North Macedonia, Local Elections, 19 October 2025: Interim Report

Zyra e OSBE-së për Institucione Demokratike dhe të Drejtat e Njeriut Misioni për Vëzhgimin e Zgjedhjeve Republika e Maqedonisë së Veriut Zgjedhjet lokale, 19 tetor 2025

RAPORT I PËRKOHSHËM 5 shtator–1 tetor 2025

3 tetor 2025

I. PËRMBLEDHJE E SHKURTËR

• Zgjedhjet lokale në Maqedoninë e Veriut do të mbahen më 19 tetor. Votuesit do të zgjedhin kryetarët dhe këshillat e 80 komunave dhe të Qytetit të Shkupit. Zgjedhjet e mundshme të rrethit të dytë për kryetar komune do të mbahen më 2 nëntor. Zgjedhjet po zhvillohen në një mjedis politik që vazhdon të jetë i polarizuar, edhe përgjatë vijave etnike. Pakënaqësia publike ndaj institucioneve dhe perceptimet për korrupsion e përbëjnë sfondin e këtyre zgjedhjeve. Çështjet e identitetit kombëtar dhe përfaqësimit të komuniteteve etnike kanë dominuar diskursin publik, së bashku me debatet mbi reformat e nevojshme për avancimin në procesin e integrimit në Bashkimin Evropian.

• Zgjedhjet lokale përcaktohen kryesisht nga Kushtetuta, Kodi Zgjedhor, si dhe aktet nënligjore të Komisionit Shtetëror Zgjedhor (KSHZ). Megjithëse ndryshimet e Kodit Zgjedhor të vitit 2024 trajtuan disa rekomandime të mëparshme të ODIHR-it, shumica e tyre mbeten të patrajtuara. Në maj, Gjykata Kushtetuese shfuqizoi dispozitat mbi nënshkrimet mbështetëse për kandidatët e pavarur; KSHZ-ja e rregulloi këtë aspekt duke kërkuar vetëm dy nënshkrime, pasi parlamenti nuk arriti të plotësojë boshllëkun ligjor. Dispozitat ligjore për reklamimin politik në media, duke përfshirë mediat online, dhe për reklamimin në hapësira publike i vënë në disavantazh strukturor kandidatët e pavarur dhe partitë jo-parlamentare, si dhe i përjashtojnë disa parti parlamentare.

• Zgjedhjet administrohen nga KSHZ-ja, 81 Komisione Zgjedhore Komunale (KZK), duke përfshirë Komisionin Zgjedhor të Qytetit të Shkupit, dhe 3.480 Këshilla Zgjedhorë (KZ). Përgatitjet teknike për zgjedhjet janë në zhvillim e sipër dhe po vazhdojnë pa vonesa të mëdha. Megjithatë, KZK-të, përgjegjëse për emërimin e përbërjes së re të përhershme të KZ-ve, raportuan sfida dhe vonesa në procesin e përzgjedhjes. KSHZ-ja mban mbledhje ad hoc që janë të hapura për vëzhguesit, mediat dhe përfaqësuesit e autorizuar të kandidatëve dhe ato transmetohen online.

• Të gjithë qytetarët e moshës 18 vjeç e lart kanë të drejtë vote, përveç atyre që u është hequr e drejta juridike me vendim përfundimtar të gjykatës ose që janë të dënuar për vepra të caktuara penale. Regjistri i centralizuar i votuesve (RV) i përfshin të dhënat e rreth 1.83 milion qytetarëve me të drejtë vote, nga të cilët rreth 1.72 milion me vendbanim të përhershëm në vend do të përfshihen në listat e votuesve. RV-ja ishte e hapur për shqyrtim publik, duke përfshirë edhe nga kandidatët zgjedhorë. Bashkëbiseduesit e Misionit për Vëzhgimin e Zgjedhjeve të ODIHR-it vunë në dukje shqetësimet e kahershme lidhur me numrin e konsiderueshëm të votuesve që nuk banojnë në vendbanimin e tyre të përhershëm, por jashtë vendit, si dhe se mangësitë në sistemin e adresave të banimit mund të ndikojnë negativisht në saktësinë e regjistrit të votuesve.

• Qytetarët me të drejtë vote mund të kandidojnë në komunën e tyre të vendbanimit të përhershëm, përveç ato që janë duke vuajtur ose presin të vuajnë dënime me burgim mbi gjashtë muaj. Kandidatët mund të emërohen nga partitë politike dhe koalicionet, ose nga grupet e votuesve. Kërkesa për të kontrolluar dosjet penale të kandidatëve përmes gjykatave themelore iu raportua MVZ-së së ODIHR-it si e rënduar dhe, nganjëherë, shkaktoi vonesa. KZK-të regjistruan gjithsej 577 lista këshilltarësh, të gjitha në përputhje me kuotën gjinore, dhe 309 kandidatë për kryetar komune, duke përfshirë 32 gra (10,4 për qind). KZK-të refuzuan regjistrimin e gjashtë kandidatëve për kryetar komune dhe katër listave për këshilla komunalë. Misioni i ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve Faqja: 2 Republika e Maqedonisë së Veriut, Zgjedhjet lokale, 19 tetor 2025 Raport i Përkohshëm (5 shtator–1 tetor 2025)

• Periudha zyrtare e fushatës zgjat nga 29 shtatori deri më 17 tetor. Ndërkohë që zhvillimi i fushatës është i ndaluar para afatit zyrtar, disa bashkëbisedues të MVZ-së së ODIHR-it theksuan se disa kandidatë për kryetar komune u angazhuan në aktivitete të fushatës para periudhës zyrtare. Megjithëse ekzistojnë rregulla të rrepta që synojnë parandalimin e keqpërdorimit të burimeve publike ose keqpërdorimin e detyrës zyrtare që nga dita e shpalljes së zgjedhjeve, shumë bashkëbisedues të MVZ-së së ODIHR-it shprehën shqetësime në lidhje me keqpërdorimin e mundshëm të burimeve shtetërore dhe presionin ndaj punonjësve publikë, si dhe disa raste të pretenduara të frikësimit të votuesve.

• Fushata në rrjetet sociale mbetet kryesisht e parregulluar, dhe nuk ka mbikëqyrje rregullatore. Shumica e garuesve deklaruan se do të mbështeteshin pjesërisht në rrjetet sociale për zhvillimin e fushatës, por disa garues shprehën shqetësime lidhur me sulmet e mundshme verbale online ndaj kandidatëve dhe mbështetësve të tyre. Agjencia për Shërbime Audio dhe Audiovizuale Mediatike hartoi një Kod vullnetar të Sjelljes në Hapësirën Online gjatë Proceseve Zgjedhore dhe Referendumeve, që e trajton reklamimin politik, dezinformimin dhe përpunimin e të dhënave personale.

• Ligji përcakton një kuotë gjinore prej 40 për qind për listat e kandidatëve, me kërkesa specifike për renditjen e tyre. Në organet e administratës zgjedhore, secila gjini duhet të përfaqësohet me të paktën 30 për qind. Megjithëse presidentja aktuale është një grua, gratë mbeten të nën-përfaqësuara në jetën publike dhe politike. Gratë përbëjnë 40 për qind të deputetëve dhe mbajnë 3 nga 23 pozicione ministrore. Nga 81 kryetarë të komunave të zgjedhur në vitin 2021 vetëm 2 janë gra. Disa bashkëbisedues të MVZ-së së ODIHR-it shprehën shqetësime në lidhje me retorikën mizogjine kundër kandidateve gra dhe pjesëmarrjes politike të grave në përgjithësi, veçanërisht në internet.

