Қазақстан: Мерзімінен Бұрын Парламенттік Сайлау, 23 Тамыз 2026: Аралық Есеп

OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights Election Observation Mission Republic of Kazakhstan Early Parliamentary Elections, 23 August 2026 INTERIM REPORT 10 July –3 August 2026 7 August 2026 I. EXECUTIVE SUMMARY • The new Constitution, adopted by referendum on 15 March 2026, entered into force on 1 July, altering the state institutional structure, inter alia, with a new unicameral parliament, the Kurultai, and leading to broad institutional changes. The Constitution retained a single, non-renewable seven-year presidential mandate. After the referendum the Constitutional Court issued an interpretation that the incumbent may compete for re-election. The pre-election environment is strongly influenced by the registration of a new political party, Adilet, consolidating pro-presidential forces, and its swift merger with the ruling Amanat, rendering the new party the major contestant for the upcoming elections. • Voters will elect the 145 members of the new unicameral Kurultai under a closed-list proportional representation system in a single nationwide constituency with a 5-per cent electoral threshold. The law mandates a cumulative 30-per cent candidate quota for women, youth, and persons with disabilities, also respected when mandates are distributed. The legal framework provides political parties with broad discretion over candidate nomination, allocation and implementation of parliamentary mandates in the Kurultai. Some ODIHR Election Observation Mission (EOM) interlocutors raised concerns that this discretion may impact genuine political participation. • The electoral legal framework was amended to harmonize with the new Constitution. The amendments inter alia extended candidate eligibility requirements, changed candidate nomination, some campaign and campaign financing rules, formation of election commissions and eligibility criteria for their members, and expanded the prohibition of foreign financing. Some ODIHR EOM interlocutors stated that the constitutional laws and amendments were developed in an expedited manner, with limited or no transparency or public discussion, shortly before the elections. • Parliamentary elections are administered hierarchically by the CEC, Territorial Election Commissions (TECs), and Precinct Election Commissions (PECs). Technical preparations are on schedule, with nationwide training of lower-level commissions and an extensive voter-education campaign underway. The CEC harmonized its resolutions with the legal changes, holds regular public sessions attended by the stakeholders and some observers, and has so far promptly published its decisions. To date, the CEC approved its decisions unanimously without debate in the sessions observed by the ODIHR EOM. Working groups on the electoral rights of persons with disabilities operate at national and regional levels. Most ODIHR EOM interlocutors expressed confidence in the technical capacity of the election administration, while some expressed concern about the impartiality and independence of lower-level commissions due to the appointment rules and the untransparent nomination process. • Citizens over 18 years old are eligible to vote, except those declared incompetent by a court on grounds of intellectual or psychosocial disability or serving a prison sentence irrespective of the gravity of the crime. Voter registration is passive and based on permanent residency, the data is regularly updated by the local administration. The National Voter Register is maintained by the CEC and to date includes almost 12.6 million voters. Most ODIHR EOM interlocutors expressed overall confidence in the accuracy of the voter register and voter lists. Voters can be added to a supplementary voter list on the election day without judicial or administrative oversight, provided they prove their residence within the precinct, despite previous ODIHR recommendations to curb the practice.

ODIHR Election Observation Mission Page: 2 Republic of Kazakhstan, Early Parliamentary Elections, 23 August 2026 Interim Report (10 July–3 August 2026) • Eligible voters aged 25 or older resident in Kazakhstan for at least 10 years prior to elections may stand as candidates; those with unexpunged criminal record, regardless of the crime, are ineligible. Following the 2026 amendments, candidates may only be nominated by registered political parties from their members. Candidates are no longer able to run independently, a change ODIHR EOM interlocutors from registered parties saw as positive, while most other interlocutors criticized it. The CEC registered the candidate lists of all seven functional parties with 545 candidates, including 172 women (31.5 per cent), and 43.9 per cent within the cumulative quota for women, youth and persons with disabilities. • The campaign is rigidly regulated with strictly delineated rules for all stakeholders and sanctions for misconduct. The campaign lasts from 23 July to 21 August. It intensified by its second week, with active engagement in-person and online. The campaign is dominated by the newly formed Adilet party. All parties support the President’s policies, and some ODIHR EOM interlocutors have noted that the absence of genuine opposition parties and of independent candidates reduces political participation and pluralism. ODIHR EOM interlocutors stated that pressure on dissenters led to self-censorship. • Social networks are used extensively for political debate, outreach, and voter engagement. The Ministry of Culture (MCI) monitors the online space, including for potential electoral violations. Kazakhstan has developed a cybersecurity architecture, in which mechanisms for countering disinformation and foreign interference remain largely centralized. The authorities have expanded co-operation with major online platforms to protect national security and electoral integrity. Some ODIHR EOM interlocutors expressed concerns that broadly formulated restrictions on online content and their enforcement, including widespread content removals, could facilitate suppression of political expression and critical voices. Critical online content removals persisted during the election campaign. The ODIHR EOM is monitoring the online campaign. • Women remain significantly under-represented in political and public life, with 18 out of 98 seats in the lower chamber of the previous parliament (18 per cent) and 3 out of 25 government posts (12 per cent); none of the 20 regional governors is a woman. All political parties formed women’s wings but only one of the seven functional political parties is led by a woman. • Campaign finance rules were amended in 2026, inter alia increasing contributions and expenditure ceilings. Campaign activities may only be financed from political parties’ electoral funds with the parties’ own resources, monetary contributions from candidates, citizens and legal entities. Foreign funding and in-kind contributions are prohibited. The CEC is responsible for campaign finance oversight and will publish campaign finance overviews twice during the campaign, and after the elections. • The media market is state-dominated through direct ownership and untransparent subsidies, limiting pluralism, despite the large number of outlets. There is no genuine public service broadcasting; the MCI serves as the media regulator. The legal framework, including arrest for libel, criminalization of insult to public officials and the deliberate dissemination of false information, and its implementation, limits freedom of expression, despite constitutional guarantees. Long-standing concerns regarding media freedom, raised repeatedly by several international organizations, persist, including specific noted concerns about state influence over editorial content, arrests and pressure on independent journalists, strategic litigations (SLAPPs), online content removals, and delays in the accreditation of journalists. During the campaign, media outlets must ensure objective and equal coverage of all contestants. There is no free airtime or print space, but political parties can purchase them from the 757 media outlets and users of online platforms that notified the CEC about their coverage plans and advertisement fees. • Citizens, political parties, and other electoral stakeholders may seek legal redress before election commissions, courts, or prosecutorial authorities. The law stipulates expedited deadlines for electoral

ODIHR Election Observation Mission Page: 3 Republic of Kazakhstan, Early Parliamentary Elections, 23 August 2026 Interim Report (10 July–3 August 2026) disputes. The CEC informed that there were no complaints or appeals to the CEC or TECs. One of the two civil lawsuits filed to local courts on intra-party disputes was dismissed, the other is pending adjudication. The prosecution reported several fines for campaign violations. Some ODIHR EOM interlocutors voiced concerns about the impartiality of the judiciary in cases of political nature. • The law provides for domestic and international election observation. Some ODIHR EOM interlocutors expressed concerns about the shrinking space for independent citizen election observation, citing restrictions on the freedom of association, limited financing, administrative pressure, and legal uncertainty around the 2026 amendments, which discouraged some CSOs from election observation. Nevertheless, several organizations have been accredited and are planning to observe election day. II. INTRODUCTION Following an invitation to observe the 23 August 2026 early parliamentary elections, and in accordance with its mandate, the OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights (ODIHR) deployed an Election Observation Mission (EOM) to Kazakhstan on 10 July. 1 The mission, led by Ambassador Vincent Piket, consists of a 12-member core team based in Astana and 22 long-term observers (LTOs) deployed since 18 July to 11 locations around the country. Mission members are drawn from 19 OSCE participating States, and 47 per cent of mission members are women. III. BACKGROUND AND POLITICAL CONTEXT The 23 August 2026 early parliamentary elections follow the 15 March referendum on the new Constitution which entered into force on 1 July, leading to the dissolution of the previous bicameral parliament and to the President calling early parliamentary elections. 2 The constitutional revision was initiated by President Kassym-Jomart Tokayev in 2025 to modernize and optimize governance. 3 The Constitution substantially changed the institutional framework, replacing the bicameral parliament with a unicameral Kurultai, abolishing independent parliamentary candidacies, establishing a new consultative People’s Council (Halyk Kenesi), 4 reintroducing the vice-presidency, 5 while broadening the president’s powers. 6 The Constitution retained the single, non-renewable seven-year presidential mandate. After the referendum the Constitutional Court issued an interpretation that the incumbent may compete for re-election. 7 Some ODIHR EOM interlocutors critically assessed the process for adoption of the Constitution noting it was conducted as in an expedited manner, with with limited 1 See previous ODIHR election reports on Kazakhstan. 2 The CEC announced that the 15 March referendum was supported by over 87 per cent of the some 73 per cent of voters who participated in the referendum. 3 The constitutional revision was presented to continue the 2022 reform, which also entailed a constitutional referendum and an early presidential election (both in 2022) and early parliamentary elections (in 2023). 4 The People’s Council is a consultative body with legislative initiative comprising 126 members appointed by the president with 42 members each representing ethnocultural associations, public associations and other non-profit organizations, and local representative bodies (Maslikhats) and public councils. 5 The president appoints (with the Kurultai’s consent) and dismisses the vice president, determines the officeholder’s mandate, who represents the presidency at state institutions and is first in line of presidential succession. 6 These include expanded powers over institutional appointments, parliamentary dissolution following repeated dissent, including on the candidacy of the Kurultai’s chairperson, temporary unilateral legislative powers between the dissolution of parliament and election of a new one, stronger powers over the state apparatus. The Constitution also revised succession rules and appointments to senior constitutional offices. 7 The Constitutional Court Regulatory Resolution No 89 of 7 July 2026, issued upon the President’s request, interpreted Articles 43.1, 72.2–3, 83.1 and 84.3 of the Constitution that the restrictions on election or appointment to the offices apply only to those initiated under the 2026 Constitution; accordingly, the terms served under the 1995 Constitution do not fall within the scope of the re-appointment limits, and individuals who held such offices before the 2026 Constitution entered into force may be elected or appointed again. On 15 March 2026, the president stated that the next presidential election would take place in 2029, as provided for by the 1995 Constitution.

ODIHR Election Observation Mission Page: 4 Republic of Kazakhstan, Early Parliamentary Elections, 23 August 2026 Interim Report (10 July–3 August 2026) opportunities for public participation. 8 Some ODIHR EOM interlocutors from political parties considered that a new unicameral parliament with strong party mandates will improve the legislative process, while others criticized it for lack of genuine political participation and grassroots representation. The political landscape is strongly dominated by the incumbent President. The pre-election environment has been shaped by the registration of the new political party Adilet, with the stated aim to facilitate the President’s policies, and its swift merger with the then-ruling Amanat party. This rendered the new party the major contestant for the upcoming elections and consolidated its central position in the political landscape, while Amanat is undergoing liquidation. 9 Another significant development was the unexpected leadership changes in three political parties, shortly before the announcement of the elections. 10 Six parties entered the Mazhilis following the last early parliamentary elections held on 19 March 2023. Amanat won 62 seats, Auyl 8 seats, Ak Zhol and Respublica 6 seats each, the People’s Party of Kazakhstan (PKK) 5 seats, and the Nationwide Social Democratic Party (NSPD) 4 seats. Seven seats were won by independent candidates running in single-mandate constituencies. Women remain significantly under-represented in political and public life, with 18 of 98 seats in the former Mazhilis (18 per cent) and 3 of 25 government posts (12 per cent) held by women; none of the 20 oblast akims (regional governors) is a woman. All political parties created women’s structures, however, only one party, Ak Zhol, is led by a woman. The UN Committee on the Elimination of Discrimination against Women has expressed concern about the low representation of women in decision-making positions as well as discriminatory gender stereotypes hindering the participation of women in political and public life. 11 The ability of citizens to participate in political life, including through the fundamental freedoms of association, peaceful assembly, and expression, remains constrained, and most previous ODIHR recommendations in these areas remain to be addressed. 12 Many ODIHR EOM interlocutors stated that respect for fundamental freedoms and the rule of law has deteriorated considerably since 2023, as no genuine opposition parties are registered, independent civil society organizations, particularly those with foreign funding, face pressure, stigmatization, and issues with accessing their funds. Kazakhstan is a multi-ethnic country with more than 120 ethnic groups. Ethnic Kazakhs constitute the majority of the population, while ethnic Russians are the largest national minority. 13 Other minority groups include Uzbeks, Ukrainians, Uyghurs, Germans, and Tatars. The legislation does not provide for affirmative measures to facilitate minority representation, and prohibits political parties based on ethnicity. 8 The president, several politicians and members of the Working Group [formed to draft the new Constitution] argued that broad grassroot demand for vast changes resulted in a de facto new Constitution, reportedly based on some 2,000 public requests and submissions. While the Constitution does not stipulate a citizens’ direct initiative for constitutional review (Article 91), the 1999 Law on the Republican Referendum allows such an initiative if supported by at least 200,000 voters across all administrative units of the country, subject to a complex registration, signature collection and submission procedures (Articles 11 – 17 of the Law), which shall be transferred to referendum by the president. 9 Adilet is led by the Aibek Dadebai, until 5 May the Head of the Presidential Administration; many of its members participated in drafting the new Constitution. 10 Ak Zhol, Auyl and the People’s Party announced the changes of their leaderships on 13, 23, 26 June, respectively. 11 See UN Committee on the Elimination of Discrimination against Women 2025 Concluding observations on the fifth periodic report of Kazakhstan, paragraphs 29 and 30. 12 In 2025, the UNHRC Universal Periodic Review for Kazakhstan raised concerns regarding the freedoms of association, peaceful assembly, expression and the media. In a joint communication in 2025, UN Special Rapporteurs and experts expressed serious concern over the criminal prosecution and sentencing of activists and the related pattern of criminalization, detention, surveillance and other sanctions. See also the Kazakhstan International Bureau for Human Rights and Rule of Law and the International Partnership for Human Rights statement on stigmatization of civil society organizations, restrictions on free speech, peaceful assemblies, and persecution of activists and journalists. See all ODIHR election-related recommendations to Kazakhstan. 13 According to the Bureau of National Statistics of Kazakhstan, these amount to 71.3 and 14.6 per cent, respectively.

ODIHR Election Observation Mission Page: 5 Republic of Kazakhstan, Early Parliamentary Elections, 23 August 2026 Interim Report (10 July–3 August 2026) IV. LEGAL FRAMEWORK AND ELECTORAL SYSTEM Parliamentary elections are primarily regulated by the 2026 Constitution, the 1995 Constitutional Law on Elections (last amended in June 2026, hereinafter the Election Law), and the 2026 Law on the Kurultai. 14 The legal framework is supplemented by regulations of the Central Election Commission (CEC). 15 Kazakhstan is a party to major international and regional instruments related to democratic elections. A package of six constitutional laws developing and integrating the new constitutional provisions, including amendments to the Election Law, was adopted in late May, 16 and a set of legal amendments harmonising other laws, including election-related ones, followed on 11 June. 17 During the election campaign, on 12 August, amendments to the Code on Administrative Offences of June 2026, expanding sanctions for election-related offences for individuals and political parties, will enter into force. 18 According to some ODIHR EOM interlocutors, the constitutional laws and amendments were developed in an expedited manner, with limited or no transparency or public discussions. 19 The parliament processed the vast package of key constitutional laws and amendments within two weeks. 20 Wide formulations of some of the provisions, including those on foreign financing, prompted public requests for interpretation, with the interpretative approaches of the respective authorities changing in the course of the electoral preparations. 21 The amendments to the Election Law, inter alia, introduced a proportional electoral system for parliamentary elections and adjusted legal provisions for constituting the new unicameral legislature, expanded candidate eligibility requirements, revised candidate nomination procedures and certain campaign regulations, established new appointment mechanisms for election commissions and eligibility requirements for their members, prohibited in-kind donations, raised campaign expenditure limits, and expanded the ban on foreign financing. Under the Constitution, the Kurultai’s 145 deputies are directly elected for a five-year term under a proportional representation system in a single nationwide electoral constituency from closed lists, with a 5- per cent valid-votes threshold. The legal framework provides political parties with broad discretion over candidate nomination, allocation and implementation of parliamentary mandates in the Kurultai. Some 14 Election-related legislation includes, inter alia, the 2002 Law on Political Parties, the 2020 Law on Peaceful Assemblies, the 2014 Criminal Code, the 2014 Code on Administrative Offences, the 2020 Code on Administrative Procedures, the 2024 Law on Mass Media and other media-related laws. 15 The CEC Regulations, Rules and Decisions were last amended in 2026 to harmonize with the legal changes. 16 The package of six constitutional laws, including the Laws ‘On the President of the Republic of Kazakhstan’, ‘On the Kurultai and the Status of its Members’, ‘On the People’s Council of Kazakhstan (Halyk Kenesi)’, ‘On the Status of the Capital of the Republic of Kazakhstan’ and ‘On the Administrative-Territorial Structure of the Republic of Kazakhstan’ and amendments to the Law on Elections (Law No 305-VIII) was adopted at a joint session of both parliamentary chambers on 20 May and promulgated on 5 June. 17 See Paragraph II.2.(b). of the Council of Europe’s European Commission on Democracy through Law (Venice Commission) 2002 Code of Good Practice in Electoral Matters (Code of Good Practice) and the 2024 Venice Commission Revised Interpretative Declaration on the Stability of the Electoral Law. 18 These include, inter alia, the liabilities for individual users of social networks for the failure to provide to the CEC the information on paid campaign-related content, for the failure to ensure equal conditions and access for campaign for all electoral contestants, and for publication of opinion polls; as well as liability of political parties for financing election campaigns outside of the electoral funds. 19 The Ministry of Justice (MoJ) informed that governmental draft laws are published online for public consultation and only few comments were received on the relevant drafts, while the legislation initiated by the president is not subject to mandatory public consultation, hence those were not conducted. The CEC informed that the amendments to the Election Law were planned in the Government’s 2025 legislative plan (Resolution No. 1132 of 27 December), were drafted by the Ministry of National Economy, and published for consultation from 15 January to 5 February 2025. 20 The concept of the draft constitutional bills was approved at a joint session of the parliament on 8 May, and joint parliamentary commissions were created to prepare the bills for the second reading, on 20 May. The information on preparation of all six constitutional laws is not uniformly available. The parliamentary working groups did not include members of the expert community or independent civil society, although allowed by the Rules of Procedure. 21 See Election Observation section.

ODIHR Election Observation Mission Page: 6 Republic of Kazakhstan, Early Parliamentary Elections, 23 August 2026 Interim Report (10 July–3 August 2026) ODIHR EOM interlocutors raised concerns that this discretion may impact genuine political participation. 22 Following the constitutional review the parliamentary electoral system no longer has a majoritarian component. Also, no provision for independent candidates was re-introduced. In line with international standards and prior ODIHR recommendations candidates should have the opportunity to run independently. 23 V. ELECTION ADMINISTRATION Parliamentary elections are administered hierarchically by the CEC, 20 regional (oblast) Territorial Election Commissions (TECs), 227 district (rayon) and city TECs and 10,424 Precinct Election Commissions (PECs), including some 644 special polling stations, of which 79 abroad. The CEC and TECs are composed of seven members, PECs membership varies from five to nine. 24 As of 22 July, the lower- level election administration comprised 71,275 members, of whom 69.4 per cent are women. 25 All election commission members are appointed for five-year terms. The seven-member CEC was appointed by the President and both chambers of the previous parliament and includes two women. The appointment procedure will change after the Kurultai elections: the president will appoint the entire CEC composition, subject to the Kurultai’s approval, except for the candidacy of the Chairperson to be appointed and dismissed by the president, with no legally stipulated mandate duration. TEC and PEC members are elected by the respective local representative bodies (Maslikhats), based on nominations from registered political parties, each nominating one member per commission, otherwise the Maslikhats appoint on proposals from public organizations or higher-level election commissions. 26 All regional TEC members and the management of district and city TECs serve on a professional, full-time basis. 27 Some ODIHR EOM interlocutors expressed concern about the impartiality and independence of lower-level commissions due to the appointment rules and the lack of transparency in nominations. The CEC has regulatory, oversight and dispute-resolution functions, registers candidates, and determines and publishes the final election results. Technical preparations for the elections are on schedule. Most ODIHR EOM interlocutors expressed confidence in the technical capacity of the election administration. The CEC holds regular sessions, livestreamed in the Kazakh and Russian languages and simultaneously translated into sign language, without closed captioning. The CEC sessions, announced online at short notice, are attended by most stakeholders, media, and some observers; some sessions are followed by a press briefing. Since 1 July, the CEC has adopted 32 decisions, including on candidate registration, procedural issues, including those aimed at enhancing participation of persons with disabilities, and key templates. 28 To date, 22 The legal framework maintains the “integrity of mandate” rule: the members of the Kurultai automatically forfeit their seats if they cease membership in the political party from which they were elected. There are no rules for the distribution of mandates among the candidates from the candidate list; political parties may choose candidates at their discretion without consideration to the candidates’ placement on the list or other criteria but have to ensure compliance with the 30-per cent quota for women, persons with disabilities and youth. 23 See Article 25 of the 1966 International Covenant on Civil and Political Rights (ICCPR) and paragraph 7.5 of the 1990 OSCE Copenhagen Document. 24 PECs comprise 5 to 7 members in polling stations with up to 2,000 voters, and 7 to 9 members larger polling stations. 25 Currently, 1,729 persons serve as TEC members and 69,546 as PEC members. There is no data available regarding the representation of persons with disabilities or members of national minorities in the election administration. 26 According to the CEC, 65.3 per cent of commission members were nominated by political parties, 32.2 per cent by public associations, and 2.5 per cent by higher-level election commissions. 27 Other members of district and city TECs work part-time with pro rata compensation. 28 CEC Resolution No. 33/62 of 14 July 2026 recommended that political parties consider the needs of persons with disabilities in campaign activities, and tasked local executive bodies with ensuring polling station accessibility (per

ODIHR Election Observation Mission Page: 7 Republic of Kazakhstan, Early Parliamentary Elections, 23 August 2026 Interim Report (10 July–3 August 2026) CEC members have approved all decisions unanimously, no debates were held in the sessions the ODIHR EOM attended. CEC has so far published its decisions on its website in a timely manner. TECs organize elections within their areas, supervise PECs and consider complaints against them, register party proxies, and tabulate and transmit territorial-level results. ODIHR EOM long-term observers (LTOs) reported that both regional and district TECs are on track with their activities. The TECs are currently engaged in registration of party proxies and the training of lower-level commissions. Some ODIHR EOM observers noted that TECs convened sessions on an ad-hoc basis without consistent prior announcements. PECs are responsible for voter-list scrutiny, voter information, the administration of polling and mobile voting, the vote count, the completion of results protocols, and the adjudication of election-day complaints at first instance. Since precinct boundaries and locations were published on 16 July, PEC members have been conducting preparations for election day. On 2 August, when akimats transferred voter lists, PECs began conducting a voter information campaign, distributing personalized invitations to vote. The CEC, TECs, and PECs are conducting a nationwide cascade training and testing on new rules for over 71,000 election commissioners, including a video course on interactions with voters with disabilities, and for political parties, accredited observers, and the media. 29 An extensive voter information campaign is ongoing, inter alia, on the elections date, voter registration, targeting first-time voters, and on rules for Absentee Voting Certificates (AVCs) and home-bound voting. The information campaign is conducted in Kazakh and in Russian, via the CEC’s website and Telegram, all types of national and regional media, outdoor advertising, and youth-focused events with national and local Young Voters Clubs. The CEC and regional TECs operate working groups on electoral rights of persons with disabilities, involving specialized civil-society organizations (CSOs), which will monitor accessibility from 3 August. 30 The CEC informed that 98 per cent of polling stations are accessible to voters with disabilities, and local authorities will offer voters with disabilities transportation to polling stations, upon request. 31 VI. VOTER REGISTRATION Citizens of at least 18 years old on election day have the right to vote, those deprived of legal capacity by a court, including on grounds of intellectual or psychosocial disability, and those serving a prison sentence, regardless of the gravity of the crime, are disenfranchised, contrary to international standards, OSCE commitments, and prior ODIHR recommendations. 32 Voter registration is passive and based on permanent residency. As of 2 August, the voter register contained the records of 12,605,788 voters. Akimats submit voter data to the corresponding TECs twice a year; the data is then reconciled and transmitted electronically to higher-level commissions for inclusion in the National Voter Register, maintained by the CEC. Gender-disaggregated data on voters is not publicly CEC Instruction No. 21/183 of 2012 and Recommendations No. 24/217 of 2018) and monitoring it jointly with TECs and disability-rights organizations. 29 ODIHR EOM observed the trainings, which combine theoretical presentations with scenario-based exercises and a knowledge test. 30 Of the 23 members of the CEC working group, 17 represent specialized CSOs from across the country. 31 Polling stations will be equipped with magnifying glasses, Braille ballot sleeves, accessible voting booths, as well as recording of the content of the ballot. 32 Paragraph 7.3 of the 1990 OSCE Copenhagen Document states that the participating States will “guarantee universal and equal suffrage to adult citizens”. See also Article 25 in conjunction with Article 2 of the 1966 ICCPR. See also Articles 12 and 29 of the Convention on the Rights of Persons with Disabilities (CRPD), and paragraph 48 of General Comment No. 1 to Article 12 of the CRPD, which states that “a person’s decision-making ability cannot be a justification for any exclusion of persons with disabilities from exercising […] the right to vote [and] the right to stand for election”.

ODIHR Election Observation Mission Page: 8 Republic of Kazakhstan, Early Parliamentary Elections, 23 August 2026 Interim Report (10 July–3 August 2026) available. Most ODIHR EOM interlocutors expressed confidence in the accuracy of the voter register and voter lists. Voter lists are compiled by the relevant akimats based on the central state population database and were submitted to PECs by 2 August; public scrutiny starts on 7 August at PECs and online. 33 Requests for corrections can be submitted up to and on election day and must be decided by the respective PEC on the day of submission, subject to immediate judicial review. Voters can be added to a supplementary voter list on the election day without judicial or administrative oversight, provided they prove their residence within the precinct, despite previous ODIHR recommendations to curb such practice. Voters unable to vote at their polling station of permanent residence on election day may request inclusion in the voter list of the place of their temporary residence, up to 30 days before election day. Within 15 days before elections, voters may request an AVCs, to vote at any polling station outside their locality of permanent registration. Mobile voting is provided for health-related issues and in remote areas. 34 VII. PARTY AND CANDIDATE REGISTRATION The right to stand in parliamentary elections is granted to voters aged 25 or older, resident in Kazakhstan for at least 10 years prior to election day. Residency requirement is contrary to international standards and prior ODIHR recommendations. 35 Those found guilty of a corruption offence and those with unexpunged criminal record, regardless of the crime, are ineligible. Under the 2026 Election Law amendments, candidates may only be nominated by registered political parties from among their members. In line with international standards and prior ODIHR recommendations candidates should have the opportunity to run independently. 36 While ODIHR EOM interlocutors from the majority of political parties positively assessed this change, most other interlocutors criticized it as a limitation on political participation. All political parties met by the ODIHR EOM informed about party congresses to approve their candidate lists, involving regional branches in the candidates’ selection. 37 Candidate registration is conditional on a deposit of KZT 1,275,000 per candidate, with full or partial exemption based on previous election results, and refunds to those above the 5-per cent electoral threshold. 38 The CEC registered candidate lists from 2 to 23 July. The lists of all seven active political parties were registered, fielding 545 candidates, including 172 women (31.5 per cent). 39 All lists complied with the Election Law quota, as 43.9 per cent of all registered candidates belong to at least one of the quota groups: 33 Voter lists are transferred to PECs 20 days before election day and published for public scrutiny 5 days later. 34 It is conditional to a written application to be submitted to the relevant PEC no later than 12:00 on election day. 35 See Article 25 in conjunction with Article 2 of the 1966 ICCPR. Paragraph 15 of the UN CCPR General Comment No. 25 states: “persons who are otherwise eligible to stand for election should not be excluded by unreasonable or discriminatory requirements such as education, residence or descent, or by reason of political affiliation”. 36 In paragraph 7.5 of the 1990 OSCE Copenhagen Document, OSCE participating States commented themselves to “respect the right of citizens to seek political or public office, individually or as representatives of political parties or organizations, without discrimination”. Article 3.4 of the 2002 Convention on Standards of Democratic Elections, the Voting Rights and Freedoms in the State Parties of the Commonwealth of Independent States (CIS Convention) states that “every citizen should have equal legal possibilities to propose him/herself as a candidate in elections”. Paragraph 17 of the UN CCPR General Comment No. 25 states that “the right of persons to stand for election should not be limited unreasonably by requiring candidates to be members of parties or of specific parties”. 37 Baytaq had to hold a second congress to vote on a new list, after four candidates withdrew. 38 Equal to approximately EUR 2,340; EUR 1 is approximately KZT 540. Political parties that received at least 5 per cent of the votes in the last parliamentary elections are exempt from paying the deposit, those with 3 to 5 per cent of the votes pay half, while those with 1 to 3 per cent pay 70 per cent. Of seven contesting political parties, five got full exemption, one, Baytaq, was partially exempt, and one, Adilet, had to pay the full amount. 39 Under the Election Law candidate registration lasts from 60 to 30 days before the elections, but was shortened to last from 53 to 30 days before these elections, as they are held early.

