także innych zgromadzeń religijnych.

69 Oświadczenie mężczyzny, chrześcijańskiego uchodźcy z Iraku przebywającego w Niemczech: „Brak ochrony mniejszości religijnych w Niemczech. Ataki na tle religijnym na 743 chrześcijańskich uchodźców w niemieckich ośrodkach dla uchodźców” („Mangelnder Schutz religiöser Minderheiten in Deutschland. Religiös motivierte Übergriffe auf 743 christliche Flüchtlinge in deutschen Asylunterkünften“), Open Doors Germany, s. 26, (w języku niemieckim).

52 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa • Zamykanie inicjatyw społecznych prowadzonych przez organizacje chrześcijańskie. Powtarzające się ataki na instytucje prowadzone przez chrześcijan – takie jak szkoły, szpitale i organizacje charytatywne – mogą skutkować ich zamknięciem. Ogranicza to nie tylko zaangażowanie społeczne wspólnot chrześcijańskich, lecz także ich możliwość wyrażania swojej wiary poprzez służbę na rzecz szerszej społeczności.

• Izolacja wspólnot. Ciągłe groźby w połączeniu z nieodpowiednią lub nieskuteczną reakcją organów ścigania i władz państwowych mogą prowadzić do samoizolacji społeczności chrześcijańskich, odcinania się od szerszego społeczeństwa i ograniczania ich współpracy z instytucjami publicznymi.

• Obciążenie finansowe związane z zapewnieniem bezpieczeństwa. W sytuacjach, w których władze nie są w stanie lub nie chcą zapewnić odpowiedniej ochrony, wspólnoty chrześcijańskie mogą czuć się zmuszone do dokonywania prywatnych inwestycji w środki bezpieczeństwa chroniące miejsca kultu, centra wspólnotowe i tym podobne obiekty. Koszty te mogą znacząco obciążać zasoby wspólnot, zwłaszcza mniejszych grup chrześcijańskich dysponujących ograniczonymi środkami finansowymi lub mniejszym wsparciem ze strony państwa.

• Relokacja. W skrajnych przypadkach długotrwałe zagrożenia bezpieczeństwa oraz brak wsparcia instytucjonalnego mogą zmuszać wspólnoty chrześcijańskie do wyprowadzki w poszukiwaniu bezpieczeństwa i swobody praktykowania swojej religii – do innego regionu w obrębie danego kraju lub za granicę.

„Z biegiem czasu wszystko stało się dla nas zbyt męczące. Gdy jesteśmy w kościele Świętego Krzyża, zawsze czujemy się w stanie alertu, zawsze gotowe, by zareagować na każdy przejaw braku szacunku wobec miejsca, ludzi lub odbywających się tam celebracji. […] Ten ciągły stan napięcia uniemożliwia nam przeżywanie modlitwy w sposób zgodny z naszym benedyktyńskim powołaniem. […]

Udało nam się nawiązać współpracę z władzami miejskimi – mamy tu na myśli w szczególności tzw. mediatorów ulicznych – policję krajową i municypalną, przedsta- wicieli Samu Social [miejskich służb humanitarnej pomocy doraźnej] i inne instytucje. I właśnie dlatego, że „wypróbowałyśmy wszystko”, możemy stwierdzić, że nie jesteśmy już w stanie zrobić „więcej”. Biorąc wszystko pod uwagę, trudno jest nam wyobrazić sobie przyszłość w takim klimacie braku bezpieczeństwa. Ostatecznie zdecydowałyśmy się więc powrócić do Szampanii, by być bliżej naszego źródła: klasztoru naszych sióstr, benedyktynek z Saint-Thierry. […]

CZĘŚĆ PIERWSZA 53 Jesteśmy pogodzone z tą decyzją, ale wyjeżdżamy z ciężkim sercem. […] Trudno jest nam Was opuszczać, zostawiać Was samych”.

— List autorstwa dwóch zakonnic skierowany do wspólnoty. Zakonnice poczuły się zmuszone do opuszczenia Nantes (Francja) z powodu braku bezpieczeństwa oraz powtarzających się zniewag i aktów przemocy70.

Kluczową rolę w kształtowaniu wpływu takich przestępstw na chrześcijan oraz na społeczności chrześcijańskie ma sposób reagowania – zarówno ze strony władz, jak i ogółu społeczeństwa. Od ich reakcji więc zależy, czy dojdzie do wzmocnienia, czy do przeciwdziałania nietolerancji leżącej u podstaw tego rodzaju czynów. Skuteczne prowadzenie dochodzeń, ściganie sprawców oraz wydawanie wyroków skazujących to wyraźny sygnał, że ofiary mogą liczyć na działanie organów wymiaru sprawiedliwości oraz że jednoznacznie potępia się motywacje i działania sprawców. Z kolei w sytuacjach, gdy przestępstwa takie nie są właściwie rozpoznawane jako czyny motywowane niena- wiścią oraz gdy władze nie rozprawiają się stanowczo i skutecznie z ogólnym klimatem nietolerancji, a sprawców nie czekają realne konsekwencje ich czynów, wspólnoty będą tracić zarówno zaufanie odnośnie do własnego bezpieczeństwa, jak i wiarę w skuteczność działania instytucji państwowych71.

Bośnia i Hercegowina, 2019–2021. Członkowie Serbskiego Kościoła Prawosławnego w mieście Mostar byli zmuszeni mierzyć się z powtarzającymi się incydentami o cha- rakterze antychrześcijańskim. W dniu 28 sierpnia 2019 r. wobec kapłana oraz wiernych prawosławnych zgromadzonych, by obchodzić święto Zaśnięcia Bogurodzicy, skiero- wano poprzez media społecznościowe groźby. Po tym incydencie jedna z serbskich grup społecznościowych wydała oświadczenie, w którym podkreślano, jakie znaczenie miałyby stanowcze reakcje ze strony władz72:

„Z zasmuceniem przyjmujemy milczenie władz miasta Mostar, kantonu Hercegowina- Neretwa, a także władz Federacji, które nie potępiły ani tego incydentu, ani gróźb, ani mowy nienawiści kierowanej wobec członków narodu serbskiego”.

70 „Czas na wyjazd” („Vers un départ”), wpis w serwisie Facebook, 26 lutego 2023 r. (w języku francuskim). 71 OBWE/ODIHR, „Zrozumieć potrzeby ofiar przestępstw z nienawiści” („Understanding the Needs of Hate Crime Victims”), s. 13 i 37. 72 „Koordynacja Serbów: Nałożyć sankcje za groźby wobec Serbów w Mostarze” („Koordinacija Srba: Sankcionirati prijetnje Srbima u Mostaru”), portal Herzegovina.info, 31 sierpnia 2019 r. (w języku bośniackim).

54 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa W kwietniu 2021 r. doszło do włamania do domu proboszcza Serbskiego Kościoła Prawosławnego w Bijelo Polje. Proboszcz parafii w Mostarze wydał oświadczenie, w którym zwrócił uwagę na wpływ powtarzających się incydentów na funkcjonowanie lokalnej wspólnoty73:

„Dziesiątki takich i podobnych przypadków, gdzie sprawców nie wykryto, wprowa­ dzają niepokój i poczucie braku bezpieczeństwa w każdy wymiar życia naszej wspólnoty”.

Ponadto działania podejmowane przez społeczeństwo obywatelskie, w tym inicjatywy wielowyznaniowe mające na celu potępianie przestępstw z nienawiści oraz przeciwdzia- łanie leżącym u ich podstaw przyczynom, mogą stanowić wyraz solidarności i zapewniać ofiarom tak potrzebne wsparcie. Natomiast jeżeli osoby i wspólnoty dotknięte takimi przestępstwami napotykają na obojętność ze strony szerszego społeczeństwa, poczucie ich izolacji oraz podatność na zagrożenia mogą się pogłębiać.

„W ten czwartek mija rok od śmierci naszego ojca i męża, Diego Valencii. Mija dwa- naście ciężkich miesięcy – okres cierpienia całej rodziny; dwanaście miesięcy tęsknoty za Nim i wspominania tragicznych okoliczności Jego śmierci. […] Przez cały ten czas byliśmy świadomi wsparcia, jakie okazywali nam zarówno przyjaciele, jak i osoby nam nieznane. Nadszedł właściwy moment, aby podziękować im wszystkim za ich życzliwą bliskość i bezinteresowną solidarność, bez których – szczerze mówiąc – trudno byłoby nam udźwignąć ból, który nas dotknął. […]

Niech w swym nieskończonym miłosierdziu Pan nasz zmiłuje się nad tymi, którzy wyrządzili i wciąż wyrządzają tak wiele zła na świecie […]

Na koniec chcielibyśmy ponownie wyrazić naszą wdzięczność za niezliczone wyrazy wsparcia i sympatii, jako dowód i potwierdzenie, że Jego życie – podobnie jak życie tak wielu innych osób należących do Kościoła – było i jest pełne sensu”. — List otwarty do mediów wystosowany przez rodzinę kościelnego w pierwszą rocznicy jego śmierci. Kościelny ten w styczniu 2023 r. w Algeciras (Hiszpania) został śmiertelnie ugodzony nożem podczas ataku na kościół74 .

73 „Serbski Kościół Prawosławny domaga się pilnego ujęcia sprawców włamania do domu proboszcza z Bijelo Polje” („SPC traži da se hitno pronađu provalnici u kuću bjelopoljskog paroha”), portal Bljesak.info, 22 kwietnia 2021 r. (w języku bośniackim). 74 Rubén García Perea, „Wzruszający list rodziny Diego Valencii w rocznicę jego zabójstwa: «Dziękujemy wszyst- kim»” („La emotiva carta de la familia de Diego Valencia en el aniversario de su asesinato: «Gracias a todos»”), Diario Área, 23 stycznia 2024 r. (w języku hiszpańskim).

CZĘŚĆ PIERWSZA 55 Sytuacja bezpieczeństwa wspólnot chrześcijańskich jest również kształtowana przez szersze czynniki historyczne, polityczne i gospodarcze. Z jednej strony skutki przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan mogą być bardziej dotkliwe w społecznościach, które historycznie były marginalizowane i poddawane dyskryminacji, a nawet prześladowa- niom75. Z drugiej strony historycznie dominująca lub uprzywilejowana pozycja chrze- ścijaństwa w wielu państwach nie oznacza, że chrześcijanie i wspólnoty chrześcijańskie w tych krajach będą odporni na przestępstwa z nienawiści lub że nie zasługują oni na wsparcie, które zapewni im bezpieczeństwo. Przysługuje im takie samo prawo do ochrony ze strony państwa jak każdej innej wspólnocie religijnej lub wyznaniowej dotkniętej przestępstwami z nienawiści.

„Stałem przy ołtarzu i prowadziłem przez mikrofon modlitwę, gdy nagle usłyszałem głośny hałas. Podniosłem wzrok i ujrzałem coś, czego nikt nigdy nie chciałby zobaczyć: jakieś dwie osoby strzelały, wierni albo leżeli pod ławkami, albo rozbiegli się w poszu- kiwaniu schronienia.

Jeden z napastników wycelował broń we mnie. Któryś z członków zgromadzenia wepchnął mnie do zakrystii. Przeniknęło mnie poczucie całkowitej bezradności wobec działań tych bandytów, którzy chcieli zabić wiernych – owieczki, które jako ich pasterz miałem pod swoją opieką.

Nagle zapadła całkowita cisza.

Wyszedłem z zakrystii, zacząłem przechodzić między ławkami i przewróconymi krze- słami, nachylałem się i pytałem leżących na ziemi: «Czy wszystko w porządku?» Nikt mi nie odpowiadał. Myślałem, że wszyscy nie żyją. Czułem się jak pasterz, który liczy pomordowane owce.

Ktoś zadzwonił pod numer alarmowy, a policja i karetka przyjechały szybko. Później pojawili się też dziennikarze i ekipy telewizyjne.

Jedną z pierwszych osób, które zabrały głos w sprawie tego zdarzenia, był prezydent Turcji, który wyraził współczucie w imieniu narodu. Potem napłynęły też liczne wyrazy solidarności ze strony władz świeckich oraz ugrupowań politycznych i religijnych. Nasi sąsiedzi również pokazali, że są naszymi braćmi i siostrami. Chrześcijanie, muzuł- manie, alewici i żydzi okazali bliskość, solidarność i konkretną pomoc; to było bardzo wzruszające.

Policja stała dzień i noc przed wejściem do kościoła i w otaczającym go ogrodzie. Obu sprawców zatrzymano w ciągu zaledwie 12 godzin.

75 OBWE/ODIHR, „Zrozumieć potrzeby ofiar przestępstw z nienawiści, 2020” („Understanding the Needs of Hate Crime Victims”), s. 13.

56 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa 4 lutego 2024 r. przypadała pierwsza niedziela po ataku. Na niedzielną Mszę Świętą przyszło bardzo mało osób. Przed kościołem rozstawiono duże siły policyjne – dwa busy z policjantami, trzy radiowozy, a także oddziały specjalne.

W miarę jak stopniowo wracamy do normalności, próbuję zrozumieć, co się wtedy stało, i spojrzeć w przyszłość. Niezależnie od ogromu zła, które w niedzielę 28 stycznia 2024 r. miało w naszym kościele miejsce, wydarzył się też wielki cud. Choć obaj terroryści weszli do kościoła z zamiarem dokonania wielkiej masakry, zginęła tylko jedna osoba, ponie- waż po pierwszych – jakże strasznych – strzałach oba pistolety jednocześnie się zacięły.

Wielokrotnie wraca do mnie ten obraz: dwóch zamaskowanych mężczyzn strzela do nas podczas Mszy Świętej. Często zerkam wtedy w stronę drzwi. I modlę się za tych dwóch zamaskowanych mężczyzn. Ten okres powrotu do równowagi jest dla wspólnoty pięknym czasem; wspólnota dziękuje Bogu za cud, który się wydarzył, i raduje się możliwością bycia razem.” — Oświadczenie proboszcza Antona Bulai dotyczące ataku na kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Stambule w dniu 28 stycznia 2024 r.76

76 Oświadczenie przekazane ODIHR na potrzeby opracowania niniejszego przewodnika.

CZĘŚĆ PIERWSZA 57 CZĘŚĆ DRUGA: Zobowiązania OBWE i międzynarodowe standardy dotyczące nietolerancji wobec chrześcijan oraz kluczowe zasady dotyczące przeciwdziałania przestępstwom z nienawiści wobec chrześcijan

Część druga 59 W niniejszej części przedstawiono przegląd zobowiązań OBWE oraz międzynarodowych standardów dotyczących nietolerancji wobec chrześcijan i przestępstw z nienawiści. Określono również kluczowe zasady, które powinny stanowić podstawę działań ukie- runkowanych na przeciwdziałanie przestępstwom z nienawiści wobec chrześcijan.

I. Zobowiązania polityczne oraz zobowiązania międzynarodowe ZOBOWIĄZANIA OBWE W ZAKRESIE WYMIARU LUDZKIEGO DOTYCZĄCE NIETOLERANCJI WOBEC CHRZEŚCIJAN

Państwa uczestniczące w OBWE wielokrotnie potępiały nietolerancję i dyskryminację oraz zobowiązywały się do przeciwdziałania nietolerancji i dyskryminacji ze względu na religię lub przekonania, w tym nietolerancji wobec chrześcijan. Podkreślając znaczenie całościowego podejścia do zwalczania nietolerancji i dyskryminacji, państwa uczestni- czące uznały również specyfikę poszczególnych form nietolerancji, w tym „przejawów rasizmu, ksenofobii, antysemityzmu, dyskryminacji i nietolerancji, w tym wobec chrześcijan, żydów, muzułmanów oraz wyznawców innych religii, a także brutalnych przejawów ekstremizmu związanego z agresywnym nacjonalizmem i neonazizmem”77. Konferencja OBWE w Kordobie w 2005 r. była pierwszą deklaracją OBWE na wysokim szczeblu, w której wprost odniesiono się do nietolerancji wobec chrześcijan. Państwa uczestniczące zobowiązały się wówczas do78:

„Bezwarunkowego potępienia rasizmu, ksenofobii, antysemityzmu oraz innych form nietolerancji i dyskryminacji, w tym wobec muzułmanów i chrześcijan […], oraz ponownego potwierdzenia istniejących zobowiązań OBWE w tym zakresie; […]

Ponownego podkreślenia, że wydarzenia międzynarodowe lub kwestie polityczne nigdy nie usprawiedliwiają rasizmu, ksenofobii ani dyskryminacji, w tym wobec muzułmanów, chrześcijan oraz wyznawców innych religii;”

W deklaracji tej zachęcano również do kontynuowania działań Osobistego Przedstawiciela ds. Zwalczania Rasizmu, Ksenofobii i Dyskryminacji, ze szczególnym uwzględnieniem

77 Decyzja Rady Ministerialnej OBWE nr 10/07 („OSCE Ministerial Council Decision No. 10/07”), pkt 1. 78 Deklaracja Przewodniczącego OBWE przyjęta w Kordobie, 2005 („OSCE, Cordoba Declaration by the Chairman-in- -Office”), pkt 2.

60 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa nietolerancji i dyskryminacji wobec chrześcijan oraz wyznawców innych religii79, a ponadto z zadowoleniem przyjęto jego rolę w „zwiększaniu świadomości na temat ogólnych wysiłków OBWE na rzecz zwalczania dyskryminacji i promowania tolerancji”.

Kolejne decyzje Rady Ministerialnej OBWE rozwijały te zobowiązania. W 2005 r. państwa uczestniczące zobowiązały się m.in. do przeciwdziałania uprzedzeniom, nietolerancji i dyskryminacji wobec chrześcijan poprzez:

„zachęcanie do publicznych i prywatnych programów edukacyjnych promujących tolerancję i niedyskryminację oraz podnoszących świadomość społeczną co do istnienia i niedopuszczalności nietolerancji i dyskryminacji, a w tym kontekście do rozważenia korzystania z wiedzy eksperckiej i wsparcia ODIHR w celu opracowania metod i programów nauczania w zakresie edukacji na rzecz tolerancji, w tym: […] zwalczania uprzedzeń, nietolerancji i dyskryminacji wobec chrześcijan, muzułmanów oraz wyznawców innych religii”80.

W 2006 r. Rada Ministerialna OBWE wezwała państwa uczestniczące do zajęcia się podstawowymi przyczynami nietolerancji i dyskryminacji „poprzez zwiększenie działań podnoszących świadomość, które […] [m]ają na celu zapobieganie nietolerancji i dys- kryminacji, w tym wobec chrześcijan, żydów, muzułmanów oraz wyznawców innych religii”81. Ponadto w 2007 r. Rada Ministerialna wezwała do „kontynuowania wysiłków ze strony przedstawicieli politycznych, w tym parlamentarzystów, na rzecz stanowczego odrzucania i potępiania przejawów […] dyskryminacji i nietolerancji, w tym wobec chrześcijan, żydów, muzułmanów oraz wyznawców innych religii”82.

W 2013 r. Rada Ministerialna wezwała państwa uczestniczące do83:

„podejmowania działań mających na celu zapobieganie nietolerancji, przemocy i dys- kryminacji ze względu na religię lub przekonania, w tym wobec chrześcijan, żydów, muzułmanów oraz wyznawców innych religii, a także wobec osób niewierzących; potępiania przemocy i dyskryminacji na tle religijnym oraz dążenia do zapobiegania i ochrony przed atakami skierowanymi przeciwko osobom lub grupom ze względu na myśl, sumienie, religię lub przekonania; […]

79 Pierwszy Osobisty Przedstawiciel pełniący tę funkcję został mianowany 23 grudnia 2004 r. Zob. komunikat: „Przewodniczący OBWE mianuje trzech Osobistych Przedstawicieli ds. promowania tolerancji i niedyskrymi- nacji” („OSCE Chair appoints three Personal Representatives to promote tolerance and non-discrimination”), OBWE, 23 grudnia 2004 r. 80 Decyzja Rady Ministerialnej OBWE nr 10/05 („OSCE Ministerial Council Decision No. 10/05”), pkt 5.3. 81 Decyzja Rady Ministerialnej OBWE nr 13/06 („OSCE Ministerial Council Decision No. 13/06”), pkt 5. 82 Decyzja Rady Ministerialnej OBWE nr 10/07 („OSCE Ministerial Council Decision No. 10/07)”, pkt 1. 83 Decyzja Rady Ministerialnej OBWE nr 3/13 („OSCE Ministerial Council Decision No. 3/13”), str. 1.

Część druga 61 promowania dialogu między wspólnotami religijnymi lub wyznaniowymi a organami państwowymi, w tym – w razie potrzeby – w kwestiach związanych z korzystaniem z miejsc kultu i mienia religijnego; […]

przyjmowania polityki promującej poszanowanie i ochronę miejsc kultu i obiektów religijnych, zabytków religijnych, cmentarzy i sanktuariów przed aktami wandalizmu i zniszczenia; […]”.

Wreszcie w 2014 r. Rada Ministerialna przyjęła Deklarację w sprawie wzmocnienia wysiłków na rzecz zwalczania antysemityzmu, w której zachęciła państwa uczestniczące do „opracowywania deklaracji Rady Ministerialnej wzmacniających wysiłki na rzecz zwalczania nietolerancji i dyskryminacji, w tym wobec muzułmanów, chrześcijan oraz wyznawców innych religii”84.

ZOBOWIĄZANIA OBWE W ZAKRESIE WYMIARU LUDZKIEGO DOTYCZĄCE PRZESTĘPSTW Z NIENAWIŚCI

Państwa uczestniczące w OBWE w szeregu zobowiązań wielokrotnie podkreślały znaczenie przeciwdziałania przestępstwom z nienawiści. W 2003 r. Rada Ministerialna w Maastricht wezwała państwa uczestniczące do zwalczania przestępstw z nienawiści oraz do gromadzenia i prowadzenia rejestrów takich przestępstw85. W 2004 r. Stała Rada OBWE wezwała państwa do przeciwdziałania przestępstwom z nienawiści, do ich potępiania oraz do wspierania działań międzyrządowych i pozarządowych w tym obszarze. Państwa zostały również wezwane do gromadzenia danych dotyczących przestępstw z nienawiści i do ich regularnego przekazywania do ODIHR86. W 2005 r. Rada Ministerialna wezwała państwa uczestniczące do wzmocnienia działań na rzecz przeciwdziałania przestępstwom z nienawiści, co obejmowało też raportowanie informacji i danych statystycznych87. Wezwanie to zostało powtórzone podczas posiedzenia Rady Ministerialnej w Brukseli w 2006 r.88 – gdzie dodatkowo zaapelowano o wzmocnienie zdolności w obszarze dotyczącym przestępstw z nienawiści, w tym pracy z ofiarami, a także o wzmacnianie potencjału społeczeństwa obywatelskiego – oraz ponownie w Madrycie w 2007 r.89 Wreszcie w 2009 r. podczas posiedzenia Rady Ministerialnej w Atenach przyjęto decyzję poświęconą wyłącznie przestępstwom z nienawiści, wzy- wającą do gromadzenia danych, zapewnienia odpowiednich ram prawnych, szkoleń

84 Decyzja Rady Ministerialnej OBWE nr 8/14 („OSCE Ministerial Council Decision No. 8/14”), str. 5. 85 Decyzja Rady Ministerialnej OBWE nr 4/03 („OSCE Ministerial Council Decision No. 4/03”). 86 Decyzja Rady Stałej OBWE nr 621 w sprawie zwalczania przestępstw z nienawiści (2004)” („OSCE Permanent Council Decision No. 621”). 87 Decyzja Rady Ministerialnej OBWE nr 10/05 („OSCE Ministerial Council Decision No. 10/05”). 88 Decyzja Rady Ministerialnej OBWE nr 13/06 („OSCE Ministerial Council Decision No. 13/06”). 89 Decyzja Rady Ministerialnej OBWE nr 10/07 („OSCE Ministerial Council Decision No. 10/07”).

62 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa i budowania zdolności, wspierania ofiar oraz podejmowania innych działań mających na celu zwalczanie przestępstw z nienawiści90.

MIĘDZYNARODOWE I REGIONALNE STANDARDY DOTYCZĄCE PRZECIWDZIAŁANIA NIETOLERANCJI WOBEC CHRZEŚCIJAN

Powszechna Deklaracja Praw Człowieka91, Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych (MPPOiP)92 oraz Europejska Konwencja Praw Człowieka (EKPC)93 gwarantują podstawowe prawa człowieka podlegające powszechnej ochronie. Przejawy nietolerancji wobec chrześcijan podważają, naruszają lub prowadzą do naruszenia fundamentalnych zasad praw człowieka zawartych w tych międzynarodowych stan- dardach, takich jak godność i równość wszystkich ludzi, wolność religii lub przekonań oraz zasada niedyskryminacji. Zgodnie z prawem międzynarodowym państwa mają obowiązek szanować, chronić i urzeczywistniać prawa człowieka94, co pociąga za sobą istotne konsekwencje odnośnie do odpowiedzialności państw w zakresie przeciwdziałania przestępstwom z nienawiści wobec chrześcijan.

Międzynarodowe traktaty dotyczące praw człowieka zawierają szereg postanowień, które mają szczególne znaczenie dla zwalczania przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan. Preambuła MPPOiP podkreśla na przykład „uznanie przyrodzonej godności osoby ludz- kiej” oraz prawo do „wolności od strachu”, które są naruszane przez przestępstwa z nie- nawiści95. Państwa są zobowiązane do skutecznego badania oraz ujawniania możliwych motywów uprzedzeniowych w odniesieniu do naruszeń praw człowieka, w powiązaniu z zakazem dyskryminacji96. Kolejna część przedstawia wybrane prawa człowieka, które mogą być naruszane w wyniku przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan.

Zakaz dyskryminacji (art. 26 MPPOiP, art. 14 EKPC) ustanawia obowiązek państw do zapewnienia, aby każda osoba znajdująca się na ich terytorium i podlegająca ich jurys- dykcji mogła korzystać ze swoich praw człowieka bez jakiegokolwiek rozróżnienia lub

90 Decyzja Rady Ministerialnej OBWE nr 9/09 („OSCE Ministerial Council Decision No. 9/09”). 91 Powszechna Deklaracja Praw Człowieka („Universal Declaration of Human Rights”), Organizacja Narodów Zjednoczonych, 10 grudnia 1948 r. 92 Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych (MPPOiP) („International Covenant on Civil and Political Rights”), Organizacja Narodów Zjednoczonych, Zgromadzenie Ogólne, 16 grudnia 1966 r. 93 Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności („Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms”), Rada Europy, 4 listopada 1950 r. 94 Obowiązek poszanowania oznacza, że państwa nie mogą same ograniczać praw człowieka. Obowiązek ochrony oznacza, że państwa mają pozytywny obowiązek ochrony osób i grup przed naruszeniami praw człowieka. Obowiązek wypełniania oznacza, że rządy muszą podejmować pozytywne działania w celu ułatwienia zapew- nienia praw człowieka wszystkim. Zob. „Międzynarodowe prawo dotyczące praw człowieka, Biuro Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Praw Człowieka, Instrumenty i mechanizmy” („International Human Rights Law; Instruments and Mechanisms”). 95 Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych, przyjęty przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w dniu 16 grudnia 1966 r. („United Nations, International Covenant on Civil and Political Rights”). 96 Milanović przeciwko Serbii („Milanović v. Serbia”), skarga nr 44614/07, ETPC, wyrok z 14 grudnia 2010 r., pkt 96–98.

Część druga 63 dyskryminacji, w tym ze względu na religię lub przekonania. Deklaracja Narodów Zjedno- czonych w sprawie eliminacji wszelkich form nietolerancji i dyskryminacji ze względu na religię lub przekonania stanowi, że państwa powinny „podejmować wszelkie odpowiednie środki w celu zwalczania nietolerancji ze względu na religię lub inne przekonania”97, co implikuje również odpowiedzialność za przeciwdziałanie nietolerancji wobec chrześcijan.

Prawo do życia (art. 6 MPPOiP, art. 2 EKPC) uznaje prawo każdej osoby do życia jako prawo nadrzędne, od którego nie dopuszcza się żadnych odstępstw98. Obowiązek ochrony prawa do życia obejmuje zobowiązanie państw do przyjmowania wszelkich odpowied- nich przepisów prawa oraz innych środków w celu ochrony życia przed wszystkimi racjonalnie przewidywalnymi zagrożeniami, w tym zagrożeniami pochodzącymi od osób prywatnych i podmiotów niepaństwowych99. Ochrona tego prawa ma szczególne znaczenie w odniesieniu do najpoważniejszych form przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan – tych, które pozbawiają życia lub zagrażają życiu jednostek.

Zakaz tortur oraz nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania (art. 7 MPPOiP, art. 3 EKPC) chroni zarówno godność, jak i integralność fizyczną i psychiczną jednostki. Państwa są zobowiązane do zapewnienia ochrony przed takimi zakazanymi działaniami poprzez skuteczne środki, również w przypadkach, gdy sprawcami są osoby prywatne100. Długotrwałe ataki fizyczne, mające miejsce w szerszym kontekście wrogich działań wobec mniejszości religijnych, mogą stanowić formę złego traktowania, a „przy prowadzeniu dochodzeń w sprawie aktów przemocy organy państwowe mają dodatkowy obowiązek podjęcia wszelkich racjonalnych kroków w celu ujawnienia ewentualnego motywu religijnego oraz ustalenia, czy nienawiść lub uprzedzenia na tle religijnym mogły odegrać rolę w tych wydarzeniach”101. W konsekwencji organy te muszą również zbadać, czy nie doszło jednocześnie do naruszenia zakazu dyskryminacji.

Prawo do poszanowania życia prywatnego, rodzinnego i domu (art. 17 MPPOiP, art. 8 EKPC) chroni każdą osobę przed arbitralną lub bezprawną ingerencją, również ze strony osób prywatnych. Przykładowo, państwa są zobowiązane do prowadzenia skutecznych dochodzeń w sprawie możliwych motywacji uprzedzeniowych leżących u podstaw incydentów mających miejsce w domach ofiar, ponieważ sama lokalizacja zdarzenia potęguje ich poczucie bezbronności102.

97 Deklaracja ONZ w sprawie eliminacji wszelkich form nietolerancji i dyskryminacji opartych na religii lub przekonaniach („UN Declaration on the Elimination of All Forms of Intolerance and of Discrimination Based on Religion or Belief”), rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 36/55 z dnia 25 listopada 1981 r., pkt 4. Jako rezolucja Zgromadzenia Ogólnego deklaracja ta nie ma charakteru prawnie wiążącego, lecz ustanawia międzyna­ rodowy standard postępowania. 98 Komentarz ogólny nr 36 (2018) do art. 6 MPPOiP – Prawo do życia („General Comment 36 on Article 6: right to life”), CCPR/C/GC/36, Komitet Praw Człowieka ONZ, 3 września 2019 r., pkt 2. 99 Tamże, pkt 18. 100 Šečić przeciwko Chorwacji („Šečić v. Croatia”), skarga nr 40116/02, ETPC, wyrok z 14 grudnia 2010 r., pkt 67. 101 Milanović przeciwko Serbii („Milanović v. Serbia”), skarga nr 44614/07, ETPC, wyrok z 14 grudnia 2010 r., pkt 96. 102 R.B. przeciwko Węgrom („R.B. v. Hungary”), skarga nr 64602/12, ETPC, wyrok z 12 kwietnia 2016 r. oraz Alković przeciwko Czarnogórze („Alković v. Montenegro”), skarga nr 66895/10, ETPC, wyrok z 5 grudnia 2017 r.

64 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa Prawo do wolności religii lub przekonań (art. 18 MPPOiP, art. 9 EKPC) obejmuje szeroki zakres działań, w tym wolność sprawowania kultu, wznoszenia miejsc kultu, stosowania formuł i przedmiotów rytualnych, eksponowania symboli, obchodzenia świąt religijnych oraz noszenia charakterystycznego stroju103. Wolność posiadania lub przyjmowania religii bądź przekonań według własnego wyboru, w tym prawo do zmiany religii lub przekonań – określane jako forum internum – korzysta z bezwzględnej ochrony na gruncie prawa międzynarodowego104. W tym zakresie nie istnieją dopuszczalne podstawy ograniczeń, w tym ze względu na „bezpieczeństwo” lub „bezpieczeństwo narodowe”105. Państwa są zobowiązane do ochrony mniejszości religijnych, w tym chrześcijan, również wówczas, gdy naruszeń dopuszczają się podmioty niepaństwowe, takie jak grupy określane jako „ekstremistyczne”106.

Wolność wypowiedzi (art. 19 MPPOiP, art. 10 EKPC) chroni wszystkie formy ekspresji i stanowi fundament każdego wolnego i demokratycznego społeczeństwa107. Artykuł 19 ust. 2 MPPOiP stanowi, że korzystanie z wolności wypowiedzi „pociąga za sobą szczególne obowiązki i odpowiedzialność” oraz wskazuje jako dopuszczalne podstawy jej ograniczenia m.in. poszanowanie praw lub dobrego imienia innych osób oraz ochronę bezpieczeństwa narodowego, porządku publicznego lub zdrowia i moralności publicznej. Jednocześnie „zakazy wyrażania braku szacunku wobec religii lub systemów przekonań, w tym przepisy o bluźnierstwie, są niezgodne z MPPOiP, z wyjątkiem szczególnych okoliczności przewidzianych w art. 20 ust. 2 MPPOiP”108. Przepis ten zobowiązuje państwa-strony do zakazu propagowania nienawiści narodowej, rasowej lub religijnej, która stanowi podżeganie do dyskryminacji, wrogości lub przemocy, pełniąc tym samym istotną funkcję ochronną wobec praw jednostek oraz wspólnot religijnych lub wyzna- niowych, a także wobec aktów przemocy lub prześladowań skierowanych przeciwko tym grupom109.

103 Komitet Praw Człowieka ONZ, Komentarz ogólny nr 22 („UN HRC, General Comment 22”), pkt 4. 104 OBWE/ODIHR, „Wolność religii lub przekonań a bezpieczeństwo: wytyczne nt. polityki społecznej” („FoRB Security Guide”), 2019 r., s. 15-16 105 Komitet Praw Człowieka ONZ, Komentarz ogólny nr 22 („UN HRC, General Comment 22”), pkt 5 i 8. 106 Specjalny Sprawozdawca ONZ ds. wolności religii lub przekonań, Sprawozdanie okresowe Specjalnego Sprawoz- dawcy Komisji Praw Człowieka w sprawie eliminacji wszelkich form nietolerancji i dyskryminacji ze względu na religię lub przekonania („Interim report by the Special Rapporteur of the Commission on Human Rights on the elimination of all forms of intolerance and of discrimination based on religion or belief”), Zgromadzenie Ogólne ONZ, 8 września 2000 r., pkt 138. 107 Komitet Praw Człowieka ONZ, Komentarz ogólny nr 34, art. 19: Wolność opinii i wypowiedzi („General Com- ment 34, Article 19: Freedoms of opinion and expression”), CCPR/C/GC/34, 12 września 2011 r., pkt 2. 108 Tamże, pkt 48. 109 Komitet Praw Człowieka ONZ, Komentarz ogólny nr 22 („UN HRC, General Comment 22”), pkt 7 i 9. Zob. również: Plan działania z Rabatu („The Rabat Plan of Action”) w sprawie zakazu propagowania nienawiści naro- dowej, rasowej lub religijnej stanowiącej podżeganie do dyskryminacji, wrogości lub przemocy, która wskazuje kryteriów oceny podżegania w rozumieniu art. 20 MPPOiP: (1) kontekst; (2) status mówcy; (3) zamiar; (4) treść i forma; (5) zakres rozpowszechnienia; (6) prawdopodobieństwo wystąpienia szkody. Sprawozdanie Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Praw Człowieka z warsztatów eksperckich dotyczących zakazu podże- gania do nienawiści narodowej, rasowej lub religijnej („Report of the United Nations High Commissioner for Human Rights on the expert workshops on the prohibition of incitement to national, racial or religious hatred”), A/HRC/22/17/Add.4, Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych, 11 stycznia 2013 r., pkt 29.

Część druga 65 Podobnie Europejska Komisja przeciwko Rasizmowi i Nietolerancji (ECRI) Rady Europy zaleca, aby państwa zapewniły, by „ustne, pisemne, audiowizualne i inne formy wypo- wiedzi, w tym w mediach elektronicznych, nawołujące do nienawiści, dyskryminacji lub przemocy wobec grup rasowych, etnicznych, narodowych lub religijnych albo wobec ich członków ze względu na przynależność do takiej grupy, były prawnie kwalifikowane jako przestępstwo”, zgodnie z art. 10 EKPC110. W 2015 r. Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy przyjęło rezolucję dotyczącą zwalczania nietolerancji i dyskryminacji w Europie, ze szczególnym uwzględnieniem chrześcijan, wzywając państwa członkow- skie do „zapewnienia ochrony mniejszościowych wspólnot chrześcijańskich” oraz do „publicznego potępiania stosowania i podżegania do przemocy, jak również wszelkich form dyskryminacji i nietolerancji na tle religijnym”111.

Prawo do skutecznego środka odwoławczego (art. 2 ust. 3 MPPOiP, art. 13 EKPC) nakłada na państwa obowiązek zapewnienia osobom, których prawa człowieka zostały naruszone, dostępu do skutecznych i egzekwowalnych środków odwoławczych. Dekla- racja Narodów Zjednoczonych o podstawowych zasadach sprawiedliwości dla ofiar przestępstw i nadużyć władzy stanowi, że ofiary przestępstw, w tym ofiary przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan, powinny112:

• być traktowane ze współczuciem i poszanowaniem ich godności;

• mieć zapewniony dostęp do mechanizmów wymiaru sprawiedliwości oraz możliwość uzyskania szybkiego zadośćuczynienia za doznaną krzywdę zgodnie z prawem krajowym; oraz

• otrzymywać odpowiednią pomoc na wszystkich etapach postępowania prawnego.

Deklaracja zawiera inne postanowienia dotyczące zwalczania przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan, wzywając policję, organa wymiaru sprawiedliwości, pracowników służby zdrowia, służb socjalnych i innych służb do odbycia szkoleń mających na celu uwrażliwienie ich na potrzeby ofiar. Podkreśla się w niej, że szczególną uwagę należy zwrócić na osoby o podwyższonej podatności na skrzywdzenie ze względu na ich tożsa- mość lub na charakter krzywdy.

110 Ogólne zalecenie polityczne ECRI nr 1 w sprawie zwalczania rasizmu, ksenofobii, antysemityzmu i nietolerancji, Europejska Komisja przeciwko Rasizmowi i Nietolerancji (ECRI), („ECRI General Policy Recommendation N° 1 on combating racism, xenophobia, antisemitism and intolerance, European Commission against Racism and Intolerance, ECRI”), 4 października 1996 r. 111 Rezolucja Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy nr 2036 (2015), Zwalczanie nietolerancji i dyskrymina- cji w Europie, ze szczególnym uwzględnieniem chrześcijan („Council of Europe Resolution 2036 (2015) Final version, Tackling intolerance and discrimination in Europe with a special focus on Christians”), Zgromadzenie Parlamentarne, 29 stycznia 2015 r. (8. posiedzenie). 112 Zgromadzenie Ogólne ONZ, Deklaracja podstawowych zasad sprawiedliwości dla ofiar przestępstw i nadużyć władzy, rezolucja nr 40/34 („Resolution 40/34, Declaration of Basic Principles of Justice for Victims of Crime and Abuse of Power”), 29 listopada 1985 r.

66 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa Niezależnie od międzynarodowego systemu ochrony praw człowieka, w określonych kon- tekstach (w szczególności podczas konfliktów zbrojnych) ochronę wspólnotom religijnym lub wyznaniowym oraz miejscom kultu zapewnia międzynarodowe prawo humanitarne. Prześladowania wspólnot religijnych lub wyznaniowych mogą być zbrodniami przeciwko ludzkości lub aktami ludobójstwa – zakazanymi na mocy międzynarodowego prawa humanitarnego. Tym kategoriom mogą podlegać systematyczne ataki lub przestępstwa z nienawiści skierowane przeciwko członkom społeczności religijnych lub wyznaniowych dokonywane w czasie konfliktów zbrojnych. Artykuł 33 IV Konwencji genewskiej doty- czącej ochrony osób cywilnych w czasie wojny zakazuje grabieży, pośrednio chroniąc miejsca kultu przed plądrowaniem podczas konfliktów zbrojnych. Ponadto ataki na miejsca kultu stanowiące dziedzictwo kulturowe lub duchowe narodów są zakazane zarówno w międzynarodowych, jak i w niemiędzynarodowych konfliktach zbrojnych113.

NORMY UNII EUROPEJSKIEJ (UE) ISTOTNE DLA PRZECIWDZIAŁANIA NIETOLERANCJI WOBEC CHRZEŚCIJAN

Karta praw podstawowych UE uznaje prawo do wolności myśli, sumienia i religii, co obejmuje też „wolność zmiany religii lub przekonań oraz wolność, samodzielnie lub wspólnie z innymi, publicznego lub prywatnego manifestowania religii lub przekonań poprzez kult, nauczanie, praktykę i obrzędy”114.

Decyzja ramowa UE z 2008 r. zobowiązuje wszystkie państwa członkowskie UE do podję- cia niezbędnych środków w celu zapewnienia, aby motywacja rasistowska i ksenofobiczna, w tym motywacja ze względu na religię, była uznawana za okoliczność obciążającą lub – alternatywnie – aby mogła być uwzględniana przez sądy przy ustalaniu wymiaru kary. Ponadto decyzja ramowa UE z 2008 r. wymaga od wszystkich państw członkowskich UE, aby niektóre formy wypowiedzi podżegających oraz tzw. „mowy nienawiści”, w tym wymierzonej w grupy ze względu na religię, podlegały sankcjom karnym115.

113 Art. 53 Protokołu dodatkowego I („Additional Protocol I”) oraz art. 16 Protokołu dodatkowego II („Article 16 of Additional Protocol II”). W kontekście pokoju oraz wolności religii lub przekonań Specjalny Sprawozdawca ONZ ds. wolności religii lub przekonań zalecił państwom „ochronę wszystkich osób, w tym osób należących do mniejszości religijnych lub światopoglądowych, przed atakami ze względu na religię lub przekonania, a także zapewnienie, aby podmioty państwowe powstrzymywały się od »sekurytyzacji« osób oraz społeczności należą- cych do mniejszości religijnych lub światopoglądowych” (Zgromadzenie Ogólne ONZ, raport A/79/182) („United Nations, General Assembly, A/79/182”). W odniesieniu do praw osób należących do mniejszości religijnych lub światopoglądowych w sytuacjach konfliktu lub braku bezpieczeństwa Specjalny Sprawozdawca zalecił ponadto państwom „wypełnianie obowiązków wynikających z zakazu podżegania (zarówno w internecie, jak i poza nim) do dyskryminacji, wrogości lub przemocy ze względu na religię lub światopogląd” oraz „ułatwianie funkcjo- nowania systemów wczesnego ostrzegania i reagowania poprzez strategie zapobiegania przemocy, obejmujące społeczności najbardziej narażone na ryzyko” (Rada Praw Człowieka ONZ, raport A/HRC/49/44) („United Nations, Human Rights Council, A/HRC/49/44”). 114 Karta praw podstawowych Unii Europejskiej („EU Charter of Fundamental Rights”), art. 10, Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej, C 303/17, 14 grudnia 2007 r. 115 Rada Unii Europejskiej, Decyzja ramowa 2008/913/WSiSW z dnia 28 listopada 2008 r. w sprawie zwalczania niektórych form i przejawów rasizmu i ksenofobii za pomocą środków prawa karnego („Council Framework Decision of 28 November 2008 2008/913/JHA on combating certain forms and expressions of racism and xeno- phobia by means of criminal law”), Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej, L 328, 6 grudnia 2008 r., art. 1–2.

Część druga 67 W 2011 r. Rada Unii Europejskiej wyraziła zaniepokojenie nietolerancją religijną, „której przykładem są niedawne akty przemocy i terroryzmu wobec chrześcijan i ich miejsc kultu w różnych krajach”, oraz potwierdziła swoje zaangażowanie w promowanie wolności religii lub przekonań116. W tym samym roku Parlament Europejski przyjął rezolucję w sprawie sytuacji chrześcijan w kontekście wolności wyznania, potępiając wszelkie akty przemocy wobec chrześcijan oraz wzywając państwa do „zintensyfikowania wysiłków na rzecz zapewnienia wiarygodnej i skutecznej ochrony wyznań religijnych w swoich krajach oraz zagwarantowania bezpieczeństwa osobistego i integralności fizycznej członków wyznań religijnych”117.

W 2022 r. Parlament Europejski przyjął rezolucję w sprawie prześladowania mniejszości ze względu na religię lub przekonania, podkreślając „nadrzędne znaczenie pociągania do odpowiedzialności sprawców naruszeń praw człowieka wobec osób należących do mniej- szości wyznaniowych lub religijnych”118. W rezolucji podkreślono znaczenie wspierania kobiet i dziewcząt, uznając, że „kobiety i dziewczęta należące do mniejszości religijnych lub wyznaniowych są szczególnie narażone na dyskryminację i przemoc”, a także że „są one w coraz większym stopniu celem ataków podejmowanych w celu wyrządzenia szkody całej ich wspólnocie”.

Dyrektywa UE z 2012 r. w sprawie praw ofiar ustanowiła minimalne standardy doty- czące praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw, w tym ofiar przestępstw z nienawiści. Uznaje ona te ofiary za szczególnie narażone oraz wzywa państwa członkowskie UE do zapewnienia ofiarom indywidualnej oceny w celu określenia szczególnych potrzeb w zakresie ochrony, a także dodatkowych praw ochronnych na wszystkich etapach postę- powania karnego. Ponadto dyrektywa wzywa państwa członkowskie do ustanowienia wyspecjalizowanych służb wsparcia ofiar, dostosowanych do potrzeb ofiar przestępstw z nienawiści119 .

116 Rada Unii Europejskiej, Komunikat prasowy z 3069. posiedzenie Rady ds. Spraw Zagranicznych („Press release. 3069th Council meeting Foreign Affairs”), 21 lutego 2011 r. 117 Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 20 stycznia 2011 r. w sprawie sytuacji chrześcijan w kontekście wol- ności religii lub przekonań („European Parliament resolution of 20 January 2011 on the situation of Christians in the context of freedom of religion”), Parlament Europejski, 20 stycznia 2011 r. 118 Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 3 maja 2022 r. w sprawie prześladowania mniejszości ze względu na religię lub przekonania) („European Parliament resolution of 3 May 2022 on the persecution of minorities on the grounds of belief or religion”), 2021/2055 (INI), Parlament Europejski, 3 maja 2022 r. 119 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/29/UE z dnia 25 października 2012 r. ustanawiająca minimalne normy w zakresie praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw oraz zastępująca decyzję ramową Rady 2001/220/ WSiSW („Directive 2012/29/EU of the European Parliament and of the Council of 25 October 2012 establishing minimum standards on the rights, support and protection of victims of crime, and replacing Council Framework Decision 2001/220/JHA”), Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej – Parlament Europejski, 25 października 2012 r., art. 8–9 i 22–23. W celu usprawnienia wdrażania dyrektywy Komisja Europejska wydała w 2017 r. wytyczne: Zapewnienie sprawiedliwości, ochrony i wsparcia ofiarom przestępstw z nienawiści i mowy nienawiści: 10 kluczowych zasad przewodnich („Ensuring justice, protection and support for victims of hate crime and hate speech: 10 key guiding principles”). Zob. również: Komisja Europejska, Przegląd zasobów i inicjatyw wspierających postępy w zapewnianiu sprawiedliwości, ochrony i wsparcia ofiarom przestępstw z nienawiści i mowy nienawiści w państwach członkowskich Unii Europejskiej („Overview of resources and initiatives to support progress on ensuring justice, protection and support for victims of hate crime and hate speech in the EU Member States”), grudzień 2017 r.

68 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa II. Kluczowe zasady kierujące działaniami na rzecz przeciwdziałania przestępstwom z nienawiści wobec chrześcijan oraz zaspokajania potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa Poniższe zasady powinny stanowić wytyczne dla działań państw uczestniczących w OBWE oraz dla innych właściwych podmiotów w zakresie przeciwdziałania prze- stępstwom z nienawiści wobec chrześcijan oraz reagowania na potrzeby społeczności chrześcijańskich w obszarze bezpieczeństwa.

1. ZASADY OPARTE NA PRAWACH CZŁOWIEKA

Podejście oparte na prawach człowieka stanowi ramy koncepcyjne i praktyczne, oparte na międzynarodowych standardach praw człowieka, ukierunkowane na promowanie, ochronę i realizację praw człowieka dla wszystkich120. Koncentruje się ono na wspólnych wartościach i zasadach, a nie na różnicach, podkreślając równe prawa i równy status każdej osoby niezależnie od jej religii lub przekonań, pochodzenia etnicznego, płci czy innych cech. Podejście to podkreśla również niepodzielność, wzajemne powiązania i współzależność praw człowieka w tym sensie, że wszystkie prawa człowieka wszystkich osób i społeczności są równie istotne, a realizacja jednego prawa często zależy od realizacji innych.

Podejście oparte na prawach człowieka do przeciwdziałania przestępstwom z nienawiści wobec chrześcijan oraz związanym z nimi wyzwaniom w zakresie bezpieczeństwa, przed którymi stoją społeczności chrześcijańskie, osadza proces kształtowania polityk i ich wdrażania w ramach międzynarodowego prawa praw człowieka. Nadaje ono priorytet godności, równości i prawom wszystkich osób, niezależnie od ich religii lub przekonań, pochodzenia etnicznego, płci, orientacji seksualnej, niepełnosprawności lub innych cech tożsamości. Podejście to wzmacnia rozumienie, że państwa uczestniczące są zobowiązane

120 Zob. materiały programowe / publikacje tematyczne Europejskiej Sieci Krajowych Instytucji Praw Człowieka (European Network for National Human Rights Institutions, ENNHRI): Podejście oparte na prawach człowieka („human rights-based approach”).

Część druga 69 na mocy prawa międzynarodowego do ochrony osób oraz społeczności religijnych lub wyznaniowych przed zagrożeniami i atakami motywowanymi uprzedzeniami, które podważają, osłabiają lub naruszają podstawowe prawa człowieka.

2. ZASADY KOMPLEKSOWE, HOLISTYCZNE I OPARTE NA WSPÓŁPRACY

Przeciwdziałanie przestępstwom z nienawiści wobec chrześcijan wymaga podejścia kompleksowego, przekrojowego i holistycznego, ponieważ czyny te rzadko mają charakter odosobniony; często są one przejawem szerszych podziałów społecznych, systemowych uprzedzeń oraz głęboko zakorzenionej nietolerancji. Dzięki takiemu podejściu walka z przestępstwami z nienawiści wobec chrześcijan nie odbywa się w izolacji, lecz wręcz przeciwnie – toczy się solidarnie z innymi wysiłkami na rzecz zwalczania wszelkich form nietolerancji i dyskryminacji. W podejściu tym uznaje się powiązany i nakładający się charakter tych zjawisk, ponieważ nietolerancja – niezależnie od tego, czy opiera się na pochodzeniu etnicznym, narodowości, religii/przekonaniach, płci, orientacji seksualnej, niepełnosprawności czy innych cechach tożsamości – często wynika z podobnych przyczyn i czynników, takich jak strach, niewiedza, uprzedzenia, historyczne niesprawiedliwości czy nierówności ekonomiczne. Podejście to wzmacnia również fundamentalną zasadę, że prawa człowieka są niepodzielne i uniwersalne. Gdy rządy i społeczeństwa traktują przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan jako część szerszego wyzwania w obszarze praw człowieka, nie tylko chronią osoby bezpośrednio dotknięte tymi przestępstwami, lecz także wzmacniają tkankę społeczną, czyniąc społeczeństwa bardziej pokojowymi, spójnymi, sprawiedliwymi i inkluzywnymi dla wszystkich.

Skuteczne przeciwdziałanie przestępstwom z nienawiści wobec chrześcijan wymaga kompleksowego i wielowymiarowego podejścia, obejmującego szerokie spektrum działań i podmiotów, w celu skutecznego reagowania zarówno na same przestępstwa, jak i na ich przyczyny oraz czynniki sprzyjające – zarówno w wymiarze prewencyjnym, jak i reaktywnym. Ramy prawne, działania podnoszące świadomość, edukacja, dialog międzywyznaniowy i międzyreligijny, odpowiedzialność mediów oraz systemy wsparcia dla ofiar przyczyniają się do budowania środowiska opartego na poszanowaniu praw człowieka, w którym osoby i społeczności chrześcijańskie – podobnie jak inne osoby i społeczności – mogą czuć się bezpieczne i szanowane. Równie istotne jest zaangażowanie szerokiego grona interesariuszy w ramach kompleksowego i holistycznego podejścia. Aktywną rolę w kształtowaniu i wdrażaniu skutecznych działań powinny odgrywać władze krajowe i lokalne, w tym decydenci polityczni i organy ścigania, organizacje społeczeństwa obywatelskiego, krajowe instytucje praw człowieka, organy ds. równości, środowiska edukacyjne, firmy technologiczne i media społecznościowe, media, dotknięte przestępstwami społeczności chrześcijańskie oraz inne społeczności religijne lub wyzna- niowe. Takie inkluzywne zaangażowanie umożliwia wykorzystanie wiedzy i potencjału różnych sektorów.

70 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa Współpraca i dobrze skoordynowane podejście mają kluczowe znaczenie dla przeciwdzia- łania przestępstwom z nienawiści wobec chrześcijan oraz związanym z nimi wyzwaniom w zakresie bezpieczeństwa. Gdy wszyscy kluczowi aktorzy działają wspólnie, w ramach wysiłku obejmującego całe społeczeństwo, działania te są trwalsze i skuteczniejsze. Zintegrowane działania w kluczowych sektorach nie tylko chronią prawa i godność osób oraz społeczności chrześcijańskich, lecz także pozwalają identyfikować nakładające się wzorce nietolerancji, dyskryminacji i przestępstw z nienawiści, a tym samym wzmacniają wartości wolności religii lub przekonań, pluralizmu i spójności społecznej.

Okazuje się, że szerokie, inkluzywne koalicje społeczeństwa obywatelskiego skutecznie zwalczają różne formy nietolerancji121. Organizacje działające na rzecz przeciwdziałania przestępstwom z nienawiści wobec chrześcijan powinny poszukiwać partnerstw z innymi grupami i społecznościami promującymi tolerancję i niedyskryminację, które bez tego wciąż byłyby odizolowane lub pozbawione kontaktu z innymi. Obejmuje to organizacje działające na rzecz praw kobiet, grupy przeciwdziałające rasizmowi i ksenofobii, inne spo- łeczności religijne lub wyznaniowe oraz organizacje działające na rzecz praw osób LGBTI i osób z niepełnosprawnościami. Wzmacnianie solidarności oraz wymiana doświadczeń i dobrych praktyk w ramach przekrojowych inicjatyw społeczeństwa obywatelskiego sprzyja głębszemu zrozumieniu problemu oraz opracowywaniu bardziej inkluzywnych, skutecznych i trwałych rozwiązań służących zwalczaniu wszelkich form nietolerancji i przestępstw z nienawiści, w tym tych wymierzonych w chrześcijan.

Przykładem współpracy między różnymi organizacjami religijnymi i wyznanio- wymi w obszarze bezpieczeństwa jest projekt „Safer and Stronger Communities in Europe” (SASCE) realizowany wspólnie przez Centrum Bezpieczeństwa i Zarządzania Kryzysowego Europejskiego Kongresu Żydów, Konferencję Kościołów Europejskich, Europejską Unię Buddyjską oraz organizację Faith Matters. Celem projektu było zwiększenie bezpieczeństwa w miejscach kultu oraz wokół nich, a także wśród społeczności chrześcijańskich, buddyjskich, muzułmańskich i żydowskich (i pomię- dzy nimi). Projekt obejmował opracowanie plakatu i materiału wideo dotyczących identyfikowania i zgłaszania przestępstw z nienawiści, a także szkolenia z zakresu zarządzania kryzysowego oraz zapewniania bezpieczeństwa społecznościom religij- nym lub wyznaniowym, co obejmowało też reagowanie na przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan122.

121 Uznając potencjał koalicji w opracowywaniu i wdrażaniu skutecznych, innowacyjnych i integracyjnych strategii prowadzących do trwałych zmian, ODIHR wydało w 2018 r. publikację pt. „Budowanie koalicji na rzecz tolerancji i niedyskryminacji. Praktyczny przewodnik” („Coalition Building for Tolerance and Non-Discrimination: A Practical Guide”) mającą na celu wsparcie osób i organizacji w tworzeniu oraz utrzymywaniu koalicji służą- cych zwalczaniu różnych form nietolerancji i dyskryminacji. 122 Strona internetowa projektu „Safer and Stronger Communities in Europe (SASCE)” („Bezpieczniejsze i silniejsze społeczności w Europie”).

Część druga 71 3. ZASADY PARTYCYPACYJNE

Skuteczne reagowanie na przestępstwa z nienawiści wymaga aktywnego udziału osób i społeczności chrześcijańskich w opracowywaniu i wdrażaniu polityk oraz działań mających na celu przeciwdziałanie przestępstwom z nienawiści wobec chrześcijan oraz związanym z nimi zagrożeniom dla bezpieczeństwa. Inkluzywna partycypacja powoduje, że głosy zróżnicowanych społeczności chrześcijańskich – reprezentujących różne wyznania, pochodzenie etniczne i konteksty społeczne – są słyszane i uwzględniane w procesach decyzyjnych oraz w debacie publicznej. Podejście to sprzyja budowaniu zaufania pomiędzy władzami publicznymi, innymi kluczowymi interesariuszami oraz społecznościami chrześcijańskimi.

Doświadczenia osób dotkniętych przestępstwami z nienawiści mają zasadnicze znacze- nie dla kształtowania adekwatnych i świadomych działań mających na celu skuteczne przeciwdziałanie przestępstwom z nienawiści wobec chrześcijan, ich przyczynom oraz czynnikom sprzyjającym. Ofiary przestępstw z nienawiści mogą dostarczać decydentom cennych informacji, a zatem zwiększać ich świadomość tego, czym jest doświadczenie bycia ofiarą czynu motywowanego uprzedzeniami i podnosić ich zdolność do kom- pleksowego reagowania na związane z tym ryzyko. Szczególną uwagę należy poświęcić tworzeniu możliwości dzielenia się doświadczeniami przez ofiary pochodzące z najbar- dziej marginalizowanych społeczności oraz te, które są narażone na wysokie ryzyko wiktymizacji motywowanej uprzedzeniami123.

Publikacja ODIHR „Uwzględnianie głosów ofiar przestępstw z nienawiści w procesie tworzenia i wdrażania polityk publicznych. Praktyczny przewodnik”124 przedstawia dziesięć praktycznych kroków dla krajowych interesariuszy:

1. Stawianie ofiar w centrum każdej inicjatywy 2. Wybór odpowiedniej formy zaangażowania 3. Przygotowanie procesu zaangażowania 4. Tworzenie bezpieczniejszych przestrzeni 5. Zarządzanie oczekiwaniami 6. Zapewnienie wsparcia przed wydarzeniem, w jego trakcie i po jego zakończeniu 7. Budowanie zaufania i długofalowych partnerstw 8. Tworzenie systemowych rozwiązań służących instytucjonalizacji głosu ofiar przestępstw z nienawiści 9. Unikanie instrumentalizacji ofiar i ich głosów 10. Zapewnienie reprezentacji różnorodnych głosów

123 OBWE/ODIHR, Uwzględnianie głosów ofiar przestępstw z nienawiści w procesie tworzenia i wdrażania polityk publicznych. Praktyczny przewodnik („Including the Voices of Hate Crime Victims in Policymaking and Policy Implementation – A Practical Guide”), 3 czerwca 2024 r., s. 12. 124 Tamże.

72 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa Przejście na zorientowane na problemy podejście w celu zapewniania bezpieczeństwa publicznego i opieranie tego podejścia na współpracy ze społecznością („community- -based policing”) może sprzyjać aktywnemu udziałowi osób i wspólnot chrześcijańskich w działaniach na rzecz poprawy bezpieczeństwa publicznego oraz spójności społecznej. Podejście takie przyczynia się również do budowania zaufania między organami ścigania a społecznościami, którym te organa służą. Odzwierciedlenie różnorodności społeczności w strukturach kadrowych organów ścigania to istotny czynnik skutecznego przeciw- działania przestępstwom z nienawiści wobec chrześcijan. Większa reprezentacja sprzyja zacieśnianiu relacji między społecznościami dotkniętymi przestępstwami z nienawiści a organami ścigania, pogłębia instytucjonalne zrozumienie problemów zarówno więk- szościowych, jak i mniejszościowych wspólnot chrześcijańskich oraz wnosi zróżnicowane perspektywy do procesu kształtowania polityk i procedur.

4. ZASADA „NIE SZKODZIĆ”

Zasada „nie szkodzić” mówi, że wszystkie środki mające na celu zwalczanie przestępstw z nienawiści mają nie pogłębiać istniejących słabości ani nie wprowadzać nowych zagro- żeń. Należy dołożyć wszelkich starań, aby nie narażać życia, bezpieczeństwa fizycznego ani psychicznego, wolności ani dobrostanu ofiar, świadków i społeczności dotkniętych przestępstwami z nienawiści wobec chrześcijan. Ofiary przestępstw z nienawiści są szczególnie narażone na wtórną wiktymizację125, a ona może mieć poważny wpływ na ich zdrowie emocjonalne i psychiczne oraz na dobrostan społeczny i ekonomiczny126.

Zgodnie z zasadą „nie szkodzić” zapobieganie wtórnej wiktymizacji ma kluczowe zna- czenie, a można je realizować poprzez nacisk na empatię i troskę na wszystkich etapach postępowania karnego oraz podczas udzielania ofiarom wsparcia127. Empatyczna reakcja na przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan wymaga, aby osoby pracujące z ofiarami rozumiały indywidualne i wspólnotowe skutki takich przestępstw oraz by posiadały umiejętności niezbędne do udzielania wsparcia emocjonalnego.

125 „Wtórna wiktymizacja odnosi się do form wiktymizacji, które nie stanowią bezpośredniego skutku przestępstwa, lecz wynikają z reakcji instytucji lub innych osób wobec ofiary. Obejmuje ona między innymi brak uznania i traktowania ofiary z należnym szacunkiem, nieczułe lub nieprofesjonalne podejście do ofiary oraz wszelkie formy dyskryminacji wobec ofiary”. Źródło: Polityka i praktyki zapobiegania wtórnej wiktymizacji, Europejska Sieć Zapobiegania Przestępczości, seria EUCPN Toolbox nr 7 („Preventing Secondary Victimization. Policies and practices, European Crime Prevention Network, EUCPN Toolbox Series No. 7”), s. 9. 126 OBWE/ODIHR, Zrozumienie potrzeb ofiar przestępstw z nienawiści („Understanding the Needs of Hate Crime Victims”), s. 14. 127 OBWE/ODIHR, Wsparcie dla ofiar przestępstw z nienawiści: streszczenie polityki („Hate Crime Victim Support: Policy Brief”), 22 kwietnia 2022 r., s. 25.

Część druga 73 5. PODEJŚCIE SKONCENTROWANE NA OFIERZE (VICTIM–CENTRED)

Podejście skoncentrowane na ofierze stawia ofiarę w centrum reakcji na przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan, uznając jej postrzeganie i przeżycia oraz nadając szcze- gólne znaczenie jej prawom i potrzebom. W ramach tego podejścia uznaje się, że ofiary przestępstw z nienawiści to osoby o szczególnych potrzebach. Ponadto uznaje się, że to ofiary są największym autorytetem w kontekście wiedzy o tym, czego doświadczyły oraz że są one równorzędnym, świadomym partnerem przy prowadzeniu sprawy w ramach postępowania karnego lub podczas innych procesów naprawczych128.

Podejście to powinno129:

• sprzyjać budowaniu zaufania wśród osób i społeczności chrześcijańskich oraz innych organizacji społeczeństwa obywatelskiego, aby zachęcać je do zgłaszania incydentów motywowanych nienawiścią i zapewniać im dostęp do mechanizmów zgłaszania;

• uwzględniać fakt, że według ofiary motywacją danego przestępstwa były uprzedzenia;

• informować ofiary przestępstw z nienawiści o postępach dokonywanych w ich sprawach;

• zapewniać ofiarom skuteczne środki ochrony i wsparcia, w oparciu o konkretne potrzeby poszczególnych ofiar i dotkniętych społeczności, oraz uwzględniać perspektywę płci poprzez identyfikowanie odmiennych potrzeb dotyczących ochrony i niezbędnego wsparcia;

• zapewniać ofiarom możliwość pełnego uczestnictwa w postępowaniu sądowym;

• zapewniać szkolenia dla wszystkich organów administracji publicznej oraz organizacji społeczeństwa obywatelskiego pracujących z ofiarami, w tym dla służb społecznych pracujących z ofiarami przemocy domowej, aby mogły one rozpoznawać i adekwatnie reagować na przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan; oraz

• przeznaczać odpowiednie środki finansowe i inne zasoby w celu zapewnienia dostępności i trwałości usług świadczonych przez organizacje społeczeństwa obywatelskiego na rzecz osób i wspólnot chrześcijańskich dotkniętych przestępstwami z nienawiści.

128 Tamże, s. 8–9. 129 Tamże, s. 41–43.

74 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa Co istotne, podejście skoncentrowane na ofierze wyklucza wykorzystywanie ofiar do realizacji celów instytucjonalnych, politycznych lub ideologicznych. Celem działania musi być promowanie tolerancji i niedyskryminacji, skuteczne przeciwdziałanie przestępstwom z nienawiści oraz wspieranie społeczeństw inkluzywnych i spójnych130.

Kanadyjska Karta Praw Ofiar („Canadian Victims Bill of Rights”) definiuje ofiarę jako „osobę, która doznała szkody fizycznej lub emocjonalnej, szkody majątkowej lub straty ekonomicznej w wyniku popełnienia lub przypuszczalnego popełnienia przestępstwa”131. Przyznaje ona każdej ofierze prawo do informacji, ochrony, udziału oraz prawo dochodzenia restytucji. Gdy stwierdzi się winę sprawcy, ofiary mają prawo przedstawić sądowi oświadczenie o wpływie, jaki dane przestępstwo na nie wywarło („victim impact statement”) w celu uwzględnienia treści oświadczenia podczas wy- mierzania kary (art. 722 kanadyjskiego Kodeksu karnego). Ofiara sporządza takie oświadczenie na piśmie i zawiera w nim opis doznanej szkody fizycznej lub emocjo- nalnej oraz szkód majątkowych lub strat ekonomicznych wynikłych z przestępstwa. Przy wymierzaniu kary sąd ma obowiązek uwzględnić to oświadczenie132.

6. WRAŻLIWOŚĆ NA PŁEĆ

Ofiary przestępstw z nienawiści, w tym osoby należące do społeczności chrześcijańskich, często doświadczają przejawów nietolerancji i dyskryminacji z powodu nakładających się wzajemnie motywacji. Tak więc nietolerancja i dyskryminacja mogą mieć u swych podstaw takie połączone czynniki jak: płeć, orientacja seksualna, pochodzenie etniczne, religia/przekonania oraz inne133. Dzięki zastosowaniu podejścia intersekcjonalnego można mieć pewność, że polityki i inne środki uwzględniają te nakładające się, wzajemnie powiązane czynniki ryzyka oraz sytuacje zwiększonej podatności ofiar na skrzywdzenie.

Płeć osoby może wpływać na charakter, częstotliwość oraz na skutki przestępstw motywowanych uprzedzeniami, których ta osoba doświadcza. Dlatego środki rządowe podejmowane w celu zwalczania przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan, a także związane z tym potrzeby społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa, muszą uwzględniać kwestie płci.