• Fushatat mund të financohen nga burime publike dhe private. Nuk ka financim të drejtpërdrejtë publik për fushatën, por partitë që marrin fonde nga shteti mund t’i përdorin ato për qëllime të fushatës. Ligji vendos kufizime për donacionet dhe shpenzimet, ndalon burime të caktuara të financimit dhe parashikon sanksione për shkeljet në financimin e fushatës. Kandidatët duhet të dorëzojnë raporte financiare të përkohshme dhe përfundimtare, por vetëm raportet përfundimtare i nënshtrohen revizionit. Shumë bashkëbisedues të MVZ-së së ODIHR-it shprehën shqetësime në lidhje me efektivitetin e mbikëqyrjes së financimit të fushatës dhe keqpërdorimin e burimeve administrative, duke përmendur boshllëqet ligjore dhe kapacitetin e kufizuar të organeve mbikëqyrëse.

• Mediat janë të fragmentuara përgjatë vijave politike dhe etnike dhe funksionojnë në një treg të kufizuar reklamash. Kodi Zgjedhor kërkon që mediat t’i mbulojnë zgjedhjet në mënyrë të drejtë, të balancuar, dhe të paanshme. Gjatë periudhës zyrtare të fushatës, edicionet e lajmeve të transmetuesit publik rregullohen me rregulla të hollësishme. Reklamimi politik në media, duke përfshirë edhe në ato online, kompensohet nga buxheti i shtetit. Transmetuesit kombëtarë duhet të bëjnë të paktën një edicion ditor lajmesh dhe një program javor në kohën me shikueshmëri më të madhe, që do të jenë të qasshëm për personat me aftësi të kufizuara.”

• Shumica e ankesave që lidhen me zgjedhjet mund të parashtrohen vetëm nga garuesit, pranë komisioneve zgjedhore ose gjykatave themelore, varësisht nga çështja. Votuesit mund të parashtrojnë ankesa vetëm në lidhje me keqpërdorimin e burimeve administrative ose me shkeljen e të drejtave të tyre individuale të votimit. Ligji parashikon afate të shkurtra për paraqitjen dhe shqyrtimin e ankesave. Gjykata Kushtetuese shqyrtoi disa iniciativa në lidhje me këto zgjedhje dhe i hodhi poshtë të gjitha, ndërsa Gjykata Administrative deri më tani ka shqyrtuar dy ankesa, duke i Misioni i ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve Faqja: 3 Republika e Maqedonisë së Veriut, Zgjedhjet lokale, 19 tetor 2025 Raport i Përkohshëm (5 shtator–1 tetor 2025)

konfirmuar vendimet e KZK-ve për refuzimin e kandidaturave. Shumica e bashkëbiseduesve të MVZ-së së ODIHR-it shprehën besim në efikasitetin e sistemit të zgjidhjes së kontesteve, megjithëse disa prej tyre shprehën shqetësime në lidhje me paanshmërinë dhe pavarësinë e organeve gjykuese.

• Kodi Zgjedhor parashikon vëzhgimin vendas dhe ndërkombëtar të zgjedhjeve, duke përfshirë edhe vëzhguesit qytetarë dhe përfaqësuesit e autorizuar të garuesve. Aktivitetet e vëzhgimit nga organizatat qytetare vëzhguese janë shumë të kufizuara për shkak të mungesës së financimit.

II. HYRJE

Në përgjigje të ftesës nga autoritetet e Republikës së Maqedonisë së Veriut për t’i vëzhguar zgjedhjet lokale të 19 tetor të vitit 2025 dhe në bazë të rekomandimeve të Misionit të Vlerësimit të Nevojave të zhvilluar nga 24 deri më 27 qershor, Zyra për Institucione Demokratike dhe të Drejtat e Njeriut e OSBE- së (ODIHR) më 5 shtator e krijoi Misionin për Vëzhgimin e Zgjedhjeve (MVZ). 1 Misioni i udhëhequr nga Matteo Mecacci, përbëhet nga 14 anëtarë të ekipit kryesor në Shkup dhe 24 vëzhgues afatgjatë, të cilët më 13 shtator u shpërndanë në 11 lokacione në mbarë vendin. Anëtarët e misionit vijnë nga 24 shtete pjesëmarrëse të OSBE-së, dhe 53 për qind e anëtarëve të misionit janë gra. ODIHR u ka kërkuar Shteteve pjesëmarrëse që të dërgojnë 250 vëzhgues afatshkurtër për të vëzhguar procedurat e ditës së zgjedhjeve.

III. SFONDI DHE KONTEKSTI POLITIK

Më 9 gusht, Kryetari i Parlamentit i shpalli zgjedhjet lokale për 19 tetor, me zgjedhje të mundshme të rrethit të dytë për kryetarë komunash që do të zhvillohen më 2 nëntor. Në zgjedhjet e fundit lokale në vitin 2021, koalicioni i udhëhequr nga Organizata e Brendshme Revolucionare Maqedonase - Partia Demokratike e Unitetit Kombëtar Maqedonas (VMRO-DPMNE) siguroi kontrollin në shumicën e komunave dhe në Qytetin e Shkupit, ndërsa Lidhja Social Demokratike e Maqedonisë (LSDM) pësoi humbje të konsiderueshme, gjë që çoi në dorëheqjen e Kryeministrit Zoran Zaev. 2 Në zgjedhjet parlamentare të vitit 2024, VMRO-DPMNE-ja fitoi numrin më të madh të deputetëve dhe formoi një qeveri me VLEN-in, një koalicion i partive politike etnike shqiptare, dhe “Për Maqedoninë Tonë” (ZNAM). 3 Në zgjedhjet presidenciale, Gordana Siljanovska-Davkova, e mbështetur nga VMRO- DPMNE-ja, u zgjodh në rrethin e dytë të mbajtur më 8 maj të vitit 2024, duke u bërë gruaja e parë kryetare në krye të shtetit.

Skena politike mbetet e polarizuar, duke përfshirë edhe përgjatë vijave etnike. Diskursi publik është dominuar nga çështjet që lidhen me identitetin kombëtar dhe të drejtat e komuniteteve etnike, si dhe nga debatet mbi ndryshimet kushtetuese në pritje dhe reformat e nevojshme për përparimin në negociatat për anëtarësim në Bashkimin Evropian (BE). Përveç kësaj, çështjet legjislative që janë relevante për komunitetet etnike, siç është kontestimi i kushtetutshmërisë së Ligjit për Përdorimin e

1 Shih raportet e mëparshme të ODIHR-it për zgjedhjet në Maqedoninë e Veriut. 2 Nga 80 komunat dhe Qyteti i Shkupit, VMRO-DPMNE fitoi në 42 gara për kryetarë komunash, ndërsa LSDM-ja siguroi 16 kryetarë komunash. Bashkimi Demokratik për Integrim (BDI) i shqiptarëve etnikë fitoi 11 vende për kryetarë komunash, i ndjekur nga Aleanca për Shqiptarët (ASh) dhe Lëvizja Besa (Besa) me nga 2 vende kryetarësh të komunave, dhe Partia Demokratike e Shqiptarëve (PDSH) me 1 kryetar komune. Koalicioni Partia Liberal Demokratike – Rindërtimi Demokratik i Maqedonisë (PLD–DOM) dhe Opsioni Qytetar për Maqedoninë (GROM) fituan nga një garë për kryetar komune, ndërsa kandidatët e pavarur dhe të tjerët fituan gjithsej katër kryetarë komunash. VMRO-DPMNE-ja fitoi 468 mandate në këshillat komunale, LSDM siguroi 396, BDI-ja 169, ASH-ja 82, kandidatët e pavarur dhe të tjerët 72, Levica 49, Besa 36, koalicioni PLD-DOM 27, Partia Demokratike e Turqve 16, PDSH-ja 8 dhe GROM-i 2. 3 Në zgjedhjet parlamentare të vitit 2024, koalicioni i udhëhequr nga VMRO-DPMNE-ja siguroi 58 mandate deputetësh, BDI-ja dhe koalicioni i udhëhequr nga LSDM-ja fituan nga 18 mandate, VLEN-i fitoi 14 mandate, ndërsa ZNAM-i dhe Levica fituan nga 6 mandate. Misioni i ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve Faqja: 4 Republika e Maqedonisë së Veriut, Zgjedhjet lokale, 19 tetor 2025 Raport i Përkohshëm (5 shtator–1 tetor 2025)