ODIHR Election Observation Mission Page: 9 Republic of Kazakhstan, Early Parliamentary Elections, 23 August 2026 Interim Report (10 July–3 August 2026) women, youth, or persons with disabilities. 40 The number of candidates on parties’ lists ranges from 33 to 186. 41 The Election Law provides for denials of registration or de-registration of candidates and candidates lists, which are subject to judicial review. 42 VIII. CAMPAIGN ENVIRONMENT Election campaigning is regulated by the Election Law, the Code on Administrative Offenses with liability for violations of campaign rules, and the Criminal Code with sanctions for more serious electoral offences. The law prohibits early campaigning, subject to administrative fines, or cancellation of a candidate’s or candidates list’s registration. 43 Political programmes and campaign messages with discriminatory or false information, and calls for a violent change of the constitutional and public order, and war are prohibited. 44 Vote buying, misuse of office and administrative resources are not permitted. 45 During the campaign period, the Office of the Prosecutor General warned about the consequences of campaign violations. 46 Citizens and political parties may campaign using meetings, rallies, gatherings, and media content, including online, with the 2026 amendments extending campaign regulations to social networks. By law, akimats and election commissions designate locations for campaign materials and provide equal conditions for campaigning, and akimats provide campaign facilities and resources on uniform and equal contractual terms. Campaign locations were determined by 23 July. Contestants must notify local authorities five days before holding outdoor campaign events, which are limited to specifically designated locations. 47 Demonstrations and processions require prior approval. 48 ODIHR EOM observed that designated venues were generally provided on equal terms. There were no substantiated reports of refused or restricted campaign events, or of notification- or authorization-related violations. The election campaign lasts from 23 July to 21 August and gained momentum across the country by its second week. 49 All parties support the President’s political agenda, and focus their campaigns on socio- economic issues, agriculture, healthcare, education, the environment, greater political accountability, and Kazakhstan’s role on the international stage. The campaign across the country is dominated by Adilet, while campaigns by the other political parties are smaller-scale and more targeted. Some ODIHR EOM interlocutors characterized Adilet’s merger with 40 The Election Law stipulates a cumulative minimal 30-per cent quota for women, youth and persons with disabilities in candidate list, and does not provide any candidates placement requirements. In total, 19 candidates with disabilities are included in the party lists. Youth is qualified as those under the age of 35; there is a total of 74 young candidates. 41 By law, the maximum number of candidates per candidate list is 188. The party list of Ak Zhol fielded 63 candidates, Auyl – 69, Adilet – 186, Baytaq – 47, NSDP – 33, PPK – 72, Respublica – 75. 42 Candidates may be deregistered for, inter alia, early campaigning, misuse of office, and inaccurate asset declarations. There have been no such cases in these elections. 43 Adilet and Baytaq billboards featuring a slogan and a QR code inviting to join the party were observed in Astana, Balkash, and Talgar before the start of the official campaign. The CEC informed the ODIHR EOM that these billboards constitute information materials rather than campaign materials. 44 The law prohibits election programmes to “proclaim the ideas of forcible change of the foundations of the constitutional system, encroachment on the territorial integrity, sovereignty and independence of the Republic of Kazakhstan, violation of public order, undermining national security, war, armed conflicts, social, racial, national, ethnic, religious superiority or discord, the cult of cruelty and violence, as well as calls to commit such actions”. 45 The prohibitions extend to campaigning by military personnel, employees of national security and law enforcement agencies, judges, members of election commissions, religious associations, state and local government bodies, and their officials, public officials, while performing their official duties, and to candidates holding public office to use their official or service position in election campaigns. 46 The Prosecutor General’s Office called for compliance with the election rules on 8 July. 47 In the absence of akimats’ response within three working days, the event may proceed. The local authorities may approve or refuse events based on a broad range of grounds or propose an alternative venue and time. 48 Applications shall be submitted at least 10 working days in advance and decisions communicated by the local executive body within 7 working days. 49 Campaigning is prohibited the day before and on election day.

ODIHR Election Observation Mission Page: 10 Republic of Kazakhstan, Early Parliamentary Elections, 23 August 2026 Interim Report (10 July–3 August 2026) Amanat as unexpected and as an effort to reshape and consolidate the political landscape and elites, adding that Adilet is the first political party registered since 2023, other registration attempts were unsuccessful. 50 While most ODIHR interlocutors among political parties informed that their main voter outreach strategy is on social networks, the ODIHR EOM observed that traditional campaign activities were actively used by all contestants, although the frequency and scale of such activities varied among contestants and across regions. 51 Campaign activities are largely managed by party headquarters, which determine overall strategies and key messages and produce campaign materials. Campaign messages are tailored to local contexts, audience, and specific groups. 52 Most parties addressed the rights and inclusion of persons with disabilities in their electoral programmes and campaign activities. Social networks play an important role in campaigning, with Instagram and Facebook being the most popular platforms for political outreach and voter engagement, TikTok is used primarily for blogger- and influencer-led political content, and Threads for broader political discussion. The ODIHR EOM monitoring of the campaign on social networks established that parties frequently published identical or similar campaign content on Facebook and Instagram, with Instagram generally attracting larger audiences. Personalized posts by candidates and party leaders generally resulted in a greater engagement than those published by official party accounts. 53 While the tone of traditional campaigning has remained generally positive, instances of more confrontational discourse have been observed online. 54 Some ODIHR EOM interlocutors noted that the absence of genuine opposition and the elimination of the right to stand for parliamentary elections independently limit political participation, pluralism and the electoral competitiveness. 55 Some interlocutors cited pressure, administrative hurdles, and stigmatization of independent civil society organizations, as well as arrests, cyberattacks and restrictions targeting journalists, bloggers, and YouTubers as factors contributing to self-censorship and reduced civic participation among civil society, with some abstaining to avoid legitimizing the process. 56 The mechanisms for countering disinformation and foreign interference remain largely centralized within governmental and national security institutions in charge of the country’s cybersecurity architecture. The authorities have expanded co-operation with major online platforms to protect national security and 50 The reorganization does not entail an automatic transfer of party membership, and Amanat members have to apply to join Adilet. Some ODIHR EOM interlocutors stated that Adilet was the first to recruit members via the government’s online portal, which they regarded as an advantage. One party informed being denied access to the government’s online portal, one was offered access but did not use it due to suspension of membership applications during the campaign, one stated that membership applications must legally be handwritten, and three expressed no interest. 51 The ODIHR EOM has observed 17 campaign events, of which 7 featured a woman speaker, no speakers with disabilities, and 1 a young speaker; 7campaign activities addressed women, persons with disabilities, and youth; 6 were accessible to persons with disabilities, and one included sign-language interpretation. Five events were held both in Kazakh and Russian. The average attendance was 44 per cent for women, and 28 per cent for youth. 52 Political parties’ campaign activities target specific groups, including farmers, teachers, healthcare professionals, women, youth, and persons with disabilities. A number of contestants held campaign events in state and public institutions, engaging public and civil servants. 53 On 17 July, the ODIHR EOM began monitoring some 50 Facebook and Instagram accounts of political parties and chairpersons, candidates, influencers, journalists, human rights activists, and local administrations. 54 When PPK Deputy Chairperson Beybit Kusainov accused the NSDP of misreading the Constitution, NSDP Chairperson Askhat Rakimzhanov responded by questioning his opponent’s legislative competence. A PPK candidate warned that Baytaq’s corporate-liability proposal could cause legal chaos, prompting Baytaq Chairperson Azamatkhan Amirkhanov to accuse the PPK of defending large-business interests. 55 On 27 July 2026, the 11M Movement, a new socio-political movement, was launched in Almaty, with the aim to represent non-partisan citizens of Kazakhstan who do not feel represented by existing political parties. 56 Paragraph 4 of the 1990 OSCE Copenhagen Document states that the participating States “will ensure that their laws, regulations, practices and policies conform with their obligations under international law and are brought into harmony with the provisions of the Declaration on Principles and other CSCE commitments”. The 2025 UNHRC Universal Periodic Review for Kazakhstan raised concerns, inter alia, about the right to freedom of association, peaceful assembly, expression, and freedom of media.

ODIHR Election Observation Mission Page: 11 Republic of Kazakhstan, Early Parliamentary Elections, 23 August 2026 Interim Report (10 July–3 August 2026) electoral integrity. The Ministry of Culture and Information (MCI)’s Centre of Monitoring and Analysis monitors the online space, including for potential electoral violations. Some ODIHR EOM interlocutors expressed concerns that broadly formulated restrictions on online content and their enforcement, including widespread content removals, could facilitate suppression of political expression and critical voices. 57 IX. CAMPAIGN FINANCE Campaign financing is primarily regulated by the Election Law and the Law on Political Parties, supplemented by CEC Regulations. 58 Recent amendments to the Election Law (in 2023 and 2026) changed some campaign finance rules, prohibiting in-kind donations, and increasing contribution and expenditure limits. The recent amendments to the Code of Administrative Offences introduced sanctions for campaign financing outside electoral funds. Political parties represented in the parliament receive annual funding from the state budget proportionally to the valid votes received in the previous parliamentary elections, which are earmarked for their statutory activities and may not be used for campaign purposes. 59 Parliamentary election campaigns must be financed exclusively through the political parties’ electoral funds; candidates’ individual electoral funds are prohibited. Electoral funds can be formed from the political parties’ resources and monetary contributions from candidates, citizens and legal entities. The law explicitly prohibits donations from charitable and religious organizations, state-funded entities, state and local self- government bodies, foreign funding and anonymous donations. Political parties may contribute up to KZT 1.275 billion, total donations may not exceed KZT 2.55 billion, while individuals and legal entities may donate up to KZT 25.5 million and KZT 127.5 million, respectively, electoral funds may reach up to KZT 3.8 billion. 60 All campaign income and expenditures must be channeled through a dedicated account in a bank designated by the CEC. 61 All campaign-related financial transactions must be completed by 18:00 on 22 August. Political parties met by the ODIHR EOM informed that they planned the campaign financing in consultation with their regional branches, but its management is centralized. The election campaigns are primarily financed from political parties’ funds, personal contributions of their members and legal entities. 62 The CEC is mandated with campaign-finance oversight. The bank controls that all transactions into and from the electoral fund accounts comply with the legal requirements on the origin, purpose and amounts of transfers, and provide information on all electoral fund transactions to the CEC weekly and upon request. The legal framework provides sanctions for campaign finance violations. 63 The CEC may deregister the 57 Including Meta, which operates Instagram, Facebook, and WhatsApp. During the campaign, ODIHR EOM interlocutors reported a trend of election-related posts, including content critical of the authorities, becoming unavailable shortly after publication, while the mechanism of their removal remained unclear. 58 CEC Regulation No 166/314 of 3 September 2009; CEC Regulation No 19/222 of 7 August 1999, amended in 2026. 59 The funds are paid monthly, calculated at the rate of 0.65 monthly calculation index for each vote cast. 60 Amounting to 15,000 (increased from 5,000), 30,000 (increased from 10,000) minimum salaries, and 300 and 1,500 minimum salaries, or EUR 2.35 million and EUR 4.7 million, EUR 46,875 and EUR 234,375, respectively. The election campaign expenditures may not exceed EUR 7 million. 61 By CEC Decision N o 28/57 of 1 July 2026 “Halyk Bank of Kazakhstan” was designated as the banking institution in which special temporary accounts of the electoral funds are to be opened and maintained. 62 Ak Zhol estimates the total cost of their campaign at KZT 1–1.2 billion (EUR 1.8–2.2 million), Baytaq at KZT 2 billion (EUR 3.6 million), NSDP at KZT 600–650 (EUR 1.1–1.2 million), PPK KZT 400 million (EUR 735,000), and Respublica at KZT 1 billion (EUR1.8 million). 63 See Articles 115–117 of the Code of Administrative Offences. For instance, financing a campaign outside the electoral fund entails a fine of 25–50 monthly calculation indexes (for 2026, KZT 4,325, or around EUR 8), depending on whether contribution came from an individual, or a medium-sized or large enterprise.

ODIHR Election Observation Mission Page: 12 Republic of Kazakhstan, Early Parliamentary Elections, 23 August 2026 Interim Report (10 July–3 August 2026) candidate list or invalidate the election results for campaign finance violations and refer the case to the prosecutorial authority for violations of administrative or criminal nature. 64 The CEC shall publish campaign finance overviews twice during the campaign period, expected during the first week of August and prior to election day. The data on the total amount of campaign funds, sources of financing and campaign expenditures based on the parties’ final reports submitted after the elections will be published within 10 working days after the publication of the final election results. X. MEDIA The media market is state-dominated through direct ownership and untransparent budgetary subsidies, which limits media pluralism, despite the large number of registered outlets. 65 Television remains the main source of information, but the popularity of social networks has increased significantly. 66 A number of long-standing concerns about media freedom persist, including specific noted concerns about state influence on editorial content, arrests and pressure on independent journalists and their families, Strategic Lawsuits Against Public Participation (SLAPPs), online content removals, and problems with delays in accreditation of journalists, resulting in litigations. 67 There is no genuine public service broadcasting, despite prior ODIHR recommendation to create one with a clearly defined public service mandate and independent appointment of management. The MCI performs the functions of the media regulator, registers national media outlets, implements the state media policy, including on bloggers and influencers, and conducts media monitoring, to ensure compliance with legal requirements, including online media and social networks. 68 On 16 June, the MCI subjugated the Center for Analysis and Information to the MCI Committee of Information, consolidating the Committee’smandate. 69 The media legal framework includes the Constitution, the Law on Mass Media, the Election Law, the Criminal Code, the Code of Administrative Offences. 70 The Constitution guarantees freedom of expression, 64 Article 34(10) of the Election Law refers to invalidation of results in a territory or district. 65 As of June 2026, there are 5,303 registered media outlets in the country, including 3,181 periodicals, 253 TV channels, 97 radio stations, as well as 1,457 news agencies and network publications. State-owned media include the Qazaqstan Radio and TV Corporation, which operates four TV and four radio channels, Agency Khabar which operates two televisions (Khabar and 24KZ), and TV and Radio Complex of the President of the Republic of Kazakhstan, with four outlets (including the news agency Kazinform). The 2026 state budget allocated KZT 67 billion (approximately EUR 123 million) for “implementation of state information policy”. On 15 July, the Inter-district Administrative Court of Astana dismissed the appeal of the public foundation Legal Media Center against the MCI on access to information about state subsidies to media, stating that the allocation of public funds for the media is exempt from disclosure. 66 In September 2025, 59 per cent of respondents listed television as the most trusted source of information, and 34.7 per cent trusted social networks and messengers. In October 2025, there were 19.5 million Internet users and 16.9 million active users of social networks. 67 In April, six international human rights and press freedom organizations signed a joint letter expressing concerns regarding journalists being arrested and increased harassment of independent media through website blocking, denial of accreditation, and other forms of pressure; similar issues were raised by the OSCE Representative on Freedom of the Media, noting that “criminal proceedings under broadly framed provisions have affected journalists reporting on matters of public interest”. On 16 July, representatives of Radio Azattyq (the Kazakh-language Service of Radio Free Europe/Radio Liberty) announced that 11 journalists from their staff are left without accreditation for this electoral campaign, following the decision of the Ministry of Foreign Affairs (MFA) to postpone their accreditation review with two additional months permitted by law for further analysis, until mid-September. From 1 to 31 November 2025, the MCI limited circulation of 6,707 online resources and links due to violations of prohibited content; no content-related limitations were prescribed by courts in that period. During 2024, the Ministry limited dissemination of 26,500 online resources and links; no content related limitations were imposed by the court in that period. 68 The MFA accredits foreign media. 69 See the Order № 292-НҚ of the Deputy Prime Minister of 16 June 2026. The Center’s monitoring methodology or reports are not public. Its mandate encompasses foreign online platforms and instant messaging services. 70 Media-related framework also includes the Law on Online Platforms and Online Advertising, and the new Digital Code, adopted in January 2026, in force from 12 July.

ODIHR Election Observation Mission Page: 13 Republic of Kazakhstan, Early Parliamentary Elections, 23 August 2026 Interim Report (10 July–3 August 2026) media freedoms, and the right of access to information; however, libel may entail a month-long administrative arrest, and insult of the president and other public officials, and the deliberate dissemination of false information remain criminalized and are implemented restrictively, despite prior ODIHR recommendations, which ODIHR EOM interlocutors assessed as considerably affecting the exercise of freedom of expression. 71 During the campaign, media outlets should ensure objective and equal coverage of all contestants and refrain from publishing information damaging honour, dignity or business reputation of a candidate or political party. Broadcasters are prohibited from disseminating campaign materials in the news and analytical programmes. The law does not provide for free airtime, and political parties may purchase them but only from the media outlets and users of online platforms that have notified the CEC about their coverage plans and advertisement fees. A total of 757 media entities did so by the 18 July deadline. 72 On election day, the law limits the simultaneous presence of media in a polling station to one journalist per media outlet and three representatives per television channel. Complaints regarding electoral coverage by the media are within the competence of the prosecution and the courts. 73 The CEC informed the ODIHR EOM that it will organize one free-of-charge electoral debate by mid- August, which will be broadcast on a national television; other debates can be organized and paid by the political parties who wish to participate in them. On 29 July, state-owned Qazaqstan TV conducted the first electoral debates, where all contesting parties participated. 74 Media outlets and online platforms publishing opinion polls are required to disclose comprehensive methodological information. 75 To clarify a long-standing issue when journalistic vox populi and sociological opinion polls were conflated in implementation practice and case law, the MCI explained during the CEC’s training on electoral coverage that media are allowed to use the reporting method of ‘blitz polls’, which is not subject to sanctions. 76 Some ODIHR EOM interlocutors raised concerns that the law does not sufficiently protect journalists and that the established case law, especially from the 2026 referendum campaign, sanctioned journalists for campaign-related interviews or online questionnaires. ODIHR EOM interlocutors stated that independent media were forced to move their primary operation to the Internet, due to increased editorial control exercised by the state on traditional media, and that their work is affected by intimidation, judicial proceeding on deliberate dissemination of false information 71 Including through the Criminal Code, the Code of Administrative Offences, the Law on Mass Media, and the Law on Online Platforms and Online Advertising. Legal provisions provide protections for journalists who reproduce information from official sources or quote statements verbatim. Insult of public officials and dissemination of false information remain criminalized, see Articles 375, 376 and 378, and 274 of the Criminal Code. 72 Advertising fees reach up to approximately KZT 300,000/minute (EUR 550/minute). Paid content must be marked and contain information about the organization that produced it, the place of printing and circulation, the contractors, and the source of funding. 73 On 23 July, the Prosecutor General’s Office posted guidance for media and online users regarding electoral coverage, which ODIHR EOM interlocutors considered as discouraging critical reporting during the campaign. 74 The debate was live-streamed on social networks, including Instagram and YouTube. The debates did not feature a paid- content label. The format included two questions from the host on improving the human capital of the country, and eight questions from the public on the economy, unemployment, and corruption, with two minutes allocated for answers. A CEC-authorized live poll on the public’s party preferences was conducted within the debate. 75 Only domestic legal entities with at least five years of experience in sociological research are permitted to carry out opinion polls, upon notification of the CEC; as of 22 July, six organizations did so. Publication of opinion polls is prohibited five days preceding election day and on election day; conducting exit polls on election day is prohibited. 76 On 22 July, UlysMedia reported that the prosecutor’s office of the Yesil city district of Astana initiated administrative proceedings for a street video interview about the new Constitution and upcoming elections which it qualified in breach of Article 28 of the Election Law. On the same day, the MCI defined ‘blitz polls’ as “querying the opinion of citizens without conclusions on the final result”.

ODIHR Election Observation Mission Page: 14 Republic of Kazakhstan, Early Parliamentary Elections, 23 August 2026 Interim Report (10 July–3 August 2026) charges, co-ordinated user requests to social networking platforms to remove their content, and cyberattacks, which discourages critical reporting and contributes to the growth of self-censorship. 77 On 23 July, the ODIHR EOM started its quantitative and qualitative monitoring of six television channels and seven online media outlets. 78 XI. ELECTION DISPUTE RESOLUTION Citizens, political parties, and other electoral stakeholders have legal standing in electoral disputes before election commissions, administrative and civil courts or prosecutorial authorities, depending on the nature of the complaint. Decisions, actions, and inactions of election commissions may be challenged either at a higher-level election commission or at courts. 79 Administrative courts are the first instance for complaints against lower-level election commissions, while the Supreme Court decides on appeals against the CEC. The legislation establishes expedited deadlines for the adjudication of election disputes. 80 Voters may seek correction of inaccurate voter register entries or omissions through expedited administrative and judicial procedures, decided on the day of submission. Election commissions and MCI may refer cases involving potential violations to competent law-enforcement bodies. 81 The CEC may invalidate the results in polling stations or the administrative-territorial unit upon appeal; the 2026 amendments to the Election Law clarified that such violations must affect at least one quarter of all PECs or administrative-territorial units. In addition, the Constitutional Court may, upon request by designated state authorities, examine the legality of the elections. 82 From 1 to 23 July, the CEC and TECs reported no complaints or appeals, but handled 96 and 35 requests of information. 83 The local civil courts dismissed one of the two intra-party disputes, the other remains pending. 84 ODIHR EOM interlocutors expected a decrease in electoral litigation due to the removal of the 77 During the pre-campaign period, there were four ongoing criminal cases against journalists: the blogger Adiletkhan Moldakhan was sentenced to a 2.5-year imprisonment; journalist Aizhan Mameshova was sentenced to a 5-year prohibition on public activities; a court in Almaty continued the hearings in the case against the former editor-in-chief of orda.kz, all the cases on charges of dissemination of false information; on 18 July, the Inter-district Investigative Court of Astana applied a two-month pre-trial detention for YouTube blogger Azamat Omarov, on charges of incitement to hatred under Article 174 of the Criminal Code, following a broadcast of his online satirical programme. On 19–20 July, KazTag’s website faced DDoS attacks and was temporarily inactive. Since the campaign started, Otkir Kurek appealed to the authorities to investigate its numerous content removals. On 29 July, the entire account was blocked. On 31 July, the editor-in-chief of KazTag, Amir Kasenov, was sentenced to 15 months restriction of liberty and a 5- year ban on journalistic activities, based on charges of dissemination of false information. On the same day, following a complaint on the same charges, Astana police detained journalist Lukpan Akhmedyarov for several hours. 78 The ODIHR EOM is monitoring Qazaqstan TV, KTK, Astana TV, Channel 31, 24KZ, and First Channel Eurasia, as well as the online media kursiv.kz, kaztag.kz, orda.kz. tengrinews.kz, vlast.kz, zakon.kz, and inform.kz. 79 In case complaints are submitted simultaneously to an election commission and a court, the election commission suspends consideration of the matter. 80 The courts decide within five days, or immediately, if submitted within four days prior to or on the election day, while the election commissions decide on election-related violations within five days and review the decisions, actions, inactions of lower-level election commissions within three days. 81 Election-related crimes include interference with election commissions’ work, obstructing voting, falsifying election documents or results, violating ballot secrecy, and using violence, fraud, threats, or vote buying and administrative or other legal liability for violations including unlawful campaigning, spreading false information, campaign-finance breaches, media and observer interference, or voter registration irregularities. Candidates or political parties that violate the law may receive a warning, while repeated violations can result in cancellation of their registration. 82 Article 100 of the Election Law grants the legal standing for such requests to the president, the chairperson of the Kurultai, at least one-fifth of all Kurultai deputies, or the prime minister. 83 At the TEC level, such requests originated mainly from the cities of Astana and Almaty. 84 These were initiated in the Astana Inter-district court of civil cases and the Kyzylorda region Inter-district administrative court, involving Baytaq and Auyl, respectively. The Baytaq case, in which the plaintiffs challenged the political party decision on the candidate list, was dismissed.

ODIHR Election Observation Mission Page: 15 Republic of Kazakhstan, Early Parliamentary Elections, 23 August 2026 Interim Report (10 July–3 August 2026) majoritarian component. The Office of the Prosecutor General informed the ODIHR EOM that fines were imposed on three citizens and one political party for early campaigning and opinion polls on social media. 85 Some ODIHR EOM interlocutors voiced concerns regarding the impartiality of the judiciary in cases of a political nature, criticizing restrictive judicial interpretation of laws affecting participation in public affairs, freedom of expression, and media activities. 86 Several publicly reported cases involving journalists, bloggers and civil activists have contributed to a wider discussion concerning the implementation of these provisions and their potential impact on the exercise of fundamental freedoms during the electoral period. 87 XII. ELECTION OBSERVATION The Election Law provides for domestic and international election observation. Domestic observers may be fielded by political parties and civil society organizations (CSOs). The CEC accredits organizations operating nationwide, while TECs accredit those registered locally. Only organizations with election observation as a statutory activity are eligible. By law, accredited organizations may observe all types of elections for one year within the area of responsibility of the accrediting commission. Political parties contesting an election are entitled to deploy up to three proxies per polling station. As of 3 August, 13 organizations were accredited at CEC level, and 247 at TEC level. Several ODIHR EOM interlocutors noted a significant narrowing of the space for independent citizen election observation, citing restrictions on the freedom of association, limited financing, pressure from the authorities, and uncertainty over the eligibility of organizations with foreign funding to observe under the 2026 legal amendments, subject to conflicting interpretation of the rules by the authorities prior and during the campaign. 88 Some CSOs informed the ODIHR EOM that the uncertainty around implementation of the rules rendered them reluctant to engage in election observation. Nevertheless, several organizations have been accredited to observe and are planning to conduct election day observation, with some deploying several dozen observers and others planning to cover all polling stations within the country. As of 2 August, the CEC had accredited 251 international observers from 22 countries and 6 international organizations. XIII. ODIHR EOM ACTIVITIES The ODIHR EOM opened in Astana on 10 July. The mission has met and established regular contacts with the CEC, the Ministry of Foreign Affairs and other high-level state officials, as well as candidates and other representatives of political parties, the media, civil society, and members of the diplomatic and international community. ODIHR EOM LTOs have been meeting stakeholders at the regional and local level since their deployment on 18 July. 85 Fines of KTZ 64,875 (approximately EUR 120) were imposed on three citizens, and a fine of KTZ 129,750 (approximately EUR 238) on a public association; the fines were reduced by half due to admission of guilt. 86 They referred to the Criminal Code Articles 158, 174 (inciting hatred), 274 (dissemination of false information), 375 (interfering with the legal professional activity of a journalist), 376 (infringement of the honour and dignity of the president and parliamentary deputies) and 378 (insult of a representative of authority); Article 120 and recent amendments to the Code of Administrative Offences concerning campaign coverage. See also Media. The authorities informed the ODIHR EOM that Kazakhstan is undergoing a judicial reform, including of administrative justice, which according to the authorities has demonstrated a high level of effectiveness in resolving disputes between the State and individuals or legal entities. 87 On 21 July, the civil activist Nurzhan Sembayev was sentenced to six years in prison on charges under Articles 405 and 258 of the Criminal Code. See also the Media section regarding cases of ulysmedia.kz and YouTuber Omarov. 88 Upon the enactment of the amendments, several institutions, including the CEC, MoJ and MCI, interpreted the provisions as excluding all organizations with foreign funding, even if funded activities did not concern election observation. In the course of the campaign, the interpretation recognized that the restrictive rules would not be applied retroactively and thus the accredited organizations with foreign funding may observe. After the election campaign started, following requests from the observer organizations “Youth Information Service of Kazakhstan” and “Wings of Liberty”, the CEC provided a formal interpretation, that foreign funding does not, in itself, constitute grounds for annulment of observers’ accreditation, while each case will be treated for its individual merit.

ODIHR Election Observation Mission Page: 16 Republic of Kazakhstan, Early Parliamentary Elections, 23 August 2026 Interim Report (10 July–3 August 2026) The OSCE Parliamentary Assembly and the Parliamentary Assembly of the Council of Europe have announced their intention to deploy observer delegations and form an International Election Observation Mission (IEOM) for the election day, together with the ODIHR EOM. The English version of this report is the only official document. Unofficial translations are available in Kazakh and Russian.

ЕҚЫҰ Демократиялық институттар және адам құқықтары жөніндегі бюросы Сайлауды бақылау жөніндегі миссия Қазақстан Репсубликасы Мерзімінен бұрын парламенттік сайлау, 23 тамыз 2026 АРАЛЫҚ ЕCЕП 10 шілде–3 тамыз 2026 7 тамыз 2026 I. ТҮЙІНДЕМЕ • 2026 жылғы 15 наурыздағы референдумда қабылданған жаңа Конституция 1 шілдеде күшіне еніп, мемлекеттік институттық құрылымды жаңа бірпалаталы парламент – Құрылтайдың құрылуы арқылы өзгертті. Сонымен қатар, ауқымды институционалдық өзгерістер орын алды. Конституция Президенттің бір реттік, қайта сайлану құқығынсыз жеті жылдық мандатын сақтап қалды. Референдумнан кейін Конституциялық сот қазіргі лауазымды тұлғаның қайта сайлануға қатысуға құқығы бар деген түсіндірме шығарды.. Сайлау алдындағы саяси ахуалға президенттік күштерді шоғырландырған жаңа «Әділет» саяси партиясының тіркелуі және оның көп ұзамай билік басындағы «Аманат» партиясымен бірігуі қатты әсер етті, бұл жаңа партияны алдағы сайлауда басты кандидатқа айналдырды. • Сайлаушылар жаңа бірпалаталы Құрылтайдың 145 депутатын біртұтас жалпыұлттық сайлау округі бойынша жабық тізім бойынша пропорционалды өкілдік жүйе арқылы 5 пайыздық сайлау шегімен сайлайды. Заң бойынша әйелдер, жастар және мүгедектігі бар адамдар үшін жиынтық 30 пайыздық кандидаттар квотасы қарастырылған, бұл квота мандаттарды бөлу кезінде де сақталады. Заңдық негіз саяси партияларға кандидаттарды ұсыну, Курултайдағы мандаттарды бөлу және оларды жүзеге асыру бойынша кең ауқымды еркіндік береді. ЕҚЫҰ ДИАҚБ сайлау байқау миссиясының (СБМ) кейбір әңгімелесушілері бұл еркіндік шынайы саяси қатысуға кері әсер етуі мүмкін деп алаңдайды.. • Сайлау құқықтық базасына жаңа Конституцияға сай түзетулер енгізілді. Түзетулер, атап айтқанда, кандидаттарға қойылатын талаптарды кеңейтті, кандидаттарды ұсыну тәртібін, кейбір сайлау алды науқан және науқанды қаржыландыру ережелерін, сайлау комиссияларын құру тәртібін және олардың мүшелеріне қойылатын талаптарды өзгертіп, шетелдік қаржыландыруға салынған тыйымды кеңейтті. ЕҚЫҰ ДИАҚБ СБМ-ның кейбір сұхбаттасушылары конституциялық заңдар мен түзетулер сайлауға аз уақыт қалғанда, шектелген ашықтық жағдайында немесе ашықтықсыз немесе қоғамдық талқылаусыз жеделдетілген тәртіппен әзірленгенін атап өтті. • Парламенттік сайлауды Орталық сайлау комиссиясы (ОСК), Аумақтық сайлау комиссиялары (АСК) және Учаскелік сайлау комиссиялары (УСК) иерархиялық түрде басқарады. Техникалық дайындықтар кестеге сай жүргізіліп жатыр, бүкіл ел бойынша төменгі деңгейдегі комиссияларды оқыту және сайлаушыларды кеңінен ақпараттандыру кампаниялары өткізіліп жатыр. ОСК өз резолюцияларын заңнамалық өзгерістерге сәйкестендірді, мүдделі тараптар мен кейбір байқаушылардың қатысуымен тұрақты түрде ашық отырыстар өткізеді және қазірге дейін өз шешімдерін жедел түрде жариялап келеді.. Осы уақытқа дейін ОСК ДИАҚБ СБМ бақылаған сессияларда өз шешімдерін пікірталассыз бірауыздан бекітті. ОСК жанында мүгедектігі бар адамдардың сайлау құқықтары жөніндегі жұмыс топтары ұлттық және облыстық деңгейде жұмыс істейді. ЕҚЫҰ ДИАҚБ СБМ-ның көптеген сұхбаттасушылары сайлау әкімшілігінің техникалық әлеуетіне сенім білдірді, ал кейбір сұхбаттасушылар тағайындау ережелері мен кандидаттарды ұсыну процесінің ашық еместігіне байланысты төменгі деңгейдегі комиссиялардың бұрмаланбаушылығы мен тәуелсіздігіне қатысты алаңдаушылық білдірді.

