UN-HABITAT PISG
Programi i Mbështetjes Ministria e Mjedisit dhe Organizata për Siguri së Planifikimit Hapësinor Planifikimit Hapësinor dhe Bashkëpunim në Komunal në Kosovë Evropë
Për jetë më të mirë në komunën tonë
12 dhjetor 2006
Ky dokument u prodhua në bazë të kontributit të UN-HABITAT-it, Ministrisë së Mjedisit dhe Planifikimit Hapësinor (MMPH) dhe Misionit të OSBE-së në Kosovë, mbi “Punëtorinë e Avancimit dhe Rregullimit Urban të Vendbanimeve Joformale në Kosovë” të mbajtur në Hotelin Grand, Prishtinë, më 16 nëntor 2006, si mënyrë për të ecur përpara në parandalimin, rregullimin dhe avancimin urban të vendbanimeve joformale në komunat e Kosovës.
Gjatë dekadave të kaluara, e sidomos pas luftës, shumë lagje janë zhvilluar në dhe rreth qyteteve në gjithë Kosovën. Pasi që këto lagje janë ndërtuar pa plane urbane dhe leje ndërtimi, e nganjëherë edhe në tokë të huaj, ato përshkruhen tani si “vendbanime joformale”. Ekzistojnë lloje të ndryshme të vendbanimeve joformale në Kosovë. Në shumicën e rasteve, këto vendbanime ndërtohen nga vetë pronarët e tokave. Në raste tjera, banorët nuk kanë tituj të regjistruar të pronës. Disa nga këto lagje mund të jenë të pasura, përndryshe, kushtet e jetesës mund të jenë edhe skajshmërisht të varfra. Kjo ndodh më së shumti në “mëhallët” rome, ashkali e egjiptiane të Kosovës.
Derisa këto lagje zakonisht shfaqin shenja të rritjes ekonomike, zhvillimi i tyre i pakontrolluar ka pasoja negative në ekonomitë e qyteteve, pasi që komunat duhet të paguajnë gjitha shpenzimet e sigurimit të infrastrukturës. Investitorët privatë dhe banorët gjithashtu duhet të kontribuojnë në përmirësimin e kushteve. Secili në Kosovë ka “të drejtën në qytet”; të drejtën e qasjes ndaj infrastrukturës publike, shërbimeve dhe stabilimenteve, si dhe të kontribuojë në procesin e zhvillimit. Megjithatë, secili ka përgjegjësi në realizimin e kësaj, si pagimin e tatimeve e faturave, si dhe respektimin e të drejtave pronësore të tjetrit, e edhe rregulloreve ndërtimore e urbane.
Më 16 nëntor 2006, MMPH-ja, UN-HABITAT-i dhe Misioni i OSBE-së në Kosovë organizoi një punëtori në të cilën gjitha komunat, ministritë gjegjëse si dhe shoqëria civile e sektori privat, shqyrtuan këtë gjendje bashkë me ekspertë të njohur botërorë. Si rezultat, organizatorët kanë përgatitur listën e rekomandimeve në vijim për institucionet kosovare dhe vetë banorët e vendbanimeve joformale:
Caqet e përgjithshme:
I. Parandalimi i zhvillimit të ardhshëm të vendbanimeve joformale, si dhe rregullimi e avancimi, sipas mundësisë, i atyre ekzistuese;
II. Sigurimi i një procesi të qëndrueshëm të urbanizimit në Kosovë; si dhe
III. Ndërtimi i një politike të qëndrueshme të planifikimit hapësinor, tokës dhe banimit në Kosovë, përmes zbatimit të: a) kornizës së duhur ligjore; b) bashkëpunimit të përforcuar institucional; c) kapacitete më të mira teknike, si dhe d) përfshirja e sektorit privat dhe banorëve të vendbanimeve joformale.
Rekomandimet:
A. Për Qeverinë e Kosovës
1. Zbatim i vazhdueshëm i Deklaratës së Vjenës përmes Kornizës Kosovare. “Deklarata e Vjenës për Vendbanimet Joformale’ e vitit 2004, një deklaratë ndër-qeveritare e promovuar nga Pakti i Stabilitetit për Evropën Juglindore, përfshin një grup të parimeve të përbashkëta regjionale për parandalim dhe rregullim. Deklarata e Vjenës e zbaton një proces të rëndësishëm për përforcimin e kapaciteteve dhe ndarjen e eksperiencës përmes takime regjionale shqyrtuese. Në këtë aspekt, rekomandohet që të njihen sfidat dhe mundësitë e ngritura nga zhvillimi joformal i tokës, përmes zbatimit të vazhdueshëm të Deklaratës së Vjenës mbi Vendbanimet Joformale, në kornizë kosovare.