Gjuhëve që është në shqyrtim në Gjykatën Kushtetuese, si dhe përfaqësimi i barabartë i personave që u përkasin të gjitha komuniteteve në të gjitha institucionet publike dhe në fusha të tjera të jetës publike, përbëjnë një pjesë të rëndësishme në sfondin e këtyre zgjedhjeve. Pakënaqësia publike ndaj institucioneve në të gjitha nivelet dhe perceptimet për korrupsion të përhapur mbeten të pranishme. 4 Disa bashkëbisedues të MVZ-së së ODIHR-it vunë në dukje se pas zjarrit tragjik në një klub nate në Koçan në mars të vitit 2025, perceptimet për përgjegjësi të pamjaftueshme dobësuan më tej besimin e publikut ndaj institucioneve. 5

Gratë mbeten të nënpërfaqësuara në jetën publike dhe politike. Gratë aktualisht përbëjnë 48 nga 120 deputetët në parlament (40 për qind) dhe mbajnë vetëm 3 nga 23 pozicione ministrore (13 për qind). Nga 81 kryetarë të komunave të zgjedhur në vitin 2021, vetëm 2 janë gra. Megjithëse parlamenti në vitin 2006 miratoi Ligjin për Mundësi të Barabarta për Gratë dhe Burrat dhe qeveria në korrik të vitit 2022 miratoi Strategjinë Kombëtare për Barazi Gjinore (2022–2027), bashkëbiseduesit theksuan mungesën e përpjekjeve kuptimplote për promovimin e grave brenda strukturave udhëheqëse të partive, duke potencuar se stereotipet gjinore, përfaqësimi i kufizuar në media dhe mungesa e mbështetjes financiare ose logjistike mbeten pengesat kryesore për pjesëmarrjen e plotë politike të grave.

IV. KORNIZA LIGJORE DHE SISTEMI ZGJEDHOR

Zgjedhjet lokale përcaktohen kryesisht nga Kushtetuta e vitit 1991, Kodi Zgjedhor i vitit 2006, si dhe aktet nënligjore të miratuara nga Komisioni Shtetëror Zgjedhor (KSHZ). 6 Kodi Zgjedhor u ndryshua së fundmi pak para zgjedhjeve parlamentare dhe presidenciale të vitit 2024. Ndër ndryshimet e tjera, amendamentet trajtuan disa nga rekomandimet e mëparshme të ODIHR-it, duke përfshirë sqarimin e afateve kohore dhe kushteve për përsëritjen e zgjedhjeve për kryetarë komune, si dhe rishikimin e formulës për përcaktimin e numrit të nënshkrimeve mbështetëse të nevojshme për kandidatët e pavarur në zgjedhjet parlamentare dhe lokale. 7 Megjithatë, një numër i rekomandimeve të mëparshme të ODIHR-it mbeten të patrajtuara, duke përfshirë ato që lidhen me një rishikim gjithëpërfshirës të Kodit Zgjedhor, sigurimin e qasjes së barabartë në media gjatë fushatave zgjedhore, rritjen e llogaridhënies dhe integritetit të financimit të fushatave, si dhe përforcimin e rregullave për keqpërdorimin e burimeve administrative. Shumë bashkëbisedues të MVZ-së së ODIHR-it, duke i përfshirë edhe ata nga institucionet shtetërore, theksuan se Kodit Zgjedhor i mungon qartësia dhe e kritikuan praktikën e përsëritur të miratimit të ndryshimeve të fundit pa debat ose konsultim paraprak, gjë që, sipas tyre, kontribuon në pasigurinë juridike dhe e dobëson stabilitetin e ligjit.

Në maj të vitit 2025, duke vepruar mbi iniciativën e një grupi votuesish, Gjykata Kushtetuese shfuqizoi dispozitat e Kodit Zgjedhor që kërkonin që kandidatët e pavarur në zgjedhjet parlamentare dhe lokale të mblidhnin nënshkrime mbështetëse nga një për qind e votuesve të regjistruar në njësinë zgjedhore përkatëse. Gjykata konstatoi se, sipas kësaj formule, numri i kërkuar i nënshkrimeve në 37 nga 80 komunat dhe në Qytetin e Shkupit do të ishte dukshëm më i lartë se në zgjedhjet e mëparshme lokale,

4 Shih Indeksin e Perceptimit të Korrupsionit të vitit 2024të “Transparency International” dhe Raportin për Vlerësimin e Korrupsionit në Maqedoninë e Veriut të vitit 2023 të Qendrës Maqedonase për Bashkëpunim Ndërkombëtar dhe raportin Besimi i Përgjithshëm dhe Besimi në Institucione të vitit 2024; dhe Raportin e Komisionit Evropian për Maqedoninë e Veriut të vitit 2024. 5 Më 16 mars 2025, në një zjarr në një klub nate në Koçan humbën jetën 62 persona dhe u lënduan të paktën edhe 193 të tjerë. Klubi i natës kishte shkelur disa rregullore të sigurisë dhe disa zyrtarë qeveritarë u arrestuan si pjesë e hetimit për lëshimin e licencës së tij. Pas ngjarjes, shpërthyen protesta kundër korrupsionit në të gjithë vendin. 6 Korniza rregullatore përfshin gjithashtu Ligjin për Vetëqeverisjen Lokale, Ligjin për Partitë Politike, Ligjin për Parandalimin e Korrupsionit dhe Konfliktit të Interesave, Ligjin për Mediat, Ligjin për Shërbimet Audio dhe Audiovizuale Mediatike, si dhe dispozitat përkatëse të Kodit Penal dhe Ligjit për Procedurën Administrative. Maqedonia e Veriut i ka ratifikuar instrumentet kryesore ndërkombëtare dhe rajonale për të drejtat e njeriut që kanë të bëjnë me mbajtjen e zgjedhjeve demokratike. 7 Ndryshimet gjithashtu sqaruan disa rregullore mbi financimin e fushatave, përforcuan mbrojtjen e të dhënave në lidhje me regjistrimin e votuesve, dhe përcaktuan afate për zgjidhjen e kontesteve zgjedhore. Misioni i ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve Faqja: 5 Republika e Maqedonisë së Veriut, Zgjedhjet lokale, 19 tetor 2025 Raport i Përkohshëm (5 shtator–1 tetor 2025)

duke krijuar kushte të pabarabarta (shih Regjistrimi i kandidatëve). Më 16 gusht, një javë pas shpalljes së zgjedhjeve, tre deputetë paraqitën një iniciativë për të ndryshuar Kodin Zgjedhor me qëllim të adresimit të boshllëkut ligjor të krijuar, por kjo iniciativë nuk u miratua në parlament. 8

Këshilltarët komunalë dhe kryetarët e komunave zgjidhen drejtpërdrejt për një mandat katërvjeçar, në 80 komunat dhe në Qytetin e Shkupit. Kryetarët e komunave zgjidhen sipas sistemit të shumicës me dy rrethe zgjedhore. Nëse asnjë kandidat nuk fiton shumicën absolute të votave të fituara në rrethin e parë, dy javë më vonë mbahet një balotazh mes dy kandidatëve që kanë fituar më shumë vota. Që zgjedhjet për kryetar komune të jenë të vlefshme, të paktën një e treta e votuesve të regjistruar në komunë duhet të marrin pjesë në rrethin e parë. Nëse ky prag nuk arrihet, zgjedhjet duhet të përsëriten brenda 60 ditëve, pa kërkesë të caktuar për pjesëmarrje. 9 Kjo kërkesë për pjesëmarrje të votuesve nuk zbatohet për rrethin e mundshëm të dytë ose për zgjedhjet e këshillave komunalë. Këshilltarët zgjidhen përmes sistemit proporcional me lista të mbyllura, pa prag të përcaktuar. Listat e kandidatëve për këshillat komunalë duhet të përfshijnë të paktën 40 për qind kandidatë nga secila gjini, me kërkesa specifike për renditjen e tyre. 10 Numri i këshilltarëve përcaktohet në bazë të popullsisë së komunës, dhe mund të jetë nga 9 deri në 33 këshilltarë, ndërsa 45 anëtarë zgjidhen në Këshillin e Qytetit të Shkupit.11