ДИАҚБ Сайлауды бақылау жөніндегі миссия Бет: 2 Қазақстан Республикасы, Мерзімінен бұрын парламенттік сайлау, 23 тамыз 2026 Аралық есеп (10 шілде–3 тамыз 2026) • Сот әрекетке қабілетсіз деп тапқан немесе қылмыстың ауырлығына қарамастан бас бостандығынан айыру орындарында жазасын өтеп жатқан адамдарды қоспағанда, 18 жастан асқан азаматтар дауыс беруге құқылы. Сайлаушыларды тіркеу пассивті түрде өтіп жатыр және ол тұрақты тұрғылықты жері бойынша жүргізіледі. Бұл деректерді жергілікті әкімшілік үнемі жаңартып отырады. Сайлаушылардың ұлттық тізілімін ОСК жүргізеді және бүгінгі күнге дейін оған 12,6 миллионға жуық сайлаушы кіреді. ЕҚЫҰ ДИАҚБ СБМ сұхбаттасушыларының көбі сайлаушылар тізілімі мен сайлаушылар тізімінің дәлдігіне сенім білдірді. Сайлаушылар, егер олар тиісті сайлау учаскесінің аумағында тұратынын дәлелдесе, сайлау күні соттық немесе әкімшілік бақылаусыз қосымша сайлаушылар тізіміне енгізілуі мүмкін. Алайда ДИАҚБ бұл тәжірибені шектеу керек екенін бұрыңғы ұсынымдарында жазған. • Сайлау алдында кемінде 10 жыл Қазақстанда тұратын, жасы 25-ке толған азаматтар кандидат ретінде түсе алады; қылмыс түріне қарамастан соттылығы жойылмаған немесе алынбаған адамдар сайлауға қатыса алмайды. 2026 жылғы түзетулерден кейін кандидаттар тек тіркелген саяси партиялар тарапынан ғана ұсынылуы мүмкін. Кандидаттар енді тәуелсіз түрде қатыса алмайды, бұл өзгерісті ЕҚЫҰ ДИАҚБ СБМ-ның кейбір сұхбаттасушылары оң бағаласа, басқа сұхбаттасушылардың көбі оны сынға алды. ОСК барлық жеті қызмет атқаратын партияның кандидаттар тізімін тіркеді, онда 545 кандидат бар, оның ішінде 172 әйел (31,5 пайыз) және әйелдер, жастар және мүгедектігі бар адамдар үшін жиынтық квота аясында 43,9 пайызды құрады. • Науқан барлық қатысушылар үшін қатаң белгіленген ережелер және теріс қылықтар үшін санкциялар арқылы қатаң реттеледі. Науқан 23 шілдеден 21 тамызға дейін өтеді. Ол тікелей кездесулер мен онлайн желідегі белсенділік арқылы екінші аптада қарқын алды. Жаңадан құрылған «Әділет» партиясы науқанда басымдыққа ие болып келеді. Барлық партиялар Президенттің саясатын қолдайды, ал ЕҚЫҰ ДИАҚБ СБМ-ның кейбір сұхбаттасушылары нақты оппозициялық партиялардың және тәуелсіз кандидаттардың болмауы саяси қатысу мен плюрализмді азайтатынын атап өтті. ЕҚЫҰ ДИАҚБ СБМ сұхбаттасушылары өзгеше пікір білдірушілерге қысым жасау олардың өзін-өзі цензуралауына әкелгенін айтты. • Әлеуметтік желілер саяси пікірталастар, науқан және сайлаушыларды тарту үшін кеңінен қолданылады. Мәдениет және ақпарат министрлігі (МАМ) онлайн кеңістікті, соның ішінде ықтимал сайлау заңнамасын бұзушылықтарды бақылайды. Қазақстан киберқауіпсіздік архитектурасын дамытты. Онда жалған ақпарат пен шетелдік араласуға қарсы тұру механизмдері негізінен орталықтандырылған. Билік ұлттық қауіпсіздік пен сайлаудың тұтастығын қорғау үшін ірі онлайн платформалармен ынтымақтастықты кеңейтті. ЕҚЫҰ ДИАҚБ СБМ-ның кейбір сұхбаттасушылары онлайн- контентке қатысты кеңінен тұжырымдалған шектеулер және олардың орындалуы, соның ішінде контентті жаппай жою саяси пікірлер мен сыни дауыстарды басуға ықпал етуі мүмкін деген алаңдаушылықтарын білдірді. Сайлау кампаниясы кезінде маңызды онлайн контенттерді өшіру жағдайлары жалғасты. ЕҚЫҰ ДИАҚБ СБМ онлайн кампанияларды бақылап отыр. • Әйелдер саяси және қоғамдық өмірде әлі де жеткілікті түрде өкілдік етпейді: бұрынғы парламенттің төменгі палатасындағы 98 орынның 18-ін (18 пайыз) және 25 үкіметтік лауазымның 3-ін (12 пайыз) әйел иеленді; 20 облыс әкімінің ешқайсысы әйел адам емес. Барлық саяси партиялар әйелдер қанатын құрды, бірақ жұмыс істеп тұрған жеті саяси партияның тек біреуін ғана әйел басқарады. • Сайлау кампаниясын қаржыландыру ережелеріне 2026 жылы түзетулер енгізіліп, жарналар мен шығыстардың шекті мөлшерлері ұлғайтылды. Науқан шаралары тек саяси партиялардың сайлау қорларынан, партиялардың өз қаражаты, кандидаттардың, азаматтардың және заңды

ДИАҚБ Сайлауды бақылау жөніндегі миссия Бет: 3 Қазақстан Республикасы, Мерзімінен бұрын парламенттік сайлау, 23 тамыз 2026 Аралық есеп (10 шілде–3 тамыз 2026) тұлғалардың ақшалай жарналары есебінен қаржыландырылуы мүмкін. Шетелдік қаржыландыруға және заттай жарналарға тыйым салынған. ОСК сайлау кампаниясын қаржыландыруды қадағалауға жауапты және екі рет - кампания барысында, сондай-ақ сайлаудан кейін - сайлауды қаржыландыру туралы шолуларды жариялайды. • БАҚ нарығы тікелей меншік пен айқын емес субсидиялар арқылы мемлекет бақылауында, бұл көптеген БАҚ-тың болуына қарамастан плюрализмді шектейді. Шынайы қоғамдық қызмет көрсететін телерадио хабар тарату жоқ; медиа нарықты МАМ реттейді. Құқықтық шеңбер, соның ішінде ботаниға қамау, мемлекеттік қызметкерлерді қорлауды қылмысқа теңестіру және жалған ақпаратты әдейі тарату, сондай-ақ оны жүзеге асыру конституциялық кепілдіктерге қарамастан сөз бостандығын шектейді. Баспасөз бостандығына қатысты бірнеше халықаралық ұйымдар тарапынан бірнеше мәрте көтерілген ұзақ мерзімді алаңдаушылықтар әлі де сақталуда, соның ішінде редакциялық мазмұнға мемлекеттік ықпал, тәуелсіз журналистерді қамауға алу мен оларға қысым көрсету, стратегиялық сот істері (SLAPP), онлайн мазмұнды алып тастау және журналистерді аккредиттеу кезіндегі кешігулер туралы нақты атап көрсетілген мәселелер бар. Сайлау науқаны кезінде БАҚ барлық үміткерлерді объективті және тең дәрежеде қамтуды қамтамасыз етуі тиіс. Тегін эфирлік уақыт немесе баспа беті жоқ, бірақ саяси партиялар Орталық сайлау комиссиясына өздерінің хабар тарату жоспарлары мен жарнама ақысы туралы хабарлаған 757 БАҚ және онлайн платформалар пайдаланушыларынан оларды сатып ала алады. • Азаматтар, саяси партиялар және басқа да сайлау субъектілері сайлау комиссияларына, соттарға немесе прокуратура органдарына құқықтық қорғауды талап ете алады. Заңда сайлау даулары бойынша жеделдетілген мерзімдер белгіленген. ОСК мәліметінше, ОСК- ға немесе АСК-ға шағымдар мен өтініштер түскен жоқ. Жергілікті соттарға партияішілік даулар бойынша берілген екі азаматтық талап-арыздың бірі қанағаттандырылмады, екіншісі сот шешімін күтуде. Прокуратура науқан ережелерін бұзғаны үшін бірнеше айыппұл салынғанын хабарлады. ЕҚЫҰ ДИАҚБ СБМ-ның кейбір сұхбаттасушылары саяси сипаттағы істерде сот жүйесінің бейтараптығына алаңдаушылық білдірді. • Заң ұлттық және халықаралық сайлауды бақылауды қарастырады. ЕҚЫҰ ДИАҚБ СБМ-ның кейбір сұхбаттасушылары тәуелсіз азаматтық бақылау кеңістігінің тарылып бара жатқанына алаңдаушылық білдірді және бұл жағдай АҚҰ-лардың сайлауды бақылауға қатысу ниетінің төмендеуіне әкеп соқты. Нақтырақ айтқанда 2026 жылғы түзетулерге қатысты құқықтық белгісіздікті, бірлесу бостандығына қойылатын шектеулерді, шектеулі қаржыландыруды және әкімшілік қысымды атап өтті. Соған қарамастан, Дегенмен, бірнеше ұйым аккредиттелді және сайлау күнін бақылауды жоспарлап отыр. II. КІРІСПЕ 23 тамыз 2026 жылғы мерзімінен бұрын парламенттік сайлауды бақылау шақыруына сәйкес және өзінің мандатына орай, ЕҚЫҰ Демократиялық институттар және адам құқықтары жөніндегі бюросы (ДИАҚБ) 10 шілдеде Қазақстанға Сайлауды бақылау миссиясын (СБМ) жіберді. 1 Елші Винсент Пикет бастаған миссия Астанада орналасқан 12 мүшеден тұратын негізгі топтан және 18 шілдеден бастап елдің 11 өңіріне орналастырылған 22 ұзақ мерзімді байқаушыдан (ҰМБ) тұрады. Миссия мүшелері ЕҚЫҰ-ға қатысушы 19 мемлекеттен тартылған, ал миссия мүшелерінің 47 пайызын әйелдер құрайды. 1 ДИАҚБ-ның Қазақстан бойынша бұрынғы сайлау есептерін қараңыз.

ДИАҚБ Сайлауды бақылау жөніндегі миссия Бет: 4 Қазақстан Республикасы, Мерзімінен бұрын парламенттік сайлау, 23 тамыз 2026 Аралық есеп (10 шілде–3 тамыз 2026) III. AЛДЫҢҒЫ ТАРИХЫ ЖӘНЕ САЯСИ МӘНМӘТІНІ 23 тамыз 2026 жылғы мерзімінен бұрын парламенттік сайлау 1 шілдеде күшіне енген жаңа Конституция бойынша 15 наурызда өткен референдумнан кейін өтеді, бұл бұрынғы екіпалаталы парламенттің таратылуына және Президенттің мерзімінен бұрын парламенттік сайлау жариялауына әкелді 2 . Конституциялық реформаны мемлекеттік басқаруды жаңғырту және оңтайландыру мақсатында 2025 жылы Президент Қасым-Жомарт Тоқаев бастаған болатын. 3 Конституция институционалдық құрылымды айтарлықтай өзгертті, екіпалаталы парламентті бірпалаталы Құрылтайға ауыстырды, тәуелсіз парламенттік кандидаттарды жойды, жаңа консультативтік Халық Кеңесін құрды, 4 вице- президент лауазымын қайта енгізді, 5 сонымен бірге Президенттің өкілеттіктерін кеңейтті. 6 Конституция Президенттің бір, жаңартылмайтын жеті жылдық мандатын сақтап қалд ы. Референдумнан кейін Конституциялық сот қазіргі лауазымды тұлғаның қайта сайлануға қатысуға құқығы бар деген түсіндірме шығарды. 7 ЕҚЫҰ ДИАҚБ СБМ-ның кейбір әңгімелесушілері Конституцияны қабылдау үдерісін сыни тұрғыдан бағалап, оның жедел тәртіппен жүргізілгенін және қоғамдық қатысуға мүмкіндіктер шектеулі болғанын атап өтті 8 .. ЕҚЫҰ ДИАҚБ СБМ-ның саяси партиялардан қатысқан кейбір сұхбаттасушылары күшті партиялық мандаттары бар жаңа бірпалаталы парламент заңнамалық процесті жақсартады деп санады, ал басқалары оны шынайы саяси қатысу мен бұқаралық өкілдіктің жоқтығы үшін сынға алды. Саяси кеңістікте қазіргі Президент басымдыққа ие. Сайлау алдындағы жағдай Президенттің саясатына жәрдемдесуді мақсат тұтқан «Әділет» жаңа саяси партиясының тіркелуімен және оның көп ұзамай сол кездегі билік басындағы «Аманат» партиясымен бірігуімен айқындалды. Бұл жаңа партияны алдағы сайлауда басты кандидатқа айналдырды, ал «Аманат» тарату процесін бастан 2 Орталық сайлау комиссиясы 15 наурыздағы референдумға қатысқан шамамен 73 пайыз сайлаушының 87 пайыздан астамы оны қолдағанын хабарлады. 3 Конституциялық реформа 2022 жылғы реформаны жалғастыру мақсатында ұсынылды, бұл реформа сонымен қатар конституциялық референдумды және мерзімінен бұрын президенттік сайлауды (екеуі де 2022 жылы өткен) және мерзімінен бұрын парламенттік сайлауды (2023 жылы) қамтыған болатын. 4 Халық Кеңесі – заңнамалық бастама құқығы бар консультативтік-кеңесші орган болып табылады, ол Президент тағайындайтын 126 мүшеден тұрады, оның ішінде этномәдени бірлестіктердің, қоғамдық бірлестіктердің және басқа да коммерциялық емес ұйымдардың, жергілікті өкілді органдардың (мәслихаттардың) және қоғамдық кеңестердің атынан 42 мүше өкілдік етеді. 5 Президент Вице-президентті тағайындайды (Құрылтайдың келісімімен) және қызметінен босатады, лауазымды тұлғаның өкілеттіктерін белгілейді, ол мемлекеттік органдарда президенттік өкілдік етеді және Президент өкілеттігін қабылдау кезінде бірінші болып табылады. 6 Бұған институционалдық тағайындаулар бойынша өкілеттіктердің кеңеюі, қайталанған келіспеушіліктерден кейін, соның ішінде Құрылтай Төрағасының кандидатурасы бойынша Парламентті тарату, Парламент таратылған және жаңа Парламент сайланған аралықтағы біржақты уақытша заңнамалық өкілеттіктер, мемлекеттік аппаратқа биліктің күшейтілуі кіреді. Конституция сонымен қатар мұрагерлік ережелері мен жоғары конституциялық лауазымдарға тағайындау тартібін қайта қарады. 7 Президенттің өтініші бойынша қабылданған Конституциялық Соттың 2026 жылғы 7 шілдедегі № 89 Нормативтік қаулысы К – 3, 83.1 және 84.3- баптарына түсініктеме беріп, лауазымдарға сайлануға немесе тағайындалуға қойылатын шектеулер тек 2026 жылғы Конституция бойынша бастау алған жағдайларға ғана қолданылатынын түсіндірді; тиісінше, 1995 жылғы Конституция кезінде өтелген мерзімдер кайта тағайындау шектеулерінің аясына кірмейді және мұндай лауазымдарды 2026 жылғы Конституция күшіне енгенге дейін атқарған тұлғалар қайта сайлана немесе тағайындала алады. 2026 жылғы 15 наурызда Президент келесі президенттік сайлау 1995 жылғы Конституцияда қарастырылғандай 2029 жылы өтетінін мәлімдеді. 8 Президент, бірнеше саясаткер және [жаңа Конституцияны жобалау үшін құрылған] жұмыс тобының мүшелері халықтың кең ауқымды түбегейлі өзгерістерге деген талап-тілегі іс жүзінде жаңа Конституцияға әкелді деп мәлімдеді; ол шамамен 2 000 қоғамдық өтініш пен ұсыныстарға негізделгені хабарланды. Конституция азаматтардың конституциялық қайта қарау жөніндегі тікелей бастамасын (91-бап) көздей қоймаса да, 1999 жылғы Республикалық референдум туралы заң елдің барлық әкімшілік бірліктерінде кемінде 200 000 дауыс берушінің қолдауымен мұндай бастамаға рұқсат береді, ол күрделі тіркеу, қол жинау және тапсыру рәсімдеріне (Заңның 11 –17-баптары) бағынады және президент оны референдумға жібереді.

ДИАҚБ Сайлауды бақылау жөніндегі миссия Бет: 5 Қазақстан Республикасы, Мерзімінен бұрын парламенттік сайлау, 23 тамыз 2026 Аралық есеп (10 шілде–3 тамыз 2026) кешіп отыр. 9 Тағы бір маңызды оқиға – сайлау жарияланар алдында үш саяси партияның басшылығында күтпеген өзгерістер болды. 10 19 наурыз 2023 жылы өткен соңғы мерзімінен бұрын парламенттік сайлаудан кейін бұрынғы Мәжіліске алты партия кірді: «Аманат» 62 орын, «Ауыл» 8 орын, «Ақ жол» және «Respublica» әрқайсысы 6 орыннан, Қазақстан Халық Партиясы (ҚХП) 5 орын және Жалпыұлттық социал - демократиялық партия (ЖСДП) 4 орын алды. Жеті орынды бір мандатты округтер бойынша түскен тәуелсіз кандидаттар жеңіп алды. Әйелдер саяси және қоғамдық өмірде әлі де жеткілікті түрде өкілдік етпейді: бұрынғы Мәжілістегі 98 орынның 18- ін (18 пайыз) және 25 үкіметтік лауазымның 3-ін (12 пайыз) әйелдер иеленді; 20 облыс әкімінің (өңір басшыларының) ешқайсысы әйел адам емес. Барлық саяси партиялар әйелдер құрылымдарын құрған, бірақ тек «Ақ жол» партиясын әйел адам басқарып отыр. БҰҰ Әйелдерге қатысты басмырлықтың барлық нысандарын жою жөніндегі комитеті шешім қабылдау деңгейіндегі лауазымдарда әйелдер өкілдігінің төмендігіне, сондай-ақ әйелдердің саяси және қоғамдық өмірге қатысуына кедергі келтіретін басмырлық гендерлік стереотиптерге алаңдаушылық білдірді. 11 Азаматтардың саяси өмірге, оның ішінде бірлесудің, бейбіт жиналыстардың және пікір білдірудің негізгі бостандықтары арқылы қатысу мүмкіндігі шектеулі, осы салалардағы ЕҚЫҰ ДИАҚБ-ның бұрынғы ұсынымдары әлі де орындалуды талап етеді. 12 ЕҚЫҰ ДИАҚБ СБМ-ның көптеген сұхбаттасушылары 2023 жылдан бері негізгі бостандықтар мен заңның үстемдігіне деген құрмет айтарлықтай нашарлағанын мәлімдеді, өйткені бірде-бір шынайы оппозициялық партия тіркелмеген, тәуелсіз азаматтық қоғам ұйымдары, әсіресе шетелдік қаржыландыруы бар ұйымдар қысымға, стигматизацияға және өз қаражаттарына қол жеткізудегі мәселелерге тап болады. Қазақстан – 120-дан астам этникалық топтар тұратын көпұлтты мемлекет. Халықтың басым бөлігін этникалық қазақтар құрайды, ал этникалық орыстар ең ірі ұлттық азшылық болып табылады. 13 Басқа азшылық топтарға өзбектер, украиндар, ұйғырлар, немістер және татарлар кіреді. Заңнамада этникалық азшылықтардың өкілдігін жеңілдететін нақты шаралар қарастырылмаған және этникалық негіздегі саяси партияларға тыйым салынады. IV. НОРМАТИВТІК -ҚҰҚЫҚТЫҚ БАЗА ЖӘНЕ САЙЛАУ ЖҮЙЕСІ Парламенттік сайлау негізінен 2026 жылғы Конституция, 1995 жылғы Сайлау туралы конституциялық заң (соңғы рет 2026 жылғы маусымда енгізілген түзетулермен, бұдан әрі – Сайлау 9 «Әділет» партиясын 5 мамырға дейін Президент Әкімшілігінің Басшысы болған Айбек Дәдебай басқарады; оның көптеген мүшелері жаңа Конституцияның жобасын әзірлеуге қатысты. 10 «Ақ жол», «Ауыл» және Жалпыұлттық социал-демократиялық партиясы тиісінше 13, 23 және 26 маусымда өз басшылықтарының ауысқанын хабарлады. 11 БҰҰ-ның Әйелдерге қатысты басмырлықтың барлық нысандарын жою жөніндегі комитетінің Қазақстанның бесінші мерзімді есебі бойынша 2025 жылғы қорытынды ескертпелерінің 29 және 30- абзацтарын қараңыз. 12 2025 жылы БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі кеңесінің Қазақстан бойынша Әмбебап мерзімді шолуында бірлесу, бейбіт жиындар, сөз және БАҚ бостандықтарына қатысты алаңдаушылық билдірілді. 2025 жылғы бірлескен хабарламада Б мен соттауға, сондай-ақ қылмыстық жауапкершілікке тартудың, ұстаудың, бақылаудың және басқа да санкциялардың жүйелі сипатына терең алаңдаушылық білдірді. Сонымен қатар, Адам құқықтары мен Құқықтық үстемдікті сақтау жөніндегі Қазақстан халықаралық бюросы мен Адам құқықтары жөніндегі халықаралық серіктестіктің азаматтық қоғам ұйымдарын стигматизациялау, сөз бостандығын, бейбіт жиындарды шектеу, белсенділер мен журналистерді қудалау туралы мәлімдемесін қараңыз. ДИАҚБ-ның Қазақстандағы сайлауға қатысты барлық ұсынымдарын қараңыз. 13 Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросының мәліметтері бойынша, бұл көрсеткіштер тиісінше 71,3 және 14,6 пайызды құрайды.

ДИАҚБ Сайлауды бақылау жөніндегі миссия Бет: 6 Қазақстан Республикасы, Мерзімінен бұрын парламенттік сайлау, 23 тамыз 2026 Аралық есеп (10 шілде–3 тамыз 2026) туралы заң) және 2026 жылғы Құрылтай туралы заң арқылы реттеледі. 14 Құқықтық база Орталық сайлау комиссиясының (ОСК) нормативтік актілерімен толықтырылды. 15 Қазақстан демократиялық сайлауға қатысты негізгі халықаралық және өңірлік құжаттардың қатысушысы болып табылады. Мамыр айының соңында жаңа конституциялық ережелерді дамытатын және біріктіретін алты конституциялық заң пакеті, соның ішінде Сайлау туралы заңға түзетулер қабылданды, 16 ал 11 маусымда басқа заңдарды, соның ішінде сайлауға қатысты заңдарды үйлестіретін заңнамалық түзетулер жиынтығы қабылданды. 17 Сайлау кампаниясы кезінде, 12 тамызда, Жеке тұлғалар мен саяси партиялар үшін сайлауға қатысты құқық бұзушылықтар үшін санкцияларды кеңейтейтін 2026 жылғы маусымдағы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекске түзетулер күшіне енеді. 18 ЕҚЫҰ ДИАҚБ СБМ-ның кейбір сұхбаттасушыларының айтуынша, конституциялық заңдар мен түзетулер шектелген ашықтық жағдайында немесе ашықтықсыз немесе қоғамдық талқылаусыз дерлік жеделдетілген түрде әзірленген. 19 Парламент негізгі конституциялық заңдар мен түзетулердің үлкен пакетін екі апта ішінде қарап шықты. 20 Кейбір ережелердің, соның ішінде шетелдік қаржыландыру туралы ережелердің кең тұжырымдалуы қоғамның түсіндіруге сұраныстарын тудырды, сайлауға дайындық барысында тиісті билік органдарының түсіндіру тәсілдері өзгерді. 21 Сайлау туралы заңға енгізілген түзетулер парламенттік сайлау үшін пропорционалды сайлау жүйесін енгізіп, жаңа бірпалаталы заң шығарушы органды құру бойынша құқықтық ережелерді реттеді, кандидаттарға қойылатын талаптарды кеңейтті, кандидаттарды ұсыну тәртібін және сайлау алды науқанның кейбір ережелерін қайта қарады, сайлау комиссияларын тағайындаудың жаңа механизмдерін және олардың мүшелеріне қойылатын талаптарды белгіледі, заттай жарналарға 14 Сайлауға қатысты заңнамаға, басқалармен қатар, 2002 жылғы «Саяси партиялар туралы» Заң, 2020 жылғы «Бейбіт жиындар туралы» Заң, 2014 жылғы Қылмыстық кодекс, 2014 жылғы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекс, 2020 жылғы Әкімшілік рәсімдік-процестік кодекс, 2024 жылғы «Масс-медиа туралы» Заң және БАҚ-қа қатысты басқа да заңдар кіреді. 15 ОСК ережелері, қағидалары мен шешімдері заңнамалық өзгерістерге сәйкестендіру үшін соңғы рет 2026 жылы түзетілді. 16 Алты конституциялық заңнан тұратын пакет, соның ішінде «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Құрылтай және оның депутаттарының мәртебесі туралы», «Қазақстан Халық Кеңесі туралы», «Қазақстан Республикасы Астанасының мәртебесі туралы» және «Қазақстан Республикасының әкімшілік-аумақтық құрылысы туралы» Заңдар мен Сайлау туралы Заңға өзгерістер (№ 305- VIII Заң) 20 мамырда Парламенттің қос палатасының бірлескен отырысында қабылданып, 5 маусымда күшіне енгізілді. 17 Еуропа Кеңесінің Демократия үшін құқық арқылы Еуропалық комиссиясының (Венеция комиссиясы) 2002 жылғы Сайлау мәселелеріндегі тиісті практика кодексінің ( Венеция комиссиясының Сайлау заңнамасының тұрақтылығы туралы 2024 жылғы Қайта қаралған түсіндірме мәлімдемесін қ 18 Бұған, басқалармен қатар, әлеуметтік желілердің жеке пайдаланушыларының ОСК-ға ақылы науқан мазмұны туралы ақпаратты ұсынбағаны үшін, барлық сайлау субъектілері үшін үгіт жүргізудің тең шарттары мен қолжетімділігін қамтамасыз етпегені үшін, қоғамдық пікір сауалнамаларын жариялағаны үшін жауапкершілігі; сондай-ақ саяси партиялардың сайлау науқанын сайлау қорларынан тыс қаржыландырғаны үшін жауапкершілігі кіреді. 19 Әділет министрлігі (ӘМ) үкіметтік заң жобалары қоғамдық талқылау үшін онлайн режимінде жарияланатынын және тиісті жобаларға санаулы ғана түсініктемелер түскенін хабарлады, ал Президент бастамашылық еткен заңнама міндетті қоғамдық талқылауға жатпайды, сондықтан мұндай талқылаулар жүргізілген жоқ. ОСК Сайлау туралы заңға енгізілетін түзетулер Үкіметтің 2025 жылға арналған заңнамалық жұмыстар жоспарында (27 желтоқсандағы № 1132 қаулы) қарастырылғанын, оны Ұлттық экономика министрлігі әзірлегенін және 2025 жылғы 15 қаңтар мен 5 ақпан аралығында талқылау үшін жарияланғанын хабарлады. 20 Конституциялық заң жобаларының тұжырымдамасы 8 мамырда Парламенттің бірлескен отырысында мақұлданды, ал заң жобаларын екінші оқылымға дайындау үшін 20 мамырда бірлескен парламенттік комиссиялар құрылды. Барлық алты конституциялық заңның дайындалуы туралы ақпарат біркелкі қолжетімді емес. Парламенттік жұмыс топтарының құрамына, Регламентте рұқсат етілгеніне қарамастан, сарапшылар қауымдастығының немесе тәуелсіз азаматтық қоғамның мүшелері кірген жоқ. 21 Сайлауды бақылау бөлімін қараңыз.