130 OBWE/ODIHR, Uwzględnianie głosu ofiar przestępstw z nienawiści w procesie kształtowania i wdrażania polityki. Praktyczny przewodnik („Including the voices of hate crime victims in policymaking and policy imple- mentation”), 2024 r., s. 29. 131 Kanadyjska karta praw ofiar („Canadian Victims Bill of Rights”), kanadyjski rządowy portal internetowy z prze- pisami prawa dotyczącymi wymiaru sprawiedliwości, 23 kwietnia 2015 r. 132 Kodeks karny, kanadyjski rządowy portal internetowy z przepisami prawa dotyczącymi wymiaru sprawiedliwo- ści, część: R.S.C. 1985, c. C-46, sekcja 722 (Kanada, Criminal Code, Justice Laws Website, Government of Canada). 133 Zob. omówienie intersekcjonalności w sekcji powyżej: „Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan w regionie OBWE: kontekst”.

Część druga 75 7. PRZEJRZYSTOŚĆ

Jeśli chodzi o środki podejmowane w celu przeciwdziałania przestępstwom z nienawiści wobec chrześcijan, władze publiczne muszą działać w sposób otwarty i przejrzysty. Przejrzystość sprzyja budowaniu i wzmacnianiu zaufania pomiędzy interesariuszami oraz wśród interesariuszy zaangażowanych w przeciwdziałanie takim przestępstwom i w zapewnianie społecznościom chrześcijańskim bezpieczeństwa.

Jednym ze skutecznych rozwiązań jest udostępnianie społecznościom dotkniętym przestępstwami oraz do wiedzy opinii publicznej krajowych, regionalnych i lokalnych planów działania. Ponadto należy udostępniać regularnie prowadzone sprawozdania z poczynionych postępów. Umożliwia to jasną komunikację na temat podejmowanych działań, ich skuteczności oraz obszarów, w których wyzwania wciąż występują. Kluczo- wych aktorów tego procesu można też zapraszać do udziału w ocenie postępów oraz do dzielenia się doświadczeniami dotyczącymi skutecznego przeciwdziałania przestępstwom z nienawiści wobec chrześcijan. Ponadto publiczny dostęp do danych dotyczących prze- stępstw z nienawiści stanowi istotny element utrzymania przejrzystości.

Działające w Szwecji Forum Historii Żywej przy Ministerstwie Kultury odpowiada za monitorowanie wdrażania Krajowego Planu Działania przeciwko Rasizmowi i Przestępstwom z Nienawiści oraz publikuje coroczne sprawozdanie na ten temat134. Ponadto Szwedzka Krajowa Rada ds. Zapobiegania Przestępczości („Brå”) regularnie publikuje raporty statystyczne dotyczące przestępstw z nienawiści zgłaszanych na policję, zawierające m.in. dane zdezagregowane według: motywacji uprzedzeniowej, rodzaju przestępstwa, płci, miejsca zdarzenia oraz relacji między ofiarą a sprawcą135.

134 Forum Historii Żywej („Forum för levande historia”), „Koordynacja i monitorowanie działań państwa przeciwko rasizmowi i przestępstwom z nienawiści” („Samordning och uppföljning av statens arbete mot rasism och hat- brott”), strona internetowa instytucji publicznej, Szwecja. 135 Jon Lundgren, Aravella Lejonstad, „Przestępstwa z nienawiści zgłoszone policji w 2022 r.” („Hatbrott anmälda till polisen 2022”), raport Szwedzkiej Rady ds. Zapobiegania Przestępczości („Brottsförebyggande rådet, Brå”), Szwecja, 2023 r.

76 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa CZĘŚĆ TRZECIA: Reagowanie na przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan. Wyzwania związane z bezpieczeństwem społeczności chrześcijańskich

CZĘŚĆ TRZECIA 77 W niniejszym dziale przedstawiono praktyczne kroki mające na celu przeciwdziała- nie przestępstwom z nienawiści wobec chrześcijan i związanym z nimi wyzwaniom w zakresie bezpieczeństwa. Zgodnie z kompleksowym podejściem do przeciwdziałania nietolerancji136, zalecane działania praktyczne mają na celu zarówno uwzględnienie wspólnych cech i elementów charakterystycznych dla przestępstw z nienawiści, jak i rozpoznanie oraz uwzględnienie specyfiki przestępstw z nienawiści wobec chrześci- jan. W przedstawionym zestawie kroków podkreślono podstawową odpowiedzialność państw zrzeszonych w OBWE za przeciwdziałanie aktom nietolerancji i dyskryminacji w granicach ich jurysdykcji. Jednocześnie uznano uzupełniającą i istotną rolę innych interesariuszy, w szczególności społeczności chrześcijańskich oraz szeroko rozumianego społeczeństwa obywatelskiego.

Praktyczne kroki 1. UZNANIE FAKTU ISTNIENIA PROBLEMU

Punktem wyjścia do przeciwdziałania przestępstwom z nienawiści wobec chrześcijan jest uznanie, że przestępstwa te to poważne zagrożenie nie tylko dla bezpieczeństwa jednostek i społeczności, lecz także dla szeroko pojętej spójności społecznej. Wymaga to szybkiej, skoordynowanej i kompleksowej reakcji. Skuteczne przeciwdziałanie przestępstwom z nienawiści wobec chrześcijan oraz towarzyszącym im wyzwaniom w zakresie bezpie- czeństwa wymaga trwałej woli politycznej i zaangażowania. Rządy muszą wysyłać jasny, jednoznaczny sygnał, że wszelkie formy nienawiści, w tym wrogość wobec chrześcijan, są niedopuszczalne. Stanowisko takie powinno dotyczyć nie tylko przestępstw z nienawiści, lecz również tzw. mowy nienawiści – nawet wówczas, gdy nie dochodzi do przekroczenia progu odpowiedzialności karnej – ponieważ tego rodzaju wypowiedzi mogą sprzyjać powstawaniu atmosfery dyskryminacyjnej, wrogiej wobec jednostek i społeczności oraz podważać spójność i naruszać poczucie bezpieczeństwa społeczności137.

Oficjalne uznanie istnienia przestępstw z nienawiści wymierzonych w chrześcijan ma kluczowe znaczenie dla delegitymizowania wrogości i przemocy motywowanej religią lub przekonaniami oraz dla budowania więzi zaufania z grupami i ze społecznościami, które są tym zjawiskiem dotknięte138. Wzmacnia to też przekaz, że odpowiedzialność za przeciwdziałanie tym problemom nie spoczywa wyłącznie na społecznościach chrześcijańskich, lecz na całym społeczeństwie, w tym na rządach i przedstawicielach politycznych.

136 OBWE, Decyzja Rady Ministerialnej nr 10/07 („OSCE Ministerial Council Decision No. 10/07”). 137 OBWE/ODIHR, „Ściganie przestępstw z nienawiści na styku przestępstw z nienawiści i kryminalizacji «mowy nienawiści»” („Hate Crime Prosecution at the Intersection of Hate Crime and Criminalized «Hate Speech»”), s. 17. 138 Zgromadzenie Ogólne ONZ, Sprawozdanie Specjalnego Sprawozdawcy ONZ ds. wolności religii lub przekonań („Interim report of the Special Rapporteur on freedom of religion or belief, Ahmed Shaheed”), A/75/385, pkt 30-31.

78 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa Rządy i decydenci dysponują szeregiem narzędzi umożliwiających uznawanie tego faktu oraz podejmowanie wyzwań związanych z przestępstwami z nienawiści wobec chrześcijan, a także z bezpieczeństwem społeczności chrześcijańskich, co obejmuje m.in.:

• zlecanie badań empirycznych dotyczących przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan oraz upowszechnianie raportów opracowywanych przez organizacje społeczeństwa obywatelskiego w celu pogłębiania wiedzy administracji publicznej w tym zakresie;

• powoływanie międzyresortowych lub parlamentarnych grup roboczych w celu koordynowania działań, uwzględniania różnych wymiarów przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan oraz budowania zaufania między różnymi wspólnotami chrześcijańskimi, przedstawicielami politycznymi i decydentami;

• tworzenie stałych forów dialogu z udziałem przedstawicieli władz publicznych, służb bezpieczeństwa, organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz przywódców społeczności chrześcijańskich w celu identyfikowania obaw związanych z przestępstwami z nienawiści wobec chrześcijan i powiązanymi wyzwaniami w zakresie bezpieczeństwa oraz reagowania te obawy i wyzwania;

• opracowywanie solidnych ram prawnych umożliwiających współpracę rządu ze społecznościami chrześcijańskimi w skutecznym reagowaniu na ich specyficzne potrzeby w zakresie bezpieczeństwa;

• uznanie, że osoby i społeczności chrześcijańskie stały się celem przestępstw z nienawiści, w tym ataków ze strony stosujących przemoc ekstremistów lub terrorystów, oraz ujmowanie społeczności i instytucji chrześcijańskich w spisach potencjalnych „łatwych” celów („soft targets”); oraz

• szybkie i zdecydowane publiczne wyrażanie solidarności ze społecznościami chrześcijańskimi oraz potępianie aktów przemocy i przestępstw na tle religijnym dokonywanych wobec chrześcijan zarówno w internecie, jak i w świecie rzeczywistym.

Uznanie przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan za pilne wyzwanie może również stanowić podstawę, by poddać krytycznej, szerszej ocenie istniejące mechanizmy zapo- biegania przestępstwom z nienawiści i reagowania na nie.

CZĘŚĆ TRZECIA 79 Zalecenie

Rządy i decydenci polityczni powinni uznać, że nietolerancja wobec chrześcijan oraz przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan stanowią poważne zagrożenie nie tylko dla bezpieczeństwa jednostek i społeczności, lecz także dla szeroko pojętej spójności społecznej i że wymagają szybkiej, skoordynowanej i kompleksowej reakcji.

Przykład dobrej praktyki

Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy odniosło się do problemu przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan w swojej rezolucji z 2015 r. w sprawie zwalczania nie- tolerancji i dyskryminacji w Europie, ze szczególnym uwzględnieniem chrześcijan139:

„Nietolerancja i dyskryminacja ze względu na religię lub przekonania dotykają w Europie zarówno mniejszościowe grupy religijne, jak i osoby należące do większościowych wspólnot religijnych. W ostatnich latach odnotowano liczne akty wrogości, przemocy i wandalizmu wymierzone w chrześcijan oraz w ich miejsca kultu, jednak działania te są często ignorowane przez władze państwowe”.

2. PROMOWANIE EDUKACJI, PODNOSZENIE ŚWIADOMOŚCI ORAZ DIALOG MIĘDZYWYZNANIOWY I MIĘDZYRELIGIJNY

Nietolerancja wobec społeczności religijnych lub światopoglądowych nie bierze się z samej różnorodności społecznej, lecz z negatywnych postaw wobec tej różnorodności oraz ze sposobów zarządzania pokojowym współistnieniem w społeczeństwie jednostek i grup o odmiennych tożsamościach religijnych, światopoglądowych i etnicznych140. Postawy i napięcia, które podsycają konflikty między społecznościami, mają często swoje źródło w stereotypach i błędnych wyobrażeniach. W związku z tym jednym z najpilniejszych wyzwań współczesnych społeczeństw jest wspieranie wiedzy i zrozumienia różnych religii, przekonań i kultur.

W dłuższej perspektywie skuteczne przeciwdziałanie przestępstwom z nienawiści wobec chrześcijan oraz zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa jest możliwe jedynie poprzez zwalczanie uprzedzeń leżących u podstaw nietolerancji. Jak już wskazano, działania ukierunkowane na przeciwdziałanie kon- kretnym formom nietolerancji i nienawiści, w tym uprzedzeniom wobec chrześcijan,

139 Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy, rezolucja nr 2036 (2015), „Zwalczanie nietolerancji i dyskryminacji w Europie, ze szczególnym uwzględnieniem chrześcijan” („Tackling intolerance and discrimination in Europe with a special focus on Christians”), 29 stycznia 2015 r. 140 Zgromadzenie Ogólne ONZ, Sprawozdanie okresowe Specjalnej Sprawozdawczyni ONZ ds. wolności religii lub przekonań, Nazili Ghanei („Interim report of the Special Rapporteur on freedom of religion or belief, Nazila Ghanea”), A/79/182, 18 lipca 2024 r., pkt 37.

80 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa są najskuteczniejsze wówczas, gdy stanowią element szerszej strategii zmierzającej do eliminacji wszelkich form nienawiści w społeczeństwie. Trzy odrębne, lecz wzajemnie się uzupełniające strategie zapobiegania przestępstwom z nienawiści wobec chrześcijan oraz innym formom nietolerancji, to: edukacja, podnoszenie świadomości oraz dialog międzywyznaniowy i międzyreligijny.

Dialog międzywyznaniowy może przyczyniać się do przezwyciężania podziałów między wspólnotami i sprzyjać empatii i solidarności ponad podziałami religijnymi. Odpowie- dzialność mediów, kampanie podnoszące świadomość społeczną oraz usługi wsparcia dla ofiar również odgrywają istotną rolę w budowaniu inkluzywnego środowiska, w którym społeczności chrześcijańskie – podobnie jak wszystkie inne – mogą czuć się bezpieczne i szanowane. Wielowymiarowa strategia pozwala na uwzględnianie podstawowych przyczyn nietolerancji zarówno w ramach działań prewencyjnych, jak i reaktywnych.

Edukacja

Państwa zrzeszone w OBWE zobowiązały się, że będą przeciwdziałać pierwotnym przy- czynom nietolerancji i dyskryminacji poprzez edukację. Ponieważ uprzedzenia są często nabywane w procesie socjalizacji, edukacja może odgrywać kluczową rolę w zapobieganiu i przeciwdziałaniu każdemu z przejawów uprzedzeń i dyskryminacji141.

Edukacja odgrywa istotną rolę w zwalczaniu warunków sprzyjających nietolerancji, a także w kultywowaniu kultury opartej na równości, zrozumieniu i na włączaniu spo- łecznym. Poprzez promowanie szacunku dla różnorodności i tolerancji oraz aktywne przeciwdziałanie uprzedzeniom, edukacja staje się potężnym narzędziem budowania bardziej spójnego, pokojowego i bezpiecznego społeczeństwa. Zwiększa ona świadomość cennego wkładu, jaki osoby o różnych tożsamościach wnoszą do życia społecznego, a także sprzyja wzajemnemu zrozumieniu. Ponadto edukacja już od najmłodszych lat ma kluczowe znaczenie dla przełamywania szkodliwych stereotypów i kształtowania kultury szacunku.

Państwa zrzeszone w OBWE powinny zatem opracować kompleksowe polityki i strategie edukacyjne sprzyjające pogłębianiu zrozumienia oraz poszanowania różnorodności kulturowej, etnicznej, religijnej i światopoglądowej. W tym zakresie mogą korzystać one z wiedzy eksperckiej i wsparcia ODIHR przy projektowaniu i wdrażaniu pro- gramów edukacyjnych, programów nauczania oraz metod dydaktycznych (zarówno w sektorze publicznym, jak i w prywatnym), które będą ukierunkowane na skuteczne przeciwdziałanie wszelkim formom nietolerancji, co obejmuje też nietolerancję wobec chrześcijan. Ponadto państwa są zachęcane, by promować kulturę tolerancji i szacunku

141 UNESCO; OBWE/ODIHR, „Zwalczanie antysemityzmu poprzez edukację. Wytyczne dla decydentów politycz- nych” („Addressing Anti-Semitism through Education. Guidelines for Policymakers”), 31 maja 2018 r., s. 12.

CZĘŚĆ TRZECIA 81 wobec różnorodności również poza systemem formalnej edukacji, poprzez współpracę z instytucjami takimi jak muzea, biblioteki oraz ośrodki dziedzictwa kulturowego142.

Ponadto państwa powinny wdrażać też kompleksowe programy szkoleniowe i programy działań przeznaczone dla funkcjonariuszy publicznych (szczególnie dla przedstawicieli organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości) w zakresie budowania potencjału i zwięk- szania ich świadomości oraz wrażliwości na sytuację społeczności chrześcijańskich i na ich doświadczenia związane z przestępstwami z nienawiści. Szkolenia takie powinny służyć wzmacnianiu kompetencji w zakresie wiedzy o religiach143 i światopoglądach, co umożliwi funkcjonariuszom skuteczne reagowanie na potrzeby osób i grup wywodzących się z różnych środowisk religijnych lub światopoglądowych144. Obejmuje to również umie- jętność postępowania z ofiarami przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan w sposób, który będzie szanował ich godność i będzie adekwatny do sytuacji.

Środki edukacyjne sprzyjające poszanowaniu różnorodności religijnej lub światopoglą- dowej powinny145:

• przekazywać bezstronne i rzetelne informacje na temat różnorodności religii i przekonań funkcjonujących w społeczeństwie i przeciwdziałać niewiedzy w temacie różnych religii, a także przeciwstawiać się negatywnym stereotypom oraz błędnym wyobrażeniom i uprzedzeniom;

• stwarzać możliwości interakcji i naturalnego, otwartego doświadczania różnorodności przez osoby pochodzące z różnych środowisk religijnych i światopoglądowych, co obejmuje też osoby niewierzące;

• wyposażać uczestników w wiedzę, umiejętności i postawy niezbędne do harmonijnego życia w pluralistycznym społeczeństwie;

• opierać się na poszanowaniu godności człowieka oraz na uniwersalnych prawach człowieka;

• dążyć do ograniczania konfliktów wynikających z nieporozumień lub z braku świadomości dotyczącej wiary/przekonań innych osób.

142 OBWE/ODIHR, „Wolność religii lub przekonań a bezpieczeństwo: wytyczne nt. polityki społecznej” („FoRB Security Guide”), 2019 r., s. 20–21. 143 Kompetencje religijne oznaczają umiejętność dostrzegania i analizowania podstawowych powiązań między religią a życiem społecznym, politycznym i kulturowym z różnych perspektyw. Zob. Harvard Divinity School, artykuł pt. „Inicjatywa ds. Religii i Życia Publicznego. Czym jest wiedza religijna?” („Religion and Public Life Initiative. What Is Religious Literacy?”) 144 OBWE/ODIHR, „Wiara, dialog i bezpieczeństwo – wspieranie dialogu i wspólnych działań ponad podziałami religijnymi i światopoglądowymi” („Belief, Dialogue and Security — Fostering dialogue and joint action across religious and belief boundaries”), 2 października 2024 r., s. 48. 145 OBWE/ODIHR, „Wolność religii lub przekonań a bezpieczeństwo: wytyczne nt. polityki społecznej” („FoRB Security Guide”), 2019 r., s. 20-21.

82 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa Ponadto edukacja odgrywa kluczową rolę przy wzmacnianiu kompetencji dotyczących umiejętności korzystania z mediów i posługiwania się informacjami, co ma szczególne znaczenie wobec narastającego zjawiska dezinformacji i fałszywych informacji146. Pań- stwa zrzeszone w OBWE powinny podejmować działania mające na celu „edukowanie użytkowników mediów społecznościowych na temat szkód wynikających z nękania i przemocy w internecie, co obejmuje też ich skutki psychologiczne oraz tzw. efekt mrożący dotykający grupy marginalizowane lub atakowane”147, w tym społeczności chrześcijańskie. Inicjatywy edukacyjne w tym zakresie można realizować we współ- pracy z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, które często dysponują cennym doświadczeniem w opracowywaniu narzędzi i zasobów – zwłaszcza przeznaczonych dla młodzieży – dotyczących odpowiedzialnego korzystania z mediów społecznościowych i technologii komunikacji cyfrowej w celu promowania tolerancji, poszanowania różno- rodności i włączania społecznego.

Zalecenie

Rządy powinny opracować kompleksowe krajowe polityki i strategie edukacyjne ukierunkowane na przeciwdziałanie pierwotnym przyczynom nietolerancji i dys- kryminacji, w tym nietolerancji wobec chrześcijan. Środki te powinny być wdrażane zarówno w publicznych, jak i w prywatnych instytucjach edukacyjnych, w pozostałych instytucjach publicznych, a także poczas organizowania inicjatyw szkoleniowych skierowanych do funkcjonariuszy publicznych.

Przykłady dobrych praktyk

Projekt „Din tro, min tro” („Twoja wiara, moja wiara”) w Danii to inicjatywa wywo- dząca się z Kościoła Ludowego (Folkekirke) – Ewangelicko-Luterańskiego Kościoła Danii, posiadającego szczególny status „Kościoła państwowego” – i wspierana przez państwo. W ramach projektu przedstawiciele judaizmu, chrześcijaństwa i islamu objaśniają uczniom szkół ponadpodstawowych swoją wiarę i praktyki religijne oraz prowadzą z nimi dialog w bezpośrednim, przyjaznym środowisku klasy szkolnej148.

146 OBWE/ODIHR; UNESCO, „Zwalczanie antysemityzmu poprzez edukację. Wytyczne dla decydentów politycznych” („Addressing Anti-Semitism through Education. Guidelines for Policymakers”) s. 14; oraz Zgromadzenie Ogólne ONZ, sprawozdanie Specjalnego Sprawozdawcy („Report of the Special Rapporteur”), A/HRC/47/25, pkt 20. 147 OBWE/ODIHR, „Wiara, dialog i bezpieczeństwo – wspieranie dialogu i wspólnych działań ponad podziałami religijnymi i światopoglądowymi” („Belief, Dialogue and Security”), s. 34. 148 Zgromadzenie Ogólne ONZ, Sprawozdanie Specjalnego Sprawozdawcy ONZ ds. wolności religii i przekonań z misji w Danii („Report of the Special Rapporteur on freedom of religion and belief on his mission to Denmark”), A/HRC/34/50/Add.1, 28 grudnia 2016 r., pkt 65.

CZĘŚĆ TRZECIA 83 Hiszpania organizuje coroczne dni szkoleniowe w ramach programu „Municipalities of Tolerance” („Gminy tolerancji”), promowanego przez Fundację Pluralizmu i Współistnienia we współpracy z Hiszpańską Federacją Gmin i Prowincji (FEMP). Celem programu jest wspieranie samorządów lokalnych w przyjmowaniu inklu- zywnego podejścia do różnorodności religijnej. Konferencje te służą wzmacnianiu kompetencji organów ścigania w zakresie ochrony wolności religii lub przekonań oraz przeciwdziałaniu nietolerancji religijnej. Działania te są realizowane we współ- pracy z Konferencją Episkopatu Hiszpanii, Federacją Ewangelicznych Wspólnot Religijnych w Hiszpanii, Świadkami Jehowy w Hiszpanii oraz z innymi instytucjami religijnymi149.

Podnoszenie świadomości

Kampanie i inicjatywy podnoszące świadomość społeczną, które informują o wspólno- tach religijnych lub wyznaniowych, ich prawach oraz o wartości, jaką wnosi różnorodność religijna i światopoglądowa, to kolejna kluczowa strategia zapobiegania przestępstwom z nienawiści wobec chrześcijan. Takie działania powinny mieć na celu150:

• zwiększanie świadomości istnienia różnorodności religijnej i światopoglądowej. Z tym wiąże się zapewnianie rzetelnego i precyzyjnego zrozumienia specyfiki współcześnie spotykanych uprzedzeń antychrześcijańskich i rozpowszechnionych narracji dyskryminacyjnych, które podsycają nietolerancję wobec chrześcijan;

• podkreślanie wartości różnorodności religijnej i światopoglądowej jako źródła wzajemnego bogacenia się społeczeństw, w tym akcentowanie pozytywnego wkładu kulturowego, religijnego i edukacyjnego wnoszonego w życie społeczne lokalnych wspólnot chrześcijańskich; oraz

• kwestionowanie negatywnych stereotypów, gdyż przyczyniają się one do wzrostu dyskryminacji, wrogości i nietolerancji. Można to robić poprzez promowanie zrozumienia i poszanowania dla różnych religii i przekonań. Jednym z kluczowych przekazów może być to, że przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan nie powstają w próżni i dlatego każda osoba ma swoją rolę do odegrania w procesie kształtowania wzajemnego szacunku. Innym istotnym przekazem jest też to, że w otwartych, równych i demokratycznych społeczeństwach nie ma miejsca na antychrześcijańskie uprzedzenia, gdyż podważają one podstawowe wartości i zasady praw człowieka, na których takie społeczeństwa się opierają.

149 Federación Española de Municipios y Provincias (Hiszpańska Federacja Gmin i Prowincji, FEMP), „Policja Lokalna a Ochrona Wolności Religijnej” („Policía Local y Protección de la Libertad Religiosa”), materiał infor- macyjny, 18 grudnia 2023 r. (w języku hiszpańskim). 150 OBWE/ODIHR, „Wolność religii lub przekonań a bezpieczeństwo: wytyczne nt. polityki społecznej” („FoRB Security Guide”), 2019 r., s. 21.

84 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa Programy podnoszenia świadomości powinny być opracowywane i realizowane we współpracy państwa z szerokim gronem interesariuszy, takimi jak organizacje społe- czeństwa obywatelskiego, krajowe instytucje praw człowieka, instytucje zajmujące się dziedzictwem kulturowym, środowiska edukacyjne, media oraz wspólnoty chrześcijań- skie i inne wspólnoty religijne lub wyznaniowe, a także organizacje międzywyznaniowe i międzyreligijne151.

Samorządy lokalne to szczególnie dobre miejsca, by wdrażać działania uświadamiające ukierunkowane na przeciwdziałanie nietolerancji i wzmacnianie spójności społecznej152. Na szczeblu krajowym skutecznym narzędziem mogą być przesłuchania parlamentarne poświęcone nietolerancji wobec chrześcijan, które pozwalają nadać temu zagadnieniu należną rangę w debacie publicznej. Na arenie międzynarodowej organizacje mogą zapewniać platformę do przyjmowania międzynarodowych zobowiązań i standardów dotyczących nietolerancji wobec chrześcijan, ułatwiać wymianę dobrych praktyk oraz koordynować regionalne lub międzynarodowe kampanie podnoszenia świadomości w tym zakresie.

Organizacje społeczeństwa obywatelskiego odgrywają kluczową rolę w opracowywaniu i wdrażaniu długofalowych inicjatyw zwiększających społeczną świadomość znaczenia praw człowieka, pokojowego współistnienia i pluralistycznych społeczeństw. Działania te sprzyjają także rozwijaniu empatii i myślenia krytycznego, co jest niezbędne przy ogra- niczaniu uprzedzeń i negatywnych stereotypów oraz przy kształtowaniu pozytywnych postaw wobec różnorodności. W ostatnich latach w całym regionie OBWE pojawił się szeroki wachlarz inicjatyw podnoszących świadomość, które są realizowane z udzia- łem społeczeństwa obywatelskiego i przyczyniają się do promowania różnorodności i inkluzywności.

Zarówno media tradycyjne, jak i media społecznościowe mogą odegrać kluczową rolę w zwiększaniu świadomości na temat charakteru i skutków nietolerancji wobec chrześcijan. „Istnieją wyraźne dowody na to, że solidne systemy informacji publicznej oraz niezależne dziennikarstwo są silnym antidotum na dezinformację.”153 Strategiczne partnerstwo z mediami w ramach działań rządu na rzecz przeciwdziałania i potępiania nietolerancji wobec chrześcijan może znacząco zwiększyć społeczną świadomość tego problemu. W niektórych kontekstach może to wymagać – jako pierwszego kroku – zaangażowania mediów w kwestionowanie stronniczych narracji dotyczących zarówno większościowych, jak i mniejszościowych wspólnot chrześcijańskich. Ponadto, wobec transformacji krajobrazu informacyjnego i medialnego spowodowanej rozwojem technologii cyfrowych, działania podnoszące świadomość powinny wykorzystywać

151 Tamże. 152 Zgromadzenie Ogólne ONZ, Sprawozdanie okresowe Specjalnej Sprawozdawczyni ONZ ds. wolności religii lub przekonań, Nazili Ghanei. Wolność religii lub przekonań na poziomie lokalnym („Interim report of the Special Rapporteur on freedom of religion or belief, Nazila Ghanea. Freedom of religion or belief, from the grass-roots level”), A/78/207, 19 lipca 2023 r., pkt 25. 153 Zgromadzenie Ogólne ONZ, sprawozdanie A/HRC/47/25 („UNGA, A/HRC/47/25”), pkt 23.

CZĘŚĆ TRZECIA 85 przestrzeń online, w szczególności media społecznościowe, do prowadzenia kampanii informacyjnych i przeciwdziałania treściom antychrześcijańskim krążącym w internecie.

Zalecenie

Przy opracowywaniu i wdrażaniu kampanii oraz działań podnoszących świadomość rządy powinny współpracować z szerokim gronem podmiotów. Powinny przy tym wykorzystywać różnorodne metody i docierać do różnych sfer społecznych, by zwięk- szać wiedzę i zrozumienie problemu nietolerancji wobec chrześcijan.

Przykłady dobrych praktyk

W 2005 r. władze miejskie Barcelony utworzyły Biuro ds. Religii. Jego celem jest przeciwdziałanie nierównościom wiążącym się z korzystaniem z prawa do wolności myśli, sumienia oraz religii lub przekonań, promowanie w Barcelonie świadomości pluralizmu religijnego oraz tworzenie przestrzeni partycypacji, dialogu i pozytywnych interakcji pomiędzy różnymi wyznaniami oraz mieszkańcami miasta. Biuro realizuje szereg działań opartych na podejściu prewencyjnym, które mają na celu promowanie tolerancji i inkluzywności, i są to np.154:

• wspieranie wspólnot religijnych w organizowaniu przez nie wydarzeń religijnych w przestrzeni publicznej, a podczas tych wydarzeń dystrybucja broszur (z logo miasta) dotyczących tradycji religijnych;

• działania kulturalne podkreślające znaczenie kulturowe wspólnot religijnych;

• wspieranie wspólnot religijnych, gdy biorą one udział w procesach partycypacyj- nych i konsultacyjnych organizowanych przez Radę Miasta;

• działania edukacyjne w szkołach średnich dotyczące uprzedzeń motywowanych religijnie;

• szkolenia dla funkcjonariuszy miejscowej policji, obejmujące wizyty w lokalnych miejscach kultu – m.in. należących do wspólnot protestanckich, Świadków Jehowy oraz Kościoła Filadelfijskiego Boga – w celu budowania osobistych relacji;

• przestrzenie dialogu międzywyznaniowego, również z udziałem młodzieży;

154 Portal internetowy Biura ds. Religii Urzędu Miasta Barcelony, Obszar Kultury, Edukacji, Sportu i Cyklu Życia („Religious Affairs Office. Area of Culture, Education, Sports and Life Cycles, Municipality of Barcelona”).

86 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa • finansowanie remontów miejsc kultu, w tym finansowanie elementów związa- nych z bezpieczeństwem.

W dniu 19 stycznia 2025 r. liderzy obywatelscy i przywódcy religijni w Guildford w Anglii podpisali Deklarację z Guildford na rzecz wolności religii lub przekonań155. W geście upamiętnienia niesprawiedliwego wypędzenia z miasta w 1275 r. społeczności żydowskiej Deklaracja Guildford stanowi:

„Cenimy bogatą mozaikę różnorodności kulturowej, religijnej i etnicznej, która wzmacnia naszą gminę. […] Jesteśmy zjednoczeni w sprzeciwie wobec wszelkich form nienawiści, uprzedzeń i przemocy. […] Wspólnie zobowiązujemy się do budowania przyszłości opartej na inkluzywności, zrozumieniu i współodpowie- dzialności, tak aby nie powtórzyły się już błędy historii”.

Podczas uroczystości podpisania deklaracji biskup Guildford, wielebny Andrew Watson, powiedział:

„Była to ważna i skłaniająca do refleksji uroczystość, ponieważ obchodziliśmy 750. rocznicę mrocznego dnia w historii naszego miasta – wypędzenia z Guildford Żydów, na rozkaz ówczesnej królowej. Zarówno Kościół, jak i państwo były współwinne podsycania tej niesprawiedliwości, natomiast dzisiejszy dzień stanowi okazję do uznania tego faktu. Być może jednak najważniejszą wartością tej uroczystości jest możliwość refleksji nad dyskryminacją religijną w każdym jej przejawie – i wycią- gnięcie wniosków z przeszłości w celu kształtowania lepszej przyszłości.”

Projektem oraz całą kampanią mającą na celu zwalczanie nietolerancji i dyskryminacji na tle religijnym w Europie jest inicjatywa o nazwie „Get the Trolls Out! Undivided Action on Divisive Speech”. Prowadzi ją Media Diversity Institute (MDI) przy wsparciu sześciu partnerów z różnych państw europejskich. Kampania wykorzystuje potencjał mediów społecznościowych do rozpowszechniania innowacyjnych mate- riałów medialnych oraz do inicjowania dialogu, czego celem jest przeciwdziałanie religijnej mowie nienawiści rozpowszechnianej w internecie, w tym uprzedzeniom i przejawom wrogości wobec chrześcijan156.

155 Artykuł na stronie internetowej: „Liderzy społeczności lokalnej z Guildford, świeccy i religijni, formułują zdecy- dowane przesłanie jedności” („Civic, religious and community leaders of Guildford send a powerful message of unity”), Gmina Guildford. 21 stycznia 2025 r. 156 Strona internetowa kampanii „Pozbądźmy się trolli” („Get The Trolls Out”), Media Diversity Institute.

CZĘŚĆ TRZECIA 87 Dialog i partnerstwa międzywyznaniowe oraz międzyreligijne

Dialog i partnerstwa międzywyznaniowe oraz międzyreligijne to skuteczne strategie przeciwdziałania pierwotnym przyczynom nietolerancji religijnej, zwalczania negatyw- nych stereotypów opartych na religii lub przekonaniach, promowania relacji opartych na otwartości i zaufaniu oraz budowania zrozumienia i wzajemnego szacunku między oso- bami i wspólnotami wyznającymi różne religie i przekonania. Specjalny Sprawozdawca ONZ ds. wolności religii lub przekonań podkreślał znaczenie dialogu międzyreligijnego w społeczeństwach, które są religijnie pluralistyczne „w celu zapobiegania stereotypom, rozwiewania nieporozumień oraz budowania zaufania ponad podziałami religijnymi i wyznaniowymi”157.

Choć inicjatywy dialogu międzyreligijnego i międzywyznaniowego są często podej- mowane i koordynowane przez same wspólnoty religijne lub światopoglądowe, istotne jest również, aby państwa aktywnie promowały, wspierały i ułatwiały otwarty i przej- rzysty dialog oraz partnerstwa międzywyznaniowe i międzyreligijne158. Dzięki stałemu i adekwatnemu wsparciu ze strony państwa można sprawić, że działania te w sposób rzeczywisty i trwały przyczynią się do budowania bardziej spójnych, inkluzywnych i bezpiecznych społeczeństw159.

W ramach dialogu i nawiązywania partnerstw międzywyznaniowych i międzyreligijnych należy pamiętać, by160:

• respektować autonomię wspólnot religijnych lub światopoglądowych;

• respektować dobrowolny charakter uczestnictwa wspólnot religijnych lub światopoglądowych w takich inicjatywach;

• uwzględniać istniejącą różnorodność wspólnot religijnych lub światopoglądowych, w tym wspólnot nowo powstałych i mniejszych, w szczególności gdy dialog taki jest promowany lub ułatwiany przez państwo;

157 Zgromadzenie Ogólne ONZ, Raport Specjalnego Sprawozdawcy ONZ ds. wolności religii lub przekonań z misji w Danii („Report of the Special Rapporteur on freedom of religion and belief on his mission to Denmark”), A/HRC/34/50/Add.1, 28 grudnia 2016 r., pkt 65. 158 OBWE, Decyzja Rady Ministerialnej nr 4/03 („OSCE Ministerial Council Decision No. 4/03”), Decyzja Rady Ministerialnej nr 10/05 („OSCE Ministerial Council Decision No. 10/05”), Decyzja Rady Ministerialnej nr 3/13 („OSCE Ministerial Council Decision No. 3/13”) oraz Decyzja Rady Ministerialnej nr 08/14 („OSCE Ministerial Council Decision No. 08/14”). 159 OBWE/ODIHR, „Wiara, dialog i bezpieczeństwo – wspieranie dialogu i wspólnych działań ponad podziałami religijnymi i światopoglądowymi” („Belief, Dialogue and Security”), 2 października 2024 r., s. 8–9. 160 OBWE/ODIHR, „Wolność religii lub przekonań a bezpieczeństwo: wytyczne nt. polityki społecznej” („FoRB Security Guide”), 2019 r., s. 21-22.

88 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa • zapewniać – w możliwie najszerszym zakresie – równy udział kobiet i mężczyzn oraz rzeczywisty i znaczący udział młodzieży, zwłaszcza gdy dialog taki jest promowany lub ułatwiany przez państwo; oraz

• traktować nieformalne inicjatywy dialogowe jako skuteczny środek wspierania wolności religii lub przekonań dla wszystkich oraz pogłębiania wzajemnego szacunku, zrozumienia i tolerancji.

Zalecenie

Państwa powinny promować, wspierać i ułatwiać otwarty i przejrzysty dialog oraz partnerstwa międzywyznaniowe i międzyreligijne w celu zwalczania nietolerancji i dyskryminacji ze względu na religię lub przekonania oraz by budować relacje oparte na otwartości i zaufaniu oraz wzmacniać tolerancję, wzajemny szacunek i zrozumienie w społeczeństwie.

Przykłady dobrych praktyk

Forum międzywyznaniowe o nazwie „Dublin City Interfaith Forum” (DCIF) współpracuje z zainteresowanymi przedstawicielami wspólnot religijnych lub świa- topoglądowych w celu organizowania spotkań i działań międzywyznaniowych w Dublinie. Forum to utworzono w 2012 r., a skupia ono przedstawicieli siedmiu religii i wspólnot: chrześcijańskiej, żydowskiej, muzułmańskiej, bahaickiej, hinduistycz- nej, sikhijskiej oraz buddyjskiej. W ramach projektu o nazwie „Safe Haven” DCIF dąży do zwalczania wszelkich form przestępstw z nienawiści poprzez współpracę ze wspólnotami religijnymi lub światopoglądowymi, organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, właściwymi agendami rządowymi oraz organizacjami międzyrzą- dowymi. Celem jest zapewnienie skutecznego mechanizmu zgłaszania i rejestrowania przestępstw, a także reagowania na nie oraz kierowania spraw do odpowiednich instytucji161.

Albania została doceniona jako modelowe państwo w zakresie pokojowego współ- istnienia zróżnicowanych wspólnot religijnych m.in. podczas międzynarodowej konferencji zorganizowanej w 2018 r. przez ICID pt. „Albania – model harmonii

161 Strona internetowa Dublińskiego Miejskiego Forum Międzywyznaniowego („Dublin City Interfaith Forum”) oraz broszura „Bezpieczna Przystań” („Safe Haven”).

CZĘŚĆ TRZECIA 89 międzywyznaniowej dla Europy?” Jest to rezultat wielu komplementarnych działań podejmowanych na szczeblu krajowym162.

Rada Międzyreligijna Albanii („Interreligious Council of Albania”) skupia przedsta- wicieli pięciu największych wspólnot religijnych w kraju: muzułmańskiej sunnickiej, chrześcijańskiej prawosławnej, chrześcijańskiej katolickiej, muzułmańskiej bekta- szyckiej oraz chrześcijańskiej ewangelickiej. Jednym z kluczowych celów Rady jest zwalczanie błędnych wyobrażeń i dezinformacji obecnych w społeczeństwie, a odno- szących się do tematu religii. Odbywa się to poprzez promowanie wśród młodszych pokoleń dialogu międzyreligijnego.

Rada koncentruje się na zwiększaniu udziału kobiet i młodzieży, między innymi poprzez utworzenie Departamentu ds. Kobiet i Młodzieży, który organizuje dialog oraz międzyreligijne wyjazdy studyjne na terenie całego kraju. Przed wyborami, w okresach kryzysów społecznych (takich jak pandemia COVID-19) oraz po wystąpie­ niu tzw. zdarzeń zapalnych Rada wydaje oświadczenia w celu przeciwdziałania dezinformacji i potencjalnemu nasileniu wrogości. Działalność Rady spotkała się z szerokim uznaniem oraz została uhonorowana licznymi nagrodami krajowymi i międzynarodowymi.

Od 2015 r. islamskie, katolickie i prawosławne wydziały teologiczne działające przy dwóch lokalnych uczelniach – Bedër College University oraz Logos College University – zorganizowały 13 sympozjów międzyreligijnych, których celem było zgromadzenie studentów i wykładowców w celu prowadzenia dyskusji nad tematami sprzyjającymi dialogowi i wzajemnemu zrozumieniu między różnymi wspólnotami religijnymi, a także organizowanie międzyreligijnych wizyt w meczetach i w chrześcijańskich miejscach kultu.

Nawiązując do tej tradycji, delegacje z różnych państw organizują w Albanii letnie szkoły dialogu międzyreligijnego we współpracy z wydziałami teologicznymi oraz z Radą Międzyreligijną Albanii. Programy te stwarzają studentom i przywódcom religijnym z całego świata możliwość spotkania, wymiany doświadczeń oraz współ- pracy na rzecz pogłębiania wzajemnego zrozumienia i budowania pokoju między wspólnotami religijnymi.

162 Informacje dotyczące tego przykładu dobrych praktyk zostały przekazane ODIHR w celu ich zamieszczenia w niniejszym przewodniku przez dr. Gentiego Kruję, członka panelu ekspertów ODIHR ds. wolności religii lub przekonań oraz sekretarza generalnego Rady Międzyreligijnej Albanii; zob. również publikację OBWE/ODIHR, „Wiara, dialog i bezpieczeństwo” („Belief, Dialogue and Security”), s. 57.

90 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa Lista kontrolna dla państw w celu stworzenia sprzyjającego środowiska dla dialogu międzyreligijnego163

• Problem do rozwiązania i pożądany rezultat. Czy przeprowadzono Ocena potrzeby

analizę sytuacyjną w celu zrozumienia szerszego kontekstu? • Priorytetyzacja a obowiązek prawny. Czy rozważono konsekwencje prawne danego działania? • Spójność strategiczna. Czy rozważono, w jaki sposób inicjatywa wpisuje się w szersze działania, cele i rezultaty państwa? • Postrzeganie państwa. Czy uwzględniono sposób, w jaki państwo jest postrzegane przez potencjalnych uczestników z różnych wspólnot Ocena kontekstu

wyznaniowych i światopoglądowych? • Mapowanie inicjatyw i interesariuszy. Na ile aktualna jest wiedza na temat podobnych działań oraz podmiotów zaangażowanych w państwie? • Ujmowanie lokalnych sporów i napięć. W jaki sposób uwzględniane są doświadczenia różnych wspólnot religijnych lub światopoglądowych w odniesieniu do danego państwa? • Diagnoza wewnętrzna i gotowość do działania. Czy rozważono kompetencje, zasoby i doświadczenie zespołu niezbędne do osiągnięcia Gotowość wewnętrzna

skutecznych rezultatów? • Plan działania. Czy opracowano solidne dokumenty jasno określające cel i przyszły kierunek wsparcia oraz definiujące, jak będzie wyglądał sukces? • Przygotowanie jasnych kanałów komunikacji. Czy ustanowiono proces komunikowania informacji o inicjatywie różnorodnym interesariuszom? • Przygotowanie odpowiednich miejsc spotkań. Czy uwzględniono praktyczne kwestie logistyczne dotyczące uczestników?

163 OBWE/ODIHR, „Wiara, dialog i bezpieczeństwo” („Belief, Dialogue, and Security”), s. 78–86.

CZĘŚĆ TRZECIA 91 • Docieranie do wspólnot religijnych lub światopoglądowych oraz do innych podmiotów społeczeństwa obywatelskiego. Czy opracowano Współpraca ze wspólnotami religijnymi lub

w pełni przemyślane podejście do nawiązywania kontaktów i angażowania tych podmiotów? • Włączający i równy udział w procesach wspieranych przez państwo. W jaki sposób praktyki włączające (w szczególności w odniesieniu światopoglądowymi

do religii, wieku i płci) są uwzględniane w głównym nurcie działań państwa? • Uwzględnianie podejścia opartego na prawach człowieka we wszystkich interakcjach ze wspólnotami religijnymi lub światopoglądowymi. W jaki sposób podejście oparte na prawach człowieka jest osadzone w działaniach podejmowanych przez państwo? • Platformy upowszechniania dobrych praktyk i wspierania podnoszenia standardów. Czy rozważono, w jaki sposób poprzez realizację dialogu lub wspólnych działań można stworzyć możliwości nawiązywania nowych partnerstw między wspólnotami religijnymi lub światopoglądowymi w państwie? • Dbanie o to, by polityka edukacyjna aktywnie promowała prawa człowieka, w tym poszanowanie wolności religii lub przekonań oraz uznanie pluralizmu i różnorodności religijnej lub światopoglądowej. W jaki sposób edukacja publiczna w państwie może wzmacniać zdolność wspólnot religijnych lub światopoglądowych do pozytywnego udziału w dialogu lub we wspólnych działaniach? Tworzenie sprzyjającego środowiska

• Zabieranie głosu przeciwko nienawiści oraz podejmowanie działań na rzecz zapobiegania przestępstwom z nienawiści. W jaki sposób polityki zapobiegania przestępstwom z nienawiści w państwie mogą wzmacniać zdolność wspólnot religijnych lub światopoglądowych do pozytywnego udziału w dialogu lub we wspólnych działaniach? • Zapewnienie bezstronności, przejrzystości i odpowiedzialności w zakresie wsparcia inicjatyw dialogowych. Czy możliwości wsparcia lub finansowania oferowane wspólnotom religijnym lub światopoglądowym są realizowane w sposób bezstronny, przejrzysty i podlegający rozliczeniu? • Zapewnienie widoczności pozytywnych inicjatyw na różnych poziomach (w tym międzynarodowym). Czy państwo publicznie wyróżnia pozytywne przykłady dialogu i współpracy ponad podziałami religijnymi lub światopoglądowymi, które są ukierunkowane na rozwiązywanie konkretnych problemów, w ramach podejścia opartego na prawach człowieka?

92 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa 3. GROMADZENIE DANYCH DOTYCZĄCYCH PRZESTĘPSTW Z NIENAWIŚCI WOBEC CHRZEŚCIJAN, W TYM WE WSPÓŁPRACY ZE SPOŁECZNOŚCIAMI CHRZEŚCIJAŃSKIMI I SPOŁECZEŃSTWEM OBYWATELSKIM

Niedostateczne zgłaszanie przestępstw przez ofiary oraz niewystarczające rejestrowanie przestępstw przez organy ścigania to wciąż istotne bariery w całym regionie OBWE, które hamują skuteczne przeciwdziałanie przestępstwom z nienawiści, w tym przestępstwom wymierzonym w chrześcijan. Gromadzenie dokładnych i rzetelnych danych na temat przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan ma kluczowe znaczenie dla opracowywania skutecznych reakcji. Solidne mechanizmy gromadzenia danych i systemy monitorowania nie tylko wspierają rzetelne prowadzenie postępowań przygotowawczych i sądowych w sprawach o przestępstwa z nienawiści, lecz także umożliwiają kształtowanie polityk publicznych opartych na dowodach oraz przejrzystą komunikację z opinią publiczną i z dotkniętymi społecznościami na temat podejmowanych działań164.

Policja reaguje na przestępstwa z nienawiści jako pierwsza, a gromadzone przez nią informacje są podstawą oficjalnych danych statystycznych dotyczących tego rodzaju przestępczości. Kluczowe jest zatem, aby funkcjonariusze posiadali niezbędną wiedzę umożliwiającą im prawidłową identyfikację przestępstw z nienawiści oraz dysponowali odpowiednimi mechanizmami lub formularzami rejestracyjnymi pozwalającymi na ich rzetelne dokumentowanie165. Gdy funkcjonariusze pierwszego kontaktu są przeszkoleni w rozpoznawaniu potencjalnych przestępstw z nienawiści, potrafią inicjować właściwe czynności dochodzeniowe, a ich reakcja względem ofiar jest empatyczna. Wysyła to jasny, jednoznaczny sygnał, że tego rodzaju czyny są traktowane poważnie i będą rozpatrywane z należytą pilnością oraz profesjonalizmem166.

Zalecenie:

Rządy powinny gromadzić dane dotyczące przestępstw z nienawiści, w tym prze- stępstw motywowanych uprzedzeniami wobec chrześcijan. Policja, jako służba pierwszego kontaktu właściwa do zgłaszania przestępstw, powinna zadbać o to, by potencjalne przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan były odpowiednio klasyfi- kowane i rejestrowane.

164 OBWE/ODIHR, „Gromadzenie danych i monitorowanie przestępstw z nienawiści” („Hate Crime Data Collection and Monitoring”), s. 11. 165 Tamże, s. 11. 166 OBWE/ODIHR, „Zapobieganie przestępstwom z nienawiści i reagowanie na nie” („Preventing and responding to hate crimes”)

93 Przykłady dobrych praktyk

Od 2023 r. 14 państw zrzeszonych w OBWE jest w stanie rejestrować przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan przy użyciu odpowiednich mechanizmów gromadze- nia danych i przekazywać te dane do ODIHR. Są to: Austria, Bośnia i Hercegowina, Kanada, Chorwacja, Dania, Finlandia, Niemcy, Mołdawia, Niderlandy, Polska, Rumunia, Słowacja, Wielka Brytania i Stany Zjednoczone. Inne kraje rejestrują przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan w ramach ogólnej kategorii przestępstw z nienawiści na tle religijnym lub światopoglądowym (Belgia, Gruzja, Grecja, Węgry, Irlandia, Litwa, Malta, Norwegia, Serbia i Hiszpania)167.

Ponadto organizacje społeczeństwa obywatelskiego i organizacje międzyrządowe zgłosiły do ODIHR przypadki aktów przemocy wobec chrześcijan. Przestępstwa te miały miejsce w 2023 r. w następujących 36 państwach: Armenia, Austria, Białoruś, Belgia, Bośnia i Hercegowina, Chorwacja, Dania, Estonia, Finlandia, Francja, Gruzja, Niemcy, Grecja, Węgry, Irlandia, Włochy, Kazachstan, Łotwa, Litwa, Holandia, Macedonia Północna, Norwegia, Polska, Portugalia, Rumunia, Serbia, Słowacja, Hiszpania, Szwecja, Szwajcaria, Tadżykistan, Turcja, Ukraina, Wielka Brytania, Stany Zjednoczone Ameryki i Uzbekistan. Incydenty nienawiści wobec chrześcijan w regionie Kosowa również zostały ujęte w danych przekazanych do ODIHR w ramach Raportu dotyczącego przestępstw z nienawiści za 2023 r.

W 2019 r., w celu zapewnienia współpracy i koordynacji pomiędzy greckimi organami państwowymi na wszystkich szczeblach, Generalny Sekretariat ds. Wyznań Religijnych oraz Generalny Sekretariat ds. Porządku Publicznego Ministerstwa Ochrony Obywateli podpisały memorandum o porozumieniu dotyczące gromadzenia i rejestrowania oficjalnych danych na temat czynów wymierzonych w obiekty religijne w Grecji oraz określania i wdrażania dalszych działań. Memorandum ustanowiło również współpracę między obiema instytucjami w sprawach będących przedmiotem wspólnego zaintereso- wania, takich jak szkolenia personelu w zakresie przeciwdziałania nietolerancji, w tym nietolerancji wobec chrześcijan, oraz dialog międzyreligijny168.

Federalne Biuro Śledcze Stanów Zjednoczonych (FBI) od 1992 r. gromadzi i publi- kuje statystyki dotyczące przestępstw z nienawiści. Początkowo dane obejmowały wyłącznie przestępstwa popełniane z powodu uprzedzeń wobec „rasy”, koloru skóry, religii lub pochodzenia narodowego ofiary. W 2009 r. zakres ten został rozszerzony o przestępstwa motywowane rzeczywistą lub domniemaną płcią ofiary, jej orientacją

167 Zob. dane nt. przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan w 2023 r. („Anti-Christian hate crime 2023”) w raporcie OBWE/ODIHR „Przestępstwa z nienawiści” („Hate Crime Report”). 168 Grecja – Ministerstwo Edukacji i Spraw Religijnych, Sekretariat Generalny ds. Religii, Departament ds. Wolności Religijnych i Stosunków Międzywyznaniowych, Akty przemocy wobec obiektów sakralnych w Grecji, („Acts Against Religious Sites in Greece”), 2019 r., s. 28.

94 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa seksualną, tożsamością płciową lub niepełnosprawnością. Dane te są wysoce zdeza­ gregowane, a przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan są rejestrowane według następujących kategorii uprzedzeń: antykatolickie, antyprotestanckie, antyprawo- sławne, wymierzone w Kościół Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich, wymierzone przeciwko Świadkom Jehowy oraz inne uprzedzenia wobec pozostałych wyznań chrześcijańskich169.

Rządy mogą podejmowąć szereg praktycznych działań w celu usprawnienia rejestrowania i gromadzenia danych dotyczących przestępstw z nienawiści oraz zadbania o to, by wszystkie istotne motywacje uprzedzeniowe, w tym uprzedzenia wobec chrześcijan, zostały dokładnie odnotowane170. Tak więc mogą:

• przyjąć jasne ramy prawne i polityczne dotyczące przestępstw z nienawiści, a następnie te przepisy egzekwować. Przepisy powinny być precyzyjne, praktyczne i zgodne z odpowiednimi zobowiązaniami OBWE i powinny obejmować wszystkie elementy kompleksowej reakcji na przestępstwa z nienawiści, w tym rejestrowanie, prowadzenie dochodzeń, ściganie sprawców oraz udzielanie wsparcia dla ofiar. Na wniosek państwa uczestniczącego ODIHR może udzielić wsparcia poprzez przegląd projektów lub obowiązujących aktów prawnych, ram politycznych oraz narzędzi operacyjnych;

• wdrożyć wspólną, kompleksową i przyjazną dla użytkownika definicję monitorowania przestępstw z nienawiści, stosowaną konsekwentnie przez wszystkie organy wymiaru sprawiedliwości w procesie rejestrowania i gromadzenia danych. Definicja taka powinna obejmować wszystkie motywacje uprzedzeniowe przewidziane w ustawodawstwie krajowym, a także inne istotne motywacje wynikające z kontekstu krajowego lub lokalnego. Takie podejście umożliwia gromadzenie danych dotyczących przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan nawet w państwach, w których „religia” lub „uprzedzenia wobec chrześcijan” nie są wyraźnie wskazane w przepisach dotyczących przestępstw z nienawiści;

• ustanowić solidny system rejestrowania i gromadzenia danych dotyczących przestępstw z nienawiści, obejmujący wszystkie uzgodnione motywacje uprzedzeniowe. Ponieważ różne grupy mogą być dotknięte przestępstwami w odmienny sposób, dane powinny być gromadzone i analizowane według odrębnych kategorii uprzedzeń, aby umożliwić organom ścigania skuteczną reakcję w zakresie ukierunkowanych działań i alokacji zasobów171. System ten powinien w szczególności umożliwiać rejestrowanie i monitorowanie przestępstw

169 FBI: baza danych statystycznych dotyczących przestępczości (Federal Bureau of Investigation, Crime Data Explorer). 170 OBWE/ODIHR, „Gromadzenie danych i monitorowanie przestępstw z nienawiści” („Hate Crime Data Collection and Monitoring”), s. 41–44. 171 Tamże, s. 14.

95 z nienawiści wobec chrześcijan oraz zawierać dane zdezagregowane według rodzajów przestępstw i motywacji uprzedzeniowej;

• opracować kompleksowy program szkoleń w celu zapewnienia, że funkcjonariusze organów ścigania oraz inni właściwi pracownicy dysponują wiedzą i umiejętnościami niezbędnymi do prawidłowego korzystania z systemu gromadzenia danych;

• przyjąć polityki zobowiązujące funkcjonariuszy organów ścigania do sporządzania na etapie przyjęcia zgłoszenia szczegółowej dokumentacji przestępstw z nienawiści. Funkcjonariusze powinni rejestrować wszystkie istotne wskaźniki motywacji uprzedzeniowej wobec chrześcijan oraz uwzględniać percepcję ofiary. Polityki te powinny również zawierać środki zapewniające, że ocena taka nie prowadzi do dyskryminacji ze względu na religię lub przekonania172;

• prowadzić badania wiktymizacyjne w celu szacowania skali niezgłaszania przestępstw oraz przyczyn tego zjawiska173;

• regularnie publikować zebrane dane, w tym statystyki, analizy oraz wyniki badań wiktymizacyjnych. Dane te powinny być dostępne zarówno w formie elektronicznej, jak i drukowanej, oraz powinny być aktywnie rozpowszechniane za pośrednictwem komunikatów prasowych, biuletynów i poprzez współpracę z mediami; oraz

• analizować zgromadzone dane w celu oceny i wzmocnienia reakcji politycznych. Analiza ta powinna dostarczać informacji na temat charakteru i skali przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan, skuteczności strategii organów ścigania, zróżnicowanego wpływu ze względu na płeć oraz innych istotnych zagadnień.

ODIHR oferuje szereg programów wsparcia mających na celu wzmocnienie systemów monitorowania i gromadzenia danych na temat przestępstw z nienawiści. Zapewnia również szkolenia dla organów ścigania w zakresie skutecznego reagowania na takie przestępstwa (zob. przykład dobrej praktyki, poniżej). Programy te mogą być wdrażane w państwach zrzeszonych w OBWE na ich wniosek174.

172 Zgromadzenie Ogólne ONZ, rezolucja A/HRC/RES/16/18, pkt 6 lit. a). („UNGA, A/HRC/RES/16/18”) 173 OBWE/ODIHR, „Mapowanie niezgłoszonych przestępstw z nienawiści przy użyciu metodologii opartej na próbie respondentów: metodologia” („Mapping Unreported Hate Crimes Using Respondent-driven Sampling: A Methodology”), 7 listopada 2018 r. 174 Chociaż zagadnienie to nie wchodzi w zakres niniejszego przewodnika, skuteczne ściganie przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan ma również kluczowe znaczenie. Dodatkowe informacje można znaleźć w publikacjach: OBWE/ ODIHR, „Ściganie przestępstw z nienawiści. Praktyczny przewodnik” („Prosecuting Hate Crimes: A Practical Guide”), 29 września 2014 r. oraz OBWE/ODIHR, „Ściganie przestępstw z nienawiści na styku przestępstw z nie- nawiści i kryminalizacji «mowy nienawiści»” („Hate Crime Prosecution at the Intersection of Hate Crime and Criminalized «Hate Speech»”).

96 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa Zalecenie

Rządy powinny podejmować praktyczne działania na rzecz wzmocnienia systemów gromadzenia i monitorowania danych dotyczących przestępstw z nienawiści, w tym poprzez odpowiednie rozwiązania legislacyjne, wprowadzanie polityk publicznych, udoskonalanie mechanizmów rejestracji, programy szkoleniowe, badania wiktymi- zacyjne, publikowanie danych oraz stały przegląd i ocenę stosowanych rozwiązań.

Przykłady dobrych praktyk

ODIHR opracowało program wsparcia nazwany „Information Against Hate Crimes Toolkit” (INFAHCT), którego celem jest usprawnienie systemów monitorowania i gromadzenia danych dotyczących przestępstw z nienawiści175. Program INFAHCT realizuje ten cel poprzez wspieranie tworzenia i wzmacniania polityk oraz zdolności instytucjonalnych krajowych instytucji i innych struktur odpowiedzialnych za zbie- ranie danych o przestępstwach z nienawiści176.

Od 2012 r. ODIHR realizuje program szkoleń dla organów ścigania w zakresie przestępstw z nienawiści w 18 państwach zrzeszonych w OBWE. Program ma nazwę „Training Against Hate Crimes for Law Enforcement” (TAHCLE) i jest realizowany w Armenii, Bułgarii, Chorwacji, Estonii, Finlandii, Gruzji, Islandii, we Włoszech, na Łotwie, Litwie, Malcie, w Czarnogórze, Macedonii Północnej, Polsce, Rumunii, na Słowacji, w Hiszpanii oraz w Turcji. Program był również realizowany w regionie Kosowa oraz w gminie Walencja w Hiszpanii. Program TAHCLE ma na celu pod- noszenie kompetencji funkcjonariuszy organów ścigania w zakresie rozpoznawania, rozumienia oraz prowadzenia dochodzeń w sprawach dotyczących przestępstw z nienawiści.

Od 2014 r. program o nazwie „Prosecutors and Hate Crimes Training” (PAHCT) był wdrażany w dziesięciu państwach zrzeszonych w OBWE: w Armenii, Bułgarii, Czechach, Gruzji, Islandii, Czarnogórze, na Malcie, w Macedonii Północnej, Polsce oraz na Słowacji, a także w regionie Kosowa. Materiały szkoleniowe PAHCT były ponadto wykorzystywane w szkoleniach w kolejnych pięciu państwach177. Program PAHCT ma na celu rozwijanie kompetencji prokuratorów w zakresie rozpoznawa- nia, prowadzenia postępowań przygotowawczych oraz ścigania pełnego spektrum

175 Więcej informacji można znaleźć w publikacji OBWE/ODIHR, „Szkolenie dla organów ścigania w zakresie przestępstw z nienawiści (TAHCLE): opis programu” („Training Against Hate Crimes for Law Enforcement (TAHCLE): Programme Description”). 176 Więcej informacji można znaleźć w dokumencie OBWE/ODIHR, „Zestaw narzędzi informacyjnych przeciwko przestępstwom z nienawiści (INFAHCT): opis programu” („Information Against Hate Crimes Toolkit (INFA- HCT): Programme Description, OSCE/ODIHR”), 29 sierpnia 2018 r. 177 Więcej informacji można znaleźć w publikacji OBWE/ODIHR, „Szkolenie dla prokuratorów w zakresie prze- stępstw z nienawiści (PAHCT): opis programu” („Prosecutors and Hate Crimes Training (PAHCT): Programme Description”), 29 września 2014 r.

CZĘŚĆ TRZECIA 97 przestępstw z nienawiści, w tym przestępstw motywowanych uprzedzeniami antychrześcijańskimi.

Co pięć lat począwszy od 1985 r. w Kanadzie prowadzone jest ogólnokrajowe bada- nie społeczne dotyczące bezpieczeństwa Kanadyjczyków („General Social Survey on Canadians’ Safety”, GSS). Jego celem jest badanie postrzegania przestępczości i systemu wymiaru sprawiedliwości przez mieszkańców Kanady, a także badanie ich doświadczeń nt. wiktymizacji powiązanej z przestępstwami. Jest to badanie ogólno- krajowe, oparte na samoopisach sporządzanych przez ofiary przestępstw, i stanowi ono istotne źródło informacji, które dopełnia oficjalne statystyki przestępczości (gdyż na- leży pamiętać, że nie każde przestępstwo jest zgłaszane na policji). Wyniki badania są wykorzystywane przez organy ścigania, administrację publiczną wszystkich szczebli, instytucje wsparcia dla ofiar, służby socjalne, organizacje społeczne oraz środowiska naukowe w celu lepszego zrozumienia charakteru i skali wiktymizacji w Kanadzie178.

Współpraca ze społecznościami chrześcijańskimi i społeczeństwem obywatelskim w celu gromadzenia danych o przestępstwach z nienawiści

Organizacje społeczeństwa obywatelskiego odgrywają kluczową rolę w monitorowaniu, dokumentowaniu i zgłaszaniu organom publicznym incydentów motywowanych niena- wiścią. Niezbędne jest, aby organy państwowe współpracowały ze społecznościami chrze- ścijańskimi, organizacjami chrześcijańskimi oraz szeroko rozumianym społeczeństwem obywatelskim – w szczególności z podmiotami działającymi na rzecz praw człowieka, tolerancji oraz niedyskryminacji – w celu gromadzenia, udostępniania i weryfikowania danych dotyczących przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan. Taka współpraca sprzyja kompleksowemu rozumieniu problemu, ogranicza zjawisko niezgłaszania przestępstw przez ofiary oraz przyczynia się do wzrostu zaufania między społecznościami a orga- nami władzy publicznej. Skuteczne sposoby wzmacniania współpracy między rządem a społeczeństwem obywatelskim w zakresie gromadzenia danych obejmują:

• ustanowienie krajowej grupy roboczej lub mechanizmu koordynacyjnego ds. gromadzenia danych o przestępstwach z nienawiści, z udziałem przedstawicieli wszystkich właściwych organów państwowych oraz kluczowych organizacji chrześcijańskich i organizacji społeczeństwa obywatelskiego zajmujących się przestępstwami z nienawiści i pracujących z grupami szczególnie narażonymi179;

178 „Ogólne badanie społeczne – bezpieczeństwo Kanadyjczyków” („General Social Survey – Canadians’ Safety, GSS”), Statistics Canada, 2019 r. 179 OBWE/ODIHR, „Gromadzenie danych i monitorowanie przestępstw z nienawiści” („Hate Crime Data Collection and Monitoring”), s. 41.

98 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa • sformalizowanie współpracy między organami państwowymi a społeczeństwem obywatelskim poprzez memoranda, protokoły lub porozumienia dotyczące wymiany danych. Porozumienia te powinny zawierać postanowienia o stosowaniu w uzasadnionych przypadkach anonimizacji przekazywanych danych w celu ochrony danych osobowych;

• współpracę ze społecznościami chrześcijańskimi, organizacjami chrześcijańskimi oraz innymi zewnętrznymi mechanizmami zgłaszania180 w celu ustanowienia łatwo dostępnych, poufnych kanałów zgłaszania przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan; oraz

• wzmacnianie potencjału społeczności chrześcijańskich, organizacji chrześcijańskich oraz szeroko rozumianego społeczeństwa obywatelskiego w zakresie rejestrowania i zgłaszania danych o przestępstwach z nienawiści poprzez oferowanie dostosowanych programów szkoleniowych, realizowanych bezpośrednio przez organy państwowe lub we współpracy z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego.

Zalecenie

Agencje rządowe powinny współpracować ze społecznościami chrześcijańskimi, organizacjami chrześcijańskimi oraz szeroko rozumianym społeczeństwem obywa- telskim w zakresie gromadzenia, rejestrowania, udostępniania i analizowania danych dotyczących przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan. Współpraca taka przyczynia się do uzyskania dokładniejszych danych statystycznych oraz do przeciwdziałania problemom niezgłaszania i nierejestrowania przestępstw z nienawiści.

Przykład dobrej praktyki

Oddziały terenowe Świadków Jehowy w regionie OBWE na bieżąco otrzymują zgłoszenia incydentów motywowanych uprzedzeniami wobec chrześcijan. Przed zarejestrowaniem zgłoszeń biura oddziałów dokonują weryfikacji tych incydentów pod kątem rzetelności danych oraz zgodności z definicją przestępstwa z nienawiści przyjętą przez OBWE. Dane gromadzone w ramach tego systemu są wykorzystywane do wielu celów, w tym181:

180 Mechanizmy zgłaszania przez podmioty trzecie umożliwiają ofiarom zgłaszanie potencjalnych przestępstw organom, organizacjom, ośrodkom lub służbom innym niż policja; zob. „Wspieranie praw ofiar – usługi wsparcia, zgłaszanie przestępstw i ochrona” („Underpinning victims’ rights – Support services, reporting and protection”), FRA, 2023 r. 181 Informacje przekazane ODIHR przez centralę Świadków Jehowy w celu wykorzystania w niniejszym przewodniku.

CZĘŚĆ TRZECIA 99 • przy współpracy między lokalnymi biurami oddziałów a organami krajowymi w celu uwzględnienia tych danych w statystykach krajowych (tam, gdzie jest to możliwe i właściwe, np. w Hiszpanii);

• do przekazywania danych do Raportu OBWE/ODIHR dotyczącego przestępstw z nienawiści (koordynowanego przez centralę Świadków Jehowy);

• w celu corocznego raportowania incydentów na poziomie krajowym i regional- nym; oraz

• podczas prowadzenia strategicznych postępowań sądowych przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka (np. Kornilova przeciwko Ukrainie oraz Begheluri i inni przeciwko Gruzji)182.