V. ADMINISTRIMI I ZGJEDHJEVE

Zgjedhjet administrohen nga KSHZ-ja, 81 Komisione Zgjedhore Komunale (KZK), duke përfshirë Komisionin Zgjedhor të Qytetit të Shkupit (KZQSh), dhe 3,480 Këshilla Zgjedhorë (KZ). 12 Organet zgjedhore duhet të përmbushin kriteret ligjore për përfaqësimin gjinor dhe etnik: secilës gjini duhet t’i përkasin të paktën 30 për qind e anëtarëve, ndërsa në komunat ku të paktën 20 për qind e qytetarëve i përkasin grupeve etnike jo-shumicë, këto komunitete duhet të përfaqësohen në mënyrë të barabartë. 13

KSHZ-ja është një organ i përhershëm i emëruar nga parlamenti për një mandat pesëvjeçar. Ai përbëhet nga shtatë anëtarë, nga të cilët katër emërohen nga shumica parlamentare dhe tre nga opozita, bazuar në propozimet e partive politike. Kryetari i KSHZ-së zgjidhet nga radhët e anëtarëve të emëruar nga opozita, ndërsa zëvendëskryetari nga radhët e atyre të propozuar nga shumica. 14 Në përputhje me rekomandimet e mëparshme të ODIHR-it, para këtyre zgjedhjeve, KSHZ-ja plotësoi disa vende të lira pune, përfshirë pozicionin e sekretarit të përgjithshëm, i cili ishte i paplotësuar disa vite. 15

8 Edhe pse 65 deputetë votuan për iniciativën, ajo dështoi pasi nuk siguroi shumicën e dyfishtë të kualifikuar, që kërkohet sipas nenit 5.2 të Marrëveshjes Kornizë të Ohrit të vitit 2001, i cili, përveç shumicës së përgjithshme, kërkon gjithashtu që shumica e deputetëve nga komunitetet jo-shumicë të votojnë në favor të propozimit. 9 Në rast se nuk zgjidhet një kryetar komune, qeveria emëron një përfaqësues për të ushtruar detyrën dhe e njofton Kryetarin e Parlamentit brenda 15 ditëve, për të shpallur zgjedhje të reja për kryetar komune. 10 Një nga çdo tre pozicione në listë duhet të jetë i plotësuar me një kandidat të gjinisë më pak të përfaqësuar, me të paktën një vend shtesë për këtë gjini në çdo dhjetë pozicione. 11 Në shtator të vitit 2024, qeveria e përshtati madhësinë e këshillave komunalë në 17 komuna, duke u bazuar në të dhënat e regjistrimit të vitit 2021. Në qershor të vitit 2025, Gjykata Kushtetuese shfuqizoi disa pjesë të metodologjisë së regjistrimit të popullsisë, që do të vlejnë në regjistrimet e ardhshme. Vendimi i qeverisë i shtatorit të vitit 2024 u kundërshtua më pas nëpërmjet tre iniciativave të veçanta para Gjykatës Kushtetuese, e cila më 24 shtator i hodhi poshtë të trija. 12 Numri dhe vendndodhjet e vendvotimeve u miratuan nga KSHZ-ja më 18 shtator. Sipas KSHZ-së, janë bërë ndryshime minimale në vendndodhjet e vendvotimeve. 13 Kërkesat për përkatësinë etnike sigurohen duke përdorur përkatësinë etnike të vetëdeklaruar që është e përfshirë në bazën e të dhënave të nëpunësve publikë si kriter të detyrueshëm gjatë përzgjedhjes së rastësishme të zyrtarëve zgjedhorë. 14 Ndërsa përbërja aktuale e KSHZ-së u emërua në vitin 2021, përbërja e saj u përshtat në vitin 2025 duke zgjedhur një kryetar dhe zëvendëskryetar të ri. Ky ndryshim u bë i nevojshëm për shkak të ndryshimit të qeverisë si rezultat i zgjedhjeve parlamentare të vitit 2024. 15 Megjithëse sekretarja e përgjithshme e sapoemëruar është grua, KSHZ-ja ende nuk i përmbahet kërkesës për përfaqësim gjinor, pasi vetëm dy nga shtatë anëtarët e saj aktualë janë gra. Misioni i ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve Faqja: 6 Republika e Maqedonisë së Veriut, Zgjedhjet lokale, 19 tetor 2025 Raport i Përkohshëm (5 shtator–1 tetor 2025)

Gjatë periudhës së raportimit, përgatitjet për zgjedhjet që bien nën përgjegjësitë e KSHZ-së për zgjedhjet lokale u ndërmorën pa vonesa të mëdha. 16 KSHZ-ja miratoi udhëzime dhe direktiva të reja ose i ndryshoi ato ekzistuese, duke përfshirë ato që kanë të bëjnë me përdorimin e fondeve nga administrata zgjedhore, përzgjedhjen dhe emërimin e anëtarëve të KZ-ve, mbledhjen e nënshkrimeve dhe regjistrimin e kandidatëve, si dhe përcaktimin e çmimit mesatar për reklamimin e paguar politik. KSHZ-ja ka mbajtur seanca në bazë ad hoc (sipas nevojës). Mediat, vëzhguesit dhe përfaqësuesit e autorizuar të garuesve njoftohen përmes një liste të brendshme që e mban KSHZ-ja, e jo përmes njoftimeve publike siç kërkohet me ligj. Mbledhjet transmetohen në YouTube, ndërsa procesverbalet e mbledhjeve publikohen në faqen e internetit të KSHZ-së. Megjithatë, për shkak të mungesës së një afati të qartë për publikim dhe mbledhjeve jo të shpeshta të KSHZ-së, publikimi i procesverbaleve të mbledhjeve nuk bëhej gjithmonë në mënyrë të shpejtë. 17

Sipas KSHZ-së, për shkak të financimit të kufizuar, masat e qasshmërisë mbeten të kufizuara vetëm në sigurimin e qasshmërisë fizike në vendvotime dhe hapësirat e votimit, ofrimin e disa materialeve informuese në gjuhën e shenjave dhe ofrimin e disa mjeteve ndihmëse, siç janë shabllonet e fletëvotimeve me prekje, në ditën e zgjedhjeve.

KZK-të përbëhen nga kryetari dhe katër anëtarë, të zgjedhur rastësisht nga radhët e punonjësve të shërbimit publik për mandat pesëvjeçar. 18 KZK-të janë përgjegjëse për mbikëqyrjen e procesit zgjedhor brenda komunave të tyre përkatëse. 19 KZ-të, të cilat janë përgjegjëse për administrimin e procedurave në ditën e zgjedhjeve, formohen sipas një modeli të përzier profesional-politik: tre anëtarë zgjidhen rastësisht nga radhët e punonjësve publikë për një mandat katërvjeçar, ndërsa një anëtar emërohet nga partitë qeverisëse dhe një nga partitë opozitare, të emëruar për çdo zgjedhje. Të gjithë anëtarët e KZK-ve dhe KZ-ve kanë zëvendës, të zgjedhur në të njëjtën mënyrë si edhe përbërja kryesore, të cilët i marrin përsipër të njëjtat të drejta dhe përgjegjësi në mungesë të anëtarëve. Meqenëse mandati i përbërjes së përhershme të KZ-ve skadoi para këtyre zgjedhjeve, anëtarët e rinj të përhershëm duhej të zgjidheshin nga KZK-të paralelisht me përgatitjet e tjera zgjedhore. Shumica e KZK-ve raportuan vonesa dhe sfida në përzgjedhjen e anëtarëve të KZ-ve, e cila u krye për herë të parë duke përdorur softuerin e KSHZ-së. 20