ДИАҚБ Сайлауды бақылау жөніндегі миссия Бет: 7 Қазақстан Республикасы, Мерзімінен бұрын парламенттік сайлау, 23 тамыз 2026 Аралық есеп (10 шілде–3 тамыз 2026) тыйым салды, сайлау кампаниясының шығыстар шегін ұлғайтты және шетелдік қаржыландыруға салынған тыйымды кеңейтті. Конституцияға сәйкес, Құрылтайдың 145 депутаты бес жылға пропорционалды өкілдік жүйесі бойынша бүкіл ел бойынша біртұтас сайлау округінде жабық тізімдер арқылы тікелей сайланады, дауыс берудің 5 пайыздық жарамды дауыс шегі бар. Заңнамалық база саяси партияларға кандидаттарды ұсыну, орындарды бөлу және Құрылтайдағы мандаттарды жүзеге асыру бойынша кең ауқымды еркіндік береді. ЕҚЫҰ ДИАҚБ СБМ-ның кейбір әңгімелесушілері бұл еркіндік шынайы саяси қатысуға кері әсер етуі мүмкін деп алаңдайды. 22 . Конституциялық қайта қараудан кейін парламенттік сайлау жүйесінде көпшілік дауыс беру компоненті жойылды. Сондай-ақ тәуелсіз кандидаттарға арналған ешқандай норма қайта енгізілген жоқ. Халықаралық стандарттар мен ДИАҚБ-нің бұрынғы ұсыныстарына сәйкес, кандидаттарға тәуелсіз түрде сайлауға түсу мүмкіндігі берілуі тиіс . 23 V. САЙЛАУДЫ ӨТКІЗУ ЖӨНІНДЕГІ ОРГАНДАР Парламенттік сайлауды ОСК, 20 облыстық Аумақтық сайлау комиссиялары (АСК), 227 аудандық және қалалық АСК және 10 424 Учаскелік сайлау комиссиялары (УСК), соның ішінде 644 арнайы сайлау учаскесі (оның 79-ы шетелде) иерархиялық түрде басқарады. ОСК және АСК жеті мүшеден тұрады, УСК мүшелерінің саны бестен тоғызға дейін өзгереді. 24 22 шілдедегі жағдай бойынша, төменгі деңгейдегі сайлау әкімшілігі 71 275 мүшеден тұрды, олардың 69,4 пайызы — әйел адамдар. 25 Сайлау комиссиясының барлық мүшелері бес жылдық мерзімге тағайындалады. Жеті мүшеден тұратын ОСК-ны Президент және бұрынғы парламенттің екі палатасы тағайындады және оның құрамына екі әйел адам кіреді. Тағайындау тәртібі Құрылтай сайлауынан кейін өзгереді: Президент ОСК-ның бүкіл құрамын Құрылтайдың мақұлдауымен тағайындайды, ал Төрағаның кандидатурасы Президентпен тағайндалады, қызметінен босатылады және оның өкілеттік мерзімі заңнамамен белгіленбеген. АСК және УСК мүшелерін тиісті жергілікті өкілді органдар (Мәслихаттар) тіркелген саяси партиялардың ұсыныстары негізінде сайлайды, әрбір партия комиссияға бір мүшеден ұсынады, кері жағдайда Мәслихаттар қоғамдық ұйымдардың немесе жоғары тұрған сайлау комиссияларының ұсыныстары бойынша тағайындайды. 26 Барлық облыстық АСК мүшелері және аудандық пен қалалық АСК басшылығы кәсіби, тұрақты негізде жұмыс істейді. 27 ЕҚЫҰ ДИАҚБ СБМ-ның кейбір сұхбаттасушылары тағайындау ережелеріне және кандидаттарды ұсынудағы ашықтықтың жоқтығына байланысты төменгі деңгейдегі комиссиялардың бейтараптығы мен тәуелсіздігіне алаңдаушылық білдірді. 22 Құқықтық база «мандаттың тұтастығы» ережесін сақтайды: Құрылтай мүшелері өздері сайланған саяси партиядағы мүшелігін тоқтатқан жағдайда автоматты түрде өз орындарынан айырылады. Кандидаттар тізіміндегі кандидаттар арасында мандаттарды бөлу ережелері жоқ; саяси партиялар кандидаттарды кандидаттардың тізімге орналасуын немесе басқа критерийлерді ескермей өз қалауы бойынша таңдай алады, бірақ әйелдер, мүгедектігі бар адамдар және жастар үшін 30 пайыздық квотаның сақталуын қамтамасыз етуі тиіс. 23 1966 жылғы Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пакттың (АСҚХП) 25-бабын және 1990 жылғы ЕҚЫҰ Копенгаген құжатының 7 -тармағын қараңыз. 24 Ускелер (Учаскелік сайлау комиссиялары) сайлаушылар саны 2 000-ға дейінгі сайлау учаскелерінде мүшелер саны 5-тен 7-ге дейін, ал ірі сайлау учаскелерінде 7-ден 9-ға дейін. 25 Қазіргі уақытта 1 729 адам АСК мүшесі және 69 546 адам УСК мүшесі болып табылады. Сайлау комиссияларының құрамында мүгедектігі бар адамдардың немесе ұлттық азшылық өкілдерінің өкілдігі туралы мәліметтер жоқ. 26 ОСК мәліметтері бойынша, комиссия мүшелерінің 65,3 пайызын саяси партиялар, 32,2 пайызын қоғамдық бірлестіктер ұсынған, ал 2,5 пайызы жоғары тұрған сайлау комиссиялары тарапынан ұсынылған. 27 Аудандық және қалалық АСК- ның басқа мүшелері пропорционалды түрде ақы төленетін толық емес жұмыс күні режимінде жұмыс істейді.

ДИАҚБ Сайлауды бақылау жөніндегі миссия Бет: 8 Қазақстан Республикасы, Мерзімінен бұрын парламенттік сайлау, 23 тамыз 2026 Аралық есеп (10 шілде–3 тамыз 2026) ОСК нормативтік, қадағалау және дауларды шешу функцияларына ие, ол кандидаттарды тіркейді, сондай-ақ сайлаудың қорытынды нәтижелерін айқындайды және жариялайды. Сайлауға техникалық дайындық кестеге сай жүргізіліп отыр. ЕҚЫҰ ДИАҚБ СБМ сұхбаттасушыларының көбі сайлау әкімшілігінің техникалық әлеуетіне сенім білдірді. ОСК тұрақты отырыстар өткізеді, олар қазақ және орыс тілдерінде тікелей эфирде көрсетіледі және жабық субтитрлерсіз, сурдоаудармамен қатар сүйемелденеді. Қысқа мерзімде онлайн жарияланатын ОСК отырыстарына мүдделі тараптардың көпшілігі, БАҚ және кейбір бақылаушылар қатысады; кейбір отырыстардан кейін баспасөз брифингі өтеді. 1 шілдеден бастап ОСК 32 шешім қабылдады, соның ішінде кандидаттарды тіркеу, процедуралық мәселелер, сондай-ақ мүгедектігі бар адамдардың қатысуын арттыруға бағытталған шешімдер мен негізгі үлгілер бар. 28 Бүгінге дейін ОСК мүшелері барлық шешімдерді бір ауыздан мақұлдады, ДИАҚБ СБМ қатысқан сессияларда ешқандай пікірталас болған жоқ. CEC осы уақытқа дейін өз шешімдерін өз веб-сайтында уақтылы жариялады. АСК өз аумақтарында сайлауды ұйымдастырады, УСК-ларды қадағалайды және оларға қарсы шағымдарды қарайды, партия өкілдерін тіркейді, сондай-ақ аумақтық деңгейдегі нәтижелерді жинақтап, береді. ЕҚЫҰ ДИАҚБ СБМ ұзақ мерзімді бақылаушылары (ҰМБ) облыстық және аудандық АСК екеуі де өз қызметін белгіленген жоспар бойынша жүргізіп жатқанын хабарлады. Қазіргі уақытта АСК партия өкілдерін тіркеумен және төменгі деңгейдегі комиссияларды оқытумен айналысып жатыр . ДИАҚБ СБМ кейбір байқаушылары АСК сессияларды алдын ала жүйелі түрбе хабарламай, жағдайға қарай өткізгенін атап өтті. УСК-тер сайлаушылар тізімін тексеруге, сайлаушыларды ақпараттандыруға, дауыс беруді және жылжымалы дауыс беру мүмкіндігін ұйымдастыруға, дауыстарды санауға, нәтижелер хаттамаларын толтыруға және сайлау күніндегі шағымдарды бірінші инстанцияда қарауға жауапты. Сайлау учаскелерінің шекаралары мен орналасқан жерлері 16 шілдеде жарияланғаннан бері учаскелік сайлау комиссияларының мүшелері сайлау күніне дайындық жұмыстарын жүргізіп жатыр. 2 тамызда әкімдіктер сайлаушылар тізімін берген кезде, УСК-тер дербес шақыру қағаздарын тарата отырып, сайлаушыларды ақпараттандыру науқанын бастады. ОСК, АСК және УСК-тер 71 000- нан астам сайлау комиссиясының мүшесі үшін жаңа ережелер бойынша бүкіл ел бойынша каскадтық оқыту мен тестілеу жүргізіп жатыр, соның ішінде мүгедектігі бар сайлаушылармен қарым-қатынас жасау туралы бейнекурс қамтылған, және бұл оқыту саяси партиялар, бақылаушылар мен бұқаралық ақпарат құралдарын да қамтиды. 29 Сонымен қатар, сайлау күні, сайлаушыларды тіркеу, бірінші рет дауыс беретін сайлаушыларға арналған және Дауыс беруден бас тарту туралы куәліктері (ДББК) кең ауқымды сайлаушыларды ақпараттандыру науқаны жүргізіліп жатыр. Ақпараттық науқан қазақ және орыс тілдерінде ОСК сайты мен Telegram желісі, бұқаралық ақпарат құралдарының барлық түрлері (ұлттық және облыстық), сыртқы жарнама және ұлттық әрі жергілікті Жастар сайлаушылар клубтары арқылы жастарға бағытталған іс- шаралар түрінде жүргізіледі. ОСК мен облыстық АСК-тер мүгедектігі бар адамдардың сайлау құқықтары бойынша жұмыс топтарын басқарады, оған мамандандырылған азаматтық қоғам ұйымдары (АҚҰ) тартылған, бұл 28 ОСК-ның 2026 жылғы 14 шілдедегі № 33/62 қаулысы саяси партияларға сайлау науқанына мүгедектігі бар адамдарды тарту қажеттілігін ескеруді ұсынды және жергілікті атқарушы органдарға сайлау учаскелерінің қолжетімділігін қамтамасыз етуді (ОСК-ның 2012 жылғы № 21/183 нұсқаулығы мен 2018 жылғы № 24/217 ұсынымдарын қ -мен және мүгедектігі бар адамдардың құқықтарын қорғайтын ұйымдармен бірлесіп бақылауды тапсырды. 29 ДИАҚБ СБМ теориялық презентацияларды сценарийлік жаттығулармен және білімді тексерумен ұштастыратын тренингтерді бақылады.

ДИАҚБ Сайлауды бақылау жөніндегі миссия Бет: 9 Қазақстан Республикасы, Мерзімінен бұрын парламенттік сайлау, 23 тамыз 2026 Аралық есеп (10 шілде–3 тамыз 2026) топтар 3 тамыздан бастап қолжетімділікті бақылайды. 30 ОСК сайлау учаскелерінің 98 пайызы мүгедектігі бар сайлаушылар үшін қолжетімді екенін және жергілікті билік органдары мүгедектігі бар сайлаушыларға өтініш бойынша сайлау учаскелеріне дейін көлік ұсынатынын хабарлады. 31 VI. САЙЛАУШЫЛАРДЫ ТІРКЕУ Сайлау күні жасы кемінде 18-ге толған азаматтар дауыс беруге құқылы. Сот әрекетке қабілетсіз деп тапқандар, соның ішінде зияткерлік немесе психоәлеуметтік мүгедектігі негізінде, сондай-ақ қылмыстың ауырлығына қарамастан, бас бостандығынан айыру орнында жазасын өтеп жатқандар сайлау құқығынан айырылған. Бұл халықаралық стандарттарға, ЕҚЫҰ міндеттемелеріне және ДИАҚБ-ның бұрынғы ұсынымдарына қайшы келеді. 32 Сайлаушыларды тіркеу пассивті түрде және тұрақты тұрғылықты жеріне негізделген. 2 тамыздағы жағдай бойынша сайлаушылар тізілімінде 12 605 788 сайлаушы тіркелген. Әкімдіктер сайлаушылар туралы мәліметтерді тексеріліп, АСК-терге жылына екі рет ұсынады; содан кейін бұл мәліметтер ОСК жүргізетін Сайлаушылардың ұлттық тізіліміне енгізу үшін жоғары деңгейдегі комиссияларға электронды түрде жолданады. Сайлаушылар туралы гендерлік бөліністегі деректер көпшілікке қолжетімді емес. ДИАҚБ СБМ сұхбаттасушыларының көбі сайлаушылар тізілімі мен сайлаушылар тізімдерінің дәлдігіне сенім білдірді. Сайлаушылар тізімін тиісті әкімдіктер халықтың орталық мемлекеттік деректер базасы негізінде жасап, 2 тамызға дейін УСК-терге ұсынды; көпшілік тексеру 7 тамызда УСК-терде және онлайн басталады. 33 Түзетулер енгізу туралы өтініштер сайлау күніне дейін және сайлау күні ұсынылуы мүмкін және оларды тиісті УСК өтініш түскен күні қарауы керек, бұл ретте сот немесе әкімшілік бақылау қарастырылмаған. Сайлаушылар, егер олар учаске шегінде тұратынын дәлелдесе, сот немесе әкімшілік бақылаусыз сайлау күні қосымша сайлаушылар тізіміне енгізілуі мүмкін, бұл ДИАҚБ-ның мұндай практиканы шектеу туралы бұрынғы ұсынымдарына қарамастан орын алып отыр. Сайлау күні өзінің тұрақты тұрғылықты жері бойынша сайлау учаскесінде дауыс бере алмайтын сайлаушылар сайлау күніне дейін 30 күн бұрын уақытша тұратын жері бойынша сайлаушылар тізіміне енгізуге өтініш бере алады. Сайлауға дейін 15 күн ішінде сайлаушылар тұрақты тіркелген елді мекенінен тыс кез келген сайлау учаскесінде дауыс беру үшін Дауыс беруден бас тарту туралы куәліктері (ДББК) талап ете алады. Жылжымалы дауыс беру мүмкіндігі денсаулық жағдайына байланысты және шалғай аудандарда қарастырылған. 34 VII. ПАРТИЯЛАР МЕН КАНДИДАТТАРДЫ ТІРКЕУ Парламент сайлауында кандидат болу құқығы сайлау күніне дейін кемінде 10 жыл бойы Қазақстанда тұратын, жасы 25-ке толған немесе одан асқан сайлаушыларға беріледі. Тұрғылықты 30 ОСК жұмыс тобының 23 мүшесінің 17- сі бүкіл ел бойынша мамандандырылған АҚҰ өкілдері болып табылады. 31 Сайлау учаскелері үлкейткіш әйнектермен, Брайль шрифтінде жазылған бюллетень қалташаларымен, сондай- ақ бюллетень мазмұнын аудиожазба түрінде тыңдау құрылғыларымен жабдықталады. 32 1990 жылғы ЕҚЫҰ Копенгаген құжатының 7.3-тармағында қатысушы мемлекеттердің «кәмелетке толған азаматтар үшін жалпыға бірдей және тең сайлау құқығына кепілдік беретіні» белгіленген. Сонымен қатар, 1996 жылғы АСҚХП-ның 2-бабымен ұштастыра отырып 25- бабын қараңыз. Сонымен бірге, Мүгедектігі бар адамдардың құқықтары туралы конвенцияның (МАҚК) 12 және 29- баптарын және МАҚК-ның 12-бабына № 1 Жалпы ескертпенің 48 -тармағын қараңыз, онда «адамның шешім қабылдау қабілетінің бұзылуы мүгедектігі бар адамдардың сайлау құқығын жүзеге асыруын және сайлану құқығын шектеуге негіз бола алмайды» деп көрсетілген. 33 Сайлаушылар тізімдері УСК-ларға сайлау күніне 20 күн қалғанда беріледі және 5 күннен кешіктірілмей қоғамдық танысу үшін жарияланады. 34 Бұл тиісті УСК-ға сайлау күні сағат 12:00-ден кешіктірмей жазбаша өтініш беру шартымен жүзеге асырылады.

ДИАҚБ Сайлауды бақылау жөніндегі миссия Бет: 10 Қазақстан Республикасы, Мерзімінен бұрын парламенттік сайлау, 23 тамыз 2026 Аралық есеп (10 шілде–3 тамыз 2026) жері бойынша талап халықаралық стандарттарға және ДИАҚБ-ның бұрынғы ұсынымдарына қайшы келеді. 35 Сыбайлас жемқорлық қылмысы үшін кінәлі деп танылғандар және қылмыс түріне қарамастан өтелмеген соттылығы бар адамдар кандидат бола алмайды. 2026 жылғы Сайлау заңына енгізілген түзетулерге сәйкес, кандидаттарды тек тіркелген саяси партиялар өз мүшелері арасынан ұсына алады. Халықаралық стандарттарға және ДИАҚБ-ның бұрынғы ұсыныстарына сәйкес, кандидаттарға тәуелсіз түрде сайлауға түсу мүмкіндігі берілуі тиіс.. 36 ДИАҚБ СБМ-мен сұхбаттасқан саяси партиялардың басым бөлігі бұл өзгерісті оң бағалағанымен, басқа сұхбаттасушылардың көпшілігі оны саяси қатысуды шектеу ретінде сынға алды. ДИАҚБ СБМ кездескен барлық саяси партиялар кандидаттарды таңдауға облыстық филиалдарды қатыстыра отырып, кандидаттар тізімін бекіту үшін партия съездерінің өтетінін хабарлады. 37 Кандидатты тіркеу әр кандидат үшін 1 275 000 теңге мөлшерінде жарна төлеу шартымен жүзеге асырылады, бұл ретте өткен сайлау нәтижелеріне байланысты толық немесе ішінара босату қарастырылған және 5 пайыздық сайлау шегінен өткендерге жарна қайтарылады. 38 ОСК кандидаттардың тіркелген тізімдерін 2-ден 23 шілдеге дейін қабылдады. Барлық жеті белсенді саяси партияның тізімдері тіркелді, олар 545 кандидатты ұсынды, соның ішінде 172 әйел адам (31.5 пайыз) бар. 39 Барлық тізімдер Сайлау туралы заңның квоталық талаптарына сәйкес келді, өйткені барлық тіркелген кандидаттардың 43.9 пайызы квоталық топтарға жатады: әйелдер, жастар немесе мүгедектігі бар адамдар. 40 Партиялар тізіміндегі кандидаттар саны 33-тен 186- ға дейін. 41 Сайлау туралы заң сот тәртібімен қайта қарауға жататын кандидаттар тізімін және кандидаттарды тіркеуден бас тартуды немесе тіркеуді жоюды қарастырады. 42 35 1966 жылғы АСҚХП-ның 2-бабымен ұштастыра отырып 25-бабын қараңыз. БҰҰ АСҚП-ның № 25 Жалпы ескертпенің 15 -тармағында: «сайлауға түсуге құқығы бар тұлғалар білім деңгейі, тұрғылықты жері немесе шығу тегі сияқты негізсіз немесе басмырлық сипаттағы талаптармен не саяси қатыстылығы себебінен шектелмеуі тиіс» деп көрсетілген. 36 1990 жылғы ЕҚЫҰ Копенгаген құжатының 7.5-тармағында ЕҚЫҰ-ға қатысушы мемлекеттер «азаматтардың саяси немесе мемлекеттік қызметке жеке өзі немесе саяси партиялардың немесе ұйымдардың өкілі ретінде басмырлықсыз ұмтылу құқығын құрметтеуге» міндеттеме алды. Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына қатысушы мемлекеттердегі Демократиялық сайлау, сайлау құқықтары мен бостандықтарының стандарттары туралы 2002 жылғы Конвенцияның (Т -бабында «әрбір азаматтың сайлауда өз кандидатурасын ұсынуға тең құқықтық мүмкіндіктері болуы тиіс» деп белгіленген. БҰҰ АСҚП- ны ң № 25 Жалпы ескертпесінің 17 -тармағында «кандидаттардан саяси партиялардың немесе белгілі бір партиялардың мүшесі болуды талап ету арқылы сайлану құқығы негізсіз шектелмеуі тиіс» деп көрсетілген. 37 «Байтақ» партиясы төрт кандидат өз кандидатураларын кері қайтарып алғаннан кейін жаңа тізім бойынша дауыс беру үшін екінші съезд өткізуге мәжбүр болды. 38 Шамамен 2 340 еуроға тең; 1 еуро шамамен 540 теңгені құрайды. Өткен парламенттік сайлауда сайлаушылар дауысының кемінде 5 пайызын алған саяси партиялар жарнаны төлеуден босатылады, 3-тен 5 пайызға дейін алғандар жарнаның жартысын төлейді, ал 1-ден 3 пайызға дейін алғандар 70 пайызын төлейді. Сайысқа түскен жеті саяси партияның бес партиясы толық босатылды, біреуі, «Байтақ» жартылай босатылды, ал біреуі, «Әділет» толық соманы төлеуге мәжбүр болды. 39 Сайлау туралы заң бойынша кандидаттарды тіркеу сайлауға 60 күн қалғанда басталып, 30 күн қалғанда аяқталуы тиіс. Бірақ бұл кезектен тыс сайлау болғандықтан, тіркеу мерзімі қысқартылып, сайлауға 53 күннен 30 күн қалғанға дейінгі аралықты қамтиды. 40 Сайлау туралы заң кандидаттар тізімінде әйелдер, жастар және мүгедектігі бар адамдар үшін жиынтық 30 пайыздық ең төменгі квотаны белгілейді және кандидаттарды орналастыру талаптарын қарастырмайды. Жалпы алғанда, тізімдерге мүгедектігі бар 19 кандидат енгізілген. Жастар 35 жасқа дейінгі тұлғалар болып есептеледі; барлығы 74 жас кандидат бар. 41 Заң бойынша кандидаттар тізіміндегі кандидаттардың ең көп саны – 188. «Ақ жол» партиясының тізімінде 63 кандидат бар, «Aуыл» – 69, «Әділет» – 186, «Байтақ» – 47, ЖСДП – 33, ҚХП – 72, «Respublica» – 75. 42 Кандидаттар, басқалармен қатар, мерзімінен бұрын үгіт-насихат жүргізгені, лауазымдық өкілеттіктерін теріс пайдаланғаны және мүлкі туралы сәйкес емес декларация ұсынғаны үшін тіркеуден шығарылуы мүмкін. Осы сайлауда мұндай жағдайлар тіркелген жоқ.

ДИАҚБ Сайлауды бақылау жөніндегі миссия Бет: 11 Қазақстан Республикасы, Мерзімінен бұрын парламенттік сайлау, 23 тамыз 2026 Аралық есеп (10 шілде–3 тамыз 2026) VIII. САЙЛАУ ЖАҒДАЙЫ Сайлау алдындағы үгіт Сайлау туралы заңмен, сайлау алдындағы үгіт жүргізу ережелерін бұзғаны үшін жауапкершілік қарастырылған Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекспен және біршама ауыр сайлау қылмыстары үшін санкциялар қарастырылған Қылмыстық кодекспен реттеледі. Заң мезгілінен бұрын үгіт жүргізуге тыйым салады, ол бойынша әкімшілік айыппұлдар салынуы немесе кандидаттың немесе кандидаттар тізімінің тіркелуі жойылуы мүмкін. 43 Конституциялық және қоғамдық тәртіпті күшпен өзгертуге шақыратын, сондай-ақ соғысты насихаттайтын, кемсітушілік немесе жалған ақпарат тарататын саяси бағдарламалар мен науқан хабарламаларына тыйым салынады. 44 Дауыстарды сатып алу, лауазымдық өкілеттіктерді теріс пайдалану және әкімшілік ресурстарды пайдалануға жол берілмейді. 45 Үгіт жүргізу кезеңінде Бас прокуратура сайлау заңнамасын бұзудың салдары туралы ескертті. 46 Азаматтар мен саяси партиялар науқан жұмыстарын кездесулер, митингілер, жиналыстар және медиа контент, соның ішінде онлайн режимде жүргізе алады, 2026 жылғы түзетулер науқан ережелерін әлеуметтік желілерге де енгізеді. Заңға сәйкес, әкімдіктер мен сайлау комиссиялары үгіт материалдары үшін орындарды белгілейді және үгіт жүргізу үшін тең жағдайларды қамтамасыз етеді, ал әкімдіктер үгіт жүргізу орындары мен ресурстарын біркелкі және тең шартта ұсынады. Науқан орындары 23 шілдеге дейін белгіленді. Кандидаттар ашық аспан астында науқан іс- шараларын өткізгенге дейін бес күн бұрын жергілікті органдарды хабарладар етуі тиіс, мұндай іс- шаралар тек арнайы белгіленген орындарда ғана өткізіледі. 47 Демонстрациялар мен шерулер алдын ала келісімді талап етеді. 48 ДИАҚБ СБМ белгіленген орындар жалпы алғанда тең шарттарда ұсынылғанын, бас тартылған немесе шектелген науқан іс-шаралары немесе хабарлама беруге/рұқсат алуға байланысты бұзушылықтар туралы негізделген шағымдар түспегенін атап өтті. Сайлау алдындағы науқан 23 шілдеден 21 тамызға дейін жалғасады және екінші аптада бүкіл ел бойынша қарқын алды. 49 Барлық партиялар Президенттің саяси бағдарын қолдайды және өз науқандарын әлеуметтік-экономикалық мәселелерге, ауыл шаруашылығына, денсаулық сақтауға, білім беруге, қоршаған ортаны қорғауға, саяси есептілікті арттыруға және Қазақстанның халықаралық аренадағы рөліне шоғырландырды. Бүкіл ел бойынша сайлау алдындағы науқанда «Әділет» басымдыққа ие, ал басқа саяси партиялардың науқандары шағын ауқымды және нысаналы болып келеді. ДИАҚБ СБМ кейбір 43 Ресми сайлау науқаны басталғанға дейін Астана, Балқаш және Талғар қалаларында «Әділет» және «Байтақ» партияларының ұраны мен партияға қосылуға шақыратын QR-коды бар билбордтары байқалды. ОСК ДИАҚБ СБМ-ға бұл билбордтар сайлау алдындағы үгіт материалдары емес, ақпараттық материалдар болып табылатынын хабарлады. 44 Заң сайлау алдындағы бағдарламаларда «Қазақстан Республикасының конституциялық құрылысын күштеп өгерту, аумақтық тұтастығына, егемендігіне және тәуелсіздігіне қол сұғу, қоғамдық тәртіпті бұзу, соғысты, әлеуметтік, нәсілдік, ұлттық, дини араздықты немесе алауыздықты, қатігездік пен зорлық-зомбылық культін насихаттау идеяларын жариялауға, сондай-ақ мұндай әрекеттерді жасауға шақыруларға» тыйым салады. 45 Тыйымдар әскери қызметшілердің, ұлттық қауіпсіздік және құқық қорғау органдары қызметкерлерінің, судьялардың, сайлау комиссиялары мүшелерінің, діни бірлестіктердің, мемлекеттік және жергілікті өзін-өзі басқару органдарының үгіт жүргізуіне және олардың лауазымды тұлғаларының, мемлекеттік қызметшілердің өздерінің қызметтік немесе лауазымдық міндеттерін атқару кезінде, сондай-ақ мемлекеттік қызметтегі кандидаттардың сайлау науқандарында өздерінің лауазымдық немесе қызметтік бабын пайдалануына қолданылады. 46 Бас прокуратура 8 шілдеде сайлау ережелерін сақтауға шақырды . 47 Жергілікті атқарушы органдардың (әкімдіктердің) жауабы үш жұмыс күні ішінде болмаған жағдайда, іс-шара мақұлданды деп есептелуі мүмкін. Жергілікті билік органдары негіздердің кең ауқымына сүйене отырып, іс- шараларды мақұлдауы немесе олардан бас тартуы немесе баламалы өтетін орын мен уақытты ұсынуы мүмкін. 48 Өтінімдер кемінде 10 жұмыс күні бұрын беріледі және шешімдер жергілікті атқарушы орган тарапынан 7 жұмыс күні ішінде жеткізіледі. 49 Науқан сайлау қарсаңындағы күні және сайлау күні тыйым салынады.