4. BUDOWANIE ZAUFANIA MIĘDZY RZĄDEM A SPOŁECZNOŚCIAMI CHRZEŚCIJAŃSKIMI

Skuteczne przeciwdziałanie przestępstwom z nienawiści wobec chrześcijan poprzez wdrożenie kroków opisanych w niniejszym przewodniku może w istotny sposób przy- czynić się do budowania zaufania między społecznościami chrześcijańskimi a organami państwa. Ponadto rządy powinny ustanawiać formalne kanały konsultacji i koordynacji w celu dalszego pogłębiania tego zaufania. Prowadzenie stałego, otwartego, przejrzystego i inkluzywnego dialogu ze społecznościami chrześcijańskimi na temat zagrożeń i wyzwań w zakresie bezpieczeństwa, z jakimi się one mierzą, przynosi szereg istotnych korzyści, w tym:

• zapewnienie szeroko zakrojonego i trwałego bezpieczeństwa poprzez uznanie istotnej roli, jaką społeczności religijne lub wyznaniowe mogą odgrywać w reagowaniu na zagrożenia związane z bezpieczeństwem, oraz zachęcanie ich do aktywnego udziału w takich działaniach183;

• tworzenie atmosfery zaufania w zaangażowanie władz publicznych w rozwiązywanie pilnych problemów stojących przed społecznościami religijnymi lub wyznaniowymi;

• pogłębianie wiedzy urzędników publicznych na temat specyficznych wyzwań związanych z przestępstwami z nienawiści wobec chrześcijan oraz towarzyszących im zagrożeń dla bezpieczeństwa społeczności chrześcijańskich; oraz

182 Kornilova przeciwko Ukrainie („Kornilova v. Ukraine”) skarga nr 47283/14, ETPC, wyrok z 12 listopada 2020 r. oraz Begheluri i inni przeciwko Gruzji („Begheluri and Others v. Georgia”), skarga nr 28490/02, ETPC, wyrok z 7 października 2014 r. 183 OBWE/ODIHR, „Wolność religii lub przekonań a bezpieczeństwo: wytyczne nt. polityki społecznej” („FoRB Security Guide”), 2019 r., s. 23.

100 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa • dbałość o to, by reakcje władz publicznych na przestępstwa z nienawiści były lepiej dostosowane do potrzeb, perspektyw i doświadczeń społeczności chrześcijańskich.

Organy publiczne powinny dążyć do angażowania pełnego spektrum społeczności chrześcijańskich, w tym wspólnot mniejszych i nowo powstałych. I choć zasadniczym punktem kontaktu będą zazwyczaj przywódcy tych społeczności lub wyznaczeni przedstawiciele, należy też podejmować wysiłki na rzecz zaangażowania całej takiej wspólnoty, w tym kobiet i młodzieży, by wsłuchać się w ich perspektywę i doświadczenia (oczywiście przy poszanowaniu ich wewnętrznych struktur zarządzania oraz ich prawa do samodzielnego regulowania własnych spraw184). Takie szersze zaangażowanie ma zasadnicze znaczenie dla tworzenia atmosfery zaufania w całej wspólnocie, a nie jedynie u wybranych reprezentantów.

W ramach inicjatyw konsultacyjnych i koordynacyjnych między rządami a społeczno- ściami chrześcijańskimi należy respektować dobrowolny charakter uczestnictwa w nich oraz dbać, by kanały komunikacji były non stop otwarte. Działania te powinny wykraczać poza poziom krajowy i obejmować również poziom lokalny lub samorządowy185. Sforma- lizowanie takiej współpracy – na przykład w drodze memorandum o współpracy – może stanowić skuteczny sposób na zapewnienie ciągłości współpracy i trwałości jej efektów.

Zalecenie

Rządy powinny budować zaufanie społeczności chrześcijańskich poprzez usta- nowienie formalnych kanałów komunikacji i koordynacji z tymi wspólnotami. Komunikacja ta powinna mieć charakter dwukierunkowy oraz powinno się dążyć do zaangażowania wszystkich, różnorodnych wspólnot chrześcijańskich. W tej otwartej i przejrzystej komunikacji powinny uczestniczyć, w miarę możliwości (i z poszano- waniem wewnętrznych zasad zarządzania danymi wspólnotami), kobiety i młodzież.

Przykłady dobrych praktyk

W Norwegii od lat 90. XX wieku prowadzony jest sformalizowany dialog i dyskusja między rządem a różnymi wspólnotami religijnymi i światopoglądowymi. Rząd uznaje ten dialog za kluczowy dla budowania otwartego i tolerancyjnego społeczeństwa, w którym wszyscy posiadają wiedzę na temat przekonań i światopoglądu innych osób oraz darzą się wzajemnym szacunkiem. Przykładowo w listopadzie 2023 r.

184 Raport Krajobraz wolności religii lub przekonań. Sprawozdanie Specjalnej Sprawozdawczyni ONZ ds. wol- ności religii lub przekonań, Nazili Ghanei („Landscape of freedom of religion or belief. Report of the Special Rapporteur on freedom of religion or belief, Nazila Ghanea”), A/HRC/52/38, Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych, 30 stycznia 2023 r., pkt 45–46. 185 OBWE/ODIHR, „Wolność religii lub przekonań a bezpieczeństwo: wytyczne nt. polityki społecznej” („FoRB Security Guide”), 2019 r., s. 22–23.

CZĘŚĆ TRZECIA 101 premier oraz minister ds. dzieci i rodzin zorganizowali spotkanie ze wspólnotami religijnymi i światopoglądowymi poświęcone sytuacji na Bliskim Wschodzie oraz jej skutkom dla Norwegii. Do udziału w spotkaniu zaproszono m.in. Kościół Norwegii, Gminę Żydowską w Oslo, Islamską Radę Norwegii, Muzułmańską Sieć Dialogu, Chrześcijańską Radę Norwegii, Rzymskokatolicką Diecezję Oslo oraz Radę Wspólnot Religijnych i Światopoglądowych186.

W Uzbekistanie przy Komitecie ds. Wyznań Religijnych utworzono Radę Wyznań, która jest platformą do ścisłej współpracy z organizacjami religijnymi, do opracowy- wania wspólnych propozycji i działań na rzecz pokoju oraz spójności międzyreligijnej i międzyetnicznej, a także służy omawianiu praw, obowiązków i działalności różnych wyznań i udzielaniu im wsparcia. Członkami Rady Wyznań są przedstawiciele 16 wspólnot religijnych, w tym kilku wyznań chrześcijańskich, takich jak Rosyjski Kościół Prawosławny, Kościół Rzymskokatolicki, Związek Chrześcijan Ewangelicznych- Baptystów, Ormiański Kościół Apostolski, Kościół Adwentystów Dnia Siódmego, Nowy Kościół Apostolski, Kościół Ewangelicko-Luterański, Kościół „Głosu Boga” oraz Świadkowie Jehowy187.

Budowanie zaufania między wspólnotami chrześcijańskimi a organami ścigania

Konsultacje i koordynacja powinny również stanowić podstawę relacji między wspólno- tami chrześcijańskimi a organami ścigania zarówno na poziomie krajowym, jak i lokal- nym. Regularne i otwarte kanały komunikacji, obejmujące zarówno kadrę kierowniczą, jak i funkcjonariuszy liniowych, sprzyjają budowaniu zaufania oraz zapewniają, że reakcje na wyzwania w zakresie bezpieczeństwa są dostosowane do konkretnych potrzeb wspólnot chrześcijańskich. W celu wzmocnienia zaufania między organami ścigania a wspólnotami chrześcijańskimi można podejmować następujące działania:

• Organy ścigania powinny tworzyć formalne lub nieformalne platformy umożliwiające przedstawicielom różnych wspólnot chrześcijańskich regularne przekazywanie informacji o swoich potrzebach i obawach związanych z bezpieczeństwem, a także zgłaszanie uwag dotyczących środków bezpieczeństwa wdrażanych przez władze.

• Organy ścigania powinny wyznaczyć specjalnego oficera łącznikowego, który będzie głównym punktem kontaktu ze wspólnotami chrześcijańskimi w sprawach dotyczących przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan. Zakres jego zadań

186 Spotkanie dialogowe ze społecznościami religijnymi i światopoglądowymi („Dialogue meeting with religious and life stance communities”), rząd Norwegii, 8 listopada 2023 r. 187 Rada Międzywyznaniowa, Komisja ds. Wyznań Religijnych Republiki Uzbekistanu („Inter-confessional council, Committee on Religious Affairs of the Republic of Uzbekistan”), 21 kwietnia 2024 r.

102 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa powinien obejmować budowanie trwałych relacji ze wspólnotami chrześcijańskimi oraz zapewnienie stałej komunikacji.

• Funkcjonariusze policji powinni regularnie odwiedzać lokalne miejsca kultu chrześcijańskiego, ośrodki i inne instytucje wspólnotowe w celu rozwijania relacji z członkami i przedstawicielami wspólnot.

• Organy ścigania powinny współpracować z lokalnymi wspólnotami chrześcijańskimi przy organizowaniu warsztatów zapoznających funkcjonariuszy policji ze wspólnotą, jej historią, tradycjami religijnymi, działalnością oraz ze szczególnymi wyzwaniami, z jakimi mierzy się ona w kontekście nietolerancji i przestępstw z nienawiści.

Zalecenie

Organy ścigania powinny budować zaufanie społeczności chrześcijańskich w drodze systematycznych konsultacji i działań koordynacyjnych. Stosowane środki mogą obejmować wyznaczanie oficerów łącznikowych, prowadzenie wizyt w lokalnych wspólnotach chrześcijańskich oraz organizowanie wspólnych warsztatów.

Przykład dobrej praktyki

W Stanach Zjednoczonych organizacja o nazwie MovementForward działająca na rzecz zmian społecznych uruchomiła w 2016 r. inicjatywę „OneCOP”, w ramach której funkcjonariusze z lokalnych komisariatów współpracują z lokalnymi organizacjami wyznaniowymi. Celem inicjatywy jest wzrost pozytywnie nacechowanej, trwałej współpracy między organami ścigania a różnorodnymi wspólnotami religijnymi. W inicjatywie uczestniczy obecnie około 2 000 domów modlitwy, a członkowie społecz­ ności, którzy zostali poproszeni o ocenę swojego postrzegania organów ścigania po udziale w tym programie, oceniają je średnio na 4,8 punktu w pięciopunktowej skali188.

Od 2020 r. inicjatywa MovementForward, we współpracy z Departamentem Sprawiedliwości Stanów Zjednoczonych oraz przy wsparciu finansowym ze strony Motorola Solutions Foundation, organizuje wydarzenie o nazwie „National Faith & Blue Weekend”, którego celem jest wzmacnianie więzi między przedstawicielami organów ścigania a społecznościami, którym służą, poprzez działania realizowane w miejscach kultu religijnego. W wydarzeniu biorą udział wszystkie główne ogól- nokrajowe organizacje członkowskie i zawodowe funkcjonariuszy organów ścigania w Stanach Zjednoczonych, a także przedstawiciele wszystkich nurtów religijnych189.

188 Strona internetowa inicjatywy „OneCOP” prowadzonej przez organizację MovementForward. 189 Strona internetowa inicjatywy „Faith & Blue Weekend” zainicjowaneej przez organizację MovementForward.

CZĘŚĆ TRZECIA 103 5. WSPÓŁPRACA ZE WSPÓLNOTAMI CHRZEŚCIJAŃSKIMI W CELU SKUTECZNEGO REAGOWANIA NA ZAGROŻENIA ZWIĄZANE Z PRZESTĘPSTWAMI Z NIENAWIŚCI

W poszczególnych państwach zrzeszonych w OBWE rozmowy na temat zagrożeń mają różnych charakter i zależą m.in. od poziomu świadomości na temat niebezpieczeństw, z jakimi muszą mierzyć się wspólnoty chrześcijańskie, oraz od zasobów, jakimi dyspo- nują organy państwa, by to bezpieczeństwo im zapewniać. W reakcji na niedawne ataki na miejsca kultu chrześcijańskiego lub podczas wydarzeń religijnych wiele wspólnot chrześcijańskich wprowadziło dodatkowe środki bezpieczeństwa. Natomiast w całym regionie OBWE wspólnoty chrześcijańskie częstokroć napotykają trudności wynikające z ograniczonej wiedzy eksperckiej, braków w finansowaniu i niedostatecznych zasobów kadrowych. Częściowo dzieje się tak dlatego, że w perspektywie historycznej społeczności te doświadczały mniej zagrożeń niż inne wspólnoty religijne lub światopoglądowe.

Dzięki prowadzonej współpracy organy ścigania i przedstawiciele społeczności chrze- ścijańskich mogą skuteczniej oceniać potrzeby w zakresie bezpieczeństwa, szczególnie w odniesieniu do ochrony miejsc kultu i obiektów należących do wspólnot, oraz podejmo- wać skoordynowane działania w celu zapewnienia odpowiedniej ochrony potencjalnych celów ataków.

Ocena ryzyka

Niezwykle ważne jest, aby działania mające na celu zaspokajanie potrzeb w zakresie bez- pieczeństwa wspólnot chrześcijańskich – w tym ochronę miejsc kultu i innych obiektów wspólnotowych – były oparte na rzetelnych ocenach ryzyka identyfikujących wszystkie istotne zagrożenia. W przypadkach, gdy takich ocen nie ma, organy ścigania powinny wspierać wspólnoty chrześcijańskie w ich opracowywaniu i przeprowadzaniu, m.in. poprzez realizację audytów bezpieczeństwa w miejscach kultu i w innych obiektach. Tam, gdzie oceny ryzyka już funkcjonują, organy ścigania mogą pomagać poprzez dokonywanie ich przeglądu i aktualizacji lub poprzez przekazywanie informacji zwrotnych w celu podniesienia ich skuteczności.

Systemy zarządzania kryzysowego

Posługując się wynikami oceny ryzyka, władze powinny wspierać społeczności chrze- ścijańskie we wzmacnianiu planów bezpieczeństwa i innych przygotowań na wypadek potencjalnych sytuacji kryzysowych. Niezwykle istotne jednak jest, aby środki bezpie- czeństwa nie nakładały nadmiernych ograniczeń na pełne i swobodne korzystanie przez osoby indywidualne i przez wspólnoty chrześcijańskie z wolności religii lub przekonań190. Jest bowiem faktem, że granica pomiędzy zapewnianiem bezpieczeństwa wiernym

190 OBWE/ODIHR, „Wolność religii lub przekonań a bezpieczeństwo: wytyczne nt. polityki społecznej” („FoRB Security Guide”), 2019 r., s. 6.

104 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa a utrzymaniem miejsc kultu jako przestrzeni otwartej i gościnnej dla wszystkich członków wspólnoty/społeczności jest bardzo cienka.

W tym celu zaleca się, aby podczas opracowywania i wdrażania działań mających na celu zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa władze każdego szczebla korzystały z dostępnej wiedzy specjalistycznej, zasobów i narzędzi. Obejmuje to materiały dotyczące bezpieczeństwa społeczności religijnych lub wyzna- niowych, które zostały opracowane przez organizacje międzynarodowe i inne podmioty (lub w ich imieniu)191. Wsparcie takie może również obejmować:

• Współpracę ze wspólnotami chrześcijańskimi, które chcą opracować plany bezpieczeństwa lub procedury reagowania w sytuacjach nadzwyczajnych. Wsparcie można realizować poprzez zapewnienie specjalistycznego, technicznego wkładu dotyczącego zagrożeń oraz odpowiednich środków ochrony.

• Doradzanie wspólnotom chrześcijańskim w zakresie wybranych przez nie środków bezpieczeństwa, w tym procedur zamykania obiektów, instalowania i serwisowania urządzeń zabezpieczających (takich jak alarmy, oświetlenie zewnętrzne, kamery monitoringu, wykrywacze metalu, ochrona fizyczna oraz kontrola dostępu do miejsc kultu i do budynków wspólnoty). Należy zauważyć, że wprowadzanie wzmocnionych środków bezpieczeństwa w zabytkowych miejscach kultu chrześcijańskiego może wymagać uprzedniej zgody właściwych organów.

• Udzielanie wskazówek wspólnotom chrześcijańskim dotyczących opracowywania planów reagowania kryzysowego, systemów zarządzania kryzysowego, tworzenia wewnętrznych mechanizmów komunikacji oraz koordynowania wspólnej reakcji w przypadku ataku.

• Prowadzenie szkoleń wzmacniających zdolność wspólnot chrześcijańskich do reagowania na zagrożenia bezpieczeństwa, co obejmuje też specjalistyczne szkolenia dla wyznaczonych przez wspólnotę koordynatorów ds. bezpieczeństwa.

191 Odpowiednie zasoby obejmują między innymi: OBWE/ODIHR, „Zrozumienie antysemickich przestępstw z nienawiści” („Understanding Anti-Semitic Hate Crimes”); OBWE/ODIHR, „Zrozumienie przestępstw z nienawiści wobec muzułmanów” („Understanding Anti-Muslim Hate Crimes”); OBWE/ODIHR, „Przewodnik bezpieczeństwa dotyczący wolności religii lub przekonań” („FoRB Security Guide”); Aplikacja Bezpieczeństwa SOAR („SOAR Security by Design APP, SOAR”); Filmy SOAR z poradami dotyczącymi bezpieczeństwa („Security Tips Videos, SOAR); SOAR: „Przewodnik zarządzania incydentami dla wspólnot wyznaniowych” („Incident Management Guide for Faith Communities”): SOAR, „10 porad dla kobiet udających się do miejsca kultu i powracających z niego” („10 Tips for women walking to and from a place of worship”); PRoSPeReS, „Bezpieczeństwo od samego początku. Przewodnik dla obiektów sakralnych” („Security by Design. Guidebook for Religious Sites”); PRoSPeReS, „Przewodnik dotyczący środków bezpieczeństwa dla obiektów sakralnych i wspólnot religijnych” („Guidebook on security measures for religious sites & communities”); SHRINEs, „Zagrożenia i słabe punkty miejsc kultu religijnego” („Threats and Vulnerabilities of Places of Worship”); SASCE, „Praktyczny przewodnik dla organów ścigania na rzecz bezpieczniejszych i silniejszych społeczności w Europie” („A Practical Guide to Law Enforcement for Safer and Stronger Communities in Europe”); SASCE, „Chroń swoją społeczność. Przewodnik dla liderów i pracowników” („Protect Your Community. Guide for Leaders and Staff Members”); SASCE, „Chroń swoją społeczność. Przewodnik dla członków społeczności” („Protect Your Community. Guide for Community Members”).

105 • Organizowanie wspólnych ćwiczeń i symulacji sytuacji nadzwyczajnych dla wspólnot chrześcijańskich, ze szczególnym uwzględnieniem koordynatorów ds. bezpieczeństwa, w celu zapewnienia skutecznej reakcji na różne scenariusze kryzysowe. Dobre praktyki, które wypracowano podczas pandemii COVID-19 w celu ochrony zdrowia publicznego w miejscach kultu (np. działanie służb porządkowych, oznakowanie, rejestracja uczestników i audyty), mogą dostarczyć cennych wskazówek dla takich ćwiczeń.

Oprócz współpracy z organami ścigania w zakresie środków bezpieczeństwa, wspólnotom chrześcijańskim zaleca się również korzystanie z doświadczeń innych wspólnot religijnych lub światopoglądowych, które stają się celami przestępstw z nienawiści i muszą mierzyć się z podobnymi wyzwaniami w zakresie bezpieczeństwa (w szczególności: wspólnot żydowskich i muzułmańskich).

Zalecenie

Organy ścigania powinny wspierać wspólnoty chrześcijańskie w przeprowadzaniu ocen ryzyka oraz we wdrażaniu – w oparciu o ich wyniki – środków wzmacniających bezpieczeństwo i gotowość na sytuacje kryzysowe.

Przykłady dobrych praktyk

W Niemczech w marcu 2023 r. w ramach projektu „Wzmocnienie bezpieczeństwa i odporności zagrożonych obiektów i społeczności religijnych” (SOAR) zorganizo- wano dwudniowe spotkanie przywódców religijnych, podczas którego przedstawiciele różnych grup wyznaniowych z całego kraju wzięli udział w specjalistycznym szkoleniu z zakresu przywództwa i otrzymali szczegółowe wsparcie dotyczące opracowywania planu działania na rzecz zagrożonych wspólnot192. W oparciu o przewodnik zatytułowany „Church Incident Management Guide”193 opracowany w ramach tego projektu zorganizowano dla przywódców religijnych ćwiczenia prak- tyczne dotyczące oceny ryzyka, zarządzania incydentami, reagowania na zaistniałe incydenty oraz komunikacji.

192 Europejskie spotkanie kierownictwa SOAR. Temat: Wzmocnienie bezpieczeństwa i odporności zagrożonych obiektów i społeczności religijnych („SOAR European Management Retreat – Munich, Strengthening the Security and Resilience of At-Risk Religious Sites and Communities”), Monachium, marzec 2023 r. 193 SOAR, „Przewodnik po zarządzaniu incydentami dla wspólnot wiary” („Incident Management Guide for Faith Communities”).

106 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa Tydzień później doszło do brutalnego ataku na salę spotkań Świadków Jehowy w Hamburgu, w wyniku którego zginęło kilka osób. W obawie, że mogą nastąpić kolejne incydenty, przywódcy chrześcijańskiej sieci, którzy uczestniczyli w szkole- niu projektu SOAR, wdrożyli porady z wspomnianego przewodnika, by skutecznie koordynować działania między sobą oraz z organami ścigania.

W Dreźnie (Niemcy), Katolicka Diecezja Starokatolicka w Niemczech wdrożyła różnorodne metody komunikacji w celu skutecznego reagowania na kwestie bezpieczeństwa194:

• dialog z policyjnymi punktami kontaktowymi wyznaczonymi przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych Saksonii; • aktywną wymianę informacji z liderami innych wyznań chrześcijańskich oraz ze wspólnotami żydowskimi i muzułmańskimi; • ogólnokrajowy miesięcznik (Christen heute); • komunikację za pośrednictwem platformy Facebook; • listy mailingowe; • kanał zespołu zarządzania kryzysowego w komunikatorze WhatsApp.

W Wielkiej Brytanii, w oparciu o doświadczenia społeczności żydowskiej, organizacja „Community Security Trust” (CST) prowadzi szkolenia dla wiernych uczęszczających do kościołów, meczetów i innych miejsc kultu religijnego w Wielkiej Brytanii w za- kresie bezpieczeństwa i ochrony przed przemocą, ekstremizmem i przestępstwami z nienawiści. Program szkoleniowy „Security Advice for Everyone” (SAFE) obejmuje między innymi sesje dotyczące zarządzania kryzysowego, planów bezpieczeństwa, oceny ryzyka, zabezpieczania wydarzeń, skutecznej komunikacji w sytuacjach silnego stresu, bezpieczeństwa kobiet oraz bezpieczeństwa w internecie195.

Finansowanie

Ze względu na nakłady finansowe, jakie ponoszą wspólnoty chrześcijańskie przy wdraża- niu środków bezpieczeństwa, rządy oraz organizacje międzynarodowe powinny rozważyć zapewnienie wsparcia finansowego w celu zaspokojenia potrzeb tych wspólnot w zakresie bezpieczeństwa. Można to na przykład realizować poprzez finansowanie personelu ochrony lub instalację w miejscach kultu urządzeń zabezpieczających. Wspólnoty będą

194 Spotkanie kierownictwa SOAR w Monachium – wywiad z Hansem Tuschlingiem, specjalistą ds. bezpieczeństwa w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych Saksonii („SOAR Management Retreat in Munich – Interview with Hans Tuschling, Specialist in Prevention at the Ministry of the Interior of Saxony”). 195 Webinarium SAFE „Porady dotyczące bezpieczeństwa dla wszystkich” („SAFE Security Advice for Everyone Webinar”), CST.

CZĘŚĆ TRZECIA 107 bez obaw ubiegać się o dostępne wsparcie techniczne i finansowe, jeśli władze będą cieszyć się ich zaufaniem.

Przykłady dobrych praktyk

Unijny Fundusz Bezpieczeństwa Wewnętrznego (ISF) to mechanizm finansowy, w ra- mach którego co dwa lata przyznaje się środki koalicjom społeczeństwa obywatelskiego z całej Europy na realizację projektów związanych z zapobieganiem zagrożeniom i incydentom w miejscach kultu oraz reagowaniem na nie196. Do projektów finanso- wanych w ramach funduszu ISF należą m.in.:

• projekt „Strengthening Security and Resilience of At-Risk Religious Sites and Communities” („Wzmocnienie bezpieczeństwa i odporności zagrożonych obiek- tów i społeczności religijnych”, SOAR)197;

• projekt „Protection System for Large Gatherings of People in Religious Sites” („System ochrony dużych zgromadzeń ludzi w miejscach kultu religijnego”, PRoSPeReS)198; oraz

• projekt „Raising Awareness for the Protection of Places of Worship by Promoting Interfaith Dialogue on the Use of Advanced Technologies” („Podnoszenie świadomości w zakresie ochrony miejsc kultu poprzez promowanie dialogu międzywyznaniowego na temat wykorzystania zaawansowanych technologii”, SHRINEs)199.

W 2024 r. rząd Kanady w odpowiedzi na postulaty dotyczące większej elastyczności w reagowaniu na potrzeby wspólnot uruchomił program „Canada Community Security” (CCSP), który zastąpił wcześniejszy „Security Infrastructure Program” (SIP). Program CCSP, którego celem jest zapewnienie bezpieczeństwa wszystkim mieszkań- com Kanady, umożliwia zdobycie finansowania i udzielenia wsparcia dla wspólnot, które są zagrożone incydentami lub przestępstwami motywowanymi nienawiścią. W ramach programu CCSP organizacje chrześcijańskie mogą ubiegać się o pokrycie do 70% kosztów związanych ze sprzętem zabezpieczającym, drobnymi pracami modernizacyjnymi podnoszącymi bezpieczeństwo, prowadzeniem ocen planów

196 Fundusz Bezpieczeństwa Wewnętrznego (2021-2027), („Internal Security Fund 2021-2027”), Komisja Europejska, 24 października 2024 r. 197 Projekt SOAR - Wzmocnienie bezpieczeństwa i odporności zagrożonych miejsc kultu religijnego i społeczności. („SOAR Project – Protecting Places of Worship”). 198 Projekt PROSPERES – System ochrony dużych zgromadzeń w miejscach kultu religijnego („PROSPERES Protection System for large gatherings of people in Religious Sites”). 199 SHRINEs – Podnoszenie świadomości w zakresie ochrony miejsc kultu poprzez promowanie dialogu między- wyznaniowego i stosowanie zaawansowanych technologii („SHRINEs – Raising AwareneSs for the protection of places of worsHip by pRomoting interfaith dIalogue on the use of advanced tEchnologies”).

108 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa bezpieczeństwa i reagowania kryzysowego, szkoleniami, a także z tymczasowym zatrudnieniem personelu ochrony w miejscach kultu, w centrach wspólnotowych, w biurach i na cmentarzach200.

Ochrona w przypadku podwyższonego ryzyka

Oceny ryzyka w zakresie bezpieczeństwa oraz analiza dostępnych danych o przestęp- stwach z nienawiści prowadzona przez organy ścigania mogą pomóc w identyfikacji wzorców przestępczości oraz tzw. obszarów podwyższonego ryzyka, czyli miejsc, gdzie incydenty antychrześcijańskie są bardziej prawdopodobne. Informacje te mogą z kolei wspierać działania rzecznicze zarówno na poziomie politycznym, jak i praktycznym. W tym kontekście organy ścigania mogą podjąć szereg praktycznych kroków w celu ochrony miejsc kultu chrześcijańskiego i innych obiektów potencjalnie zagrożonych atakiem.

• Wspólnoty chrześcijańskie powinny być niezwłocznie informowane o zidentyfikowaniu konkretnego zagrożenia lub o zmianie ogólnego poziomu zagrożenia; strategiczne wykorzystanie istniejących kanałów komunikacji między organami ścigania a wspólnotami chrześcijańskimi ma kluczowe znaczenie dla skutecznego reagowania w sytuacjach kryzysowych.

• Należy zapewnić dodatkową ochronę policyjną w miejscach, które mogą stać się celem ataków antychrześcijańskich – obejmuje to miejsca kultu, cmentarze, pomniki i inne obiekty chrześcijańskie.

• W okresach, gdy przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan mogą stać się bardziej prawdopodobne (na przykład w trakcie wydarzeń politycznych lub medialnych, podczas których słyszy się retorykę antychrześcijańską), należy przeznaczać środki na wzmocnienie zabezpieczeń, zwiększenie obecności policji oraz regularną obecność patroli.

• Należy zapewnić dodatkową ochronę oraz odpowiednie środki bezpieczeństwa (w tym zarządzanie ruchem ulicznym i przemieszczaniem tłumów ludzi) w kluczowych okresach, takich jak najważniejsze święta i uroczystości chrześcijańskie. Na przykład w okresie Bożego Narodzenia lub Wielkanocy miejsca kultu i uroczystości religijne mogą być szczególnie narażone na ataki.

• Należy korzystać z nowoczesnych technologii, gdyż oferują one kosztowo wydajne rozwiązania w zakresie bezpieczeństwa. Mogą to być np. bezpieczne systemy komunikacji, narzędzia ochrony danych, monitorowanie aktywności w internecie,

200 Kanadyjski program bezpieczeństwa społeczności (Canada Community Security Program, CCSP) – strona internetowa rządu kanadyjskiego www.publicsafety.gc.ca, 20 grudnia 2024 r.

CZĘŚĆ TRZECIA 109 technologie geolokalizacji oraz bezzałogowe statki powietrzne (drony). Przy stosowaniu takich narzędzi państwa muszą jednak zadbać, aby wykorzystywanie technologii nadzoru nie naruszało wolności myśli, prawa do prywatności ani innych praw człowieka201.

Zalecenie

Organy ścigania powinny rozważyć wdrożenie w okresach podwyższonego ryzyka wzmocnionych środków bezpieczeństwa i ochrony w celu zabezpieczenia miejsc kultu chrześcijańskiego oraz powiązanych obiektów. Wspomniane okresy to święta chrześcijańskie lub okres po wydarzeniach, które odbiły się szerokim echem – kra- jowych lub międzynarodowych – których skutki mogą wpływać na bezpieczeństwo wspólnot chrześcijańskich.

Przykład dobrej praktyki

W okresie przedwielkanocnym w 2023 r. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych Hiszpanii ogłosiło stan podwyższonego zagrożenia terrorystycznego obejmujący Wielki Tydzień. Z tego powodu władze miejskie Sewilli zdecydowały się wzmocnić system bezpieczeń- stwa na czas procesji i uroczystości religijnych. Podejście prewencyjne obejmowało rozmieszczenie w Sewilli funkcjonariuszy hiszpańskiej Policji Narodowej, Gwardii Cywilnej oraz lokalnej policji w łącznej liczbie 4 129, a także dodatkowo obecność wo- lontariuszy z Obrony Cywilnej. Ponadto wykorzystano drony w celu monitorowania tłumu, 30 kamer zapewniało stały podgląd wszystkich kluczowych punktów miasta, a także zainstalowano awaryjne oświetlenie antypaniczne202.

6. USPOKAJANIE SPOŁECZNOŚCI W PRZYPADKU PRZESTĘPSTW Z NIENAWIŚCI WOBEC CHRZEŚCIJAN

Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan, podobnie jak wszystkie przestępstwa motywowane nienawiścią ze względu na religię lub przekonania, powinny być – nie- zależnie od wagi czynu – niezwłocznie i jednoznacznie potępiane przez przedstawicieli władz oraz przez społeczeństwo obywatelskie, w tym przez inne wspólnoty religijne lub światopoglądowe. Nawet drobne incydenty mogą szybko eskalować, jeśli zostaną

201 Zob. Sprawozdanie okresowe Specjalnego Sprawozdawcy ONZ ds. wolności religii lub przekonań, Ahmeda Shaheeda: Wolność myśli („Interim report of the Special Rapporteur on freedom of religion or belief, Ahmed Shaheed: Freedom of thought”), A/76/380, 5 października 2021 r., pkt 52 i 97. 202 „Zabezpieczenie Wielkiego Tygodnia 2023 będzie wzmocnione tak, aby łączna liczba funkcjonariuszy Policji Państwowej, Gwardii Cywilnej oraz Policji Miejskiej Sewilli wyniosła 4129 osób.” („El dispositivo de seguridad para la Semana Santa 2023 contará con un refuerzo para alcanzar los 4.129 agentes entre Policía Nacional, Guardia Civil y Policía Local de Sevilla”), informacja gminy Sewilla, 28 marca 2023 r. (w języku hiszpańskim).

110 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa zignorowane. Natomiast ich publiczne potępienie może znacząco wzmocnić poczucie bezpieczeństwa i zaufania we wspólnocie. Zabierając głos przeciwko przestępstwom z nienawiści, przedstawiciele władz mogą korzystnie przyczyniać się wzrostu wzajemnego szacunku i zrozumienia, i pomagać łagodzić napięcia społeczne. Z kolei opóźniona lub niewystarczająca reakcja – na przykład tolerowanie przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan lub obwinianie tej wspólnoty – może spotęgować skutki danego incydentu i zwiększać niepokój wśród dotkniętych nim grup.

Aby uspokoić wspólnotę chrześcijańską po zaistniałym przestępstwie z nienawiści, przedstawiciele władz oraz liderzy polityczni powinni:

• niezwłocznie i jednoznacznie potępić przestępstwo z nienawiści, którego celem stali się chrześcijanie;

• okazać solidarność z ofiarami oraz z szeroką wspólnotą chrześcijańską poprzez wizytę w dotkniętej incydentem wspólnocie i na miejscu ataku – wizyta powinna odbyć się jak najprędzej po zdarzeniu, zwłaszcza jeśli celem ataku było miejsce kultu chrześcijańskiego, centrum wspólnotowe, pomnik lub inny obiekt;

• uczestniczyć wraz ze społecznością chrześcijańską w uroczystościach upamiętniających lub w czuwaniach; oraz

• zaproponować wzmocnioną ochronę policyjną i patrole, by podnieść poczucie bezpieczeństwa i okazać wspólnocie wsparcie.

Zalecenie

Przedstawiciele władz oraz politycy każdego szczebla powinni niezwłocznie i jed- noznacznie potępiać wszelkie przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan oraz publicznie wyrażać solidarność z dotkniętymi nimi wspólnotami chrześcijańskimi.

Przykład dobrej praktyki

Po ataku na katolicki kościół Santa Maria w Stambule prezydent Erdoğan jeszcze tego samego dnia zadzwonił do księdza Antona Bulai, aby przekazać wspólnocie wyrazy współczucia. Prezydent podkreślił również, że podjęto niezbędne działania w celu jak najszybszego ujęcia sprawców. Informacja o wsparciu udzielonym przez prezydenta została opublikowana w mediach społecznościowych203.

203 Prezydent Erdoğan składa telefoniczne kondolencje wspólnocie pafarialnej kościoła Santa Maria, Dyrekcja ds. Komunikacji Prezydenta Turcji, 28 stycznia 2024 r. („President Erdoğan extends his condolences by phone to community of Santa Maria Church, Directorate of Communications”).

CZĘŚĆ TRZECIA 111 Szeroko pojęte społeczeństwo obywatelskie, w tym inne wspólnoty religijne lub świa- topoglądowe, odgrywa kluczową rolę w łagodzeniu skutków poważnych incydentów wymierzonych w chrześcijan. Publiczne, szybkie i jednoznaczne potępienie takich zdarzeń nie tylko daje wsparcie i zapewnia poczucie bezpieczeństwa osobom oraz wspól- notom dotkniętym incydentem, lecz sprzyja ponadto solidarności międzywyznaniowej i wzmacnia spójność społeczną. Stanowi to wyraźne potwierdzenie zasady, że „atak na jednego jest atakiem na wszystkich”. Jest to zgodne z Deklaracją Bejrucką z 2017 r. „Wiara na rzecz praw” („Faith for Rights”), wydaną przez podmioty wyznaniowe i organizacje społeczeństwa obywatelskiego, która wyraża „wspólną wizję aktorów religijnych […] mającą na celu rozbrojenie sił ciemności oraz pomoc w rozmontowaniu nieświętego sojuszu obecnego w zbyt wielu sercach pośród strachu i nienawiści. Przemoc w imię religii podważa jej podstawowe fundamenty – miłosierdzie i współczucie. Naszym zamiarem jest przekształcenie przesłania miłosierdzia i współczucia w akt solidarności”204.

Zalecenie

Szeroko pojęte społeczeństwo obywatelskie, w tym inne wspólnoty religijne lub świa- topoglądowe, odgrywa kluczową rolę w przywracaniu po ataku/incydencie poczucia bezpieczeństwa chrześcijanom oraz wspólnotom chrześcijańskim. W szczególności należy niezwłocznie dokonywać publicznego, jednoznacznego potępienia przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan.

Przykład dobrej praktyki

Międzyreligijna Rada Bośni i Hercegowiny („Interreligious Council”, IRC) to ogólno- krajowa organizacja społeczeństwa obywatelskiego powołana w 1997 r. Jej głównym celem jest wspieranie pojednania między narodami po wojnie w Bośni i Hercegowinie. Utworzyli ją przywódcy Wspólnoty Islamskiej, Serbskiego Kościoła Prawosławnego, Kościoła Rzymskokatolickiego oraz Wspólnoty Żydowskiej Bośni i Hercegowiny. Rada gromadzi informacje na temat incydentów motywowanych uprzedzeniami religijnymi i regularnie wydaje oświadczenia potępiające ataki, podkreśla potrzebę odpowiedniego dochodzenia ze strony organów ścigania oraz informuje opinię publiczną o działaniach podejmowanych przez policję.

204 Deklaracja z Bejrutu w sprawie „Wiara dla praw” („Beirut Declaration on Faith for Rights”), Biuro Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Praw Człowieka (OHCHR), marzec 2017 r.

112 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa Przykładowo, IRC potępiła profanację kościoła rzymskokatolickiego w Mostarze (czerwiec 2024 r.), atak na muzułmańską szkołę religijną (madrasa) w Banja Luce (maj 2024 r.) oraz dewastację cmentarza Serbskiego Kościoła Prawosławnego w stolicy kraju, Sarajewie (grudzień 2023 r.). Chociaż między lutym 2023 r. a majem 2025 r. Serbski Kościół Prawosławny zawiesił swój udział w pracach IRC, Rada w tym okresie nadal monitorowała, dokumentowała i potępiała incydenty wymierzone w różnych miejscach kraju we wspólnotę prawosławną 205.

Szeroko pojęta opinia publiczna też może odgrywać istotną rolę w uspokajaniu wspólnot chrześcijańskich po zaistniałym incydencie lub ataku poprzez uznanie antychrześcijań- skiego charakteru zdarzenia oraz wysłanie jednoznacznego sygnału poparcia dla różno- rodności religijnej i kulturowej. Obywatele mogą w ten sposób okazać swoje zaangażowanie w budowanie społeczeństwa, w którym chrześcijanie czują się bezpiecznie i mogą otwarcie wyrażać swoją tożsamość i prowadzić praktyki religijne. W stosownych przypadkach rządy lub media mogą wzmacniać takie wspierające przekazy i inicjatywy, przyczyniając się do tworzenia bardziej pozytywnego i sprzyjającego współpracy klimatu społecznego.

Przykład dobrej praktyki

Ojciec Jacques Hamel został zamordowany w swoim kościele w Saint-Étienne-du- Rouvray, niedaleko Rouen. Sprawcami było dwóch mężczyzn, którzy w 2016 r. złożyli przysięgę wierności tzw. Państwu Islamskiemu. Z inicjatywy Francuskiej Rady Kultu Muzułmańskiego oraz Włoskiej Wspólnoty Religijnej Muzułmanów muzułmanie w całej Francji i we Włoszech, a także przedstawiciele władz politycznych i przy- wódcy chrześcijańscy, uczestniczyli w geście solidarności we mszy katolickiej. Wśród uczestników tej mszy był również imam miejscowego meczetu, który powiedział:

„Dla mnie bardzo ważne jest, aby dziś tu być. […] Dzisiaj chcieliśmy fizycznie po- kazać, całując rodzinę Jacques’a Hamela i całując arcybiskupa Lebruna na oczach wszystkich, że obie wspólnoty są zjednoczone”.

Dialog między siostrą księdza Hamela a matką jednego z napastników doprowadził do uznania wspólnych wartości oraz nawiązania przyjaźni, czego efektem było współ- autorstwo książki poświęconej ich wspólnemu doświadczaniu żałoby206.

205 Informacje przekazane przez ODIHR w ramach misji OBWE w Bośni i Hercegowinie w celu wykorzystania w niniejszym przewodniku. Zob. również „Međureligijsko vijeće u BiH” (Międzyreligijna Rada Bośni i Hercego- winy / Interreligious Council in Bosnia and Herzegovina), Facebook. 206 „Muzułmanie uczestniczyli we mszach katolickich we Francji i we Włoszech w geście solidarności z o. Jacquesem Hamelem” („Muslims in France, Italy attend Mass in solidarity with Fr Hamel”). CNA, 1 sierpnia 2016 r. oraz Caroline de Sury, „Siostra zamordowanego francuskiego księdza opowiada o przebaczeniu i o przyjaźni z matką zabójcy” („Sister of murdered French priest tells story of forgiveness, friendship with killer’s mother”), Detroit Catholic, 7 marca 2024 r.

CZĘŚĆ TRZECIA 113 7. ZAPEWNIENIE WSPARCIA OFIAROM PRZESTĘPSTW Z NIENAWIŚCI WOBEC CHRZEŚCIJAN

W każdej kompleksowej, ogólnokrajowej reakcji w zakresie zapobiegania przestępstwom z nienawiści i reagowania na nie, potrzeby i prawa ofiar muszą znajdować się w samym jej centrum. W praktyce jednak system wymiaru sprawiedliwości często nie zaspokaja tych jakże szczególnych potrzeb, a dostęp ofiar przestępstw z nienawiści do wyspecjali- zowanego wsparcia bywa ograniczony207.

Pełne wrażliwości i szacunku podejście do ofiar przestępstw z nienawiści ma zasadnicze znaczenie dla budowania zaufania do wymiaru sprawiedliwości, wzmacniania pozycji ofiar oraz minimalizowania szerszego wpływu tych przestępstw na jednostki i wspólnoty. Aby zwiększyć wsparcie dla ofiar przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan, rządy powinny208:

• Sprawić, by przepisy uznawały ofiary przestępstw z nienawiści za odrębną, szczególnie narażoną grupę, uprawnioną do szczególnych środków ochrony i wsparcia oraz do dostępu do wymiaru sprawiedliwości.

• Opracować spójny i skuteczny system wspierania ofiar, zapewniający kompleksowy zakres usług dla ofiar przestępstw z nienawiści, co obejmuje też ułatwianie koordynacji między różnymi instytucjami państwowymi a organizacjami społeczeństwa obywatelskiego. Państwa zrzeszone w OBWE w szczególności zobowiązały się współpracować ze społeczeństwem obywatelskim w celu udzielania pomocy ofiarom przestępstw z nienawiści209. Wiele państw zawarło formalne partnerstwa i porozumienia o współpracy z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego w celu wzmocnienia wsparcia dla ofiar takich przestępstw.

• Sprawić, by ofiary przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan miały dostęp nie tylko do ogólnych usług wsparcia dla ofiar, lecz także do wyspecjalizowanych podmiotów posiadających wiedzę na temat wiktymizacji w rezultacie przestępstw z nienawiści oraz na temat szczególnych potrzeb takich ofiar.

• Wdrożyć skuteczne systemy indywidualnej oceny potrzeb (tzw. INA) oraz systemy kierowania ofiar przestępstw do odpowiednich usług, tak aby wsparcie było dostosowane do szczególnych warunków osobowościowych i potrzeb każdej ofiary

207 OBWE/ODIHR, „Kompleksowe wsparcie dla ofiar przestępstw z nienawiści” („Comprehensive Support for Hate Crime Victims”), 23 kwietnia 2024 r. 208 OBWE/ODIHR, „Elementy składowe wsparcia dla ofiar przestępstw z nienawiści” (Hate Crime Victim Support Building Blocks”), 26 kwietnia 2022 r.; OBWE/ODIHR, „Ofiary przestępstw z nienawiści w systemie wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych” („Hate Crime Victims in the Criminal Justice System”), s. 10–14. 209 Decyzje Rady Ministerialnej OBWE nr 13/06 oraz nr 9/09 („OSCE Ministerial Council, Decision No. 13/06”; „OSCE Ministerial Council Decision No. 9/09”).

114 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa przestępstwa z nienawiści, z uwzględnieniem zróżnicowanego wpływu takich przestępstw ze względu na płeć.

• Organizować szkolenia oraz zapewniać odpowiednie materiały i wytyczne dla przedstawicieli wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych oraz dla innych osób mogących mieć kontakt z ofiarami przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan, aby wspierać pełne wrażliwości i szacunku podejście do ofiar. Brak podejścia skoncentrowanego na ofierze210 ze strony służb pierwszego kontaktu oraz podmiotów udzielających wsparcia może prowadzić do wtórnej wiktymizacji ofiar, wynikającej z ich niewłaściwego traktowania przez instytucje i osoby prywatne211.

• Informować ofiary przestępstw z nienawiści o postępach w ich sprawach, przekazywać aktualne informacje dotyczące zarówno działań dochodzeniowych, jak i decyzji procesowych.

Biorąc pod uwagę poważne skutki przestępstw z nienawiści, dostęp ofiar do wsparcia nie powinien być uzależniony od zgłoszenia danego incydentu na policji lub w innej instytucji ani od udziału ofiary w postępowaniu karnym, ani też od tego, czy zdarzenie kwalifikuje się jako przestępstwo w świetle obowiązujących przepisów prawa, czy też nie212.

Niezwykle istotne jest, aby osoby udzielające wsparcia ofiarom przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan rozumiały specyficzne cechy wspólnot chrześcijańskich, w tym ich główne praktyki religijne i zasady kulturowe (zob. Załącznik 2). Podmioty udzielające wsparcia powinny rozważyć podejmowanie proaktywnych działań na rzecz wsparcia i uspokojenia szeroko pojętej wspólnoty chrześcijańskiej dotkniętej przestępstwem z nienawiści. Może to obejmować konsultacje ze wspólnotami chrześcijańskimi oraz z właściwymi organizacjami wspierającymi ofiary w celu opracowania skutecznych strategii pomocy poszkodowanym.

Zalecenie

We współpracy z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego rządy powinny opraco- wać spójne i skuteczne systemy wspierania ofiar, tak aby zapewnić ofiarom przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan pełne wrażliwości i szacunku kompleksowe wsparcie.

210 Zob. część druga przewodnika: „Kluczowe zasady […]”. 211 OBWE/ODIHR, „Wrażliwe i pełne szacunku traktowanie ofiar przestępstw z nienawiści” („The Sensitive and Respectful Treatment of Hate Crime Victims”), 26 kwietnia 2022 r. 212 OBWE/ODIHR, „Nota analityczna. Wsparcie ofiar przestępstw z nienawiści” („HCVS Policy Brief”), s. 16–17.

CZĘŚĆ TRZECIA 115 Przykład dobrej praktyki

Dążąc do poprawy systemów wsparcia dla ofiar przestępstw z nienawiści, OBWE/ ODIHR ułatwia wymianę dobrych praktyk, standardów oraz działań w zakresie budowania potencjału organizacyjnego. W państwach zrzeszonych w OBWE Biuro współpracuje z ekspertami, przedstawicielami wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych oraz z decydentami politycznymi, aby:

• zwiększać w całym regionie poziom wsparcia dla ofiar przestępstw z nienawiści; oraz

• pogłębiać rozumienie i wdrażanie standardów OBWE oraz przepisów UE doty- czących skutecznego wsparcia dla ofiar przestępstw z nienawiści.

Projekt ODIHR „Zwiększanie świadomości interesariuszy i zasobów na rzecz wspar- cia ofiar przestępstw z nienawiści” (EStAR)213 oraz realizowana obecnie inicjatywa „Wzmacnianie ukierunkowanej pomocy i struktur reagowania na potrzeby ofiar przestępstw z nienawiści w regionie OBWE” (STARS)214 oferują zainteresowanym stronom bogate zasoby służące wzmacnianiu ich potencjału w zakresie wsparcia dla ofiar przestępstw z nienawiści. Obejmuje to np. kurs szkoleniowy dla przedstawicieli wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych, który dotyczy uwrażliwionego, peł- nego szacunku podejścia do ofiar takich przestępstw215.

ODIHR opracowało również kurs e-learningowy dotyczący prowadzenia rozmów w at- mosferze uwrażliwienia na przeżytą traumę (kurs „Trauma-Informed Interviewing”)216, przygotowało kompleksowe wytyczne dotyczące krajowych mechanizmów kierowania ofiar do dalszych podmiotów z uwzględnieniem aspektu uwrażliwienia na traumę217 oraz zorganizowało seminarium internetowe pt. „Addressing the psychological needs of hate crime victims through a trauma-informed approach” („Zaspokajanie psycho- logicznych potrzeb ofiar przestępstw z nienawiści poprzez podejście uwzględniające

213 OBWE/ODIHR, „Zwiększanie świadomości zainteresowanych stron i zasobów na rzecz wsparcia ofiar prze- stępstw z nienawiści” („Enhancing Stakeholder Awareness and Resources for Hate Crime Victim Support, EStAR”), 2020 r. 214 OBWE/ODIHR, „Wzmocnienie ukierunkowanej pomocy i struktur reagowania na potrzeby ofiar przestępstw z nienawiści w regionie OBWE” („Strengthening Targeted Assistance and Response Structures for Hate Crime Victims in the OSCE Region, STARS”), 2023 r. 215 OBWE/ODIHR, „Wrażliwe i pełne szacunku traktowanie ofiar przestępstw z nienawiści: szkolenie dla pracow- ników wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych” („Sensitive and Respectful Treatment of Hate Crime Victims: Training Course for Criminal Justice Professionals”), 17 lutego 2022 r. 216 Kurs „Przesłuchania w podejściu uwrażliwionym na traumę: umiejętności i techniki dla osób monitorujących” („Trauma-informed interviewing: skills and techniques for monitors”). Kurs jest dostępny na stronie interneto- wej FreedomLab.io w języku angielskim, rosyjskim i ukraińskim. 217 OBWE/ODIHR, „Wytyczne dotyczące krajowych mechanizmów kierowania ofiar do odpowiednich instytucji i reagowania na handel ludźmi z uwzględnieniem traumy” („Guidance on Trauma-Informed National Referral Mechanisms and Responses to Human Trafficking”), 22 sierpnia 2023 r.

116 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa przeżytą traumę”)218. Narzędzia te mają na celu przeszkolenie obserwatorów praw człowieka, śledczych, badaczy oraz innych specjalistów w zakresie prowadzenia rozmów w sposób uwrażliwiony na doświadczenia traumatyczne, z wykorzystaniem metod i technik, które zapobiegną ponownej traumatyzacji rozmówców oraz zapewnią poszanowanie praw człowieka i godności ofiar.

Istotnym zagadnieniem jest również rola mediów. Przestępstwa z nienawiści często przyciągają uwagę mediów ze względu na swój charakter – jako przestępstwa o wymia- rze symbolicznym – oraz ze względu na ich znaczący wpływ na wspólnoty, z których wywodzą się ofiary i na społeczeństwo w szerszym ujęciu. Władze powinny proaktywnie i rzetelnie przekazywać informacje na temat toczących się spraw związanych z takimi przestępstwami219. Zaleca się również, aby specjaliści ds. wsparcia ofiar przestępstw z nienawiści współpracowali z mediami w celu promowania wrażliwego i odpowie- dzialnego sposobu relacjonowania, który chroni ofiary przed pośrednim negatywnym oddziaływaniem takich informacji i nie niesie ryzyka wtórnej wiktymizacji220.

Przykład dobrej praktyki

Rada Etyki Mediów Macedonii (CMEM) to organizacja pozarządowa, niezależna zarówno od mediów, jak i od władz publicznych. Działa ona na rzecz budowania, doskonalenia, ochrony i promowania standardów zawodowych oraz zasad etyki w mediach w Macedonii Północnej. Przy wsparciu Misji OBWE w Skopje CMEM opu- blikowała dokument „Guidelines for Ethical Reporting for Online Media” („Wytyczne dotyczące etycznego relacjonowania w mediach internetowych”), które obejmują m.in. zalecenia dotyczące tego, by nie promować ideologii sprawców, szanować prywatność ofiar, przetwarzać informacje z należytą wrażliwością, regularnie monitorować me- dia społecznościowe i treści tworzone przez użytkowników, przeciwdziałać mowie nienawiści oraz przestrzegać obowiązku zgłaszania, usuwania lub krytycznej oceny skrajnych przejawów mowy nienawiści221.

218 OBWE/ODIHR, „Zaspokajanie potrzeb psychologicznych ofiar przestępstw z nienawiści poprzez podejście uwzględniające traumę” („Addressing the psychological needs of hate crime victims through a trauma-informed approach”), 17 czerwca 2024 r. (nagranie dostępne online). 219 OBWE/ODIHR, „Ofiary przestępstw z nienawiści w systemie wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych” („Hate Crime Victims in the Criminal Justice System”), s. 48-50. 220 OBWE/ODIHR, Nota analityczna. Wsparcie ofiar przestępstw z nienawiści („HCVS Policy Brief”), s. 40. 221 Wytyczne dotyczące etycznego relacjonowania w mediach społecznościowych („Guidelines for Ethical Reporting for Online Media”), Rada Etyki Mediów Macedonii.

CZĘŚĆ TRZECIA 117 CZĘŚĆ CZWARTA: Działania proponowane dla kluczowych interesariuszy na rzecz przeciwdziałania przestępstwom z nienawiści wobec chrześcijan

119 Niniejsza część przedstawia zalecenia skierowane do kluczowych podmiotów zaangażo- wanych w zapobieganie przestępstwom z nienawiści wobec chrześcijan oraz reagujących na nie. Zalecenia koncentrują się na praktycznych działaniach, jakie każdy z tych pod- miotów może podjąć, aby przyczynić się do rozwiązania problemu, a także na kwestii potencjalnych partnerów do współpracy. Zalecenia stanowią element kompleksowego i całościowego podejścia do zapewnienia bezpieczeństwa wszystkim wspólnotom religij- nym lub światopoglądowym. Podkreślają one znaczenie dialogu, szacunku i wzajemnego zrozumienia, budowania zaufania oraz współpracy między wszystkimi interesariuszami.

Przed wdrożeniem niniejszych zaleceń wskazane jest, aby wszystkie podmioty zapoznały się z częściami 1-3 niniejszego Przewodnika w celu pogłębienia wiedzy na temat:

• zobowiązań OBWE oraz międzynarodowych standardów praw człowieka w zakresie przeciwdziałania przestępstwom z nienawiści wobec chrześcijan;

• współczesnych przejawów przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan, kontekstów, w których one występują, sposobów identyfikacji odpowiednich wskaźników uprzedzeń oraz wpływu tych przestępstw na społeczności chrześcijańskie;

• kluczowych zasad, które powinny przyświecać działaniom mającym na celu zwalczanie przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan;

• przykładów dobrych praktyk z różnych państw zrzeszonych w OBWE;

• zasobów oraz programów szkoleniowych opracowanych przez ODIHR 222.

222 Zob. program „Szkolenie organów ścigania z przeciwdziałania przestępstwom z nienawiści, TAHCLE” („Training Against Hate Crimes for Law Enforcement, TAHCLE); „Praktyczny przewodnik dotyczący gromadzenia danych o przestępstwach z nienawiści” („Hate Crime Data Collection and Monitoring: A Practical Guide”); „Szkolenie w zakresie wrażliwego i pełnego szacunku podejścia do ofiar przestępstw z nienawiści” („Sensitive and Respectful Treatment of Hate Crime Victims: Training Course for Criminal Justice Professionals”) oraz „Przewodnik zasobów dla organizacji społeczeństwa obywatelskiego” („Preventing and Responding to hate crimes. A resource guide for NGOs in the OSCE region”).

120 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa Zalecenia

PARLAMENT

• Uchwalenie szczegółowych, dostosowanych przepisów prawnych dotyczących przestępstw z nienawiści, obejmujących ich rejestrowanie, prowadzenie postępowań przygotowawczych, ściganie223 i wsparcie dla ofiar. • Wystąpienie do ODIHR z wnioskiem o przeprowadzenie analizy prawnej obowiązujących oraz projektowanych przepisów dotyczących Poziom instytucjonalny

przestępstw z nienawiści. • Pogłębianie wśród parlamentarzystów wiedzy na temat przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan (m.in. poprzez powołanie parlamentarnej grupy roboczej). • Zainicjowanie parlamentarnej debaty lub wysłuchania ekspertów na temat nietolerancji wobec chrześcijan w celu zwiększenia świadomości problemu oraz ustalenia, czy konieczne są zmiany legislacyjne. • Opracowanie polityki mającej na celu przeciwdziałanie nietolerancji wobec chrześcijan. • Niezwłoczne i jednoznaczne potępianie wszelkich przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan oraz publiczne wyrażanie solidarności z dotkniętymi nimi społecznościami chrześcijańskimi. • Nawiązywanie kontaktu ze społecznościami chrześcijańskimi w swoim okręgu wyborczym w celu poznania ich obaw i potrzeb. • Zbudowanie koalicji przeciwko nietolerancji wobec chrześcijan poprzez współpracę z parlamentarzystami z własnej i z innych partii, Poziom indywidualny

a także z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, wspólnotami religijnymi lub światopoglądowymi oraz międzynarodowymi organami parlamentarnymi. • Dbanie o to, aby używany język i zachowanie wobec wszystkich wspólnot były zgodne ze standardami opartymi na prawach człowieka oraz by nie utrwalały one ani nie wzmacniały uprzedzeń przeciwko chrześcijanom. • Traktowanie ofiar przestępstw z nienawiści w sposób wrażliwy i pełen szacunku, tak aby zapobiegać ich wtórnej wiktymizacji.

223 Bardziej szczegółowe zalecenia dotyczące skutecznego ścigania przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan zawarte są w publikacji OBWE/ODIHR pt. „Ściganie przestępstw z nienawiści. Praktyczny przewodnik” („Prosecuting Hate Crimes: A Practical Guide”).

121 RZĄD (W TYM DECYDENCI POLITYCZNI ORAZ INNI URZĘDNICY)

• Zwiększanie w strukturach rządowych wiedzy i świadomości na temat przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan (m.in. poprzez zlecanie badań, rozpowszechnianie raportów organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz powołanie międzyresortowej grupy roboczej). • Uwzględnianie wspólnot i instytucji chrześcijańskich jako potencjalnych „łatwych celów” w analizach zagrożeń związanych z działalnością ekstremistów lub terrorystów. • We współpracy z mediami, wspólnotami religijnymi lub światopoglądowymi oraz organizacjami społeczeństwa obywatelskiego realizowanie kampanii, które będą podnosić świadomość potrzeby przeciwdziałania przestępstwom z nienawiści wobec chrześcijan. • Wzmocnienie systemów rejestrowania i gromadzenia danych dotyczących przestępstw z nienawiści w celu gromadzenia dokładnych i wiarygodnych danych na temat przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan. Poziom instytucjonalny

• Regularne publikowanie zdezagregowanych danych dotyczących przestępstw z nienawiści oraz prowadzenie badań wiktymizacyjnych w celu uzupełniania danych oficjalnych. • Opracowanie i wdrożenie programów szkoleniowych i działań wzmacniających potencjał instytucjonalny dla urzędników publicznych (w szczególności dla organów ścigania) w zakresie kompetencji religijnych oraz pełnego szacunku traktowania ofiar przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan. • Tworzenie mechanizmów koordynacji ze społecznościami chrześcijańskimi oraz z szeroko pojmowanym społeczeństwem obywatelskim w celu omawiania problemów związanych z przestępstwami z nienawiści wobec chrześcijan, koordynacji gromadzenia danych oraz wzmacniania kanałów zgłaszania. • Rozważenie tworzenia instrumentów finansowych służących zaspokajaniu potrzeb bezpieczeństwa społeczności chrześcijańskich. • Promowanie, wspieranie i ułatwianie dialogu oraz partnerstw międzywyznaniowych i międzyreligijnych. • Niezwłoczne i jednoznaczne potępianie wszelkich przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan oraz publiczne wyrażanie solidarności z dotkniętymi nimi społecznościami chrześcijańskimi.

122 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa • Aktywne uczestnictwo w szkoleniach i działaniach podnoszących Poziom indywidualny kompetencje w zakresie wiedzy o religiach oraz pełnego szacunku traktowania ofiar przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan. • Dbanie o to, aby używany język i zachowanie były zgodne ze standardami opartymi na prawach człowieka wobec wszystkich wspólnot oraz by nie utrwalały one ani nie wzmacniały uprzedzeń przeciwko chrześcijanom. • Zapewnienie wrażliwego i pełnego szacunku traktowania ofiar przestępstw z nienawiści, tak aby zapobiegać ich wtórnej wiktymizacji.

KRAJOWA INSTYTUCJA PRAW CZŁOWIEKA, INSTYTUCJA RZECZNIKA PRAW OBYWATELSKICH LUB ORGAN DS. RÓWNOŚCI

• We współpracy z mediami, wspólnotami religijnymi lub wyznaniowymi oraz organizacjami społeczeństwa obywatelskiego prowadzenie kampanii podnoszących świadomość potrzeby przeciwdziałania przestępstwom z nienawiści wobec chrześcijan. • Współpraca z mediami w celu przeciwdziałania stronnicznym narracjom dotyczącym zarówno większościowych, jak i mniejszościowych wspólnot chrześcijańskich. Poziom instytucjonalny

• Opracowanie i wdrożenie programów szkoleniowych oraz działań na rzecz budowania potencjału dla funkcjonariuszy publicznych (w szczególności dla organów ścigania) w zakresie kompetencji religijnych oraz wrażliwego i pełnego szacunku traktowania ofiar przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan. • Monitorowanie incydentów motywowanych nienawiścią wobec chrześci- jan oraz uwzględnianie tych informacji w sprawozdaniach dotyczących realizacji zobowiązań OBWE oraz innych zobowiązań międzynarodo- wych w zakresie przeciwdziałania nietolerancji wobec chrześcijan. • Prowadzenie badań dotyczących wiktymizacji w celu uzupełnienia oficjalnych danych dotyczących przestępstw z nienawiści. • Niezwłoczne i jednoznaczne potępianie wszelkich przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan oraz publiczne wyrażanie solidarności z dotkniętymi nimi wspólnotami chrześcijańskimi. • Dbanie o to, aby używany język i zachowanie były zgodne ze indywidualny

standardami opartymi na prawach człowieka wobec wszystkich Poziom

wspólnot oraz by nie utrwalały one ani nie wzmacniały uprzedzeń przeciwko chrześcijanom. • Traktowanie ofiar przestępstw z nienawiści w sposób wrażliwy i pełen szacunku, tak aby zapobiegać ich wtórnej wiktymizacji.

CZĘŚĆ CZWARTA 123 ORGANY ŚCIGANIA

• Przegląd i weryfikacja, czy obowiązujące polityki, mechanizmy i systemy umożliwiają skuteczne gromadzenie danych dotyczących przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan oraz czy umożliwiają one właściwe reagowanie na powiązane z nimi potrzeby bezpieczeństwa społeczności chrześcijańskich. • Opracowanie i wdrażanie programów szkoleniowych oraz działań z zakresu budowania kompetencji dla funkcjonariuszy organów ścigania w zakresie rejestrowania przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan. • Analiza zgromadzonych danych dotyczących przestępstw z nienawiści w celu oceny skuteczności reakcji politycznych oraz identyfikowania okresów podwyższonego ryzyka. Poziom instytucjonalny

• Informowanie społeczności chrześcijańskich o zidentyfikowanych, konkretnych zagrożeniach. • Tworzenie mechanizmów koordynacji ze społecznościami chrześcijańskimi w celu budowania zaufania, m.in. poprzez platformy konsultacyjne lub wyznaczanie funkcjonariuszy łącznikowych. • Współpraca ze społecznościami chrześcijańskimi oraz organizacjami społeczeństwa obywatelskiego w zakresie gromadzenia danych dotyczących przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan oraz przeciwdziałania zjawisku ich niezgłaszania. • Koordynowanie procedur komunikacji kryzysowej ze społecznościami chrześcijańskimi oraz zapewnianie zwiększonych środków bezpieczeństwa i ochrony w okresach podwyższonego ryzyka. • Zapewnianie doradztwa technicznego i szkoleń wspierających społeczności chrześcijańskie w zakresie wzmacniania systemów gromadzenia danych o przestępstwach z nienawiści oraz środków bezpieczeństwa, w tym ocen ryzyka, procedur awaryjnych, planów bezpieczeństwa i systemów zarządzania kryzysowego.

124 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa • Ocena, czy rejestrowane i badane przestępstwo mogło być motywowane uprzedzeniami; pytanie ofiary oraz świadków o ich postrzeganie ewentualnej motywacji antychrześcijańskiej w danym incydencie lub przestępstwie. • Nawiązywanie kontaktów ze społecznościami chrześcijańskimi na Poziom indywidualny

poziomie lokalnym w celu ich poznania oraz identyfikacji zgłaszanych przez nie obaw i potrzeb w zakresie bezpieczeństwa. • Informowanie ofiar przestępstw z nienawiści o postępach w prowadzonych sprawach. • Dbanie o to, aby używany język i zachowanie były zgodne ze standardami opartymi na prawach człowieka wobec wszystkich wspólnot oraz by nie utrwalały one ani nie wzmacniały uprzedzeń przeciwko chrześcijanom. • Traktowanie ofiar przestępstw z nienawiści w sposób wrażliwy i pełen szacunku, tak aby zapobiegać ich wtórnej wiktymizacji.

CZĘŚĆ CZWARTA 125 PODMIOTY ŚWIADCZĄCE WSPARCIE DLA OFIAR (SEKTOR PUBLICZNY, W TYM ORGANY ŚCIGANIA ORAZ ORGANIZACJE SPOŁECZEŃSTWA OBYWATELSKIEGO)

• Opracowywanie spójnych i skutecznych systemów wsparcia dla ofiar, opartych na adekwatnym finansowaniu oraz standardach jakości usług, z zapewnieniem współpracy wszystkich właściwych podmiotów. • Wdrożenie skutecznych procedur indywidualnej oceny potrzeb (tzw. Poziom instytucjonalny

Individual Needs Assessment, INA) oraz systemów kierowania do odpowiednich form wsparcia. • Zapewnienie ofiarom przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan dostępu do wyspecjalizowanych podmiotów świadczących pomoc oraz stopniowe zwiększanie dostępności specjalistycznego wsparcia dla ofiar przestępstw z nienawiści. • Opracowanie i wdrożenie programów szkoleniowych dla podmiotów świadczących pomoc, obejmujących zasady wrażliwego i pełnego szacunku traktowania ofiar przestępstw z nienawiści oraz znajomość specyficznych cech i potrzeb społeczności chrześcijańskich. • Aktywne uczestnictwo w szkoleniach dotyczących wrażliwego i pełnego szacunku traktowania ofiar przestępstw z nienawiści oraz specyfiki i potrzeb społeczności chrześcijańskich. • Zapewnienie spersonalizowanego wsparcia w oparciu o indywidualną ocenę potrzeb każdej ofiary. • Monitorowanie sytuacji ofiar przestępstw z nienawiści w celu Poziom indywidualny

upewnienia się, że niezbędne wsparcie zostało faktycznie udzielone. • Informowanie ofiar przestępstw z nienawiści o postępach w prowadzonych sprawach. • Podejmowanie współpracy z mediami w celu promowania rzetelnego i wrażliwego relacjonowania przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan. • Dbanie o to, aby używany język i zachowanie wobec wszystkich wspólnot były zgodne ze standardami opartymi na prawach człowieka oraz by nie utrwalały one ani nie wzmacniały uprzedzeń przeciwko chrześcijanom. • Traktowanie ofiar przestępstw z nienawiści w sposób wrażliwy i pełen szacunku, tak aby zapobiegać ich wtórnej wiktymizacji.