2. Plani i Veprimit Kosovar për Vendbanimet Joformale. Në linjë me Planin e Veprimit për Partneritetin Evropian, të formulohet një plan detaj veprimi për parandalimin e vendbanimeve të ardhshme joformale, si dhe rregullimin e avancimin urban të atyre ekzistuese, duke marrë parasysh llojet e ndryshme të vendbanimeve që ekzistojnë në Kosovë (lagje të varfra, të pasura, zotërim i pasigurt i pronës, prezenca e elementeve të qëndrueshmërisë, etj.) për t’i trajtuar ato në mënyrën e përshtatshme. Kjo do të mundësojë, inter alia, financimin e infrastrukturës dhe projektet e zhvillimit të bashkësisë me donatorët ndërkombëtarë. Prioritet i duhet dhënë lagjeve rome, ashkali dhe egjiptiane, si grupet më të ndjeshme. Duhen definuar konceptet, qëllimet, caqet, veprimet dhe partneritetet që duhen arritur në afatin e mesëm dhe të gjatë.
3. Faqja e internetit për vendbanimet joformale. Si pjesë e aktiviteteve të vazhdueshme të ngritjes së vetëdijes, të krijohet një faqe interneti për vendbanimet joformale, me lidhëse ndaj burimeve ekzistuese mbi parandalimin dhe rregullimin e vendbanimeve joformale (MMPH). Kjo do të krijojë një rrjet virtual mësimi mbi vendbanimet joformale për qeverinë, shoqërinë civile, sektorin privat, përfaqësuesit e lagjeve, si dhe anëtarët e universitetit.
4. Reforma ligjore. Të vazhdohet shqyrtimi i ligjeve mbi shfrytëzimin e tokës, planifikimin hapësinor, banimin dhe ndërtimin për të siguruar parandalimin, rregullimin dhe avancimin urban të vendbanimeve joformale. Në veçanti, a) të merren parasysh dispozitat specifike mbi nën-ndarjen (parcelizimin) e tokës brenda prapavijës së shqyrtimit të Ligjit mbi Planifikimin Hapësinor për të siguruar kontributin e ndërtuesve ndaj interesit publik, si dhe b) të merret parasysh zgjerimi i fushëveprimit të “Projekt Ligjit mbi Tokën Ndërtimore”, ashtu që të përmbajë dispozitat që mundësojnë rregullimin e vendbanimeve joformale; si dhe c) të vlerësohen mundësitë e thjeshtimit dhe standardizimit të procedurave ekzistuese për sigurimin e lejeve të ndërtimit.
5. Ndërtimi i kapaciteteve. Të sigurohet pjesëmarrja e zyrtarëve gjegjës të MMPH-së dhe komunave në programet rajonale të ndërtimit të kapaciteteve. Të zhvillohen propozimet për të siguruar që ekspertiza rajonale e ndërkombëtare të ofrohet brenda këtyre trajnimeve.
6. Sistemet e tatimimit. Të vlerësohen mundësitë e rishqyrtimit të sistemit të tatimimit pronësor dhe të sigurohen burimet financiare për programet e rregullimit, anash donatorëve ndërkombëtarë. Në këtë kuptim, Komunat duhet të integrojnë ndërtimet e reja në sistemin tatimor.
B. Për Komunat
1. Integrimi urban dhe hapësinor. Të zhvillohet një vizion mbi vendbanimet joformale, përmes formulimit të Planeve Zhvillimore Komunale e Urbane.
2. Profilet Komunale të Vendbanimeve Joformale. Të krijohen grupe detyrash të cilat angazhojnë shoqërinë civile dhe përfaqësuesit e komuniteteve, si dhe të themelohen profilet e vendbanimeve joformale brenda komunave.
3. Programet e banimit. Të elaborohet një vlerësim nevojash, si dhe të hartohen strategjitë lokale mbi banimin e arritshëm (të lirë).