Megjithëse me ndryshimet e Kodit Zgjedhor të vitit 2024, në përputhje me një rekomandim të mëparshëm të ODIHR-it, u krijua një Qendër për Edukim të Vazhdueshëm Zgjedhor, njësia për trajnime e KSHZ-së nuk është riorganizuar dhe vazhdon të funksionojë në mënyrën e saj të vjetër. 21

16 KSHZ-ja e informoi MVZ-në e ODIHR-it se, megjithëse mori buxhetin e nevojshëm për të mbuluar shpenzimet që lidhen me këto zgjedhje, ekziston një mungesë sistemike e financimit afatgjatë, duke përfshirë investimet për punonjësit dhe infrastrukturën fizike dhe të TIK-ut, gjë që, sipas mendimit të KSHZ-së, ndikon në efikasitetin e operacioneve zgjedhore. 17 Rregullorja mbi procedurat e brendshme të KSHZ-së parashikon që procesverbalet e mbledhjeve të KSHZ-së të publikohen pasi komisioni të ketë votuar për miratimin e tyre. 18 Mandati aktual i KZK-ve filloi në vitin 2021. Gratë përbëjnë 49,8 për qind të anëtarëve të KZK-ve dhe 36 nga 81 (44,4 për qind) kryetarët e KZK-ve. Pothuajse 80 për qind e anëtarëve të KZK-ve dhe 48 nga 81 kryetarët e KZK- ve të emëruar në vitin 2021 mbeten në pozicionet e tyre. Rreth tre për qind e pozicioneve të anëtarëve të KZK-ve dhe zëvendësve të tyre janë aktualisht të paplotësuara. 19 Për zgjedhjet lokale, disa përgjegjësi bien nën kompetencën e KZK-ve. Këto përgjegjësi, ndër të tjera, përfshijnë emërimin dhe trajnimin e KZ-ve, verifikimin e dokumentacionit të dorëzuar nga kandidatët potencialë dhe regjistrimin e garuesve, si dhe nxjerrjen dhe shpalljen e rezultateve të zgjedhjeve në nivel komunal. 20 KZK-të e informuan MVZ-në e ODIHR-it se baza e të dhënave e softuerit për zyrtarët publikë është e vjetëruar dhe përmban të dhëna për persona të papërshtatshëm. Ata gjithashtu vunë në dukje se sistemi nuk përmban të dhëna kontakti, të cilat do t'u mundësonin KZK-ve të konfirmonin disponueshmërinë e anëtarëve të rinj të emëruar të KZ- ve. 21 MVZ-ja e ODIHR-it u informua se qendra nuk është krijuar ende për shkak të kufizimeve financiare dhe mosmarrëveshjeve midis drejtuesve aktualë të KSHZ-së në lidhje me statusin e saj. Misioni i ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve Faqja: 7 Republika e Maqedonisë së Veriut, Zgjedhjet lokale, 19 tetor 2025 Raport i Përkohshëm (5 shtator–1 tetor 2025)

KSHZ-ja ka miratuar një plan trajnimi që parashikon trajnimin e afërsisht 36,000 anëtarëve të KZK- ve dhe KZ-ve, mes 25 shtatorit dhe 15 tetorit. 22

VI. TË DREJTAT E VOTUESVE DHE REGJISTRIMI I TYRE

Të gjithë qytetarët e moshës 18 vjeç e lart kanë të drejtë vote, përveç atyre që u është hequr e drejta juridike me vendim përfundimtar të gjykatës ose që janë të dënuar për vepra të caktuara penale. Regjistrimi i votuesve është pasiv dhe strukturohet sipas komunës së vendbanimit të përhershëm të votuesve. Regjistri i votuesve (RV) mirëmbahet nga KSHZ-ja me ndihmën e Entit Shtetëror të Statistikave dhe bazohet në të dhënat nga regjistri qendror i popullsisë, i cili mirëmbahet nga Ministria e Transformimit Digjital në bashkëpunim me institucione të ndryshme. 23

Gjatë gjithë vitit, qytetarët mund t’i verifikojnë të dhënat e tyre në faqen e internetit të KSHZ-së ose personalisht në njërën nga zyrat rajonale të KSHZ-së. Përveç kësaj, para çdo zgjedhjeje, regjistri i votuesve është i disponueshëm për shqyrtim publik 15 ditë pas shpalljes së zgjedhjeve. 24 Pas kësaj, partitë politike kishin mundësinë të kërkonin një kopje elektronike të regjistrit për komunat në të cilat garojnë dhe mund të parashtronin kërkesa për korrigjime deri më 20 shtator. 25

Më 26 shtator, kur u mbyll për këto zgjedhje, regjistri i votuesve përfshinte të dhënat e 1.832.415 qytetarëve me të drejtë vote. 26 “Bashkëbiseduesit e Misionit të Vëzhgimit Zgjedhor të ODIHR-it vunë në dukje shqetësimet e kahershme lidhur me numrin e konsiderueshëm të votuesve që nuk banojnë në vendbanimin e tyre të përhershëm sipas regjistrit të votuesve, por jashtë vendit, si dhe me sistemin e paplotë dhe të vjetëruar të adresave të banimit, që mund të ndikojë në pjesëmarrjen e votuesve dhe në saktësinë e regjistrit të votuesve. 27

VII. TË DREJTAT E KANDIDATËVE DHE REGJISTRIMI I TYRE

Qytetarët me të drejtë vote mund të kandidojnë për kryetar komune ose këshilltar në komunën e vendbanimit të tyre të përhershëm. Pavarësisht rekomandimeve të mëparshme të ODIHR-it, individët që aktualisht vuajnë ose presin ekzekutimin e një dënimi me burg prej më shumë se gjashtë muajsh vazhdon t’u ndalohet e drejta për të kandiduar për poste zyrtare. Kandidatët mund të emërohen nga partitë politike dhe koalicionet, ose nga grupet e votuesve.

Pas vendimit të Gjykatës Kushtetuese në maj të vitit 2025 që i shfuqizoi dispozitat e Kodit Zgjedhor mbi numrin e nënshkrimeve mbështetëse të nevojshme për kandidatët e pavarur, dhe pas dështimit të

22 Të gjithë anëtarët e KZ-ve janë të detyruar të marrin pjesë në trajnime, përndryshe kompensimi i tyre do të ulet për 20 për qind. 23 Ofruesit kryesorë të të dhënave për regjistrin e popullsisë janë Drejtoria për Udhëheqjen e Librave Amë, Ministria e Punëve të Brendshme (MPB) dhe Regjistri Qendror. Në praktikë, KSHZ-ja e mirëmban RV-në vetëm në bazë të të dhënave dhe përditësimeve që i merr nga MPB-ja, pasi infrastruktura e saj e IT-së dhe bazat e të dhënave nuk janë të integruara në platformat e shkëmbimit të të dhënave ndërmjet agjencive. 24 Këqyrja publike zgjati nga 23 gushti deri më 11 shtator, duke rezultuar në ndryshime në të dhënat e rreth 9.000 votuesve. 25 Ndërkohë që partitë politike dhe garuesit e tjerë duhej të parashtronin kërkesa për të inspektuar listat e votuesve deri më 11 shtator, afati i fundit për dorëzimin e dokumentacionit të tyre për regjistrim në KZK ishte 13 shtatori. Përmbajtja e informacionit të ndarë me partitë politike është e kufizuar vetëm në të dhënat e domosdoshme për këqyrje, siç janë emrat e votuesve, datat e lindjes dhe adresat. Në këto zgjedhje, gjashtë garues, nga të cilët pesë parti politike dhe një grup votuesish, kërkuan të dhëna nga lista e votuesve. 26 Ekstraktet e listave zgjedhore për këto zgjedhje përmbajnë 1.717.803 votues. Votuesit që banojnë jashtë vendit, ata që janë në paraburgim dhe në institucionet e kujdesit për të moshuarit, që arrijnë në total prej 114.612 individësh, janë të përjashtuar nga listat. 27 Në vitin 2007, menaxhimi i regjistrit të adresave u transferua nga Enti Shtetëror i Statistikave në Regjistrin Qendror. Në një përpjekje për të përmirësuar cilësinë e regjistrit të adresave, Regjistri Qendror kërkoi përditësime nga komunat, por deri tani ka marrë të dhëna vetëm nga 38 komuna (47,5 për qind). Misioni i ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve Faqja: 8 Republika e Maqedonisë së Veriut, Zgjedhjet lokale, 19 tetor 2025 Raport i Përkohshëm (5 shtator–1 tetor 2025)

parlamentit për të plotësuar boshllëkun e krijuar ligjor, KSHZ-ja miratoi një Rregullore më 17 gusht, e cila parashikon mbledhjen e vetëm dy nënshkrimeve mbështetëse mes 18 gushtit dhe 1 shtatorit. Ky veprim i KSHZ-së, dhe si pasojë, Udhëzimet e KSHZ-së për procedurat e dorëzimit dhe regjistrimit të listave të kandidatëve, u kundërshtuan pa sukses para Gjykatës Kushtetuese. 28