126 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa SEKTOR EDUKACJI (W TYM DECYDENCI POLITYCZNI)

• Opracowywanie polityk i strategii edukacyjnych (w sektorze publicznym i prywatnym) ukierunkowanych na przeciwdziałanie źródłowym przyczynom nietolerancji i dyskryminacji. Poziom instytucjonalny

• Współpraca ze społeczeństwem obywatelskim przy tworzeniu inicjatyw edukacyjnych wzmacniających kompetencje w zakresie korzystania z mediów społecznościowych i krytycznej oceny treści. • Opracowywanie polityk oraz mechanizmów zgłaszania i reagowania na incydenty w instytucjach edukacyjnych motywowane nienawiścią wobec chrześcijan. • Inicjowanie działań edukacyjnych na rzecz promowania tolerancji w instytucjach otwartych dla ogółu społeczeństwa, takich jak muzea, biblioteki lub ośrodki dziedzictwa kulturowego. • Sprawienie, by programy nauczania i materiały dydaktyczne były inkluzywne, wolne od uprzedzeń i oparte na poszanowaniu godności ludzkiej. • Promowanie kompetencji religijnych poprzez przekazywanie rzetelnych, bezstronnych i precyzyjnych informacji na temat różnych religii i przekonań. Poziom indywidualny

• Podejmowanie rozmów na temat szkodliwych skutków nękania i przemocy w internecie. • Monitorowanie, czy uczniowie wyznania chrześcijańskiego doświadczają nękania, gróźb lub przemocy w drodze do szkoły i ze szkoły oraz na terenie szkoły. • Dbanie o to, aby używany język i zachowanie wobec wszystkich wspólnot były zgodne ze standardami opartymi na prawach człowieka oraz by nie utrwalały one ani nie wzmacniały uprzedzeń przeciwko chrześcijanom. • Traktowanie ofiar przestępstw z nienawiści w sposób wrażliwy i pełen szacunku, tak by zapobiegać ich wtórnej wiktymizacji.

CZĘŚĆ CZWARTA 127 WSPÓLNOTY RELIGIJNE LUB ŚWIATOPOGLĄDOWE ORAZ ICH PRZYWÓDCY

• Monitorowanie incydentów motywowanych nienawiścią wobec chrześcijan oraz zachęcanie członków wspólnoty do zgłaszania incydentów i przestępstw. • Proaktywne, systematyczne uczestnictwo w mechanizmach koordynacji ustanowionych przez władze publiczne w celu omawiania problemów związanych z przestępstwami z nienawiści wobec chrześcijan oraz wymiany danych. • Przekazywanie do mediów oraz do właściwych międzynarodowych sieci i organizacji raportów dotyczących incydentów z nienawiści. • Organizowanie warsztatów i wizyt mających na celu zapoznawanie funkcjonariuszy policji ze wspólnotą. • Podejmowanie działań rzeczniczych na rzecz tego, aby władze publiczne monitorowały realizację oraz wdrażały zobowiązania OBWE i międzynarodowe zobowiązania w zakresie przeciwdziałania Poziom instytucjonalny

nietolerancji wobec chrześcijan. • Korzystanie ze wsparcia oferowanego przez organy ścigania przy opracowywaniu środków bezpieczeństwa, w tym ocen ryzyka, procedur awaryjnych, planów bezpieczeństwa i systemów zarządzania kryzysowego, a także przy promowaniu zgłaszania przestępstw z nienawiści w obrębie wspólnoty. • We współpracy z mediami, organizacjami społeczeństwa obywatelskiego oraz organami administracji publicznej realizowanie kampanii podnoszących świadomość potrzeby przeciwdziałania przestępstwom z nienawiści wobec chrześcijan. • Organizowanie oraz aktywne uczestnictwo w dialogu oraz w partnerstwach międzywyznaniowych i międzyreligijnych. • Tworzenie szerokich, inkluzywnych koalicji z innymi wspólnotami religijnymi lub światopoglądowymi oraz organizacjami społeczeństwa obywatelskiego w celu przeciwdziałania nienawiści motywowanej religią lub przekonaniami oraz szerszym problemom nietolerancji i dyskryminacji. • Prędkie i jednoznaczne potępianie przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan; publiczne wyrażanie solidarności ze wspólnotami chrześcijańskimi dotkniętymi przestępstwami.

128 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa • Aktywny udział w dialogu międzywyznaniowym i międzyreligijnym oraz w powiązanych inicjatywach. • Udział w inicjatywach szkoleniowych służących wzmacnianiu Poziom indywidualny

zdolności w zakresie gromadzenia danych o przestępstwach z nienawiści oraz reagowania na zagrożenia bezpieczeństwa. • Dbanie o to, aby używany język i zachowanie wobec wszystkich wspólnot były zgodne ze standardami opartymi na prawach człowieka oraz by nie utrwalały one ani nie wzmacniały uprzedzeń przeciwko chrześcijanom. • Traktowanie ofiar przestępstw z nienawiści w sposób wrażliwy i pełen szacunku, tak aby zapobiegać ich wtórnej wiktymizacji.

129 SPOŁECZEŃSTWO OBYWATELSKIE (W TYM ORGANIZACJE CHRZEŚCIJAŃSKIE I INNE ORGANIZACJE WYZNANIOWE, A TAKŻE PODMIOTY DZIAŁAJĄCE NA RZECZ PRAW CZŁOWIEKA, RÓWNOŚCI, TOLERANCJI ORAZ NIEDYSKRYMINACJI

• Monitorowanie incydentów motywowanych nienawiścią wobec chrześcijan oraz przekazywanie raportów władzom publicznym, mediom oraz międzynarodowym sieciom i organizacjom. • Współpraca z rządem przy opracowywaniu inicjatyw edukacyjnych służących wzmacnianiu kompetencji w zakresie korzystania z mediów społecznościowych. • Aktywne i systematyczne angażowanie się w mechanizmy koordynacyjne ustanowione przez władze publiczne w celu omawiania problemów związanych z przestępstwami z nienawiści wobec chrześcijan oraz wymiany danych. • Promowanie, wspieranie i ułatwianie dialogu oraz partnerstw międzyreligijnych i międzywyznaniowych. Poziom instytucjonalny

• Tworzenie szerokich, inkluzywnych koalicji z innymi organizacjami społeczeństwa obywatelskiego oraz ze wspólnotami religijnymi lub światopoglądowymi w celu przeciwdziałania nienawiści motywowanej religią lub przekonaniami oraz szerszym zjawiskom nietolerancji i dyskryminacji. • Rzecznictwo popierające podejmowanie przez rząd działań następczych oraz wdrażanie zobowiązań OBWE i międzynarodowych zobowiązań państwa w zakresie przeciwdziałania nietolerancji wobec chrześcijan. • We współpracy z mediami, wspólnotami religijnymi lub światopoglądowymi oraz władzami publicznymi – realizacja kampanii podnoszących świadomość społeczną na temat konieczności przeciwdziałania przestępstwom z nienawiści wobec chrześcijan. • We współpracy ze wspólnotami chrześcijańskimi – organizowanie szkoleń wewnątrz własnej organizacji dotyczących przeciwdziałania nietolerancji wobec chrześcijan. • Niezwłoczne i jednoznaczne potępianie przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan oraz publiczne wyrażanie solidarności z dotkniętymi nimi wspólnotami chrześcijańskimi.

130 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa • Aktywne uczestnictwo w inicjatywach szkoleniowych dotyczących Poziom indywidualny przeciwdziałania nietolerancji wobec chrześcijan i gromadzenia danych na temat przestępstw z nienawiści. • Dbanie o to, aby używany język i zachowanie wobec wszystkich wspólnot były zgodne ze standardami opartymi na prawach człowieka oraz by nie utrwalały one ani nie wzmacniały uprzedzeń przeciwko chrześcijanom. • Traktowanie ofiar przestępstw z nienawiści w sposób wrażliwy i pełen szacunku, tak aby zapobiegać ich wtórnej wiktymizacji.

MEDIA, W TYM MEDIA SPOŁECZNOŚCIOWE

• We współpracy ze wspólnotami religijnymi lub światopoglądowymi, organizacjami społeczeństwa obywatelskiego oraz władzami publicznymi – realizowanie kampanii podnoszących świadomość społeczną na temat konieczności przeciwdziałania przestępstwom z nienawiści wobec chrześcijan. • Współpraca ze wspólnotami religijnymi lub światopoglądowymi oraz organizacjami społeczeństwa obywatelskiego w celu przyjmowania zgłoszeń i sygnałów dotyczących przejawów nietolerancji wobec Poziom instytucjonalny

chrześcijan. • Zapewnienie widoczności publicznym oświadczeniom i działaniom potępiającym incydenty i przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan. • Opracowanie dobrowolnych wytycznych, standardów lub kodeksów etyki dotyczących rzetelnego, bezstronnego i precyzyjnego relacjonowania zagadnień związanych z religią lub przekonaniami, w tym przedstawiania chrześcijaństwa i wspólnot chrześcijańskich, oraz wdrażanie szkoleń dla dziennikarzy w tym zakresie. • Wdrażanie środków mających na celu przeciwdziałanie rozpowszechnianiu się nietolerancji i dyskryminacji w przestrzeni internetowej, które mogłyby prowadzić do aktów przemocy i przestępstw z nienawiści wobec wspólnot religijnych lub światopoglądowych, w tym wspólnot chrześcijańskich.

131 • Przekazywanie bezstronnych i rzetelnych informacji oraz innych treści na temat różnych religii i przekonań, z jednoczesną dbałością o to, by przekaz medialny opierał się na wiarygodnych źródłach i uwzględniał różnorodne perspektywy. • Aktywne uczestnictwo w szkoleniach i działaniach wzmacniających kompetencje w zakresie stosowania wytycznych, standardów lub Poziom indywidualny

kodeksów etyki dotyczących rzetelnego i bezstronnego relacjonowania kwestii związanych z religią lub przekonaniami, w tym chrześcijaństwa i wspólnot chrześcijańskich. • Weryfikowanie informacji publikowanych w mediach społecznościowych oraz zamieszczanie odnośników do wiarygodnych źródeł informacyjnych. • Dbanie o to, aby używany język i zachowanie wobec wszystkich wspólnot były zgodne ze standardami opartymi na prawach człowieka oraz by nie utrwalały one ani nie wzmacniały uprzedzeń przeciwko chrześcijanom. • Traktowanie ofiar przestępstw z nienawiści w sposób wrażliwy i pełen szacunku, tak aby zapobiegać ich wtórnej wiktymizacji.

132 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa ZAŁĄCZNIKI

133 ZAŁĄCZNIK 1: Studia przypadków Poniższe studia przypadków są hipotetyczne, chociaż zainspirowane rzeczywistymi zdarzeniami zgłoszonymi do ODIHR. Opracowano je jako materiał szkoleniowy służący identyfikowaniu i analizie wskaźników uprzedzeń 224 . Należy podkreślić, że w poszczególnych państwach regionu OBWE charakter przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan oraz doświadczenia wiktymizacji znacząco się różnią. W związku z tym niniejszy, niewyczerpujący zestaw studiów przypadków może być na potrzeby szkoleń dostosowywany do specyfiki danego kontekstu krajowego.

Podczas omawiania studiów przypadków z funkcjonariuszami organów ścigania lub z innymi interesariuszami należy zastanowić się nad następującymi kwestiami:

• Jakie pytania należałoby zadać w toku badania danego incydentu?

• Jakie czynności sprawdzające należałoby podjąć?

• Jakie wskaźniki uprzedzeń można zidentyfikować w tym incydencie?

224 Więcej informacji na temat wskaźników uprzedzeń w przestępstwach z nienawiści wobec chrześcijan zawarto w części pierwszej niniejszego przewodnika pt. Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan w regionie OBWE: główne cechy.

134 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa STUDIUM PRZYPADKU 1: ZABÓJSTWO

Mężczyzna, który przeszedł z islamu na chrześcijaństwo, a następnie ubiegał się o azyl, został zasztyletowany przez muzułmanina przebywającego w tym samym ośrodku dla osób ubiegających się o azyl. Powodem napaści była postrzegana przez sprawcę apostazja religijna ofiary. Wcześniej sprawca wielokrotnie groził ofierze. Mówił m.in.: „Odeślę twoje zwłoki z powrotem do kraju”. Pewnej nocy sprawca kilkakrotnie ugodził śpiącego nożem w klatkę piersiową, krzycząc przy tym: „Allahu Akbar” („Bóg jest wielki”). Na policji zeznał, że uważał ofiarę za apostatę, a tym samym za „kogoś, kto zasługuje na śmierć”.

Kluczowe wskaźniki uprzedzeń

Różnice etniczne, religijne lub kulturowe między sprawcą a ofiarą

• Ofiara była osobą, która przeszła z islamu na chrześcijaństwo, a apostazja może w określonych kontekstach stanowić silny motyw przestępstwa z nienawiści.

Komentarze, wypowiedzi pisemne, gesty lub graffiti

• Wypowiedź: „Odeślę twoje zwłoki z powrotem do kraju” wskazuje na wrogość związaną zarówno z konwersją religijną, jak i ze statusem migracyjnym, co stanowi istotny wskaźnik, że atak był motywowany kombinacją uprzedzeń ze względu na religię lub przekonania oraz rasizm i ksenofobię.

• Sformułowanie „Allahu Akbar” samo w sobie nie stanowi z natury wskaźnika nienawiści, ale w tym kontekście towarzyszy aktowi przemocy, co sugeruje jego użycie jako elementu ideologicznego uzasadnienia ataku.

Schemat lub powtarzalność wcześniejszych przestępstw lub incydentów

• Powtarzający się charakter gróźb ze strony sprawcy wskazuje na premedytację oraz motywację leżącą u podstawy działania. Tego rodzaju groźby powinny zo- stać odpowiednio udokumentowane w aktach sprawy.

135 STUDIUM PRZYPADKU 2: NAPAŚĆ FIZYCZNA

Mężczyzna będący świadkiem Jehowy oraz dwie kobiety należące do wspólnoty świad- ków Jehowy prowadzili działalność religijną w przestrzeni publicznej, polegającą na rozdawaniu literatury religijnej oraz na rozmowach z przechodniami. Grupa nawiązała rozmowę z pewnym mężczyzną, który stał się agresywny i zaczął krzyczeć: „Wynoście się ze swoim kultem gdzie indziej!” Chwilę później mężczyzna ten powrócił wraz z trzema innymi osobami, które zaczęły rzucać w grupę butelkami, puszkami i kamieniami. Jeden ze sprawców uderzył wspomnianego świadka Jehowy metalową pałką, łamiąc mu rękę. Jedną z kobiet uderzono w głowę, w wyniku czego kobieta doznała wstrząśnienia mózgu. W trakcie ataku sprawcy wykrzykiwali obelgi motywowane religijnie oraz niszczyli literaturę religijną.

Kluczowe wskaźniki uprzedzeń

Komentarze, wypowiedzi pisemne, gesty lub graffiti

• Wypowiedź „Wynoście się ze swoim kultem gdzie indziej!” wskazuje na wrogość wobec przekonań i praktyk religijnych świadków Jehowy. Język motywowany nienawiścią stanowi jednoznaczny wskaźnik uprzedzeń.

• Zniszczenie literatury religijnej nadaje zdarzeniu wymiar symboliczny. Niszczenie przedmiotów związanych z przekonaniami religijnymi jest często formą wyrażania wrogości wobec danej wspólnoty religijnej lub światopoglądowej.

Miejsce i czas zdarzenia

• Ofiary zostały zaatakowane podczas prowadzenia działalności religijnej. Celem ataku było przerwanie lub uniemożliwienie korzystania z wolności religijnej, co stanowi istotny wskaźnik przestępstwa z nienawiści.

Charakter przemocy

• Powrót sprawców w większej liczbie oraz użycie broni sugerują wcześniejsze przygotowanie oraz zamiar zastraszenia i stłumienia ekspresji religijnej.

136 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa STUDIUM PRZYPADKU 3: NAPISY, GRAFFITI

Pewien mały chrześcijański ośrodek wspólnotowy znany ze swojego inkluzywnego podejścia do osób LGBTI dzień po opublikowaniu w swoich mediach społecznościowych informacji o wydarzeniu skierowanym do chrześcijan LGBTI padł ofiarą wandalizmu – na zewnętrznych ścianach budynku namalowano duże napisy o treści „God Hates Fakes” („Bóg nienawidzi fałszywych”) oraz „No Place for Sinners” („Nie ma miejsca dla grzeszników”) i inne hasła anty-LGBTI (np. „degeneraci”), a także symbole kojarzone ze skrajnie prawicowym ekstremizmem (m.in. swastyki).

Kluczowe wskaźniki uprzedzeń

Komentarze, wypowiedzi pisemne, gesty lub graffiti

• Graffiti zawierało takie napisy jak „God Hates Fakes” („Bóg nienawidzi fałszy- wych”) oraz „No Place for Sinners” („Nie ma miejsca dla grzeszników”), które są często powiązane z motywowaną religijnie mową nienawiści wobec osób LGBTI i służą sugerowaniu, że osoby te nie są „prawdziwymi chrześcijanami”.

• Swastyki mogą stanowić odniesienie do prześladowań i zabójstw osób LGBTI w nazistowskich obozach zagłady podczas II wojny światowej.

Zorganizowane grupy szerzące nienawiść

• Obecność swastyk oraz symboli skrajnie prawicowych wskazuje, że atak mógł mieć podłoże ideologiczne. Działania skrajnie prawicowych grup eks- tremistycznych często wymierzone są zarówno we wspólnoty religijne lub światopoglądowe, jak i w osoby LGBTI.

Miejsce i czas zdarzenia

• Celem ataku był chrześcijański ośrodek wspólnotowy, co wskazuje, że sprawcy wybrali tę instytucję ze względu na jej afiliacje religijne.

• Atak miał miejsce po opublikowaniu przez ośrodek informacji o wydarzeniu dla chrześcijan LGBTI, co sugeruje, że inkluzywna postawa ośrodka wobec osób LGBTI stanowiła bezpośredni powód ataku.

137 STUDIUM PRZYPADKU 4: GROŹBY

Mąż pewnej kobiety, która była świadkiem Jehowy, zastraszał ją groźbami użycia prze- mocy fizycznej oraz wielokrotnie próbował zmusić ją do przejścia na islam, a następnie skonfiskował jej Biblię. Powodem agresji był fakt, że kobieta prowadziła z ich wspólnymi dziećmi studium biblijne. Ofiara nie była chętna, by zgłaszać te zdarzenia organom ścigania, gdyż obawiała się stygmatyzacji oraz dalszych represji ze strony rodziny.

Kluczowe wskaźniki uprzedzeń

Miejsce i czas zdarzenia

• Do zdarzenia doszło po tym, jak sprawca odkrył, że ofiara prowadziła z dziećmi studium biblijne.

Schemat lub powtarzalność wcześniejszych przestępstw lub incydentów

• Powtarzające się próby przymuszania ofiary do zmiany wyznania na islam sta- nowią wskaźnik uprzedzeń, podobnie jak stosowanie przemocy lub zastraszania w celu osiągnięcia tego celu.

Charakter przemocy

• Kontekst przemocy domowej ma istotne znaczenie, w szczególności ze względu na wykorzystanie kontroli religijnej w ramach przemocy ze względu na płeć.

• Konfiskata Biblii stanowi formę kontroli religijnej, której celem jest uniemożli- wienie ofierze praktykowania swojej religii.

138 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa STUDIUM PRZYPADKU 5: ZNISZCZENIE MIENIA

Ksiądz cerkwi prawosławnej przybył w niedzielny poranek do swej świątyni i stwierdził rozległe zniszczenia budynku świątyni oraz przyległego cmentarza. Trzy duże witraże przedstawiające ważne ikony religijne rozbito kamieniami, a duży krzyż znajdujący się na ołtarzu został zerwany i zniszczony. Na głównych drzwiach wejściowych były głębokie rysy, a zamek wyłamano. W pobliżu wejścia znaleziono też butelkę z łatwopalną cieczą.

Na cmentarzu osiem nagrobków zostało przewróconych lub rozbitych, a na innych starto nazwiska pochowanych tam osób. Uszkodzono też figury przedstawiające symbole religijne.

Kluczowe wskaźniki uprzedzeń

Komentarze, wypowiedzi pisemne, gesty lub graffiti

• Celowe zniszczenie witraży przedstawiających ikony religijne, a także krzyża na ołtarzu i figur o charakterze religijnym stanowi bezpośredni atak na tożsamość religijną danej wspólnoty.

Miejsce i czas zdarzenia

• Atak był wymierzony w cerkiew prawosławną – miejsce kultu – oraz w przyległy do niej cmentarz. Obiekty religijne są często wybierane jako cele ataków, by prze- kazać wrogi komunikat całej wspólnocie.

• Zdarzenie miało miejsce w nocy lub we wczesnych godzinach porannych, przed niedzielnym nabożeństwem, kiedy nikogo w świątyni nie było. Ataki na miejsca kultu poza godzinami ich użytkowania często wskazują na zaplanowane działa- nie, z góry powziętym zamiarem.

Charakter przemocy

• Obecność butelki z łatwopalną cieczą sugeruje możliwość uprzednio zaplano- wanego podpalenia, co stanowi częstą metodę ataków wymierzanych w miejsca kultu.

139 Kluczowe wnioski: • Identyfikacja wskaźników uprzedzeń: rozpoznanie motywacji uprzedzeniowych oraz sygnałów wskazujących na przestępstwo z nienawiści.

• Umiejętności dochodzeniowe: zadawanie właściwych pytań i gromadzenie odpowiednich dowodów.

• Ramy prawne: stosowanie definicji przestępstw z nienawiści obowiązujących na poziomie krajowym oraz w ramach OBWE.

• Podejście skoncentrowane na ofierze: udzielanie wsparcia ofierze, stosowanie podejścia uwzględniającego traumę oraz uspokojenie dotkniętej zdarzeniem społeczności.

• Ocena ryzyka: wczesne wykrywanie sygnałów eskalacji motywowanej nienawiścią i podejmowanie działań zapobiegawczych.

• Wrażliwość kulturowa i kompetencje religijne: podchodzenie do różnic religijnych i kulturowych z szacunkiem i zrozumieniem.

140 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa ZAŁĄCZNIK 2: Chrześcijaństwo – krótkie wprowadzenie dla organów ścigania Niniejszy załącznik stanowi materiał pomocniczy, z którego funkcjonariusze organów ścigania oraz inni interesariusze mogą korzystać w celu lepszego zrozumienia głównych wyznań chrześcijańskich, ich nauczania, praktyk i tradycji. Został on opracowany na podstawie publikacji przygotowanej w ramach projektu „Safer and Stronger Communities in Europe” (SASCE) pt. „A Practical Guide to Law Enforcement for Safer and Stronger Communities in Europe” (Praktyczny przewodnik dla organów ścigania na rzecz bez- pieczniejszych i silniejszych społeczności w Europie)225, a także informacji przekazanych przez ekspertów, środowiska akademickie oraz przedstawicieli wspólnot chrześcijańskich w trakcie konsultacji prowadzonych na etapie przygotowywania niniejszego przewodnika.

Należy podkreślić, że praktyki przedstawione w niniejszej części zostały opisane w spo- sób ogólny i że opis ten nie jest w stanie w pełni oddać bogactwa oraz różnorodności zwyczajów i tradycji występujących w obrębie wspólnot chrześcijańskich w regionie OBWE. W związku z tym zachęcamy funkcjonariuszy organów ścigania oraz innych interesariuszy do bezpośredniego kontaktu i współpracy z lokalnymi wspólnotami chrześcijańskimi w celu pogłębienia wiedzy na temat ich historii, kontekstu, nauczania oraz specyficznych praktyk i tradycji. Takie podejście sprzyja budowaniu lepszych relacji z tymi wspólnotami oraz podnosi skuteczność reagowania na przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan i na zagrożenie bezpieczeństwa.

CZYM JEST CHRZEŚCIJAŃSTWO?

Chrześcijaństwo jest monoteistyczną religią abrahamową liczącą około 2 000 lat. Okre- ślenie „chrześcijanin” odnosi się do wyznawców Chrystusa. Chrześcijaństwo oparte jest na nauczaniu, życiu i osobie Jezusa Chrystusa (Jezusa z Nazaretu)226, uznawanego przez chrześcijan za Mesjasza, Syna Bożego i Zbawiciela świata227. Większość chrześcijan wierzy w Boga w Trójcy Jedynego (Trójcę Świętą): Ojca, Syna i Ducha Świętego. Najważniejszym

225 „Praktyczny przewodnik dla organów ścigania na rzecz bezpieczniejszych i silniejszych społeczności w Europie” („A Practical Guide to Law Enforcement for Safer and Stronger Communities in Europe, Safer and Stronger Communities in Europe, SASCE), s. 22–39. Projekt SASCE jest inicjatywą finansowaną przez Komisję Europejską, której celem jest zwiększanie bezpieczeństwa w miejscach kultu religijnego i w ich bezpośrednim otoczeniu, a także wzmacnianie bezpieczeństwa w społecznościach chrześcijańskich, buddyjskich, muzułmańskich i żydowskich oraz relacji między nimi. 226 Jezus Chrystus urodził się w Betlejem w Judei, znajdującej się wówczas pod panowaniem rzymskim, około 6–4 r. p.n.e., a zmarł w Jerozolimie, w Judei należącej do Imperium Rzymskiego, około 30 lub 33 r. n.e. 227 Tytuł ten odnosi się do statusu Jezusa jako Boskiego Syna Boga Ojca.

Załączniki 141 symbolem chrześcijaństwa jest krzyż, a normatywnym tekstem religijnym dla wszystkich chrześcijan jest Biblia (Pismo Święte).

Chrześcijanie stanowią ponad jedną trzecią ludności świata (około 2,4 miliarda osób). Poniżej przedstawiono krótki, niewyczerpujący opis głównych wyznań chrześcijańskich:

• Kościół prawosławny (wschodni) Kościół prawosławny stanowi wspólnotę autokefalicznych (samodzielnych), zdecentra- lizowanych Kościołów siostrzanych, zorganizowanych w patriarchaty i zjednoczonych wspólną wiarą, życiem sakramentalnym, strukturą oraz dyscypliną kanoniczną. Jego teologia opiera się na Biblii oraz starożytnej Tradycji, obejmującej m.in. dogmaty, litur- gię, sakramenty, kult ikon, post, cześć oddawaną świętym oraz kalendarz liturgiczny.

• Kościół rzymskokatolicki Kościół rzymskokatolicki jest największym Kościołem chrześcijańskim na świecie. Jego nauczanie opiera się na Biblii oraz Tradycji, a struktura duchowieństwa ma charakter scentralizowany i hierarchiczny. Głową Kościoła jest papież, będący biskupem Rzymu oraz suwerenem Państwa Watykańskiego. Katolicyzm rzymski przywiązuje dużą wagę do tradycji, rytuału i autorytetu papieża, a także do Mszy Świętej, sakramentów, spowiedzi, nauki o czyśćcu i odpustach oraz do kultu Maryi, świętych i różańca.

• Protestantyzm Protestantyzm jest szerokim ruchem o różnych odłamach i zróżnicowanej struk- turze, który podkreśla nadrzędną rolę Biblii jako jedynego autorytatywnego źródła wiary i nauki o zbawieniu. Protestantyzm dzieli się na wiele denominacji, m.in. na luteranizm, kalwinizm, anabaptyzm, baptyzm, metodyzm, ewangelikalizm i pentekostalizm, co przekłada się na zróżnicowanie nurtów teologicznych. Co do zasady w protestantyzmie jest mniejsza liczba rytuałów religijnych niż w tradycji prawosławnej i katolickiej. Od połowy XX wieku w większości wyznań protestanckich do posługi duchownej dopuszcza się kobiety.

• Anglikanizm Anglikanizm wywodzi się z praktyk, liturgii i tożsamości Kościoła anglikańskiego oraz globalnej Wspólnoty Anglikańskiej. W niektórych krajach jego wyznawcy są również określani jako episkopalianie. Podstawą wiary są Biblia, Trzydzieści dziewięć artykułów religii228 oraz Księgi homilii229. Do kluczowych cech anglikanizmu należy

228 „Trzydzieści dziewięć artykułów religii” („Thirty-nine Articles of Religion”) to zbiór doktrynalnych zasad i praktyk religijnych anglikanizmu. 229 „Księgi homilii” („The Books of Homilies”) to dwa zbiory kazań zawierające wykład reformowanych doktryn Kościoła anglikańskiego.

142 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa episkopalna struktura hierarchiczna z autonomią regionalną oraz przywiązanie do tradycji i sukcesji apostolskiej230.

• Świadkowie Jehowy Świadkowie Jehowy to scentralizowany, nietrynitarny, restauracjonistyczny ruch chrześcijański 231, który wywodzi się z ruchu Badaczy Pisma Świętego. Dwoma najważniejszymi tekstami religijnymi są Biblia oraz Przekład Nowego Świata Pisma Świętego (NWT). Jedną z kluczowych cech charakterystycznych dla tego ruchu jest ewangelizacja, która jest rozumiana przede wszystkim jako dystrybucja literatury religijnej. Świadkowie Jehowy przestrzegają doktryn biblijnych, odrzucają naukę o nieśmiertelności duszy oraz istnienie piekła, a także sprzeciwiają się – ze względów religijnych – służbie wojskowej, salutowaniu symbolom państwowym oraz transfu- zjom krwi. Nie obchodzą niektórych powszechnych świąt chrześcijańskich, takich jak Boże Narodzenie i Wielkanoc.

• Mormonizm Mormoni to wyznawcy wierzeń religijnych i tradycji Kościoła Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich. Posiadają teokratyczną strukturę hierarchiczną z przywództwem prezydenckim. Wyznają chrześcijańskie rozumienie Boga i Jezusa Chrystusa, jednak odrzucają doktrynę Trójcy Świętej. Dwa najważniejsze źródła doktrynalne mormonizmu to Biblia oraz Księga Mormona. Do głównych doktryn mormonizmu należą m.in. chrzest, postęp duchowy, święte obrzędy (w tym chrzest za zmarłych i małżeństwo wieczne), dziesięcina232, działalność charytatywna oraz pomoc społeczna i humanitarna, przestrzeganie zasad Słowa Mądrości233, a także przestrzeganie postu i zachowywanie szabatu234.

• Kościół Adwentystów Dnia Siódmego Kościół Adwentystów Dnia Siódmego jest wyznaniem protestanckim o hierarchicznej, reprezentacyjnej strukturze. Jego doktryny to wiara w Trójcę Świętą, uznawanie Biblii za podstawową księgę świętą, nauka o sądzie śledczym oraz przestrzeganie soboty jako dnia szabatu. Kościół kładzie szczególny nacisk na zdrowy styl życia i stosuje reguły żywieniowe zaczerpnięte z judaizmu.

230 Sukcesja apostolska odnosi się do kościelnego przekazywania władzy i autorytetu duchowego od apostołów do kolejnych pokoleń przywódców kościelnych. 231 Restauracjonizm odnosi się do nurtu w chrześcijaństwie, którego celem jest przywrócenie wierzeń, praktyk i struktur religijnych opisanych w Nowym Testamencie. 232 Dziesięcina to jedna dziesiąta rocznych dochodów danej osoby przekazywana jako składka na rzecz organizacji religijnej lub miejsca kultu. 233 Słowo Mądrości odnosi się do zestawu wytycznych dotyczących zdrowia w mormonizmie, zawartych w pismach świętych tej wspólnoty. Określa ono zasady dotyczące odżywiania się i stylu życia, w tym to, czego należy unikać, co stosować z umiarem oraz co zaleca się przyjmować. 234 Zgodnie z nauczaniem mormonizmu sabat obchodzony jest w każdą niedzielę jako dzień odpoczynku, posługi i kultu religijnego.

Załączniki 143 Zalecenia

• W przypadku ataku, aktu wandalizmu lub podobnego zdarzenia – rozmowa ze wspólnotą oraz uwzględnianie jej postrzegania wskaźników uprzedzeń.

• Z uwagi na fakt, że każda denominacja chrześcijańska stanowi część szerszej struktury wspólnot i instytucji religijnych, zagrożenie skierowane przeciwko jednej z nich nie musi mieć charakteru odosobnionego. W celu zapewnienia kompleksowej reakcji na atak zaleca się konsultowanie się z przedstawicielami wspólnoty w celu uzyskania pogłębionych informacji i rzetelnej oceny sytuacji.

MIEJSCA KULTU

W zależności od wyznania chrześcijańskie miejsce kultu może być określane jako „kościół”, „katedra”, „bazylika”, „kaplica”, „świątynia”, „Dom Pana” lub „Sala Królestwa”. Zasadniczo struktura tradycyjnego kościoła obejmuje: przestrzeń zgromadzeń; główną przestrzeń przeznaczoną dla wiernych (nawę, naos); sanktuarium (ołtarz, prezbiterium), gdzie sprawowane są sakramenty; boczne absydy, w których mogą znajdować się ołtarze pomocnicze lub przestrzenie przeznaczone dla chóru liturgicznego. Mogą również występować balkony (organowe lub chóralne), ambona lub ambo (podwieszana lub podwyższona konstrukcja przeznaczona do wygłaszania kazań), krypta (podziemna przestrzeń pod prezbiterium, pełniąca różne funkcje) oraz deambulatorium (ciąg komu- nikacyjny lub nawa otaczająca ołtarz). W niektórych tradycjach protestanckich struktura budynku kościelnego może być mniej sformalizowana, jednak niemal zawsze obejmuje salę nabożeństw z wyodrębnionym miejscem przeznaczonym do głoszenia kazań.

PRZESTRZENIE SAKRALNE

W niektórych tradycjach chrześcijańskich miejsce kultu staje się po konsekracji prze- strzenią sakralną. Przykładowo dostęp do świątyń Kościoła Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich (mormonów) może być dla osób nienależących do tej wspólnoty ograniczony. W niektórych tradycjach chrześcijańskich również cmentarze są konse- krowane i uznawane za miejsca święte.

Prezbiterium (ołtarz) stanowi najświętszą przestrzeń w chrześcijańskim miejscu kultu, a w niektórych denominacjach dostęp do niego przysługuje wyłącznie duchownym. Ołtarz zazwyczaj jest łatwo zidentyfikować, ponieważ bywa podwyższony lub oddzielony niską balustradą (balaski ołtarzowe), przegrodą lektorium, ikonostasem (templonem) lub ścianą ikon.

W centrum prezbiterium znajduje się stół ołtarzowy (określany – w zależności od deno- minacji – jako „stół ołtarzowy”, „stół komunijny” lub „stół Pański”).

144 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa Przestrzenie sakralne mogą również znajdować się poza budynkami kościelnymi, n.in. w miejscach pielgrzymkowych oraz przy ołtarzach lub kapliczkach zlokalizowanych w domach prywatnych lub w przestrzeni publicznej.

PRZEDMIOTY SAKRALNE

W chrześcijańskich miejscach kultu często znajdują się przedmioty sakralne takie jak krucyfiksy, ikony, figury, kielichy, relikwie, księgi modlitewne czy retabula. Przedmioty te mogą być wykonane z różnych materiałów, np. z metali szlachetnych, kamienia lub drewna; mogą być zdobione kamieniami szlachetnymi i posiadać wartość zabytkową.

Przedmioty sakralne mogą być umieszczone w dowolnej części miejsca kultu, ale często znajdują się w centralnym punkcie przestrzeni uznawanej za najbardziej świętą. W tra- dycji katolickiej i prawosławnej na stole ołtarzowym często znajduje się tabernakulum – zamykana skrzynia, w której przechowywana jest konsekrowana Eucharystia 235 lub hostie236. Tabernakulum zazwyczaj wykonane jest z metali szlachetnych, kamienia lub drewna.

W kościołach katolickim i prawosławnym na ołtarzu znajduje się również Ewangelia (oprawiona w bogato zdobione okładki, często wykonane ze złota i srebra) oraz specjalna tkanina liturgiczna (antimension), w którą wszyte są drobne fragmenty relikwii świętych.

Zalecenia

• O ile nie mamy do czynienia z sytuacją wyjątkową, przed wejściem do miejsca kultu lub przed dotknięciem przedmiotów sakralnych należy uzyskać zgodę.

• Ze wszystkimi przedmiotami znajdującymi się w przestrzeniach sakralnych chrześcijańskiego miejsca kultu należy obchodzić się z najwyższym szacunkiem.

• W przypadku incydentu dotyczącego chrześcijańskiego miejsca kultu należy porozmawiać ze wspólnotą w celu oceny wpływu tego zdarzenia na przestrzenie i przedmioty sakralne jako potencjalne wskaźniki uprzedzeń.

235 Eucharystia jest jednym z centralnych obrzędów w niektórych wyznaniach chrześcijańskich, zwłaszcza w prawo- sławiu, katolicyzmie oraz w części tradycji protestanckich. Polega ona na spożywaniu konsekrowanego chleba (hostii) i wina, rozumianych jako Ciało i Krew Jezusa Chrystusa. 236 Hostia to konsekrowany chleb używany podczas Eucharystii.

Załączniki 145 GŁÓWNE WYDARZENIA RELIGIJNE, ŚWIĘTA I UROCZYSTOŚCI

Święta i uroczystości chrześcijańskie

Kalendarz chrześcijański zawiera wiele specjalnych dat, które są wspólne dla większości wyznań chrześcijańskich. Poniższa, niewyczerpująca lista przedstawia niektóre z naj- ważniejszych świąt i uroczystości chrześcijańskich:

• Niedziela. Dla chrześcijan jest to pierwszy dzień tygodnia, upamiętniający zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa. Dla większości denominacji chrześcijańskich niedziela jest dniem odpoczynku poświęconym nabożeństwu religijnemu („Msza/ Eucharystia”, „Boska Liturgia”, „nabożeństwo”).

• Boże Narodzenie. Jest to święto narodzin Jezusa Chrystusa. Przygotowanie do Bożego Narodzenia w Kościele katolickim, anglikańskim i w większości Kościołów protestanckich odbywa się w okresie Adwentu (cztery tygodnie poprzedzające święta), natomiast w tradycji prawosławnej poprzez 40-dniowy post. Boże Narodzenie obchodzone jest w różnych terminach: w tradycji zachodniej 25 grudnia, a w tradycji wschodniej 6 lub 7 stycznia.

• Wielkanoc. Wielkanoc to trwające kilka dni święto upamiętniające zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa. Główne obchody przypadają na Niedzielę Wielkanocną, czyli na trzeci dzień po śmierci Jezusa Chrystusa (obchodzonej w Wielki Piątek). Data Wielkanocy jest ruchoma i przypada na pierwszą niedzielę po pierwszej pełni księżyca następującej po rozpoczęciu wiosny (21 marca). Różnice w dacie wynikają ze stosowania kalendarza gregoriańskiego lub juliańskiego.

• Wniebowstąpienie Pańskie. Czterdzieści dni po Wielkanocy (zawsze w czwartek) chrześcijanie obchodzą Wniebowstąpienie zmartwychwstałego Jezusa Chrystusa.

• Zesłanie Ducha Świętego (Pięćdziesiątnica, Zielone Świątki). Pięćdziesiąt dni po Wielkanocy (zawsze w niedzielę) chrześcijanie obchodzą zesłanie Ducha Świętego na uczniów Jezusa Chrystusa.

• Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny / Zaśnięcie Bogurodzicy. Jest to główne święto maryjne w Kościele katolickim i prawosławnym, obchodzone w sierpniu. W tradycji katolickiej upamiętnia ono wzięcie Najświętszej Maryi Panny do nieba z ciałem i duszą, natomiast w tradycji prawosławnej – Jej Zaśnięcie, czyli „zaśnięcie Matki Bożej”.

146 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa Zalecenia

• Wiele osób, które w ciągu roku nie uczestniczy regularnie w nabożeństwach, bierze w nich udział podczas najważniejszych świąt chrześcijańskich. Miejsca kultu mogą być wówczas bardzo zatłoczone, a przyległe ulice – intensywnie uczęszczane.

• Poszczególne wymagania dotyczące działań porządkowych i wymogów bezpieczeństwa mogą zależeć od konkretnych wydarzeń religijnych i od poszczególnych denominacji chrześcijańskich. Ważne jest, by prowadzić ze wspólnotą rozmowy oraz zapoznawać się z lokalnymi zwyczajami i praktykami celebracyjnymi.

• Niektóre uroczystości religijne rozpoczynają się o północy, a nie podczas dnia. Może to wymagać uwzględnienia przy planowaniu harmonogramu i/lub dodat- kowych zasobów.

• Podczas wydarzeń religijnych w miejscach kultu należy zachowywać dyskre- cję przy wykonywaniu zdjęć, nagrań wideo lub podczas używania urządzeń rejestrujących. Zasady etykiety różnią się w zależności od denominacji chrześcijańskiej.

Wydarzenia chrześcijańskie w przestrzeni publicznej

Oprócz nabożeństw i uroczystości odbywających się w chrześcijańskich miejscach kultu, wydarzenia chrześcijańskie organizowane są również w przestrzeni publicznej:

• Procesje. Procesja to uroczyste wydarzenie religijne polegające na ceremonialnym przemarszu w przestrzeni publicznej zorganizowanej grupy osób. Procesje mogą być zwyczajne lub nadzwyczajne, odbywające się w określone święta zgodnie z lokalną tradycją danej wspólnoty chrześcijańskiej lub z okazji wydarzeń szczególnych. Do najczęstszych należą procesje Wielkiego Tygodnia, procesje w okresie wielkanocnym, procesje Dni Krzyżowych (Rogationes) oraz procesje w święto Ofiarowania Pańskiego (święto Matki Bożej Gromnicznej)237.

• Głoszenie kazań, ewangelizacja uliczna lub ewangelizowanie „od drzwi do drzwi”. W niektórych denominacjach chrześcijańskich, takich jak Świadkowie Jehowy czy część wspólnot protestanckich, praktykuje się działalność polegającą

237 Święto Ofiarowania Pańskiego to chrześcijańskie święto obchodzone 2 lutego. Upamiętnia ono ofiarowanie Jezusa Chrystusa w świątyni jerozolimskiej oraz rytualne oczyszczenie Najświętszej Maryi Panny mające miejsce czterdzieści dni po narodzeniu Jezusa Chrystusa.

Załączniki 147 na chodzeniu od domu do domu lub na prowadzeniu działalności ewangelizacyjnej w przestrzeni publicznej – często poprzez rozpowszechnianie publikacji religijnych.

• Pielgrzymki. Pielgrzymki to podróże o charakterze duchowym lub religijnym, często z udziałem dużej liczby osób. Celem geograficznym pielgrzymek są święte miejsca, np. związane z Nowym Testamentem lub z późniejszymi wydarzeniami istotnymi dla poszczególnych denominacji chrześcijańskich. Częstym celem pielgrzymek i uroczystości religijnych są klasztory oraz inne obiekty i infrastruktura o znaczeniu religijnym.

Zalecenia

• W celu zapewnienia skutecznego zabezpieczenia wydarzeń chrześcijańskich w przestrzeni publicznej kluczowe jest, aby funkcjonariusze organów ścigania spotykali się z przedstawicielami wspólnot chrześcijańskich w celu określenia skali wydarzenia, omówienia potrzeb, oceny ryzyka oraz odpowiedniego roz- mieszczenia zasobów umożliwiających szybką reakcję.

• Podczas procesji zarówno zaplanowana trasa, jak i przyległe ulice są zazwyczaj intensywnie użytkowane przez pieszych, co wymaga szczególnych środków organizacyjnych.

• Pielgrzymki, zwłaszcza na obszarach wiejskich, mogą wiązać się ze zwiększo- nymi wyzwaniami w zakresie kontroli tłumu i natężenia ruchu drogowego.

• Podczas wydarzeń chrześcijańskich w przestrzeni publicznej wzrasta ryzyko przestępstw pospolitych, takich jak kradzieże kieszonkowe, akty wandalizmu czy włamania. Zaleca się wzmocnienie służb patrolowych i ratunkowych w tych okresach.

148 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa ETYKIETA SPOŁECZNA

Ograniczenia żywieniowe

Ograniczenia żywieniowe w chrześcijaństwie różnią się w zależności od denominacji i tradycji, jednak do najczęściej spotykanych praktyk należą post i wstrzemięźliwość. Post oznacza ograniczenie spożycia pokarmów – całkowite lub częściowe – natomiast wstrzemięźliwość polega na zakazie spożywania określonych produktów, takich jak mięso, wieprzowina, ryby, nabiał, słodycze, kawa lub herbata, alkohol oraz inne artykuły spożywcze. Niektóre denominacje chrześcijańskie powstrzymują się od spożywania mięsa w piątki lub w określone dni i okresy religijne, takie jak Środa Popielcowa.

Wielki Post jest okresem postu, wstrzemięźliwości i jałmużny. Trwa on czterdzieści dni pomiędzy Środą Popielcową a Wielkanocą i ma szczególne znaczenie w katolicyzmie rzymskim i prawosławiu wschodnim. Jego znaczenie w protestantyzmie i anglikanizmie jest mniejsze.

Zalecenia

• Zaleca się posiadanie wiedzy na temat ograniczeń żywieniowych obowiązują- cych w poszczególnych denominacjach chrześcijańskich oraz okazywanie im szacunku, zwłaszcza w sytuacjach, gdy ofiara przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan znajduje się pod opieką policji.

Kontakt fizyczny i kontrola osobista

Zakres akceptowalnego kontaktu fizycznego może różnić się w zależności od kultury, denominacji oraz stopnia konserwatyzmu, jednak zawsze kluczowym elementem inte- rakcji będzie poszanowanie granic osobistych. Niektórzy chrześcijanie mogą też unikać podawania ręki lub jakiejkolwiek formy kontaktu fizycznego z osobami płci przeciwnej, chyba że są to ich rodzice, rodzeństwo lub współmałżonkowie.

Zalecenia

• W celu poszanowania granic osobistych należy dostosować formę powitania do formy, jaką inicjuje dana osoba ze wspólnoty chrześcijańskiej.

• Przesłuchania oraz kontrole osobiste prowadzone w ramach postępowania do- tyczącego przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan powinny być realizowane przez funkcjonariuszy tej samej płci, co osoba przesłuchiwana/kontrolowana. Jeżeli nie jest to możliwe, fakt ten należy wcześniej objaśnić i uzasadnić. Osobie

Załączniki 149 poddawanej kontroli należy zaproponować, że podczas czynności może być obecny przedstawiciel jej wspólnoty.

Przywódcy religijni

Przywódcy religijni chrześcijan, czyli duchowieństwo238, pełnią funkcję przewodników wspólnot w zakresie praktyk religijnych, takich jak sprawowanie kultu, nauczanie, duszpasterstwo czy przeprowadzanie obrzędów. Ich strój duchowny jest często charak- terystyczny, jak ma to miejsce np. w przypadku kapłanów lub sióstr zakonnych.

Niektóre wspólnoty chrześcijańskie funkcjonują w strukturach hierarchicznych, zarządzanych przez organ kolegialny (synod) i kierowanych przez wysokich rangą zwierzchników, takich jak biskup prymas, arcybiskup czy metropolita.

Zalecenia

• Organy ścigania powinny współpracować i koordynować działania z przy- wódcami religijnymi oraz z przedstawicielami wspólnot chrześcijańskich, z poszanowaniem ich autonomii w zakresie spraw wewnętrznych.

• Zaleca się zapoznanie się ze strukturą duchowieństwa lokalnych wspólnot oraz z ich specyfiką, w tym z obrzędami i strojem religijnym239.

• W przypadku potencjalnego przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan, zwłaszcza gdy ofiara była łatwo identyfikowalna, funkcjonariusze organów ści- gania powinni odwołać się do części Przewodnika dotyczącej różnic etnicznych, religijnych lub kulturowych między sprawcą a ofiarą w celu uzyskania dodatko- wych informacji na temat motywacji uprzedzeniowych.

Wchodzenie do miejsc kultu

W większości denominacji chrześcijańskich przy wchodzeniu do miejsca kultu przyjętym zwyczajem jest zdejmowanie przez mężczyzn nakrycia głowy. Obuwia nie zdejmuje się.

Podczas wizyt w miejscach kultu lub kontaktów ze wspólnotą chrześcijańską zaleca się noszenie skromnego, pełnego szacunku stroju. W niektórych świątyniach mogą

238 Termin „duchowieństwo” oznacza przywódców religijnych jako grupę. Ich tytuły różnią się w zależności od danego wyznania chrześcijańskiego. 239 Na przykład zakonnice, zwłaszcza w katolicyzmie i prawosławiu, noszą obrączkę jako symbol duchowego małżeństwa z Jezusem Chrystusem.

150 Przestępstwa z nienawiści wobec chrześcijan: identyfikacja zjawiska i zaspokajanie potrzeb społeczności chrześcijańskich w zakresie bezpieczeństwa obowiązywać bardziej restrykcyjne zasady dotyczące ubioru, takie jak nakrywanie głowy (choć w większości denominacji nie oczekuje się tego od kobiet, które nie są chrześcijankami).

Zalecenia

• Należy każdorazowo zapoznać się z normami obowiązującymi w danej wspólno- cie lokalnej oraz okazywać im należny szacunek.

Załączniki 151

Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности

Практическое руководство Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности

Практическое руководство Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти и обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности. Практическое руководство

Опубликовано Бюро ОБСЕ по демократическим институтам и правам человека (БДИПЧ) ul. Miodowa 10 00-251 Warsaw Poland

www.osce.org/odihr

© БДИПЧ ОБСЕ 2025

Содержание настоящей публикации можно бесплатно копировать и использовать в образовательных и других некоммерческих целях при условии, что каждое воспроизведение текста будет сопровождаться указанием БДИПЧ ОБСЕ в качестве источника.

ISBN: 978-92-9271-457-4

Оформление: «Homework»

Настоящее руководство входит в серию публикаций, посвященных вопросам преступлений на почве религиозной ненависти и обеспечению безопасности религиозных или мировоззренческих общин. Благодарность

БДИПЧ благодарит всех правительственных экспертов, ученых, активистов гражданского общества, независимых экспертов и членов христианских общин, которые приняли участие в широких консультациях по подготовке настоящего руководства, а также выражает признательность Анне Марии Джорджевич, Татьяне Грибановой и Мине Йылдырым за их вклад в создание этой публикации. Содержание

Благодарность 3 Предисловие 6 Краткое содержание 8 Введение 11

ЧАСТЬ I: Понимание вызовов, связанных с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан 19 I. Преступления на почве ненависти в отношении христиан в регионе ОБСЕ: контекст 20 II. Преступления на почве ненависти в отношении христиан в регионе ОБСЕ: основные признаки 35 III. Преступления на почве ненависти в отношении христиан в регионе ОБСЕ: последствия 49

ЧАСТЬ II: Oбязательства в рамках ОБСЕ и другие международные обязательства, касающиеся нетерпимости в отношении христиан, и ключевые принципы борьбы с антихристианскими преступлениями на почве ненависти 57 I. Политические и международные обязательства 58 II. Основные принципы, которыми следует руководствоваться при реагировании на преступления на почве ненависти в отношении христиан и обеспечении безопасности христианских общин 68 1. Права человека 68 2. Комплексный, всеобъемлющий подход на основе сотрудничества 69 3. Участие 71 4. Не навреди 72 5. Учет интересов жертвы 73 6. Учет гендерных аспектов 74 7. Прозрачность 75 ЧАСТЬ III: Меры реагирования на антихристианские преступления на почве ненависти и проблемы в сфере безопасности христианских общин 77 Практические меры 78 1. Признание проблемы 78 2. Содействие образованию, повышению информированности, межконфессиональному и межрелигиозному диалогу 80 3. Сбор данных о преступлениях на почве ненависти в отношении христиан, в частности, совместно с христианскими общинами и гражданским обществом 92 4. Укрепление доверия между государством и христианскими общинами 100 5. Сотрудничество с христианскими общинами для эффективного реагирования на угрозы в сфере безопасности и потребности в связи с преступлениями на почве ненависти 103 6 Поддержка общин в случае совершения преступлений на почве ненависти в отношении христиан 110 7. Поддержка жертв преступлений на почве ненависти в отношении христиан 113

ЧАСТЬ IV: Рекомендации по борьбе с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан, касающиеся действий основных заинтересованных сторон 119

ПРИЛОЖЕНИЯ 135 ПРИЛОЖЕНИЕ 1: Примеры из практики 136 ПРИЛОЖЕНИЕ 2: Христианство: краткий обзор для сотрудников правоохранительных органов 143 Предисловие

В последние годы христианские общины региона ОБСЕ сталкиваются с актами ненависти на религиозной почве — от нанесения граффити и вандализма до угроз, физического насилия и убийств. Жертвами этих инцидентов становятся самые разные христианские общины. Такие акты враждебности и насилия имеют долго- срочные негативные последствия для жертв, их семей и общины. При отсутствии мер реагирования они могут подорвать мирное сосуществование, безопасность и стабильность общества и всего региона в целом. Каждое преступление, мотиви- рованное предубеждением в отношении христиан, является не только нападением на людей или имущество, но и посягательством на основные ценности, лежащие в основе демократического общества — свободу вероисповедания, достоинство, взаимное уважение и равенство.

Последствия инцидентов на почве религиозной ненависти часто преуменьшают, о них редко заявляют в правоохранительные органы, их игнорируют по полити- ческим соображениям. Все это делает эту проблему действительно неотложной. Необходимо осуждать любые проявления ненависти на почве религии или убежде- ний и рассматривать такие инциденты так же серьезно, как и другие преступления на почве ненависти. Если общество избирательно признает или минимизирует религиозную ненависть, то создается опасный прецедент, который способствует нетерпимости и нарушает принцип равной защиты всех религий и вероисповеда- ний в соответствии с законом. Как и все формы ненависти против «не таких, как мы», предубеждение в отношении христианства угрожает не только безопасности верующих, но и более плюралистическим, открытым и равноправным обществам в целом.

Борьба с нетерпимостью и религиозной ненавистью требует комплексного, все- стороннего и инклюзивного подхода, поскольку такие инциденты редко бывают единичными. Зачастую это симптомы более глубоких социальных расколов, системных предрассудков и нарастания нетерпимости. Ключевую роль в сдер- живании и наказании за преступления на почве ненависти играют правовые рамки, при этом одних законов недостаточно. Для укрепления взаимопонимания, разрушения вредных стереотипов и воспитания культуры уважения с раннего возраста не менее важно образование. Межконфессиональный диалог помогает преодолеть разногласия между общинами, способствует развитию эмпатии и солидарности между последователями разных религий. Ответственные СМИ, информационные кампании и службы по оказанию поддержки жертвам также способствуют созданию инклюзивной среды, в которой христианские общины, как и все другие, могут чувствовать себя в безопасности и пользоваться уваже- нием. Многосторонняя стратегия обеспечивает борьбу с коренными причинами нетерпимости как в рамках превентивных мер, так и мер реагирования.

6 Оказание государствам-участникам поддержки в их усилиях по борьбе с нетерпи- мостью в отношении христиан является частью мандата Бюро ОБСЕ по демокра- тическим институтам и правам человека (БДИПЧ). Государства-участники ОБСЕ неоднократно осуждали нетерпимость и взяли на себя обязательства по борьбе с нетерпимостью и дискриминацией на основе религии или убеждений, включая нетерпимость в отношении христиан. Резолюция Совета Министров, принятая в Мадриде в 2007 году, призывает политиков решительно осуждать проявления нетерпимости в отношении христиан. Резолюция Совета Министров, принятая в Киеве в 2013 году, призывает государства ОБСЕ предотвращать нетерпимость, насилие и дискриминацию на религиозной почве, в частности, в отношении хри- стиан, а также принимать меры по обеспечению уважения и защиты культовых сооружений.

Настоящее руководство является заключительным в серии публикаций БДИПЧ, посвященных борьбе с преступлениями на почве ненависти и обеспечению безо- пасности общин, находящихся под угрозой, в которую входят руководства «Пони- мание сути преступлений на почве антисемитизма и обеспечение потребностей еврейских общин в сфере безопасности» и «Понимание сути антимусульманских преступлений на почве ненависти и обеспечение потребностей мусульманских общин в сфере безопасности». В нем представлены всесторонние рекомендации, которые помогут государствам-участникам реализовать свои обязательства на практике. В частности, рекомендации направлены на укрепление сотрудничества между государственными структурами, включая правоохранительные органы, и христианскими общинами с целью обеспечения потребностей общин в области безопасности.

Настоящее руководство является результатом широкого и инклюзивного процесса консультаций с экспертами и представителями государств-участников ОБСЕ, орга- низаций гражданского общества и христианских общин. Подготовка публикации стала возможной благодаря финансовой поддержке Венгрии, Италии и Польши.

Мария Телалян Директор БДИПЧ

7 Краткое содержание

С КАКИМИ ВЫЗОВАМИ ПРЕДСТОИТ СТОЛКНУТЬСЯ?

Антихристианские преступления на почве ненависти в странах региона ОБСЕ затрагивают женщин, мужчин, мальчиков и девочек, а также лиц и общины, кото- рые считаются христианскими или связанными с христианством. Христианские институты, включая места отправления культа, кладбища и памятники, также становятся мишенью для лиц, совершающих акты насилия и вандализма на почве антихристианской ненависти.

Преступления на почве нетерпимости в отношении христиан имеют целый ряд серьезных последствий как для жертв отдельных инцидентов, так и для повсед- невной жизни христиан и христианских общин. Среди возможных последствий преступлений на почве ненависти и связанных с ними вызовов в области безопас- ности, затрагивающих выражение христианской идентичности, религиозные прак- тики, а также жизнь отдельных групп и общества, можно выделить следующие:

• нежелание участвовать в религиозных службах, распространять религиозную литературу, публично идентифицировать себя как христианина, открыто обсуждать свою веру, носить религиозную одежду и христианские символы;

• отказ от организации и продвижения религиозных праздников, торжеств и других мероприятий из-за страха возможных нападений;

• рост расходов христианских общин на обеспечение безопасности в местах отправления культа, который приводит к увеличению финансовой нагруз- ки и сокращению ресурсов для религиозной, культурной и общественной деятельности;

• отмена мероприятий и/или социальных инициатив христианских организаций из-за многократных нападений на христианские учреждения и мероприятия, организованные христианами;

• самоизоляция общин из-за постоянных вызовов в области безопасности и отсутствия институциональной поддержки или, в исключительных случаях, переселение общины в целях обеспечения безопасности и свободного испове- дования своей религии.

8 ПОЧЕМУ ГОСУДАРСТВА-УЧАСТНИКОВ БЕСПОКОИТ ЭТА ПРОБЛЕМА?

• Государства-участники ОБСЕ взяли на себя обязательство выявлять и докумен- тировать такой мотив преступлений на почве ненависти, как предубеждение в отношении христиан, и предоставлять данные о таких преступлениях. Госу- дарства поддерживают усилия институтов ОБСЕ, направленные на разработку эффективных и всеобъемлющих мер реагирования на преступления на почве ненависти.

• Государства взяли на себя обязательства принимать меры по «предупрежде- нию насилия и дискриминации на почве религии и убеждений, в том числе в отношении христиан», а также «проводить политику, направленную на воспитание уважения и защиту мест отправления культа и религиозных объектов, религиозных памятников, кладбищ и святынь от вандализма и унич- тожения».1 В решениях Совета министров ОБСЕ неоднократно указывалось, что преступления на почве ненависти представляют угрозу безопасности людей и сплоченности общества, а также могут приводить к широкомасштабным конфликтам и насилию.2

ЧТО МОГУТ СДЕЛАТЬ ПРАВИТЕЛЬСТВА?

Правительства могут принять следующие меры по борьбе с нетерпимостью в отношении христиан:

• признать, что преступления на почве ненависти в отношении христиан пред- ставляют серьезную угрозу не только для отдельных лиц и общин, но и для социальной сплоченности и безопасности общества и требуют незамедлитель- ных, скоординированных и всеобъемлющих мер реагирования;

• незамедлительно и безоговорочно осуждать любые преступления на почве ненависти в отношении христиан, публично выражать солидарность с постра- давшими христианскими общинами;

• разработать комплексные образовательные политики и стратегии, направлен- ные на устранение коренных причин нетерпимости в отношении христиан;

1 Решение № 3/13 Совета министров ОБСЕ, «Свобода мысли, совести, религии и убеждений», Киев, 9 дека- бря 2013 года. 2 См. также Решение № 6/02 Совета министров ОБСЕ, «Толерантность и недискриминация», 7 декабря 2002 г.; Решение № 12/04 Совета министров ОБСЕ, «Толерантность и недискриминация», 7 декабря 2004 г.; Решение № 10/05 Совета министров ОБСЕ, «Толерантность и недискриминация: содействие взаимному уважению и пониманию», Любляна, 6 декабря 2005 г.; Решение № 13/06 Совета министров ОБСЕ, «Борьба с нетерпимостью и дискриминацией и содействие взаимному уважению и пониманию», Брюссель, 6 декабря 2006 г.; Решение№ 10/07 Совета министров ОБСЕ, «Терпимость и недискриминация: содействие взаимному уважению и пониманию», Мадрид, 3 декабря 2007 г.

9 • проводить информационные кампании и мероприятия, направленные на развитие понимания того, что такое нетерпимость в отношении христиан;

• поощрять, поддерживать и обеспечивать открытый и прозрачный межкон- фессиональный и межрелигиозный диалог и партнерства в целях борьбы с нетерпимостью и дискриминацией на почве религии или убеждений, постро- ения отношений, основанных на доверии, повышения уровня толерантности, взаимного уважения и взаимопонимания в обществе;

• улучшить сбор, регистрацию, анализ и обмен данными о преступлениях на почве ненависти в отношении христиан с помощью законов и политики по совершенствованию механизмов учета, обучающих программ, виктимологиче- ских исследований, публикации данных и систематической оценки ситуации;

• сотрудничать с христианскими общинами и гражданским обществом в целях улучшения мониторинга, регистрации и обмена данными о преступлениях и инцидентах на почве ненависти;

• формировать доверие христианских общин с помощью двусторонних, откры- тых и прозрачных каналов коммуникации и координации;

• поддерживать христианские общины путем проведения оценки рисков, приня- тия мер по усилению их безопасности и подготовки к кризисным ситуациям;

• усилить меры безопасности и защиты христианских мест отправления культа и других объектов религиозного значения в периоды повышенного риска; и

• создать согласованные и эффективные системы оказания поддержки жертвам в сотрудничестве с организациями гражданского общества, чтобы обеспечить внимательное и уважительное отношение, а также всестороннюю поддержку жертв преступлений на почве антихристианской ненависти.

10 Введение

ОБЗОР

Государства-участники ОБСЕ согласовали широкий круг обязательств по проти- водействию нетерпимости и дискриминации, включая нетерпимость в отношении христиан, и обеспечению свободы религии и соответствующих прав человека.3 Таким образом они подчеркнули необходимость комплексного сквозного подхода для эффективной борьбы с различными формами нетерпимости и дискриминации с учетом их особенностей и исторических аспектов. Действующий председатель ОБСЕ впервые заявил о проблеме нетерпимости в отношении христиан в декла- рации высокого уровня, принятой по итогам конференции в Кордобе в 2005 году.4 Затем Совет министров ОБСЕ принял ряд решений, касающихся мер реагирования на предубеждение, нетерпимость и дискриминацию в отношении христиан. 5 В 2006 году Совет министров ОБСЕ обратился к государствам-участникам с призывом бороться с коренными причинами нетерпимости и дискриминации «путем укрепления мер просвещения, которые […]направлены на предотвращение нетерпимости и дискриминации, включая по отношению к христианам, иудеям, мусульманам и представителям других религий».6 В 2007 году Совет министров призвал «политических представителей, в том числе парламентариев, и впредь решительного отвергать и осуждать проявления расизма, ксенофобии, антисе- митизма, дискриминации и нетерпимости, в том числе в отношении христиан, иудеев, мусульман и представителей других религий».7

«Признавая важность комплексного подхода к решению проблем дискриминации и преступлений на почве ненависти, которого придерживаются государства- участники ОБСЕ, в то же время необходимо учитывать и понимать специфику дискриминации и преступлений на почве ненависти в отношении христиан. Решение проблемы дискриминации и преступлений на почве ненависти

3 См. также: Решение № 4/03 Совета министров ОБСЕ «Толерантность и недискриминация», Маастрихт, 2 декабря 2003 г.; Решение № 621 Постоянного совета ОБСЕ «Толерантность и борьба с расизмом, ксено- фобией и дискриминацией», 29 июля 2004 г.; Решение № 10/05 Совета министров ОБСЕ «Толерантность и недискриминация: содействие взаимному уважению и пониманию», Любляна, 6 декабря 2005 г; Решение № 13/06 Совета министров ОБСЕ, «Борьба с нетерпимостью и дискриминацией и содействие взаимному уважению и пониманию», Брюссель, 6 декабря 2006 г.; Решение № 10/07 Совета министров ОБСЕ, «Толерантность и недискриминация: содействие взаимному уважению и пониманию», Мадрид, 3 декабря 2007 г.; Решение № 3/13 Совета министров ОБСЕ, «Свобода мысли, совести, религии и убежде- ний», Киев, 9 декабря 2013 года и Декларация № 08/14 Совета министров ОБСЕ «О наращивании усилий по борьбе с антисемитизмом», Базель, 5 декабря 2014 г. 4 Декларация Действующего председателя ОБСЕ по итогам Конференции ОБСЕ по антисемитизму и другим формам нетерпимости в Кордове, 9 июня 2005 г. 5 Решение № 10/05 Совета министров ОБСЕ; Решение № 13/06 Совета министров ОБСЕ; Решение № 10/07 Совета министров ОБСЕ; Декларация № 08/14 Совета министров ОБСЕ. 6 Решение № 13/06 Совета министров ОБСЕ. 7 Решение № 10/07 Совета министров ОБСЕ.

11 в отношении христиан, а также борьба с ними возможны только в рамках совместных и направленных против всех форм нетерпимости и дискриминации усилий по построению инклюзивных и демократических обществ, основанных на правах человека, где ценится и признается культурное и этническое мно- гообразие, а также различные вероисповедания и убеждения. В то же время необходимо повышать информированность о дискриминации и преступлениях на почве ненависти в отношении христиан, а также поддерживать проведение исследований, для того чтобы определить способы борьбы с этим явлением в регионе ОБСЕ». — Д-р Регина Полак, профессор практической теологии и межрелигиозных отношений Венского университета, бывший личный представитель Действующего председателя ОБСЕ по борьбе с расизмом, ксенофобией и дискриминацией, включая нетерпимость и дискриминацию в отношении христиан и лиц других вероисповеданий.8

Борьба с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан является одним из ключевых направлений деятельности Бюро по демократическим институтам и правам человека (БДИПЧ) в области содействия толерантности и недопущения дискриминации в рамках обязательств ОБСЕ. БДИПЧ взаимодей- ствует с национальными органами власти в области укрепления потенциала по выявлению, регистрации и расследованию таких преступлений, а также уголов- ному преследованию виновных в преступлениях на почве ненависти и оказанию поддержки жертвам таких преступлений. Кроме того, БДИПЧ сотрудничает с организациями гражданского общества, а также религиозными и мировоззрен- ческими общинами в области мониторинга и информирования о преступлениях, совершенных по мотиву предубеждения в отношении христиан.9 Поддерживая свободу религии или убеждений для всех, БДИПЧ способствует созданию среды, основанной на терпимости и уважению к многообразию религий и убеждений, включая христианство.

Бюро включило обсуждение проблемы нетерпимости в отношении христиан и представителей других религий в программу нескольких совещаний ОБСЕ по человеческому измерению, 10 а также организовало международные меропри- ятия на эту тему: конференцию по предотвращению и борьбе с нетерпимостью

8 Вступительное слово, Консультация БДИПЧ ОБСЕ по вопросам антихристианских преступлений в отношении христиан на почве ненависти, Вена, 30 октября 2023 г. 9 В январе 2021 года и в марте 2022 года состоялись онлайн-тренинги БДИПЧ по борьбе с преступлени- ями на почве ненависти в отношении христиан для представителей гражданского общества. 10 См. дополнительные совещания по человеческому измерению: Соблюдение принципов толерантности и недискриминации, в том числе в рамках поощрения и защиты свободы религии или убеждений, 1–2 апреля 2019 г.; Свобода религии или убеждений: вопросы, возможности и вызовы в борьбе с анти- семитизмом, нетерпимостью и дискриминацией в отношении христиан, мусульман и представителей других религий, 22–23 июня 2017 г.; Принципы и стратегии по дальнейшему развитию толерантности и недискриминации, 14–15 апреля 2016 г.