4. parandalimi i ndërtimeve ilegale dhe vendbanimeve të reja joformale. Në bashkërendim me MMPH-në, të merren masa kundër ndërtimeve ilegale.
5. Prona publike, shtetërore dhe shoqërore. Në rastet kur vendbanimet joformale kanë zënë pronen publike, shtetërore apo shoqërore, të vlerësohen, në bashkëpunim me qeverinë dhe aktorët ndërkombëtarë, mundësitë e rregullimit, në bazë të nevojave, prioriteteve, krahasimit të interesave publike e private, si dhe ligji.
6. Mbrojtja e pakicave. Të përmirësohen kushtet në zonat më të skajshme, duke përfshirë lagjet e romëve, ashkalinjve dhe egjiptianëve.
7. Zhvillimi i projekteve me bazë në komunitet. Të përcaktohen prioritetet, të zhvillohen e zbatohen projektet e vendbanimeve joformale përmes metodave të pjesëmarrjes së komunitetit. Përkushtimi i vetë banorëve duhet të jetë parakusht.
8. Partneritetet publiko-private. Të arrihen marrëveshje me ndërtuesit privatë të tokës për të siguruar që qytetet të përfitojnë nga veprimtaria e tyre.
C. Për vetë banorët e vendbanimeve njerëzore
1. Angazhimi publik i banorëve të lagjeve. Banorët e vendbanimeve joformale duhet të marrin pjesë në procesin e planifikimit si dhe të kenë rol aktiv në përmirësimin e lagjeve të tyre.
2. Përgjegjësitë e banorëve. Banorët duhet të paguajnë tatimet e tarifat e nevojshme për sigurimin e shërbimeve si rrugët, uji, rryma elektrike dhe kanalizimi.
3. Banorët të respektojnë të drejtat pronësore dhe ligjet mbi planifikimin hapësinor e ndërtimin. Banorët duhet të sigurojnë lejet e duhura para ndërtimit. Uzurpimi ilegal nuk është zgjidhje: banorët gjithmonë duhet të respektojnë tokën dhe pronën e personave tjerë, si dhe pronën publike.
UN-HABITAT PISG
Municipal Spatial Ministry of Environment Organization for Planning Support and Spatial Planning Security and Programme Co-operation in Europe in Kosovo
For a Better Life in Our Municipality
This paper was produced based on the UN-HABITAT, the Ministry of Environment and Spatial Planning (MESP) and the OSCE Mission in Kosovo ‘Workshop on Urban Upgrading and Regularisation of Informal Settlements in Kosovo’ in Grand Hotel, Prishtinë/Priština, on 16 November 2006, as a way forward for the prevention, regularisation and urban upgrading of informal settlements in the municipalities of Kosovo.
During the past decades, and particularly after the conflict, various neighbourhoods have developed in and around towns and cities throughout Kosovo. Because these neighbourhoods have been built without urban plans and building permits, and sometimes have been built on someone else’s land, they are described as ‘informal settlements’. There are different types of informal settlements in Kosovo. In most cases, the settlements are built by the landowners themselves. In other cases, the inhabitants lack registered property title. Some of these neighbourhoods are wealthy. Alternatively, the living conditions can be extremely poor, which is often the case of Kosovo Roma, Ashkaeli and Egyptian ‘mahalas’.
While these neighbourhoods usually indicate economic growth, their uncontrolled development has negative consequences on the cities’ economies since the municipalities need to pay for all the costs of providing infrastructure. The private land investors and the inhabitants should also contribute to improving the living conditions. Everyone in Kosovo has a ‘right to the city:’ the right to access public infrastructures, services and facilities, and to contribute to the development process. Everybody has responsibilities to make this happen, such as paying taxes and bills, as well as respecting other persons’ property rights and adhering to laws and regulations on construction and urban planning.
On 16 November 2006, the MESP, UN-HABITAT and the OSCE Mission in Kosovo organised a workshop in which all municipalities, relevant ministries, and representatives from civil society and the private sector reviewed the situation in co- operation with world recognised experts. As a result, the organisers prepared the following recommendations: -2- General goals:
I. Prevent the development of future informal settlements and, when appropriate, regularise and upgrade existing ones;
II. Ensure a sustainable urbanisation process in Kosovo; and
III. Develop a sustainable spatial planning, land and housing policy for Kosovo through the implementation of a) an adequate legal framework, b) improved institutional co-operation, c) higher technical capacities, and d) involvement of the private sector and the inhabitants of informal settlements.