ДИАҚБ Сайлауды бақылау жөніндегі миссия Бет: 12 Қазақстан Республикасы, Мерзімінен бұрын парламенттік сайлау, 23 тамыз 2026 Аралық есеп (10 шілде–3 тамыз 2026) сұхбаттасушылары «Әділет» партиясының «Аманат» партиясымен қосылуын күтпеген қадам және саяси ландшафт пен элитаны қайта құру және нығайту әрекеті ретінде сипаттады, сонымен қатар «Әділет» партиясы 2023 жылдан бері тіркелген бірінші саяси партия екенін, басқа тіркеу әрекеттері сәтсіз аяқталғанын атап өтті. 50 Саяси партиялар арасындағы ДИАҚБ СБМ сұхбаттасушыларының көбі олардың сайлаушылармен өзара іс- әрекеттерінің негізгі стратегиясы әлеуметтік желілер болып табылатынын хабарлағанымен, ДИАҚБ СБМ дәстүрлі науқан іс-шараларын барлық қатысушылар белсенді түрде жүргізгенін байқады, дегенмен мұндай іс- шаралардың жиілігі мен ауқымы қатысушылар мен өңірлер арасында әртүрлі болды. 51 Науқан іс-шараларын негізінен партиялық штаб-пәтерлер басқарады, олар жалпы стратегиялар мен негізгі хабарламаларды айқындайды және үгіт материалдарын шығарады. Науқан хабарламалары жергілікті мән-жайларға, аудиторияға және нақты топтарға бейімделіп құрастырылған. 52 Партиялардың көбі өздерінің сайлау бағдарламалары мен науқан іс-шараларында мүгедектігі бар адамдардың құқықтары мен оларды қамту мәселелерін қозғады. Әлеуметтік желілер науқан жүргізуде маңызды рөл атқарады, Instagram мен Facebook саяси түсіндіру және сайлаушыларды тарту үшін ең танымал платформалар болып табылады, TikTok негізінен блогерлер мен инфлюенсерлер дайындайтын саяси контент үшін, ал Threads кеңірек саяси пікірталастар үшін пайдаланылады. ДИАҚБ СБМ-ның әлеуметтік желілердегі науқанға жүргізген бақылауы партиялардың Facebook пен Instagram-да ұқсас немесе бірдей үгіт контентін жиі жариялайтынын анықтады, бұл ретте Instagram әдетте үлкенірек аудиторияны қамтиды. Кандидаттар мен партия көшбасшыларының жеке жазбалары, әдетте, партияның ресми аккаунттары жариялаған жазбаларға қарағанда жоғары белсенділік тудырды. 53 Дәстүрлі науқанның тоны негізінен оң болып қалғанымен, желіде конфронтациялық сипаттағы пікірталастар да байқалды. 54 ДИАҚБ СБМ кейбір сұхбаттасушылары шынайы оппозицияның болмауы және Парламент сайлауына тәуелсіз кандидат ретінде қатысу құқығының жойылуы саяси қатысуды, плюрализмді және сайлау бәсекелестігін шектейтінін атап өтті. 55 Кейбір сұхбаттасушылар қысымды, әкімшілік 50 Қайта ұйымдастыру партия мүшелігінің автоматты түрде ауысуын көздемейді, және «Аманат» мүшелері «Әділет» партиясына кіру үшін өтініш беруі тиіс. ДИАҚБ СБМ-ның кейбір сұхбаттастары «Әділет» үкіметтің онлайн порталы арқылы мүшелерді бірінші болып қабылдағанын, бұл артықшылық ретінде бағаланғанын атап өтті. Бір партияға онлайн порталға қолжетімділік ұсынылған, бірақ ол науқан кезінде мүшелікке өтінімдерді тоқтатуға байланысты оны пайдаланбаған; біреуі мүшелікке өтінімдер заңды түрде қолмен жазылуы тиіс екенін мәлімдеді, ал үшеуі қызығушылық танытпағанын білдірді. 51 ДИАҚБ СБМ 17 науқан іс-шарасын бақылады, олардың 7-де әйел баяндамашы болды, мүмкіндігі шектеулі жандардан баяндамашы болған жоқ, ал 1-де жас баяндамашы болды; 7 науқан іс- шарасы әйелдерге, мүмкіндігі шектеулі адамдарға және жастарға арналды; 6-уы мүмкіндігі шектеулі жандар үшін қолжетімді болды, ал біреуі ымдау тіліндегі аударманы қамтыды. Бес іс- шара қазақ және орыс тілдерінде өтті. Орташа қатысу деңгейі әйелдер үшін 44 пайызды, ал жастар үшін 28 пайызды құрады. 52 Саяси партиялардың науқан іс-шаралары нақты топтарға, соның ішінде фермерлерге, мұғалімдерге, денсаулық сақтау мамандарына, әйелдерге, жастарға және мүмкіндігі шектеулі адамдарға бағытталды. Бірқатар сайлауға қатысушылар мемлекеттік және қоғамдық мекемелерде науқан іс- шараларын өткізіп, мемлекеттік және азаматтық қызметшілерді тартты. 53 17 шілдеде ДИАҚБ СБМ саяси партиялар мен төрағалардың, кандидаттардың, блогерлердің, журналистердің, адам құқықтарын қорғаушылардың және жергілікті әкімшіліктердің 50- ге жуық Facebook және Instagram аккаунттарына бақылау жүргізе бастады. 54 ҚХП Депутаттық фракциясының Төрағасы Бейбіт Құсайынов ЖСДП -ны Конституцияны бұрмалады деп айыптағанда, ЖСДП Төрағасы Асхат Рақымжанов өзінің қарсыласының заңнамалық құзыретіне күмән келтіру арқылы жауап берді. ҚХП кандидаты «Байтақ»-тың корпоративтік жауапкершілік туралы ұсынысы құқықтық хаос тудыруы мүмкін екенін ескертті, бұл «Байтақ» Төрағасы Азаматхан Әміртайды ҚХП-ны ірі бизнес мүдделерін қорғады деп айыптауға итермеледі. 55 2026 жылғы 27 шілдеде Астанада бар саяси партиялармен өздерін жеткілікті түрде өкілдік етпейміз деп санайтын Қазақстанның бейпартиялық азаматтарының мүддесін қорғауды мақсат еткен жаңа қоғамдық-саяси қозғалыс – «11M Қозғалысы» құрылды.

ДИАҚБ Сайлауды бақылау жөніндегі миссия Бет: 13 Қазақстан Республикасы, Мерзімінен бұрын парламенттік сайлау, 23 тамыз 2026 Аралық есеп (10 шілде–3 тамыз 2026) кедергілерді және тәуелсіз азаматтық қоғам ұйымдарына стигма тағуды, сондай -ақ тұтқындауларды, кибершабуылдарды және журналистерді, блогерлерді және ютуберлерді нысанаға алған шектеулерді өзін-өзі шектеуге (цезураға) және азаматтық белсенділіктің төмендеуіне ықпал ететін факторлар ретінде атады, кейбіреулері процесті заңдастырудан аулақ болу үшін қатысудан бас тартты. 56 Жалған ақпаратқа және сыртқы араласуға қарсы тұру механизмдері негізінен елдің киберқауіпсіздік архитектурасына жауапты мемлекеттік және ұлттық қауіпсіздік институттарында шоғырланған. Билік органдары ұлттық қауіпсіздікті және сайлау тұтастығын қорғау үшін негізгі онлайн- платформалармен ынтымақтастықты кеңейтті. Мәдениет және ақпарат министрлігінің (МАМ) Мониторинг және талдау орталығы онлайн -кеңістікке, соның ішінде ықтимал сайлау бұзушылықтарына бақылау жүргізеді. ДИАҚБ СБМ кейбір сұхбаттасушылары онлайн-контентке және оны қолдануға қойылатын жалпы сипаттағы шектеулер, соның ішінде контентті кеңінен өшіру саяси пікір білдіруді және сыни дауыстарды басуға ықпал етуі мүмкін деген алаңдаушылық білдірді. 57 IX. САЙЛАУ НАУҚАНЫН ҚАРЖЫЛАНДЫРУ Сайлауды қаржыландыру негізінен Сайлау туралы заңмен және Саяси партиялар туралы заңмен реттеледі, бұл ОСК ережелерімен толықтырылады. 58 2023 және 2026 жылдары Сайлау туралы заңға енгізілген соңғы түзетулер науқан қаржыландыру ережелерінің кейбірін өзгертіп, саяси партиялардың науқан қаржыландыру жөніндегі аралық есептерін жойды, заттай қайырымдылықтарды тыйып, үлестер мен шығындар шегін ұлғайтты. Әкімшілік құқық бұзушылықтар кодексіне енгізілген соңғы түзетулер сайлау қорларынан тыс науқан қаржыландыруға санкциялар енгізді. Парламентте өкілдігі бар саяси партиялар бұрынғы парламенттік сайлауда алған жарамды дауыстарға пропорционалды түрде мемлекеттік бюджеттен жыл сайынғы қаржыландыруды алады, бұл қаражат олардың жарғылық қызметіне бағытталған және науқан мақсаттарына пайдаланылуы мүмкін емес. 59 Парламенттік сайлау науқаны тек саяси партиялардың сайлау қорлары арқылы қаржыландырылуы тиіс; кандидаттардың жеке сайлау қорларына тыйым салынған. Сайлау қорлары саяси партиялардың өз қаражатынан, кандидаттардың, азаматтардың және заңды тұлғалардың ақшалай жарналарынан құралуы мүмкін. Заң қайырымдылық және діни ұйымдардан, мемлекеттік қаржыландырылатын ұйымдардан, мемлекеттік және жергілікті өзін-өзі басқару органдарынан, шетелдік қаржыландырудан және анонимді қайырымдылықтардан түсетін аударымдарға айқын тыйым салады. 56 1990 жылғы ЕҚЫҰ Копенгаген құжатының 4-тармағында қатысушы мемлекеттер «өз заңдарының, ережелерінің, практикасы мен саясатының халықаралық құқық бойынша өз міндеттемелеріне сәйкес келуін және Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясындағы принциптермен және ЕҚЫҰ-ның басқа да міндеттемелерімен үйлесімділікке келтірілуін қамтамасыз етеді» деп белгіленген. Қазақстан бойынша 2025 жылғы БҰҰ АҚК Әмбебап мерзімді шолуында, басқалармен қатар, бірлесу бостандығы, бейбіт жиындар, сөз бостандығы және БАҚ бостандығы құқықтарына қатысты алаңдаушылық білдірілді. 57 Соның ішінде Instagram, Facebook және WhatsApp желілерін басқаратын Meta компаниясы да бар. Сайлау науқаны кезінде ДИАҚБ СБМ- ның сұхбаттасушылары билікті сынайтын мазмұнды қоса алғанда, сайлауға байланысты жазбалардың жарияланғаннан кейін көп ұзамай жазбалардың қолжетімсіз болып қалу үрдісін хабарлады, бұл ретте оларды жою механизмі түсініксіз күйде қалды. 58 ОСК-ның 2009 жылғы 3 қыркүйектегі № 166/314 қаулысы; ОСК-ның 1999 жылғы 7 тамыздағы № 19/222 қаулысы, 2026 жылы өзгертілген. 59 Қаражат ай сайын беріледі, әрбір берілген дауыс үшін 0,65 айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде есептеледі.

ДИАҚБ Сайлауды бақылау жөніндегі миссия Бет: 14 Қазақстан Республикасы, Мерзімінен бұрын парламенттік сайлау, 23 тамыз 2026 Аралық есеп (10 шілде–3 тамыз 2026) Саяси партиялар 1 275 миллиард теңгеге дейін қоса алады, жалпы қайырымдылық мөлшері 2,55 миллиард теңгеден аспауы тиіс, ал жеке және заңды тұлғалар тиісінше 25,5 миллион теңгеге дейін және 127,5 миллион теңгеге дейін жарна қоса алады; сайлау қорлары 3,8 миллиард теңгеге дейін жетуі мүмкін. 60 Барлық науқан кірістері мен шығыстары ОСК белгілеген банктегі арнайы шот арқылы жүзеге асырылуы тиіс. 61 Сайлауға байланысты барлық қаржылық операциялар 22 тамыз сағат 18:00- ге дейін аяқталуы тиіс. ДИАҚБ СБМ кездескен саяси партиялар сайлау алдындағы науқанды қаржыландыруды облыстық филиалдармен кеңесе отырып жоспарлағандарын, бірақ оны басқару орталықтандырылғанын хабарлады. Сайлау науқандары негізінен саяси партиялардың қаражаты, олардың мүшелері мен заңды тұлғалардың жеке жарналары есебінен қаржыландырылады. 62 ОСК сайлау алдыңғы науқанды қаржыландыруды қадағалауға уәкілетті. Банк сайлау қорының шоттарынан жасалатын барлық операциялардың қаражаттың шығу тегіне, мақсатына және аударымдар мөлшеріне қойылатын заңнамалық талаптарға сәйкестігін бақылайды және бұны апта сайын және сұрау салу бойынша ОСК-ға ұсынады. Құқықтық база сайлауды қаржыландыру ережелерін бұзғаны үшін санкцияларды қарастырады. 63 ОСК кандидаттар тізімін тіркеуді жоюға немесе сайлауды қаржыландыру бұзушылықтары үшін сайлау нәтижелерін күшін жойған деп табуға және істі әкімшілік немесе қылмыстық сипаттағы бұзушылықтар үшін прокуратура органдарына жіберуге құқылы. 64 ОСК сайлау алдындағы науқан кезінде екі рет сайлауды қаржыландыруға шолу жариялауы тиіс, бұл тамыздың бірінші аптасына және сайлау күніне дейін жарияланады деп жоспарланып отыр. Сайлау қорларының жалпы мөлшері, қаржыландыру көздері және науқан шығыстары туралы мәліметтер партиялардың соңғы есептері негізінде сайлаудың түпкілікті нәтижелері жарияланғаннан кейін 10 жұмыс күні ішінде жарияланады. X. БҰҚАРАЛЫҚ АҚПАРАТ ҚҰРАЛДАРЫ Бұқаралық ақпарат құралдары нарығында мемлекеттік меншік және ашық емес бюджеттік субсидиялар басым, бұл тіркелген БАҚ-тың көп санына қарамастан, БАҚ плюрализмін шектейді. 65 60 Ең төменгі жалақы мөлшері 15 000- нан (5 000-нан ұлғайған) 30 000-ға (10 000-нан ұлғайған), ал 300 және 1 500 ең төменгі жалақы мөлшері тиісінше шамамен 2,35 млн еуро мен 4,7 млн еуроны, 46 875 еуро мен 234 375 еуроны құрайды. Сайлау науқанының шығындары 7 млн еуродан аспауы тиіс. 61 ОСК-ның 2026 жылғы 1 шілдедегі № 28/57 шешімімен «Қазақстан Халық Банкі» арнайы сайлау қорларының шоттары ашылатын және жүргізілетін банк мекемесі болып белгіленді. 62 «Ақ жол» өздерінің сайлау науқанының жалпы құнын 1–1,2 млрд теңге (1,8– 2,2 млн еуро) деп бағалайды, «Байтақ» – 2 млрд теңге (3,6 млн еуро), ЖСДП – 600–650 млн теңге (1,1– 1,2 млн еуро), ҚХП – 400 млн теңге (735 000 еуро) және «Respublica» – 1 млрд теңге (1,8 млн еуро). 63 Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 115–117-баптарын қараңыз. Мысалы, сайлау науқанын сайлау қорынан тыс науқанды қаржыландыру жарнаның жеке тұлғадан, орта немесе ірі кәсіпорыннан түскеніне байланысты 25–50 айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұлға әкеп соғады (2026 жыл үшін 4 325 теңге, немесе шамамен 8 еуро). 64 Сайлау туралы заңның 34(10)-бабы аумақта немесе ауданда сайлау нәтижелерінің күшін жойғанына сілтеме жасайды. 65 2026 жылғы маусымдағы жағдай бойынша елде 5 303 тіркелген БАҚ бар, оның ішінде 3 181 мерзімді басылым, 253 ТВ арнасы, 97 радиостанция, сондай-ақ 1 457 ақпараттық агенттіктер мен желілік басылымдар бар. Мемлекеттік БАҚ құрамына төрт ТВ және төрт радиоарнасын басқаратын «Қазақстан» РТРК АҚ, екі телеарнаны («Хабар» және «24KZ») басқаратын «Хабар» Агенттігі АҚ, сондай-ақ төрт бұқаралық ақпарат құралын (соның ішінде «ҚазАқпарат» ақпарат агенттігін) қамтитын Қазақстан Республикасы Президентінің Телерадиокешені кіреді. 2026 жылғы мемлекеттік бюджетте «мемлекеттік ақпараттық саясатты жүргізуге» 67 миллиард теңге (шамамен 123 миллион еуро) бөлінді. 15 шілдеде Астана қаласының Әкімшілік соты «Құқықтық медиа-орталық» қоғамдық қорының МАМ-ға қарсы бұқаралық ақпарат құралдарына бөлінетін мемлекеттік субсидиялар туралы ақпаратты ашу жөніндегі апелляциялық шағымын кері қайтарды. Сот БАҚ- қа мемлекеттік қаржыны бөлу деректері жария етуге жатпайтынын алға тартты.

ДИАҚБ Сайлауды бақылау жөніндегі миссия Бет: 15 Қазақстан Республикасы, Мерзімінен бұрын парламенттік сайлау, 23 тамыз 2026 Аралық есеп (10 шілде–3 тамыз 2026) Телевидение негізгі ақпарат көзі болып қала береді, бірақ әлеуметтік желілердің танымалдылығы айтарлықтай өсті. 66 Медиа бостандығына қатысты бірқатар ұзақ уақыттан бері өзекті мәселелер сақталып келеді, соның ішінде мемлекеттің редакциялық мазмұнға ықпалы, тәуелсіз журналистер мен олардың отбасыларына қамауға алу мен қысым көрсету, қоғамдық қатысуға қарсы стратегиялық шағымдар (SLAPP), онлайн мазмұнды алып тастау және журналистерді аккредиттеу кезіндегі кешігулер, нәтижесінде сот талқылаулары туындайды.. 67 Шынайы қоғамдық хабар тарату жүйесі жоқ, бұл ДИАҚБ-ның қоғамдық хабар тарату мандаты айқын анықталған және басшылығы тәуелсіз тағайындалатын ұйым құру туралы бұрынғы ұсынымына қарамастан орын алып отыр. МАМ медиа реттеушісінің функцияларын орындайды, ұлттық БАҚ-ты тіркеуді жүзеге асырады, мемлекеттік медиа саясатты, соның ішінде блогерлер мен инфлюенсерлерге қатысты саясатты іске асырады және заң талаптарының, соның ішінде онлайн БАҚ пен әлеуметтік желілердің сақталуына МАМ бақылау жүргізеді. 68 16 маусымда МАМ Аналитика және ақпарат орталығын МАМ Ақпарат комитетінің қарамағына беріп, комитеттің өкілеттігін нығайтты.. 69 БАҚ-тың құқықтық базасына Конституция, Бұқаралық ақпарат құралдары туралы заң, Сайлау туралы заң, Қылмыстық кодекс, Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекс кіреді. 70 Конституция сөз бостандығын, БАҚ бостандығын және ақпаратқа қол жеткізу құқығын кепілдейді; алайда жала айту бір айға дейінгі әкімшілік қамауға алумен жазалануы мүмкін, ал президентке және басқа да мемлекеттік қызметшілерге қорлау мен жалған ақпаратты әдейі тарату қылмыстық жауапкершілікке тартылып, шектеулі түрде қолданылады. Бұл ДИАҚБ- ның алдыңғы ұсынымдарына қарамастан жүзеге асырылып отыр, ал ДИАКБ СБМ-ның әңгімелесушілері мұның сөз бостандығына айтарлықтай әсер ететінін бағалады.. 71 Сайлау алдындағы науқан кезінде БАҚ құралдары барлық кандидаттар мен саяси партияларды бейтарап және бірдей қамтуы және кандидаттың немесе саяси партияның ар-намысына, қадір- қасиетіне немесе іскерлік беделіне нұқсан келтіретін ақпаратты жариялаудан тартынуы тиіс. 66 2025 жылғы қыркүйекте респонденттердің 59 пайызы теледидарды ең сенімді ақпарат көзі ретінде көрсетті, ал 34,7 пайызы әлеуметтік желілер мен мессенджерлерге сенім білдірді. 2025 жылғы қазанда елде 19,5 миллион Интернет пайдаланушысы және әлеуметтік желілердің 16,9 миллион белсенді пайдаланушысы болды. 67 Сәуірде алты халықаралық адам құқықтарын қорғау және басылым бостандығы ұйымдары журналистердің тұтқындалуына, веб-сайттарды бұғаттау, аккредитациядан бас тарту және қысым көрсетудің басқа да нысандары арқылы тәуелсіз БАҚ-қа қысымның артуына алаңдаушылық білдірген бірлескен хатқа қол қойды; ұқсас мәселелерді ЕҚЫҰ-ның БАҚ бостандығы жөніндегі өкілі де көтеріп, «кең ауқымда тұжырымдалған нормалар бойынша қылмыстық қудалаулар қоғамдық мүддедегі мәселелерді жариялайтын журналистерге әсер еткенін» атап өтті. 16 шілдеде «Азаттық радиосы» (Radio Free Europe/Radio Liberty радиосының қазақ тіліндегі қызметі) өкілдері өз қызметкерлерінің 11 журналисі Сыртқы істер министрлігінің (СІМ) аккредитациялық шолуын заңда қарастырылғандай қосымша екі айға, қыркүйек айының ортасына дейін ұзарту туралы шешімінен кейін бұл сайлау науқанына аккредитациясыз қалғанын хабарлады. 2025 жылғы 1 мен 31 қараша аралығында МАМ тыйым салынған мазмұнды бұзғаны үшін 6 707 онлайн ресурс пен сілтеменің таралуын шектеді; сол кезеңде соттар мазмұнға қатысты ешқандай шектеулер белгілеген жоқ. 2024 жылы министрлік 26 500 онлайн ресурс пен сілтеменің таралуын шектеді; сол кезеңде соттар мазмұнға қатысты ешқандай шектеулер белгілеген жоқ. 68 СІМ шетелдік БАҚ-ты аккредиттейді. 69 2026 жылғы 16 маусымдағы Вице -премьер-министрдің № 292-НҚ бұйрығына қараңыз. Орталықтың мониторинг жүргізу әдістемесі мен есептері жария емес. Оның мандаты шетелдік онлайн-платформалар мен жедел хабарламалар қызметтерін қамтиды. 70 БАҚ-қа қатысты құқықтық базаға сонымен қатар 2026 жылғы қаңтарда қабылданған, 12 шілдеде күшіне енген «Онлайн- платформалар және онлайн- жарнама туралы» Заң және жаңа Цифрлық кодекс кіреді. 71 Соның ішінде Қылмыстық кодекс , Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекс, «Масс-медиа туралы» Заң және «Онлайн- платформалар және онлайн- жарнама туралы» Заң арқылы реттеледі. Құқықтық нормалар ресми көздерден ақпаратты немесе мәлімдемелерді сөзбе- сөз қайталайтын журналистерді қорғауды қарастырады. Қоғамдық лауазымды тұлғаларды қорлау және жалған ақпарат тарату қылмыстық жауапкершілікке тартылады, Қылмыстық кодекстің 375, 376 және 378- баптары мен 274-бабын қараңыз.

ДИАҚБ Сайлауды бақылау жөніндегі миссия Бет: 16 Қазақстан Республикасы, Мерзімінен бұрын парламенттік сайлау, 23 тамыз 2026 Аралық есеп (10 шілде–3 тамыз 2026) Телерадиохабарларын таратушыларға жаңалықтар мен аналитикалық бағдарламаларда үгіт материалдарын таратуға тыйым салынады. Заң тегін эфир уақытын қарастырмайды, ал саяси партиялар оны тек БАҚ-тан және 18 шілдеге дейін ОСК-ға өздерінің хабар тарату жоспарлары мен жарнама төлемдері туралы хабарлаған онлайн-платформалардың пайдаланушыларынан сатып ала алады. 72 Сайлау күні заң дауыс беру учаскесінде БАҚ-тың болуына шектеу қояды: бір мезгілде бір сайлау учаскесінде бір БАҚ-тан бір журналист және телеарнадан үш өкіл қатыса алады. БАҚ-тың сайлауды жариялауына қатысты шағымдар прокуратура мен соттардың құзыретіне кіреді. 73 ОСК ДИАҚБ СБМ -ға тамыздың ортасына қарай ұлттық телеарнада көрсетілетін тегін сайлау алдындағы дебаттарды ұйымдастыратынын хабарлады; өзге де дебаттарды оларға қатысқысы келетін саяси партиялар ұйымдастыра алады және қаржыландыра алады. 29 шілдеде мемлекеттік «Qazaqstan TV» арнасы алғашқы сайлау дебаттарын өткізді, оған барлық бәсекелестікке түскен партиялар қатысты. 74 Бұқаралық ақпарат құралдары мен қоғамдық пікірге сауалнама жариялайтын онлайн-платформалар толық методологиялық ақпаратты ашуға міндетті. 75 Журналистік қоғамдық пікір (vox populi) мен социологиялық пікір сауалнамалары қолдану практикасы мен сот практикасында араласып кететін бұрыннан келе жатқан мәселені түсіндіру үшін, МАМ ОСК-ның сайлауды жариялау бойынша тренингі кезінде БАҚ-қа санкциялар салынбайтын «блиц-сауалнамалар» репортаж әдісін пайдалануға рұқсат етілгенін түсіндірді. 76 ДИАҚБ СБМ кейбір сұхбаттасушылары заң журналистерді жеткілікті түрде қорғамайтынына және қалыптасқан сот практикасы, әсіресе 2026 жылғы референдум науқанынан кейін, науқанқа байланысты сұхбаттар немесе онлайн - сауалнамалар үшін журналистерге санкция қолданғанына алаңдаушылық білдірді. ДИАҚБ СБМ сұхбаттасушылары тәуелсіз БАҚ дәстүрлі медиада мемлекет тарапынан күшейтілген редакциялық бақылауға, сондай-ақ қорқыту, жалған ақпаратты әдейі тарату айыптары бойынша сот өндірісі, контентті жою үшін әлеуметтік желі платформаларына үйлестірілген пайдаланушы сұраулары және кибершабуылдар салдарынан өздерінің негізгі қызметін Интернетке көшіруге мәжбүр болғанын, бұл сыни репортаждар жасауға кедергі келтіріп, өзін-өзі шектеудің (цензуралауға) өсуіне ықпал ететінін мәлімдеді. 77 72 Жарнама ақысы шамамен минутына 300 000 теңгеге дейін жетеді (минутына 550 еуро). Ақылы контент белгіленуі тиіс және онда оны шығарған ұйым, тапсырыс берушілер, мердігерлер және қаржыландыру көзі туралы ақпарат болуы керек. 73 23 шілдеде Бас прокуратураның ресми сайтында БАҚ пен онлайн пайдаланушыларға сайлауды жариялау бойынша нұсқаулық о -ның сұхбаттастары науқан кезінде сыни мақалаларды жариялауға кедергі келтіретін фактор ретінде бағалады. 74 Дебаттар әлеуметтік желілерде, соның ішінде Instagram мен YouTube плтаформаларында тікелей эфирде көрсетілді. Дебаттарда ақылы контент белгісі болған жоқ. Формат жүргізушінің елдің адам капиталын жақсарту туралы екі сұрағын және тыңдаушылардың экономика, жұмыссыздық және сыбайлас жемқорлық бойынша қойылған сегіз сұрақты қамтыды, жауаптарға екі минут бөлінді. Дебат аясында ОСК мақұлдаған халықтың партиялық артықшылықтары туралы тікелей эфирдегі сауалнама жүргізілді. 75 Әлеуметтік зерттеулерде кемінде бес жылдық жұмыс тәжірибесі бар отандық заңды тұлғаларға ғана ОСК-ны хабардар ете отырып, қоғамдық пікір сауалнамаларын жүргізуге рұқсат беріледі; 22 шілдедегі жағдай бойынша алты ұйым осылай жасады . Қоғамдық пікір сауалнамаларын сайлау күніне дейінгі бес күн ішінде және сайлау күні жариялауға тыйым салынады; сайлау күні экзит-полл жүргізуге тыйым салынады. 76 22 шілдеде UlysMedia Астана қаласы Есіл ауданының прокуратурасы жаңа Конституция мен алдағы сайлау туралы көшедегі бейнесұхбатқа қатысты әкімшілік іс қозғағанын хабарлады, оны Сайлау туралы заңның 28- бабын бұзу деп саралады. Осы күні МАМ «блиц- сауалнамаларды» «соңғы нәтиже туралы қорытынды жасамай, азаматтардың пікірін сұрау» деп анықтады. 77 Сайлау алдындағы кезеңде журналистерге қатысты төрт қылмыстық іс қозғалды: блогер Әділетхан Молдаханов 2,5 жылға бас бостандығынан айырылды; журналист Айжан Мәмешоваға 5 жылға қоғамдық қызметпен айналысуға тыйым салынды; Алматы соты orda.kz бұрынғы бас редакторына қатысты іс бойынша тыңдауларды жалғастырды, барлық істер жалған ақпарат таратты деген айыппен қозғалған; Астана қаласының Тергеу соты YouTube блогері Азамат Омаровты Қылмыстық кодекстің 174- ба бы бойынша араздықты қоздырды деген айыппен екі айлық сотқа дейінгі қамауға алу шарасын қ

ДИАҚБ Сайлауды бақылау жөніндегі миссия Бет: 17 Қазақстан Республикасы, Мерзімінен бұрын парламенттік сайлау, 23 тамыз 2026 Аралық есеп (10 шілде–3 тамыз 2026) 23 шілдеде ДИАҚБ СБМ алты телеарнаға және жеті онлайн БАҚ құралына сандық және сапалық бақылау жүргізуді бастады. 78 XI. САЙЛАУ КЕЗІНДЕГІ ДАУЛАРДЫ ШЕШУ Азаматтар, саяси партиялар және басқа да сайлау процесіне қатысушылар шағымның сипатына байланысты сайлау комиссияларында, әкімшілік және азаматтық соттарда немесе прокуратура органдарында сайлау даулары бойынша құқықтық субъектілікке ие. Сайлау комиссияларының шешімдеріне, әрекеттеріне және әрекетсіздігіне жоғары тұрған сайлау комиссиясында немесе сотта шағым жасалуы мүмкін. 79 Әкімшілік соттар төменгі тұрған сайлау комиссияларына қарсы шағымдар үшін бірінші инстанция болып табылады, ал Жоғарғы Сот ОСК-ға қарсы шағымдар бойынша шешім қабылдайды. Заңнама сайлау дауларын қараудың жеделдетілген мерзімдерін белгілейді. 80 Сайлаушылар өтініш берген күні шешілетін жеделдетілген әкімшілік және сот процедуралары арқылы сайлаушылар тізіліміндегі бұрыс жазбаларды түзетуді немесе олқылықтарды жоюды талап ете алады. Сайлау комиссиялары мен МАМ ықтимал бұзушылықтар бар істерді құзыретті құқық қорғау органдарына жібере алады. 81 ОСК шағым түскен жағдайда дауыс беру учаскелеріндегі немесе әкімшілік-аумақтық бірліктегі нәтижелердің күшін жоюы мүмкін; Сайлау туралы заңға енгізілген 2026 жылғы түзетулер мұндай бұзушылықтар барлық УСК-тердің немесе әкімшілік-аумақтық бірліктердің кем дегенде төрттен біріне әсер етуі тиіс екенін түсіндірді. Бұдан басқа, Конституциялық Сот уәкілетті мемлекеттік органдардың сұрау салуы бойынша сайлаудың заңдылығын қарай алады. 82 1-ден 23 шілдеге дейін ОСК мен АСК-тер шағымдар немесе апелляциялар тіркелмегенін, бірақ сәйкесінше 96 және 35 ақпарат алу сұрауын өңдегенін хабарлады. 83 Жергілікті азаматтық соттар екі көрсетілгеннен кейін болды. 19–20 шілдеде KazTag веб-сайты DDoS-шабуылдарға ұшырап, уақытша жұмыс істемеді. Науқан басталғаннан бері Өткір Күрек өзінің көптеген контентінің жойылғанын хабарлап, осы жағдайды тексеруді өтініп билікке шағымданды. 29 шілде күні аккаунт толық бұғатталды. 31 шілде күні KazTag бас редакторы Әмір Қасенов журналистік қызметпен айналысуға 5 жылдық тыйым салумен 15 айға бас бостандығын шектеу жазасына к айыптар бойынша түскен шағымнан кейін Астана полициясы журналист Лұқпан Ахмедияровты бірнеше сағатқа ұстады. 78 ДИАҚБ СБМ Qazaqstan TV, КТК, Астана ТВ, 31 Арна, 24KZ және Первый канал Евразия телеарналарына, сондай-ақ kursiv.kz, kaztag.kz, orda.kz, tengrinews.kz, vlast.kz, zakon.kz және inform.kz онлайн басылымдарына бақылау жүргізуде. 79 Шағымдар бір мезгілде сайлау комиссиясына да, сотқа да түскен жағдайда, сайлау комиссиясы мәселені қарауды тоқтата тұрады. 80 Соттар шешімді бес күн ішінде немесе, шағым сайлау күніне төрт күн қалғанда немесе сайлау күні түскен болса, дереу сайлау күні шығарады. Ал сайлау комиссиялары сайлауға байланысты бұзушылықтар бойынша шешімді бес күн ішінде қабылдайды және төменгі деңгейдегі сайлау комиссияларының шешімдерін, әрекеттерін, әрекетсіздігін үш күн ішінде қайта қарайды. 81 Сайлауға байланысты қылмыстарға сайлау комиссияларының жұмысына араласу, дауыс беруге кедергі келтіру, сайлау құжаттарын немесе нәтижелерін бұрмалау, дауыс беру құпиялылығын бұзу, сондай-ақ күш қолдану, алаяқтық, қорқыту немесе дауыстарды сатып алу және әкімшілік немесе басқа да заңды жауапкершілік жатады, оның ішінде заңсыз үгіт жүргізу, жалған ақпарат тарату, сайлау науқанын қаржыландыру бұзушылықтары, БАҚ пен бақылаушылардың жұмысына араласу немесе сайлаушыларды тіркеу бұзушылықтары кіреді. Заң бұзған кандидаттар немесе саяси партиялар ескерту алуы мүмкін, ал қайталанған бұзушылықтар олардың тіркеуінің күшін жоюға әкеп соғуы мүмкін. 82 Сайлау туралы заңның 100- бабы мұндай өтініштерді бере алатын тұлғалар ретінде Президентті, Құрылтай Төрағасын, барлық Құрылтай депутаттарының кемінде бестен бір бөлігін немесе Премьер- министрді белгілейді. 83 АСК деңгейінде мұндай өтініштер негізінен Астана және Алматы қалаларынан түсті.