Dokumentet e kandidimit duhej të dorëzoheshin te KZK-të dhe KZQSh-ja deri më 13 shtator, me një afat dyditor për korrigjimin e mangësive. 29 Kodi Zgjedhor, kalendari i aktiviteteve të KSHZ-së dhe aktet e tjera nuk i rregullojnë qartë afatet e ndryshme kohore që zbatohen gjatë verifikimit të listave, gjë që çoi në një zbatim jo të njëtrajtshëm të procedurave të verifikimit nga KZK-të. 30 Përveç kësaj, KZK- të vunë në dukje se zbatimi i kërkesës ligjore për verifikimin e të dhënave penale të kandidatëve përmes gjykatave themelore ishte i ngarkuar dhe, nganjëherë, ndikoi në përgatitjet e tjera zgjedhore. 31 KZK-të e informuan MVZ-në e ODIHR-it se gjykatat shpesh nuk e respektonin afatin ligjor prej 24-orësh për këto verifikime, duke shkaktuar vonesa të konsiderueshme në përpunimin e regjistrimeve të kandidatëve. 32

Të gjitha listat e kandidatëve u verifikuan para shortit të KSHZ-së më 24 shtator për të përcaktuar renditjen e garuesve në fletëvotime. 33 KZK-të dhe KZQSh-ja regjistruan gjithsej 10,490 kandidatë në 577 lista për këshillat komunalë, të parashtruara nga 27 parti politike, 6 koalicione dhe 65 grupe votuesish. Të gjitha listat e regjistruara të kandidatëve i plotësuan kërkesat për përfaqësim gjinor. Gratë përbëjnë rreth 45,1 për qind të të gjithë kandidatëve për këshilla dhe janë bartëse në 107 lista të kandidatëve (18,5 për qind). Gjithsej u regjistruan 309 kandidatë për kryetar komune, nga të cilët 79 u emëruan nga 19 parti politike, 176 nga 5 koalicione dhe 55 nga grupe votuesish; vetëm 32 (10,4 për qind) janë gra. KZK-të refuzuan gjashtë kandidatë për kryetar komune dhe katër lista këshillash, për shkak të dorëzimit me vonesë ose mangësive në dokumentet e emërimit; të gjitha ankesat kundër refuzimeve u hodhën poshtë nga Gjykata Administrative (shih Zgjidhja e kontesteve zgjedhore).

VIII. AMBIENTI I FUSHATËS

Periudha zyrtare e fushatës filloi më 29 shtator dhe përfundon më 17 tetor, me një periudhë heshtjeje zgjedhore prej 24-orëve para ditës së zgjedhjeve. 34 Zhvillimi i fushatës para afatit zyrtar është i ndaluar, por Kodi Zgjedhor u lejon garuesve të mbajnë një ngjarje publike mes kohës së regjistrimit të tyre dhe

28 Shoqata "Kongresi Botëror Maqedonas” e kundërshtoi Rregulloren, duke argumentuar se KSHZ-ja i tejkaloi kompetencat e saj ligjore. Gjykata Kushtetuese refuzoi ta shqyrtonte kundërshtimin, duke theksuar se Rregullorja u miratua në një situatë vakumi ligjor, se ndiqte qëllimin legjitim për të respektuar të drejtat e garantuara të qytetarëve dhe ishte në përputhje me vendimin e Gjykatës Kushtetuese të majit të vitit 2025. 29 Sipas KSHZ-së, kjo mundësi iu ofruar 8 kandidatëve për kryetar komune dhe 20 listave për këshilla komunalë. 30 Për shembull, Kodi Zgjedhor nuk është i qartë se kur fillon afati 24-orësh për KZK-të për të verifikuar një listë të dorëzuar. Kalendari i aktiviteteve të KZSH-së parashikon se afati fillon në momentin kur lista dorëzohet. Disa KZK- e e informuan MVZ-në e ODIHR-it se kishin marrë udhëzim nga KSHZ-ja se afati 24-orësh fillon nga momenti kur KZK-ja merr përgjigje nga gjykata për dënimet e kandidatëve të emëruar. 31 Për shembull, KZK-të paralelisht duhej të zgjidhnin anëtarë të rinj të KZ-ve, një proces i ndërlikuar me shumë hapa (shih Administrimi i zgjedhjeve). 32 Verifikimet e të dhënave penale kryhen nga gjykatat themelore me juridiksion mbi vendlindjen e kandidatëve, dhe nga gjykata themelore e Shkupit për ata që kanë lindur jashtë vendit. Meqenëse informacioni mbi vendin e lindjes në letërnjoftime nuk është gjithmonë i saktë, kjo i detyroi KZK-të t’i kontaktonin drejtpërdrejt kandidatët e mundshëm. Ndryshe nga institucionet e tjera publike që kanë qasje automatike të drejtpërdrejtë në këto të dhëna, KZK-të duhej t’i kërkonin ato manualisht për secilin kandidat. 34 KZK i raportuan MVZ-së së ODIHR-it se ka pasur vonesa në përpunimin e kërkesave për të dhënat penale në gjykata. 33 As ligji dhe as ndonjë akt tjetër nuk parashikon procedura të detajuara për shortin. Dispozitat ekzistuese ofrojnë udhëzime të kufizuara vetëm për listat e këshilltarëve, ndërsa kandidatët për kryetar komune nuk janë të përfshirë. Në praktikë, KSHZ-ja i ndau garuesit në tre nëngrupe: partitë parlamentare, partitë jo-parlamentare dhe ata të emëruar nga grupet e votuesve, dhe mbajti shorte të veçanta për të caktuar përkatësisht numrat nga 1 deri në 9, nga 10 deri në 33 dhe nga 34 deri në 153. 34 Në komunat ku do të zhvillohet rrethi i dytë i zgjedhjeve për kryetar komune, fushata e rrethit të dytë do të zgjasë deri më 31 tetor, me një periudhë heshtjeje zgjedhore 24-orëshe para ditës së zgjedhjeve. Misioni i ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve Faqja: 9 Republika e Maqedonisë së Veriut, Zgjedhjet lokale, 19 tetor 2025 Raport i Përkohshëm (5 shtator–1 tetor 2025)

fillimit të fushatës zyrtare. Sipas disa bashkëbisedues të MVZ-së së ODIHR-it, disa kandidatë për kryetar komune u angazhuan në aktivitete të fushatës para fillimit zyrtar, duke përfshirë edhe në rrjetet sociale.