Recommendations:
A. To the Government of Kosovo
1. Continued implementation of the Vienna Declaration through the Kosovo framework. The 2004 ‘Vienna Declaration on Informal Settlements’, an intergovernmental statement promoted by the Stability Pact for South Eastern Europe, contains a set of common regional principles on prevention and regularisation. The Vienna Declaration implements an important process of capacity strengthening and experience sharing through regional review meetings. In this regard, it is recommended that the challenges and opportunities posed by informal land development through the continued implementation of the Vienna Declaration on Informal Settlements in the Kosovo framework are recognised.
2. Kosovo Action Plan on Informal Settlements. In line with the European Partnership Action Plan, formulate a detailed action plan on the prevention of future informal settlements and the regularisation and urban upgrading of existing ones, taking into account the various types of settlements existing in Kosovo (poor neighbourhoods, wealthy neighbourhoods, insecure property tenure, presence of sustainability elements, etc.) in order to address them differently. This will facilitate, inter alia, the funding of infra-structure and community development projects with international donors. Priority should be given to Roma, Ashkaeli and Egyptian neighbourhoods as the most vulnerable groups. Define concepts, goals, actions, targets and necessary partnerships to be reached in mid and long term.
3. Informal settlements website. As part of ongoing awareness raising activities, create an informal settlements website with links to existing resources on prevention and regularisation of informal settlements (MESP). This will create a virtual learning network on informal settlements for government, civil society, private sector, neighbourhood representatives, and university members.
4. Legal reform. Continue to revise relevant laws on land use, spatial planning, housing, and construction to ensure informal settlements prevention, regularisation and urban upgrading. In particular, a) consider the specific provisions on land subdivisions within the context of the revision of the Law on Spatial Planning to ensure developers contribute to the public interest, and b) consider widening the scope of the ‘draft law on construction land’ so that it -3- includes provisions that facilitate regularisation of informal settlements, and c) assess possibilities to simplify and streamline existing procedures for the provision of building permits.
5. Capacity building. Ensure the participation of relevant MESP and municipal officials in regional capacity strengthening programmes. Develop proposals to ensure international and regional expertise is provided within this training.
6. Taxation systems. Assess possibilities for the revision of the property taxation system and ensure financial sources for regularisation programmes other than international donors. In this sense, municipalities should integrate new constructions in the tax system.
B. To the Municipalities
1. Urban and spatial integration. Develop a vision on informal settlements through the formulation of Municipal and Urban Development Plans.
2. Municipal informal settlements profiles. Create taskforces engaging civil society and community representatives and establish profiles of informal settlements within the municipality.
3. Housing programmes. Elaborate a needs assessment and develop local strategies on affordable housing.
4. Prevention of illegal construction and new informal settlements. In co- ordination with MESP, take measures against illegal construction.
5. Public, state and socially-owned land. In cases where informal settlements occupy public, state or socially-owned land, assess, in co-operation with the government and international actors, possibilities for regularisation based on needs, priorities, balance of public and private interests and the law.
6. Minority protection. Improve the conditions in the most disadvantaged areas, including Roma, Ashkaeli and Egyptian neighbourhoods.
7. Community based project development. Set priorities, develop and implement projects for informal settlements through methods of community participation. The commitment of inhabitants should be a pre-condition.
8. Public-private partnerships. Reach agreements with private land developers to ensure cities benefit from their activities.
C. To the inhabitants of informal settlements themselves
1. Inhabitants should engage in the planning process. Inhabitants of informal settlements should participate in the planning process and take an active role in the improvement of their neighbourhoods.
2. Taxes and fees. Inhabitants must pay necessary taxes and fees to enjoy services such as roads, water, electricity and sewage. -4- 3. Respect for property rights and spatial planning and construction laws. Inhabitants should obtain the necessary permits prior to construction. Illegal occupation is not a solution: inhabitants should always respect other persons’ land and properties as well as public property.