12 и дискриминацией в отношении христиан11 в 2016 году в Вене совместно с действу- ющим председателем ОБСЕ от Германии и международную экспертную встречу «Борьба с нетерпимостью, дискриминацией и преступлениями на почве ненависти: вклад гражданского общества, христианских и других религиозных общин» в 2019 году в Женеве.12 В 2018 году в рамках усилий по повышению осведомленности о природе преступлений на почве ненависти в отношении христиан и их воз- действии на отдельных лиц и сообщества, Бюро выпустило информационный бюллетень «Преступления на почве ненависти в отношении христиан», который доступен на английском, русском, боснийском, немецком, итальянском, испанском и украинском языках.13

ПОЧЕМУ ВОЗНИКЛА ПОТРЕБНОСТЬ В ДАННОМ РУКОВОДСТВЕ

Преступления на почве ненависти в отношении христиан — уголовные правона- рушения, мотивированные предубеждением против христиан — представляют собой крайние проявления нетерпимости, которые посылают жертвам и их общинам опасный сигнал об изоляции. По сообщениям, поступающим в БДИПЧ, преступления на почве ненависти в отношении христиан по-прежнему вызыва- ют серьезную обеспокоенность в регионе ОБСЕ.14 Если не реагировать на такие проявления враждебности и насилия надлежащим образом, они будут иметь последствия, выходящие далеко за рамки нанесения ущерба людям или общинам. Они угрожают социальной сплоченности, подрывают основы сосуществования, мир, безопасность и стабильность в обществе в целом.

Настоящее руководство призвано углубить понимание сути преступлений на почве ненависти в отношении христиан, а также необходимости обеспечения безопасности христианских общин.

ПРЕДМЕТ И ЦЕЛЬ РУКОВОДСТВА

В настоящей публикации рассматриваются обстоятельства, в которых совер- шаются преступления на почве ненависти в отношении христиан, основные

11 См.: Потребности в сфере безопасности и эффективные меры реагирования на нетерпимость и преступ­ ления на почве ненависти в отношении христиан обсудили на мероприятии БДИПЧ ОБСЕ в Вене, 14 декабря 2016 г. Другие мероприятия высокого уровня на эту тему: Встреча высокого уровня по вопро- сам предотвращения и реагирования на инциденты и преступления на почве ненависти в отношении христиан, Рим, 12 сентября 2011 г.; Нетерпимость и дискриминация в отношении христиан: изоляция, маргинализация и лишение прав, Вена, 4 марта 2009 г. 12 Борьба с нетерпимостью, дискриминацией и преступлениями на почве ненависти: вклад гражданского общества, христианских и других религиозных общин, экспертная встреча БДИПЧ ОБСЕ, 22–23 октя- бря 2019 г. 13 Преступления на почве ненависти в отношении христиан, БДИПЧ ОБСЕ, 31 июля 2018 г. 14 Подробнее см. далее «Преступления на почве ненависти в отношении христиан в регионе ОБСЕ: контекст» и Антихристианские преступления на почве ненависти (2023 г.) в ежегодном отчете БДИПЧ ОБСЕ о преступлениях на почве ненависти.

13 характеристики и последствия этих преступлений, а также содержатся рекомен- дации для государств-участников по укреплению их усилий по борьбе с такими преступлениям совместно с другими заинтересованными сторонами, в частности, с христианскими общинами. Для эффективного и всестороннего противодействия преступлениям на почве ненависти в отношении христиан авторы руководства предлагают использовать межсекторальный подход, ориентированный на интересы жертв, а также учитывающий гендерные аспекты. В руководстве также изложен ряд практических мер, которые могут быть приняты теми, кто несёт ответственность за противодействие преступлениям на почве ненависти в отноше- нии христиан и обеспечение безопасности христианских общин. В первую очередь это представители государственных органов, включая разработчиков политики, должностных лиц, сотрудников правоохранительных органов и политиков. В то же время предполагается, что рекомендации, содержащиеся в данном руководстве, окажутся полезными и для христианских общин, других религиозных или миро- воззренческих групп, широкой общественности и гражданского общества в целом.

Основные цели руководства:

• повысить информированность о природе, масштабах и последствиях пре- ступлений на почве ненависти в отношении христианских общин в регионе ОБСЕ, а также о том, как предубеждение в отношении христиан пересекается с другими мотивами предубеждения;

• оказать содействие государственным органам, ответственным за разработку политики и принятие решений, представителям правоохранительных и поли- тических структур в государствах-участниках ОБСЕ в выявлении, регистрации и эффективной борьбе с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан и обеспечении безопасности христианских общин;

• способствовать развитию диалога, сотрудничества и обмена лучшими практиками между органами государственной власти, включая правоохра- нительные органы, членами христианских общин и гражданским обществом в целях борьбы с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан и повышения безопасности христианских общин; и

• оказать поддержку гражданскому обществу в усилиях по борьбе с преступ­ лениями на почве ненависти в отношении христиан и по обеспечению безо- пасности христианских общин.

Для целей настоящего руководства к преступлениям против христиан на поч- ве ненависти относятся, в соответствии с определением, принятым БДИПЧ, преступления, совершенные по мотиву предубеждения. По этой причине в руководстве не затрагиваются случаи дискриминации или нарушения свобо- ды религии или вероисповедания в отношении христиан, которые не связаны

14 с вопросами преступлений на почве ненависти и обеспечения безопасности.15 Более того, в нем рассматриваются потребности в области безопасности лиц, групп и общин, которые идентифицируют себя как христиане, даже если они не признаны таковыми властями и/или другими христианскими общинами,16 что не подразумевает какого-либо суждения со стороны БДИПЧ в отношении «уровня обоснованности, серьезности, сплоченности и значимости»17 религиозных или мировоззренческих общин, о которых говорится в руководстве.

ПОДГОТОВКА РУКОВОДСТВА

Заключительное руководство в серии публикаций, посвященных преступлениям на почве религиозной ненависти и обеспечению безопасности религиозных или мировоззренческих общин, в которую входят публикации «Понимание сути преступлений на почве антисемитизма и обеспечение потребностей еврейских общин в сфере безопасности» 2017 года18 и «Понимание сути антимусульманских преступлений на почве ненависти и обеспечение потребностей мусульманских общин в сфере безопасности» 2020 года,19 подготовлено в соответствии с ком- плексным подходом к борьбе со всеми формами нетерпимости, дискриминации и ненависти, в том числе на почве религии или убеждений. Настоящее руководство

15 Специальный докладчик ООН по вопросу о свободе религии или убеждений называет среди причин нарушений права на свободу религии или убеждений, в основном, «социальные и политические факторы, например, вмешательство со стороны авторитарных правительств, одержимых стремлением к контролю, использование религий для формирования идеи об однородности нации, утрата доверия к государственным институтам и сопутствующие процессы дробления общества, преобладание муж- ского шовинизма, экономическое и социальное неравенство, растущее неравенство между разными группами общества и другие факторы». См. Промежуточный доклад Специального докладчика по вопросу о свободе религии или убеждений, 2 августа 2016 г., A/71/269, п. 24. 16 Это соответствует принципу самоидентификации. Право на свободу мысли, совести, религии и убеждений, которое защищает свободу иметь или принимать религию или убеждения по своему выбору (статья 18 МПГПП, и статья 9 ЕКПЧ), следует «толковать широко» и применять не только к «тра- диционным религиям или к религиям и вероисповеданиям с институциональными характеристиками или практиками, аналогичными таковым у традиционных религий», но также и к «недавно созданным» религиям или вероисповеданиям и к «религиозным меньшинствам, которые могут быть объектом враждебности со стороны преобладающей религиозной общины». (МПГПП Замечание общего порядка № 22, статья 18 «Свобода мысли, совести и религии», CCPR/C/21/Rev.1/Add.4, 30 июля 1993 г., п. 2). Важно, чтобы государство признавало право человека считать себя принадлежащим к какой-либо религиоз- ной или мировоззренческой общине независимо от ее статуса официально признанной группы или религиозного меньшинства. (Рекомендации шестой сессии Форума по вопросам меньшинств: гарантии прав религиозных меньшинств, A/HRC/25/66, 22 января 2014 г., п. 7). Таким образом, согласно принципу самоидентификации, религия или убеждения как категории идентичности должны определяться на основе самоидентификации, а не принудительно или через доверенное лицо (Правозащитный подход к данным: никого не оставить без внимания в повестке дня в области устойчивого развития на период до 2030 года, 2018 г., с. 12–13). 17 Кэмпбелл и Козенс против Великобритании, ЕСПЧ, 23 марта 1983 г. 18 Понимание сути преступлений на почве антисемитизма и обеспечение потребностей еврейских общин в сфере безопасности. Практическое руководство, БДИПЧ ОБСЕ, 15 мая 2017 г. 19 Понимание сути антимусульманских преступлений на почве ненависти и обеспечение потребностей мусульманских общин в сфере безопасности. Практическое руководство, БДИПЧ ОБСЕ, 15 мая 2020 г.

15 рекомендуется изучать вместе с другими публикациями серии, а также пособием БДИПЧ «Свобода религии или убеждений и безопасность».20

Настоящее руководство — это результат широких инклюзивных консультаций, как очных, так и дистанционных, с участием международных и национальных экспертов, представителей государств-участников, организаций гражданского общества и христианских общин, включая мероприятие с участием представителей государств-участников ОБСЕ в Вене в октябре 2023 года, консультации с экспер- тами, представителями гражданского общества и христианских общин в Варшаве в ноябре 2023 года, в Ереване в феврале 2024 года и в Оттаве в мае 2024 года. Помимо этого, Бюро обратилось к государствам-участникам с просьбой предоставить свои материалы, данные и рекомендации по вопросам борьбы с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан. В ноябре 2024 года в Варшаве прошла консультативная встреча с экспертами, на которой был рассмотрен проект данной публикации. Всего в подготовке руководства участвовали 114 человек — 57 мужчин и 57 женщин.

СТРУКТУРА РУКОВОДСТВА

Часть I содержит обзор ситуаций, в которых совершаются преступления на почве ненависти в отношении христиан, а также основных предубеждений и нарративов, способствующих совершению преступлений на почве нетерпимости. В ней также перечислены основные признаки преступлений на почве ненависти в отношении христиан, потенциальные индикаторы предубеждения и виды подобных пре- ступлений; рассматриваются последствия антихристианских преступлений на почве ненависти для христиан и христианских общин. В этом разделе приведены примеры из отчетов БДИПЧ о преступлениях на почве ненависти, если не указано иное.

Часть II содержит обзор обязательств ОБСЕ, касающихся борьбы с нетерпимостью в отношении христиан и преступлениями на почве ненависти, а также между- народных стандартов реагирования на нетерпимость в отношении христиан; изложены принципы, которые должны лежать в основе законов, политики и ини- циатив, направленных на противодействие преступлениям на почве ненависти в отношении христиан.

Часть III содержит описание практических шагов, которые могут предпринять правительства в рамках борьбы с преступлениями на почве ненависти в отноше- нии христиан и обеспечения безопасности христианских общин.

20 Свобода религии или убеждений и безопасность: руководство по вопросам политики, БДИПЧ ОБСЕ, 9 сентября 2019 г.

16 Часть IV посвящена действиям по эффективному реагированию на потребности христианских общин в области безопасности, рекомендованных заинтересован- ным сторонам, включая государственных должностных лиц, правоохранительные органы, религиозные и мировозренческие общины и гражданское общество.

В приложениях представлена дополнительная информация для заинтересован- ных сторон, которые занимаются проблемой антихристианских преступлений на почве ненависти. Приложение 1 содержит примеры из практики, предназначенные для обучения сотрудников государственных ведомств, включая правоохрани- тельные органы, выявлению индикаторов предубеждения в антихристианских преступлениях на почве ненависти. Приложение 2 предназначено для сотрудников правоохранительных органов и содержит обзор основных доктрин, учений, тра- диций и праздников в христианстве.

17 ЧАСТЬ I: Понимание вызовов, связанных с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан

ЧАСТЬ I: Понимание вызовов, связанных с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан 19 В этом разделе рассматриваются контекст, основные признаки и последствия антихристианских преступлений на почве ненависти в регионе ОБСЕ. Все при- веденные в нем примеры, если не указано иное, это реальные преступления на почве ненависти в отношении христиан, о которых гражданское общество инфор- мировало БДИПЧ.21 Поскольку о преступлениях на почве ненависти в отношении христиан, как и о других преступлениях на почве ненависти, сообщают не всегда, представленные сведения не следует рассматривать как всестороннюю и полную информацию об их распространенности и масштабе — это только те случаи, о которых стало известно БДИПЧ.

I. Преступления на почве ненависти в отношении христиан в регионе ОБСЕ: контекст Преступления на почве ненависти — это уголовные деяния, совершенные по моти- ву предубеждения. Преступления на почве ненависти состоят из двух элементов: во-первых, должно иметь место уголовное правонарушение, во-вторых, субъект преступления совершает уголовно наказуемое деяние, будучи движимым мотивом предубеждения. Наличие такого мотива отличает преступления на почве нена- висти от других преступлений. На практике мотив предубеждения выражается в следующем:22

• правонарушитель умышленно выбрал своей мишенью человека на основе одно- го или нескольких защищаемых признаков (дискриминационные критерии); или

• до, во время или после преступления правонарушитель выражал враждебное отношение к защищаемым признакам человека, группы или имущества, в отно- шении которых совершил преступление (враждебное отношение является отягчающим обстоятельством).

Нападения на людей и угрозы в их адрес из-за их фактической или предполагаемой принадлежности к христианству или направленные против лиц или имущества, связанных с христианами или христианскими общинами, рассматриваются как антихристианские преступления на почве ненависти. К таким преступлениям относятся убийства, запугивания, угрозы, повреждение имущества, нападения

21 Антихристианские преступления на почве ненависти, отчет БДИПЧ ОБСЕ, 2023 г. 22 Законы о преступлениях на почве ненависти: практическое руководство. Пересмотренное издание, БДИПЧ ОБСЕ, 23 сентября 2022 г., с. 15 и 58.

20 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности с применением насилия, поджоги, ограбления или любые другие уголовные преступления, совершенные по мотиву предубеждения в отношении христиан.

Преступления на почве ненависти в отношении христиан тесно связаны с язы- ком ненависти — высказываниями, направленными на разжигание вражды или насилия по защищаемому признаку, которые рассматриваются как уголовное преступление в соответствии с национальным законодательством ряда стран. Если отправной точкой для выявления преступления на почве ненависти явля- ется совершение уголовного правонарушения, предположительно, по мотиву предубеждения, то при квалификации уголовно наказуемых ненавистнических высказываний отправной точкой является явное наличие предубеждения в отно- шении защищаемого признака в содержании публичного высказывания, которое может составлять преступление.23

С 2016 года, когда началась публикация отчетов БДИПЧ о преступлениях на почве ненависти в отношении христиан, Бюро регулярно получает сведения о таких инцидентах из более чем 30 государств-участников ОБСЕ. Эти случаи затрагивают как основные конфессии, так и христианские меньшинства в различных контек- стах.24 Преступления на почве ненависти в отношении христиан, информация о которых поступает в БДИПЧ, включают граффити и вандализм, преследования, угрозы, физическое насилие и убийства. Большинство из них связаны с нападе- ниями на места отправления культа, религиозные объекты, памятники и другие сооружения. Больше сообщений об угрозах и нападениях с применением наси- лия поступает из государств, где христиане составляют меньшинство, при этом в странах с христианским большинством чаще происходят нападения на храмы, памятники и иные объекты, связанные с христианскими общинами.25

Несмотря на то что эти данные являются важным индикатором рисков безопас- ности и общей нетерпимости в обществе, их следует интерпретировать с осто- рожностью. Учитывая тот факт, что потерпевшие часто не заявляют о подобных преступлениях, а правоохранительные органы не обеспечивают их надлежащую регистрацию, сложно составить полную картину масштаба преступлений на почве ненависти, в том числе в отношении христиан, в регионе ОБСЕ. В пра- воохранительные органы поступает мало заявлений о преступлениях на почве ненависти в отношении христиан, что может быть связано с чувством стыда, отрицания, недоверия к полиции или страха мести у пострадавших.26 Кроме того,

23 Расследование преступлений на почве ненависти и уголовно наказуемых форм языка ненависти. Прак- тическое руководство, БДИПЧ ОБСЕ, 15 ноября 2024 г., с. 17–19. 24 «[Религиозное] меньшинство — это любая группа лиц, составляющая менее половины населения на всей территории государства, члены которой имеют общие характеристики [..] религии. О меньшин- ствах и правах человека. Специальный докладчик по вопросам меньшинств, Управление Верховного комиссара ООН по правам человека. 25 Антихристианские преступления на почве ненависти, отчет БДИПЧ ОБСЕ, 2023 г. 26 Преступления на почве ненависти: предотвращение и реагирование – Методическое Руководство для НПО в регионе ОБСЕ, БДИПЧ ОБСЕ, БДИПЧ ОБСЕ, 15 октября 2009 г., с. 34–35.

ЧАСТЬ I: Понимание вызовов, связанных с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан 21 гражданское общество сталкивается с многочисленными проблемами при реги- страции и подаче заявлений о таких преступлениях. Среди них нехватка ресурсов, отсутствие эффективных механизмов взаимодействия с правоохранительными органами и ограниченные возможности для самостоятельных действий. Вместе с тем у сотрудников правоохранительных органов может не быть необходимых механизмов для регистрации преступлений на почве ненависти, а также не хватать навыков, чтобы распознать признаки таких преступлений.27 Поэтому на основании информации, поступившей в БДИПЧ, невозможно сделать однозначные выводы о масштабе преступлений на почве ненависти в отношении христиан в регионе ОБСЕ и сравнить их с другими преступлениями, совершенными по мотиву пре- дубеждения, в частности, в отношении религии или убеждений.

Крайне важно отметить, что христиане не являются однородной группой: хри- стианские общины в регионе ОБСЕ отличаются друг от друга по численности, имеют разные убеждения, практики и взгляды. Во многих государствах-участ- никах существуют разные христианские конфессии, при этом некоторые из них — особенно малочисленные — постоянно сталкиваются с нетерпимостью, дискриминацией и преступлениями на почве ненависти. Враждебное отношение нередко уходит корнями в исторические нарративы и стереотипы о христианах, которые переплетаются с узкими представлениями о национальном единстве, обвинениями в нелояльности государству и отрицанием доминирующих обще- ственных ценностей. 28 Такие нарративы, сформированные и сохранившиеся благодаря сочетанию политических, культурных, исторических и социальных факторов, позволяют лучше понять устойчивый и комплексный характер совре- менных антихристианских настроений. Из-за различия национальных контекстов и многообразия христианских общин в регионе ОБСЕ невозможно выделить общие характеристики преступлений на почве ненависти против христиан.

Новые вызовы в регионе ОБСЕ, включая межгосударственные конфликты, политическую напряженность и экономическую нестабильность, способствуют усилению уязвимости общин перед лицом преступлений на почве ненависти, поскольку создают благоприятную среду для проявлений нетерпимости. Кроме того, распространению преступлений на почве ненависти способствует отсутствие надлежащей защиты верховенства права, прав человека и принципов равенства и недискриминации. Специальный докладчик ООН по вопросу о свободе религии или убеждений отмечает:

«… широко распространенные нарушения прав человека в отношении религи- озных и мировоззренческих меньшинств способствуют созданию обстановки вседозволенности, в которой уважение к религиозным и мировоззренческим

27 Системы мониторинга и сбора данных о преступлениях на почве ненависти: Практическое руковод- ство, БДИПЧ ОБСЕ, 29 сентября 2014 г., с. 11. 28 A/HRC/55/47 Доклад Специального докладчика по вопросу о свободе религии или убеждений Назилы Ганеа, Генеральная Ассамблея ООН, 8 января 2024 г., п. 10.

22 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности меньшинствам ослабляется до такой степени, что враждебность и насилие в отношении таких групп становятся законными. Насилие в таких контекстах может совершаться государственными и негосударственными субъектами, а порой и с молчаливого согласия государства, особенно в тех случаях, когда виновные пользуются безнаказанностью».29

Совет ООН по правам человека также выразил серьезную озабоченность в связи с негативной стереотипизацией и стигматизацией религиозных или миро- воззренческих общин и отдельных лиц, особенно при поощрении со стороны правительств. 30 Таким образом, для борьбы с преступлениями на почве нена- висти в отношении христиан и обеспечения безопасности христианских общин необходимо всестороннее признание и понимание пересечения социальных, политических, правовых, религиозных и культурных контекстов в конкретной стране, а также осведомленность о вызовах, с которыми сталкиваются христиане и христианские общины.

В последние годы развитие онлайн-технологий, социальных сетей и искусственно- го интеллекта (ИИ) способствует распространению различных форм нетерпимости и дискриминации в Интернете, способных провоцировать преступления на почве ненависти, в том числе в отношении христиан. Как отмечает Офис Представителя ОБСЕ по вопросам свободы СМИ, онлайн-платформы затрудняют доступ к досто- верной информации, поскольку «их приоритетом является привлечение аудитории ради рекламных доходов в ущерб достоверности, многообразию и интересам общества».31 Социальные сети способствуют росту дискриминации, враждебности, насилия, распространению теорий заговора, поиску виновных, а также усилению социальной напряженности, связанной с религией или убеждениями. Цифро- вое пространство превратилось в благоприятную среду для распространения дезинформации и ненависти, в частности, касающейся идеологии и идентичности, с целью подстрекательства к дискриминации и насилию против религиозных или мировоззренческих общин.32 В то же время технологии генеративного ИИ, такие как боты в социальных сетях, используют группы, которые намеренно провоци- руют разногласия и нетерпимость, искажая политический дискурс и продвигая ложное представление об общественных настроениях.33

29 A/75/385 Промежуточный доклад Специального докладчика по вопросу о свободе религии или убежде- ний Ахмеда Шахида. Ликвидация всех форм религиозной нетерпимости, Генеральная Ассамблея ООН, 12 октября 2020 г., п. 30. 30 A/HRC/RES/16/18, Борьба с нетерпимостью, формированием негативных стереотипных представлений и стигматизацией, дискриминацией, подстрекательством к насилию и насилием в отношении лиц на основе религии и убеждений, Генеральная Ассамблея ООН, 12 апреля 2011 г., п. 1. 31 Инициатива «Медиа и БигТех», ОБСЕ/ПССМИ, 2024 г. 32 A/HRC/40/58 Доклад Специального докладчика по вопросу о свободе религии или убеждений, ГА ООН, 5 марта 2019 г., п. 50 и 52, и A/HRC/47/25 Доклад Специального докладчика по вопросу о поощрении и защите права на свободу мнений и их свободное выражение, ГА ООН, 13 апреля 2021 г., п. 16 и 26. 33 A/HRC/44/57 Доклад Специального докладчика по вопросу о современных формах расизма, расовой дискриминации, ксенофобии и связанной с ними нетерпимости «Расовая дискриминация и инноваци- онные цифровые технологии: правозащитный анализ», ГА ООН, 18 июня 2020 г., п. 24.

ЧАСТЬ I: Понимание вызовов, связанных с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан 23 УСЛОВИЯ, СПОСОБСТВУЮЩИЕ АНТИХРИСТИАНСКИМ ПРЕСТУПЛЕНИЯМ НА ПОЧВЕ НЕНАВИСТИ

Христианские общины становятся объектами нападений, поскольку их воспри- нимают как угрозу национальной идентичности и мирному сосуществованию. В ряде государств-участников ОБСЕ считается, что некоторые религиозные или мировоззренческие общины противостоят или угрожают общепринятым общественным ценностям и нормам, а также узкому пониманию национальной идентичности, и рассматриваются как потенциальная угроза миру и безопасности в стране. 34 Информация о таких группах, основанная на стереотипах и пред­ убеждении, способствует повышению риска ненависти на религиозной почве.35 В отдельных случаях политический дискурс и нарративы ведут к укоренению предвзятости и стереотипов в отношении христиан в публичном пространстве, например, если христианские конфессии и меньшинства называют «сектами» или «культами» с такими негативными характеристиками, как «опасные», «деструк- тивные», «экстремистские» или «тоталитарные». Европейский суд по правам человека рассматривает такую лексику как враждебную и нарушающую статью 9 Европейской конвенции. 36 Некоторые правительства отказывают отдельным религиозным или мировоззренческим общинам в регистрации либо аннулируют ее после получения, ужесточают законы о регистрации, а также требуют, чтобы ранее зарегистрированные общины регистрировались заново. 37 Христианские общины, которые не могут получить регистрацию или сохранить статус юриди- ческого лица, 38 сталкиваются с усилением социальной маргинализации и уяз- вимостью к преступ­лениям на почве ненависти, при этом есть риск, что такие инциденты не будут зарегистрированы как антихристианские из-за отсутствия у общин правового статуса. Кроме того, негативные стереотипы и подозрения в отношении недавно созданных христианских общин могут усиливаться, если такие группы приглашают иностранных миссионеров или поддерживают связи со своими зарубежными организациями. В таких случаях государства нередко высылают иностранных миссионеров из страны.39

34 БДИПЧ ОБСЕ, Свобода религии или убеждений и безопасность. Руководство по вопросам политики, c. 29. 35 ГА ООН, A/HRC/44/57, п. 52. 36 Лила Фёрдеркрайс и другие против Германии, жалоба № 58911/00, ЕСПЧ, 6 ноября 2008 г., Центр обществ сознания Кришны в России и Фролов против России, жалоба № 37477/11, ЕСПЧ, 23 ноября 2021 г. и Тончев и другие против Болгарии, жалоба № 56862/15, ЕСПЧ, 13 декабря 2022 г. 37 Свобода религии или убеждений и безопасность. Руководство по вопросам политики, БДИПЧ ОБСЕ, с. 29. 38 Подробнее см. Руководящие принципы относительно правосубъектности религиозных общин и общин, придерживающихся определенных убеждений, БДИПЧ ОБСЕ, 4 февраля 2015 г. 39 Там же., с. 64.

24 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности Австрия, 9 мая 2023 года. Христианский миссионер, который занимался распространением Библий, неоднократно сталкивался с угрозами и анти- христианскими оскорблениями в районе Вены, где большинство населения составляют мусульмане. На его книжном прилавке были размещены постеры с цитатой «Иисус сказал ему: Я есмь путь и истина и жизнь (Иоанна 14:6)». Толпа напала на его прилавок, Библии были украдены. Потерпевший слышал, как преступники говорили: «Христос не Бог». Ранее в том же месте ему угро- жала группа людей, при этом один из мужчин изобразил жест, имитирующий перерезание горла.

Испания, 17 ноября 2022 года. Во время религиозного мероприятия на улице к трем членам общины Свидетелей Иеговы, двум женщинам и мужчине, подошел человек, назвавшийся католиком, и потребовал показать ему их ре- лигиозные книги. Затем он разорвал книги, стал оскорблять людей и угрожать нанесением ударов по голове. В конце правонарушитель ударил мужчину в грудь и нанес ему травму, которая потребовала медицинской помощи.

Турция, 18 декабря 2023 года. Пастору протестантской церкви в Стамбуле угрожали по телефону, а затем потребовали эвакуировать церковь. Вскоре после этого указатель на церкви был поврежден ножом, а табличка с названием уничтожена. Это был один из многочисленных случаев подобных угроз в адрес церкви.

Примеры из отчета БДИПЧ о преступлениях на почве ненависти

Напряженность между христианскими общинами может стать дополнитель- ным фактором, способствующим росту антихристианских преступлений на почве ненависти. Враждебность или конфликты в рамках одной религиозной или культурной общины возникают по ряду причин, включая историческое соперничество, политические союзы, различия в толкованиях, доктринах или практиках. Такая напряженность может принимать разные формы. Кроме того, малочисленные или менее укоренившиеся общины христианских меньшинств (например, Свидетели Иеговы или Церковь Иисуса Христа Святых последних дней) могут сталкиваться с дискриминацией или насилием со стороны более крупных, влиятельных и авторитетных христианских общин, особенно если они недавно появились в стране или их практики и убеждения считаются еретическими или отступническими.40

40 Например, деятельность группы «Свидетели Иеговы» запрещена в 34 странах мира. См. ГА ООН A/75/385, п. 24.

ЧАСТЬ I: Понимание вызовов, связанных с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан 25 Грузия, 12 октября 2023 года. Женщины из общины Свидетелей Иеговы столкнулись с угрозами и попытками нападения со стороны мужчины, который оскорбил их в связи с их религиозной деятельностью на улице. Правонарушитель читал православные молитвы, а также ударил по прилавку с религиозной литературой и повредил его. Этот случай был зарегистрирован полицией, мужчина получил штраф.

Украина, 17 октября 2024 года. Монах получил серьезные травмы в ходе жестокого нападения последователей Православной церкви Украины на кафедральный собор Украинской православной церкви в Черкассах. Ему потребовалось несколько операций, чтобы снова самостоятельно ходить. Это нападение осудили представители местных церквей.41

Примеры из отчета БДИПЧ о преступлениях на почве ненависти, если не указано иное

Напряженность между христианскими и нехристианскими религиозными или мировоззренческими общинами, часто обусловленная идеологически- ми, политическими и историческими факторами, также способствует росту антихристианских преступлений на почве ненависти. На фоне вооруженных конфликтов и других кризисов в области безопасности как государственные, так и негосударственные субъекты целенаправленно преследуют религиозные или мировоззренческие меньшинства или используют религиозную идентичность для продвижения своих интересов, даже если религия не является главным фактором этих событий. В таких условиях акты вандализма и религиозное преследование могут стать методами ведения войны. Такая тактика приводит к разрушению христианских мест отправления культа, осквернению кладбищ, угрозам и насилию в отношении духовенства и верующих. Эти действия усугубляют существующее неравенство на основе религии или убеждений, а также таких пересекающихся характеристик, как этническая принадлежность, национальность и пол.42 Насилие, основанное на религии или связанное с ней, может возникать из-за восприятия христианства как конкурентной, низшей или враждебной веры, часто на фоне

41 Монах не может ходить после жестокого нападения на собор в Черкассах, Православное христианство, 14 октября 2024 года. В Украине православные христиане принадлежат либо к Украинской православ- ной церкви, которая традиционно сотрудничает с Русской православной церковью в Москве, либо к независимой Православной церкви Украины. В 2024 году Украина приняла закон о запрете религи- озных организаций, связанных с Россией, направленный против Украинской православной церкви. См.: Запрет на деятельность церквей, связанных с Москвой, будет иметь серьезные последствия, Фонд Карнеги за международный мир, 4 сентября 2024 г. * В тексте настоящего документа все упоминания Косово, будь то территории, институты или население, следует понимать в полном соответствии с Резолюцией 1244 Совета Безопасности ООН. 42 A/HRC/49/44 Права лиц, принадлежащих к религиозным или конфессиональным меньшинствам, в ситуациях конфликта или отсутствия безопасности. Доклад Специального докладчика по вопросу о свободе религии или убеждений Ахмеда Шахида, Генеральная Ассамблея ООН, 3 июня 2022 г., пп. 16, 19 и 71.

26 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности насильственного экстремизма, 43 исторического недовольства и геополитической напряженности. Например, в крайней экстремистской риторике христиан иногда изображают как «неверных» и «врагов ислама», которых следует подчинить.44

Франция, 7 февраля 2023 года. В Париже в один день несколько священников получили угрозы расправы от мужчины, связанного с исламской экстремист- ской группой. Сотрудник церкви Сен-Сюльпис сообщил об этом властям. Также сообщалось, что мужчина угрожал священнику в приходе Сен-Жермен-де-Пре. В ходе расследования выяснилось, что парижская полиция знала его и рассма- тривала как потенциальную угрозу национальной безопасности.

Косово*, 14 мая 2024 года. Сербская православная церковь возле города Пея (Печ) была осквернена неизвестными, которые проникли внутрь и нанесли граффити с надписями «Аллаху Акбар» и «Уберите эту церковь отсюда, здесь живут только мусульмане!». Этот инцидент произошел после решения властей Косово запретить въезд в страну патриарху и епископам Сербской православ- ной церкви.45

Испания, 25 января 2023 года. Мужчина выкрикивал антихристианские оскорбления, убил алтарника, ранил священника и нанес ранения мачете троим прихожанам в ходе нападения на две католические церкви в Альхесирасе после вечерней мессы. Во время атаки были уничтожены религиозные предметы; священник был госпитализирован с тяжелыми ранениями шеи. Полиция сообщила о том, что следила за нападавшим и готовилась его депортировать. В своем постановлении Верховный суд Испании подтвердил, что это нападение можно классифицировать как «целенаправленную джихадистскую атаку».

43 Термин «экстремизм» отличается неточностью и не имеет общепринятого определения, что дает про- стор для слишком широких и расплывчатых толкований и делает возможным произвольное примене- ние закона. В соответствии с обязательствами ОБСЕ терроризм и насильственный экстремизм не могут и не должны ассоциироваться с какой-либо «расой», этнической принадлежностью, национальностью или религией. Свобода религии или убеждений и безопасность. Руководство по вопросам политики, БДИПЧ ОБСЕ, с. 31. 44 Так называемое «Исламское государство» нападало на немусульман, включая христиан и езидов. Под- робнее о его идеологической основе и уничтожении см. Paul Burke, Global Jihadist Terrorism [Глобальный джихадистский терроризм], (Cheltenham UK and Northampton USA: Edward Elgar Publishing, 2021). 45 Осквернение сербской православной церкви около города Печ, заявление Рашко-Призренской епархии Сербской православной церкви, 14 мая 2024 г.

ЧАСТЬ I: Понимание вызовов, связанных с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан 27 Турция, 28 января 2024 года. Двое вооруженных людей напали на католиче- скую церковь в Стамбуле во время утренней мессы. В результате нападения погиб один человек. В обвинительном заключении арестованные лица названы членами группировки «Исламское государство».46

Примеры из отчетов БДИПЧ о преступлениях на почве ненависти, если не указано иное

В особенно сложном и уязвимом положении оказываются лица, которые переходят в христианство. Такие люди сталкиваются с различными проявле- ниями враждебности, включая преступления на почве ненависти. Нетерпимость к таким действиям зависит от общественных норм, а также общего политического и культурного контекста. Риски для женщин, принимающих христианство, особенно высоки, поскольку они могут подвергнуться наказанию со стороны членов семьи, в том числе физическому насилию, если об их переходе в другую веру станет известно. Поскольку жертвы боятся заявлять о таких случаях, насилие со стороны родственников часто остается скрытым, что значительно затрудняет доступ пострадавших к правосудию и службам поддержки.47 С аналогичными проявлениями враждебности сталкиваются христиане, которые переходят из одной христианской конфессии в другую или выходят из христианства.

Казахстан, 30 июня 2021 года. В Шымкенте женщине из общины Свидетелей Иеговы угрожал ножом ее муж, который неоднократно избивал и душил ее на почве религиозных убеждений. Затем ее похитили и увезли в мечеть для принудительного обращения в другую религию. Узнав о религии потерпевшей, полиция отказалась вмешиваться.

Узбекистан, 7 мая 2021 года. В Карши муж избил жену, принадлежащую к Свидетелям Иеговы, за изучение и преподавание Библии своим детям. У потерпевшей была диагностирована перфорация барабанной перепонки.

Примеры из отчета БДИПЧ о преступлениях на почве ненависти

Моральные принципы некоторых христиан повышают их уязвимость к пре- ступлениям на почве ненависти. Из-за моральных принципов в отношении ряда социальных, культурных и политических вопросов христиане могут стать мише- нью для ненависти, особенно в обществе, где такие вопросы являются острыми

46 В Турции арестован подозреваемый в нападении на церковь в Стамбуле, связанный с «Исламским государством», Reuters, 14 сентября 2024 г. 47 Преследование христианских женщин и девочек, Open Doors, 2022 г., с. 6 и 13.

28 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности и вызывают разногласия. Речь идет о таких вопросах, как гендерная идентичность, права ЛГБТИ, аборты, отказ от воинской службы или использования оружия по убеждениям, а также отказ отдавать честь национальному флагу или исполнять национальный гимн.

Исландия, 25 июля 2022 года. Неизвестный испортил радужный флаг, изо- браженный перед церковью в Граварвогюре. На изображение была нанесена надпись Левит 20:13, которая отсылает к тексту из Библии: «Если кто ляжет с мужчиной, как с женщиной, то оба они сделали мерзость; да будут преданы смерти; кровь их на них». Церковь осудила этот акт вандализма и выпустила заявление: «В церкви Граварвогюра мы следуем заветам Иисуса Христа, который учил нас любить друг друга. Мы верим, что каждый человек является возлюб­ ленным творением Бога и имеет право жить той жизнью, для которой он/она был(а) создан(а)». Этот инцидент был одним из серии нападений на церковь.

Таджикистан, январь 2020 года. Мужчину из общины Свидетелей Иеговы, от- казавшегося от воинской службы по убеждениям, содержали в воинской части недалеко от Душанбе в ожидании суда. Там его пытали шесть солдат: после того как он отказался надеть военную форму, его бросили на пол, били по почкам, выкручивали руки за спиной, прижимали голову армейским ботинком к полу, зажимали шею коленями, снимали с него брюки и пытались насильно надеть на него военную форму. Во время нападения пострадавший потерял сознание и получил травмы. Этот случай был одним из серии аналогичных инцидентов с последователям Свидетелей Иеговы, которые отказались от воинской службы по убеждениям.

США, 28 июня 2022 года. Сотрудница католической церкви в городе Белвью подверглась нападению со стороны трансгендерной женщины (биологический мужчина, идентифицирующий себя как женщина), которая напала на нее с камнем и баллончиком краски. Нападавшая повредила дверь церкви, раз- била стекло и нанесла на стену оскорбительные антихристианские надписи, в частности, «лжецы», «религия ненависти», «горите в вашем фальшивом аду» и «женоненавистники». После задержания она признала вину в ванда- лизме и нападении на человека. Следствие установило, что женщина была возмущена отменой Верховным судом США за неделю до инцидента решения по делу «Роу против Уэйда», согласно которому право на аборт не является конституционным.

Примеры из отчета БДИПЧ о преступлениях на почве ненависти

ЧАСТЬ I: Понимание вызовов, связанных с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан 29 ИНТЕРСЕКЦИОНАЛЬНОСТЬ

Понятие интерсекциональности связано с определением и пониманием того, как пересекающиеся аспекты идентичности человека, включая гендер, «расу»,48 этниче- скую принадлежность, социальный класс, религию или убеждения, инвалидность, сексуальную ориентацию, гендерную идентичность, возраст и миграционный статус, формируют уникальный опыт дискриминации, ограничений или приви- легий. В рамках интерсекциональности эти характеристики не рассматриваются изолированно — данный подход подчеркивает их сложное взаимодействие и неде- лимость. Такой подход особенно важен для признания опыта тех, кто находится в наиболее маргинализированном положении в обществе, поскольку такие группы могут сталкиваться с множественными и усугубляющимися формами неравенства и дискриминации.49

Люди становятся жертвами преступлений на почве ненависти из-за нескольких аспектов их идентичности, и это может усугубить вред, который им наносится.50 Интерсекциональный подход к пониманию таких преступлений обеспечивает учет совокупных пересекающихся последствий разных форм дискриминации. Такой подход не только позволяет лучше понять опыт жертв, но и повышает качество сбора данных. Он предполагает не просто регистрацию нескольких мотивов преступления, но и анализ того, как эти мотивы взаимодействуют и усиливают друг друга, формируя особые уникальные модели дискриминации или привилегий. Применение интерсекционального подхода позволяет принимать более продуманные и эффективные меры реагирования на преступления на почве ненависти благодаря более глубокому пониманию сложных реалий, с которыми сталкиваются жертвы.

Ниже приведены примеры антихристианских преступлений на почве ненависти с пересекающимися мотивами:

Гендерный аспект в преступлениях на почве ненависти: преступления на почве ненависти в отношении исповедующих христианство мужчин и женщин, маль- чиков и девочек отличаются в зависимости от пола жертвы. В особенно уязвимом положении находятся христианские женщины, которые сталкиваются с насилием на религиозной почве в семье. Помимо того, что они подвергаются нападкам после перехода в христианство, сообщается о принудительных браках, домашнем аресте,

48 Использование термина «раса» в настоящем руководстве не подразумевает одобрения БДИПЧ какой- либо теории, основанной на существовании различных рас. Этот термин широко используется как в международных стандартах в области прав человека, так и в национальном законодательстве. Здесь он используется для того, чтобы обеспечить защиту от преступлений на почве ненависти лиц, оши- бочно воспринимаемых как принадлежащих к другой «расе». 49 Руководство и набор инструментов по интерсекциональности. Интерсекциональный подход, кото- рый позволит не оставить никого без внимания, Партнерство ООН по поощрению прав инвалидов и «ООН-Женщины», 2022 г., с. 8. 50 Понимание потребностей жертв преступлений на почве ненависти, БДИПЧ ОБСЕ, 7 сентября 2020 г., с. 11.

30 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности похищениях, унижениях, изоляции, а также о сексуальном и психологическом насилии в отношении женщин-христианок в некоторых государствах-участниках. В частности, в Центральной Азии сообщается о случаях, когда женщин и девочек, перешедших в христианство, заставляли выходить замуж за мусульман.51

«[Когда муж нашел мою Библию], он несколько часов избивал меня, бил по лицу, рукам и ногам, оскорблял меня и говорил, что я предала его и настоящего бога. Он сказал, что он обеспечивает меня и детей и только он может решать, в какого бога мне верить. В душе я знала, что страдаю не напрасно. Я страдаю во имя Иисуса Христа».52

Одежда, которая ассоциируется с определенной религией или убеждениями, может стать поводом для гендерных преступлений на почве ненависти в отношении христиан, независимо от религии, которую в реальности исповедует жертва. Например, объектами таких преступлений становятся монахини или люди в церковной одежде.

Австрия, 30 октября 2020 года. В автобусе в Граце молодой мужчина ударил по голове 76-летнюю католическую монахиню. В результате нападения у нее выпал слуховой аппарат.

Испания, 9 декабря 2023 года. Мужчина угрожал убийством группе последова- телей Свидетелей Иеговы, осуществлявших религиозную деятельность на улице в Санта-Крус-де-Тенерифе. Он напал на женщину из группы и демонстрировал ей половые органы; бросал камни в членов группы и их стенды с религиозной литературой и поджег один из них. Об инциденте сообщили в полицию.

Из отчета БДИПЧ о преступлениях на почве ненависти

Предубеждения на этнической и расовой почве: христиане из отдельных этни- ческих или национальных групп часто становятся жертвами преступлений на почве ненависти, в которых сочетаются антихристианские и расистские мотивы. В этнически однородных странах людей, имеющих внешние или культурные характеристики большинства населения, но принадлежащих к христианскому меньшинству, могут воспринимать как «предателей» национальной идентичности, в отличие от представителей этнических меньшинств, имеющих внешние отличия.

51 Преследование христианских женщин и девочек, Open Doors, с. 4–6 и 8. 52 Заявление женщины из Центральной Азии, перешедшей из ислама в христианство. Ее муж узнал об этом, и ей пришлось бежать. См. Преследования в Узбекистане OpenDoors, 2025 г.

ЧАСТЬ I: Понимание вызовов, связанных с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан 31 В некоторых странах к христианским общинам лиц африканского происхождения и к христианским группам, преимущественно состоящим из белых, относятся по-разному и, соответственно, они сталкиваются с разными рисками.

«В Швеции чернокожие христиане часто сталкиваются с дискриминацией в конкретных ситуациях. В частности, сообщалось о случаях агрессии в отно- шении чернокожих во время религиозной деятельности, например уличной проповеди или раздачи листовок с информацией о мероприятиях для христи- ан-африканцев. Некоторые люди открыто заявляют о том, что чернокожие христиане не вправе рассказывать белым людям о Евангелии, и иногда такое мнение приводит к конфликтам. Чернокожих христиан окружают группы белых, такой конфликт может перерасти в насилие». — Д-р Анна Кубаи, доцент, член Группы экспертов БДИПЧ по вопросам свободы религии или убеждений53

«Никаких юридических или теологических препятствий для полноценного участия англиканцев [из числа этнических меньшинств Соединенного Коро- левства/ большинства мирового населения] в жизни англиканской церкви нет. Время от времени выносятся соответсвующие рекомендации, но до сих пор этого не произошло. Мы считаем, что из-за отсутствия намерения или низкого приоритета этого вопроса, а также (теперь признанного) институциональ- ного расизма церковь многое теряет на фоне недостаточного присутствия всех своих членов на всех уровнях церковной жизни». — Рабочая группа архиепископов по борьбе с расизмом54

Христиане из числа коренных народов сообщают о маргинализации и преследо- ваниях за попытки соединить христианскую веру с традициями своих народов. Такие инциденты происходят как в общинах, так и за их пределами. В некоторых странах попытки интеграции христианства и духовных практик коренных наро- дов сталкиваются с сопротивлением, стигматизацией или даже официальным запретом со стороны религиозных организаций.55

Канада, 21 июня 2021 года. В Национальный день коренных народов на терри- тории двух резерваций были сожжены католические церкви. Эти инциденты

53 Заявление на основе интервью в Стокгольме в 2024 году предоставлено БДИПЧ для использования в настоящем руководстве. 54 От сожалений к действиям, Рабочая группа архиепископов по борьбе с расизмом, Церковь Англии, 2020 г., с. 20. 55 A/77/514 Промежуточный доклад Специального докладчика по вопросу о свободе религии или убежде- ний Ахмеда Шахида. Коренные народы и право на свободу религии или убеждений, Генеральная Ассамблея ООН, 10 октября 2022 г., п. 38 и 45.

32 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности произошли вскоре после сообщений об обнаружении останков 215 детей из числа коренного населения возле бывшей католической школы-интерната. Глава пентиктонской индейской общины заявил:

«У нас смешанные чувства. Я вижу, что в нашей общине много гнева […] [но] эта церковь стоит здесь с 1911 года. Она была важна для нашей общины. Многие были прихожанами и участвовали в службах. Некоторые из наших старейшин любят эту церковь и сегодня они очень расстроены».56

Турция, 8 мая 2020 года. Совершена попытка поджога армянской апостоль- ской церкви. Мужчина, пытавшийся поджечь ворота церкви, объяснил свои действия тем, что армяне виноваты в распространении вируса COVID-19.

США, 9 января 2022 года. Прихожанам методистской церкви с исторически афроамериканским составом в Де-Мойне, Айова, поступили угрозы взорвать церковь. В то время в стране происходили подобные инциденты. Данный случай был квалифицирован как преступление на почве ненависти. Община выпустила заявление, в котором отмечалось, что мотивом преступления была не только религиозная, но и расовая ненависть.

Из отчета БДИПЧ о преступлениях на почве ненависти

Беженцы и мигранты: мигранты и беженцы-христиане в регионе ОБСЕ сталки- ваются с преступлениями на почве ненависти, мотивированными как религиоз- ными предубеждениями, так и враждебностью в силу их статуса приезжих или неграждан. Перешедшие в христианство из стран за пределами региона ОБСЕ сообщают об угрозах и нападениях с применением насилия со стороны мигрантов, принадлежащих к другим религиям. Такие инциденты часто происходят в центрах размещения мигрантов или беженцев, где люди из разных культур длительное время живут вместе в условиях ограниченного личного пространства. В такой ситуации неопределенность, изоляция, подавленность и напряженность провоци- руют различные инциденты на почве предубеждений, как правило, в отношении групп, считающихся уязвимыми. Учитывая тот факт, что многие из пострадавших спасаются от преследований в стране происхождения, преступления на почве ненависти могут усугубить перенесенную ими травму и повысить необходимость оказания им услуг по поддержке.

56 Monique Tamminga, Penticton band chief condemns suspicious burning of 2 Catholic churches [Глава индей- ской общины осудил поджог двух католических церквей], Penticton Western News, 21 June 2021.

ЧАСТЬ I: Понимание вызовов, связанных с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан 33 Армения, 17 июля 2022 года. Проситель убежища из Ирана стал жертвой напа- дения. Двое мужчин набросили ему на голову одеяло и избили его за то, что он перешел из ислама в христианство. Мужчина сообщил, что нападавшие угрожали тем, что «это не первый и не последний раз» и что они «отправят его труп в Иран».

Австрия, 23 сентября 2021 года. Священникам и сотрудникам католической епархии угрожали примерно 15 человек в капюшонах из праворадикальной группировки, пропагандирующей ненависть, которые ворвались в их офисное помещение с плакатами, листовками и мегафонами в знак протеста против под- держки епархией мемориала в память о мигрантах, погибших в Средиземном море.

Германия, 20 мая 2022 года. Двое Свидетелей Иеговы, беженец из Украины и 83-летняя женщина, были вынуждены покинуть приют для беженцев. Пожилая женщина подверглась физическому насилию: владелица приюта столкнула ее со стула. Этот инцидент произошел после того, как она узнала о религиозной принадлежности пострадавших.

Из отчета БДИПЧ о преступлениях на почве ненависти

Сексуальная ориентация и гендерная идентичность: христиане, принадлежащие к ЛГБТИ, сталкиваются с особыми видами преступлений на почве ненависти, в которых антихристианские предубеждения сочетаются с гомофобией или трансфобией, в частности, в тех случаях, когда их сексуальная или гендерная иден- тичность рассматривается как нечто, противоречащее религиозным ценностям. С повышенным риском сталкиваются ЛГБТИ-христиане из числа мигрантов или принадлежащие к некоторым этническим группам.

Эстония, 11 июня 2023 года. Эстонская организация «Объединение хри- стиан-геев» провела в центре Таллина мероприятие «Балтийский прайд» с участием финского пастора-гомосексуала. К ним подошел молодой человек и попросил участников указать ему на «пастора-гея», затем напал на него и нанес ему несколько ударов кулаками в лицо и голову. Когда один из членов группы оттащил нападавшего, тот метнул в пастора нож, ранив другого члена общины. Нападавший кричал: «Бог ненавидит гомосексуалов». Члены общины удерживали нападавшего до прибытия полиции. Пострадавшие были достав- лены в больницу, пастор получил переломы лицевых костей, два человека получили легкие травмы. После инцидента пастор написал в соцсетях о «боли, причиненной меньшинствам во имя Бога» и поблагодарил власти, медицин- ских работников и прохожих, которые оказали ему помощь. В заключение он добавил: «Мы никогда не позволим ненависти победить».

Из отчета БДИПЧ о преступлениях на почве ненависти

34 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности II. Преступления на почве ненависти в отношении христиан в регионе ОБСЕ: основные признаки 57 Многие признаки преступлений на почве ненависти в отношении христиан схожи с признаками других преступлений на почве ненависти, в частности антимусуль- манских или антисемитских преступлений.58 Важно помнить о том, что преступ­ ления на почве ненависти совершаются по ряду причин:59

• неприязнь или зависть, давление группы или поиски острых ощущений;

• враждебные мысли или чувства по отношению к той группе, к которой при- надлежит жертва, при отсутствии таких чувств по отношению к конкретной жертве;

• враждебность по отношению ко всем лицам, которых правонарушитель считает не входящими в ту группу, к которой принадлежит он сам;

• в более широком понимании объект может символизировать принципы или ценности, против которых выступает правонарушитель, включая гендерное равенство, многообразие или мультикультурализм;

• сочетание нескольких причин.

К антихристианским преступлениям на почве ненависти относятся угрозы или нападения в связи с реальной или предполагаемой принадлежностью человека к христианству, а также нападения на людей и имущество, которые связаны с христианами, их общинами или организациями. С учетом многообразия христи- анских общин в регионе ОБСЕ, преступления, мотивированные предубеждением против христиан, могут принимать различные формы и могут быть направлены против лиц, принадлежащих как к основным конфессиям, так и к религиозным меньшинствам. Жертвами таких преступлений становятся их-за христианской идентичности, веры или религиозных обрядов, а также из-за того, что правона- рушители связывают их конфессию или религиозные практики с определенными характеристиками, включая принадлежность к этнической группе.

57 Информационный бюллетень БДИПЧ призван помочь заинтересованным сторонам в понимании, выяв- лении и реагировании на преступления на почве ненависти в отношении христиан. Публикация доступна на семи языках. См. Преступления на почве ненависти против христиан, БДИПЧ, 21 июля 2018 г. 58 Подробнее см. БДИПЧ ОБСЕ, Понимание сути преступлений на почве антисемитизма и БДИПЧ ОБСЕ, Понимание сути антимусульманских преступлений на почве ненависти 59 Законы о преступлениях на почве ненависти, БДИПЧ ОБСЕ, с. 17.

ЧАСТЬ I: Понимание вызовов, связанных с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан 35 Преступления на почве ненависти в отношении христиан могут быть направлены против зданий или учреждений, включая христианские места отправления куль- та, кладбища, памятники или частные объекты, связанные с христианами или христианством. Распространенными методами преследования или запугивания христиан являются вандализм, нанесение граффити или осквернение культовых сооружений.

ИНДИКАТОРЫ ПРЕДУБЕЖДЕНИЯ

Индикаторы предубеждения — это «объективные факты, обстоятельства или закономерности, сопутствующие преступному деянию (деяниям), которые сами по себе или в совокупности с другими фактами или обстоятельствами указывают на то, что действия преступника были мотивированы, полностью или частично, пре- дубеждением в какой-либо форме».60 Таким образом, индикаторы предубеждения служат ключевым инструментом для выявления преступлений на почве ненависти.

В ходе взаимодействия с лицами, пострадавшими в результате преступлений на почве ненависти, в частности, в отношении христиан, правоохранительным органам необходимо фиксировать и документировать все мотивы и индикаторы предубеждения.61 Индикаторы предубеждения — это ценный инструмент для правоохранительных органов, прокуратуры и гражданского общества, который позволяет оценить вероятность того, что преступление, о котором им сообщили, является преступлением на почве ненависти. Однако сами по себе они не доказы- вают, что мотивацией преступника стало предубеждение. Индикаторы использу- ются как отправная точка, позволяющая запустить процесс поиска доказательств в рамках профессионального и тщательного расследования.62 Не все индикаторы предубеждения могут использоваться в качестве доказательства в суде.63 Ниже перечислены основные категории индикаторов предубеждения в преступлениях на почве ненависти, а также примеры их выявления в антихристианских престу- плениях на почве ненависти.

60 Массачусетский протокол по расследованию преступлений на почве предубеждений, упоминаемый в практическом руководстве БДИПЧ ОБСЕ Системы мониторинга и сбора данных о преступлениях на почве ненависти, с. 15. 61 См. также Совершенствование процесса регистрации преступлений на почве ненависти правоохра- нительными органами: основные руководящие принципы, Группа высокого уровня ЕС по борьбе с расизмом, ксенофобией и другими формами нетерпимости, декабрь 2017 г. 62 Использование индикаторов предубеждения: практическое пособие для полиции, БДИПЧ ОБСЕ, 2017 г., с. 4. 63 Например, когда жертва или свидетель не готовы давать показания по поводу индикатора преду- беждения или когда косвенные доказательства на основе индикаторов предубеждения недопустимы в конкретной юрисдикции или не могут использоваться в качестве доказательств.

36 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности Основные категории индикаторов предубеждения

1. Мнение потерпевшего, свидетелей или экспертов 2. Высказывания, письменные заявления, жесты или граффити 3. Этнические, религиозные или культурные различия между преступником и жертвой 4. Организованные группы, пропагандирующие ненависть 5. Место и время совершения преступления 6. Более масштабные схемы и повторение преступлений или инцидентов, имевших место в прошлом 7. Характер насилия 8. Отсутствие других мотивов

МНЕНИЕ ПОТЕРПЕВШЕГО, СВИДЕТЕЛЕЙ И ЭКСПЕРТОВ

Мнение потерпевших крайне важно для выявления преступлений на почве ненависти. Если у жертвы или свидетелей сложилось впечатление, что мотивом преступника было предубеждение в отношении христиан, то данный инцидент должен расследоваться как преступление на почве ненависти. Помимо этого, мотив предубеждения, который может быть неочевидным для потерпевшего лица или свидетелей, может быть выявлен третьей стороной, например, организацией гражданского общества, независимым экспертом или христианской общиной. В таком случае в качестве индикатора предубеждения может быть указано мнение сотрудника правоохранительных органов, если он считает, что данное преступле- ние потенциально является преступлением на почве ненависти.

Латвия, 23 июля 2023 года. Мужчина в маске совершил акт вандализма в лю- теранской церкви в Риге. Он повредил купель и икону, рассыпал песок и вылил воду. Кроме того, он пригрозил сотруднице церкви физической расправой, если она вызовет полицию, а также угрожал убийством настоятелю. По мнению настоятеля, нападение могло быть совершено на почве ненависти к христиан- ской вере. Сотрудники правоохранительных органов начали расследование и арестовали нападавшего.

Из отчета БДИПЧ о преступлениях на почве ненависти

ЧАСТЬ I: Понимание вызовов, связанных с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан 37 Высказывания, письменные заявления, жесты или граффити

Лица, совершающие преступления на почве ненависти, часто демонстрируют свое предубеждение до, во время или после совершения преступления, чтобы послать сигнал жертве, общине или обществу в целом. Такие послания в форме оскор- блений, высказываний или граффити являются убедительным доказательством мотива предубеждения. Кроме того, следует определить, носит ли мотив преступ­ ления интерсекциональный характер, т.е. сочетает предубеждение в отношении христиан, а также в отношении таких признаков, как пол, сексуальная ориентация, миграционный статус или инвалидность жертвы. Для выявления преступлений на почве ненависти в отношении христиан можно использовать следующие вопросы:

• Имели ли место какие-либо высказывания, жесты или заявления со стороны подозреваемого о предполагаемой принадлежности потерпевшего лица к хри- стианству, христианской общине или христианской организации? Следует учитывать, что фразы и отсылки могут иметь разное значение в зависимости от христианской конфессии (см. Приложение 2).

• Разместил ли подозреваемый в социальных сетях «манифест», указывающий на то, что мотивом преступления является предубеждение в отношении христиан?

• Есть ли на месте преступления надписи, рисунки, знаки, символы или граф- фити, которые говорят о предубеждении в отношении христиан? Например, антирелигиозные символы (сатанистские или анархистские) или послания, оскорбляющие структуры, доктрину или учения христианской общины (например, «Сжечь церковь — это единственный путь к свободе»).

• В случае, если преступление совершено в отношении объекта, имеющего религиозное или культурное значение, обнаружены ли на месте преступления оскорбительные предметы (например, моча или фекалии); осквернены ли предметы, имеющие религиозное значение для христианской общины?

Грузия, 7 июля 2023 года. Когда две женщины из общины Свидетелей Иеговы осуществляли религиозную деятельность на улице, женщина стала бросать в них камни и выкрикивать оскорбления в адрес Свидетелей Иеговы. В ходе атаки нападавшая нанесла одной из жертв удары палкой по животу и ногам.

38 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности Испания, 21 июля 2022 года. Католический священник получил письмо с угрозами и отсылками к историческим преследованиям католиков в стране. Преступник написал: «Вы будете гореть, как в 36-м». Он имел в виду начало гражданской войны в Испании в 1936 году, когда тысячи священников, монахов и монахинь были убиты, а церкви сожжены.

Из отчета БДИПЧ о преступлениях на почве ненависти

Этнические, религиозные или культурные различия между преступником и жертвой

Этнические, религиозные или культурные различия между преступником и жерт- вой могут указывать на наличие предубеждения. В частности, это касается случаев, когда потерпевшие могут быть идентифицированы как члены определенной группы, например, по религиозной одежде. Следующие вопросы помогают оценить контекст преступления и определить, мотивировано ли оно предубеждением в отношении христиан:

• Поддерживает ли правонарушитель какую-либо группу, известную своим враждебным отношением к христианам или конкретной христианской конфессии?

• Легко ли было определить христианскую идентичность жертвы по внешнему виду (крест на шее или церковное облачение)?

• Принадлежит ли пострадавший к духовенству (священник, монахиня)?

• Произошло ли нападение в тот момент, когда пострадавший рассказывал о своей вере или раздавал религиозную литературу?

• Был ли пострадавший лицом, сменившим веру и перешедшим в христианство?

• Было ли преступление направлено против лица, явным образом защищав- шего права христиан или христианских общин? Например, представителя общины, защитника прав человека или прав христиан.

• Участвовало ли потерпевшее лицо в момент инцидента в мероприятии хри- стианской общины или организации, которую можно было рассматривать как связанную с христианской общиной?

ЧАСТЬ I: Понимание вызовов, связанных с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан 39 Казахстан, 24 февраля 2023 года. Двое мужчин избили, нанесли удары в живот, а также угрожали последователю Свидетелей Иеговы, осуществлявшему рели- гиозную деятельность около жилого дома в Караганде. Нападавшие удерживали мужчину в течение 20 минут и угрожали ему.

Польша, 28 мая 2023 года. Мужчина выкрикивал антихристианские оскорбле- ния и нанес удары по затылку и по лицу 30-летнему католическому священнику, одетому в церковную одежду, в результате чего он получил легкие травмы. Инцидент произошел, когда пострадавший возвращался с воскресной утренней мессы.

Из отчета БДИПЧ о преступлениях на почве ненависти

Организованные группы, пропагандирующие ненависть

Не все преступления на почве ненависти совершаются организованными груп- пами, но члены таких групп или связанные с ними лица часто бывают причастны к подобным инцидентам. Организованные группы играют особую роль в контексте христианских меньшинств и в странах с христианским меньшинством населения. Утвердительный ответ на любой из следующих вопросов свидетельствует о нали- чии предубеждения:

• Является ли подозреваемый членом группы, пропагандирующей ненависть в отношении христиан?

• Указывают ли биография или судимость подозреваемого на его причастность к аналогичной антихристианской деятельности, например, нападениям на другие общины?

• Демонстрировал ли правонарушитель в социальных сетях поддержку какой-ли- бо организации, пропагандирующей ненависть в отношении христиан?

• Были ли во время инцидента замечены предметы или символы, связанные с группами, пропагандирующими ненависть в отношении христиан (оскор- бительные граффити, татуировки)? Следует учитывать, что татуировки могут иметь разные значения: принадлежность к какой-либо группе, политические взгляды, личные предпочтения или влияние моды.

• Размещала ли недавно какая-либо организованная группа, пропагандирующая ненависть, заявления с угрозами в адрес христианских лиц или общин? Заяв- ляла ли какая-либо подобная организация о своей причастности к данному преступлению впоследствии?

40 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности • Произошел ли инцидент во время или сразу после мероприятия, организован- ного группой, пропагандирующей ненависть, например публичного собрания или других мероприятий этой группы вблизи места происшествия?

Германия, 8 января 2023 года. Мужчина угрожал убийством женщине из об- щины Свидетелей Иеговы во время осуществления религиозной деятельности на улице во Франкфурте-на-Одере. Он приставил к ее голове пистолет и вы- крикивал неонацистские угрозы. Преступник также использовал нацистское приветствие и крикнул: «Все Свидетели Иеговы должны быть убиты».

Турция, 18 сентября 2023 года. Лидер националистической группы, пропаган- дирующей ненависть, угрожал протестантскому пастору и его общине, а также разжигал ненависть в социальных сетях. Преступник публично назвал имена пастора и членов общины и разместил информацию о них в социальных сетях.

Из отчета БДИПЧ о преступлениях на почве ненависти

Место и время совершения преступления

Индикаторами предубеждения в отношении христиан могут служить место и вре- мя совершения преступления. То, что инцидент произошел в месте отправления культа, религиозном сооружении или поблизости от них, еще не доказывает мотив предубеждения. В то же время это важный фактор для правоохранительных органов, которым следует продолжать расследование с целью выявления допол- нительных признаков намерения преступника. Следующие вопросы помогут выявить наличие мотива предубеждения:

• Является или считается ли место, где совершено преступление, связанным с конкретной христианской группой или общиной?

• Является ли место, которому был причинен ущерб, объектом религиозного или культурного значения для христиан, например, храмом, кладбищем или памятником? Виды нападений на имущество включают повреждение или уничтожение религиозных предметов (статуи, реликвии, артефакты, витражи или рождественские вертепы), кражу литургического инвентаря и поджог.

• Произошел ли инцидент в день, имеющий религиозное (например, Рожде- ство или Пасха), историческое или политическое значение для жертв или правонарушителей?

ЧАСТЬ I: Понимание вызовов, связанных с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан 41 • Произошел ли инцидент вскоре после изменения религиозного состава населе- ния конкретной территории, например, после открытия религиозного объекта христианской конфессии?

Дания, 29 декабря 2023 года. Свидетели Иеговы стали объектом угроз, когда в почтовом ящике их офиса было взорвано пиротехническое устройство. Это было второе подобное нападение за год.

Франция, 8 декабря 2021 года. Тридцать участников факельного шествия в честь католического праздника подверглись оскорблениям и угрозам со стороны примерно десяти человек («кафиры» («неверные») и «Валлахи [клянусь] на Коране, что я перережу вам горло»). Участников шествия обливали водой, а также атаковали факелом, который отняли у одного из них.

Из отчета БДИПЧ о преступлениях на почве ненависти

Более масштабные схемы и повторение преступлений или инцидентов, имевших место в прошлом

Во многих случаях преступления на почве ненависти представляют собой не одиночные инциденты, а часть более масштабной картины. Следующие вопросы помогут установить, был ли инцидент мотивирован предвзятым отношением к христианам:

• Становилось ли культовое сооружение, место, памятник или объект мишенью антихристианских преступлений ранее? Имели ли место в этом районе инци- денты на почве ненависти в отношении христиан?

• Становился ли в последнее время потерпевший объектом преступления по мотиву предубеждения? Получал ли он сообщения или звонки с угрозами в связи с принадлежностью к христианству или христианской общине?

• Наблюдается ли в последнее время эскалация антихристианских инцидентов? Наблюдались ли подобные методы или характер преступлений ранее?

• Распространяется ли в последнее время в этом районе антихристианская литература или высказывания, в том числе онлайн?

• Был ли подозреваемый причастен к преступлениям на почве ненависти в отно- шении христиан ранее?

42 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности Италия, 31 декабря 2021 года. Ночью из вертепа около собора была украдена фигурка Иисуса Христа. Это один из серии подобных инцидентов в этом районе в рождественский период.

США, 1 апреля 2021 года. Ночью по женскому католическому монастырю были произведены выстрелы. Несколько пуль попали в стены комнат, где спали монахини. Это был третий случай стрельбы по монастырю во время Великого поста. Местные правоохранительные органы начали расследование инцидента и усилили охрану монастыря.

Из отчета БДИПЧ о преступлениях на почве ненависти

Характер насилия

Поскольку преступления на почве ненависти являются выражением неприятия по отношению к определенной группе, для них характерны высокий уровень насилия и жестокости, а также значительный ущерб и унижающее достоинство обращение. Следующие вопросы позволяют выявить индикаторы предубеждения:

• Проанализируйте характер инцидента. Например, поджег ли преступник предметы религиозного культа? Совершил ли он оскорбительные действия в христианском месте отправления культа? Преступления на почве ненависти по отношению к христианам могут быть направлены и против символических объектов, таких как освященные гостии, которые представляют тело Христово в теологии некоторых христианских конфессий.

• Произошло ли в ходе инцидента немотивированное чрезмерное насилие или унижающее достоинство обращение?

• Произошел ли инцидент в общественном месте или таким образом, чтобы о нем узнало как можно больше людей (например, видеосъемка с публикацией в социальных сетях)?

• Мог ли подозреваемый быть мотивирован преступлением на почве ненависти в отношении христиан, которое получило широкий общественный резонанс, или желанием повторить его? Упоминалось ли такое преступление (онлайн или офлайн) до, во время или после инцидента?

• Использовались ли характерные методы и способы, которые указывают на организованные группы, пропагандирующие ненависть? Использовались ли конкретные высказывания о христианстве или христианских общинах, которые могли бы указывать на идеологию таких групп?