Ligji ndalon përdorimin e disa llojeve të burimeve shtetërore për zhvillimin e fushatës, duke filluar nga dita e shpalljes së zgjedhjeve. 35 Ekziston një ndalim i qartë për përdorimin e zyrave publike, pajisjeve dhe automjeteve zyrtare për qëllime të fushatës. 36 Megjithatë, aktivitetet e fushatës së bartësve të funksioneve publike mbeten të parregulluara. 37 Kodi Zgjedhor kërkon që të gjitha partitë politike që marrin pjesë në zgjedhje të nënshkruajnë Kodin për Zgjedhje të Drejta dhe Demokratike, i cili ndalon ushtrimin e presionit mbi nëpunësit shtetërorë dhe punonjësit e sektorit publik. Shumë bashkëbisedues të MVZ-së së ODIHR-it shprehën shqetësime në lidhje me keqpërdorimin e mundshëm të burimeve shtetërore gjatë fushatës, si dhe për presionin ndaj punonjësve të institucioneve shtetërore, ndërsa disa raportuan raste të pretenduara të transferimeve të punëtorëve ose kërcënimeve për largim nga puna në administratën publike. 38 Bashkëbisedues të shumtë të MVZ-së së ODIHR-it pretenduan se disa parti të mëdha i synojnë komunitetet e margjinalizuara për blerje votash, dhe disa të tjerë pretenduan se ka blerje të vazhdueshme të votave, veçanërisht midis komuniteteve rome në kushte të pafavorshme ekonomike. Disa kandidatë të opozitës pretenduan se mbështetësit dhe bizneset e tyre përballen me inspektime administrative të synuara, kurse disa parti më të vogla ose kandidatë të pavarur raportuan se votuesit përballen me kërcënime për mbështetjen e tyre publike.

Kodi Zgjedhor e rregullon qasjen në reklamimin politik në hapësirat e jashtme, duke ndarë 80 për qind të hapësirës së disponueshme në mënyrë të barabartë për dy partitë kryesore të shumicës parlamentare dhe dy partitë kryesore opozitare, 10 për qind për partitë parlamentare pa grup parlamentar, dhe 10 për qind për partitë jo-parlamentare dhe kandidatët e pavarur. Sipas kësaj formule, partitë më të vogla me grup parlamentar nuk kanë të drejtë për përdorimin e hapësirës së reklamimit në ambient të jashtëm. Shumë bashkëbisedues të MVZ-së së ODIHR-it theksuan se ky rregullim i dëmton partitë joparlamentare dhe kandidatët e pavarur.

Zhvillimi i fushatës në rrjetet sociale nuk është i rregulluar në mënyrë të qartë, por ligji kërkon dallimin dhe etiketimin e të gjitha formave të reklamimit të paguar politik. Shumica e garuesve i deklaruan MVZ- së së ODIHR-it se do të mbështeteshin pjesërisht në rrjetet sociale për zhvillimin e fushatës. Disa bashkëbisedues të MVZ-së së ODIHR-it shprehën shqetësime në lidhje me ngacmimin në internet, duke përfshirë retorikën mizogjine kundër kandidateve gra, ndërsa disa bashkëbisedues raportuan se kishin pasur sulme verbale në rrjetet sociale në periudhën para fushatës. 39 Disa bashkëbisedues të MVZ-së së ODIHR-it theksuan se niveli i ulët i njohurive mediatike mund ta bëjë publikun më të ndjeshëm ndaj

35 Duke përfshirë ndalimet për përdorimin e fondeve publike për projekte të reja infrastrukturore, pagesa të jashtëzakonshme buxhetore dhe procedura për punësim publik, si dhe për inaugurimin e projekteve të financuara nga shteti duke filluar 20 ditë para fillimit të periudhës zyrtare të fushatës. 36 Të gjitha institucionet publike duhet t'i raportojnë automjetet e tyre brenda dhjetë ditëve nga shpallja e zgjedhjeve në Komisionin Shtetëror për Parandalimin e Korrupsionit (KSHPK), gjegjësisht deri më 18 gusht. Para këtyre zgjedhjeve, automjetet e institucioneve publike morën targa të standardizuara për t’u dalluar nga automjetet private. KSHPK-ja njoftoi se deri më 29 shtator, vetëm 635 institucione i kishin dorëzuar të dhënat e kërkuara, ndërsa 879 nuk e kishin bërë këtë. Sipas ligjit, mosdorëzimi i të dhënave brenda afatit të parashikuar është i ndëshkueshëm me gjoba që variojnë nga 200 deri në 400 euro. 37 Pas shpalljes së zgjedhjeve, KSHPK-ja i informoi institucionet shtetërore, zyrtarët publikë dhe garuesit mbi dispozitat ligjore për përdorimin e fondeve publike gjatë procesit zgjedhor. Ai gjithashtu njoftoi se do të monitorojë përdorimin e burimeve shtetërore gjatë fushatës dhe do t’i informojë autoritetet përkatëse për të ndërmarrë veprime kur të jetë e nevojshme. 38 MVZ-ja e ODIHR-it pranoi pretendime të tilla në komunat e Koçanit, Novacit, Ohrit, Shuto Orizares dhe Tetovës. 39 Më 9 shtator, MVZ-ja e ODIHR-it filloi monitorimin e llogarive në Facebook të disa partive politike, liderëve dhe kandidatëve për kryetar komune. Misioni i ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve Faqja: 10 Republika e Maqedonisë së Veriut, Zgjedhjet lokale, 19 tetor 2025 Raport i Përkohshëm (5 shtator–1 tetor 2025)

narrativeve të dezinformimit të përhapura në rrjetet sociale gjatë fushatës zgjedhore. 40 Manipulimi i mundshëm i informacionit nga jashtë gjatë procesit zgjedhor ishte gjithashtu një shqetësim për disa palë të përfshira.

Ligji nuk parashikon mbikëqyrje rregullatore për zhvillimin e fushatës në rrjetet sociale. 41 Agjencia për Shërbime Audio dhe Audiovizuale Mediatike (ASHAAM) kishte hartuar një Kod vullnetar të Sjelljes në Hapësirën Online gjatë Proceseve Zgjedhore dhe Referendumeve, i cili, ndër të tjera, e trajton dezinformimin, retorikën intolerante dhe diskriminuese. 42 ASHAAM-ja dhe homologët e saj kanë krijuar një organ koordinues, tek i cili mund të paraqiten ankesa në lidhje me shkeljet e Kodit. 43 Në janar të vitit 2025, qeveria miratoi Strategjinë e re për Sigurinë Kibernetike 2025–2028 dhe Planin e Veprimit, ndërsa në qershor, përmes një procedure të përshpejtuar, dhe për t'u harmonizuar me legjislacionin e BE-së për sigurinë e rrjeteve dhe sistemeve të informacionit, parlamenti miratoi Ligjin për Sigurinë e Rrjeteve dhe Sistemeve të Informacionit, i cili përcakton një sistem kombëtar për reagim ndaj kërcënimeve kibernetike dhe kërkon krijimin e Këshillit Kombëtar Koordinues për Sigurinë Kibernetike. 44

Ndërkohë që partitë politike që i përfaqësojnë komunitetet më të vogla etnike tradicionalisht janë bashkuar në koalicione zgjedhore me partitë e mëdha dhe e kanë bërë këtë edhe në këto zgjedhje, disa parti që i përfaqësojnë komunitetet serbe, turke, rome dhe boshnjake e informuan MVZ-në e ODIHR- it se kanë ndërmend të garojnë në mënyrë të pavarur.

IX. FINANCIMI I FUSHATËS

Financimi i fushatës dhe financimi politik janë të rregulluar kryesisht me Kodin Zgjedhor, Ligjin për Financimin e Partive Politike dhe Ligjin për Parandalimin e Korrupsionit dhe Konfliktin e Interesave. Shumica e rekomandimeve të mëparshme të ODIHR-it mbeten të patrajtuara, duke përfshirë edhe ato që lidhen me raportimin e të gjitha të ardhurave dhe shpenzimeve për çdo njësi zgjedhore si në raportet e përkohshme ashtu edhe në ato përfundimtare, dorëzimin elektronik të raporteve të fushatës, rregullimin e kredive bankare dhe financimin nga palët e treta, kufizimet e rrepta për donacionet pas zgjedhjeve dhe sigurimin e burimeve të mjaftueshme për organet mbikëqyrëse.