UN-HABITAT PISG
Program pomoći Ministarstvo sredine i Organizacija za prostornom planiranju u prostornog planiranja evropsku bezbednost i opštinama na Kosovu saradnju
Za bolji život u našoj opštini
Ovaj dokument je pripremljen na osnovu ’Radionice o urbanom razvoju i regulisanju nelegalnih naselja na Kosovu’ koju su organizovali UN-HABITAT, Ministarstvo sredine i prostornog planiranja (MSPP) i Misija OEBS-a na Kosovu, a održana je 16. novembra 2006. u Grand Hotelu u Prištini/Prishtinë, kao korak napred ka regulisanju i urbanom poboljšanju nelegalnih naselja u opštinama na Kosovu.
Tokom prethodnih decenija, a posebno nakon sukoba, na celom Kosovu su se, u i oko varošica i gradova, razvila nova naselja. Ova naselja se nazivaju ’nelegalnim naseljima’ jer su izgrađena bez urbanističkih planova i dozvole za gradnju, a u nekim slučajevima su izgrađena na tuđoj zemlji. Postoje različite vrste nelegalnih naselja na Kosovu. U većini slučajeva, naselja grade sami vlasnici zemlje, a u ostalim slučajevima stanovnici nemaju papire o imovini. Neka od ovih naselja su prilično bogata. S druge strane, životni uslovi mogu da budu veoma loši. Ovo je čest slučaj sa ’mahalama’ kosovskih Roma, Aškalija i Egipćana.
Iako su ova susedstva ili naselja obično znak ekonomskog rasta, njihov nekontrolisan razvoj ima negativne posledice na gradsku ekonomiju jer opštine moraju da plate sve troškove obezbeđivanja infrastrukture. Poboljšanju životnih uslova treba da doprinesu i investitori u privatno zemljište i stanovnici. Svako na Kosovu ima ’pravo na grad’, tj. pravo na pristup javnoj infrastrukturi, službama i objektima, ali i pravo da doprinese procesu razvoja. Da bi se to ostvarilo, svi moraju da plaćaju takse i komunalne račune , da poštuju tuđa imovinska prava i da se pridržavaju i poštuju procedure i pravila o izgradnji i urbanističkom planiranju.
MSPP, UN-HABITAT i Misija OEBS-a na Kosovu su 16. novembra 2005. godine organizovali radionicu na kojoj su sve opštine, relevantna ministarstva, kao i civilno društvo i privatni sektor, preispitali situaciju i to u saradnji sa svetski priznatim stručnjacima. Organizatori su na osnovu toga pripremili sledeće preporuke:
1 Opšti ciljevi :
I. Sprečiti razvoj budućih nelegalnih naselja i kada je to moguće regulisati i poboljšati ona koja postoje; i
II. Obezbediti održivi proces urbanizacije na Kosovu; i
III. Razviti održivu politiku za prostorno planiranje, politiku zemljišta i smeštaja za Kosovo kroz implementaciju a) odgovarajućeg pravnog okvira, b) poboljšane saradnje institucija, c) viših tehničkih kapaciteta, i d) učešća privatnog sektora i samih stanovnika nelegalnih naselja.
Preporuke :
A. Vladi Kosova
1. Nastavak implementacije Bečke deklaracije kroz Kosovski okvir. Bečka deklaracija o nelegalnim naseljima iz 2004. godine koja predstavlja izjavu između vlada koju je promovisao Pakt stabilnosti za Jugoistočnu Evropu, sadrži grupu zajedničkih regionalnih principa o sprečavanju i legalizaciji. Bečka deklaracija implementira važan proces ojačavanja kapaciteta i razmene iskustava kroz regionalne sastanke revizije i preispitivanja. U ovom pogledu preporučuje se da izazovi i mogućnosti budu uključeni u Kosovski okvir putem dalje implementacije Bečke deklaracije o nelegalnim naseljima.
2. Kosovski akcioni plan o nelegalnim naseljima. U skladu sa Evropskim akcionim planom partnerstva formulisati detaljan akcioni plan o budućem sprečavanju nelegalnih naselja i regulisanje i urbano poboljšanje onih koje postoje, uzimajući u obzir različite vrste postojećih naselja na Kosovu (siromašna naselja, imućna naselja, nesigurne imovine pod zakup, prisustvo održivih elemenata itd.) i svakom se baviti na njoj svojstven način. Time će se omogućiti i olakšati, inter alia, finansiranje projekata za razvoj infrastrukture i zajednica sa međunarodnim donatorima. Prioritet treba dati naseljima Roma, Aškalija i Egipćana kao najugroženijim grupama . Definisati koncepte, ciljeve, radnje, zadatke i neophodna partnerstva koje treba ostvariti u srednjoročnom i dugoročnom periodu.