ЧАСТЬ I: Понимание вызовов, связанных с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан 43 Испания, 3 ноября 2023 года. Мусульманин публиковал в социальных сетях угрозы в адрес христиан, иудеев и ЛГБТИ-сообщества, а также одобрительно отзывался об убийстве сторожа католической церкви, совершенном мусульма- нином в церкви в Альхесирасе в начале года. Мужчина был задержан полицией после того, как в ходе расследования было установлено, что он пытался купить оружие и бронежилеты.

Узбекистан, 9 апреля 2023 года. Полицейские ворвались в молитвенный дом христиан-баптистов в Пасхальное воскресенье. Они жестоко избили несколько человек с использованием электрошокеров и других предметов и арестовали трех прихожан.

Из отчета БДИПЧ о преступлениях на почве ненависти

Отсутствие других мотивов

Отсутствие иных мотивов может указывать на мотив предубеждения. Преступле- ния на почве ненависти часто направлены против лиц, которые воспринимаются как представители какой-либо группы. В результате выбор объекта преступления может показаться случайным, а из-за отсутствия личной связи между преступни- ком и жертвой не всегда можно определить явный мотив. В таких случаях мотивом может быть предубеждение.

ВИДЫ АНТИХРИСТИАНСКИХ ПРЕСТУПЛЕНИЙ НА ПОЧВЕ НЕНАВИСТИ

Преступления на почве ненависти делятся на две категории: нападения на людей, включая убийства, другие нападения с применением насилия и угроз, и нападения на объекты или имущество. Широкий спектр уголовных преступлений на почве ненависти в отношении христиан включает как масштабные атаки, так и мелкие инциденты, которые могут перерасти в крупные, если надлежащие меры реагиро- вания не будут приняты. Эти нападения могут совершать как лица, действующие в одиночку, так и члены организованной группы, пропагандирующей ненависть.

Нападения на людей

Люди становятся объектами целенаправленных нападений по разным причинам, во многих случаях из-за признаков, позволяющих идентифицировать их как христиан. К числу таких лиц относятся, в частности: представители христиан- ских религиозных общин или организаций; лица, проживающие либо находя- щиеся в непосредственной близости от христианских культовых сооружений, религиозных мест, памятников или иных объектов; участвующие в публичных

44 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности христианских мероприятиях, соблюдающие христианские религиозные праздни- ки, а также принадлежащие к этническим, культурным либо иным меньшинствам, которые ассоциируются или воспринимаются как принадлежащие к конкретной христианской конфессии. Кроме того, деяния, мотивированные предубеждением в отношении христиан, могут быть направлены против лиц, имеющих социальные, родственные или профессиональные связи с христианами, а также лиц, которые публично выступают против нетерпимости в отношении христиан или инфор- мируют общество о случаях дискриминации и нетерпимости.

В то же время не все преступления в отношении христиан или лиц, воспри- нимаемых как христиане, считаются антихристианскими преступлениями на почве ненависти. Согласно определению ОБСЕ мотивом преступления на почве ненависти является предубеждение в отношении христиан. Следовательно, если инцидент, жертвой которого стал христианин, обусловлен политическими или идеологическими мотивами либо носит случайный характер, то скорее всего он не будет квалифицироваться как антихристианское преступление на почве ненависти.64

a. Убийство

В последнее время в регионе ОБСЕ были зарегистрированы случаи гибели людей, доказательства в которых указывают на мотив предубеждения в отношении христиан.

Франция, 10 мая 2022 года. На сорокалетнего мужчину было совершено нападение, когда он забирал своих детей из католической школы в Марселе. Преступник напал на мужчину сзади и зарезал его. Позже он заявил, что действовал по религиозным мотивам «во имя Бога».

Германия, 9 марта 2023 года. Несколько человек погибли в ходе стрельбы во время богослужения в Зале Царства Свидетелей Иеговы в Гамбурге. Преступление совершил бывший член общины, который ранее выражал враж- дебное отношение к Свидетелям Иеговы.

Из отчета БДИПЧ о преступлениях на почве ненависти

64 Например, в ноябре 2021 года в городе Седльце, Польша, во время прогулки в парке был жестоко избит католический монах. В результате нападения он умер, и сначала это преступление расследовалось как потенциальное антихристианское преступление на почве ненависти. Тем не менее следствие установило, что нападение совершил серийный убийца, при этом никаких доказательств того, что он руководствовался антихристианскими предубеждениями, не было. Alicja Franczuk, Rafał J. brutalnie skatował młotkiem księdza Adama. To nie jedyna jego ofiara. Nowe fakty [Рафал Й. жестоко избил отца Адама молотком. Он не единственная жертва. Новые факты], Warszawa, 30 декабря 2022 г.

ЧАСТЬ I: Понимание вызовов, связанных с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан 45 b. Другие нападения с применением насилия

Другие виды нападений на христиан с применением насилия в государствах- участниках ОБСЕ:

• похищение; • сексуальное насилие; • грабеж; • применение насилия для изъятия религиозной литературы; • применение оружия, включая огнестрельное оружие, взрывные устройства, ножи и бейсбольные биты; • избиение, хватание, пинки, пощечины и другие подобные действия.

Нападения на почве ненависти в отношении христиан с применением насилия могут приводить к серьезным телесным повреждениям и психологическим трав- мам, в связи с чем потерпевшим может потребоваться госпитализация, лечение и психологическая помощь.

Франция, 14 января 2020 года. Двенадцатилетний мальчик сербского проис- хождения стал жертвой жестокого нападения со стороны пяти других 11-летних учеников за то, что не снял цепочку с крестом, которую носил под одеждой. Правонарушители повалили его на землю и избили, мальчик получил тяжелые травмы лица и гениталий.

Великобритания, 15 октября 2023 года. Мужчину, перешедшего из ислама в христианство, зарезал сосед по квартире, мусульманин, предположительно, из-за вероотступничества. Вооруженный двумя ножами преступник выбил дверь его спальни и с криком «Аллаху Акбар» («Бог велик») нанес ему несколько ножевых ранений, в том числе в грудь. По словам прокурора, соседи по квартире ладили, пока преступник не узнал, что потерпевший принял христианство. Он считал жертву вероотступником, «который заслуживает смерти».

Из отчета БДИПЧ о преступлениях на почве ненависти

c. Угрозы

Также сообщается, что представители христианских общин и духовенства получа- ют угрозы, среди которых угрозы убийства или применения взрывного устройства. Они могут поступать по обычной и электронной почте, в социальных сетях, по телефону, лично, с помощью граффити на христианских учреждениях и другими способами. Угрозы часто содержат антихристианские лозунги и символы, которые означают насилие, убийство или уничтожение христианской общины.

46 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности Латвия, 29 мая 2023 года. В Риге мужчина угрожал Свидетелям Иеговы, когда они проводили религиозные мероприятия на улице, а также бросил в реку их стенд с религиозной литературой.

Сербия, 23 октября 2021 года. В почтовом ящике словацкой евангеличес­ кой церкви в Бегече было найдено письмо с ксенофобными оскорблениями и угрозами смерти. В частности, в письме было написано: «Если у вас есть хоть немного здравого смысла, уезжайте! Если нет, вас ждет ад, как наших сербов в Косово!» Ранее община уже получала подобные угрозы.

Из отчета БДИПЧ о преступлениях на почве ненависти

Нападения на объекты или имущество

По данным БДИПЧ о преступлениях на почве ненависти, нападения на объекты или имущество являются самым распространенным видом антихристианских преступлений в регионе ОБСЕ. Такие атаки, как правило, направлены против хри- стианских мест отправления культа, кладбищ и памятников.65 Антихристианские нападения на объекты и имущество включают следующие:

• поджог; • использование легковоспламеняющихся и взрывчатых веществ (например, бутылок с зажигательной смесью); • бросание камней в окна; • нанесение граффити или размещение антихристианских плакатов на стенах, дверях или надгробиях; • повреждение религиозных предметов, реликвий или артефактов; • опрокидывание надгробных плит или иное повреждение захоронений; • ограбление; • кибератаки; • кражы.

Инцидент, в ходе которого антихристианские лозунги или символы используются для причинения ущерба имуществу, не имеющему прямой связи с христианской общиной, может рассматриваться как антихристианский. Например, акты ван- дализма в отношении правительственных зданий или исторических памятников, совершенные в ходе спортивных мероприятий и сопровождающиеся антихристи- анскими граффити или изображениями, относятся к преступлениям на почве нена- висти в соответствии с пониманием ОБСЕ. В то же время такие преступления, как вандализм, кража со взломом или воровство, направленные против христианской общины, мотивом которых являются корыстные соображения или финансовая

65 Отчет о преступлениях на почве ненависти за 2023 год, БДИПЧ ОБСЕ.

ЧАСТЬ I: Понимание вызовов, связанных с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан 47 выгода, а не антихристианские предубеждения, не будут рассматриваться как преступление на почве ненависти в отношении христиан.

Босния и Герцеговина, 9 мая 2021 года. Фасад католической церкви в Бихаче был осквернен антихристианскими граффити накануне воскресной мессы: на внешней стене церкви аэрозольной краской была нанесена надпись «Иисус — педофил». Это не первый подобный инцидент в этой церкви.

Швеция, 24 января 2021 года. В Стокгольме совершен поджог протестантской церкви, построенной 800 лет назад: в ворота церкви бросили взрывчатку, в здании были повреждены окна. Два года назад было совершено нападение на другое место собраний этой религиозной общины, в результате расследования виновные не были установлены.

Из отчета БДИПЧ о преступлениях на почве ненависти

48 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности III. Преступления на почве ненависти в отношении христиан в регионе ОБСЕ: последствия Для потерпевших последствия преступлений на почве ненависти намного серьезнее, чем последствия других преступлений. 66 Преступления на почве ненависти причиняют жертвам глубокие и долговременные психологические травмы, поскольку они направлены против одного или нескольких аспектов их идентичности. Кроме того, они усугубляются при наличии нескольких мотивов предубеждения или в случае принадлежности жертвы к маргинализированным или уязвимым группам.

Преступления на почве ненависти не только оказывают разрушительное влияние на непосредственных жертв, но и несут определенное послание, выражая нетер- пимое отношение к группе, к которой принадлежит жертва, и к обществу в целом. Для жертвы и для христианских общин в целом каждое преступление на почве ненависти в отношении христиан является сигналом об изоляции и обесценива- нии, поскольку объявляет их «чужими» или «неугодными». При этом в других группах общества могут усиливаться страхи и опасения по поводу того, что они тоже могут стать объектом таких преступлений.67

Преступления на почве ненависти не только наносят глубокие травмы жертвам, их семьям и общинам, но и подрывают социальную сплоченность, приводят к страху и разобщенности. Если не принять соответствующие меры реагирования на такие преступления, пострадавшие сообщества могут потерять доверие к государствен- ным институтам, а межгрупповая напряженность — обостриться.68 Терпимость к преступлениям на почве ненависти в отношении христиан, а также их одобрение или игнорирование прямо противоречат четко сформулированным долгосрочным обязательствам государств-участников по поощрению толерантности, укреплению взаимного уважения и взаимопонимания, обеспечению свободы вероисповедания и убеждений. Последствия такого бездействия отражаются не только на христи- анских общинах, но и на обществе в целом.

66 Жертвы преступлений на почве ненависти в системе уголовного правосудия. Практическое руковод- ство, БДИПЧ ОБСЕ, 9 апреля 2020 г., с. 35. 67 Типовое руководство по внимательному и уважительному обращению с жертвами преступлений на почве ненависти в системе уголовного правосудия, БДИПЧ ОБСЕ, 4 октября 2021 г., с. 11. 68 Понимание потребностей жертв преступлений на почве ненависти, БДИПЧ ОБСЕ, с. 8.

ЧАСТЬ I: Понимание вызовов, связанных с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан 49 ВЛИЯНИЕ ПРОБЛЕМ БЕЗОПАСНОСТИ И АНТИХРИСТИАНСКИХ ПРЕСТУПЛЕНИЙ НА ПОЧВЕ НЕНАВИСТИ НА ВЫРАЖЕНИЕ ХРИСТИАНСКОЙ ИДЕНТИЧНОСТИ

Страх виктимизации заставляет христиан быть более осторожными, порой до самоцензуры в общественных местах, что препятствует полному осуществлению их права на свободу вероисповедания и убеждений. Отказ от выражения своей религиозной идентичности может проявляться по-разному:

• Сдержанное выражение религиозной принадлежности. Христиане не раскрывают информацию о своей религиозной идентичности в определен- ных ситуациях, избегают дискуссий на тему веры, отказываются от участия в распространении религиозной литературы по соображениям безопасности. Лица, перешедшие в христианство, особенно женщины и молодые люди, могут скрывать Библии или религиозные материалы, опасаясь насилия со стороны членов семьи, которые не разделяют их убеждений;

• Ограничения в одежде. Христиане отказываются от религиозной одежды, например, церковного облачения, чтобы избежать нежелательного внимания и не стать объектом преследования;

• Отказ от открытого ношения религиозных символов. Некоторые христиане скрывают или неявно демонстрируют христианские символы (крест), чтобы избежать возможной негативной реакции.

• Отказ от религиозных обрядов в условиях ограничений. В тюрьмах, мигра- ционных центрах, центрах приема беженцев или содержания под стражей христиане могут отказаться от ношения Библии или проведения молитвы, опасаясь нападений. В странах, где христианская идентичность подвергается стигматизации в вооруженных силах, а военная служба является обязатель- ной для мужчин, христиане-призывники могут отказываться иметь при себе религиозные тексты, демонстрировать символы или исповедовать свою веру, чтобы защититься от дискриминации или враждебности со стороны военнос- лужащих и командования.

• Смена имени. Изменение имени или использование нейтрального имени с целью снижения явной ассоциации с христианством и риска стать жертвой преступления.

• Нежелание указывать религиозную принадлежность. Если государственные системы требуют указания религиозной принадлежности, некоторые христи- ане могут отказаться от раскрытия такой информации.

50 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности • Неиспользование права на освобождение от религиозного образования. В образовательных учреждениях, где христиане имеют право отказаться от религиозного обучения, некоторые отказываются от реализации этого права, опасаясь негативных последствий или нежелательного внимания.

«В центре для беженцев мусульмане узнали что я христианин, так как я читал Библию. Я стал получать угрозы расправы. Они хотели, чтобы я вернулся в ислам. Руководитель центра сказал, что он ничего не может сделать, чтобы меня защитить. Когда я начал опасаться за свою жизнь, я сообщил об этом социальному работнику, который составил заявление. Угрозы продолжались. Переводчик и социальная служба хотели преуменьшить опасность и скрыть угрозы. Администрация центра поручила сотрудникам обеспечить мою безо- пасность, но они боялись, что не смогут этого сделать. Поэтому меня перевели в другой центр».69

ВЛИЯНИЕ ПРОБЛЕМ БЕЗОПАСНОСТИ И АНТИХРИСТИАНСКИХ ПРЕСТУПЛЕНИЙ НА ПОЧВЕ НЕНАВИСТИ НА ХРИСТИАНСКИЕ РЕЛИГИОЗНЫЕ ПРАКТИКИ, ЖИЗНЬ ОБЩИНЫ И СОЦИАЛЬНУЮ ЖИЗНЬ

Антихристианские преступления на почве ненависти вызывают чувство страха в христианских общинах и заставляют людей чувствовать себя уязвимыми перед потенциальными нападениями. Поэтому проблемы безопасности, связанные с подобными инцидентами, оказывают существенное влияние на религиозную, общинную и социальную жизнь христиан, в частности, они негативно отражаются на коллективной реализации их права на свободу религии и убеждений:

• Нежелание участвовать в религиозных службах. Угрозы безопасности, связанные с преступлениями на почве ненависти, включая нападения на места отправления культа, могут заставить христиан отказаться от посещений религиозной службы или собраний из-за опасений за свою личную безопасность.

• Нежелание раскрывать информацию о религиозных праздниках и мероприятиях. Страх потенциальных нападений может заставить общины отказаться от организации или распространения информации о религиозных праздниках, торжествах и других мероприятиях. Христиане могут отказаться от публичного распространения приглашений или

69 Заявление беженца-христианина из Ирака, находящегося в Германии. Mangelnder Schutz religiöser Minderheiten in Deutschland. Religiös motivierte Übergriffe auf 743 christliche Flüchtlinge in deutschen Asylunterkünften, Open Doors Germany, p. 26, (на немецком языке).

ЧАСТЬ I: Понимание вызовов, связанных с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан 51 объявлений о религиозных праздниках, таких как Рождество и Пасха, или других религиозных собраний.

• Закрытие социальных инициатив христианских организаций. Неоднократные нападения на христианские учреждения, такие как школы, больницы и благотворительные организации, могут привести к их закрытию. Это не только препятствует социальной интеграции христианских общин, но и ограничивает их возможность выражать свою веру через служение обществу.

• Изоляция общины. Постоянные угрозы на фоне недостаточных или неэффективных мер реагирования со стороны правоохранительных органов и властей могут привести к самоизоляции и отчуждению христианских общин, а также сокращению их сотрудничества с государственными учреждениями.

• Финансовое бремя, связанное с мерами безопасности. В ситуации, когда власти не могут или не стремятся предоставить необходимую защиту, христианским общинам приходится тратить собственные средства на охрану своих религиозных объектов, общественных центров и других сооружений. Эти расходы могут стать серьезным бременем для общин, особенно для небольших христианских групп, у которых меньше финансовых ресурсов и поддержки со стороны государства.

• Переселение. В исключительных случаях постоянные проблемы с безопасностью и отсутствие институциональной поддержки могут заставить христианские общины переехать в другой регион страны или за границу в поисках безопасности и свободы исповедовать свою религию.

«Со временем мы очень устали от этого. Когда мы находимся в церкви Святого Креста, мы всегда начеку, всегда готовы отреагировать на любое проявление неуважения к этому месту, к людям или богослужениям, которые там прово- дятся. […] Это постоянное чувство тревоги мешает нам жить молитвой в соответствии с нашим бенедиктинским призванием. […]

Мы сотрудничаем с муниципалитетом: в частности, мы рассматривали возможность привлечения «уличных медиаторов», совместно с полицией, как национальной, так и муниципальной, с «Самю сосьяль» [муниципальной службой экстренной гуманитарной помощи] и другими. Именно потому, что мы «перепробовали всё», мы можем сказать, что мы больше не можем. Учитывая всё это, нам трудно представить себе будущее в такой небезо- пасной обстановке. В конце концов мы решили вернуться в Шампань, чтобы

52 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности быть ближе к нашему истоку, монастырю наших сестер-бенедиктинок из монастыря Сен-Тьерри. […]

Мы приняли такое решение, но уедем с тяжелым сердцем. […] Нам будет трудно расстаться и оставить вас здесь». — Письмо в адрес общины от двух монахинь, которые были вынуждены уехать из Нанта, Франция, из-за небезопасной ситуации и неоднократных инцидентов, включавших оскорбления и насилие.70

Реакция властей и общества в целом на преступления на почве ненависти в отно- шении христиан играет ключевую роль в том, как такие инциденты влияют на верующих и христианские общины. Их реакция может как укреплять нетерпи- мость, лежащую в основе таких преступлений, так и противостоять ей. Опера- тивное расследование, преследование, привлечение виновных к ответственности и вынесение приговоров по делам о преступлениях на почве ненависти являются мощным сигналом о справедливости для потерпевших, а также об осуждении мотивов и действий преступников. Вместе с тем, если власти не реагируют на мотивы подобных преступлений и общую атмосферу нетерпимости надлежащим образом и при этом не применяют в отношении виновных конкретные меры наказания, это может привести к утрате уверенности общин в своей безопасности и в эффективности работы государственных органов.71

Босния и Герцеговина, 2019—2021 годы. Прихожане сербской православной церкви в городе Мостар неоднократно сообщали об инцидентах на почве нена- висти в отношении христиан. 28 августа 2019 года священнику и православным верующим, собравшимся на праздновании Успения Пресвятой Богородицы, поступили угрозы в социальных сетях. После этого сербская община опубли- ковала заявление, где подчеркнула значение надлежащей реакции властей:72

«Мы огорчены молчанием властей города Мостар кантона Герцеговина- Неретва и Федерации, которые не осудили этот инцидент, угрозы и ненавистнические высказывания в адрес сербов».

70 Vers un départ, пост в Фейсбуке, 26 февраля 2023 г. (на французском языке). 71 БДИПЧ ОБСЕ, Понимание потребностей жертв преступлений на почве ненависти, c.13 и 37. 72 Koordinacija Srba: Sankcionirati prijetnje Srbima u Mostaru, Herzegovina Info, 31 August 2019 (на боснийском языке).

ЧАСТЬ I: Понимание вызовов, связанных с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан 53 В апреле 2021 года был ограблен дом приходского священника сербской право- славной церкви в Биело-Поле. Священник из Мостара выступил с заявлением о последствиях неоднократных инцидентов для общины:73

«Десятки подобных случаев и тот факт, что совершившие их лица до сих пор не найдены, вызывают беспокойство и тревогу каждого члена нашей общины».

Усилия гражданского общества, включая инициативы с участием различных конфессий, направленные на осуждение преступлений на почве ненависти и устра- нение их причин, являются демонстрацией солидарности и жизненно важной поддержкой для жертв. Безразличие со стороны общества, напротив, усугубляет изоляцию и уязвимость пострадавших людей и общин.

«В четверг исполняется год со дня смерти нашего отца и мужа Диего Валенсии. На протяжении двенадцати тяжелых месяцев все в нашей семье думали о нем и вспоминали о роковых обстоятельствах его смерти. […] мы всегда чувство- вали поддержку наших друзей и незнакомых людей. Пришло время поблагодарить всех за участие и бескорыстную солидарность, без которых нам, безусловно, было бы трудно пережить эту боль. […]

Да пребудет милосердие Господа нашего с теми, кто приносил и приносит столько зла в наш мир […]

В завершение мы хотим еще раз выразить нашу благодарность за многочислен- ные проявления любви, которые доказывают, что его жизнь, как и жизнь многих других людей, принадлежащих церкви, была и остается наполненной смыслом». — Открытое письмо семьи церковнослужителя, зарезанного в результате нападения в Альхесирасе, Испания, в январе 2023 года, в память о первой годовщине его смерти.74

Безопасность христианских общин также связана с более широкими исто- рическими, политическими и экономическими факторами. С одной стороны, последствия антихристианских преступлений на почве ненависти более выражены в историчес­ки маргинализированных и подвергающихся дискриминации и даже преследованиям общинах.75 В то же время исторически доминирующее или при-

73 SPC traži da se hitno pronađu provalnici u kuću bjelopoljskog paroha, Bljesak Info, 22 April 2021 (на босний- ском языке). 74 Rubén García Perea, La emotiva carta de la familia de Diego Valencia en el aniversario de su asesinato: «Gracias a todos» [Эмоциональное письмо от семьи Диего Валенсии в годовщину его убийства: «Спасибо всем»], Diario Área, 23 January 2024. 75 БДИПЧ ОБСЕ, Понимание потребностей жертв преступлений на почве ненависти, с. 13.

54 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности вилегированное положение христианства во многих государствах-участниках не означает, что христиане и христианские общины в этих странах не сталкиваются с преступлениями на почве ненависти или не заслуживают поддержки в обеспече- нии безопасности. Они имеют такое же право на защиту со стороны государства, как и любые другие религиозные или объединенные иными убеждениями общины, пострадавшие от преступлений на почве ненависти.

«Когда я услышал громкий шум, я стоял у алтаря и читал молитву в микро- фон. Я поднял глаза и увидел картину, которую никто не хотел бы видеть: двое нападавших стреляли, а прихожане прятались под скамьями или бежали в поисках безопасного места.

Один из нападавших направил на меня пистолет. Когда кто-то из прихожан втолкнул меня в ризницу, я понял, что у меня нет никакой возможности защи- тить людей от бандитов, которые хотели их убить.

Внезапно наступила полная тишина.

Я шел среди скамеек и перевернутых стульев и спрашивал у лежащих на полу прихожан, не пострадали ли они. Никто мне не ответил. Я подумал, что все они мертвы. Я чувствовал себя пастухом, пересчитывающим убитых овец.

Затем кто-то вызвал службу спасения. Полиция и скорая помощь приехали очень быстро; затем приехали журналисты и телевизионщики.

Одним из первых, кто осудил инцидент, стал президент Турции, который выразил сочувствие от имени всего народа. За ним последовали выражения солидарности от гражданских, политических и религиозных организаций. Наши соседи также проявили себя как братья и сестры. Христиане, мусульмане, але- виты и иудеи проявили участие и солидарность, оказали конкретную помощь, и мы были очень тронуты.

Полиция круглосуточно дежурила у входа в церковь и сад. Всего через 12 часов они задержали двух человек, причинивших ущерб нашему обществу.

В следующее воскресенье, 4 февраля 2024 года, на мессе было совсем мало людей. У входа было много полицейских: два автобуса, три машины и спецназ...

По мере возвращения к нормальной жизни, я пытаюсь осмыслить всё про- изошедшее и думать о будущем. В воскресенье, 28 января 2024 года, в нашей церкви произошло великое чудо, каким бы ужасным оно ни было. Хотя двое террористов, которые ворвались в церковь, собирались устроить бойню, они

ЧАСТЬ I: Понимание вызовов, связанных с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан 55 убили только одного человека, поскольку после первых страшных выстрелов оба пистолета заклинило.

После инцидента я иногда вспоминаю тот момент, когда двое мужчин в масках стреляли в нас, и когда служу мессу, я часто смотрю на дверь. Я молюсь за тех двоих в масках. Период восстановления — это самое прекрасное время для об- щины. Наша община благодарит Бога за чудо, которое произошло, и радуется тому, что мы вместе». — Заявление приходского священника Антона Булая в связи с нападением на церковь Рождества Пресвятой Девы Марии в Стамбуле 28 января 2024 года.76

76 Заявление предоставлено БДИПЧ для использования в настоящей публикации.

56 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности ЧАСТЬ II: Oбязательства в рамках ОБСЕ и другие международные обязательства, касающиеся нетерпимости в отношении христиан, и ключевые принципы борьбы с антихристианскими преступлениями на почве ненависти

ЧАСТЬ II: Oбязательства в рамках ОБСЕ и другие международные обязательства… 57 В этом разделе представлен обзор обязательств ОБСЕ и международных стандар- тов, касающихся нетерпимости в отношении христиан и преступлений на почве ненависти, а также ключевых принципов, на которых должны базироваться меры по борьбе с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан.

I. Политические и международные обязательства

ОБЯЗАТЕЛЬСТВА ОБСЕ В ОБЛАСТИ ЧЕЛОВЕЧЕСКОГО ИЗМЕРЕНИЯ, КАСАЮЩИЕСЯ НЕТЕРПИМОСТИ В ОТНОШЕНИИ ХРИСТИАН

Государства-участники ОБСЕ неоднократно осуждали нетерпимость по мотивам религии или убеждений и брали на себя обязательства по борьбе с ней, в частности, с нетерпимостью в отношении христиан. Государства-участники подчеркивают важность комплексного подхода к борьбе с нетерпимостью и дискриминацией, а также признают отличительные особенности разных видов ненависти, включая «проявления расизма, ксенофобии, антисемитизма, дискриминации и нетерпи- мости, в том числе в отношении христиан, иудеев, мусульман и представителей других религий, а также жестокие проявления экстремизма, ассоциируемые с воинствующим национализмом и неонацизмом».77 Первое прямое упоминание нетерпимости в отношении христиан содержится в декларации ОБСЕ высокого уровня, принятой на конференции в Кордове в 2005 году. Государства-участники взяли на себя следующие обязательства:78

«Безоговорочно осуждать расизм, ксенофобию, антисемитизм и другие формы нетерпимости и дискриминации, в том числе в отношении мусульман и хри- стиан […]; и подтвердить свои действующие обязательства в рамках ОБСЕ в этой области; […]

Подтвердить, что международные события или политические вопросы никогда не могут служить оправданием расизма, ксенофобии или дискриминации, в частности, в отношении мусульман, христиан и представителей других религий;»

Кроме того, в декларации одобряется деятельность Личного представителя ОБСЕ по борьбе с расизмом, ксенофобией и дискриминацией, в том числе по вопросам нетерпимости и дискриминации в отношении христиан и представителей других

77 Решение № 10/07 Совета министров ОБСЕ, п. 1. 78 Кордовская декларация Действующего председателя, ОБСЕ, п. 2.

58 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности религий,79 и приветствуется его роль в «повышении осведомленности об усилиях ОБСЕ по борьбе с дискриминацией и поощрению толерантности в целом».

Принятые впоследствии решения Совета министров были основаны на этих обязательствах. В 2005 году государства-участники взяли на себя обязательство по борьбе с предубеждениями, нетерпимостью и дискриминацией в отношении христиан, среди которых:

«Поддерживать государственные и частные образовательные программы, направленные на поощрение толерантности и недискриминации, а также повышать информированность общества о существовании и недопустимо- сти нетерпимости и дискриминации; в этой связи рассмотреть возможность использования опыта и содействия БДИПЧ в разработке методики и учеб- ных программ по толерантности в целом, включая, в частности, […] борьбу с предубеждением, нетерпимостью и дискриминацией в отношении христиан, мусульман и представителей других религий».80

В 2006 году Совет министров ОБСЕ призвал государства-участников бороться с коренными причинами нетерпимости и дискриминации «путем укрепления мер просвещения, которые […] направлены на предупреждение нетерпимости и дискриминации, в том числе против христиан, евреев, мусульман и предста- вителей других религий».81 Кроме того, в 2007 году Совет министров призвал «политических представителей, в том числе парламентариев, впредь решитель- ного отвергать и осуждать проявления […] расизма, ксенофобии, антисемитизма, дискриминации и нетерпимости, в том числе в отношении христиан, иудеев, мусульман и представителей других религий».82

В 2013 году Совет министров призвал государства-участников:83

«Стремиться к предупреждению нетерпимости, насилия и дискриминации на почве религии и убеждений, в том числе в отношении христиан, иудеев, мусульман и приверженцев других религий, а также против неверующих, осу- дить насилие и дискриминацию на почве религии и пытаться предупреждать нападения на людей и группы лиц по соображениям мысли, совести, религии и убеждений и обеспечивать защиту их от таких нападений; […]

79 Впервые назначен 23 декабря 2004 года. См., Председатель ОБСЕ назначил трех личных представителей по поощрению толерантности и недискриминации. 80 Решение № 10/05 Совета министров ОБСЕ, п. 5.3. 81 Решение № 13/06 Совета министров ОБСЕ, п. 5. 82 Решение № 10/07 Совета министров ОБСЕ, п. 1. 83 Решение № 3/13 Совета министров ОБСЕ, с. 2.

ЧАСТЬ II: Oбязательства в рамках ОБСЕ и другие международные обязательства… 59 содействовать диалогу между религиозными либо объединенными теми или иными убеждениями сообществами и государственными органами, в том числе, при необходимости, по вопросам, касающимся использования места отправления культа и религиозного имущества; […]

проводить политику, направленную на воспитание уважения и защиту мест отправления культа и религиозных объектов, религиозных памятников, кладбищ и святынь от вандализма и уничтожения;»

Наконец, в 2014 году Совет министров принял Декларацию о наращивании усилий по борьбе с антисемитизмом, в которой призвал государства-участников «разработать тексты деклараций Совета министров о наращивании усилий по борьбе с нетерпимостью и дискриминацией, в частности, в отношении мусульман, христиан и адептов других религий».84

ОБЯЗАТЕЛЬСТВА ОБСЕ В ОБЛАСТИ ЧЕЛОВЕЧЕСКОГО ИЗМЕРЕНИЯ, КАСАЮЩИЕСЯ ПРЕСТУПЛЕНИЙ НА ПОЧВЕ НЕНАВИСТИ

Государства-участники ОБСЕ подчеркивают необходимость искоренения преступ­ лений на почве ненависти в ряде обязательств. На встрече в Маастрихте в 2003 году Совет министров призвал государства-участников ОБСЕ бороться с престу- плениями на почве ненависти, а также собирать и хранить информацию о таких преступлениях.85 В 2004 году Постоянный совет призвал государства-участников бороться с преступлениями на почве ненависти, осуждать их и поддерживать работу правительственных и неправительственных субъектов в этой области, а также собирать данные по преступлениям на почве ненависти и регулярно направлять такую информацию БДИПЧ.86 В 2005 году Совет министров призвал государства-участников расширить усилия по борьбе с преступлениями на почве ненависти, а также по предоставлению информации и статистических данных.87 На встречах Совета министров в Брюсселе в 2006 году88 и в Мадриде в 2007 году89 снова прозвучал призыв к расширению потенциала по борьбе с преступлениями на почве ненависти, в частности, в работе с жертвами, а также к развитию воз- можностей гражданского общества в этой области. На встрече в Афинах в 2009 году Совет министров принял решение, касающееся исключительно борьбы с преступлениями на почве ненависти, в котором призвал обеспечить сбор данных,

84 Решение № 8/14 Совета министров ОБСЕ, с. 3. 85 Решение № 4/03 Совета министров ОБСЕ. 86 Решение № 621 Постоянного совета ОБСЕ. 87 Решение № 10/05 Совета министров ОБСЕ. 88 Решение № 13/06 Совета министров ОБСЕ. 89 Решение № 10/07 Совета министров ОБСЕ.

60 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности соответствующее законодательство, обучение и развитие потенциала, поддержку жертв и другие меры.90

МЕЖДУНАРОДНЫЕ И РЕГИОНАЛЬНЫЕ СТАНДАРТЫ, КАСАЮЩИЕСЯ БОРЬБЫ С НЕТЕРПИМОСТЬЮ В ОТНОШЕНИИ ХРИСТИАН

Всеобщая декларация прав человека,91 Международный пакт о гражданских и политических правах (МПГПП)92 и Европейская конвенция о правах человека (ЕКПЧ)93 закрепляют основные права человека, которые подлежат универсальной защите. Проявления нетерпимости в отношении христиан ставят под угрозу, подрывают или нарушают содержащиеся в этих международных документах основные принципы прав человека, такие как достоинство и равенство всех людей, свобода религии или убеждений, недискриминация. В соответствии с междуна- родным правом в области прав человека государства обязаны уважать, защищать и обеспечивать права человека.94 Это имеет важные последствия с точки зрения ответственности государств в области борьбы с антихристианскими преступле- ниями на почве ненависти.

Международные договоры в области прав человека содержат ряд положений, которые особенно важны для борьбы с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан. Так, в преамбуле к МПГПП подчеркиваются «присущее человеческой личности достоинство» и право на «свободу от страха», которые подрывают преступления на почве ненависти.95 Государства несут обязательства по обеспечению эффективного расследования и выявлению возможных мотивов предубеждения с учетом запрета дискриминации.96 В следующем разделе подробно рассматриваются некоторые из основных прав человека, которые могут быть нарушены в результате преступлений на почве ненависти в отношении христиан.

Запрещение дискриминации, в соответствии со статьей 26 МПГПП и статьей 14 ЕКПЧ, предусматривает обязательство государств обеспечить, чтобы все

90 Решение № 9/09 Совета министров ОБСЕ. 91 Всеобщая декларация прав человека (ВДПЧ), ООН, 10 декабря 1948 г. 92 Международный пакт о гражданских и политических правах, ООН, Генеральная Ассамблея, 16 декабря 1966 г. 93 Конвенция о защите прав человека и основных свобод, Совет Европы, 4 ноября 1950 г. 94 Обязательство уважать права человека означает, что государства не должны ограничивать эти права. Обязательство защищать означает, что на государствах лежит позитивная обязанность по защите лиц и групп лиц от нарушений их прав человека. Обязательство соблюдать права человека означает, что государства должны принимать позитивные меры в целях обеспечения прав человека всех людей. См. Международное право в области прав человека, договоры и механизмы Управления Верховного комиссара ООН по правам человека. 95 Международный пакт о гражданских и политических правах, ООН. 96 Миланович против Сербии, жалоба № 44614/07, ЕСПЧ, 14 декабря 2010 г., пп. 96-98.

ЧАСТЬ II: Oбязательства в рамках ОБСЕ и другие международные обязательства… 61 находящиеся на их территории и под их юрисдикцией лица могли пользоваться своими правами человека без какого бы то ни было различия или дискриминации, в том числе на основе религии или убеждений. Декларация о ликвидации всех форм нетерпимости и дискриминации на основе религии или убеждений требует от государств «принимать эффективные меры для предупреждения и ликвида- ции дискриминации на основе религии или убеждений»,97 включая ненависть в отношении христиан.

Право на жизнь каждого человека, в соответствии со статьей 6 МПГПП и статьей 2 ЕКПЧ, признается как высшее право, отступление от которого не допускается.98 Обязанность защищать право на жизнь включает в себя обязательство государств принимать любые соответствующие законы или другие меры для защиты жизни от всех разумно предсказуемых угроз, включая угрозы, исходящие от частных лиц и структур.99 Защита этого права особенно важна в отношении наиболее тяжких преступлений на почве антихристианской ненависти, которые угрожают или лишают жизни людей.

Запрет пыток, бесчеловечного или унижающего достоинство обращения или наказания, в соответствии со статьей 7 МПГПП и статьей 3 ЕКПЧ, предусматрива- ет защиту как достоинства, так и физической и психической неприкосновенности личности. Государства обязаны обеспечить защиту путем принятия эффектив- ных мер против этих запрещенных действий, в том числе со стороны частных лиц.100 Постоянные нападения с применением насилия, которые совершаются в условиях враждебных действий против религиозных меньшинств, могут быть приравнены к жестокому обращению, и «в ходе расследования случаев насилия государственные органы должны принять все разумные меры для выявления возможных религиозных мотивов и установить наличие мотива религиозной ненависти или предубеждения в конкретном случае».101 При этом они должны определить, имело ли место нарушение запрета на дискриминацию.

Право на уважение частной и семейной жизни и жилища, в соответствии с ста- тьей 17 МПГПП и статьей 8 ЕКПЧ, защищает каждого человека от произвольного или незаконного вмешательства, в том числе со стороны частных лиц. Напри- мер, государства должны проводить эффективное расследование в отношении

97 Декларация о ликвидации всех форм нетерпимости и дискриминации на основе религии или убежде- ний, принятая резолюцией 36/55 Генеральной Ассамблеи ООН 25 ноября 1981 г., п. 4. Как резолюция Генеральной Ассамблеи, декларация не является обязательной для выполнения, но устанавливает международный стандарт для государств. 98 Замечание общего порядка № 36. Статья 6: право на жизнь, CCPR/C/GC/36, Комитет по правам человека, 3 сентября 2019 г., п. 2. 99 Там же, п. 18. 100 Шешич против Хорватии, жалоба № 40116/02, ЕСПЧ, 14 декабря 2010 г., п. 67. 101 Миланович против Сербии, жалоба № 44614/07, ЕСПЧ, 14 декабря 2010 г., п. 96.

62 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности возможных мотивов предубеждения в инцидентах, которые произошли в доме жертвы, поскольку место происшествия усугубляет их ощущение уязвимости.102

Право на свободу религии или убеждений, в соответствии со статьей 18 МПГПП и статьей 9 ЕКПЧ, охватывает широкий спектр действий, включая свободу отправ- ления культа, строительство культовых сооружений, использование ритуальных формул и предметов, демонстрацию символов и соблюдение праздников, ношение отличительной одежды.103 Свобода иметь или принимать религию или убеждения по своему выбору, включая право менять свою религию или убеждения (forum internum), пользуется абсолютной защитой в соответствии с международным правом.104 В этой связи не признаются никакие основания для установления огра- ничений, включая мотивы «безопасности» или «национальной безопасности».105 Государства обязаны защищать религиозные меньшинства, включая христиан, при этом ответственность государств сохраняется и в тех случаях, когда преступления в отношении меньшинств совершаются и негосударственными образованиями, в частности экстремистскими группами.106

Свобода выражения мнения, в соответствии со статьей 19 МПГПП и статьей 19 ЕКПЧ, предусматривает защиту всех форм выражения и является основопола- гающим элементом любого свободного и демократического общества.107 В соот- ветствии со статьей 19(2) МПГПП пользование этим правом «налагает особые обязанности и особую ответственность» и сопряжено с некоторыми ограниче- ниями, которые должны быть установлены законом и являться необходимыми, включая уважение прав и репутации других лиц, а также охрану государственной безопасности, общественного порядка, здоровья или нравственности населения. «Запреты на разные формы неуважения к какой-либо религии или другим систе- мам убеждений, в том числе законы о богохульстве, несовместимы с [МПГПП], за исключением отдельных случаев, предусмотренных в пункте 2 статьи 20 [МПГП- П]».108 В соответствии с пунктом 2 статьи 20, государства-участники должны запретить всякое выступление в пользу национальной, расовой или религиозной ненависти, представляющее собой подстрекательство к дискриминации, вражде или насилию, что представляет собой важную гарантию в отношении ущемле- ния прав лиц, религиозных или объединенных теми или иными убеждениями

102 Р.Б. против Венгрии, жалоба № 64602/12, ЕСПЧ, 12 апреля 2016 г. и Алкович против Черногории, жалоба № 66895/10, 5 декабря 2017 г. 103 КПЧ ООН, Замечание общего порядка № 22, п. 4. 104 БДИПЧ ОБСЕ, Свобода религии или убеждений и безопасность. Руководство по вопросам политики, с. 15-16. 105 КПЧ ООН, Замечание общего порядка № 22, пп. 5 и 8. 106 Специальный докладчик ООН по вопросам свободы религии или убеждений, Промежуточный доклад о ликвидации всех форм нетерпимости и дискриминации на основе религии или убеждений, Генераль- ная Ассамблея ООН, 8 сентября 2000 г., п. 138. 107 Замечание общего порядка № 34 Статья 19: свобода мнений и их выражения, CCPR/C/GC/34, Комитет ООН по правам человека, 12 сентября 2011 г., п. 2. 108 Там же., п. 48.

ЧАСТЬ II: Oбязательства в рамках ОБСЕ и другие международные обязательства… 63 сообществ, а также актов насилия или преследования в отношении таких групп.109 Европейская комиссия по борьбе с расизмом и нетерпимостью (ЕКРН) Совета Европы рекомендует государствам «рассматривать как уголовное правонарушение все устные, письменные, аудиовизуальные и иные формы выражения (в том числе и передаваемые средствами массовой информации на электронных носителях), призывающие к ненависти, дискриминации или насилию против расовых, этни- ческих, национальных или религиозных групп или против их членов в связи с их принадлежностью к этим группам».110 В 2015 году Парламентская ассамблея Совета Европы приняла резолюцию о противодействии нетерпимости и дискриминации в Европе, особенно в отношении христиан. Она призывает государства «обеспечить защиту христианских меньшинств» и «публично осуждать применение насилия и подстрекательство к нему, а также любые формы дискриминации и нетерпимости на религиозной почве».111

Право на эффективное средство правовой защиты, в соответствии со статьей 2.3 МПГПП и статьей 13 ЕКПЧ, должно быть обеспечено государством лицу, права человека которого были нарушены. В соответствии с положениями принятой ООН Декларации основных принципов правосудия для жертв преступлений и злоупотребления властью, к которым относятся и жертвы преступлений на почве ненависти в отношении христиан:112

• к жертвам следует относиться с состраданием и уважать их достоинство;

• жертвам следует предоставить право на доступ к механизмам правосудия и скорейшую компенсацию за нанесенный им ущерб в соответствии с национальным законодательством;

• жертвам следует предоставить необходимое содействие в ходе судебного разбирательства.

109 КПЧ ООН, Замечание общего порядка № 22, пп. 7 и 9. См. также Рабатский план действий по запрету пропаганды национальной, расовой или религиозной ненависти, представляющей собой подстрека- тельство к дискриминации, вражде или насилию, в котором указаны шесть факторов, позволяющих определить, является ли высказывание подстрекательством к ненависти в контексте применения ста- тьи 20 МПГПП и требует ли оно принятия ограничительных правовых мер: (1) контекст; (2) положение или статус говорящего; (3) намерение; (4) содержание и форма высказывания; (5) степень публичности и (6) вероятность реализации, включая неотвратимость. Доклад Верховного комиссара Организации Объединенных Наций по правам человека об экспертных рабочих совещаниях по вопросу о запреще- нии разжигания национальной, расовой или религиозной ненависти, A/HRC/22/17/Add.4, Генеральная Ассамблея ООН, 11 января 2013, п. 29. 110 Общеполитическая рекомендация ЕКРН № 1: Борьба с расизмом, ксенофобией, антисемитизмом и нетер- пимостью, Европейская комиссия по борьбе с расизмом и нетерпимостью (ЕКРН), 4 октября 1996 г. 111 Резолюция 2036 (2015) Парламентской ассамблеи Совета Европы «Решение проблемы нетерпимости и дискриминации в Европе, особенно в отношении христиан» (финальная версия), Парламентская ассамблея, 29 января 2015 г. (8-я сессия). 112 Резолюция 40/34, Декларация основных принципов правосудия для жертв преступлений и злоупотре- бления властью, Генеральная Ассамблея ООН, 29 ноября 1985 г.

64 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности Декларация содержит ряд положений, касающихся реагирования на преступления на почве ненависти в отношении христиан, в частности в ней рекомендуется прово- дить обучение для специалистов органов системы правосудия, здравоохранения, социальных и других служб, чтобы обеспечить понимание ими потребностей пострадавших. Отдельно подчеркивается, что следует уделять внимание тем, кто испытывает особые потребности, обусловленные характером причиняемого ущерба или их идентичностью.

Наряду с международным правом в области прав человека международное гума- нитарное право (МГП) обеспечивает защиту религиозных или объединенных теми или иными убеждениями сообществ и их объектов от преступлений на почве ненависти в конкретных контекстах, в частности, в условиях вооруженных конфликтов. Преследование таких сообществ может квалифицироваться как преступ­ление против человечности или геноцид, которые запрещены междуна- родным гуманитарным правом. Систематические нападения или преступления на почве ненависти, направленные против членов религиозных или объединенных теми или иными убеждениями сообществ, во время вооруженного конфликта могут подпадать под эти категории. Статья 33 четвертой Женевской конвенции о защите гражданского населения во время войны запрещает мародерство, тем самым косвенно защищая религиозные объекты от разграбления в условиях вооруженных конфликтов. Кроме того, нападения на места отправления культа, составляющие культурное или духовное наследие народов, запрещены как в ходе международных, так и в ходе внутренних вооруженных конфликтов.113

113 Статья 53 Дополнительного протокола I и статья 16 Дополнительного протокола II. В контексте мира и свободы религии или убеждений Специальный докладчик ООН по вопросу о свободе религии или убеждений рекомендует государствам «защищать всех людей, включая лиц, принадлежащих к религиозным или мировоззренческим меньшинствам, от преследований на основании религии или убеждений и, кроме того, обеспечивать, чтобы государственные субъекты воздерживались от того, чтобы рассматривать лиц, принадлежащих к религиозным или мировоззренческим меньшинствам и общинам, как угрозу безопасности». (A/79/182). В отношении лиц, принадлежащих к религиозным или конфессиональным меньшинствам, находящихся в ситуации конфликта и отсутствия безопасности, Специальный докладчик рекомендует государствам «выполнять обязательства по запрету подстрека- тельства (в Интернете и вне его) к дискриминации, вражде или насилию на основе религии или убежде- ний» и «содействовать развитию систем раннего оповещения и реагирования посредством стратегий предупреждения насилия, охватывающих наиболее подверженные риску общины» (A/HRC/49/44).

ЧАСТЬ II: Oбязательства в рамках ОБСЕ и другие международные обязательства… 65 СТАНДАРТЫ ЕВРОПЕЙСКОГО СОЮЗА, КАСАЮЩИЕСЯ БОРЬБЫ С НЕТЕРПИМОСТЬЮ В ОТНОШЕНИИ ХРИСТИАН

Хартия Европейского союза об основных правах признает право на свободу мысли, совести и религии, в частности, «свободу менять вероисповедание или убеждения, а также свободу индивидуально или коллективно, в частном порядке или в обще- ственных местах исповедовать свою религию или свое убеждение в форме культа, обучения, религиозных обрядов и совершения ритуалов».114

Рамочное решение Европейского союза (ЕС) 2008 года требует, чтобы все государ- ства-участники приняли необходимые меры для обеспечения того, чтобы мотивы расизма и ксенофобии рассматривались в качестве отягчающих обстоятельств или же, в качестве альтернативы, чтобы такой мотив принимался во внимание судами при определении меры наказания. Кроме того, Рамочное решение обязывает всех членов ЕС ввести уголовное наказание за отдельные виды ненавистнических высказываний и возбуждения ненависти, в том числе в отношении религиозной группы.115

В 2011 году Совет Европейского Союза выразил обеспокоенность в связи с религиозной нетерпимостью, «которая проявилась в последних актах насилия и терроризма в отношении христиан и их мест поклонения в разных странах», и вновь подтвердил свою приверженность обеспечению свободы религии или убеждений.116 В том же году Европейский парламент принял резолюцию о положении христиан в контексте свободы вероисповедания, осудил все акты насилия в отношении христиан и призвал государства «активизировать усилия по обеспечению надежной и эффективной защиты религиозных конфессий, а также по обеспечению личной безопасности и физической неприкосновенности членов религиозных конфессий в своих странах».117

В 2022 году Европейский парламент принял резолюцию о преследовании мень- шинств по мотивам религии или убеждений, в которой подчеркнул «чрезвычай- ную важность привлечения к ответственности виновных в нарушениях прав человека в отношении лиц, принадлежащих к религиозным или мировоззрен- ческим меньшинствам».118 Особое внимание в резолюции уделяется поддержке

114 Статья 10 Хартии Европейского Союза об основных правах, Агентство Европейского союза по основ- ным правам (АОП), Официальный журнал Европейского союза, C 303/17, 14 декабря 2007 г. 115 Рамочное решение Совета Европейского союза от 28 ноября 2008 г. о борьбе с определенными формами и проявлениями расизма и ксенофобии средствами уголовного права, 2008/913/JHA, Официальный журнал Европейского союза, Совет Европейского союза, 28 ноября 2008 г., статьи 1 и 2. 116 Пресс-релиз. 3069-е заседание Совета по иностранным делам, Совет Европейского союза, 21 февраля 2011 г. 117 Резолюция Европейского парламента от 20 января 2011 года о положении христиан в контексте свободы вероисповедания, Европейский парламент, 20 января 2011 г. 118 Резолюция Европейского парламента от 3 мая 2022 года о преследовании меньшинств по признаку вероисповедания или убеждений (2021/2055(INI)), Европейский парламент, 3 мая 2022 г.

66 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности женщин и девочек. Как отмечается, «женщины, принадлежащие к религиозным или мировоззренческим меньшинствам, сталкиваются с повышенным риском дискриминации и насилия» и «все чаще становятся объектом преступлений, направленных на нанесение ущерба сообществу в целом».

Директива ЕС о правах жертв 2012 года устанавливает минимальные стандарты, касающиеся прав, поддержки и защиты жертв преступлений, включая жертв преступлений на почве ненависти. Такие лица рассматриваются как особо уяз- вимые, и государствам ЕС рекомендуется проводить индивидуальную оценку для выявления их конкретных потребностей в защите, а также обеспечить им дополнительную защиту в ходе уголовного процесса. Кроме того, директива призывает государства-члены создавать специализированные службы поддержки для жертв преступлений на почве ненависти.119

119 Директива 2012/29/EU Европейского парламента и Совета от 25 октября 2012 г. об установлении минимальных стандартов в отношении прав, поддержки и защиты жертв преступлений, заменяющая Рамочное решение Совета 2001/220/JHA, 25 октября 2012 г., Официальный журнал Европейского союза, Совет Европейского союза, 25 октября 2012 г., статьи 8-9 и 22-23; Для повышения эффективности реализации этой директивы в 2017 году Европейская комиссия выпустила руководство: Обеспечение правосудия, защиты и поддержки для жертв преступлений на почве ненависти и языка ненависти: 10 основных руководящих принципов; Информация о ресурсах для жертв преступлений на почве нена- висти содержится в публикации Европейской комиссии Обзор ресурсов и инициатив, направленных на содействие обеспечению правосудия, защиты и поддержки жертв преступлений на почве ненависти и разжигания ненависти в государствах-членах ЕС, декабрь 2017 г.

ЧАСТЬ II: Oбязательства в рамках ОБСЕ и другие международные обязательства… 67 II. Основные принципы, которыми следует руководствоваться при реагировании на преступления на почве ненависти в отношении христиан и обеспечении безопасности христианских общин Следующие принципы должны определять подход государств-участников ОБСЕ к реагированию на преступления на почве ненависти в отношении христиан и обес­печению безопасности христианских общин.

1. ПРАВА ЧЕЛОВЕКА

Подход, основанный на правах человека, представляет собой концептуальные и практические рамки, опирающиеся на международные стандарты в области прав человека и направленные на поощрение и защиту прав человека для всех.120 В рамках такого подхода основной акцент сделан на общих ценностях и принципах, а не на различиях, а также подчеркиваются равные права и равный статус каж- дого человека, независимо от его религии, этнического происхождения, пола или других факторов. Кроме того, подчеркивается неделимость, взаимосвязанность и взаимозависимость прав человека и подразумевается, что все права человека всех людей и сообществ одинаково важны, а осуществление одного права часто зависит от осуществления других.

Подход к борьбе с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан и решению связанных с ними проблем в области безопасности христианских общин предусматривает, что в основе разработки политики и ее реализации лежит международное право в области прав человека. Он ставит на первое место досто- инство, равенство и права всех людей, независимо от их религии или убеждений, этнической принадлежности, пола, сексуальной ориентации, инвалидности или других индивидуальных характеристик. Этот подход подкрепляет понимание того, что государства-участники ОБСЕ обязаны защищать отдельных лиц и рели- гиозные или конфессиональные общины от угроз и нападений, мотивированных предубеждением, которые ставят под угрозу, подрывают или нарушают основные права человека.

120 Подход на основе прав человека, Европейская сеть национальных правозащитных учреждений (ЕСНПЗУ).

68 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности 2. КОМПЛЕКСНЫЙ, ВСЕОБЪЕМЛЮЩИЙ ПОДХОД НА ОСНОВЕ СОТРУДНИЧЕСТВА

Для борьбы с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан требуется комплексный, всеобъемлющий и целостный подход, поскольку такие преступления редко являются изолированными инцидентами и зачастую пред- ставляют собой симптомы более глубокого раскола в обществе, предубеждений на системном уровне, а также укоренившейся нетерпимости. Такой подход позволяет обеспечить противодействие преступлениям на почве ненависти в отношении христиан не обособленно, а в сочетании с усилиями по борьбе со всеми формами нетерпимости и дискриминации. Он признает взаимосвязь и пересечение этих проблем, поскольку нетерпимость — на почве этнической принадлежности, национальности, религии или убеждений, пола, сексуальной ориентации, инвалид- ности или иных индивидуальных характеристик — часто имеет схожие коренные причины и факторы, которые включают страх, невежество, предвзятость, истори- ческую несправедливость и экономическое неравенство. Кроме того, такой подход укрепляет важнейший принцип неделимости и универсальности прав человека. Если правительство и общество рассматривают преступления на почве ненависти в отношении христиан в рамках более широкой проблемы в области прав человека, они не только защищают тех, кто подвергается риску, но и укрепляют единство общества и противодействуют расколу, поддерживая создание более справедли- вого, инклюзивного, сплоченного и мирного общества для всех.

Борьба с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан требует комплексного и многогранного подхода с широким спектром мер и участников, который обеспечивает эффективное решение этой проблемы, устранение ее коренных причин и факторов, как в ходе превентивных мер, так и в рамках мер реагирования. Правовые рамки, повышение информированности, просвещение, межконфессиональный и межрелигиозный диалог, ответственность СМИ, а также службы поддержки жертв способствуют формированию инклюзивной среды, в которой соблюдаются права человека, а христиане и христианские общины, как и все другие, находятся в безопасности и пользуются уважением. Не менее важно привлечь широкий круг заинтересованных сторон в рамках комплексного и всеобъемлющего подхода к противодействию преступлениям на почве ненависти в отношении христиан. Активное участие в разработке и реализации эффективных мер должны принимать национальные и местные органы власти, включая законо- дательные и правоохранительные органы, организации гражданского общества, национальные правозащитные учреждения, органы по вопросам равенства, специ- алисты в области образования, социальные сети и технологические компании, средства массовой информации, затронутые христианские общины, а также другие религиозные или конфессиональные сообщества. Такое всестороннее и инклюзив- ное взаимодействие дает возможность опираться на знания и ресурсы различных секторов при разработке политики и практических мер.

ЧАСТЬ II: Oбязательства в рамках ОБСЕ и другие международные обязательства… 69 Совместный согласованный подход имеет решающее значение для борьбы с пре- ступлениями на почве ненависти в отношении христиан и преодоления связанных с ними вызовов в области безопасности. Если все основные участники будут действовать совместно на благо всего общества, то усилия по противодействию антихристианским преступлениям будут более устойчивыми и эффективными. Комплексные меры в ключевых сферах позволяют не только защитить права и достоинство христиан и христианских общин, но и выявить закономерности с точки зрения проявлений нетерпимости, дискриминации и преступлений на почве ненависти, а также укрепить ценности свободы религии или убеждений, плюрализма и социальной сплоченности в целом.

Широкие инклюзивные объединения гражданского общества продемонстри- ровали свою эффективность в борьбе с различными формами нетерпимости.121 Организациям, которые занимаются борьбой с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан, необходимо создавать партнерства с другими группами и сообществами, продвигающими толерантность и недискриминацию, иначе они останутся в изоляции. Это касается организаций, защищающих права женщин, группы по борьбе с расизмом и ксенофобией, другие религиозные или мировоззренческие сообщества, а также организации по защите ЛГБТИ и людей с инвалидностью. Путем укрепления солидарности, обмена опытом и передовы- ми практиками межсекторальные рамки на уровне гражданского общества по поощрению толерантности и недискриминации способствуют развитию взаимо- понимания, а также разработке более инклюзивных, результативных и устойчивых решений для борьбы со всеми формами нетерпимости и преступлений на почве ненависти, в том числе в отношении христиан.

Проект «Более безопасные и сильные сообщества в Европе» (SASCE) — один из примеров сотрудничества в области безопасности религиозных и кон- фессиональных организаций. Это совместный проект Центра по вопросам безопасности и кризисов Европейского еврейского конгресса, Конференции европейских церквей, Европейского буддийского союза и организации «Вера имеет значение», направленный на повышение безопасности в местах отправ- ления культа и около них, а также в христианских, буддийских, мусульманских и иудейских общинах и между ними. В ходе проекта был разработан плакат и подготовлен видеоролик на тему выявления и сообщения о преступлениях на почве ненависти; организовано обучение по урегулированию кризисных си- туаций и способам обеспечения безопасности религиозных или объединенных

121 Признавая потенциал коалиций в разработке и осуществлении действенных новаторских и инклюзив- ных стратегий, реализация которых может привести к серьезным переменам, в 2018 году БДИПЧ выпу- стило практическое руководство Создание коалиций в поддержку толерантности и недискриминации для лиц и организаций, стремящихся создать коалиции по борьбе с нетерпимостью и дискриминацией в различных формах.

70 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности иными убеждениями сообществ, в том числе в рамках реагирования на пре- ступления на почве ненависти в отношении христиан.122

3. УЧАСТИЕ

Эффективное реагирование на преступления на почве ненависти требует активного участия христиан и христианских общин в разработке и реализации политики и мер по борьбе с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан и связанными с ними вызовами в области безопасности. Инклюзивное участие необходимо для того, чтобы мнения христиан, принадлежащих к разным конфессиям, этническим и социальным группам, были услышаны и представлены в процессе разработки политики и в общественной дискуссии. Такой подход спо- собствует укреплению доверия между органами государственной власти, другими ключевыми участниками и христианскими общинами.

Опыт тех, кто пострадал в результате преступлений на почве ненависти, играет ключевую роль в разработке соответствующих эффективных мер по борьбе с таки- ми преступлениями, их причинами и движущими факторами. Пострадавшие могут стать источником ценной информации и помочь государственным органам лучше понять, что значит стать жертвой нападения по мотиву предубеждения, и, следовательно, обеспечить комплексный подход к устранению связанных с ними рисков. Особое внимание следует уделять созданию возможностей для того, чтобы поделиться своим опытом могли жертвы преступлений на почве ненависти из наиболее маргинализированных сообществ, а также групп, находящихся в зоне повышенного риска.123

В практическом руководстве БДИПЧ «Участие жертв преступлений на почве ненависти в разработке и реализации политики»124 представлены десять прак- тических шагов для заинтересованных сторон на национальном уровне:

1. Ориентированность на интересы жертв в любой инициативе; 2. Выбор соответствующего формата взаимодействия; 3. Подготовка к сотрудничеству; 4. Создание более безопасного пространства; 5. Обеспечение реалистичных ожиданий; 6. Оказание поддержки до, во время и после мероприятия; 7. Формирование доверия и развитие долгосрочных партнерств;

122 Сайт проекта Более безопасные и сильные сообщества а Европе (SASCE). 123 Участие жертв преступлений на почве ненависти в разработке и реализации политики. Практическое руководство, БДИПЧ ОБСЕ, 3 июня 2024 г., с. 12. 124 Там же.

ЧАСТЬ II: Oбязательства в рамках ОБСЕ и другие международные обязательства… 71 8. Разработка институциональных механизмов для учета мнения жертв пре- ступлений на почве ненависти; 9. Предотвращение использования жертв и их высказываний в корыстных целях; 10. Обеспечение учета разных мнений.

Переход к проблемно-ориентированному подходу в работе полиции на уровне сообществ способствует активному участию христиан и христианских общин в укреплении общественной безопасности и социальной сплоченности. Кроме того, этот подход способствует установлению доверительных отношений между правоохранительными органами и сообществами, в которых они работают. Отражение многообразия сообщества в составе полиции является важным фак- тором эффективной борьбы с преступлениям на почве ненависти в отношении христиан. Расширение представительства способствует укреплению отношений между затронутыми сообществами и правоохранительными органами, позволяет на институциональном уровне повысить понимание проблем, с которыми стал- киваются основные христианские конфессии и меньшинства, а также привносит разнообразие взглядов и мнений в процессы разработки политики и процедур.

4. НЕ НАВРЕДИ

В соответствии с принципом «не навреди» все меры по борьбе с преступлениями на почве ненависти должны исключать как усугубление имеющихся уязвимостей, так и создание новых рисков. Необходимо предпринять все усилия для того, чтобы не поставить под угрозу жизнь, физическую и психологическую безопасность, свободу и благополучие жертв, свидетелей и сообществ, пострадавших в резуль- тате преступлений на почве ненависти в отношении христиан. Жертвы таких преступлений подвержены повышенному риску вторичной виктимизации,125 которая может нанести серьезный ущерб их эмоциональному и психологическому состоянию, а также социальному и экономическому благополучию.126

В соответствии с принципом «не навреди» важную роль играет предотвраще- ние вторичной виктимизации, которое может быть обеспечено при условии особого внимания к проявлению эмпатии и заботы на всех этапах судебного

125 «Вторичная виктимизация – это виктимизация, которая возникает не непосредственно в результате преступления, а в ходе взаимодействия учреждений и отдельных лиц с жертвой. Она выражается, помимо прочего, в непризнании статуса жертвы, в неуважительном, некорректном и непрофессиональ- ном обращении с жертвой, а также в дискриминации в какой бы то ни было форме». Предотвращение вторичной виктимизации: политика и практика, Европейская сеть предупреждения преступности, серия пособий ЕСППП, пособие № 7, с. 9. 126 БДИПЧ ОБСЕ, Понимание потребностей жертв преступлений на почве ненависти, с. 14.

72 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности разбирательства и в процессе оказания помощи жертвам.127 Сопереживание как часть подхода к реагированию на преступления на почве ненависти в отношении христиан требует, чтобы сотрудники, работающие с жертвами, понимали инди- видуальные и коллективные последствия таких инцидентов и умели оказывать эмоциональную поддержку.

5. УЧЕТ ИНТЕРЕСОВ ЖЕРТВЫ

В рамках подхода к борьбе с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан, в котором учитываются интересы жертв, признается их точка зрения и опыт, а также уделяется особое внимание их правам и потребностям. В частности, признается, что жертвы преступлений на почве ненависти нуждаются в особой поддержке, рассматриваются как носители уникального личного опыта, равные и информированные партнеры в ходе уголовного разбирательства или других процессов реабилитации.128 Такой подход должен:129

• повысить доверие христиан, христианских общин и других организаций гражданского общества, что поощряет подачу заявлений об инцидентах на почве ненависти и обеспечивает доступ к механизмам подачи заявлений;

• обеспечить учет мнения жертвы о наличии мотива предубеждения;

• обеспечить предоставление жертвам преступлений на почве ненависти инфор- мации о ходе их дел;

• обеспечить эффективную защиту и меры поддержки жертвам преступлений на почве ненависти, исходя из особых потребностей пострадавших лиц или общин; учитывать гендерные аспекты путем выявления особых потребностей в защите и поддержке в зависимости от пола жертвы;

• обеспечить полноценное участие жертв в судебных разбирательствах;

• обеспечить обучение сотрудников всех государственных органов и орга- низаций гражданского общества, работающих с пострадавшими, включая социальные службы, которые оказывают помощь жертвам домашнего насилия, для того чтобы они могли выявлять и надлежащим образом реагировать на преступления на почве ненависти в отношении христиан;

127 Обзор политики по поддержке жертв преступлений на почве ненависти, БДИПЧ ОБСЕ, 22 апреля 2022 г., с. 25. 128 Там же., п. 8-9. 129 Там же., п. 41-3.

ЧАСТЬ II: Oбязательства в рамках ОБСЕ и другие международные обязательства… 73 • гарантировать выделение необходимых финансовых средств и иных ресурсов для обеспечения доступности и устойчивости услуг, предоставляемых орга- низациями гражданского общества христианам и христианским общинам, пострадавшим в результате преступлений на почве ненависти.

Следует подчеркнуть, что подход, ориентированный на интересы жертв, не допускает использования пострадавших для продвижения институциональных, политических или идеологических интересов. Он должен быть направлен на поощ- рение толерантности и недискриминации, эффективную борьбу с преступлениями на почве ненависти и создание инклюзивных и сплоченных обществ.130

В соответствии с законом Канады «О правах жертв преступлений», жертва — это «физическое лицо, которому нанесен физический, эмоциональный, имущественный или экономический ущерб в результате совершения или предполагаемого совершения преступления».131 Закон закрепляет право по- терпевших лиц на информацию, защиту, участие и возмещение ущерба. Если вина обвиняемого установлена, потерпевшее лицо имеет право направить в суд заявление о последствиях совершенного против него преступления, с тем чтобы оно было рассмотрено при вынесении приговора (раздел 722 Уголовного кодекса). Такое заявление представляет собой письменный документ, состав- ленный потерпевшим лицом и описывающий физический, эмоциональный, имущественный или экономический ущерб, причиненный ему в результате инцидента. Суд должен учесть это заявление при вынесении приговора.132

6. УЧЕТ ГЕНДЕРНЫХ АСПЕКТОВ

Жертвы преступлений на почве ненависти, принадлежащие к христианским общи- нам, часто сталкиваются с пересекающимися формами нетерпимости и дискрими- нации по признаку пола, сексуальной ориентации, этнического происхождения, религии или убеждений и других факторов.133 Интерсекциональный подход к пониманию таких преступлений обеспечивает учет совокупных пересекающихся уязвимостей при разработке политики и других мер.

Пол может оказывать влияние на характер и периодичность преступлений на почве предубеждения, а также на их последствия для жертв, поэтому меры прави- тельства по борьбе с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан

130 БДИПЧ ОБСЕ, Участие жертв преступлений на почве ненависти в разработке и реализации политики, с. 29. 131 Закон «О правах жертв преступлений», Канада, интернет-портал правовых актов, 23 апреля 2015 г. 132 Уголовный кодекс Канады, интернет-портал правовых актов, 1985 г. 133 См. определение интерсекциональности в разделе «Преступления на почве ненависти в отношении христиан в регионе ОБСЕ: контекст» выше.