ДИАҚБ Сайлауды бақылау жөніндегі миссия Бет: 18 Қазақстан Республикасы, Мерзімінен бұрын парламенттік сайлау, 23 тамыз 2026 Аралық есеп (10 шілде–3 тамыз 2026) партияішілік даудың біреуін қабылдамады, екіншісі әлі сот шешімін күтуде. 84 ДИАҚБ СБМ сұхбаттасушылары мажоритарлық компоненттің алынып тасталуына байланысты сайлау дауларының азаюын күткен. Бас прокуратура ДИАҚБ СБМ-ға әлеуметтік желілерде мерзімінен бұрын үгіт жүргізгені және қоғамдық пікірге сауалнама жүргізгені үшін үш азаматқа және бір саяси партияға айыппұл салынғанын хабарлады. 85 ДИАҚБ СБМ кейбір сұхбаттасушылары сот жүйесінің саяси сипаттағы істердегі бейтараптығына қатысты алаңдаушылық білдіріп, қоғамдық істерге қатысуға, сөз бостандығына және БАҚ қызметіне әсер ететін заңдарды соттың шектеулі түсіндіруін сынға алды. 86 Журналистердің, блогерлердің және азаматтық белсенділердің қатысуымен болған бірнеше көпшілікке жарияланған істер осы ережелердің қолданылуына және олардың сайлау кезеңінде негізгі бостандықтарды жүзеге асыруға ықтимал әсеріне қатысты кеңірек пікірталасқа түрткі болды. 87 XII. САЙЛАУДЫ БАҚЫЛАУ Сайлау туралы заң отандық және халықаралық сайлауды бақылауды қарастырады. Отандық бақылаушыларды саяси партиялар мен азаматтық қоғам ұйымдары (АҚҰ) ұсына алады. Республика деңгейінде жұмыс істейтін ұйымдарды ОСК, ал жергілікті деңгейде тіркелгендерді АСК-тер аккредиттейді. Жарғысында сайлауды бақылау қызметі көрсетілген ұйымдар ғана сайлауға бақылау жүргізуге құқылы. Заңға сәйкес, аккредиттелген ұйымдар аккредиттеуші комиссияның жауапкершілік аймағында бір жыл ішінде сайлаудың барлық түрлерін бақылай алады. Сайлауға түсетін саяси партиялар сайлау учаскесіне үш сенімді өкілге дейін жіберуге құқылы. 3 тамыздағы жағдай бойынша ОСК деңгейінде 13 ұйым, ал АСК деңгейінде 247 ұйым аккредиттелді. ДИАҚБ СБМ кейбір сұхбаттасушылары бірлесу бостандығының шектелуін, қаржыландырудың шектеулілігін, билік тарапынан көрсетілген қысымды және 2026 жылғы заңнамалық түзетулерге сәйкес шетелдік қаржыландыруы бар ұйымдардың бақылау жүргізуге құқылы екендігі туралы белгісіздікті алға тартып, азаматтардың тәуелсіз сайлауды бақылауы үшін кеңістіктің айтарлықтай тарылғанын атап өтті, бұл науқан кезінде де, оған дейін де билік органдарының ережелерді қарама- қайшы түсіндіруіне байланысты. 88 Кейбір АҚҰ-лар ДИАҚБ СБМ-ға ережелердің орындалуына қатысты белгісіздік олардың сайлауды бақылауға қатысты ұмтылысын төмендеткенін хабарлады. 84 Олар Астана қаласының Азаматтық істер жөніндегі ауданаралық сотында және Қызылорда облысының Әкімшілік ауданаралық сотында, тиісінше «Байтақ» және «Ауыл» партияларының қатысуымен қозғалды. Талап қоюшылар кандидаттар тізімі бойынша саяси партияның шешіміне шағымданған «Байтақ» ісі кері қайтарылды. 85 Үш азаматқа 64 875 теңге мөлшерінде (шамамен 120 еуро) және қоғамдық бірлестікке 129 750 теңге мөлшерінде (шамамен 238 еуро) айыппұл салынды; кінәны мойындауға байланысты айыппұлдар екі есеге азайтылды. 86 Олар Қылмыстық кодекстің 158 (журналистiң заңды кәсіби қызметiне кедергi жасау), 174 (алауыздықты қоздыру), 274 (көрінеу жалған ақпарат тарату), 375, 376 (президенттің және парламент депутаттарының ар- намысы мен қадір-қасиетіне қол сұғу және оның қызметiне кедергi жасау) және 378 (билік өкілін қорлау) баптарына; Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 120- бабына және науқанды жариялауға қатысты соңғы түзетулерге сілтеме жасады. Сонымен қатар, БАҚ бөлімін қараңыз. Билік органдары ДИАҚБ СБМ-ға хабарлағандай, Қазақстанда, соның ішінде әкімшілік әділет саласында сот реформасы жүзеге асырылуда, ол мемлекет пен жеке тұлғалар немесе заңды тұлғалар арасындағы дауларды шешуде жоғары тиімділік көрсетті. 87 21 шілдеде азаматтық белсенді Нұржан Сембаев Қылмыстық кодекстің 405 және 258-баптары бойынша айыпталып, алты жылға бас бостандығынан айырылды. Сонымен қатар, ulysmedia.kz және YouTube блогері Омаровқа қатысты істер бойынша БАҚ бөлімін қараңыз. 88 Түзетулер күшіне енгеннен кейін бірқатар мекемелер, соның ішінде ОСК, ӘМ мен МАМ бұл нормаларды, тіпті қаржыландырылатын қызмет сайлауды бақылауға қатысты болмаса да, шетелдік қаржыландыруы бар барлық ұйымдарды сайлауды бақылауға жібермейді деп түсіндірді. Науқан басталғаннан кейін, «Қазақстан Жастар ақпараттық қызметі» және «Еркіндік қанаты» бақылаушы ұйымдарының өтініштерінен кейін, ОСК шектеу қою ережелері кері күшпен қолданылмайды, сондықтан шетелдік қаржыландыруы бар тіркелген ұйымдар бақылау жүргізе алады деген ресми түсініктеме берді. Сайлау науқаны басталғаннан кейін, ОСК шетелдік қаржыландыру өздігінен бақылаушылардың аккредитациясын жоюға негіз болмайтынын, ал әрбір іс жеке мәні бойынша қарастырылатынын ресми түсіндірді.

ДИАҚБ Сайлауды бақылау жөніндегі миссия Бет: 19 Қазақстан Республикасы, Мерзімінен бұрын парламенттік сайлау, 23 тамыз 2026 Аралық есеп (10 шілде–3 тамыз 2026) Дегенмен, бірнеше ұйым бақылау жүргізуге аккредиттелді және сайлау күні бақылау өткізуді жоспарлап отыр: кейбіреулері бірнеше ондаған бақылаушыларды жіберсе, басқалары елдегі барлық сайлау учаскелерін қамтуды көздейді.. 2 тамыздағы жағдай бойынша ОСК 22 елден және 6 халықаралық ұйымнан 251 халықаралық бақылаушыны аккредиттеді. XIII. ДИАҚБ СБМ ҚЫЗМЕТІ ДИАҚБ СБМ Астанада 10 шілдеде ашылды. Миссия ОСК-мен, Сыртқы істер министрлігімен және басқа да жоғары лауазымды мемлекеттік шенеуніктермен, сондай-ақ кандидаттармен және саяси партиялардың, БАҚ, азаматтық қоғамның басқа да өкілдерімен, дипломатиялық және халықаралық қоғамдастық мүшелерімен кездесіп, тұрақты байланыстар орнатты. ДИАҚБ СБМ ҰМБ (ұзақ мерзімді байқаушылар) 18 шілдеде орналастырылғаннан бері облыс және аудан деңгейінде мүдделі тараптармен кездесулер өткізіп келеді. ЕҚЫҰ Парламенттік Ассамблеясы мен Еуропа Кеңесінің Парламенттік Ассамблеясы бақылаушылар делегацияларын жіберуге және ДИАҚБ СБМ-мен бірлесіп сайлау күніне арналған Халықаралық сайлауды байқау миссиясын (ХСБМ) құруға ниетті екенін хабарлады. Осы есептің ағылшын тіліндегі нұсқасы ғана ресми құжат болып есептеледі. Қазақ және орыс тілдерінде бейресми аудармалар қолжетімді

Бюро ОБСЕ по демократическим институтам и правам челоовека Миссия по наблюдению за выборами Республика Казахстан Досрочные парламентские выборы, 23 августа 2026 года ПРОМЕЖУТОЧНЫЙ ОТЧЕТ 10 июля – 3 августа 2026 года 7 августа 2026 года I. ОСНОВНЫЕ ПОЛОЖЕНИЯ • Новая Конституция, принятая на референдуме 15 марта 2026 года, вступила в силу 1 июля, изменив институциональную структуру государства, в частности, путем создания нового однопалатного парламента — Курултая, а также введения прочих масштабных институциональных преобразований. Конституция сохранила однократный семилетний президентский мандат без права переизбрания, однако Конституционный суд истолковал ее положения таким образом, что действующий президент может выдвигаться на переизбрание. Предвыборная обстановка находится под существенным влиянием регистрации новой политической партии «Әділет» , объединившей пропрезидентские силы, а также ее последующим слиянием с правящей партией Аманат, вследствии чего новая партия становится основным участником предстоящих выборов. • Избирателям предстоит избрать 145 депутатов нового однопалатного Курултая по системе пропорционального представительства по закрытым партийным спискам в едином общенациональном избирательном округе с пятипроцентным избирательным порогом. Законодательство предусматривает обязательную 30-процентную совокупную квоту для женщин, молодежи и лиц с инвалидностью, которая должна соблюдаться при распределении депутатских мандатов. Правовая база предоставляет политическим партиям широкие полномочия в вопросах выдвижения кандидатов, распределения мандатов и наделения депутатскими полномочиями в Курултае. Некоторые собеседники МНВ БДИПЧ выразили обеспокоенность данными полномочиями, указав, что они могут повлиять на подлинное политическоое участие. • Избирательная правовая база была изменена с целью приведения ее в соответствие с новой Конституцией. Поправки, в числе прочего, расширили требования к соответствию кандидатов установленным критериям, изменили порядок выдвижения кандидатов, правила проведения предвыборной агитации и финансирования избирательных кампаний, порядок формирования избирательных комиссий и требования к их членам, а также расширили запрет на иностранное финансирование. Некоторые собеседники МНВ БДИПЧ отмечали, что конституционные изменения и соответствующие поправки были разработаны в ускоренном порядке незадолго до проведения выборов, при ограниченной либо отсутствовавшей прозрачности и общественном обсуждении. • Парламенсткие выборы организуются по иерархической системе Центральной избирательной комиссией (ЦИК), территориальными избирательными комиссиями (ТИК) и участковыми избирательными комиссиями (УИК). Техническая подготовка осуществляется в соответствии с графиком : проводится общенациональное обучение членов нижестоящих избирательных комиссий, а также масштабная кампания по просвещению избирателей. ЦИК привела свои постановления в соответствие с изменениями законодательства, регулярно проводит открытые заседания с участием заинтересованных сторон и отдельных наблюдателей и на сегодняшний день своевременно публиковала свои решения,. На сегодняшний день ЦИК принимала свои решения единогласно, без обсуждения на заседаниях, за которыми наблюдала МНВ БДИПЧ. Рабочие группы по вопросам избирательных прав лиц с инвалидностью функционируют на республиканском и областном

Миссия БДИПЧ ОБСЕ по наблюдению за выборами Страница: 2 Республика Казахстан, Досрочные парламенсткие выборы, 23 августа 2026 года Промежуточный отчет (10 июля – 3 августа 2026 г.) уровнях. Большинство собеседников МНВ БДИПЧ выразили уверенность в техническом потенциале органов администрирования выборов, тогда как некоторые высказали обеспокоенность относительно беспристрастности и независимости нижестоящих избирательных комиссий в связи с правилами их назначения и непрозрачностью процесса выдвижения кандидатур. • Правом голоса обладают граждане, достигшие 18- летнего возраста, за исключением лиц, признанных судом недееспособными вследствие интеллектуального или психосоциального нарушения, а также лиц, отбывающих наказание в виде лишения свободы независимо от тяжести совершенного преступления. Регистрация избирателей является пассивной и осуществляется на основе данных о постоянном месте жительства, которые регулярно обновляются местными исполнительными органами. Национальный реестр избирателей ведется ЦИК и в настоящее время включает почти 12,6 миллиона избирателей. Большинство собеседников МНВ БДИПЧ выразили общую уверенность в достоверности и точности составления Реестра и списков избирателей. Избиратели могут быть включены в дополнительный список избирателей в день выборов без судебного или административного контроля при условии подтверждения ими своего места жительства в пределах соотвествующего избирательного участка, несмотря на ранее данные БДИПЧ ОБСЕ рекомендации по пресечению данной практики. • Правом быть избранными обладают имеющие право голоса граждане, достигшие 25- летнего возраста и проживающие в Казахстане не менее 10 лет до дня выборов могут быть избранными; лица, имеющие неснятую или непогашенную судимость, независимо от характера преступления, не могут быть кандидатами. После внесения изменений в законодательство в 2026 году кандидаты могут быть выдвинуты только зарегистрированными политическими партиями из числа своих членов. Кандидаты не могут балотироваться незаивисимо, данное изменение собеседники МНВ БДИПЧ из числа зарегистрированных политических партий оценили положительно, тогда как большинство других собеседников подвергли это критике. ЦИК зарегистрировала списки кандидатов всех семи действующих политических партий, включающие 545 кандидатов, в том числе 172 женщины (31,5 процента), при этом совокупная квота для женщин, молодежи и лиц с инвалидностью составила 43,9 процента. • Предвыборная агитация строго регулируется четкими правилами и санкциями за нарушения для всех участников избирательного процесса. Агитационная кампания проходит с 23 июля по 21 августа. Она усилилась на второй неделе и характеризовалась активной агитацией как в очном формате, так и в сети Интернет. В кампании доминировала недавно образованная партия «Әділет». Все партии поддерживают политику Президента и некоторые собеседники МНВ БДИПЧ отмечали, что отсутствие подлинно оппозиционных партий и независимых кандидатов ограничивает политическое участие и политический плюрализм. Собеседники МНВ БДИПЧ также заявили, что оказываемое на инакомыслящих давление приводит к самоцензуре. • Социальные сети широко используются для ведения политических дискуссий, проведения агитации и взаимодействия с избирателями. Министерство культуры и информации (МКИ) осуществляет мониторинг интернет-пространства, в том числе на предмет возможных нарушений избирательного законодательства. В Казахстане создана система обеспечения кибербезопасности, однако механизмы противодействия дезинформации и иностранному вмешательству по-прежнему в значительной степени централизованы. Органы государственной власти расширили сотрудничество с крупнейшими интернет-платформами в целях защиты национальной безопасности и обеспечения целостности избирательного процесса. Некоторые собеседники МНВ БДИПЧ выразили обеспокоенность тем, что широко

Миссия БДИПЧ ОБСЕ по наблюдению за выборами Страница: 3 Республика Казахстан, Досрочные парламенсткие выборы, 23 августа 2026 года Промежуточный отчет (10 июля – 3 августа 2026 г.) сформулированные ограничения в отношении интернет-контента и практика их применения, включая массовое удаление материалов, могут способствовать подавлению политического выражения мнений и критических голосов. В период избирательной кампании продолжалось удаление критического контента в сети Интернет. МНВ БДИПЧ осуществляет мониторинг агитационной кампании в сети Интернет. • Женщины по-прежнему значительно недостаточно представлены в политической и общественной жизни: в нижней палате Парламента предыдущего созыва женщины занимали 18 из 98 мест (18 процентов), а среди 25 членов Правительства — 3 должности (12 процентов); ни один из 20 акимов областного уровня не является женщиной. Все политические партии имеют женские крылья, однако лишь одну из семи действующих политических партий возглавляет женщина. • Правила финансирования предвыборной кампании были изменены в 2026 году, в частности были увеличены предельные размеры взносов и расходов. Финансирование агитационной деятельности допускается исключительно за счет избирательных фондов политических партий, формируемых из собственных средств партий, денежных взносов кандидатов, граждан и юридических лиц. Иностранное финансирование и неденежные взносы запрещены. ЦИК осуществляет контроль за финансированием предвыборной кампании и будет публиковать сводную информацию по финансировании кампании дважды в период кампании и после проведения выборов. • Рынок СМИ в значительной степени находится под контролем государства посредством прямого владения и непрозрачного субсидирования, что ограничивает плюрализм мнений, несмотря на большое количество средств массовой информации. В стране отсутствует подлинное общественное вещание, а Министерство культуры и информации (МКИ) выполняет функции медиарегулятора. Законодательная база, включая арест за клевету, криминализация оскорбления государственных должностных лиц и преднамеренное распространения недостоверной информации, а также практика ее применения, ограничивает свободу выражения мнений, несмотря на конституционные гарантии. Давние опасения в отношении свободы средств массовой информации, неоднократно высказывавшиеся рядом международных организаций, сохраняются. К ним относятся конкретные опасения выраженные в отношении влияния государства на редакционную политику, аресты и давление на независимых журналистов, использование стратегических судебных исков (SLAPP), удаление интернет-контента, а также задержки процесса аккредитации журналистов. В период избирательной кампании средства массовой информации обязаны обеспечить объективное и равное освещение деятельности всех участников выборов. Бесплатное эфирное время и место для печати не предоставляются, однако политические партии могут приобретать их у 757 средств массовой информации и пользователей онлайн- платформ, которые уведомили ЦИК о своих планах по освещению выборов и расценках на размещение агитационных материалов. • Граждане, политические партии и другие участники избирательного процесса могут обжаловать нарушения в избирательных комиссиях, судах или органах прокуратуры. Закон устанавливает сокращенные сроки рассмотрения избирательных споров. По информации ЦИК, жалобы или обращения в ЦИК либо территориальные избирательные комиссии не поступали. Из двух гражданских исков, поданных в местные суды по внутрипартийным спорам, один был отклонен, а второй находится на рассмотрении. Органы прокуратуры сообщили о нескольких случаях наложения штрафов за нарушения правил ведения предвыборной агитации. Некоторые собеседники МНВ БДИПЧ выразили обеспокоенность беспристрастностью судебной системы при рассмотрении дел политического характера.

Миссия БДИПЧ ОБСЕ по наблюдению за выборами Страница: 4 Республика Казахстан, Досрочные парламенсткие выборы, 23 августа 2026 года Промежуточный отчет (10 июля – 3 августа 2026 г.) • Законодательство предусматривает осуществление национального и международного наблюдения за выборами. Некоторые собеседники МНВ БДИПЧ выразили обеспокоенность сокращением мест для проведения независимого наблюдения за выборами гражданами, ссылаясь на ограничения свободы объединений, ограниченные возможности финансирования, административное давление и правовую неопределенность, связанную с поправками 2026 года, что удержало некоторые Организации гражданского общества от участия в наблюдении за выборами. Вместе с тем несколько организаций наблюдателей были аккредитованы и планируют осуществить наблюдение в день голосования. II. ВВЕДЕНИЕ В ответ на приглашение осуществить наблюдение за досрочными парламентскими выборами, назначенными на 23 августа 2026 года, и в соответствии со своим мандатом Бюро по демократическим институтам и правам человека ОБСЕ (БДИПЧ) направило в Казахстан Миссию по наблюдению за выборами (МНВ) 10 июля. 1 Миссия, возглавляемая послом Винсентом Пике состоит из 12 экспертов, базирующихся в Астане, и 22 долгосрочных наблюдателя (ДН), которые начали работу с 18 июля в 11 регионах страны. В состав Миссии входят представители 19 государств — участников ОБСЕ, и 47 процентов членов Миссии составляют женщины. III. ПОЛИТИЧЕСКИЙ КОНТЕКСТ И ПРЕДЫСТОРИЯ Досрочные парламентские выборы, назначенные на 23 августа 2026 года, проводятся после состоявшегося 15 марта референдума по новой Конституции, вступившей в силу 1 июля, что повлекло роспуск прежнего двухпалатного парламента и решение Президента о проведении досрочных парламентских выборов 2 . Конституционная реформа была инициирована Президентом Касым-Жомартом Токаевым в 2025 году с целью модернизации и повышения эффективности государственного управления. 3 Конституция существенно изменила институциональную систему, заменив двухпалатный парламент однопалатным Курултаем, отменив самовыдвижение кандидатов в парламент, учредив новый консультативный Народный совет (Халық кеңесі) 4 , вновь введя должность вице-президента 5 и одновременно расширив полномочия Президента 6 . В Конституции сохранен единый семилетний срок полномочий Президента без права переизбрания. Затем Конституционный Суд дал толкование, 1 См. предыдущие отчёты БДИПЧ о наблюдении за выборами в Казахстане. 2 ЦИК объявила, что референдум 15 марта поддержали более 87 процентов из примерно 73 процентов избирателей, принявших в нем участие. 3 Конституционная реформа была представлена как продолжение реформы 2022 года, которая также предусматривала проведение конституционного референдума и досрочных президентских выборов — оба мероприятия состоялись в 2022 году, — а также досрочных парламентских выборов в 2023 году. 4 Халық Кенесі является консультативным органом, обладающим правом законодательной инициативы. Он состоит из 126 членов, назначаемых президентом: среди них 42 члена представляют этнокультурные объединения; общественные объединения и иные некоммерческие организации; местные представительные органы — маслихаты — и общественные советы. 5 Президент с согласия Курултая назначает и освобождает от должности вице- президента, определяет круг его полномочий. Вице-президент представляет институт президентства в государственных органах и является первым в порядке преемственности президентской власти. 6 К числу соответствующих изменений относятся расширенные полномочия в сфере назначения на государственные должности; роспуск парламента в случае неоднократного выражения несогласия, в том числе по кандидатуре председателя Курултая; временное единоличное осуществление законодательных полномочий в период между роспуском парламента и избранием нового состава; а также усиление полномочий в отношении государственного аппарата. В Конституции также пересмотрены правила преемственности власти и порядок назначения на высшие конституционные должности.

Миссия БДИПЧ ОБСЕ по наблюдению за выборами Страница: 5 Республика Казахстан, Досрочные парламенсткие выборы, 23 августа 2026 года Промежуточный отчет (10 июля – 3 августа 2026 г.) что действующий Президент может вновь баллотироваться на выборах. 7 Некоторые собеседники МНВ БДИПЧ критически оценили порядок принятия Конституции, отметив что процесс был неожиданным, при ограниченных возможностях для участия общественности 8 . Некоторые собеседники МНВ БДИПЧ, представляющие политические партии, полагали, что новый однопалатный парламент с сильными партийными фракциями повысит эффективность законодательного процесса, тогда как другие критиковали его за отсутствие условий для подлинного политического участия и представительства на народном уровне. Политический ландшафт в значительной степени определяется доминирующим положением действующего Президента. Предвыборная ситуация характеризовалась регистрацией новой политической партии «Әділет», которая, согласно заявленной цели, должна была способствовать реализации политики Президента, а также ее быстрым объединением с прошлой правящей партией «Аманат». Это сделало новую партию крупным участником предстоящих выборов и укрепило центральные позиции в политической системе, а сама партия Аманат находится в процессе ликвидации. 9 Другим значимым событием стали неожиданные изменения в руководстве трех политических партий незадолго до объявления выборов. 10 Шесть политических партий вошли в состав Мажилиса по итогам последних досрочных парламентских выборов, состоявшихся 19 марта 2023 года. Партия «Аманат» получила 62 мандата, «Ауыл» — 8 мандатов, «Ак жол» и «Respublica» — по 6 мандатов, Народная партия Казахстана (НПК) — 5 мандатов, а Общенациональная социал-демократическая партия (ОСДП) — 4 мандата. Семь мандатов были получены независимыми кандидатами, избранными по одномандатным избирательным округам. Женщины по-прежнему значительно недопредставлены в политической и общественной жизни: женщины занимают 18 из 98 мест в бывшем составе Мажилиса (18 процентов) и 3 из 25 должностей в Правительстве (12 процентов); ни один из 20 областных акимов не является женщиной. В составе всех политических партий имеются женские подразделения, однако лишь одну партию — «Ак жол» — возглавляет женщина. Комитет ООН по ликвидации дискриминации в отношении женщин выразил обеспокоенность низким уровнем представленности женщин на руководящих должностях и в процессе принятия решений, а также сохранением дискриминационных гендерных стереотипов, препятствующих участию женщин в политической и общественной жизни. 11 7 Нормативное постановление Конституционного суда № 89 от 7 июля 2026 года, принятое по обращению президента, истолковало статьи 43.1, 72.2– 3, 83.1 и 84.3 Конституции таким образом, что ограничения на избрание или назначение на соответствующие должности распространяются только на сроки полномочий, начавшиеся в соответствии с Конституцией 2026 года. Следовательно, сроки полномочий, приходившиеся на период действия Конституции 1995 года, не учитываются при применении ограничений на повторное избрание или назначение, а лица, занимавшие соответствующие должности до вступления в силу Конституции 2026 года, могут быть избраны или назначены вновь. 15 марта 2026 года президент заявил, что следующие президентские выборы состоятся в 2029 году, как это предусмотрено Конституцией 1995 года. 8 Президент, несколько политиков и члены Рабочей группы [сформированной для разработки новой Конституции] утверждали, что широкий общественный спрос на масштабные изменения привел к фактическому принятию новой Конституции, основанной, как сообщается, на примерно 2000 запросах и обращениях общественности. Хотя Конституция не предусматривает прямой инициативы граждан по пересмотру Конституции (статья 91), Закон 1999 года о Республиканском референдуме допускает такую инициативу, если она поддержана не менее чем 200 000 избирателями во всех административных единицах страны, при условии прохождения сложной процедуры регистрации, сбора подписей и подачи документов (статьи 11–17 Закона), после чего президент передает инициативу на референдум. 9 Политическую партию «Әділет» возглавляет Айбек Дадебай, до 5 мая занимавший должность руководителя Администрации Президента; многие члены его организации участвовали в разработке новой Конституции. 10 Партии «Ак жол», «Ауыл» и Народная партия Казахстана объявили о смене своего руководства 13, 23 и 26 июня соответственно. 11 См . заключительные замечания Комитета ООН по ликвидации дискриминации в отношении женщин от 2025 года по пятому периодическому докладу Казахстана, пункты 29 и 30.