3. Sajt o nelegalnim naseljima. Kao deo aktivnosti o podizanju svesti kreirati jedan sajt o nelegalnim naseljima sa linkovima na postojeće resurse za sprečavanje i regulisanje nelegalnih naselja (MSPP). Time će se stvoriti virtuelna mreža učenja i sticanja saznanja o nelegalnim naseljima pomoću koje će moći da se informišu vlada, civilno društvo, privatni sektor, predstavnici naselja i članovi univerziteta.
2 4. Pravna reforma. Nastaviti preispitivanje relevantnih zakona o korišćenju zemljišta, prostornog planiranja, adekvatnog smeštaja i izgradnje kako bi se sprečilo stvaranje nelegalnih naselja, regulisanje i urbani razvoj. Posebno, a) razmotriti specifične odredbe o parcelisanju zemljišta u kontekstu revidiranja Zakona o prostornom planiranju kako bi se obezbedilo da graditelji stambenih naselja rade u javnom interesu, i b) razmotriti proširenje delokruga "predloga zakona o građevinskom zemljištu" tako da on uključuje odredbe koje omogućavaju regulisanje nelegalnih naselja, i c) proceniti mogućnosti za pojednostavljenje i uvođenje načela postojećih procedura za dobijanje dozvola za gradnju.
5. Izgradnja kapaciteta. Obezbediti učešće relevantnih zvaničnika MSPP i opštinskih službenika u regionalnim programima za jačanje kapaciteta. Pripremiti predloge za obezbeđivanje međunarodne i regionalne ekspertize u okviru ove obuke.
6. Sistemi oporezivanja. Oceniti mogućnosti za reviziju sistema oporezivanja imovine i obezbediti druge finansijske izvore pored međunarodnih donatora, za programe legalizacije. U tom smislu, opštine treba da uključe i nove građevine ili objekte u sistem oporezivanja ili naplate poreza.
B. Opštinama
1. Urbana i prostorna integracija. Razvijte viziju nelegalnih naselja putem stvaranja opštinskih i urbanističkih razvojnih planova.
2. Opštinsko profilisanje nelegalnih naselja. Oformiti radne grupe koje uključuju civilno društvo i predstavnike zajednica i utvrditi profile nelegalnih naselja unutar opštine.
3. Stambeni programi. Detaljno razraditi procenu potreba i razviti lokalne strategije o dostupnom stambenom smeštaju.
4. Sprečavanje nelegalnih građevina i novih nelegalnih naselja. U koordinaciji sa MSPP, preduzmite mere protiv nelegalnih građevina.
5. Zemlja u javnom. državnom i društvenom vlasništvu. U slučajevima gde nelegalna naselja zauzimaju zemljište u javnom, državnom ili društvenom vlasništvu, proceniti u saradnji sa vladom i međunarodnim akterima mogućnost za regulisanje na osnovu potreba, prioriteta, ravnoteže između javnih i privatnih interesa i zakona.
6. Zaštita manjina. Poboljšati uslove u najugroženijem oblastima koje uključuju susedstva sa Romima, Aškalijama, Egipćana.
7. Projekti vezani za razvoj zajednice. Odredite prioritete, sačiniti i implementirati projekte za nelegalna naselja putem metoda učešća zajednica. Uključivanje i predanost stanovnika mora biti preduslov.
3 8. Javno- privatna partnerstva. Doći do sporazuma sa privatnim graditeljima stambenih naselja kako bi se omogućilo da gradovi imaju korist iz takvih aktivnosti.
C. Stanovnicima nelegalnih naselja
1. Uključivanje građanstva u proces planiranja. Stanovnici nelegalnih naselja moraju aktivno učestvovati u procesu planiranja i uključivati se radi unapređenja svojeg okruženja.
2. Takse, porezi, računi: Stanovnici moraju plaćati neophodne takse i poreze da bi uživali pravo na javne usluge kao npr. putevi, vodovodi, kanalizacije, električna mreže.
3. Poštovanje imovinskih prava i zakona o prostornom planiranju i izgradnji. Stanovnici pre bilo kakve izgradnje, moraju dobiti dozvole za izgradnju. Ilegalno okupiranje nije rešenje: stanovnici moraju uvek poštovati tuđu,privatnu i javnu imovinu.
4