74 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности и обеспечению потребностей христианских общин в сфере безопасности должны учитывать гендерные аспекты.

7. ПРОЗРАЧНОСТЬ

Правительствам следует обеспечить открытость и прозрачность в отношении методов борьбы с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан. Это позволит развивать и укреплять доверие между заинтересованными сто- ронами, которые занимаются вопросами противодействия преступлениям на почве ненависти в отношении христиан и обеспечения безопасности христианских сообществ.

Одним из эффективных методов является информирование соответствующих сообществ и широкой общественности о соответствующих национальных, регио- нальных или местных планах действий и регулярные отчеты о ходе их выполнения. Это обеспечит понимание того, какие меры принимаются, какие их них оказались эффективными и какие вызовы сохраняются. Кроме того, ключевых участников можно привлечь к оценке прогресса и обмену опытом по вопросам эффективной борьбы с преступлениям на почве ненависти в отношении христиан. Еще одним важнейшим аспектом обеспечения прозрачности является публикация данных о преступлениях на почве ненависти.

Форум живой истории при Министерстве культуры Швеции занимается мо- ниторингом выполнения Национального плана действий по борьбе с расизмом и преступлениями на почве ненависти и выпускает ежегодный отчет.134 Кроме того, Шведский национальный совет по предупреждению преступности (Brå) регулярно публикует статистику по заявлениям о преступлениях на почве не- нависти, поступившим в полицию, в частности, данные с разбивкой по мотиву предубеждения, виду преступления, полу, месту совершения преступления и характеру взаимоотношений между жертвой и правонарушителем.135

134 Samordning och uppföljning av statens arbete mot rasism och hatbrott, Forum för levande historia. 135 Джон Лундгрен и Аравелла Лейонстад, Заявления о преступлениях на почве ненависти, зарегистриро- ванные в полиции в 2022 г., Шведский национальный совет по предупреждению преступности (Brå), 2023 год.

ЧАСТЬ II: Oбязательства в рамках ОБСЕ и другие международные обязательства… 75 76 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности ЧАСТЬ III: Меры реагирования на антихристианские преступления на почве ненависти и проблемы в сфере безопасности христианских общин

ЧАСТЬ III: Меры реагирования на антихристианские преступления на почве ненависти… 77 В этом разделе представлены практические шаги по борьбе с антихристианскими преступлениями на почве ненависти и решению связанных с ними проблем в сфере безопасности христианских общин. В соответствии с комплексным подходом к борьбе с нетерпимостью,136 они направлены как на борьбу с общими элементами и характеристиками преступлений на почве ненависти, так и на признание осо- бенностей антихристианских преступлений на почве ненависти и борьбу с ними. В рамках рекомендуемых мер основная ответственность за борьбу с преступле- ниями на почве нетерпимости и дискриминации возлагается на государства- участники, при этом признается важная роль других заинтересованных сторон, в частности, христианских общин и гражданского общества в целом.

Практические меры

1. ПРИЗНАНИЕ ПРОБЛЕМЫ

Отправной точкой для борьбы с антихристианскими преступлениями на почве ненависти является признание того, что они представляют угрозу для безопас- ности отдельных лиц и общин, а также оказывают негативное влияние на соци- альную сплоченность в целом. В связи с этим важно обеспечить оперативные, скоординированные и комплексные меры реагирования на такие инциденты. Для эффективной борьбы с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан и решения связанных с ними проблем в сфере безопасности необходимы устойчивая политическая воля и приверженность. Правительства должны прямо и безоговорочно заявить о неприемлемости ненависти в какой бы то ни было форме, в том числе в отношении христиан. Такой сигнал должен распространяться не только на преступления на почве ненависти, но и на ненавистнические высказы- вания, даже в тех случаях, которые не являются уголовно наказуемыми, поскольку такие высказывания способствуют созданию дискриминационной и враждебной к отдельным лицам и сообществам среды, а также подрывают сплоченность и безо­ пасность общества.137

Официальное признание преступлений на почве ненависти имеет ключевое зна- чение для того, чтобы поставить вне закона вражду и насилие на основе религии и убеждений, а также повысить доверие со стороны пострадавших групп и сооб- ществ.138 Такое признание подчеркивает, что ответственность за борьбу с этими

136 Решение № 10/07 Совета министров ОБСЕ. 137 БДИПЧ ОБСЕ, Расследование преступлений на почве ненависти и уголовно наказуемых форм языка ненависти. Практическое руководство, с. 17. 138 ГА ООН, A/75/385, п. 30-1.

78 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности явлениями лежит не только на христианских общинах, но и на всем обществе, включая правительство и политических представителей.

Существуют разные способы признания правительством и законодателями про- блем, связанных с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан и безопасностью христианских общин:

• заказать исследование на тему антихристианских преступлений на почве ненависти и обеспечить распространение докладов организаций граждан- ского общества для улучшения понимания этой проблемы в государственных органах;

• создать правительственные или парламентские рабочие группы для коорди- нации мер, работы с различными аспектами антихристианских преступлений на почве ненависти и укрепления доверия между христианскими общинами, политическими представителями и законодателями;

• учредить постоянный форум с участием государственных должностных лиц, служб безопасности, представителей гражданского общества и лидеров хри- стианских общин с целью выявления проблем, связанных с преступлениями на почве ненависти, вызовов в области безопасности и их решения;

• создать обширную правовую базу, позволяющую государственным органам эффективно решать проблемы безопасности совместно с христианскими общинами;

• признать тот факт, что христиане и христианские общины являются мишенью для преступлений на почве ненависти, в частности совершаемых сторонниками насильственного экстремизма и террористами, и включить христианские общины и институты в списки потенциально уязвимых целей;

• выступать с решительным осуждением инцидентов и преступлений на почве ненависти в отношении христиан — как в Интернете, так и офлайн — и выра- жать солидарность с христианскими общинами.

Признание преступлений на почве ненависти в отношении христиан серьезной проблемой может стать основой для проведения анализа и оценки действующих механизмов по предотвращению преступлений на почве ненависти и реагирова- ния на них.

ЧАСТЬ III: Меры реагирования на антихристианские преступления на почве ненависти… 79 Рекомендация

Правительства и законодатели должны признать, что нетерпимость и преступле- ния на почве ненависти в отношении христиан представляют серьезную угрозу не только для безопасности отдельных лиц и общин, но и для сплоченности всего общества, и требуют незамедлительного принятия скоординированных и всеобъемлющих мер.

Пример хорошей практики

Парламентская ассамблея Совета Европы признала проблему преступлений на почве ненависти в отношении христиан в принятой в 2015 году резолюции о борьбе с нетерпимостью и дискриминацией в Европе, особенно в отношении христиан:139

«Нетерпимость и дискриминация на почве религии или убеждений затра- гивают религиозные меньшинства в Европе, а также лиц, принадлежащих к религиозному большинству. В последние годы зарегистрированы мно- гочисленные случаи враждебности, насилия и вандализма в отношении христиан и их мест отправления культа, при этом национальные власти часто игнорируют эти инциденты».

2. СОДЕЙСТВИЕ ОБРАЗОВАНИЮ, ПОВЫШЕНИЮ ИНФОРМИРОВАННОСТИ, МЕЖКОНФЕССИОНАЛЬНОМУ И МЕЖРЕЛИГИОЗНОМУ ДИАЛОГУ

Нетерпимость в отношении религиозных или объединенных какими-либо убеждениями сообществ вызвана не разнообразием в обществе, а негативным отношением к многообразию религий и убеждений, а также к подходам к поддер- жанию мирного сосуществования в обществе отдельных лиц и групп, имеющих разные убеждения, религию и этническое происхождение.140 В основе установок и напряженности, способствующих межобщинным конфликтам, зачастую лежат глубоко укоренившиеся стереотипы и заблуждения. Поэтому сегодня одной из наиболее важных задач является содействие расширению знаний и понимания различных религий, верований и культур.

В долгосрочной перспективе только искоренение предубеждений, лежащих в основе нетерпимости, позволит обеспечить эффективное противодействие

139 Совет Европы, Резолюция 2036. 140 A/79/182 Промежуточный доклад Специального докладчика по вопросам свободы религии или вероис­ поведания Назилы Ганеа, Генеральная Ассамблея ООН, 18 июля 2024 года, п. 37.

80 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности преступлениям на почве антихристианской ненависти и безопасность христиан- ских общин. Как упоминалось выше, усилия по борьбе с конкретными формами нетерпимости и ненависти, включая враждебность по отношению к христианам, приносят результаты, если они являются частью более широкой стратегии по ликвидации всех форм ненависти в обществе. Образование, повышение осведом- ленности, а также межконфессиональный и межрелигиозный диалог — это три отдельных, но взаимодополняющих стратегии предотвращения антихристианских преступлений на почве ненависти и других форм нетерпимости.

Межконфессиональный диалог способствует преодолению разногласий между общинами, укрепляя эмпатию и солидарность представителей разных религий. Ответственные СМИ, кампании по повышению осведомленности и службы поддержки жертв также способствуют созданию инклюзивной среды, в которой христианские и другие общины чувствуют себя в безопасности и пользуются ува- жением. Многосторонняя стратегия обеспечивает борьбу с коренными причинами нетерпимости как в рамках превентивных мер, так и в качестве мер реагирования.

Образование

Государства-участники ОБСЕ взяли на себя обязательство бороться с основными причинами нетерпимости и дискриминации с помощью образования. Поскольку предубеждение часто является усвоенным поведением, образование может сыграть чрезвычайно важную роль в преодолении и противодействии всем формам предвзятости и дискриминации.141

Образование играет ключевую роль в изменении условий, порождающих нетер- пимость, и в формировании культуры, основанной на равенстве, понимании и инклюзивности. Образование воспитывает толерантность и уважение к мно- гообразию, а также противостоит предрассудкам. Это мощный инструмент для создания более сплоченного, мирного и безопасного общества. Образование повышает информированность о ценном вкладе представителей разных групп в жизнь общества и укрепляет взаимопонимание межу ними. Более того, образо- вание играет ключевую роль в преодолении вредных стереотипов и формировании культуры уважения с раннего возраста.

Поэтому государства-участники ОБСЕ должны разработать комплексную политику и стратегию в области образования, которые обеспечат более глубокое понимание разных культур, этнических групп, религий и убеждений, а также уважение к ним. Государства могут пользоваться экспертной помощью и под- держкой БДИПЧ в разработке и внедрении образовательных программ, учебных планов и методов обучения как в государственных, так и в частных учреждениях

141 Противодействие антисемитизму при помощи образования. Руководящие принципы для разработчи- ков политики, ЮНЕСКО и БДИПЧ ОБСЕ, 31 мая 2018 г., с. 12.

ЧАСТЬ III: Меры реагирования на антихристианские преступления на почве ненависти… 81 с целью эффективного противодействия всем формам нетерпимости, включая нетерпимость в отношении христиан. Кроме того, государствам рекомендуется развивать культуру толерантности и уважения к многообразию за пределами учреждений формального образования и сотрудничать с музеями, библиотеками и центрами культурного наследия.142

Кроме того, государства должны разработать комплексные программы подго- товки и повышения квалификации для государственных служащих, в частности сотрудников правоохранительных органов, с целью повышения осведомленности и понимания того, как преступления на почве ненависти затрагивают христиан- ские общины. Такое обучение должно быть направлено на укрепление религиозной грамотности143 государственных служащих, что позволит им надлежащим образом учитывать потребности лиц и групп, принадлежащих к разным религиозным и мировоззренческим общинам.144 В частности, такое обучение должно включать навыки уважительного и внимательного обращения с жертвами преступлений на почве ненависти в отношении христиан.

Меры в области образования, направленные на воспитание уважения к многооб- разию религий и убеждений, должны:145

• обеспечить распространение объективной и точной информации о многообразии религий и убеждений, тем самым содействуя преодолению невежества в вопросе религий, негативных стереотипов, ложных представлений и предрассудков;

• предоставить лицам, принадлежащим к различным религиозным конфессиям или системам убеждений, в том числе неверующим, возможности для взаимодействия и знакомства с многообразием в рамках открытого и естественного общения;

• прививать участникам знания, установки, ценности и навыки, необходимые для того, чтобы гармонично жить в обществе в условиях многообразия;

• основываться на уважении человеческого достоинства и прав человека для всех;

142 БДИПЧ ОБСЕ, Свобода религии или убеждений и безопасность. Руководство по вопросам политики, с. 25. 143 Религиозная грамотность – это способность различать и анализировать фундаментальные взаимо­ связи между религией и социальной, политической и культурной жизнью через призму различных подходов. См.: Что такое религиозная грамотность? | Религия и общественная жизнь в Гарвардской школе богословия 144 Убеждения, диалог и безопасность. Содействие диалогу и совместным действиям общин, исповедую- щих разные религии и убеждения, БДИПЧ ОБСЕ, 2 октября 2024 г., с. 48. 145 БДИПЧ ОБСЕ, Свобода религии или убеждений и безопасность. Руководство по вопросам политики, с. 24–25.

82 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности • способствовать сокращению числа конфликтов, вызванных непониманием религиозных убеждений других людей.

Образование играет решающую роль в повышении медийной и информационной грамотности, особенно в условиях широкого распространения дезинформации и ложных сведений.146 Государства-участники ОБСЕ должны принять меры по «информированию пользователей социальных сетей о том вреде, который наносят преследования и оскорбления в Интернете, а также о психологическом влиянии подобных преследований и оскорблений и их негативном воздействии на группы, против которых они направлены, и маргинализированные группы», включая христианские общины.147 Такие образовательные инициативы могут быть реализованы совместно с организациями гражданского общества, которые обла- дают ценным опытом в разработке инструментов и ресурсов по ответственному использованию социальных сетей и цифровых коммуникационных технологий для воспитания толерантности, уважения к разнообразию и инклюзивности, особенно для молодежи.

Рекомендация

Государствам необходимо разработать комплексные национальные образо- вательные программы и стратегии, направленные на устранение основных причин нетерпимости и дискриминации, включая нетерпимость в отношении христиан. Их следует внедрять в государственных и частных образовательных учреждениях, других государственных организациях, а также в рамках ини- циатив по подготовке государственных служащих.

Примеры хорошей практики

Проект «Твоя вера, моя вера» (Din tro min tro) в Дании — инициатива Евангелическо-лютеранской церкви (Фолькекирке), которая имеет статус го- сударственной церкви Дании и пользуется поддержкой государства. В рамках проекта представители иудаизма, христианства и ислама рассказывают учени- кам средних школ о своей вере и религиозных практиках. Встречи проходят в школах в формате диалога в дружественной и доверительной обстановке.148

146 БДИПЧ ОБСЕ и ЮНЕСКО, Противодействие антисемитизму при помощи образования. Руководящие принципы для разработчиков политики, с. 14; ГА ООН, A/HRC/47/25, п. 20. 147 БДИПЧ ОБСЕ, Убеждения, диалог и безопасность, с. 42. 148 A/HRC/34/50/Add.1 Доклад Специального докладчика по вопросу о свободе религии или убеждений о его миссии в Данию, Генеральная Ассамблея ООН, 28 декабря 2016 г., п. 65.

ЧАСТЬ III: Меры реагирования на антихристианские преступления на почве ненависти… 83 В Испании ежегодно проводятся обучающие мероприятия в рамках программы «Муниципалитеты толерантности», которую реализует фонд «За плюрализм и сосуществование» совместно с Испанской федерацией муниципалитетов и провинций (ИФМП) в рамках оказания содействия местным органам власти во внедрении инклюзивного подхода к религиозному многообразию. Программа направлена на расширение потенциала правоохранительных органов по защите свободы религии или убеждений и борьбе с религиозной нетерпимостью. Она проводится совместно с Конференцией католических епископов Испании, Федерацией евангельских религиозных организаций Испании, Свидетелями Иеговы Испании и другими религиозными организациями.149

Повышение информированности

Еще одна ключевая стратегия предупреждения антихристианских преступлений на почве ненависти состоит в организации инициатив и кампаний по повышению информированности общества о религиозных или мировоззренческих общинах, их правах и ценности многообразия религий и убеждений. Такие меры должны:150

• повышать осведомленность о существовании и опыте многообразия религий и убеждений, в частности, четко и понятно разъяснять отличительные черты существующего предубеждения в отношении христиан, а также распростра- ненные дискриминационные нарративы, которые порождают нетерпимость в отношении христиан;

• подчеркивать ценность многообразия религий и убеждений как источника взаимного обогащения в обществе, в частности, уделять особое внимание вкладу местных христианских сообществ в культуру, религию и образование;

• разрушать негативные стереотипы, способствующие росту дискриминации, враждебности и нетерпимости в обществе, путем поощрения более глубокого понимания разных религий и убеждений и уважения к ним. Важно объяснить, что преступления на почве ненависти в отношении христиан происходят не в вакууме, и каждый должен внести свой вклад в создание атмосферы взаимного уважения и взаимопонимания; что проявлениям предубеждения в отношении христиан нет места в открытых, равноправных и демократических обществах, поскольку они подрывают основные ценности и принципы прав человека, составляющие фундамент такого общества.

149 Policía Local y Protección de la Libertad Religiosa, Federación Española de Municipios y Provincias (FEMP), 18 декабря 2023 г. (на испанском языке). 150 БДИПЧ ОБСЕ, Свобода религии или убеждений и безопасность. Руководство по вопросам политики, с. 21.

84 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности Программы по повышению информированности должны быть разработаны и реа- лизованы государственными субъектами совестно с другими заинтересованными сторонами, включая организации гражданского общества, национальные право- защитные учреждения, центры культурного наследия, специалистов в области образования, СМИ, христианские и другие религиозные и мировоззренческие общины, а также межрелигиозные и межконфессиональные организации.151

Местные органы власти обладают наиболее широкими возможностями для укреп­ления социальной сплоченности и солидарности.152 На государственном уровне эффективным средством привлечения внимания к проблеме нетерпимости в отношении христиан в рамках национальной повестки являются парламентские слушания. На глобальном уровне международные организации могут стать пло- щадкой для согласования международных обязательств и стандартов в области борьбы с нетерпимостью в отношении христиан, содействовать обмену передовым опытом и координировать региональные и международные кампании по повы- шению осведомленности в рамках борьбы с нетерпимостью.

Ключевую роль в разработке и реализации долгосрочных инициатив по повыше- нию осведомленности населения о значении прав человека, мирного сосущество- вания и принципах плюрализма играют организации гражданского общества. Такие усилия способствуют развитию эмпатии и критического мышления, которые необходимы для противодействия предубеждениям и разрушения негативных стереотипов, а также для формирования позитивного отношения к многообразию. В последние годы в регионе ОБСЕ появилось много инициатив по повышению информированности с участием гражданского общества, которые занимаются продвижением многообразия и инклюзивности.

Традиционные СМИ и социальные сети могут внести существенный вклад в повы- шение осведомленности о природе и последствиях нетерпимости в отношении христиан. «Имеются явные свидетельства того, что надежные режимы обществен- ной информации и независимая журналистика являются сильным противоядием от дезинформации».153 Стратегическое партнерство со СМИ в рамках усилий правительства по противодействию и осуждению нетерпимости в отношении христиан поможет значительно повысить осведомленность об этой проблеме в обществе. В определенных контекстах такое партнерство может предусматривать — в качестве первого шага — привлечение СМИ к противодействию предвзятым нарративам как об основных христианских общинах, так и о христианских мень- шинствах. Учитывая тот факт, что цифровые технологии изменили информацион- ный и медийный ландшафт, важно использовать онлайн-пространство, особенно

151 Там же. 152 A/78/207 Промежуточный доклад Специального докладчика по вопросу о свободе религии или убеждений Назилы Ганеа. Свобода религии или убеждений, начиная с низового уровня, Генеральная Ассамблея ООН, 19 июля 2023 г., п. 25. 153 ГА ООН, A/HRC/47/25, п. 23.

ЧАСТЬ III: Меры реагирования на антихристианские преступления на почве ненависти… 85 социальные сети, для проведения кампаний по повышению осведомленности и борьбе с антихристианским контентом в Интернете.

Рекомендация

Правительствам необходимо сотрудничать с различными заинтересованными сторонами в рамках разработки и проведения кампаний и мероприятий по повышению осведомленности, использовать различные методы и работать с разными группами общества, чтобы повысить информированность и пони- мание проблемы нетерпимости в отношении христиан.

Примеры хорошей практики

Управление по делам религий муниципалитета Барселоны было создано в 2005 году для борьбы с неравенством в контексте реализации права на свободу мысли, совести, религии или убеждений, повышения информированности о религиозном многообразии в Барселоне и создании пространств для уча- стия, диалога и позитивного взаимодействия между представителями разных конфессий и с другими жителями города. Управление проводит мероприятия в рамках превентивного подхода к поощрению толерантности и инклюзивно- сти, включая следующее:154

• оказание поддержки религиозным общинам в организации религиоз- ных мероприятий в общественных местах и распространение брошюр о религиозных традициях с логотипом муниципалитета в ходе таких мероприятий;

• мероприятия, направленные на привлечение внимания к культурной зна- чимости религиозных общин;

• привлечение религиозных общин к процессам и консультациям городского совета с широким участием;

• образовательные мероприятия в средних школах, посвященные предубе- ждениям на религиозной почве;

• обучение сотрудников полиции, работающих с населением, с посеще- нием местных религиозных объектов, в том числе принадлежащих

154 Управление по делам религии. Секция по вопросам культуры, образования, спорта и жизненных ситу- аций, Муниципалитет Барселоны.

86 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности протестантским общинам, Свидетелям Иеговы и Филадельфийской церкви Бога, для выстраивания взаимодействия на личном уровне;

• организация пространства для межконфессионального диалога, в том числе с молодежью;

• финансирование ремонта религиозных объектов, в том числе систем безопасности.

19 января 2025 года общественные и религиозные лидеры Гилфорда (Англия) подписали Гилфордскую декларацию о свободе религии и убеждений.155 В память о несправедливом изгнании еврейской общины города в 1275 году в декларации говорится:

«Мы глубоко ценим богатое культурное, религиозное и этническое мно- гообразие, которое является сильной стороной нашего округа. […] Мы вместе боремся со всеми формами ненависти, предубеждения и насилия. […] Мы вместе привержены будущему, основанному на инклюзивности, взаимопонимании и общей ответственности, которое гарантирует, что ошибки прошлого не повторятся».

На церемонии подписания декларации преподобный Эндрю Уотсон, епископ Гилфордский, заявил:

«Это важное и значимое мероприятие. Мы отмечаем 750-ю годовщину мрачного дня в истории нашего города — изгнания евреев из Гилфорда по приказу королевы. И церковь, и государство стали соучастниками этой несправедливости, и сегодня мы смогли признать это. Пожалуй, главная ценность этого мероприятия — это возможность поразмышлять о рели- гиозной дискриминации во всех ее проявлениях и извлечь уроки из нашего прошлого, чтобы построить лучшее будущее».

«Уберите троллей! – Совместные действия против риторики разделения» (Get the Trolls Out!) — это проект и кампания по борьбе с нетерпимостью и дискри- минацией на почве религии в Европе. Организатором инициативы выступил Институт медийного многообразия при поддержке шести европейских парт­ неров. Кампания активно использует социальные сети для распространения инновационных медиаматериалов, расширения диалога и противостояния религиозной ненависти в онлайн-пространстве, в том числе антихристианским настроениям.156

155 Civic, religious and community leaders of Guildford send a powerful message of unity [Мощный сигнал единства гражданских, религиозных и общественных лидеров Гилдфорда], Guildford Borough. 21 января 2025 г. 156 Сайт проекта «Уберите троллей!», Институт разнообразия СМИ.

ЧАСТЬ III: Меры реагирования на антихристианские преступления на почве ненависти… 87 Межконфессиональный и межрелигиозный диалог и партнерства

Развитие межконфессионального и межрелигиозного диалога и партнерских связей способствует устранению коренных причин религиозной нетерпимости и негативных стереотипов, основанных на религии или убеждениях, укрепляет открытость и доверие, взаимопонимание и взаимное уважение между людьми и общинами, исповедующими различные религии и убеждения. Специальный докладчик ООН по вопросу о свободе религии или убеждений подчеркивает значение межрелигиозного диалога в условиях религиозного плюрализма «для устранения стереотипов и недопонимания, укрепления доверия между людьми, которые принадлежат к разным религиям и конфессиям».157

Такие инициативы часто инициируют и координируют религиозные или миро- воззренческие общины, при этом активная поддержка открытого и прозрачного межконфессионального диалога со стороны государства имеет не менее важное значение.158 Постоянная государственная поддержка необходима, чтобы обеспе- чить значимый и устойчивый вклад таких усилий в создание более сплоченного, инклюзивного и безопасного общества.159

В рамках межрелигиозного и межконфессионального диалога и партнерства необходимо:160

• уважать независимость религиозных или объединенных теми или иными убеждениями сообществ;

• уважать добровольный характер участия в диалоге религиозных или объединенных теми или иными убеждениями сообществ;

• учитывать интересы всех разнообразных религиозных или объединенных теми или иными убеждениями сообществ, включая недавно созданные и небольшие сообщества, особенно если такой диалог поощряется и поддерживается государством;

• обеспечить, насколько это возможно, равное участие женщин и мужчин, а также существенное и значимое участие молодежи, особенно если такой диалог поощряется и поддерживается государством;

157 ГА ООН, A/HRC/34/50/Add.1, п. 65. 158 Решение № 4/03 Совета министров ОБСЕ; Решение№ 10/05 Совета министров ОБСЕ; Решение №3/13 Совета министров ОБСЕ и Решение № 08/14 Совета министров ОБСЕ. 159 БДИПЧ ОБСЕ, Убеждения, диалог и безопасность, с. 8-9. 160 БДИПЧ ОБСЕ, Свобода религии или убеждений и безопасность. Руководство по вопросам политики, c. 21-22.

88 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности • включать неформальные мероприятия, поскольку они вносят особенно важный вклад в усилия по укреплению свободы религии или убеждений для всех, развитию взаимопонимания и поощрению толерантности.

Рекомендация

Государствам следует поощрять, поддерживать и обеспечивать открытый и прозрачный межконфессиональный и межрелигиозный диалог и партнерства в рамках борьбы с нетерпимостью и дискриминацией на почве религии или убеждений, построения отношений на основе открытости и доверия, укре- пления толерантности, взаимного уважения и взаимопонимания в обществе.

Примеры хорошей практики

Дублинский городской межконфессиональный форум совместно с заинте- ресованными представителями религиозных и конфессиональных общин проводит в городе межконфессиональные встречи и мероприятия. Форум был учрежден в 2012 году и объединяет представителей семи конфессий и общин: христиан, иудеев, мусульман, бахаи, индуистов, сикхов и буддистов. Проект форума под названием «Пространство безопасности» направлен на борьбу со всеми видами преступлений на почве ненависти посредством взаимодействия со всеми религиозными и конфессиональными общинами, гражданским обще- ством, государственными и межправительственными организациями с целью обеспечения информирования о таких преступлениях, их регистрации, мер реагирования и дальнейшего расследования.161

Албания была признана примером мирного сосуществования разных религи- озных общин в Европе на Международной конференции по межрелигиозному диалогу «Албания — пример межрелигиозной гармонии для Европы?» в 2018 году. Это признание стало результатом системных и взаимодополняющих усилий на национальном уровне. 162

В Албании создан Межрелигиозный совет, в который входят представители пяти крупнейших религиозных общин страны (мусульман-суннитов, право- славных христиан, христиан-католиков, мусульман-бекташи и евангельских христиан). Одна из его главных задач — борьба с предубеждениями и дезин- формацией в отношении религии путем поддержки межконфессионального

161 Сайт Дублинского городского межконфессионального форума и листовка проекта «Пространство безопасности». 162 Пример предоставлен БДИПЧ для использования в данной публикации доктором Генти Круя, членом Совета экспертов БДИПЧ по вопросам свободы религии или убеждений и генеральным секретарем Межрелигиозного совета Албании. См. также: БДИПЧ ОБСЕ, Убеждения, диалог и безопасность, с. 57

ЧАСТЬ III: Меры реагирования на антихристианские преступления на почве ненависти… 89 взаимопонимания среди молодежи. Кроме того, Совет уделяет особое внимание расширению участия женщин и молодежи. Управление Совета по вопросам женщин и молодежи занимается организацией ознакомительных поездок в рамках развития диалога и межконфессионального партнерства. В целях борьбы с дезинформацией и потенциальным ростом враждебности Совет ре- гулярно выпускает заявления: перед выборами, во время кризисов (пандемия COVID-19) и после событий, которые могут вызвать напряженность в обществе. Деятельность Совета получила широкое признание и отмечена рядом нацио- нальных и международных наград.

С 2015 года исламские, католические и православные теологические факультеты в двух университетах — Университетском колледже Бедер и Университетском колледже Логос — провели 13 межрелигиозных симпозиумов, на которых сту- денты и преподаватели обсуждали вопросы, связанные с укреплением диалога и взаимопонимания между представителями различных конфессий, а также совместно посещали мечети и христианские храмы.

Следуя этой традиции, cовместно с теологическими факультетами и Межрелигиозным советом Албании делегации ряда государств проводят в Албании летние школы по межрелигиозному диалогу. Эти программы соз- дают платформу для объединения студентов и религиозных деятелей со всего мира, обмена опытом и совместной работы над укреплением взаимопонимания и мира между религиозными общинами.

Контрольный список вопросов для государств Создание благоприятных условий для поддержки межрелигиозного диалога163

1. Проблема, которую необходимо решить, и желаемый результат. Был ли проведен ситуационный анализ для понимания общего потребностей

контекста? Оценка

2. Приоритеты и юридические обязательства. Были ли рассмотрены правовые последствия мер реагирования? 3. Стратегическое соответствие целям. Рассмотрели ли вы, как она соотносится с деятельностью, целями и результатами государства в целом?

163 БДИПЧ ОБСЕ, Убеждения, диалог и безопасность, с. 100–112.

90 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности 4. Восприятие государства. Было ли учтено, как воспринимается Оценка контекста ваше государство потенциальными участниками из разных религиозных и мировоззренческих общин? 5. Составление карты инициатив и заинтересованных сторон. Насколько актуальны ваши знания об аналогичных мероприятиях и субъектах в вашем государстве? 6. Выявление местных конфликтов и напряженности на местном уровне. Как учитывается опыт разных религиозных и мировоззренческих общин в контексте отношений с государством? 7. Внутренняя диагностика и готовность к действиям. Оценили ли вы навыки, потенциал и опыт работы вашей группы, необходимые Внутренняя готовность

для успешного достижения результатов? 8. План действий. Были ли разработаны соответствующие документы, в которых четко сформулированы цель и будущее направление оказываемой поддержки, а также определены критерии успеха? 9. Подготовка четких каналов коммуникации. Была ли разработана процедура информирования заинтересованных сторон о данной инициативе? 10. Подготовка мест проведения. Были ли продуманы логистические вопросы, касающиеся участия приглашённых? 11. Информационная работа с религиозными и мировоззренческими общинами и другими организациями гражданского общества. Есть ли у вас четко сформулированный подход к информационной работе и взаимодействию с этими субъектами? и мировоззренческими общинами Взаимодействие с религиозными

12. Инклюзивное и равноправное участие в процессах, поддерживаемых государством. Как меры по обеспечению инклюзивности (особенно по признаку религии, возраста и пола) интегрированы в деятельность государства? 13. Интеграция подхода, основанного на правах человека, во все формы взаимодействия с религиозными и мировоззренческими общинами. Как подходы, основанные на правах человека, интегрированы в работу, которая проводится в государстве? 14. Платформы для распространения хорошей практики и содействия расширению возможностей. Рассматриваете ли вы вопрос о способах создания возможностей для формирования новых партнерских связей между религиозными и мировозренческими общинами в государстве посредством содействия диалогу или совместным действиям?

ЧАСТЬ III: Меры реагирования на антихристианские преступления на почве ненависти… 91 15. Обеспечение того, чтобы политика в сфере образования была направлена на активную поддержку прав человека, в частности, уважение свободы религии и убеждений и понимание ценности плюрализма и многообразия в этой области. Как государственная система образования способствует тому, чтобы религиозные и мировоззренческие общины могли вносить позитивный вклад в развитие диалога или совместные Создание благоприятных условий

действия? 16. Осуждение ненависти и принятие мер по предупреждению преступлений на почве ненависти. Как меры в рамках политики по предупреждению преступлений на почве ненависти влияют на способность религиозных и мировоззренческих общин вносить положительный вклад в диалог и совместные действия? 17. Обеспечение беспристрастности, прозрачности и подотчетности в процессе поддержки инициатив по развитию диалога. Обеспечена ли беспристрастность, прозрачность и подотчетность при доступе к возможностям в области поддержки и финансирования для религиозных или мировоззренческих общин? 18. Обеспечение осведомленности о положительных инициативах на различных уровнях (в том числе за границей). Сообщаете ли вы о положительных примерах диалога и сотрудничества общин, исповедующих разные религии и убеждения, в рамках совместной работы по решению конкретных проблем в контексте прав человека?

3. СБОР ДАННЫХ О ПРЕСТУПЛЕНИЯХ НА ПОЧВЕ НЕНАВИСТИ В ОТНОШЕНИИ ХРИСТИАН, В ЧАСТНОСТИ, СОВМЕСТНО С ХРИСТИАНСКИМИ ОБЩИНАМИ И ГРАЖДАНСКИМ ОБЩЕСТВОМ

Проблемы, связанные с подачей заявлений жертвами преступлений на почве ненависти и регистрацией преступлений правоохранительными органами, остаются серьезным препятствием для эффективного противодействия таким преступлениям, в том числе направленным против христиан, в странах ОБСЕ. Принятие действенных мер против преступлений на почве ненависти в отношении христиан невозможно без наличия точных и достоверных данных. Эффективная система регистрации и организации данных позволяет правоохранительным орга- нам проводить более тщательное расследование таких дел, а также способствует

92 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности разработке эффективных законов и обеспечивает прозрачную коммуникацию с пострадавшими и с обществом.164

В случае совершения преступления на почве ненависти сотрудники полиции реа- гируют первыми, и собранная ими информация составляет основу официальных данных о таких преступлениях. Таким образом, крайне важно, чтобы сотрудники полиции обладали необходимыми знаниями для выявления преступлений на почве ненависти и имели доступ к надлежащим инструментам или формам для их документирования.165 Если сотрудники полиции прошли обучение и могут определить, что преступление совершено на почве ненависти, уважительно обращаются с жертвами и предпринимают соответствующие шаги по расследо- ванию инцидента, они посылают четкий сигнал о том, что преступления на почве ненависти рассматриваются серьезно, оперативно и профессионально.166

Рекомендация:

Правительствам необходимо собирать данные о преступлениях на почве не- нависти, включая преступления на почве ненависти в отношении христиан. Сотрудники полиции, которые пребывают на место преступления первыми, должны обеспечить надлежащую классификацию и регистрацию преступле- ний, мотивированных предубеждением в отношении христиан.

Примеры хорошей практики

По состоянию на 2023 год 14 государств-участников ОБСЕ регистрируют пре- ступления на почве ненависти в отношении христиан с помощью специальных механизмов сбора данных и передают эти данные в БДИПЧ: Австрия, Босния и Герцеговина, Канада, Хорватия, Дания, Финляндия, Германия, Молдова, Нидерланды, Польша, Румыния, Словакия, Великобритания и США. В других странах преступления на почве ненависти в отношении христиан регистриру- ются как преступления на почве ненависти на основе религии или убеждений (Бельгия, Грузия, Греция, Венгрия, Ирландия, Литва, Мальта, Норвегия, Сербия и Испания).167

В БДИПЧ также поступили данные об антихристианских инцидентах за 2023 год от организаций гражданского общества и межправительственных организаций

164 БДИПЧ ОБСЕ, Системы мониторинга и сбора данных о преступлениях на почве ненависти, с. 13. 165 Там же, с. 13. 166 БДИПЧ ОБСЕ, Преступления на почве ненависти: предотвращение и реагирование. 167 Антихристианские преступления на почве ненависти (2023 г.), отчет о преступлениях на почве ненави- сти БДИПЧ ОБСЕ.

ЧАСТЬ III: Меры реагирования на антихристианские преступления на почве ненависти… 93 из 36 государств: Армения, Австрия, Беларусь, Бельгия, Босния и Герцеговина, Хорватия, Дания, Эстония, Финляндия, Франция, Грузия, Германия, Греция, Венгрия, Ирландия, Италия, Казахстан, Латвия, Литва, Нидерланды, Северная Македония, Норвегия, Польша, Португалия, Румыния, Сербия, Словакия, Испания, Швеция, Швейцария, Таджикистан, Турция, Украина, Великобритания, США и Узбекистан. Информация о преступлениях на почве ненависти в отно- шении христиан в регионе Косово также была предоставлена БДИПЧ в рамках отчета о преступлениях на почве ненависти за 2023 год.

В 2019 году в целях обеспечения сотрудничества и координации между орга- нами государственной власти Греции всех уровней Генеральный секретариат по делам религий и Генеральный секретариат по вопросам общественного порядка Министерства защиты граждан подписали меморандум о взаимопо- нимании по вопросу сбора и регистрации официальных данных о действиях против религиозных объектов в Греции, а также по определению и реализации дальнейших мер. Меморандум также предусматривает сотрудничество секре- тариатов по вопросам, представляющим взаимный интерес, включая обучение специалистов по борьбе с нетерпимостью, в частности, в отношении христиан, а также развитие межрелигиозного диалога.168

Федеральное бюро расследований США осуществляет сбор и публикацию ста- тистических данных о преступлениях на почве ненависти с 1992 года. Сначала сбор данных ограничивался преступлениями на почве ненависти, мотиви- рованными предубеждением против «расы», цвета кожи, вероисповедания или национального происхождения жертвы. В 2009 году к ним добавились преступления, мотивированные предубеждением против фактической или предполагаемой гендерной идентичности, сексуальной ориентации, инва- лидности или пола. Эти данные отличаются высокой степенью детализации, в частности антихристианские преступления классифицируются по предубе- ждениям в отношении католиков, протестантов, православных христиан, Церкви Иисуса Христа Святых последних дней, Свидетелей Иеговы и других христианских групп.169

Правительства могут принять ряд практических шагов для повышения эффектив- ности сбора данных и регистрации преступлений и обеспечения того, чтобы все соответствующие мотивы предубеждения, включая предубеждение в отношении христиан, были зарегистрированы надлежащим образом:170

168 Преступления в отношении религиозных объектов в Греции, Министерство по вопросам образова- ния и религий, Генеральный секретариат по делам религий, Управление религиозного образования и межконфессиональных отношений, Департамент религиозных свобод и межконфессиональных отношений, 2019 г., с. 28. 169 Платформа данных о преступности (CDE), Федеральное бюро расследований (ФБР). 170 БДИПЧ ОБСЕ, Системы мониторинга и сбора данных о преступлениях на почве ненависти, с. 55-59.

94 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности • Принять и обеспечить соблюдение четких законодательных и политических рамок в отношении преступлений на почве ненависти, которые должны быть конкретными, практическими и соответствовать обязательствам в рамках ОБСЕ. Такие рамки должны охватывать все аспекты комплексного реагирования на преступления на почве ненависти, включая регистрацию, расследование, судебное преследование и оказание поддержки жертвам. По запросу государства-участника БДИПЧ может оказать содействие в анализе законопроектов или действующего законодательства, политических рамок и оперативных инструментов;

• Принять универсальное, комплексное и простое определение преступления на почве ненависти в целях мониторинга и учета данных для последователь- ного использования всеми органами уголовного правосудия при регистрации и сборе данных. Определение должно включать все мотивы предубеждения, указанные в национальном законодательстве, а также дополнительные соот- ветствующие мотивы предубеждения с учетом национального или местного контекста. Такой подход позволяет собирать данные о преступлениях на почве ненависти в отношении христиан даже в тех странах, где понятия «религия» или «антихристианский» прямо не включены в законы о преступлениях на почве ненависти;

• Создать эффективную систему сбора и регистрации данных по всем уста- новленным мотивам предубеждения в преступлениях ненависти. Поскольку последствия таких преступлений могут быть разными в зависимости от затронутой группы населения, важно обеспечить сбор и анализ данных с раз- бивкой по мотивам предубеждения, чтобы обеспечить наиболее эффективное реагирование со стороны правоохранительных органов, в частности, в отно- шении адресных мер и выделения ресурсов.171 Система должна обеспечивать возможность регистрации и мониторинга преступлений на почве ненависти в отношении христиан, а также разбивки данных по типу преступления и мотиву предубеждения;

• Разработать обширную программу обучения, задача которой — обеспечить, чтобы сотрудники полиции и другие лица обладали необходимыми знаниями и навыками для работы с системой сбора данных;

• Принять политику, в соответствии с которой сотрудники правоохранительных органов должны предоставлять подробную документацию о преступлениях на почве ненависти при первичном обращении в правоохранительные органы. Важно, чтобы в политике были предусмотрены положения, обязывающие сотрудников регистрировать все признаки предубеждения в отношении христиан, а также принимать во внимание мнение жертвы. Необходимо

171 Там же, с. 14.

ЧАСТЬ III: Меры реагирования на антихристианские преступления на почве ненависти… 95 обеспечить, чтобы при выполнении своих обязанностей сотрудники не допу- скали дискриминации отдельных лиц на основе религии или убеждений;172

• Проводить виктимологические исследования для оценки количества незаре- гистрированных преступлений и причин неподачи заявлений;173

• Регулярно публиковать собранные данные, включая статистические сведения, анализ и результаты виктимологических исследований. Такие данные — как в электронном, так и в печатном виде — должны быть доступными и распро- страняться с помощью пресс-релизов, информационных бюллетеней и СМИ;

• Проводить анализ собранных данных для оценки и укрепления мер реагирова- ния. Такой анализ должен отражать характер и масштаб преступлений на почве ненависти в отношении христиан, эффективность работы правоохранительных органов, гендерно-дифференцированное влияние и другие аспекты.

БДИПЧ предлагает ряд программ по оказанию содействия в улучшении систем мониторинга и сбора данных по преступлениям на почве ненависти. Бюро также проводит обучение для сотрудников правоохранительных органов по эффектив- ному реагированию на преступления на почве ненависти (см. пример хорошей практики). Такие программы могут быть реализованы в государствах-участниках ОБСЕ по запросу.174

Рекомендация

Правительствам следует предпринять практические шаги по укреплению систем мониторинга и сбора данных о преступлениях на почве ненависти, вклю- чая принятие законов, разработку политики, совершенствование механизмов регистрации, организацию программ обучения, проведение виктимологических исследований, публикацию данных, регулярный пересмотр и оценку.

172 ГА ООН, A/HRC/RES/16/18, п. 6(a). 173 См. Методика выявления незарегистрированных преступлений на почве ненависти с применением выборки, управляемой респондентами, БДИПЧ ОБСЕ, 7 ноября 2018 г. 174 Эффективное уголовное преследование не рассматривается в настоящем руководстве, но играет важную роль в борьбе с преступлениями на почве ненависти. Подробнее см.: Уголовное преследование по делам о преступлениях на почве ненависти: практическое руководство, БДИПЧ ОБСЕ, 29 сентября 2014 г. и Расследование преступлений на почве ненависти и уголовно наказуемых форм языка ненави- сти. Практическое руководство, БДИПЧ ОБСЕ.

96 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности Примеры хорошей практики

БДИПЧ разработало Программу содействия надлежащему учету преступле- ний на почве ненависти и борьбе с ними (ИНФАКТ), которая направлена на содействие совершенствованию систем мониторинга и сбора данных о пре- ступлениях на почве ненависти.175 В рамках программы Бюро оказывает содействие в разработке и укреплении стратегий и потенциала национальных институтов и других структур в области сбора данных о преступлениях на почве ненависти.176

С 2012 года программа БДИПЧ «Обучение сотрудников правоохранитель- ных органов мерам борьбы с преступлениями на почве ненависти» (ОБПН) реализуется в 18 государствах-участниках: в Армении, Болгарии, Хорватии, Эстонии, Финляндии, Грузии, Исландии, Италии, Латвии, Литве, Мальте, Черногории, Северной Македонии, Польше, Румынии, Словакии, Испании и Турции. Помимо этого, программа была проведена в Косово и в муници- палитете Валенсия (Испания). Программа предназначена для полицейских и направлена на развитие у них навыков, необходимых для распознавания, понимания сути и расследования преступлений на почве ненависти.

С 2014 года программа БДИПЧ «Обучение сотрудников прокуратуры мерам борьбы с преступлениями на почве ненависти» (ОПБПН) проводится в десяти государствах-участниках: в Армении, Болгарии, Чехии, Грузии, Исландии, Черногории, Польше, Северной Македонии, Словакии, на Мальте и в Косово, а материалы программы используются еще в пяти странах.177 Цель этой про- граммы — развитие у специалистов прокуратуры навыков, необходимых для выявления, расследования и уголовного преследования преступлений на почве ненависти, включая преступления на почве ненависти в отношении христиан.

С 1985 года раз в пять лет в Канаде проводится Общий социальный опрос, посвященный безопасности и проводимый с целью анализа представлений канадцев о преступности и системе правосудия с учетом мнения и опыта пострадавших. Это общенациональное исследование, в рамках которого со- бирается информация о преступлениях с точки зрения самих пострадавших, поэтому оно является важным источником информации, дополняющим офи- циальную статистику преступлений, учитывая тот факт, что жертвы не всегда заявляют о преступлениях. Результаты исследования помогают полиции, ор- ганам власти всех уровней, службам помощи жертвам и социальным службам,

175 Подробнее см. БДИПЧ ОБСЕ, Обучение сотрудников правоохранительных органов мерам борьбы с преступлениями на почве ненависти (ОБПН): описание программы. 176 Подробнее см. Программа содействия надлежащему учету преступлений на почве ненависти и борьбе с ними (ИНФАКТ): описание программы, БДИПЧ ОБСЕ, 29 августа 2018 г. 177 Подробнее см. Программа «Обучение сотрудников прокуратуры мерам борьбы с преступлениями на почве ненависти» (ОПБПН), БДИПЧ ОБСЕ, 29 сентября 2014 г.

ЧАСТЬ III: Меры реагирования на антихристианские преступления на почве ненависти… 97 общественным организациям и экспертам оценить масштабы и характер виктимизации в Канаде.178

Сотрудничество с христианскими общинами и гражданским обществом в области сбора данных о преступлениях на почве ненависти

Организации гражданского общества играют ключевую роль в мониторинге и документировании преступлений на почве ненависти, а также информировании властей о таких инцидентах. Государственным ведомствам необходимо сотруд- ничать с христианскими общинами, христианскими организациями и группами гражданского общества, особенно с теми, которые занимаются продвижением прав человека, толерантности и недискриминации, в области сбора, проверки и обмена данными о преступлениях на почве ненависти в отношении христиан. Это сотруд- ничество обеспечивает более глубокое понимание масштабов этой проблемы, особенно с учетом того, что жертвы часто не сообщают о таких преступлениях в правоохранительные органы, а также позволяет укрепить доверие между общи- нами и органами власти. Меры, направленные на эффективное сотрудничество правительства с организациями гражданского общества в области сбора данных, включают следующее:

• Создание национальной рабочей группы или координационного механизма по сбору данных о преступлениях на почве ненависти с участием всех государ- ственных ведомств, а также ведущих христианских организаций и организаций гражданского общества, занимающихся борьбой с преступлениями на почве ненависти или работающих с уязвимыми группами населения;179

• Оформление сотрудничества между правительством и гражданским обществом с помощью меморандумов, протоколов или соглашений об обмене данными с включением положений об анонимизации с целью защиты персональных данных в соответствующих случаях;

• Привлечение христианских общин, христианских организаций и других меха- низмов сообщения, действующих при участии третьих сторон,180 к созданию доступных и конфиденциальных каналов для регистрации преступлений на почве ненависти в отношении христиан;

178 Всеобщий социальный опрос о безопасности канадцев (GSS), Статистическое управление Канады, 2019 г. 179 БДИПЧ ОБСЕ, Системы мониторинга и сбора данных о преступлениях на почве ненависти: Практиче- ское руководство, с. 55. 180 Механизмы, действующие при участии третьих сторон, позволяют жертвам сообщать о потенциальном преступлении не в полицию, а в другое ведомство, организацию, центр или службу. Поддержка прав жертв – службы помощи, подача заявлений, защита, FRA, 2023 г.

98 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности • Укрепление потенциала христианских общин и организаций, а также широкого круга организаций гражданского общества в области сбора и предоставления данных о преступлениях на почве ненависти с помощью проведения специ- ализированных учебных программ — как напрямую, так и в партнерстве с организациями гражданского общества.

Рекомендация

Государственным ведомствам следует сотрудничать с христианскими общи- нами, христианскими организациями и более широким кругом организаций гражданского общества в области сбора, регистрации, обмена и анализа данных о преступлениях на почве ненависти в отношении христиан. Такое взаимодей- ствие позволяет получить более полные данные на фоне проблем, связанных с неготовностью жертв заявлять о преступлениях на почве ненависти и ненад- лежащей регистрацией таких инцидентов сотрудниками полиции.

Пример хорошей практики

Организации Свидетелей Иеговы в регионе ОБСЕ регулярно получают сообще- ния об инцидентах, мотивированных антихристианскими предубеждениями. Прежде чем регистрировать их как преступления на почве ненависти в отно- шении христиан, организации проверяют достоверность полученных сведений и оценивают эти инциденты с точки зрения соответствия определению пре- ступлений на почве ненависти, принятому в ОБСЕ. Собранные таким образом данные используются в следующих целях:181

• сотрудничество между местными организациями и национальными органами власти по включению данных в национальную статистику в соответствующих случаях (например, в Испании);

• предоставление данных для отчета БДИПЧ о преступлениях на почве ненависти штаб-квартирой Свидетелей Иеговы;

• ежегодная отчетность об инцидентах на национальном и региональном уровнях;

• стратегические иски в Европейском суде по правам человека (например, дела «Корнилова против Украины» и «Бегелури и другие против Грузии»).182

181 Информация предоставлена БДИПЧ штаб-квартирой Свидетелей Иеговы для использования в настоя- щем руководстве. 182 Корнилова против Украины, жалоба № 47283/14, ЕСПЧ, 12 ноября 2020 г. и Бегелури и другие против Грузии, жалоба № 28490/02, ЕСПЧ, 7 октября 2014 г.

ЧАСТЬ III: Меры реагирования на антихристианские преступления на почве ненависти… 99 4. УКРЕПЛЕНИЕ ДОВЕРИЯ МЕЖДУ ГОСУДАРСТВОМ И ХРИСТИАНСКИМИ ОБЩИНАМИ

Рассматриваемые в настоящем руководстве меры эффективного противодействия преступлениям на почве ненависти в отношении христиан помогут существенно укрепить доверие между христианскими общинами и органами государственной власти. Кроме того, формированию доверия способствует создание официальных каналов для взаимодействия. Постоянная, открытая, прозрачная и инклюзивная коммуникация с христианскими общинами по вопросам угроз и вызовов в области безопасности обеспечивает следующие преимущества:

• обеспечивает всеобъемлющую и устойчивую безопасность путем признания важной роли религиозных и мировоззренческих сообществ в решении вопро- сов в области безопасности и поощрения их проактивного участия в таких усилиях;183

• укрепляет уверенность в готовности и приверженности правительства пре- одолению актуальных вызовов, с которыми сталкиваются религиозные или мировоззренческие сообщества;

• расширяет понимание государственными служащими вызовов, связанных с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан, а также соот- ветствующих проблем в области безопасности христианских общин;

• повышает соответствие мер реагирования правительства на преступления на почве ненависти потребностям, мнению и опыту христианских общин.

Власти должны развивать сотрудничество с широким кругом христианских общин, включая недавно созданные объединения и небольшие группы. Основное взаимодействие, как правило, происходит с лидерами или назначенными пред- ставителями, при этом важно прилагать усилия для взаимодействия с другими членами общины, включая женщин и молодежь, чтобы узнать об их взглядах и опыте. Важно уважать внутреннюю структуру управления общин и право на принятие самостоятельных решений, касающихся их жизни.184 Для создания доверительных отношений сo всей общиной важно более обширное участие, а не взаимодействие только с узким кругом лиц.

Консультационные и координационные инициативы с участием правительства и христианских общин должны быть основаны на уважении добровольного характера участия, а также обеспечивать постоянный доступ к открытым каналам

183 БДИПЧ ОБСЕ, Свобода религии или убеждений и безопасность. Руководство по вопросам политики, c. 28. 184 A/HRC/52/38 Общий обзор положения в области свободы религии или убеждений. Доклад Специаль- ного докладчика по вопросу о свободе религии или убеждений Назилы Ганеа, Генеральная Ассамблея ООН, 30 января 2023 г., п. 45-46. коммуникации. Такие усилия следует предпринимать не только на националь- ном, но и на местном и муниципальном уровнях.185 Официальное оформление такого сотрудничества, в частности, в рамках меморандума о взаимопонимании, обеспечит регулярный, а не эпизодический характер диалога и взаимодействия.

Рекомендация

Правительствам следует укреплять доверие христианских общин путем соз- дания официальных каналов для коммуникации и координации совместной деятельности. Такое взаимодействие должно быть двусторонним, открытым и прозрачным, при этом важно предпринимать усилия по сотрудничеству с широким кругом христианских общин, а также расширению участия женщин и молодежи, в случаях, где это целесообразно и соответствует правилам общин.

Примеры хорошей практики

В Норвегии с 1990-х годов проводится диалог между государством и различными религиозными и мировоззренческими сообществами на официальном уровне. Правительство страны рассматривает такой диалог как необходимое условие создания открытого и толерантного общества, в котором каждый обладает информацией о вероисповедании и мировоззрении других людей и уважает их. В ноябре 2023 года премьер-министр и министр по делам детей и семьи провели встречу в рамках диалога с религиозными и мировоззренческими сообще- ствами, посвященную ситуации на Ближнем Востоке и ее влиянии на Норвегию. Во встрече приняли участие представители Церкви Норвегии, еврейской общины Осло, Исламского совета Норвегии, объединения «Мусульманский диалог», Христианского совета Норвегии, Римско-католической епархии Осло и Совета по делам религиозных и мировоззренческих сообществ.186

При Комитете по делам религий Узбекистана создан Межконфессиональный совет, которой служит платформой для обеспечения тесного сотрудничества с религиозными организациями, разработки совместных предложений и мер по поддержанию межрелигиозного и межнационального мира и согласия, а также обсуждения и содействия в реализации прав, обязанностей и ме- роприятий различных конфессий. В состав Межконфессионального совета входят представители 16 религиозных групп, включая христианские конфес- сии, такие как Русская православная церковь, Римско-католическая церковь,

185 БДИПЧ ОБСЕ, Свобода религии или убеждений и безопасность. Руководство по вопросам политики, c. 28. 186 Встреча в рамках диалога с религиозными и мировоззренческими общинами, Правительство Норве- гии, 8 ноября 2023 г.

ЧАСТЬ III: Меры реагирования на антихристианские преступления на почве ненависти… 101 Союз евангельских христиан-баптистов, Армянская апостольская церковь, Церковь адвентистов седьмого дня, Новоапостольская церковь, Евангелическо- лютеранская церковь, Церковь «Голос Божий» и Свидетели Иеговы.187

Формирование доверия между христианскими общинами и правоохранительными органами

Отношения между христианскими общинами и правоохранительными органами как на национальном, так и на местном уровнях также должны быть основаны на консультациях и координации усилий. Постоянные открытые каналы комму- никации с участием высшего руководства и сотрудников полиции способствуют укреплению доверия и обеспечивают принятие мер реагирования на угрозы безопасности с учетом потребностей христианских общин. Следующие меры способствуют укреплению доверия между правоохранительными органами и христианскими общинами:

• Правоохранительным органам следует создать официальные или нефор- мальные платформы, для того чтобы члены христианских общин могли на регулярной основе сообщать о своих потребностях и проблемах в области безопасности, а также давать оценку мерам безопасности, которые принима- ются властями;

• Правоохранительным органам следует назначить специального координатора, который будет основным контактным лицом для христианских общин и будет заниматься вопросами, связанными с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан. Обязанности координатора должны включать налажи- вание взаимодействия с христианскими общинами и обеспечение постоянной коммуникации;

• Сотрудникам полиции следует регулярно посещать христианские религиозные объекты, общественные центры и учреждения с целью развития взаимодей- ствия с членами общины и ее представителями;

• Правоохранительным органам следует привлекать местные христианские общины к проведению семинаров, которые знакомят сотрудников полиции с общиной, ее историей, религиозными традициями, деятельностью и кон- кретными вызовами, с которыми она сталкивается на фоне нетерпимости и преступлений на почве ненависти.

187 Межконфессиональный совет, Комитет по делам религий Республики Узбекистан, 21 апреля 2024 г.

102 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности Рекомендация

Правоохранительным органам следует выстраивать доверительные отношения с христианскими общинами на основе регулярных консультаций и коорди- нации действий, а также с помощью таких мер, как назначение сотрудников, ответственных за связи с общинами, посещение местных христианских общин и организация совместных семинаров.

Пример хорошей практики

В 2016 году в США организация MovementForward, которая работает в области социальных изменений, запустила инициативу OneCOP, в рамках которой сотрудники отделений полиции совместно с местными религиозными орга- низациями помогают создавать позитивные и устойчивые партнерства между правоохранительными органами и общинами разных вероисповеданий. В на- стоящее время в инициативе участвуют 2000 религиозных учреждений, при этом после участия в такой программе члены общин оценивают свою степень доверия к правоохранительным органам в среднем на 4,8 балла из 5.188

С 2020 года организация MovementForward совместно с Министерством юстиции США и при поддержке Motorola Solutions Foundation проводит на- циональные выходные «Вера и полиция» (National Faith & Blue Weekend) для укрепления сотрудничества между правоохранительными органами и местными общинами в рамках деятельности религиозных организаций. В мероприятии участвуют все основные национальные профессиональные объединения, ассоциации правоохранительных органов США и все религи- озные конфессии.189

5. СОТРУДНИЧЕСТВО С ХРИСТИАНСКИМИ ОБЩИНАМИ ДЛЯ ЭФФЕКТИВНОГО РЕАГИРОВАНИЯ НА УГРОЗЫ В СФЕРЕ БЕЗОПАСНОСТИ И ПОТРЕБНОСТИ В СВЯЗИ С ПРЕСТУПЛЕНИЯМИ НА ПОЧВЕ НЕНАВИСТИ

В зависимости от страны христианские общины сталкиваются с разными вызо- вами в области безопасности. Это связано с такими факторами, как степень осве- домленности о рисках, с которыми сталкиваются христианские общины, а также наличие у государственных органов необходимых ресурсов для обеспечения их

188 OneCOP, MovementForward. 189 Faith & Blue, MovementForward.

ЧАСТЬ III: Меры реагирования на антихристианские преступления на почве ненависти… 103 безопасности. После недавних нападений на христианские религиозные объекты и мероприятия во многих христианских общинах были введены дополнительные меры безопасности. В то же время в регионе ОБСЕ такие общины нередко сталки- ваются с проблемами из-за нехватки знаний, финансирования и ресурсов отчасти потому, они исторически подвергались меньшему риску по сравнению с другими религиозными или мировоззренческими сообществами.

Совместная работа правоохранительных органов и представителей христианских общин позволяет более эффективно оценивать потребности общин в сфере безо­ пасности, в частности, касающиеся мест отправления культа и общественных объектов, а также координировать меры по обеспечению надлежащей защиты потенциальных жертв.

Оценка рисков

Меры по обеспечению безопасности христианских общин, мест отправления культа и других общественных объектов должны быть основаны на всесторонней оценке рисков, позволяющей определить весь спектр актуальных угроз. В случае отсутствия такой процедуры правоохранительные органы должны оказать христи- анским общинам поддержку в ее разработке и проведении, в частности, провести проверку безопасности мест отправления культа и религиозных объектов. В случае если оценка рисков уже проводится, правоохранительные органы могут оказать содействие в анализе, пересмотре или предоставлении рекомендаций по повы- шению эффективности.

Системы управления кризисными ситуациями

На основании результатов оценки рисков государственные органы должны оказать содействие христианским общинам в планировании мер в сфере безопасности и реагирования на чрезвычайные ситуации. При этом крайне важно, чтобы принимаемые меры безопасности не приводили к неправомерному ограничению свободы религии или убеждений христиан и христианских общин.190 Например, важно соблюдать баланс между безопасностью верующих и обеспечением того, чтобы места отправления культа оставались открытыми и гостеприимными пространствами для всех прихожан и общества в целом.

В этой связи при разработке и реализации усилий по обеспечению безопасности христианских сообществ государственным органам всех уровней рекомендуется опираться на экспертные знания, ресурсы и инструменты, включая материалы о безопасности религиозных и мировоззренческих сообществ, подготовленные

190 БДИПЧ ОБСЕ, Свобода религии или убеждений и безопасность. Руководство по вопросам политики, c. 6.

104 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности международными организациями или по их заказу, а также другими субъекта- ми.191 Такие меры поддержки могут включать:

• сотрудничество с христианскими общинами, которые заинтересованы в разработке протоколов действий в чрезвычайных ситуациях и/или планов обеспечения безопасности, путем предоставления технической и специализированной экспертной помощи по вопросам оценки рисков и необходимых мер безопасности;

• консультирование христианских общин по запланированным мерам безопасности, включая порядок закрытия помещений, установку и обслуживание охранного оборудования, включая сигнализацию, наружное освещение, системы видеонаблюдения (CCTV), металлодетекторы, охрану и контроль доступа к местам отправления культа и общественным зданиям. Следует отметить, что принятие усиленных мер безопасности в исторических христианских храмах может потребовать предварительного согласования с государственными ведомствами;

• предоставление христианским общинам рекомендаций по разработке планов действий в чрезвычайных ситуациях, системам управления кризисными ситуациями, внутренним механизмам коммуникации и координации совместных действий в случае нападения;

• проведение обучения для повышения готовности христианских общин к реагированию на угрозы в области безопасности, в частности, проведение специальных тренингов для лиц, назначенных общиной ответственными за безопасность;

• организация учебной тревоги и отработки действий в чрезвычайной ситуации в христианских сообществах, в частности, для ответственных за безопасность лиц, с целью обеспечения эффективного реагирования на различные чрезвычайные ситуации. В ходе обучения можно использовать лучшие практики, применявшиеся в период пандемии COVID-19 для охраны здоровья людей в местах отправления культа, включая дежурство, установку указателей, регистрацию посетителей и проведение проверок.

191 К таким ресурсам относятся, среди прочих: БДИПЧ, Понимание сути преступлений на почве антисе- митизма; БДИПЧ, Понимание антимусульманских преступлений на почве ненависти; БДИПЧ ОБСЕ, Свобода религии или убеждений и безопасность. Руководство по вопросам политики; Приложение для обеспечения безопасности, SOAR; Видео с рекомендациями по безопасности, SOAR; Руководство по действиям в случае инцидентов для религиозных общин, SOAR; 10 советов для женщин, посеща- ющих места отправления культа, SOAR; Security by Design. Руководство для религиозных объектов, PROSPeReS; Руководство по мерам безопасности для религиозных объектов и общин, PROSPeReS; Угрозы и уязвимости мест отправления культа, SHRINEs; Практическое руководство для правоохра- нительных органов по поддержке более безопасных и сильных сообществ в Европе, SASCE; Защитите свое сообщество. Руководство для руководителей и сотрудников, SASCE; Защитите свое сообщество. Руководство для членов сообщества, SASCE.

ЧАСТЬ III: Меры реагирования на антихристианские преступления на почве ненависти… 105 Помимо сотрудничества с правоохранительными органами в области мер по обеспечению безопасности, христианским общинам рекомендуется изучать опыт других религиозных или мировоззренческих групп, которые сталкиваются с преступлениями на почве ненависти и с аналогичными вызовами в сфере безопасности, в частности, еврейских и мусульманских общин.

Рекомендация

Правоохранительным органам следует оказывать поддержку христианским общинам в проведении оценки рисков и в реализации мер на основании ее результатов в целях усиления безопасности и повышения готовности общин к кризисным ситуациям.

Примеры хорошей практики

В марте 2023 года в рамках проекта «Укрепление безопасности и устойчи- вости религиозных объектов и общин, подвергающихся опасности» (SOAR) в Германии состоялось двухдневное мероприятие для руководителей с учас­ тием представителей различных конфессий, которые прошли специальный обучающий курс, а также получили подробные рекомендации по разработке плана действий и мер поддержки для общин, подвергающихся опасности.192 Руководители религиозных общин приняли участие в практических заня- тиях по оценке рисков, управлению кризисными ситуациями, реагированию и коммуникациям, разработанных на основе руководства по реагированию на инциденты в церкви.193

Спустя неделю в Гамбурге произошло вооруженное нападение на зал собраний Свидетелей Иеговы, жертвами которого стали несколько человек. Опасаясь повторения подобных инцидентов, руководители объединения христианских общин, которые прошли обучение в рамках проекта SOAR, приняли меры в со- ответствии с руководством по реагированию на инциденты в церкви и смогли обеспечить эффективную координацию действий как с членами общины, так и с сотрудниками правоохранительных органов.

192 Выездной семинар для лидеров SOAR в Мюнхене, «Укрепление безопасности и устойчивости объектов и общин, подвергающихся риску» (SOAR), март 2023 г. 193 Руководство по действиям во время инцидентов для религиозных общин, SOAR.

106 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности В Дрездене Католическая епархия старокатоликов Германии использует раз- личные методы коммуникации для обеспечения оперативного реагирования на угрозы в области безопасности:194

• диалог с координаторами в полиции, назначенными Министерством вну- тренних дел Саксонии; • активный обмен опытом с другими христианскими конфессиями, еврей- скими и мусульманскими общинами; • выпуск национального ежемесячного журнала (Christen heute); • общение в Facebook; • рассылки по электронной почте; • группа по действиям в чрезвычайной ситуации в мессенджере WhatsApp.

Фонд общественной безопасности (Community Security Trust) проводит обучение по вопросам безопасности и защиты от насилия, экстремизма и преступлений на почве ненависти на основе опыта еврейской общины для прихожан церквей, мечетей и других мест отправления культа в Великобритании. Обучающая программа «Рекомендации по безопасности для всех» (SAFE) включает такие вопросы, как управление кризисными ситуациями, планирование безопас- ности, оценка рисков, безопасность во время мероприятий, эффективная коммуникация в стрессовых ситуациях, безопасность женщин и безопасность в онлайн-пространстве.195

Финансирование

Поскольку необходимость принимать меры безопасности оборачивается финан- совым бременем для христианских общин, правительствам и международным организациям следует рассмотреть возможность предоставления финансовой помощи для обеспечения потребностей христианских общин в области безопасно- сти, например, взять на себя финансирование службы безопасности или установки охранного оборудования в местах отправления культа. Важным условием того, чтобы христианские общины без опасения обращались за технической и финан- совой поддержкой, является их доверие к государственным органам.

194 Выездной семинар для лидеров SOAR в Мюнхене, интервью со специалистом по предупреждению преступлений Министерства внутренних дел Саксонии Хансом Тушлингом, SOAR. 195 Вебинар «Безопасность для всех», CST.