Миссия БДИПЧ ОБСЕ по наблюдению за выборами Страница: 6 Республика Казахстан, Досрочные парламенсткие выборы, 23 августа 2026 года Промежуточный отчет (10 июля – 3 августа 2026 г.) Возможность граждан участвовать в политической жизни, в том числе посредством реализации основных прав на свободу объединения, мирных собраний и выражения мнений, остается ограниченной, при этом большинство предыдущих рекомендаций БДИПЧ в этих вопросах по- прежнему подлежат решению. 12 Многие собеседники МНВ БДИПЧ заявили, что с 2023 года положение в сфере соблюдения основных свобод и верховенства права существенно ухудшилось, поскольку не зарегистрирована ни одна подлинно оппозиционная партия, независимые организации гражданского общества, особенно получающие иностранное финансирование, подвергаются давлению и стигматизации, а также сталкиваются с проблемами доступа к своим финансовым средствам. Казахстан является многонациональным государством, в котором проживают представители более 120 этнических групп. Этнические казахи составляют большинство населения, тогда как этнические русские являются крупнейшим национальным меньшинством. 13 К другим национальным меньшинствам относятся узбеки, украинцы, уйгуры, немцы и татары. Законодательство не предусматривает специальных мер, направленных на обеспечение политического представительства национальных меньшинств и запрещает создание политических партий по этническому признаку. IV. ПРАВОВАЯ ОСНОВА И ИЗБИРАТЕЛЬНАЯ СИСТЕМА Парламентские выборы регулируются главным образом Конституцией 2026 года, Конституционным законом 1995 года «О выборах» (с изменениями, внесенными в июне 2026 года; далее — Закон о выборах) и Законом 2026 года «О Курултае». 14 Правовую основу также дополняют нормативные постановления Центральной избирательной комиссии (ЦИК). 15 Казахстан является участником основных международных и региональных документов, касающихся демократических выборов. Пакет из шести конституционных законов, направленных на развитие и имплементацию новых конституционных положений, включая поправки в Закон о выборах, был принят в конце мая, 16 а затем, 11 июня, последовал ряд законодательных поправок, направленных на приведение в 12 В 2025 году в рамках Универсального периодического обзора Совета ООН по правам человека в Казахстане была выражена обеспокоенность положением в области свободы объединений, мирных собраний, выражения мнений и средств массовой информации. В совместном сообщении 2025 года специальные докладчики и эксперты ООН выразили серьёзную обеспокоенность уголовным преследованием и вынесением приговоров активистам, а также связанной с этим практикой криминализации, задержаний, слежки и применения иных санкций. См. также заявление Казахстанского международного бюро по правам человека и соблюдению законности и Международного партнёрства по правам человека о стигматизации организаций гражданского общества, ограничениях свободы слова и мирных собраний, а также преследовании активистов и журналистов. См. все рекомендации БДИПЧ по вопросам выборов, адресованные Казахстану. 13 По данным Бюро национальной статистики Казахстана, соответствующие показатели составляют 71,3 и 14,6 процента соответственно. 14 Законодательство, связанное с выборами, включает, среди прочего, Закон 2002 года «О политических партиях», Закон 2020 года «О порядке организации и проведения мирных собраний», Уголовный кодекс 2014 года, Кодекс об административных правонарушениях 2014 года, Кодекс об административных процедурах 2020 года, Закон 2024 года «О средствах массовой информации», а также иные законы, регулирующие деятельность СМИ. 15 Положения, правила и решения ЦИК в последний раз изменялись в 2026 году в целях их приведения в соответствие с законодательными изменениями. 16 Комплекс из шести конституционных законов, включая законы «О Президенте Республики Казахстан», «О Курултае и статусе его членов», «О Народном совете Казахстана (Халық Кеңесі)», « О статусе столицы Республики Казахстан», «Об административно-территориальном устройстве Республики Казахстан», а также поправки к Закону о выборах — Закон № 305- VIII, — был принят на совместном заседании обеих палат парламента 20 мая и официально опубликован 5 июня.

Миссия БДИПЧ ОБСЕ по наблюдению за выборами Страница: 7 Республика Казахстан, Досрочные парламенсткие выборы, 23 августа 2026 года Промежуточный отчет (10 июля – 3 августа 2026 г.) соответствие других законов, в том числе касающихся выборов. 17 В период избирательной кампании, 12 августа, вступят в силу поправки к Кодексу об административных правонарушениях от июня 2026 года, расширившие перечень санкций за правонарушения, связанные с выборами, применяемых к физическим лицам и политическим партиям. 18 По мнению некоторых собеседников МНВ БДИПЧ, конституционные законы и поправки были подготовлены в ускоренном порядке, при ограниченной или полностью отсутствующей прозрачности и без широкого общественного обсуждения. 19 Парламент рассмотрел объемный пакет ключевых конституционных законов и поправок к ним в течение двух недель. 20 Широкие формулировки отдельных положений, в том числе касающихся иностранного финансирования, повлекли многочисленные запросы о толковании, а подходы соответствующих государственных органов к их интерпретации менялись в ходе подготовки к выборам. 21 В результате внесения поправок в Закон о выборах были введены пропорциональная избирательная система для выборов в парламент и скорректированы правовые положения, регулирующие формирование нового однопалатного законодательного органа; расширены требования к пассивному избирательному праву кандидатов; пересмотрены порядок выдвижения кандидатов и отдельные положения, регулирующие проведение предвыборной агитации; установлен новый порядок назначения в избирательные комиссии и требования к кандидатам в их состав; запрещены неденежные пожертвования; увеличены предельные размеры расходов на проведение предвыборной агитации и расширен запрет на иностранное финансирование. Согласно Конституции, 145 депутатов Курултая избираются прямым голосованием сроком на пять лет по пропорциональной избирательной системе в едином общенациональном избирательном округе по закрытым партийным спискам с пятипроцентным проходным барьером подтвержденных голосов. Законодательство предоставляет политическим партиям широкие полномочия в отношении выдвижения кандидатов, распределения и реализации депутатских мандатов в Курултае., Некоторые собеседники МНВ БДИПЧ выразили опасения, что такие полномочия могут повлиять на возможности для подлинного политического участия. 22 После пересмотра конституции 17 См. пункт II.2(b) Кодекса надлежащей практики в избирательных вопросах 2002 года Европейской комиссии за демократию через право Совета Европы — Венецианской комиссии, а также Пересмотренную пояснительную декларацию В законодательства. 18 К таким положениям относятся, среди прочего, ответственность отдельных пользователей социальных сетей за непредоставление ЦИК информации о платном контенте, связанном с предвыборной агитацией; за необеспечение равных условий и доступа к проведению агитации для всех участников выборов; за публикацию результатов опросов общественного мнения; а также ответственность политических партий за финансирование избирательных кампаний из средств, не входящих в избирательные фонды. 19 Министерство юстиции (МЮ) сообщило, что правительственные законопроекты публикуются в интернете для общественного обсуждения и что по соответствующим проектам было получено лишь небольшое количество комментариев. При этом законодательные инициативы президента не подлежат обязательному общественному обсуждению, поэтому такие обсуждения не проводились. ЦИК сообщила, что поправки к Закону о выборах были предусмотрены законодательным планом Правительства на 2025 год — постановление № 1132 от 27 декабря, — разработаны Министерством национальной экономики и опубликованы для обсуждения в период с 15 января по 5 февраля 2025 года. 20 Концепция проектов конституционных законов была одобрена на совместном заседании парламента 8 мая, а 20 мая были созданы совместные парламентские комиссии для подготовки законопроектов ко второму чтению. Информация о подготовке всех шести конституционных законов представлена непоследовательно и доступна не в полном объёме. В состав парламентских рабочих групп не вошли представители экспертного сообщества или независимого гражданского общества, хотя Регламент допускает их участие. 21 См. раздел «Наблюдение за выборами». 22 Законодательная база сохраняет правило «целостности мандата»: члены Курултая автоматически лишаются своего мандата в случае прекращения членства в политической партии, от которой они были избраны. Правила распределения мандатов между кандидатами из партийного списка отсутствуют; политические партии могут выбирать кандидатов по своему усмотрению, без учёта места кандидатов в списке или иных критериев, однако при этом они обязаны соблюдать 30-процентную квоту для женщин, лиц с инвалидностью и молодёжи.

Миссия БДИПЧ ОБСЕ по наблюдению за выборами Страница: 8 Республика Казахстан, Досрочные парламенсткие выборы, 23 августа 2026 года Промежуточный отчет (10 июля – 3 августа 2026 г.) парламентская избирательная система больше не имеет мажоритарного компонента. Также не было вновь введено положение о независимых кандидатах. В соответствии с международными стандартами и предыдущими рекомендациями БДИПЧ кандидаты должны иметь возможность баллотироваться независимо.. 23 V. ОРГАНИЗАЦИЯ ВЫБОРОВ Парламентские выборы администрируются по иерархической системе Центральной избирательной комиссией (ЦИК), 20 областными территориальными избирательными комиссиями (ТИК), 227 районными и городскими ТИК, а также 10424 участковыми избирательными комиссиями (УИК), включая около 644 специальных избирательных участков, из которых 79 находятся за рубежом. ЦИК и ТИК состоят из семи членов, численный состав УИК варьируется от пяти до девяти членов. 24 По состоянию на 22 июля нижестоящие избирательные комиссии насчитывали 71275 членов, из которых 69,4 процента составляют женщины. 25 Все члены избирательных комиссий назначаются сроком на пять лет. Семичленный состав ЦИК был назначен Президентом и обеими палатами предыдущего парламента и включает двух женщин. Процедура назначения изменится после выборов в Курултай: президент будет назначать весь состав ЦИК с одобрения Курултая, за исключением кандидатуры председателя, который будет назначаться и освобождаться от должности президентом, при этом срок его полномочий законодательно не установлен. Члены ТИК и УИК избираются соответствующими местными представительными органами — Маслихатами — на основании представлений зарегистрированных политических партий, каждая из которых выдвигает по одному члену в каждую комиссию; в иных случаях Маслихаты назначают членов комиссий по предложениям общественных организаций или вышестоящих избирательных комиссий. 26 Все члены областных ТИК, а также руководство районных и городских ТИК работают на постоянной профессиональной основе. 27 Некоторые собеседники МНВ БДИПЧ выразили обеспокоенность в отношении беспристрастности и независимости нижестоящих комиссий в связи с правилами назначения и отсутствием прозрачности при выдвижении кандидатур. ЦИК выполняет регулятивные и контрольные функции, а также функции по разрешению споров, регистрирует кандидатов, определяет и публикует окончательные результаты выборов. Техническая подготовка к выборам идет по графику. Большинство собеседников МНВ БДИПЧ выразили уверенность в технической компетентности избирательных комиссий . ЦИК проводит регулярные заседания, которые транслируются в прямом эфире на казахском и русском языках и одновременно переводятся на жестовый язык, но без скрытых субтитров. Заседания ЦИК, о которых сообщается онлайн незадолго до их проведения, посещают большинство заинтересованных сторон, представители СМИ и некоторые наблюдатели. Более того, после некоторых заседаний проводится пресс- брифинг. 23 См. статью 25 Международного пакта о гражданских и политических правах 1966 года (МПГПП) и пункт 7.5 Копенгагенского документа ОБСЕ 1990 года. 24 В состав УИК входят от 5 до 7 членов на избирательных участках с числом избирателей до 2 000 и от 7 до 9 членов — на более крупных избирательных участках. 25 В настоящее время членами ТИК являются 1 729 человек, а членами УИК — 69 546 человек. Данные о представленности лиц с инвалидностью или представителей национальных меньшинств в избирательных комиссиях отсутствуют. 26 По данным ЦИК, 65,3 процента членов комиссий были выдвинуты политическими партиями, 32,2 процента — общественными объединениями и 2,5 процента — избирательными комиссиями вышестоящего уровня. 27 Остальные члены районных и городских ТИК работают на условиях неполной занятости с пропорциональной оплатой.

Миссия БДИПЧ ОБСЕ по наблюдению за выборами Страница: 9 Республика Казахстан, Досрочные парламенсткие выборы, 23 августа 2026 года Промежуточный отчет (10 июля – 3 августа 2026 г.) С 1 июля ЦИК приняла 32 постановления, в том числе по вопросам регистрации кандидатов, процедурным вопросам, включая меры, направленные на расширение участия лиц с инвалидностью, а также по ключевым шаблонам документов. 28 На сегодняшний день члены ЦИК утверждали все решения единогласно, а на заседаниях, на которых присутствовала МНВ БДИПЧ, обсуждения не проводились. ЦИК на сегодняшний день опубликовывала решения на своем веб- сайте. ТИК организуют выборы на своих территориях, осуществляют надзор за УИК и рассматривают жалобы на них, регистрируют доверенных лиц партий, а также сводят и передают результаты на территориальном уровне. Долгосрочные наблюдатели МНВ БДИПЧ сообщили, что как областные, так и районные ТИК выполняют свою работу в соответствии с графиком. В настоящее время ТИК занимаются регистрацией доверенных лиц партий и обучением нижестоящих комиссий. Некоторые наблюдатели МНВ БДИПЧ отметили, что заседания ТИК проводились на разовой основе, без систематических предварительных объявлений. УИК отвечают за проверку списков избирателей, информирование избирателей, организацию голосования на избирательных участках и мобильного голосования, подсчет голосов, составление протоколов о результатах, а также рассмотрение жалоб, полученных в день голосования и рассматриваемых в первой инстанции. С момента публикации границы и места расположения избирательных участков 16 июля, члены УИК приступили к подготовке выборов. Так, 2 августа, когда акиматы передали списки избирателей, УИК начали проводить информационную кампанию для избирателей, распространяя персонализированные приглашения к участию в голосовании. ЦИК, ТИК и УИК проводят каскадное обучение и тестирование по новым правилам по всей стране для более чем 71000 членов избирательных комиссий, включая видеокурс по взаимодействию с избирателями с инвалидностью, а также для политических партий, аккредитованных наблюдателей и средств массовой информации. 29 Ведется широкая информационная кампания для избирателей, в частности, по дате выборов, регистрации избирателей, ориентированная на избирателей, голосующих впервые, а также по правилам использования открепительных удостоверений и голосования на дому. Информационная кампания проводится на казахском и русском языках через веб-сайт ЦИК и Телеграм -канал, все виды республиканских и областных СМИ, наружную рекламу, а также мероприятия, ориентированные на молодежь, с участием национальных и местных «Клубов молодых избирателей». ЦИК и региональные ТИК организуют рабочие группы по избирательным правам лиц с инвалидностью с участием специализированных организаций гражданского общества (ОГО), которые будут осуществлять контроль условий доступности в период с 3 августа. 30 Согласно информации, полученной от ЦИК, 98 процентов избирательных участков доступны для избирателей с инвалидностью, а местные органы власти по запросу будут предоставлять избирателям с инвалидностью транспорт до избирательных участков. 31 28 Постановлением ЦИК № 33/62 от 14 июля 2026 года политическим партиям было рекомендовано учитывать потребности лиц с инвалидностью при проведении агитационных мероприятий, а местным исполнительным органам было поручено обеспечить доступность избирательных участков — в соответствии с Инструкцией ЦИК № 21/183 от 2012 года и Рекомендациями № 24/217 от 2018 года — и осуществлять соответствующий мониторинг совместно с ТИК и организациями по защите прав лиц с инвалидностью. 29 МНВ БДИПЧ наблюдала за проведением обучающих мероприятий, сочетающих теоретические презентации, упражнения на основе практических сценариев и проверку знаний. 30 Из 23 членов рабочей группы ЦИК 17 представляют профильные организации гражданского общества (ОГО) из различных регионов страны. 31 Избирательные участки будут оборудованы увеличительными стёклами, трафаретами для избирательных бюллетеней со шрифтом Брайля и доступными кабинами для голосования; также будет предусмотрена аудиозапись содержания бюллетеня.

Миссия БДИПЧ ОБСЕ по наблюдению за выборами Страница: 10 Республика Казахстан, Досрочные парламенсткие выборы, 23 августа 2026 года Промежуточный отчет (10 июля – 3 августа 2026 г.) VI. РЕГИСТРАЦИЯ ИЗБИРАТЕЛЕЙ Граждане, достигшие ко дню выборов 18- летнего возраста, имеют право голоса; лица, признанные судом недееспособными, в том числе по причине интеллектуальной или психосоциальной инвалидности, а также лица, отбывающие наказание в виде лишения свободы, независимо от тяжести совершенного преступления, лишены избирательных прав, что противоречит международным стандартам, обязательствам ОБСЕ и предыдущим рекомендациям БДИПЧ. 32 Регистрация избирателей является пассивной и основывается на постоянном месте жительства. По состоянию на 2 августа реестр избирателей содержал записи о 12 605 788 избирателях. Акиматы два раза в год передают данные об избирателях в соответствующие ТИК; затем эти данные сверяются и в электронном виде передаются в вышестоящие комиссии для включения в Национальный реестр избирателей, который ведется ЦИК. Данные об избирателях с разбивкой по полу не публикуются. Большинство собеседников МНВ БДИПЧ выразили уверенность в точности реестра избирателей и списков избирателей. Списки избирателей составляются соответствующими акиматами на основе центральной государственной базы данных населения и были переданы в УИК до 2 августа. О бщественная проверка начинается 7 августа в УИК и онлайн. 33 Заявления о внесении исправлений могут быть поданы до дня выборов включительно и должны быть рассмотрены соответствующей УИК в день их подачи, с возможностью немедленного судебного пересмотра. Избиратели могут быть включены в дополнительный список избирателей в день выборов без судебного или административного контроля при условии подтверждения ими своего места жительства в пределах соответствующего избирательного участка, несмотря на предыдущие рекомендации БДИПЧ ограничить такую практику. Избиратели, которые в день выборов не могут проголосовать на избирательном участке по месту постоянного жительства, могут подать заявление о включении в список избирателей по месту временного проживания не позднее чем за 30 дней до дня выборов. В течение 15 дней до выборов избиратели могут запросить открепительное удостоверение, чтобы проголосовать на любом избирательном участке, не входящем в территорию их постоянной регистрации. Мобильное голосование предусмотрено для случаев, связанных с состоянием здоровья, а также для отдаленных районов. 34 VII. РЕГИСТРАЦИЯ ПАРТИЙ И КАНДИДАТОВ Право баллотироваться на парламентских выборах предоставляется избирателям в возрасте от 25 лет и старше, проживающим в Казахстане не менее 10 лет до дня выборов. Требование о проживании противоречит международным стандартам и предыдущим рекомендациям БДИПЧ. 35 32 В пункте 7.3 Копенгагенского документа ОБСЕ 1990 года говорится, что государства-участники «гарантируют всеобщее и равное избирательное право совершеннолетним гражданам». См. также статью 25 во взаимосвязи со статьёй 2 МПГПП 1966 года, статьи 12 и 29 Конвенции о правах инвалидов (КПИ), а также пункт 48 Замечания общего порядка № 1 к статье 12 КПИ, в котором говорится, что «способность лица принимать решения не может служить основанием для какого-либо исключения лиц с инвалидностью из осуществления […] права голосовать [и] права баллотироваться на выборах». 33 Списки избирателей передаются УИК за 20 дней до дня голосования и через 5 дней публикуются для всеобщего ознакомления. 34 Условием является подача письменного заявления в соответствующую УИК не позднее 12:00 в день голосования. 35 См. статью 25 во взаимосвязи со статьёй 2 МПГПП 1966 года. В пункте 15 Замечания общего порядка № 25 Комитета ООН по правам человека п право баллотироваться на выборах, не должны исключаться на основании необоснованных или

Миссия БДИПЧ ОБСЕ по наблюдению за выборами Страница: 11 Республика Казахстан, Досрочные парламенсткие выборы, 23 августа 2026 года Промежуточный отчет (10 июля – 3 августа 2026 г.) Лица, признанные виновными в совершении коррупционного правонарушения, а также лица с непогашенной судимостью, независимо от характера преступления, не имеют права быть избранными. Согласно поправкам к Закону о выборах 2026 года, кандидаты могут выдвигаться только зарегистрированными политическими партиями из числа их членов . В соответствии с международными стандартами и предыдущими рекомендациями БДИПЧ кандидаты должны иметь возможность баллотироваться самостоятельно.. 36 Хотя собеседники МНВ БДИПЧ из большинства политических партий положительно оценили это изменение, большинство других собеседников раскритиковали его как ограничение политического участия. Все политические партии, которые сообщили МНВ БДИПЧ о съездах партий по утверждению своих списков кандидатов, привлекали областные отделения к отбору кандидатов. 37 Регистрация кандидатов обусловлена внесением избирательного взноса в размере 1 275 000 тенге за каждого кандидата, с полным или частичным освобождением от его уплаты на основании результатов предыдущих выборов, а также возвратом взноса кандидатам, преодолевшим 5- процентный избирательный порог. 38 ЦИК зарегистрировала списки кандидатов в период со 2 по 23 июля. Были зарегистрированы списки всех семи действующих политических партий, выдвинувших 545 кандидатов, включая 172 женщины, что составляет 31,5 процента. 39 Все списки соответствовали квотам, установленным Законом о выборах, поскольку 43,9 процента всех зарегистрированных кандидатов принадлежали как минимум к одной из квотируемых групп: женщины, молодежь или лица с инвалидностью. 40 Количество кандидатов в списках партий варьируется от 33 до 186. 41 Закон о выборах предусматривает основания для отказа в регистрации или отмены регистрации кандидатов и списков кандидатов, которые подлежат судебному пересмотру. 42 дискриминационных требований, касающихся, например, образования, места жительства или происхождения, либо по причине политической принадлежности». 36 В пункте 7.5 Копенгагенского документа ОБСЕ 1990 года государства — участники ОБСЕ обязались «уважать право граждан баллотироваться на политические или государственные должности в личном качестве либо в качестве представителей политических партий или организаций без какой- либо дискриминации». В статье 3.4 Конвенции 2002 года о стандартах демократических выборов, избирательных прав и свобод в государствах — участниках Содружества Независимых Государств ( должен обладать равными правовыми возможностями для выдвижения своей кандидатуры на выборах». В пункте 17 Замечания общего порядка № 25 Комитета ООН по правам человека указано, что «право лиц баллотироваться на выборах не должно необоснованно ограничиваться требованием о принадлежности кандидатов к политическим партиям или к конкретным партиям». 37 После того, как четыре кандидата сняли свои кандидатуры, партии «Байтак» пришлось провести второй съезд для голосования по новому списку. 38 Сумма эквивалентна приблизительно 2 340 евро; 1 евро составляет приблизительно 540 тенге. Политические партии, получившие не менее 5 процентов голосов на последних парламентских выборах, освобождаются от уплаты избирательного взноса; партии, получившие от 3 до 5 процентов голосов, уплачивают половину суммы, а партии, набравшие от 1 до 3 процентов, — 70 процентов. Из семи политических партий, участвующих в выборах, пять получили полное освобождение от уплаты взноса, одна — «Байтак» — частичное освобождение, а «Әділет» должна была уплатить всю сумму. 39 Согласно Закону о выборах регистрация кандидатов проводится в период с 60- го по 30- й день до выборов, однако в связи с досрочным проведением настоящих выборов этот период был сокращён и охватывал время с 53-го по 30-й день до дня голосования. 40 Закон о выборах предусматривает совокупную минимальную 30- процентную квоту для женщин, молодёжи и лиц с инвалидностью в списке кандидатов, но не устанавливает требований к порядку размещения кандидатов в партийном списке. Всего в партийные списки включены 19 кандидатов с инвалидностью. К молодёжи относятся лица моложе 35 лет; общее число молодых кандидатов составляет 74 человека. 41 В соответствии с законом, максимальное число кандидатов в одном партийном списке составляет 188. Партия «Ак Жол» выдвинула 63 кандидата, «Ауыл» — 69, «Әділет» — 186, «Байтак» — 47, ОСДП — 33, НПК — 72, «Respublica» — 75. 42 Регистрация кандидатов может быть отменен, среди прочего, за проведение агитации до установленного срока, злоупотребление служебным положением и представление недостоверных сведений в декларациях об активах. На настоящих выборах таких случаев не было.

Миссия БДИПЧ ОБСЕ по наблюдению за выборами Страница: 12 Республика Казахстан, Досрочные парламенсткие выборы, 23 августа 2026 года Промежуточный отчет (10 июля – 3 августа 2026 г.) VIII. УСЛОВИЯ ПРОВЕДЕНИЯ ИЗБИРАТЕЛЬНОЙ КАМПАНИИ Предвыборная агитация регулируется Законом о выборах, Кодексом об административных правонарушениях, предусматривающим ответственность за нарушение правил агитации, а также Уголовным кодексом, устанавливающим санкции за более серьезные избирательные правонарушения. Закон запрещает досрочную агитацию, за которую предусмотрены административные штрафы или отмена регистрации кандидата, либо списка кандидатов. 43 Политические программы и агитационные материалы, содержащие дискриминационную или ложную информацию, а также призывы к насильственному изменению конституционного и общественного строя, а также к войне, запрещены. 44 Подкуп избирателей, злоупотребление должностным положением и административными ресурсами не допускаются. 45 В период избирательной кампании Генеральная прокуратура предупредила о последствиях нарушений правил агитации. 46 Граждане и политические партии могут проводить агитацию посредством встреч, митингов, собраний и материалов в СМИ, в том числе онлайн, при этом поправки 2026 года распространили регулирование агитации на социальные сети. Согласно закону, акиматы и избирательные комиссии определяют места для размещения агитационных материалов и обеспечивают равные условия для проведения агитации, а акиматы предоставляют помещения и ресурсы для агитации на единых и равных договорных условиях. Места для проведения агитации были определены до 23 июля. Участники выборов обязаны уведомлять местные органы власти за пять дней до проведения агитационных мероприятий на открытом воздухе, которые ограничены специально отведенными для этой цели местами. 47 Демонстрации и шествия требуют предварительного разрешения. 48 МНВ БДИПЧ отметила, что специально отведенные места, как правило, предоставлялись на равных условиях. Обоснованных сообщений об отказе в проведении либо ограничении агитационных мероприятий, а также о нарушениях, связанных с уведомлением или разрешением, не поступало. Избирательная кампания проходит с 23 июля по 21 августа и ко второй неделе набрала динамику по всей стране. 49 Все партии поддерживают политическую повестку Президента и сосредоточивают свои кампании на социально-экономических вопросах, сельском хозяйстве, здравоохранении, образовании, окружающей среде, повышении политической подотчетности и роли Казахстана на международной арене. 43 До начала официального периода предвыборной агитации в Астане, Балхаше и Талгаре были замечены рекламные щиты партий «Әділет» и «Байтак» с лозунгом и QR-кодом, предлагавшим вступить в партию. ЦИК сообщила МНВ БДИПЧ, что эти щиты являются информационными, а не агитационными материалами. 44 Закон запрещает включать в предвыборные программы «идеи насильственного изменения основ конституционного строя, посягательства на территориальную целостность, суверенитет и независимость Республики Казахстан, нарушения общественного порядка, подрыва национальной безопасности, войны, вооружённых конфликтов, социального, расового, национального, этнического или религиозного превосходства либо розни, культа жестокости и насилия, а также призывы к совершению таких действий». 45 Установленные запреты распространяются также на ведение предвыборной агитации военнослужащими, сотрудниками органов национальной безопасности и правоохранительных органов, судьями, членами избирательных комиссий, религиозными объединениями, государственными органами и органами местного самоуправления, их должностными лицами, а также государственными служащими при исполнении ими служебных обязанностей. Кандидатам, замещающим государственные должности, запрещается использовать своё должностное или служебное положение в ходе избирательной кампании. 46 8 июля Генеральная прокуратура призвала соблюдать правила проведения выборов. 47 При отсутствии ответа акимата в течение трёх рабочих дней мероприятие может быть проведено. Местные органы власти вправе согласовать проведение мероприятия или отказать в нём по широкому кругу оснований, а также предложить другое место и время его проведения. 48 Заявления должны подаваться не менее чем за 10 рабочих дней, а решение местного исполнительного органа должно быть доведено до сведения заявителя в течение 7 рабочих дней. 49 Проведение предвыборной агитации запрещено в день, предшествующий дню голосования, и непосредственно в день голосования.