ЧАСТЬ III: Меры реагирования на антихристианские преступления на почве ненависти… 107 Примеры хорошей практики

Фонд внутренней безопасности Европейского союза (ФВБ) — это механизм финансирования, в рамках которого каждые два года объединения граждан- ского общества в странах Европы получают средства на реализацию проектов по предотвращению угроз и инцидентов в местах отправления культа и реа- гированию на них.196 Фонд поддерживает следующие проекты:

• «Укрепление безопасности и устойчивости религиозных объектов и об- щин, подвергающихся опасности» (SOAR);197

• «Система обеспечения безопасности для массовых мероприятий в местах религиозного значения» (PRoSPeReS);198

• «Повышение осведомленности в области защиты мест отправления культа в рамках межконфессионального диалога по использованию передовых технологий» (SHRINEs).199

В 2024 году в Канаде началась реализация правительственной Программы по обеспечению безопасности сообществ Канады (CCSP). Эта программа заменила Программу развития инфраструктуры безопасности (SIP), поскольку организа- ции потребовали обеспечить более оперативное реагирование на потребности сообществ. Новая программа, направленная на обеспечение безопасности и защиты всех канадцев, финансирует конкретные проекты по усилению мер безопасности в местах собрания членов сообществ, которые подвергаются риску преступлений на почве ненависти. Христианские организации могут подать заявку на покрытие до 70 процентов расходов, связанных с приобретением охранного оборудования, проведением мелких ремонтных работ с целью по- вышения уровня безопасности, оценкой и разработкой планов по обеспечению безопасности и чрезвычайных ситуаций, обучением и привлечением времен- ного персонала для охраны мест отправления культа, общественных центров, офисных помещений и кладбищ.200

196 Фонд внутренней безопасности (2021–2027 гг.) Европейская комиссия, 24 октября 2024 г. 197 Проект SOAR: Безопасность мест отправления культа. 198 ProSPeReS: Система обеспечения безопасности для массовых мероприятий в местах религиозного значения. 199 SHRINEs: Повышение осведомленности в области защиты мест отправления культа путем содействия межконфессиональному диалогу по использованию передовых технологий. 200 Программа по обеспечению безопасности сообществ Канады (CCSP), Канада – Министерство обще- ственной безопасности Канады, 20 декабря 2024 г.

108 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности Защита в случае повышенной опасности

Оценка рисков в области безопасности правоохранительными органами, а так- же анализ имеющихся данных о преступлениях на почве ненависти позволяют выявить закономерности преступной активности и «горячие точки», в которых наиболее вероятно совершение антихристианских нападений. Такая информация может стать основой для принятия как политических, так и практических мер. В этом контексте правоохранительные органы могут предпринять следующие практические шаги по защите христианских мест отправления культа и других объектов, которые потенциально находятся под угрозой:

• незамедлительно информировать христианские общины о выявлении конкретной угрозы или изменении уровня опасности; стратегическое использование установленных каналов связи между правоохранительными органами и христианскими общинами имеет ключевое значение для эффективного реагирования в чрезвычайных ситуациях;

• обеспечить дополнительную полицейскую защиту в местах, которые с наибольшей вероятностью могут стать целью антихристианских нападений, включая места отправления культа, кладбища, памятники и другие христианские объекты;

• выделить ресурсы для усиления мер безопасности, расширения полицейского присутствия, регулярного патрулирования в периоды повышенной вероятно- сти антихристианских преступлений на почве ненависти, например во время крупных политических или медийных мероприятий, связанных с антихри- стианской риторикой; • обеспечить дополнительную охрану и соответствующие меры безопасности, включая организацию движения транспорта и управление толпой, в определенные периоды, например, во время основных христианских праздников; праздничные мероприятия и места отправления культа подвергаются особому риску во время Рождества и Пасхи; • использовать современные технологии для обеспечения эффективных и бюджетных решений в области безопасности, включая системы защищенной связи, инструменты защиты данных, мониторинг активности пользователей в Интернете, геолокационные технологии и беспилотные летательные аппараты (дроны); в случае применения таких средств государства должны гарантировать, что использование технологий наблюдения не нарушает свободу мысли, право на неприкосновенность частной жизни и другие права человека.201

201 A/76/380: Свобода мысли. Промежуточный доклад Специального докладчика по вопросу о свободе религии или убеждений Ахмеда Шахида, 5 октября 2021 г., п. 52 и 97.

ЧАСТЬ III: Меры реагирования на антихристианские преступления на почве ненависти… 109 Рекомендация

Правительствам следует рассмотреть вопрос о принятии усиленных мер защиты и обеспечения безопасности в целях охраны христианских мест от- правления культа и других объектов в периоды, когда христианские общины подвергаются особому риску, в частности, во время христианских праздников или после резонансных событий в стране или в мире, которые могут отразиться на безопасности христианских общин.

Пример хорошей практики

В 2023 году в связи с объявлением Министерством внутренних дел Испании повышенного уровня террористической угрозы на период Страстной недели муниципалитет Севильи принял дополнительные меры безопасности при проведении религиозных процессий и мероприятий, которые предусматри- вали: участие 4 129 сотрудников национальной полиции, гражданской гвардии и местной полиции, а также добровольцев из группы защиты граждан, исполь- зование дронов для мониторинга толпы, установку 30 камер для постоянного наблюдения за основными участками и обеспечение аварийного освещения.202

6 ПОДДЕРЖКА ОБЩИН В СЛУЧАЕ СОВЕРШЕНИЯ ПРЕСТУПЛЕНИЙ НА ПОЧВЕ НЕНАВИСТИ В ОТНОШЕНИИ ХРИСТИАН

В случае нападения на почве нетерпимости в отношении христиан, как и в случае совершения любых преступлений на почве ненависти, независимо от их тяжести, государственные должностные лица и представители гражданского общества, а также представители других религиозных общин, должны незамедлительно выступить с решительным осуждением таких действий. Даже мелкое правонару- шение при отсутствии реакции может быстро перерасти в более опасное поведение. Публичное осуждение со стороны представителей государства будет способство- вать укреплению взаимного уважения и взаимопонимания, а также снижению напряженности в обществе. В то же время отсутствие надлежащей реакции со стороны государства, например, попустительство или обвинение пострадавшей общины, может усугубить последствия такого инцидента и вызвать тревогу среди христианских групп. Чтобы заверить христианскую общину в поддержке после совершенного преступления, государственным должностным лицам и политичес­ ким представителям следует:

202 El dispositivo de seguridad para la Semana Santa 2023 contará con un refuerzo para alcanzar los 4.129 agentes entre Policía Nacional, Guardia Civil y Policía Local de Sevilla, Муниципалитет Севильи, 28 марта 2023 г. (на испанском языке).

110 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности • незамедлительно и безоговорочно осудить преступление на почве ненависти в отношении христиан;

• продемонстрировать солидарность с жертвами преступления и с христианской общиной: посетить пострадавших и место преступления сразу после инцидента, особенно в случае, если объектом нападения стало место отправления культа, религиозный объект, общественный центр, памятник или другое сооружение;

• принять участие в организованных христианской общиной траурных меро- приятиях или службах;

• усилить охрану и полицейское патрулирование, чтобы обеспечить безопас- ность общины и продемонстрировать поддержку.

Рекомендация

Государственным должностным лицам и политическим представителям всех уровней следует незамедлительно и безоговорочно осуждать любые преступле- ния на почве ненависти в отношении христиан и публично демонстрировать солидарность с пострадавшими христианскими общинами.

Пример хорошей практики

В день нападения на католическую церковь Святой Марии в Стамбуле президент Эрдоган позвонил священнику Антону Булаю, чтобы выразить соболезнова- ния общине. Президент подчеркнул, что приняты все необходимые меры для скорейшего задержания нападавших. Информация о поддержке со стороны президента была опубликована в социальных сетях.203

Гражданское общество, включая другие религиозные и мировоззренческие общи- ны, играет важную роль в преодолении последствий серьезных инцидентов на поч- ве ненависти в отношении христиан. Публичное, своевременное и безоговорочное осуждение подобных нападений не только оказывает поддержку пострадавшим лицам и группам и внушает им уверенность, но и укрепляет межконфессиональ- ную солидарность и социальную сплоченность, а также подтверждает принцип «атака на одного — это атака на всех». Такие действия соответствуют положениям Бейрутской декларации «Вера за права человека», разработанной религиозными и общественными деятелями в 2017 году, которая выражает «общее видение

203 Президент Эрдоган выразил соболезнования общине церкви Святой Марии, Управление по связям с общественностью, 28 января 2024 г.

ЧАСТЬ III: Меры реагирования на антихристианские преступления на почве ненависти… 111 религиозных деятелей […] по обезвреживанию сил тьмы и разобщению нече- стивого союза страха и ненависти, поселившихся в сердцах многих. Насилие во имя религии разрушает ее основные принципы — милосердие и сострадание. Мы намерены трансформировать послания милосердия и сострадания в акты солидарности».204

Рекомендация

Решающую роль в выражении поддержки христианам и христианским общинам после инцидента или нападения играет гражданское общество, в том числе представители других религиозных и мировоззренческих общин, которые публично, своевременно и безоговорочно выступают с осуждением антихри- стианских преступлений на почве ненависти.

Пример хорошей практики

Межрелигиозный совет Боснии и Герцеговины (МРС) — это национальная ор- ганизация гражданского общества, учрежденная в 1997 году с целью содействия примирению между народами страны после окончания Боснийской войны. Совет был создан лидерами исламской общины, Сербской православной, Римско-католической церкви и еврейской общины Боснии и Герцеговины. Организация собирает данные об инцидентах, мотивированных религиозной ненавистью, регулярно публикует заявления с осуждением таких нападений, подчеркивает необходимость их надлежащего расследования правоохрани- тельными органами и информирует общество о мерах, принятых полицией. Совет осудил осквернение римско-католической церкви в Мостаре в июне 2024 года, нападение на медресе в Баня-Луке в мае 2024 года и случай вандализма на сербском православном кладбище в Сараево в декабре 2023 года. Несмотря на приостановку членства Сербской православной церкви в период с февраля 2023 по май 2025 года, Совет не прекращал мониторинг, документирование и осуждение инцидентов, направленные против православной общины в стране в этот период.205

Широкая общественность может сыграть важную роль в поддержке христианских общин после нападения путем признания антихристианской природы инцидента и высказывания в защиту религиозного и культурного многообразия. Общество

204 Бейрутская декларация «Вера за права человека», Управление Верховного комиссара ООН по правам человека, март 2017 г. 205 Информация предоставлена БДИПЧ Миссией ОБСЕ в Боснии и Герцеговине для использования в настоящем руководстве. См. также Međureligijsko vijeće u BiH (Межрелигиозный совет Боснии и Герце- говины), Facebook.

112 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности может продемонстрировать свою приверженность созданию такой среды, где христиане будут чувствовать себя в безопасности, смогут открыто исповедовать свою веру и заявлять о своей идентичности. Правительство и СМИ, в соответ- ствующих случаях, могут поддержать такие высказывания и инициативы, а также способствовать созданию благоприятных условий для восстановления.

Пример хорошей практики

В 2016 году в своей церкви в Сент-Этьен-дю-Рувре недалеко от Руана был убит отец Жак Амель. Преступление совершили двое мужчин, заявившие о своей принадлежности к так называемой группировке «Исламское государство». По инициативе Французского мусульманского центра и Мусульманской религиоз- ной общины Италии в знак солидарности мусульмане вместе с политическими и христианскими лидерами посетили католическую мессу в разных городах Италии и Франции. Среди тех, кто посетил мессу, был глава местной мечети, который сделал следующее заявление:

«Для меня очень важно быть сегодня здесь. [...] Сегодня мы хотели лично прийти сюда, поцеловать семью Жака Амеля, его преосвященство Лебрена, для того чтобы продемонстрировать солидарность наших двух общин».

Диалог между сестрой отца Амеля и матерью одного из нападавших привел к признанию общих ценностей и дружбе, результатом которой стало совместное написание книги о горе, которое их объединило.206

7. ПОДДЕРЖКА ЖЕРТВ ПРЕСТУПЛЕНИЙ НА ПОЧВЕ НЕНАВИСТИ В ОТНОШЕНИИ ХРИСТИАН

Комплексные меры по предупреждению и борьбе с преступлениями на почве ненависти на национальном уровне должны учитывать потребности и права жертв. Вместе с тем на практике система уголовного правосудия зачастую не может обеспечить эти потребности, а доступ к специализированной помощи для жертв преступлений на почве ненависти по-прежнему ограничен.207

Внимательное и уважительное обращение с жертвами преступлений на почве ненависти имеет ключевое значение для укрепления доверия к правосудию, расширения прав и возможностей жертв и минимизации последствий таких преступ­лений для отдельных лиц и сообществ. В целях расширения поддержки

206 Мусульмане Франции и Италии посетили мессу в знак солидарности с отцом Амелем, CNA, 1 августа 2016 г.; и Каролин де Сюри, Сестра убитого французского священника рассказывает о прощении и дружбе с матерью убийцы, Detroit Catholic, 7 марта 2024 г. 207 Всесторонняя поддержка жертв преступлений на почве ненависти, БДИПЧ ОБСЕ, 23 апреля 2024 г.

ЧАСТЬ III: Меры реагирования на антихристианские преступления на почве ненависти… 113 жертв преступлений на почве ненависти в отношении христиан правительствам следует принять следующие меры:208

• обеспечить, чтобы жертвы преступлений на почве ненависти были законода- тельно признаны отдельной уязвимой группой, которая имеет право на особые меры защиты и поддержки, а также на доступ к правосудию;

• разработать последовательную и эффективную систему поддержки жертв, которая обеспечивает полный спектр услуг для жертв преступлений на почве ненависти, включая координацию действий государственных органов и организаций гражданского общества. Государства-участники ОБСЕ взяли на себя обязательство сотрудничать с гражданским обществом при оказании помощи жертвам преступлений на почве ненависти.209 В некоторых из них созданы официальные партнерства и подписаны соглашения о сотрудничестве с гражданским обществом, направленные на расширение поддержки жертв преступ­лений на почве ненависти;

• обеспечить жертвам преступлений на почве ненависти в отношении христиан доступ не только к общим службам по поддержке жертв, но и к специализиро- ванным организациям, имеющим опыт работы с жертвами преступлений на почве ненависти и учитывающим особые потребности этих жертв;

• внедрить эффективные системы перенаправления и индивидуальной оценки потребностей жертв, которые обеспечивают адаптацию предоставляемых услуг к уникальным уязвимостям и потребностям жертв преступлений на почве ненависти с учетом гендерных аспектов таких преступлений;

• проводить обучение специалистов органов уголовного правосудия и других лиц, которые могут взаимодействовать с жертвами преступлений на почве ненависти в отношении христиан, чтобы обеспечить внимательное и уважи- тельное обращение с ними. Если сотрудники полиции и других организаций не будут применять подход, ориентированный на интересы жертв, 210 это может привести к повторной виктимизации в результате ненадлежащего обращения со стороны учреждений и отдельных лиц;211

• информировать жертв преступлений на почве ненависти о ходе расследования и решениях, касающихся уголовного преследования.

208 Поддержка жертв преступлений на почве ненависти: основные элементы, БДИПЧ ОБСЕ, 26 апреля 2022 г.; Жертвы преступлений на почве ненависти в системе уголовного правосудия, БДИПЧ ОБСЕ, с. 10-14. 209 Решение № 13/06 Совета министров ОБСЕ; Решение № 9/09 Совета министров ОБСЕ. 210 См. Часть II, Основные принципы. 211 Внимательное и уважительное обращение с жертвами преступлений на почве ненависти, БДИПЧ ОБСЕ, 26 апреля 2022 г.

114 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности С учетом того, что преступления на почве ненависти могут иметь серьезные последствия для пострадавших, их доступ к службам поддержки не должен зависеть ни от обращения в полицию или другую организацию, ни от участия в судебном разбирательстве или квалификации инцидента как преступления в соответствии с действующим законодательством.212

Крайне важно, чтобы лица, оказывающие поддержку жертвам преступлений на почве ненависти в отношении христиан, понимали особенности христианских общин и знали их основные религиозные и культурные практики (см. Прило- жение 2). Организациям, предоставляющим такие услуги, следует действовать проактивно, чтобы оказать поддержку и успокоить членов более широкого христианского сообщества, которое пострадало в результате преступления на почве ненависти. Например, проводить консультации с христианскими общинами и организациями по поддержке жертв в целях разработки эффективных стратегий оказания помощи.

Рекомендация

Правительствам совместно c организациями гражданского общества следует разработать эффективные и согласованные системы оказания помощи, которые позволят обеспечить всестороннюю поддержку, а также внимательное и ува- жительное обращение с жертвами.

Пример хорошей практики

БДИПЧ содействует распространению передовой практики, стандартов и опыта в области развития потенциала с целью расширения поддержки жертв престу- плений на почве ненависти. Бюро сотрудничает с экспертами, специалистами органов системы уголовного правосудия и законодателями в государствах- участниках ОБСЕ в целях:

• расширения поддержки жертв преступлений на почве ненависти в регионе;

• углубления понимания и расширения внедрения стандартов ОБСЕ и законов ЕС, касающихся эффективного оказания помощи жертвам пре- ступлений на почве ненависти.

Проекты БДИПЧ «Повышение осведомленности заинтересованных сторон и на- ращивание ресурсов для поддержки жертв преступлений на почве ненависти»

212 БДИПЧ ОБСЕ, Обзор политики по поддержке жертв преступлений на почве ненависти, с. 16-17.

ЧАСТЬ III: Меры реагирования на антихристианские преступления на почве ненависти… 115 (EStAR)213 и инициатива БДИПЧ «Укрепление структур адресной помощи и реагирования для жертв преступлений на почве ненависти в регионе ОБСЕ» (STARS)214 предоставляют заинтересованным сторонам доступ к ресурсам по укреплению потенциала в области поддержки жертв преступлений на почве ненависти, 215 включая учебный курс для специалистов органов уголовного правосудия по внимательному и уважительному обращению с жертвами преступлений на почве ненависти.

Бюро разработало онлайн-курс «Проведение интервью с учетом пси- хологической травмы», 216 комплексное руководство по национальным механизмам перенаправления лиц, основанным на учете полученных ими травм, 217 и онлайн-семинар «Поддержка жертв преступлений на почве ненависти с учетом психологической травмы».218 Эти инструменты пред- назначены для обучения наблюдателей за соблюдением прав человека, следователей, экспертов и других специалистов навыкам проведения интер- вью с учетом психологической травмы с помощью методов и техник, которые позволяют предотвратить повторную травматизацию и обеспечивают уважение прав и достоинства жертв.

Важным фактором является участие средств массовой информации. Преступления на почве ненависти, как правило, широко освещаются в СМИ в силу того, что они передают определенное послание, а также оказывают существенное вли- яние на сообщество, к которому принадлежит жертва, и на общество в целом. Органам власти рекомендуется своевременно информировать общественность, предоставляя точную информацию обо всех делах, связанных с преступлениями на почве ненависти, по которым проводится расследование.219 Специалистам по поддержке жертв также следует взаимодействовать со СМИ, для того чтобы обес­ печить ответственное освещение преступлений на почве ненависти, позволяющее

213 Повышение осведомленности заинтересованных сторон и наращивание ресурсов для поддержки жертв преступлений на почве ненависти (EStAR), БДИПЧ ОБСЕ, 2020 г. 214 Укрепление структур адресной помощи и реагирования для жертв преступлений на почве ненависти в регионе ОБСЕ (STARS), БДИПЧ ОБСЕ, 2023 г. 215 Внимательное и уважительное обращение с жертвами преступлений на почве ненависти: учебный курс для специалистов органов уголовного правосудия, БДИПЧ ОБСЕ, 17 февраля 2022 г. 216 Курс «Проведение интервью с учетом психологической травмы: навыки и приемы для наблюдателей» можно пройти на сайте FreedomLab.io на английском, русском и украинском языках. 217 Руководство по механизмам перенаправления лиц, переживших торговлю людьми, основанным на учете полученных ими травм, и мерам противодействия торговле людьми на национальном уровне, БДИПЧ ОБСЕ, 22 августа 2023 г. 218 Поддержка жертв преступлений на почве ненависти с учетом психологической травмы, онлайн-семи- нар, БДИПЧ ОБСЕ, 17 июня 2024 г. Запись семинара доступна на сайте. 219 БДИПЧ ОБСЕ, Жертвы преступлений на почве ненависти в системе уголовного правосудия, с. 48-50.

116 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности избежать косвенных последствий таких инцидентов и снизить риск повторной виктимизации.220

Пример хорошей практики

Совет по этике СМИ Македонии является неправительственной организацией, независимой как от СМИ, так и от государства, и занимается разработкой, усовершенствованием, защитой и продвижением профессиональных и эти- ческих стандартов средств массовой информации Северной Македонии. При поддержке Миссии ОБСЕ в Скопье совет выпустил пособие «Руководящие принципы этической журналистики для интернет-СМИ», в котором рекомен- дуется не допускать распространения идеологии преступников, уважать право жертв на неприкосновенность частной жизни, проявлять осторожность при работе с информацией, проверять контент в социальных сетях, в том числе создаваемый пользователями, повышать информированность и изобличать язык ненависти, соблюдать обязательство сообщать о случаях использования языка ненависти, удалять и/или осуждать агрессивные ненавистнические высказывания.221

220 БДИПЧ ОБСЕ, Обзор политики по поддержке жертв преступлений на почве ненависти, с. 40. 221 Руководящие принципы этической журналистики для интернет-СМИ (Кодекс журналиста в онлайн-про- странстве), Совет по этике СМИ, Македония.

ЧАСТЬ III: Меры реагирования на антихристианские преступления на почве ненависти… 117 ЧАСТЬ IV: Рекомендации по борьбе с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан, касающиеся действий основных заинтересованных сторон

ЧАСТЬ IV: Рекомендации по борьбе с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан... 119 В этой части представлены рекомендации для основных заинтересованных сторон, которые занимаются предотвращением преступлений на почве ненависти в отношении христиан и реагированием на них. Основное внимание в рекомендациях уделяется практическим шагам, которые могут предпринять заинтересованные стороны, и потенциальным партнерам по их реализации. Данные рекомендации являются частью комплексного и целостного подхода к обеспечению безопасности всех религиозных и мировоззренческих общин. В них подчеркивается необходимость диалога, уважения и взаимопонимания, укрепления доверия и сотрудничества между всеми заинтересованными сторонами. Прежде чем выполнять данные рекомендации, рекомендуется ознакомиться с первыми тремя частями настоящего руководства, которые позволят углубить понимание следующих вопросов:

• обязательства в рамках ОБСЕ и международные стандарты в области прав человека, касающиеся борьбы с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан;

• актуальные примеры антихристианских преступлений на почве ненависти, контекст, в котором они совершаются, выявление соответствующих индикаторов предубеждения, воздействие таких преступлений на христианские общины;

• ключевые принципы, которые должны лежать в основе усилий по борьбе с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан;

• примеры хорошей практики из государств-участников ОБСЕ;

• ресурсы и учебные программы, разработанные БДИПЧ ОБСЕ.222

222 См. Программа ОБПН, Практическое руководство по сбору данных, Внимательное и уважительное обращение с жертвами преступлений на почве ненависти и Преступления на почве ненависти: предот- вращение и реагирование. Методическое Руководство для НПО в регионе ОБСЕ.

120 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности РЕКОМЕНДАЦИИ

ПАРЛАМЕНТ

• Принять специальные законы по борьбе с преступлениями на почве ненависти, регулирующие регистрацию, расследование и преследование, 223 а также оказание поддержки жертвам. • Запросить у БДИПЧ проведение юридической экспертизы действующих и находящихся в разработке законов, касающихся преступлений на почве ненависти. На уровне учреждения

• Содействовать лучшему пониманию антихристианских преступлений на почве ненависти в парламенте путем создания парламентской рабочей группы. • Инициировать слушание по вопросу о нетерпимости в отношении христиан, чтобы повысить осведомленность о данной проблеме и определить, требуются ли изменения в законодательстве. • Разработать законодательные нормы по борьбе с нетерпимостью в отношении христиан. • Незамедлительно и безоговорочно осуждать любые антихристианские преступления на почве ненависти и публично выражать солидарность с христианскими общинами. • Установить контакт с христианскими общинами в вашем избирательном округе и выяснить, какие проблемы их беспокоят. • Объединить усилия в борьбе с нетерпимостью в отношении христиан путем работы с парламентариями из вашей партии, На личном уровне

других партий, гражданским обществом, религиозными группами и международными парламентскими органами. • Убедиться в том, что ваши высказывания и поведение соответствуют стандарту обеспечения прав человека всех сообществ и не способствуют усилению предубеждения в отношении христиан. • Проявлять чуткость и уважение в обращении с жертвами преступлений на почве ненависти, чтобы не допустить повторной виктимизации.

223 См. подробные рекомендации по эффективному преследованию по делам о преступлениях на почве ненависти в отношении христиан в практическом руководстве БДИПЧ ОБСЕ Уголовное преследование по делам о преступлениях на почве ненависти.

ЧАСТЬ IV: Рекомендации по борьбе с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан... 121 ПРАВИТЕЛЬСТВО (ВКЛЮЧАЯ ЗАКОНОДАТЕЛЕЙ И ДРУГИХ ДОЛЖНОСТНЫХ ЛИЦ)

• Способствовать более глубокому пониманию антихристианских преступлений на почве ненависти в правительстве с помощью проведения исследований, распространения докладов гражданского общества и создания правительственной рабочей группы. • Включить христианские сообщества и институты в списки потенциальных уязвимых целей сторонников насильственного экстремизма или террористов. • Проводить информационные кампании, посвященные необходимости борьбы с преступлениями на почве ненависти, совместно со СМИ, религиозными или мировоззренческими общинами и организациями гражданского общества. • Повысить эффективность систем регистрации и сбора данных о преступлениях на почве ненависти в отношении христиан, На уровне учреждения

чтобы обеспечить наличие точных и достоверных данных. • Периодически публиковать данные о преступлениях на почве ненависти с разбивкой по категориямы и проводить опросы на тему виктимизации с целью дополнения официальных данных. • Разработать и внедрить программы повышения квалификации для государственных служащих, в частности сотрудников правоохранительных органов, по вопросам религиозной грамотности, а также внимательного и уважительного обращения с жертвами преступлений на почве ненависти в отношении христиан. • Создать механизмы координации с участием христианских общин и гражданского общества для обсуждения проблем, связанных с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан, координации сбора данных о преступлениях на почве ненависти и обеспечения эффективных каналов для сообщения о преступлениях. • Рассмотреть возможность выделения средств на обеспечение нужд христианских общин в области безопасности. • Незамедлительно и безоговорочно осуждать любые антихристианские преступления на почве ненависти и публично выражать солидарность с христианскими общинами.

122 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности • Активно участвовать в мероприятиях по обучению и развитию потенциала в области религиозной грамотности и уважительного обращения с жертвами антихристианских преступлений на почве На личном уровне

ненависти. • Убедиться в том, что ваши высказывания и поведение соответствуют стандарту обеспечения прав человека всех сообществ и не способствуют усилению предубеждения в отношении христиан. • Проявлять чуткость и уважение в обращении с жертвами преступлений на почве ненависти, чтобы не допустить повторной виктимизации.

ЧАСТЬ IV: Рекомендации по борьбе с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан... 123 НАЦИОНАЛЬНОЕ ПРАВОЗАЩИТНОЕ УЧРЕЖДЕНИЕ (НПЗУ), УПОЛНОМОЧЕННЫЙ ПО ПРАВАМ ЧЕЛОВЕКА ИЛИ ОРГАН ПО ВОПРОСАМ РАВНОПРАВИЯ

• Проводить информационные кампании, посвященные необходимости борьбы с преступлениями на почве ненависти, совместно со СМИ, религиозными или мировоззренческими общинами и организациями гражданского общества. • Взаимодействовать со СМИ в целях противодействия предвзятым представлениям, касающимся основных христианских конфессий или меньшинств. • Разработать и внедрить программы повышения квалификации На уровне учреждения

для государственных служащих, в частности сотрудников правоохранительных органов, по вопросам религиозной грамотности, а также внимательного и уважительного обращения с жертвами преступлений на почве ненависти в отношении христиан. • Проводить мониторинг инцидентов на почве ненависти в отношении христиан и включать эту информацию в отчеты о выполнении обязательств ОБСЕ и международных обязательств, касающихся нетерпимости в отношении христиан. • Проводить опросы на тему виктимизации с целью дополнения официальных данных. • Незамедлительно и безоговорочно осуждать любые антихристианские преступления на почве ненависти и публично выражать солидарность с христианскими общинами. • Убедиться в том, что ваши высказывания и поведение На личном уровне

соответствуют стандарту обеспечения прав человека всех сообществ и не способствуют усилению предубеждения в отношении христиан. • Проявлять чуткость и уважение в обращении с жертвами преступлений на почве ненависти, чтобы не допустить повторной виктимизации.

124 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности ПРАВООХРАНИТЕЛЬНЫЕ ОРГАНЫ

• Провести анализ и оценку наличия механизмов и систем для эффективного сбора данных о преступлениях на почве ненависти в отношении христиан и обеспечения связанных с ними потребностей христианских общин в области безопасности. • Разработать и внедрить программы обучения и укрепления потенциала для сотрудников правоохранительных органов по регистрации преступлений на почве ненависти в отношении христиан. • Провести анализ собранных данных о преступлениях на почве ненависти, чтобы оценить потенциальные меры реагирования и выявить периоды повышенного риска. На уровне учреждения

• Информировать христианские общины при выявлении конкретной угрозы. • Создать механизмы координации для укрепления доверия со стороны христианских общин, такие как платформы для консультаций или введение должности координатора по связям с общинами. • Сотрудничать с христианскими общинами и организациями гражданского общества с целью сбора данных о преступлениях на почве ненависти в отношении христиан и решения проблемы неподачи заявлений о таких инцидентах. • Координировать процесс взаимодействия с христианскими общинами в экстренных случаях и обеспечивать повышенные меры безопасности в периоды повышенного риска. • Проводить технические консультации и обучение в христианских общинах в целях улучшения сбора данных о преступлениях на почве ненависти и усиления мер безопасности, включая оценку рисков, протоколы действий в чрезвычайных ситуациях, планы безопасности и системы управления кризисными ситуациями.

ЧАСТЬ IV: Рекомендации по борьбе с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан... 125 • Определить наличие мотива предубеждения в преступлении, которое вы регистрируете или расследуете. Спросить у потерпевшего и свидетелей, считают ли они предубеждение в отношении христиан причиной данного инцидента или преступления. • Провести встречи с местными христианскими общинами, чтобы На личном уровне

установить контакты, узнать больше об этих общинах и выявить их проблемы в области безопасности. • Информировать жертв преступлений на почве ненависти о ходе их дел. • Убедиться в том, что ваши высказывания и поведение соответствуют стандарту обеспечения прав человека всех сообществ и не способствуют усилению предубеждения в отношении христиан. • Проявлять чуткость и уважение в обращении с жертвами преступлений на почве ненависти, чтобы не допустить повторной виктимизации.

126 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности ОРГАНИЗАЦИИ ПО ОКАЗАНИЮ ПОДДЕРЖКИ ЖЕРТВАМ (ГОСУДАРСТВЕННЫЙ СЕКТОР, ВКЛЮЧАЯ ПРАВООХРАНИТЕЛЬНЫЕ ОРГАНЫ И ГРАЖДАНСКОЕ ОБЩЕСТВО)

• Разработать последовательные и эффективные системы поддержки жертв, обеспечить необходимое финансирование и стандарты качества услуг, а также сотрудничество всех заинтересованных сторон. • Внедрить эффективную систему оценки индивидуальных На уровне учреждения

потребностей и перенаправления жертв в соответствующие службы. • Обеспечить жертвам преступлений на почве ненависти доступ к организациям, предоставляющим услуги по поддержке, расширить доступность специализированной помощи жертвам преступлений на почве ненависти. • Разработать и внедрить программы обучения для организаций, предоставляющих услуги по поддержке жертв, посвященные таким темам как внимательное и уважительное обращение с жертвами преступлений на почве ненависти, а также особенности и потребности христианских общин. • Активно участвовать в обучающих мероприятиях на тему внимательного и уважительного обращения с жертвами преступлений на почве ненависти, а также особенностей и потребностей христианских общин. • Предоставить персонализированную поддержку на основе оценки потребностей каждой жертвы. • Убедиться, что жертвам преступлений на почве ненависти На личном уровне

оказана необходимая поддержка. • Информировать жертв преступлений на почве ненависти о ходе их дел. • Взаимодействовать со СМИ, чтобы обеспечить ответственное освещение антихристианских преступлений на почве ненависти. Убедиться в том, что ваши высказывания и поведение соответствуют стандарту обеспечения прав человека всех сообществ и не способствуют усилению предубеждения в отношении христиан. • Проявлять чуткость и уважение в обращении с жертвами преступлений на почве ненависти, чтобы не допустить повторной виктимизации.

ЧАСТЬ IV: Рекомендации по борьбе с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан... 127 ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫЙ СЕКТОР (ВКЛЮЧАЯ ЗАКОНОДАТЕЛЕЙ)

• Разработать для государственных и частных образовательных учреждений политику и стратегии по устранению коренных причин нетерпимости и дискриминации. На уровне учреждения

• Сотрудничать с гражданским обществом в области развития образовательных инициатив по повышению грамотности в использовании социальных сетей. • Разработать политику и механизмы для сообщения об инцидентах на почве ненависти в отношении христиан в образовательных учреждениях. • Внедрить образовательные инициативы по поощрению толерантности в общественных учреждениях, таких как музеи, библиотеки и культурные центры.

• Обеспечить использование инклюзивного и непредвзятого подхода, а также уважение человеческого достоинства в учебных программах и материалах. • Развивать религиозную грамотность путем распространения непредвзятой и достоверной информации о разных религиях и убеждениях. На личном уровне

• Поднимать вопрос о вреде, связанном с преследованиями и оскорблениями в онлайн-пространстве. • Следить за тем, подвергаются ли ваши ученики, исповедующие христианство, издевательствам, угрозам и насилию в школе и за ее пределами. • Убедиться в том, что ваши высказывания и поведение соответствуют стандарту обеспечения прав человека всех сообществ и не способствуют усилению предубеждения в отношении христиан. • Проявлять чуткость и уважение в обращении с жертвами преступлений на почве ненависти, чтобы не допустить повторной виктимизации.

128 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности РЕЛИГИОЗНЫЕ И МИРОВОЗЗРЕНЧЕСКИЕ ОБЩИНЫ И ИХ ЛИДЕРЫ

• Проводить мониторинг инцидентов на почве ненависти в отношении христиан и рекомендовать членам вашей общины сообщать о таких преступлениях и инцидентах. • Активно и систематически участвовать в работе координационных механизмов, созданных государственными органами для обсуждения вопросов, связанных с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан, и обмена данными. • Сообщать СМИ, соответствующим международным организациям и объединениям о преступлениях на почве ненависти. • Проводить семинары и встречи для знакомства членов общины с сотрудниками полиции. • Призывать правительство выполнять международные обязательства и обязательства в рамках ОБСЕ по борьбе На уровне учреждения

с нетерпимостью в отношении христиан. • Использовать поддержку правоохранительных органов в разработке мер безопасности, оценке рисков, подготовке протоколов действий в чрезвычайных ситуациях, планов по обеспечению безопасности и систем управления в кризисных ситуациях, а также в продвижении культуры сообщения о преступлениях на почве ненависти среди членов общины. • Проводить информационные кампании, посвященные необходимости борьбы с преступлениями на почве ненависти, совместно со СМИ, организациями гражданского общества и правительством. • Участвовать в организации и работе межконфессиональных и межрелигиозных диалогов и партнерств. • Создавать широкие коалиции с другими религиозными или мировоззренческими общинами и организациями гражданского общества по вопросам борьбы с ненавистью по признаку религии или убеждений, обеспечения толерантности и недискриминации. • Незамедлительно и безоговорочно осуждать любые антихристианские преступления на почве ненависти и публично выражать солидарность с пострадавшими христианскими общинами.

ЧАСТЬ IV: Рекомендации по борьбе с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан... 129 • Активно участвовать в межконфессиональном и межрелигиозном диалоге и инициативах. • Участвовать в программах обучения в области сбора информации На личном уровне

о преступлениях на почве ненависти и реагирования на угрозы безопасности. • Убедиться в том, что ваши высказывания и поведение соответствуют стандарту обеспечения прав человека всех сообществ и не способствуют усилению предубеждения в отношении христиан. • Проявлять чуткость и уважение в обращении с жертвами преступлений на почве ненависти, чтобы не допустить повторной виктимизации.

130 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности ГРАЖДАНСКОЕ ОБЩЕСТВО (ВКЛЮЧАЯ ХРИСТИАНСКИЕ И ДРУГИЕ РЕЛИГИОЗНЫЕ ОРГАНИЗАЦИИ, А ТАКЖЕ ГРУППЫ, КОТОРЫЕ ЗАНИМАЮТСЯ ВОПРОСАМИ ПРАВ ЧЕЛОВЕКА, РАВЕНСТВА, ТОЛЕРАНТНОСТИ И БОРЬБЫ С ДИСКРИМИНАЦИЕЙ)

• Проводить мониторинг инцидентов на почве ненависти в отношении христиан и сообщать о них правительству, СМИ и международным организациям. • Сотрудничать с правительством в области разработки образовательных инициатив по повышению грамотности в использовании социальных сетей. • Активно и систематически участвовать в работе координационных механизмов, созданных государственными органами для обсуждения вопросов, связанных с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан, и обмена данными. • Продвигать и поддерживать межконфессиональный На уровне учреждения

и межрелигиозный диалог и партнерства. • Создавать широкие коалиции с участием организаций гражданского общества, а также религиозных или мировоззренческих общин по вопросам борьбы с ненавистью по признаку религии или убеждений, обеспечения толерантности и недискриминации. • Призывать правительство выполнять международные обязательства и обязательства в рамках ОБСЕ по борьбе с нетерпимостью в отношении христиан. • Проводить кампании по повышению осведомленности о необходимости борьбы с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан совместно со СМИ, религиозными или мировоззренческими общинами и правительством. • Проводить обучение по противодействию нетерпимости в отношении христиан в своей организации при участии христианских общин. • Немедленно и безоговорочно осуждать любые антихристианские преступления на почве ненависти и публично выражать солидарность с пострадавшими христианскими общинами.

ЧАСТЬ IV: Рекомендации по борьбе с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан... 131 • Активно участвовать в программах обучения по борьбе с нетерпимостью в отношении христиан и сбору данных о преступлениях на почве ненависти. На личном уровне

• Убедиться в том, что ваши высказывания и поведение соответствуют стандарту обеспечения прав человека всех сообществ и не способствуют усилению предубеждения в отношении христиан. • Проявлять чуткость и уважение в обращении с жертвами преступлений на почве ненависти, чтобы не допустить повторной виктимизации.

СРЕДСТВА МАССОВОЙ ИНФОРМАЦИИ И СОЦИАЛЬНЫЕ СЕТИ

• Проводить кампании по повышению осведомленности о необходимости борьбы с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан совместно с религиозными или мировоззренческими общинами, организациями гражданского общества и правительством. • Взаимодействовать с религиозными или мировоззренческими общинами, а также организациями гражданского общества, чтобы получать информацию об инцидентах и проявлении На уровне учреждения

нетерпимости в отношении христиан. • Обеспечивать огласку публичным заявлениям и мероприятиям, направленным на осуждение преступлений и инцидентов на почве ненависти в отношении христиан. • Разработать принципы, стандарты или кодексы этики добровольного характера для обеспечения объективного и корректного освещения вопросов, касающихся религии и веры, в частности христианства и христианских общин, и организовать обучение для журналистов. • Принять меры по борьбе с распространением в онлайн- пространстве нетерпимости и дискриминации, которые могут привести к актам насилия и преступлениям на почве ненависти в отношении религиозных или мировоззренческих общин, включая христианские.

132 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности • Предоставлять непредвзятую и достоверную информацию о разных религиях и убеждениях; обеспечить, чтобы эта информация была из авторитетных источников и отражала разные точки зрения. • Активно участвовать в тренингах и мероприятиях по развитию потенциала, посвященных руководящим принципам, стандартам и кодексам этики непредвзятого информирования по вопросам, На личном уровне

касающимся религии и убеждений, включая христианство и христианские общины. • Проверять факты в постах, размещенных в социальных сетях, и приводить ссылки на надежные новостные ресурсы. • Убедиться в том, что ваши высказывания и поведение соответствуют стандарту обеспечения прав человека всех сообществ и не способствуют усилению предубеждения в отношении христиан. • Проявлять чуткость и уважение в обращении с жертвами преступлений на почве ненависти, чтобы не допустить повторной виктимизации.

ЧАСТЬ IV: Рекомендации по борьбе с преступлениями на почве ненависти в отношении христиан... 133 134 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности ПРИЛОЖЕНИЯ

Приложения 135 ПРИЛОЖЕНИЕ 1: Примеры из практики Представленные в этом приложении примеры были составлены с целью разви- тия навыков по выявлению индикаторов предубеждения.224 Несмотря на то что они основаны на реальных преступлениях, информация о которых поступила в БДИПЧ, важно отметить, что характер преступлений на почве ненависти в отношении христиан и опыт виктимизации в странах ОБСЕ существенно раз- личаются. Данный перечень примеров из практики не является исчерпывающим и для использования в учебных программах может быть адаптирован с учётом специфики конкретной страны.

При обсуждении примеров с сотрудниками правоохранительных органов и дру- гими заинтересованными сторонами следует рассмотреть следующие вопросы:

• Если бы вы расследовали данный инцидент, какие вопросы вы бы задали?

• Какие запросы необходимо сделать?

• Какие индикаторы предубеждения можно выделить?

224 Подробнее об индикаторах предубеждения в преступлениях на почве ненависти в отношении хри- стиан см. Часть I: Преступления на почве ненависти в отношении христиан в регионе ОБСЕ: основные признаки.

136 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности ПРИМЕР 1: УБИЙСТВО

В центре размещения беженцев, где жили оба участника данного инцидента, мусульманин напал с ножом на искателя убежища, перешедшего из ислама в хри- стианство. Причиной нападения стал предполагаемый отказ жертвы от ислама. Ранее нападавший неоднократно угрожал потерпевшему и говорил: «Я отправлю твой труп обратно в твою страну». Ночью, когда мужчина спал, нападавший вошел в его комнату с ножом, выкрикнул «Аллаху Акбар» («Бог велик») и нанес ему несколько ударов ножом, в частности, в область грудной клетки. Во время допроса в полиции он заявил, что считает потерпевшего отступником и, следовательно, «заслуживающим смерти».

Ключевые индикаторы предубеждения

Этнические, религиозные или культурные различия между преступником и жертвой

• Потерпевший перешел из ислама в христианство, а вероотступничество может быть серьезным мотивом для преступлений на почве ненависти в определенных контекстах.

Высказывания, письменные заявления, жесты или граффити

• Фраза «Я отправлю твой труп обратно в твою страну» свидетельствует о враждебности к потерпевшему как в связи с его переходом в другую религию, так и в связи с его миграционным статусом. Это ключевые по- казатели того, что мотивами нападения были предубеждение на основе религии или убеждений, а также расизм и ксенофобия.

• Сама по себе фраза «Аллаху Акбар» не является выражением ненависти, но поскольку в данном примере она произносится во время жестокого напа- дения, то она является частью идеологического обоснования нападения.

Более масштабные схемы и повторение преступлений или инцидентов, имевших место в прошлом

• Повторяющийся характер угроз со стороны нападавшего свидетель- ствует о преднамеренности его действий и наличии мотива. Такие угрозы должны быть внесены в материалы дела.

Приложения 137 ПРИМЕР 2: НАПАДЕНИЕ С ПРИМЕНЕНИЕМ НАСИЛИЯ

Мужчина и две женщины из общины Свидетелей Иеговы осуществляли религиозную деятельность на улице: они предлагали религиозную литературу и разговаривали с прохожими. Один мужчина во время разговора с ними стал возмущаться и кричать: «Проваливайте со своей сектой!» Через некоторое время он вернулся с тремя людьми, которые начали бросать в группу бутылки, банки и камни. Один из нападавших ударил мужчину металлической дубинкой и сломал ему руку; у одной из женщин было диагностировано сотрясение мозга после удара по голове. Во время атаки нападавшие выкрикивали оскорбления на религиозной почве, а также уничтожили религиозную литературу.

Ключевые индикаторы предубеждения

Высказывания, письменные заявления, жесты или граффити

• Фраза «Проваливайте со своей сектой!» свидетельствует о враждебности к вере и религиозным практикам Свидетелей Иеговы. Язык ненависти яв- ляется основным индикатором предубеждения.

• Уничтожение религиозной литературы — это дополнительный элемент ненависти к религиозным символам. Уничтожение материалов, связанных с религиозными убеждениями, часто является способом выражения враж- дебности по отношению к религиозной или мировоззренческой общине.

Место и время

• Жертвы подверглись нападению во время осуществления религиозной деятельности. Целью нападавших было остановить или прервать их религиозную практику, что прямо указывает на преступление на почве ненависти.

Характер насилия

• Правонарушители действовали в группе и применяли предметы, кото- рыми можно нанести ущерб, что демонстрирует их намерение, а также стремление к запугиванию и подавлению свободы вероисповедания.

138 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности ПРИМЕР 3: НАДПИСИ И ГРАФФИТИ

Небольшой христианский общественный центр, придерживающийся инклюзивно- го подхода к ЛГБТИ, подвергся нападению вандалов на следующий день после того, как опубликовал в своих соцсетях информацию о мероприятии для ЛГБТИ-хри- стиан. На стены центра были нанесены надписи «Бог ненавидит лжецов» и «Здесь не место грешникам», а также оскорбления в адрес ЛГБТИ и символы, связанные с ультраправыми экстремистскими группами, включая свастику.

Ключевые индикаторы предубеждения

Высказывания, письменные заявления, жесты или граффити

• Надписи «Бог ненавидит лжецов» и «Здесь не место грешникам» являются распространенными ненавистническими высказываниями на религиозной почве в отношении ЛГБТИ, которые подразумевают, что они не являются «настоящими» христианами.

• Изображение свастики может быть отсылкой к убийствам представителей ЛГБТИ-сообщества в нацистских лагерях смерти во время Второй мировой войны.

Организованная группа, пропагандирующая ненависть

• Свастика и символы крайне правых групп указывают на то, что нападение имеет идеологическую основу. Крайне правые экстремистские группы ча- сто нападают на религиозные или мировоззренческие общины, а также на представителей ЛГБТИ-сообщества.

Место и время

• Целью нападения стал христианский общественный центр. Это указывает на то, что объект был выбран из-за его связи с определенной религией.

• Нападение произошло после того, как центр опубликовал информацию о мероприятии для ЛГБТИ-христиан. Это позволяет предположить, что причиной нападения стала инклюзивная позиция центра в отношении представителей ЛГБТИ-сообщества.

Приложения 139 ПРИМЕР 4: УГРОЗЫ

Муж угрожал насилием своей жене, которая является последовательницей Сви- детелей Иеговы, за изучение Библии с детьми. Муж неоднократно принуждал ее к принятию ислама и изъял ее Библию. Женщина не решалась обращаться в правоохранительные органы, опасаясь стигматизации и мести родственников.

Ключевые индикаторы предубеждения

Место и время

• Инцидент произошел после того, как нападавший обнаружил, что жертва изучает Библию со своими детьми.

Более масштабные схемы и повторение преступлений или инцидентов, имевших место в прошлом

• Неоднократные попытки религиозного принуждения с целью обращения жертвы в ислам, применение силы и запугивание для достижения этой цели являются индикаторами предубеждения.

Характер насилия

• Фактор домашнего насилия имеет важное значение, особенно с учетом того, что религиозный контроль осуществлялся в контексте гендерного на- силия. Изъятие Библии является формой религиозного контроля, который направлен на то, чтобы помешать жертве исповедовать свою религию.

140 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности ПРИМЕР 5: ПОВРЕЖДЕНИЕ ИМУЩЕСТВА

Утром в воскресенье православный священник обнаружил существенные повреж- дения здания своей церкви и прилегающего к нему кладбища. Три больших окна с витражными иконами были разбиты, крупный крест на алтаре сломан, на дере- вянной двери появились глубокие царапины, замок выбит, а у входа обнаружена бутылка с зажигательной смесью. Восемь надгробий на кладбище были повалены и разбиты, на некоторых были удалены имена покойных, религиозные скульптуры получили повреждения.

Ключевые индикаторы предубеждения

Высказывания, письменные заявления, жесты или граффити

• Намеренное уничтожение окон с витражными иконами, креста на алтаре и религиозных скульптур является посягательством на религиозную иден- тичность общины.

Место и время

• Нападение совершено на место отправления культа, православную цер- ковь, и прилегающее к ней кладбище. Преступники часто нападают на религиозные объекты, чтобы выразить ненависть к общине в целом.

• Нападение было совершено ночью или рано утром перед воскресной служ- бой, когда в церкви никого не было. Если нападение на место отправления культа произошло в то время, когда оно закрыто, это часто указывает на то, что оно спланировано и совершено умышленно.

Характер насилия

• Бутылка с зажигательной смесью указывает на то, что преступники могли планировать поджог. Это распространенная тактика при нападении на места отправления культа.

Приложения 141 Ключевые пункты: • Выявление индикаторов предубеждения: определить мотивы предубеждения и признаки преступления на почве ненависти.

• Навыки проведения расследований: задавать правильные вопросы и собирать необходимые доказательства.

• Правовая основа: использовать определение преступления на почве ненависти, закрепленное в национальном законодательстве, и определение, принятое ОБСЕ.

• Подход, ориентированный на жертв: помогать жертвам, применять практики с учетом психологической травмы, поддерживать пострадавшие общины.

• Оценка рисков: выявлять ранние признаки эскалации ненависти и принимать соответствующие меры.

• Учет культурных особенностей и религиозная грамотность: с уважением и пониманием относиться к религиозным и культурным различиям.

142 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности ПРИЛОЖЕНИЕ 2: Христианство: краткий обзор для сотрудников правоохранительных органов

Данное приложение, предназначенное для сотрудников правоохранительных орга- нов, а также других заинтересованных лиц, содержит информацию об основных христианских конфессиях, учениях, практиках и традициях. Оно подготовлено на основе публикации проекта «Более безопасные и сильные сообщества в Европе» (SASCE) «Обеспечение более безопасных и сильных сообществ в Европе. Практи- ческое руководство для правоохранительных органов», 225 а также информации, предоставленной экспертами, учеными и представителями христианских общин на этапе консультаций по созданию настоящего руководства.

Важно отметить, что данное приложение содержит общее описание религиозных практик, которое не может в полной мере отразить все многообразие обычаев и традиций христианских общин в странах региона ОБСЕ. Сотрудникам правоох- ранительных органов и другим заинтересованным сторонам рекомендуется тесно сотрудничать с местными христианскими общинами, чтобы лучше понимать их историю, учение, практики и традиции. Это позволит улучшить отношения с хри- стианскими общинами и повысить эффективность реагирования на преступления на почве ненависти в отношении христиан и угрозы безопасности.

ЧТО ТАКОЕ ХРИСТИАНСТВО?

Христианство — это авраамическая монотеистическая религия, которая существу- ет около 2000 лет. Словом «христианин» обозначают последователей Христа. Таким образом, христианство основано на учении, жизни и личности Иисуса Христа (Иисуса из Назарета), 226 которого христиане считают мессией, Сыном Божьим и спасителем мира.227 Большинство христиан верят в триединого бога (Святую Троицу): Бог-отец, Бог-Сын и Святой Дух. Важнейшим символом христианства

225 Обеспечение более безопасных и сильных сообществ в Европе. Практическое руководство для правоохранительных органов, SASCE, стр. 22–39. SASCE – это проект, финансируемый Европейской комиссией, который направлен на повышение уровня безопасности в местах отправления культа и их окрестностях, а также внутри христианских, буддистских, мусульманских и иудейских общин и в их взаимодействии друг с другом. 226 Родился в Вифлееме в подконтрольной римлянам Иудее примерно в 6-4 гг. до н.э., умер в Иерусалиме, в Иудее, Римская Империя, в 30 или 33 г. н.э. 227 Этот титул указывает на статус Иисуса как божественного сына Бога-Отца.

Приложения 143 является крест, а нормативным текстом для всех христиан является Библия (Священное Писание).

Более трети мирового населения исповедует христианство (около 2,4 миллиарда человек). Ниже приводится неполный перечень с кратким описанием основных христианских конфессий:

• Восточная православная церковь. Сообщество самоуправляемых децентра- лизованных церквей, находящихся под управлением патриархатов, которых объединяет общая вера, таинства, структура и каноническая дисциплина. Богословие основано на Библии и древней традиции, включающей догмати- ческие определения и учения, такие как божественная литургия, таинства, иконы, пост, почитание святых и литургический календарь.

• Римская католическая церковь. Крупнейшая церковь в мире; основными источниками вероучения являются Священное Писание и церковное предание. Церковь имеет централизованную иерархическую структуру духовенства: ее возглавляет Папа Римский, который является епископом Рима и сувереном Ватикана. Большое значение в Римской католической церкви имеют тради- ции, ритуалы и авторитет Папы, а также месса, таинство исповеди, учение о чистилище и индульгенциях, почитание Марии, святых и молитва Розария.

• Протестантизм. Крупное христианское течение с разными направлениями и структурами, которое считает Библию единственным признанным источни- ком веры и учения о спасении. Протестанты по всему миру принадлежат к раз- личным конфессиям, включая лютеранство, кальвинизм, анабаптизм, баптизм, методизм, евангелизм и пятидесятничество. Это отражается в разнообразии теологических течений и, как правило, сопровождается меньшим количеством религиозных обрядов по сравнению с православной или католической тради- цией. С середины XX века в большинстве протестантских конфессий женщин начали принимать в духовенство.

• Англиканство. Англиканство сформировалось на основе религиозных практик, литургии и самобытности Церкви Англии и всемирного Англи- канского содружества. В некоторых странах ее последователей называют епископалами. Основу англиканской веры составляют Библия, Тридцать девять статей228 и cборники проповедей («гомилии»).229 Ключевыми особенностями англиканства являются епископальная иерархия, региональная автономия и преемственность апостольской традиции.230

228 Тридцать девять статей представляют собой изложение религиозных доктрин и религиозных практик англиканства. 229 Гомилии – два сборника проповедей, излагающих доктрину англиканского вероучения. 230 Апостольская преемственность подразумевает церковную передачу власти от апостолов к религиоз- ным лидерам.

144 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности • Свидетели Иеговы. Централизованное, не признающее Троицу, реставрацио- нистское231 христианское течение, происходящее от движения «Исследователи Библии». Важнейшими религиозными документами являются Библия и Свя- щенное Писание — Перевод нового мира (ПНМ), ключевыми направлениями деятельности — евангелизация и распространение литературы. Свидетели Иеговы следуют библейским учениям, отрицают бессмертие души и адский огонь, отказываются проходить военную службу по убеждениям, отдавать честь государственным символам, делать переливание крови; не отмечают некоторые общехристианские праздники, включая Пасху и Рождество.

• Мормонизм. Мормоны являются последователями религиозных идей и традиций Церкви Иисуса Христа Святых последних дней, которая имеет теократическую иерархическую структуру во главе с президентом. Они исповедуют христианское представление о Боге и Иисусе, но отвергают учение о Троице. Библия и Книга Мормона — два важнейших источника учения мормонов, а его основные доктрины включают крещение, духовный рост, священные таинства (крещение за умерших и вечный брак), десятину232 и благотворительность, социальное служение и гуманитарную помощь, «Слово мудрости», 233 пост и соблюдение дня субботнего234 как дня покоя.

• Адвентисты седьмого дня. Церковь адвентистов седьмого дня — это направление адвентистского протестантизма с иерархической представительской структурой, основанное на таких доктринах, как Святая Троица, Библия как главная священная книга, следственный суд и соблюдение дня субботнего как дня покоя. Церковь уделяет особое внимание здоровому образу жизни и придерживается иудейских диетических правил.

Рекомендации

• Поговорите с членами общины и обратите внимание на то, как они оцени- вают индикаторы предубеждения в случае нападения, актов вандализма или подобных инцидентов.

231 Реставрационизм – это движение в христианстве, целью которого является восстановление религиоз- ных верований, практик и структур, описанных в Новом завете. 232 Десятина – это одна десятая часть годового дохода, которую жертвуют мормоны на нужды религиозной организации или храма. 233 «Слово мудрости» – это свод рекомендаций в области здоровья, включенный в священные книги мормонов. В нем излагаются принципы, касающиеся образа жизни и питания, в частности, чего стоит избегать, что следует употреблять умеренно и др. 234 День субботний, согласно учению мормонов, соблюдается каждое воскресенье и является днем отдыха, служения и поклонения.

Приложения 145 • Каждая христианская конфессия является частью более широкой си- стемы религиозных общин и институтов, поэтому угроза в адрес одной их них не всегда бывает изолированным инцидентом. Чтобы обеспечить комплексное реагирование в случае нападения, рекомендуется прокон- сультироваться с представителями общин для получения информации и оценки ситуации.

МЕСТА ОТПРАВЛЕНИЯ КУЛЬТА

Христианские храмы, в зависимости от конфессии, называются «церковь», «собор», «базилика», «часовня», «дом Господень» или «Зал Царства». В традиционной церкви находятся: помещение для собраний, основное помещение для прихожан (неф или наос), святилище (алтарь, пресвитерий), где совершаются таинства; боковые апсиды, где располагаются второстепенные алтари или помещения для религиозного хора. В церкви может быть балкон (для органа и хора), кафедра или амвон (возвышенная конструкция, предназначенная для проповеди), крипта (подземное помещение под пресвитерием, выполняющее различные функции) и деамбулаторий (обходной проход вокруг алтаря). В некоторых протестантских конфессиях церковное здание может иметь другое устройство, но оно почти всегда предусматривает зал для богослужений с кафедрой.

Святые места

В ряде христианских конфессий после освящения храм становится святым местом. Например, вход в места отправления культа Церкви Иисуса Христа Святых последних дней может быть запрещен тому, кто не является ее последователем. В некоторых конфессиях принято освящать кладбища, которые таким образом становятся святыми местами.

Алтарь (святилище) — это самое важное священное место в христианском храме, куда в некоторых христианских конфессиях можно заходить только священнику. Внутри церкви алтарь видно сразу, так как обычно он приподнят и/или отделен невысоким барьером (алтарная ограда, амвон), иконостасом или стеной с рядами икон. В центре алтаря располагается стол (в зависимости от конфессии он может называться «алтарный стол», «стол причастия» или «стол Господень»).

Святые места могут находиться не только в христианских храмах, к ним также относятся места паломничества, алтари и святыни, которые находятся в домах или общественных местах.

146 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности Священные предметы

В христианских храмах часто находятся священные предметы, включая распятия, иконы, статуи, чаши, реликвии, макеты, молитвенники и ретабли. Они изготов- лены из различных материалов, таких как драгоценные металлы, камень или дерево, и украшены драгоценными камнями, которые могут иметь историческую ценность.

Священные предметы могут располагаться в любом месте храма, но часто находят- ся в центре священного пространства. На алтаре, по католической и православной традиции, находится «церковная дарохранительница» — запирающийся ящик, в котором хранятся освященные дары Евхаристии235 или гостии.236 Дарохрани- тельница, как правило, изготовлена из драгоценных металлов, камня или дерева. В православных и католических церквях в алтаре также хранится Евангелие (в переплёте, богато украшенном золотом и серебром) и антиминс — материя с частицами святых мощей.

Рекомендации

• Следует спрашивать разрешения, прежде чем войти в храм или прикос- нуться к священным предметам. Исключение составляют экстренные ситуации.

• Относитесь ко всем предметам в священных помещениях христианского храма с максимальным уважением.

• В случае инцидента, в котором пострадал христианский храм, поговорите с членами общины и оцените ущерб, нанесённый священным местам и предметам, что может свидетельствовать о наличии возможных индика- торов предубеждения.

235 Евхаристия является одним из главных таинств в ряде христианских конфессий, в частности, в право- славии, католической церкви и некоторых протестантских традициях, во время которого верующие вкушают освященный хлеб и вино, символизирующие тело и кровь Иисуса Христа. 236 Гостия – это освященный хлеб, используемый во время Евхаристии.

Приложения 147 ОСНОВНЫЕ РЕЛИГИОЗНЫЕ СОБЫТИЯ, ПРАЗДНИКИ И ТОРЖЕСТВА

Христианские праздники и торжества

В христианском календаре много особых дат, которые важны для большинства христианских конфессий. Следующий неисчерпывающий перечень содержит информацию об основных христианских праздниках и событиях:

• Воскресенье. Первый день недели для христиан, день воскресения Иисуса Христа. Для большинства христианских конфессий воскресенье является днем отдыха, посвященным религиозному служению (месса/евхаристия, божествен- ная литургия, богослужение).

• Рождество. Праздник рождения Иисуса. Католики, англикане и протестанты готовятся к празднику в период Адвента на протяжении четырех недель, пред- шествующих Рождеству, а православные христиане — во время 40-дневного поста. Рождество отмечают в разные даты: по западной традиции — 25 декабря, по восточной — 6 или 7 января.

• Пасха. Многодневный праздник в честь воскресения Иисуса Христа. Главное празднование приходится на Пасхальное воскресенье, третий день после смерти Иисуса Христа (Страстной пятницы). Дата празднования Пасхи меня- ется каждый год: это первое воскресенье после полнолуния, наступившего после начала весны (21 марта). Дата определяется по-разному из-за разницы в календарях — григорианского и юлианского.

• Вознесение. Через сорок дней после Пасхи (всегда в четверг) христиане празд- нуют вознесение воскресшего Иисуса Христа.

• Пятидесятница или Троица. Через пятьдесят дней после Пасхи (всегда в воскресенье) христиане празднуют сошествие Святого Духа на учеников Иисуса Христа.

• Успение. Главный католический и православный праздник, посвященный Деве Марии, матери Иисуса, который отмечается в августе. Для католиков он знаменует телесное вознесение Девы Марии на небеса, а для православных — успение, или «погружение в сон», Пресвятой Богородицы.

Рекомендации

• Многие из тех, кто не ходит на богослужение в течение года, посещают храм во время главных христианских праздников. В эти дни возможно

148 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности массовое скопление людей в местах отправления культа и на близлежащих улицах.

• Каждое христианское мероприятие и конфессия могут иметь особые требования к охране порядка. Важно обсудить этот вопрос с местными сообществами и ознакомиться с их обычаями и порядком проведения праздников.

• Некоторые праздники начинаются в полночь, а не в дневное время. Это может потребовать дополнительного планирования графика работы и рас- пределения ресурсов.

• Следует соблюдать осторожность при фото – и видеосъемке, а также ис- пользовании диктофонов во время религиозных мероприятий в храмах. Правила этикета в разных христианских конфессиях могут различаться.

ХРИСТИАНСКИЕ МЕРОПРИЯТИЯ В ОБЩЕСТВЕННЫХ МЕСТАХ

Некоторые христианские мероприятия проводятся в общественных местах.

• Шествие. Официальное религиозное мероприятие, предполагающее движе- ние организованной группы людей в общественном пространстве. К таким мероприятиям относятся шествия, которые регулярно проводятся по случаю религиозных праздников в соответствии с традициями местных христианских храмов, а также по особым случаям. Наиболее известные шествия проходят на Страстной неделе, предшествующей Пасхе, в честь Вознесения (спустя 40 дней после Пасхи) и Сретения Господня.237

• Проповедническая деятельность, евангелизация. Евангелизация, или проповедование от двери до двери, это практика, распространенная в таких христианских конфессиях, как Свидетели Иеговы и протестантизм. Члены этих общин ходят по домам или проповедуют на улице, распространяя религиозную литературу.

• Паломничество. В некоторых христианских конфессиях посещение святых мест, имеющих духовное или религиозное значение, в частности, связанных с Новым Заветом или более поздними событиями, как правило, с участием большого количества людей. Монастыри и другие религиозные здания или объекты часто становятся популярными местами паломничества и проведения религиозных праздников.

237 Сретение Господне – это христианский праздник, который отмечается 2 февраля в честь очищения Девы Марии в Иерусалимском храме через 40 дней после рождения Иисуса Христа.

Приложения 149 Рекомендации

• Чтобы обеспечить эффективную работу во время христианских меро- приятий, которые проводятся в общественных местах, сотрудникам правоохранительных органов необходимо обсудить с христианскими об- щинами масштаб мероприятия и их потребности, провести оценку рисков и выделить необходимые ресурсы для быстрого реагирования в случае опасности.

• Массовое скопление людей во время движения по запланирован- ному маршруту, а также на близлежащих улицах требует особых мер безопасности.

• Паломничество, особенно в сельской местности, может привести к по- вышению рисков, связанных с большим потоком людей и движением транспорта.

• Во время проведения христианских мероприятий в общественных местах может возрасти число таких преступлений, как кражи, акты вандализма и грабежи. В эти дни рекомендуется усилить работу экстренных и патруль- ных служб.

СОЦИАЛЬНЫЙ ЭТИКЕТ

Правила питания

Ограничения в питании в христианстве зависят от конфессии и традиции, при этом наиболее распространенными практиками являются пост и воздержание от пищи. Пост предполагает частичный или полный отказ от пищи, а воздержание — запрет на употребление определенных продуктов, таких как мясо, свинина, рыба, молочные продукты, сладости, кофе, алкоголь и другие. Некоторые христианские конфессии запрещают употреблять мясо по пятницам или во время религиозных праздников, например в Пепельную среду.

Пост — это период отказа от пищи, воздержания и подаяния на протяжении 40 дней между Пепельной средой и Пасхой. Пост имеет большее значение в католи- ческой и православной традиции, чем в протестантизме и англиканстве.

150 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности Рекомендации

• Рекомендуется знать и проявлять уважение к ограничениям, касающимся пищи, принятым в христианских конфессиях. Это особенно важно при оказании помощи жертвам преступлений на почве ненависти в отношении христиан.

Физические контакты и личный досмотр

При любом взаимодействии соблюдается принцип уважения личных границ, в то же время степень допустимого физического контакта зависит от культуры, конфессии и уровня консерватизма. Некоторые христиане не жмут руку и не допускают каких-либо физических контактов с людьми противоположного пола, за исключением своих родителей, братьев, сестер или супругов.

Рекомендации

• Чтобы обеспечить уважение к личным границам, приветствуйте членов христианской общины так же, как они приветствуют вас.

• Допросы и личные досмотры, необходимые для расследования преступ­ лений на почве ненависти в отношении христиан, должны проводить сотрудники одного пола с обыскиваемыми. Если это невозможно, следует предупредить об этом заранее и разъяснить обстоятельства. Обыскиваемому следует обеспечить возможность присутствия представи- теля общины во время досмотра.

Религиозные лидеры

Христианские религиозные лидеры, или духовенство, 238 проводят религиозные практики, такие как богослужение, проповедь, наставление или совершение таинств. Их облачение часто имеет отличительные особенности, характерные для священников или монахинь. Некоторые христианские общины имеют иерархиче- скую структуру управления, возглавляемую иерархическим советом (синод), во главе которого стоит старший или высший руководитель — примас, архиепископ или митрополит.

238 Группа религиозных лидеров, наименования должностей которых различаются в разных христианских конфессиях.

Приложения 151 Рекомендации

• Правоохранительным органам следует взаимодействовать с религи- озными лидерами и представителями христианских общин, а также координировать совместные действия, при этом важно уважать их право самостоятельно принимать решения, касающиеся внутренних дел общины.

• Рекомендуется изучить структуру духовенства местных общин и ее осо- бенности, включая ритуалы и религиозную одежду.239

• В случае потенциального антихристианского преступления на почве ненависти, особенно если жертву можно легко идентифицировать, сотруд- никам правоохранительных органов рекомендуется обратиться к разделу «Этнические, религиозные или культурные различия между преступником и жертвой», в котором содержится подробная информация о мотивах пре- дубеждения в отношении христиан.

Посещение мест отправления культа

В большинстве христианских конфессий, заходя в храм, мужчины снимают головной убор, но остаются в обуви.

При посещении мест отправления культа и взаимодействии с христианской общи- ной рекомендуется одеваться скромно. В некоторых храмах действуют строгие ограничения, такие как требование к женщинам покрывать голову, при этом в большинстве конфессий это правило не распространяется на женщин, которые не являются христианками.

Рекомендация

• Изучите правила местного сообщества или сообществ, с которыми вы вза- имодействуете, и соблюдайте их.

239 Например, монахини, особенно в католицизме и православии, носят обручальное кольцо как символ своего духовного брака с Иисусом Христом.

152 Понимание сути антихристианских преступлений на почве ненависти. Обеспечение потребностей христианских общин в сфере безопасности

Informations clés
Type de document guide-manual-handbook
Date d'adoption
Source OSCE