Миссия БДИПЧ ОБСЕ по наблюдению за выборами Страница: 13 Республика Казахстан, Досрочные парламенсткие выборы, 23 августа 2026 года Промежуточный отчет (10 июля – 3 августа 2026 г.) В целом по стране кампания проходит преимущественно под доминированием партии «Әділет», тогда как кампании других политических партий являются менее масштабными и более точечными. Некоторые собеседники МНВ БДИПЧ охарактеризовали слияние «Әділет» с «Аманат» как неожиданное и как попытку изменить и консолидировать политический ландшафт и элиты, добавив, что «Әділет» является первой политической партией, зарегистрированной с 2023 года, тогда как другие попытки регистрации других партий оказались безуспешными. 50 Хотя большинство собеседников БДИПЧ из числа политических партий сообщили, что их основная стратегия работы с избирателями реализуется в социальных сетях, МНВ БДИПЧ отметила, что традиционные формы агитационной деятельности активно использовались всеми участниками выборов, несмотря на то что частота и масштаб такой деятельности различались между участниками и по регионам. 51 Агитационная деятельность в значительной степени координируется центральными офисами, которые определяют общие стратегии и ключевые посылы, а также изготавливают агитационные материалы. Агитационные сообщения адаптируются к местному контексту, аудитории и конкретным группам населения. 52 Большинство партий поднимали вопросы прав лиц с инвалидностью, а также включали их в свои избирательные программы и агитационную деятельность. Социальные сети играют важную роль в проведении агитации: «Instagram» и «Facebook» являются наиболее популярными платформами для политического охвата и вовлечения избирателей, «TikTok» используется преимущественно для политического контента, создаваемого блогерами и инфлюенсерами, а «Threads» — для более широкого политического обсуждения. Мониторинг МНВ БДИПЧ избирательной кампании в социальных сетях показал, что партии часто публиковали идентичный или схожий агитационный контент в «Facebook» и «Instagram», при этом «Instagram», как правило, привлекал более широкую аудиторию. Личные публикации кандидатов и партийных лидеров обычно вызывали большую активность, чем публикации, размещенные официальными аккаунтами партий. 53 Хотя тон традиционной агитации в целом оставался позитивным, в онлайн- пространстве наблюдались случаи более конфронтационной риторики. 54 50 Реорганизация не предусматривает автоматического перехода членства из одной партии в другую, поэтому члены партии «Аманат» должны подать заявление о вступлении в партию «Әділет». Некоторые собеседники МНВ БДИПЧ сообщили, что партия «Әділет» первой начала принимать новых членов через государственный интернет-портал, что они расценили как преимущество. Одна партия сообщила, что ей было отказано в доступе к государственному интернет-порталу; другой партии доступ был предоставлен, однако она им не воспользовалась в связи с приостановлением приёма заявлений о вступлении в партию на период избирательной кампании. Представитель ещё одной партии заявил, что по закону заявления о вступлении в партию должны заполняться от руки, а представители трёх партий не проявили заинтересованности в использовании портала. 51 МНВ БДИПЧ наблюдала за 17 агитационными мероприятиями. На 7 из них в качестве спикера выступала женщина, ни на одном не выступали лица с инвалидностью, а на одном выступил молодой спикер. 7 агитационных мероприятий были ориентированы на женщин, лиц с инвалидностью и молодёжь; 6 были доступны для лиц с инвалидностью, а на одном обеспечивался перевод на жестовый язык. Пять мероприятий проводились как на казахском, так и на русском языке. В среднем женщины составляли 44 процента участников, а молодёжь — 28 процентов. 52 Агитационная деятельность политических партий ориентирована на отдельные группы населения, включая фермеров, учителей, медицинских работников, женщин, молодёжь и лиц с инвалидностью. Ряд участников выборов проводили агитационные мероприятия в государственных и общественных учреждениях с привлечением работников государственного сектора и государственных служащих. 53 17 июля МНВ БДИПЧ приступила к мониторингу около 50 аккаунтов в «Facebook» и «Instagram», принадлежащих политическим партиям и их председателям, кандидатам, лидерам общественного мнения, журналистам, правозащитникам и местным органам власти. 54 Когда заместитель председателя НПК Бейбит Кусаинов обвинил ОСДП в неправильном толковании Конституции, председатель ОСДП Асхат Рахимжанов в ответ поставил под сомнение компетентность своего оппонента в вопросах законодательства. Кандидат от НПК предупредил, что предложение партии «Байтак» относительно корпоративной ответственности может привести к правовому хаосу, после чего председатель партии «Байтак» А

Миссия БДИПЧ ОБСЕ по наблюдению за выборами Страница: 14 Республика Казахстан, Досрочные парламенсткие выборы, 23 августа 2026 года Промежуточный отчет (10 июля – 3 августа 2026 г.) Некоторые собеседники МНВ БДИПЧ отметили, что отсутствие подлинной оппозиции и исключение права баллотироваться на парламентских выборах в качестве независимого кандидата ограничивают политическое участие, плюрализм и электоральную конкурентность. 55 Некоторые собеседники называли давление, административные препятствия и стигматизацию независимых организаций гражданского общества, а также аресты, кибератаки и ограничения в отношении журналистов, блогеров и YouTube-блогеров факторами, способствующими самоцензуре и снижению гражданского участия среди представителей гражданского общества, при этом некоторые воздерживаются от участия, чтобы не легитимизировать процесс. 56 Механизмы противодействия дезинформации и иностранному вмешательству сохраняются в значительной степени централизованными в руках государственных органов и органов национальной безопасности, отвечающих за архитектуру кибербезопасности страны. Власти расширили сотрудничество с крупными онлайн-платформами для защиты национальной безопасности и целостности выборов. Центр мониторинга и анализа Министерства культуры и информации (МКИ) осуществляет мониторинг онлайн -пространства, в том числе на предмет возможных нарушений избирательного законодательства. Некоторые собеседники МНВ БДИПЧ выразили обеспокоенность тем, что широко сформулированные ограничения в отношении онлайн- контента и практика их применения, включая массовое удаление контента, могут способствовать подавлению политического самовыражения и критических голосов. 57 IX. ФИНАНСИРОВАНИЕ ИЗБИРАТЕЛЬНОЙ КАМПАНИИ Финансирование избирательной кампании в основном регулируется Законом о выборах и Законом о политических партиях, а также дополняется постановлениями ЦИК. 58 Недавние поправки к Закону о выборах, принятые в 2023 и 2026 годах, изменили некоторые правила финансирования избирательной кампании: были отменены промежуточные отчеты политических партий о финансировании кампании, запрещены неденежные пожертвования, а также увеличены лимиты взносов и расходов. Недавние поправки к Кодексу об административных правонарушениях ввели санкции за финансирование избирательной кампании из средств, не входящих в избирательный фонд. Политические партии, представленные в парламенте, получают ежегодное финансирование из государственного бюджета пропорционально количеству действительных голосов, полученных на предыдущих парламентских выборах. Эти средства предназначены для осуществления их уставной деятельности и не могут использоваться для целей избирательной кампании. 59 55 27 июля 2026 года в Алматы было создано новое общественно- политическое Движение 11M, призванное представлять беспартийных граждан Казахстана, которые не считают, что их интересы представлены существующими политическими партиями. 56 В пункте 4 Копенгагенского документа ОБСЕ 1990 года говорится, что государства-участники «будут обеспечивать соответствие своих законов, нормативных актов, практики и политики своим обязательствам по международному праву и их согласованность с положениями Декларации принципов и другими обязательствами в рамках СБСЕ». В ходе Универсального периодического обзора по Казахстану, проведённого Советом ООН по правам человека в права на свободу объединений, мирных собраний и выражения мнений, а также свободы средств массовой информации. 57 Включая компанию «Meta» , которой принадлежат «Instagram», «Facebook» и «WhatsApp». Во время избирательной кампании собеседники МНВ БДИПЧ сообщали о тенденции к исчезновению вскоре после публикации материалов, связанных с выборами, включая публикации с критикой властей; при этом механизм их удаления оставался неясным. 58 Постановление ЦИК № 166/314 от 3 сентября 2009 года; постановление ЦИК № 19/222 от 7 августа 1999 года с изменениями, внесёнными в 2026 году. 59 Средства выплачиваются ежемесячно и рассчитываются исходя из 0,65 месячного расчётного показателя за каждый поданный голос.

Миссия БДИПЧ ОБСЕ по наблюдению за выборами Страница: 15 Республика Казахстан, Досрочные парламенсткие выборы, 23 августа 2026 года Промежуточный отчет (10 июля – 3 августа 2026 г.) Парламентские избирательные кампании должны финансироваться исключительно через избирательные фонды политических партий; индивидуальные избирательные фонды кандидатов запрещены. Избирательные фонды могут формироваться за счет средств политических партий и денежных взносов кандидатов, граждан и юридических лиц. Закон прямо запрещает пожертвования от благотворительных и религиозных организаций, организаций, финансируемых государством, государственных органов и органов местного самоуправления, иностранное финансирование и анонимные пожертвования. Политические партии могут вносить до 1,275 млрд тенге, общий объем пожертвований не может превышать 2,55 млрд тенге, при этом физические и юридические лица могут жертвовать до 25,5 млн тенге и 127,5 млн тенге соответственно. Размер избирательных фондов может достигать 3,8 млрд тенге. 60 Все поступления и расходы, связанные с кампанией, должны проходить через специальный счет в банке, определенном ЦИК. 61 Все финансовые операции, связанные с кампанией, должны быть завершены 22 августа до 18:00 часов. Политические партии, с которыми встретилась МНВ БДИПЧ, сообщили, что планировали финансирование кампании в консультации со своими областными отделениями, однако управление им является централизованным. Избирательные кампании преимущественно финансируются за счет средств политических партий, личных взносов их членов и юридических лиц. 62 ЦИК наделена полномочиями по надзору за финансированием кампаний. Банк контролирует, чтобы все операции по счетам избирательных фондов соответствовали требованиям законодательства относительно происхождения, назначения и сумм переводов, а также еженедельно и по запросу предоставляет ЦИК информацию обо всех операциях по избирательным фондам. Нормативно- правовая база предусматривает санкции за нарушения правил финансирования кампаний. 63 ЦИК может отменить регистрацию списка кандидатов или признать результаты выборов недействительными за нарушения правил финансирования кампании и передать дело в органы прокуратуры в случае нарушений административного или уголовного характера. 64 ЦИК должна дважды в течение периода кампании публиковать сводная информация по финансированию кампаний: предположительно в первую неделю августа и до дня выборов. Данные об общем объеме средств избирательных фондов, источниках финансирования и расходах на кампанию на основании итоговых отчетов партий, представленных после выборов, будут опубликованы в течение 10 рабочих дней после публикации окончательных результатов выборов. 60 Соответствующие размеры составляют 15 000 минимальных заработных плат — ранее 5 000 — и 30 000 минимальных заработных плат — ранее 10 000, — а также 300 и 1 500 минимальных заработных плат, что эквивалентно соответственно 2,35 млн евро, 4,7 млн евро, 46 875 евро и 234 375 евро. Расходы на проведение избирательной кампании не могут превышать 7 млн евро. 61 Решением ЦИК № 28/57 от 1 июля 2026 года АО «Народный банк Казахстана» был определено банковским учреждением, в котором должны открываться и обслуживаться специальные временные счета избирательных фондов. 62 По оценке партии «Ак Жол», общая стоимость её избирательной кампании составит 1–1,2 млрд тенге — 1,8– 2,2 млн евро; партии «Байтак» — 2 млрд тенге, или 3,6 млн евро; ОСДП — 600–650 млн тенге, или 1,1– 1,2 млн евро; НПК — 400 млн тенге, или 735 000 евро; партии «Respublica» — 1 млрд тенге, или 1,8 млн евро. 63 См. статьи 115– 117 Кодекса об административных правонарушениях. К примеру, финансирование избирательной кампании помимо избирательного фонда влечёт наложение штрафа в размере от 25 до 50 месячных расчётных показателей (В 2026 году один месячный расчётный показатель составляет 4 325 тенге или около 8 евро) в зависимости от того, поступил ли взнос от физического лица, среднего или крупного предприятия. 64 Пункт 10 статьи 34 Закона о выборах предусматривает признание результатов выборов недействительными на соответствующей территории или в избирательном округе.

Миссия БДИПЧ ОБСЕ по наблюдению за выборами Страница: 16 Республика Казахстан, Досрочные парламенсткие выборы, 23 августа 2026 года Промежуточный отчет (10 июля – 3 августа 2026 г.) X. СМИ Медиарынок находится под доминирующим влиянием государства через прямую собственность и непрозрачные бюджетные субсидии, что ограничивает плюрализм СМИ, несмотря на большое количество зарегистрированных средств массовой информации. 65 Телевидение остается основным источником информации, однако популярность социальных сетей значительно возросла. 66 Сохраняется ряд давних обеспокоенностей в отношении свободы СМИ, включая конкретно отмеченные опасения в отношении влияния государства на редакционную политику, аресты и давление на независимых журналистов и их семьи, стратегические иски против участия общественности (SLAPP), удаление онлайн-контента, а также проблемы с задержкой аккредитациии журналистов, приводящие к судебным разбирательствам. 67 Подлинное общественное вещание отсутсвует, несмотря на предыдущую рекомендацию БДИПЧ создать такое вещание с четко определенным мандатом общественного вещателя и независимым назначением руководства. МКИ выполняет функции медиарегулятора, регистрирует национальные СМИ, реализует государственную политику в сфере СМИ, в том числе в отношении блогеров и инфлюенсеров, а также проводит мониторинг СМИ для обеспечения соблюдения требований законодательства, включая требования к онлайн- СМИ и социальные сети. 68 16 июня МКИ присоединило Центр анализа и информации Комитета информации МКИ, усиливающий мандат Комитета. 69 65 По состоянию на июнь 2026 года в стране зарегистрировано 5 303 средства массовой информации, включая 3 181 периодическое печатное издание, 253 телеканала, 97 радиостанций, а также 1 457 информационных агентств и сетевых изданий. К государственным СМИ относятся телерадиокорпорация «Қазақстан», в состав которой входят четыре телеканала и четыре радиоканала; Агентство «Хабар», управляющее двумя телеканалами — «Хабар» и «24KZ»; а также Телерадиокомплекс Президента Республики Казахстан, включающий четыре средства массовой информации, в том числе информационное агентство «Kazinform». «Законом о республиканском бюджете на 2026 год» предусмотрено на «реализацию государственной информационной политики» предусмотрено 67 млрд тенге — приблизительно 123 млн евро. 15 июля Межрайонный административный суд города Астаны отклонил апелляционную жалобу общественного фонда «Правовой медиа-центр» по делу против Министерства культуры и информации, касавшуюся доступа к информации о государственных субсидиях, предоставляемых средствам массовой информации. Суд указал, что информация о распределении государственных средств на финансирование СМИ не подлежит раскрытию. 66 В сентябре 2025 года 59 процентов респондентов назвали телевидение наиболее надёжным источником информации, а 34,7 процента выразили доверие социальным сетям и мессенджерам. В октябре 2025 года в стране насчитывалось 19,5 млн пользователей интернета и 16,9 млн активных пользователей социальных сетей. 67 В апреле шесть международных организаций по защите прав человека и свободы прессы подписали совместное письмо, в котором выразили обеспокоенность арестами журналистов и усилением давления на независимые СМИ посредством блокировки веб-сайтов, отказов в аккредитации и применения иных форм давления. Аналогичные вопросы были подняты Представителем ОБСЕ по вопросам свободы СМИ, который отметил, что «уголовные преследования по широко сформулированным положениям законодательства в отноешнии журналистов, освещающих вопросы, представляющие общественный интерес». 16 июля представители «Радио Азаттык», казахской службы Radio Free Europe/Radio Liberty, сообщили, что 11 журналистов из числа их сотрудников остались без аккредитации на период данной избирательной кампании после того, как Министерство иностранных дел (МИД) приняло решение отложить рассмотрение вопроса об их аккредитации до середины сентября, воспользовавшись предусмотренными законом дополнительными двумя месяцами для проведения дальнейшего анализа. С 1 по 31 ноября 2025 года МКИ ограничило распространение 6707 онлайн- ресурсов и ссылок в связи с нарушениями, касающимися запрещенного контента; в этот период суды не устанавливали никаких ограничений, связанных с содержанием. В течение 2024 года Министерство ограничило распространение 26 500 онлайн-ресурсов и ссылок; в этот период суды не устанавливали никаких ограничений, связанных с содержанием. 68 Аккредитацию иностранных средств массовой информации осуществляет МИД. 69 Центр будет функционировать при уже созданном Комитете информации Министерства культуры и информации (МКИ). Методология проводимого им мониторинга и его отчёты не являются общедоступными. Его регуляторные полномочия распространяются на иностранные онлайн-платформы и сервисы обмена мгновенными сообщениями.

Миссия БДИПЧ ОБСЕ по наблюдению за выборами Страница: 17 Республика Казахстан, Досрочные парламенсткие выборы, 23 августа 2026 года Промежуточный отчет (10 июля – 3 августа 2026 г.) Нормативно-правовая база в сфере СМИ состоит из Конституции, Закона о средствах массовой информации, Закона о выборах, Уголовного кодекса и Кодекса об административных правонарушениях. 70 Конституция гарантирует свободу выражения мнения, свободу СМИ и право на доступ к информации; однако клевета может повлечь административный арест на один месяц, и оскорбление президента и других государственных должностных лиц, а также умышленное распространение ложной информации по-прежнему криминализированы и применяются ограничительно, несмотря на предыдущие рекомендации БДИПЧ, что, по оценке собеседников МНВ БДИПЧ, существенно влияет на осуществление свободы выражения мнения. 71 В период кампании, СМИ должны обеспечивать объективное и равное освещение всех участников выборов и воздерживаться от публикации информации, наносящей ущерб чести, достоинству или деловой репутации кандидата либо политической партии. Телерадиовещательным организациям запрещено распространять агитационные материалы в новостных и аналитических программах. Закон не предусматривает бесплатного эфирного времени, при этом политические партии могут приобретать его только у тех СМИ и пользователей онлайн-платформ, которые уведомили ЦИК о своих планах освещения кампании и расценках на рекламу. К установленному сроку 18 июля такое уведомление подали в общей сложности 757 субъектов СМИ. 72 В день выборов закон ограничивает одновременное присутствие СМИ на избирательном участке: допускается один журналист от каждого СМИ и три представителя от каждого телеканала. Жалобы, касающиеся освещения выборов в СМИ, относятся к компетенции органов прокуратуры и судов. 73 ЦИК проинформировала МНВ БДИПЧ о том, что к середине августа организует одни бесплатные предвыборные дебаты, которые будут транслироваться на национальном телевидении; другие дебаты могут быть организованы и оплачены политическими партиями, желающими принять в них участие. 29 июля государственный телеканал Qazaqstan TV провел первые предвыборные дебаты, в которых приняли участие все партии, участвующие в выборах. 74 СМИ и онлайн- платформы, публикующие опросы общественного мнения, обязаны раскрывать подробную методологическую информацию. 75 В целях разъяснения давней проблемы, когда журналистские опросы в формате «голос народа» (vox populi) и социологические опросы общественного мнения смешивались в правоприменительной практике и судебной практике, МКИ в ходе обучения ЦИК по вопросам освещения выборов пояснило, что СМИ разрешено использовать 70 Нормативно- правовая база в сфере СМИ также включает Закон «Об онлайн-платформах и онлайн- рекламе» и новый Цифровой кодекс, принятый в январе 2026 года и вступивший в силу 12 июля. 71 В том числе посредством Уголовного кодекса, Кодекса об административных правонарушениях, Закона «О масс-медиа» и Закона «Об онлайн- платформах и онлайн- рекламе». Законодательство предусматривает гарантии защиты журналистов, воспроизводящих информацию из официальных источников или дословно цитирующих высказывания. 72 Стоимость размещения рекламы достигает приблизительно 300 000 тенге за минуту, что эквивалентно 550 евро за минуту. Платные материалы должны иметь соответствующую маркировку и содержать сведения об организации, подготовившей материал, месте его печати и тираже, подрядчиках и источнике финансирования. 73 23 июля Генеральная прокуратура опубликовала рекомендации для СМИ и пользователей интернета по вопросам освещения выборов, которые собеседники МНВ БДИПЧ расценили как препятствующие критическому освещению событий в период избирательной кампании. 74 Дебаты транслировались в прямом эфире в социальных сетях, включая «Instagram» и «YouTube». На трансляции отсутствовала маркировка платного контента. Формат предусматривал два вопроса ведущего, посвящённых развитию человеческого капитала страны, и восемь вопросов от представителей общественности по вопросам экономики, безработицы и коррупции. На каждый ответ отводилось две минуты. В ходе дебатов также был проведён разрешённый ЦИК опрос в прямом эфире о партийных предпочтениях населения. 75 Проводить опросы общественного мнения вправе только зарегистрированные в стране юридические лица, имеющие не менее пяти лет опыта проведения социологических исследований, при условии уведомления ЦИК. По состоянию на 22 июля такое уведомление подали шесть организаций . Публикация результатов опросов общественного мнения запрещена в течение пяти дней, предшествующих дню голосования, и непосредственно в день голосования; проведение экзитполов (опрос избирателей) на выходе из избирательных участков в день голосования запрещено.

Миссия БДИПЧ ОБСЕ по наблюдению за выборами Страница: 18 Республика Казахстан, Досрочные парламенсткие выборы, 23 августа 2026 года Промежуточный отчет (10 июля – 3 августа 2026 г.) репортажный метод «блиц-опросов», который не подлежит санкциям. 76 Некоторые собеседники МНВ БДИПЧ выразили обеспокоенность тем, что закон не обеспечивает достаточной защиты журналистов, а сложившаяся судебная практика, особенно в период кампании референдума 2026 года, предусматривала санкции в отношении журналистов за интервью или онлайн- опросники, связанные с кампанией. Собеседники МНВ БДИПЧ заявили, что независимые СМИ были вынуждены перенести свою основную деятельность в Интернет из-за усиления редакционного контроля со стороны государства над традиционными СМИ, а также что на их работу влияют запугивание, судебные разбирательства по обвинениям в умышленном распространении ложной информации, скоординированные обращения пользователей в социальные платформы с требованием удалить их контент и кибератаки, что препятствует критическому освещению и способствует росту самоцензуры. 77 23 июля МНВ БДИПЧ начала количественный и качественный мониторинг шести телеканалов и семи онлайн-СМИ. 78 XI. РАЗРЕШЕНИЕ ИЗБИРАТЕЛЬНЫХ СПОРОВ Граждане, политические партии и другие заинтересованные стороны избирательного процесса обладают правом обращения по избирательным спорам в избирательные комиссии, административные и гражданские суды либо органы прокуратуры в зависимости от характера жалобы. Решения, действия и бездействие избирательных комиссий могут быть обжалованы либо в вышестоящую избирательную комиссию, либо в суды. 79 Административные суды являются первой инстанцией по жалобам на нижестоящие избирательные комиссии, тогда как Верховный суд рассматривает апелляции на решения ЦИК. Законодательство устанавливает сокращенные сроки рассмотрения избирательных споров. 80 Избиратели могут добиваться исправления неточных записей в реестре избирателей или устранения пропусков посредством ускоренных административных и судебных процедур, решение по которым 76 22 июля UlysMedia сообщило, что прокуратура района Есиль города Астаны возбудила административное производство в связи с проведением видеоопроса прохожих о новой Конституции и предстоящих выборах, которое было квалифицировано как нарушение статьи 28 Закона о выборах. В тот же день МКИ определило «блиц- опросы» к 77 В период до начала избирательной кампании продолжалось производство по четырём уголовным делам в отношении журналистов: блогер Адилетхан Молдахан был приговорён к лишению свободы сроком на два с половиной года; журналистка Айжан Мамешова — к запрету заниматься общественной деятельностью сроком на пять лет; суд в Алматы продолжил рассмотрение дела в отношении бывшего главного редактора Orda.kz. Указанные дела были связаны с обвинениями в распространении заведомо ложной информации. 18 июля Межрайонный следственный суд города Астаны избрал в отношении YouTube-б

пресечения в виде содержания под стражей сроком на два месяца по 174 Уголовного кодекса после выхода в эфир его сатирической интернет-программы. 19–20 июля веб-сайт KazTag подвергся DDoS-атакам и временно был недоступен. После начала избирательной кампании, Otkir Kurek обратилось к властям с просьбой расследовать многочисленные случаи удаления его материалов. 29 июля его аккаунт был полностью заблокирован. 31 июля главный редактор KazTag Амир Касенов был приговорён к ограничению свободы сроком на 15 месяцев и пятилетнему запрету заниматься журналистской деятельностью по обвинению в распространении заведомо ложной информации. В тот же день после поступления заявления по аналогичному обвинению полиция Астаны задержала журналиста Лукпана Ахмедьярова н 78 МНВ БДИПЧ осуществляет мониторинг телеканалов «Qazaqstan TV», «КТК», «Astana TV», «31 канал», «24KZ» и «Первый канал Евразия», а также интернет-изданий «kursiv.kz», «kaztag.kz» , «orda.kz», «tengrinews.kz», «vlast.kz», «zakon.kz» и «inform.kz». 79 В случае, если жалобы одновременно подаются в избирательную комиссию и суд, избирательная комиссия приостанавливает рассмотрение соответствующего вопроса. 80 Суды принимают решения по жалобам в течение пяти дней либо незамедлительно, если жалоба подана в течение четырёх дней до дня голосования или непосредственно в день голосования. Избирательные комиссии принимают решения по нарушениям, связанным с выборами, в течение пяти дней, а решения по действиям или бездействиям избирательных комиссий нижестоящего уровня рассматривают в течение трёх дней.

Миссия БДИПЧ ОБСЕ по наблюдению за выборами Страница: 19 Республика Казахстан, Досрочные парламенсткие выборы, 2 3 августа 2026 года Промежуточный отчет (10 июля – 3 августа 2026 г.) принимается в день подачи заявления. Избирательные комиссии и МКИ могут направлять дела о возможных нарушениях в компетентные правоохранительные органы. 81 На основании жалобы ЦИК может признать недействительными результаты на избирательных участках или в административно-территориальной единице. Согласно поправкам 2026 года к Закону о выборах такие нарушения должны повлиять на не менее одной четверти всех УИК или административно-территориальных единиц. Кроме того, Конституционный суд по запросу уполномоченных государственных органов может рассматривать вопрос о законности выборов. 82 С 1 по 23 июля ЦИК и ТИК сообщили об отсутствии жалоб или апелляций, однако рассмотрели соответственно 96 и 35 запросов о предоставлении информации. 83 Местные суды по гражданским делам отклонили один из двух внутрипартийных споров, другой остается на рассмотрении. 84 Собеседники МНВ БДИПЧ ожидали сокращения количества судебных споров, связанных с выборами, в связи с исключением мажоритарного компонента. Генеральная прокуратура проинформировала МНВ БДИПЧ о том, что на трех граждан и одну политическую партию были наложены штрафы за досрочную агитацию и проведение опросов общественного мнения в социальных сетях. 85 Некоторые собеседники МНВ БДИПЧ выразили обеспокоенность беспристрастностью судебной власти по делам политического характера, критикуя ограничительное судебное толкование законов, затрагивающих участие в общественных делах, свободу выражения мнения и деятельность СМИ. 86 Несколько публично освещенных дел с участием журналистов, блогеров и гражданских активистов способствовали более широкому обсуждению применения этих положений и их потенциального влияния на осуществление основных свобод в период выборов. 87 81 К преступлениям, связанным с выборами, относятся вмешательство в работу избирательных комиссий, воспрепятствование голосованию, фальсификация избирательных документов или результатов выборов, нарушение тайны голосования, а также применение насилия, мошенничество, угрозы или подкуп избирателей. Административная или иная юридическая ответственность предусмотрена также за незаконную предвыборную агитацию, распространение заведомо ложной информации, нарушения правил финансирования избирательной кампании, воспрепятствование деятельности средств массовой информации и наблюдателей, а также нарушения при регистрации избирателей. Кандидатам или политическим партиям, нарушившим закон, может быть вынесено предупреждение, а повторные нарушения могут повлечь отмену их регистрации. 82 Статья 100 Закона о выборах предоставляет право обращаться с такими запросами Президенту, Председателю Курултая, не менее чем одной пятой от общего числа депутатов Курултая либо Премьер- министру. 83 На уровне ТИК такие обращения поступали преимущественно из городов Астаны и Алматы. 84 Соответствующие дела были возбуждены в Межрайонном суде по гражданским делам города Астаны и Межрайонном административном суде Кызылординской области и касались партий «Байтак» и «Ауыл». По делу партии «Байтак», в котором истцы оспаривали решение политической партии относительно списка кандидатов, в удовлетворении иска было отказано. 85 На трёх граждан были наложены штрафы в размере 64 875 тенге — приблизительно 120 евро, а на общественное объединение — штраф в размере 129 750 тенге, или приблизительно 238 евро. В связи с признанием вины размеры штрафов были сокращены наполовину. 86 В этой связи упоминались статьи 158, 174 — разжигание розни, 274 — распространение заведомо ложной информации, 375 — воспрепятствование законной профессиональной деятельности журналиста, 376 — посягательство на честь и достоинство Президента и депутатов Парламента, и 378 — оскорбление представителя власти — Уголовного кодекса, а также статья 120 и недавно внесённые изменения в Кодекс об административных правонарушениях, касающиеся освещения избирательной кампании. См. также раздел «СМИ». 87 21 июля гражданский активист Нуржан Сембаев был приговорён к шести годам лишения свободы по обвинению в совершении преступлений, предусмотренных статьями 405 и 258 Уголовного кодекса. См. также раздел «СМИ» в части дел, касающихся «ulysmedia.kz» и YouTube-блогера Омарова.

Миссия БДИПЧ ОБСЕ по наблюдению за выборами Страница: 20 Республика Казахстан, Досрочные парламенсткие выборы, 23 августа 2026 года Промежуточный отчет (10 июля – 3 августа 2026 г.) XII. НАБЛЮДЕНИЕ ЗА ВЫБОРАМИ Закон о выборах предусматривает национальное и международное наблюдение за выборами. Политические партии и организации гражданского общества (ОГО) могут выдвигать кандидатуры в состав национальных наблюдателей. ЦИК аккредитует организации, осуществляющие деятельность на всей территории страны, тогда как ТИК аккредитуют организации, зарегистрированные на местном уровне. Право на аккредитацию имеют только организации, у которых наблюдение за выборами предусмотрено в качестве уставной деятельности. Согласно закону, аккредитованные организации могут наблюдать за всеми видами выборов в течение одного года в пределах зоны ответственности аккредитующей комиссии. Политические партии, участвующие в выборах, имеют право направлять до трех доверенных лиц на каждый избирательный участок. По состоянию на 3 августа в ЦИК были аккредитованы 13 организаций, а на уровне ТИК — 247 организаций. Несколько собеседников МНВ БДИПЧ отметили значительное сокращение пространства для представителей независимого гражданского общества в целях наблюдения за выборами, ссылаясь на ограничения свободы объединения, ограниченное финансирование, давление со стороны властей, а также неопределенность относительно права организаций с иностранным финансированием осуществлять наблюдение в соответствии с правовыми поправками 2026 года, с учетом противоречивого толкования правил властями до и во время кампании. 88 Некоторые ОГО сообщили МНВ БДИПЧ, что неопределенность вокруг применения этих правил сдерживает их от участия в наблюдении за выборами. Тем не менее несколько аккредитованных наблюдательских организаций планируют проводить наблюдение в день выборов: одни намерены направить несколько десятков наблюдателей, другие планируют охватить все избирательные участки в стране. По состоянию на 2 августа ЦИК аккредитовала 251 международного наблюдателя из 22 стран и 6 международных организаций. XIII. МЕРОПРИЯТИЯ МНВ БДИПЧ МНВ БДИПЧ начала работу в Астане 10 июля. Миссия встретилась и установила регулярные контакты с ЦИК, Министерством иностранных дел и другими высокопоставленными государственными должностными лицами, а также с кандидатами и другими представителями политических партий, СМИ, гражданского общества, дипломатического и международного сообщества. Долгосрочные наблюдатели МНВ БДИПЧ проводят встречи с заинтересованными сторонами на региональном и местном уровнях с момента их размещения 18 июля. Парламентская ассамблея ОБСЕ и Парламентская ассамблея Совета Европы объявили о намерении направить делегации наблюдателей и сформировать Международную миссию по наблюдению за выборами (ММНВ) в день выборов совместно с МНВ БДИПЧ. Официальным документом является только англоязычная версия настоящего отчета. Неофициальные переводы доступны на казахском и русском языках. 88 После вступления поправок в силу несколько государственных органов, включая ЦИК, МЮ и МКИ, истолковали соответствующие положения как не допускающие к наблюдению за выборами любые организации, получающие иностранное финансирование, даже если финансируемая из-за рубежа деятельность не была связана с наблюдением за выборами. В ходе избирательной кампании было признано, что ограничительные нормы не подлежат применению с обратной силой и, следовательно, аккредитованные организации, получающие иностранное финансирование, могут осуществлять наблюдение. После начала избирательной кампании, в ответ на обращения от организаций наблюдателей «Молодёжная информационная служба Казахстана» и «Крылья свободы», ЦИК представила официальное толкование, согласно которому само по себе иностранное финансирование не является основанием для аннулирования аккредитации наблюдателей, а каждый случай подлежит индивидуальному рассмотрению с учётом его конкретных обстоятельств.