Fushatat mund të financohen nga burime publike dhe private. Nuk ka financim të drejtpërdrejtë publik, por shteti, përmes KSHZ-së, i kompenson mediat e regjistruara transmetuese, të shkruara dhe ato online për reklamimin politik. Përveç kësaj, partitë politike që marrin financim nga shteti mund t’i përdorin këto fonde për qëllime të fushatës. 45

40 Agjencia për Shërbime Audio dhe Audiovizuale Mediatike (ASHAAM) ka detyrim ligjor për të promovuar njohuritë mediatike. Ndër aktivitetet e tjera, në janar të vitit 2025, ajo publikoi një Doracak për njohjen e dezinformatave. 41 ASHAAM-ja e informoi MVZ-në e ODIHR-it se do të nisë një projekt pilot për rrethin e parë të zgjedhjeve lokale, duke monitoruar fushatën e palëve të treta në disa platforma të rrjeteve sociale. 42 Shih Kodin e Sjelljes në Hapësirën Online gjatë Proceseve Zgjedhore dhe Referendumeve. 43 Trupi koordinues përbëhet nga përfaqësues të ASHAAM-it, Shoqatës së Gazetarëve të Maqedonisë, Institutit të Maqedonisë për Mediat, Këshillit për Etikë në Media të Maqedonisë, Institutit për Studime të Komunikimit dhe Fondacionit Metamorfozis. 44 Shih Strategjinë e Sigurisë Kibernetike 2025-2028 me Planin e Veprimit dhe Direktivën 2022/2555 të Parlamentit Evropian dhe të Këshillit të Evropës, të 14 dhjetorit të vitit 2022, mbi masat për një nivel të lartë të përbashkët të sigurisë kibernetike në të gjithë Bashkimin Evropian. Përveç kësaj, në qershor të vitit 2025, u miratua Ligji për Komunikimet Elektronike, i cili përmban dispozita që e forcojnë mbrojtjen e të dhënave personale. 45 Sipas Ligjit për Financimin e Partive Politike, 0,15 për qind e të ardhurave vjetore të buxhetit të shtetit është caktuar për subvencione për partitë politike, ku 70 për qind u ndahen partive parlamentare, në mënyrë proporcionale me mandatet e tyre të deputetëve, dhe 30 për qind u ndahen në mënyrë të barabartë të gjitha partive kanë marrë të paktën një për qind të votave në zgjedhjet e fundit parlamentare ose lokale. Në vitin 2024, financimi shtetëror për partitë politike arriti në afërsisht 7,5 milionë euro. Ligji nuk i kufizon transferimet nga llogaritë e rregullta të partive në llogaritë e fushatës. Misioni i ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve Faqja: 11 Republika e Maqedonisë së Veriut, Zgjedhjet lokale, 19 tetor 2025 Raport i Përkohshëm (5 shtator–1 tetor 2025)

Financimi privat përfshin kredi bankare, të cilat nuk rregullohen në mënyrë gjithëpërfshirëse, dhe donacione monetare ose me natyrë tjetër, të kufizuara në 3,000 euro për individ dhe 30,000 euro për person juridik për çdo fushatë, në ekuivalent në denarë të Maqedonisë (MKD). 46 Donacionet nga burime të huaja, shtetërore, komunale dhe anonime, si dhe nga organizatat publike, fetare dhe ato bamirëse, janë të ndaluara. Ligji nuk e rregullon financimin e fushatave nga palët e treta. Shpenzimet e fushatës janë të kufizuara në 110 denarë (afërsisht 1,8 euro) për çdo votues të regjistruar në një komunë, që zbatohet për të dy rrethet e zgjedhjeve për kryetar komune. Për qëllime të financimit të fushatës, ligji nuk bën dallim midis zgjedhjeve për kryetar komune dhe për këshillat komunalë.

Të gjithë kandidatët duhet të hapin llogari të dedikuar bankare, përmes të cilave përpunohen të gjitha të ardhurat dhe shpenzimet e fushatës. Mbikëqyrja e financimit të fushatave i është besuar Entit Shtetëror të Revizionit (ESHR) dhe Komisionit Shtetëror për Parandalimin e Korrupsionit (KSHPK). Çdo garues duhet të dorëzojë tre raporte të përkohshme financiare, dy para ditës së zgjedhjeve dhe një pas saj, të cilat nuk i nënshtrohen revizionit. 47 Të gjitha raportet duhet të dorëzohen në ESHR, KSHPK dhe KSHZ, të cilat i publikojnë ato në faqet e tyre të internetit. Brenda 60 ditëve nga shpallja e rezultateve zyrtare të zgjedhjeve, pjesëmarrësit e fushatës duhet të dorëzojnë një raport përfundimtar financiar tek ESHR- ja, e cila më pas ka 60 ditë kohë për t’i bërë revizion. Shablloni i raportimit u ofrua nga Ministria e Financave para zgjedhjeve të vitit 2024, por ai nuk kërkon ndarje sipas komunave. Kodi Zgjedhor parashikon gjoba deri në 9,000 euro për shkelje të rregullave të financimit të fushatës, duke përfshirë tejkalimin e kufirit për donacione ose shpenzime ose mosdorëzimin e raportit financiar.

Shumë bashkëbisedues të MVZ-së së ODIHR-it, duke përfshirë edhe ata nga institucionet mbikëqyrëse, shprehën shqetësime në lidhje me efektivitetin e mbikëqyrjes së financimit të fushatës dhe keqpërdorimin e burimeve administrative, duke përmendur boshllëqet sistemore në kornizën ligjore dhe kapacitetin e kufizuar të organeve mbikëqyrëse. 48

X. MEDIAT

Ambienti mediatik është i larmishëm, por i fragmentuar përgjatë vijave politike dhe etnike, dhe funksionon në një treg të kufizuar reklamash. Televizioni mbetet burimi kryesor i informimit politik, por portalet e lajmeve online dhe platformat e rrjeteve sociale kanë ndikim gjithnjë e më të madh. Disa bashkëbisedues të MVZ-së së ODIHR-it shprehën shqetësime në lidhje me mungesën e mediave lokale në disa pjesë të vendit. Ata gjithashtu vunë në dukje se për shkak të kushteve të pafavorshme të punës, burimet njerëzore në sektorin e medias janë të kufizuara, duke ndikuar si në kapacitetet gazetareske ashtu edhe në ato teknike. Ndryshimet e vitit 2025 në Ligjin për Mediat futën një përkufizim të mediave online dhe një regjistër vullnetar për mediat online, me qëllim të rritjes së transparencës.

Kushtetuta e garanton lirinë e shprehjes dhe të medias. Kodi Zgjedhor kërkon që mediat t’i mbulojnë zgjedhjet në mënyrë të drejtë, të balancuar, dhe të paanshme. Gjatë periudhës zyrtare të fushatës, transmetuesi publik - Radio Televizioni i Maqedonisë (RTM) është i obliguar t’i kushtojë 30 për qind të lajmeve ngjarjeve të përgjithshme, 30 për qind partive të shumicës parlamentare, 30 për qind opozitës

46 1 euro është përafërsisht 61,5 denarë. 47 Raportet e përkohshme kërkojnë të raportohen vetëm donacionet e pranuara. Garuesit duhet ta dorëzojnë raportin e parë deri në ditën e 11-të të fushatës, të dytin deri në ditën para ditës së zgjedhjeve, dhe të tretin brenda një dite nga mbyllja e llogarisë bankare të dedikuar për fushatën. Në rast të mbajtjes së rrethit të dytë, kandidatët për kryetar komune duhet të dorëzojnë një raport të përkohshëm shtesë deri në ditën para zgjedhjeve të rrethit të dytë. 48 Në raportin e saj vjetor të fundit, ESHR-ja rekomandoi disa ndryshime në rregullimin e financimit të fushatave, duke përfshirë ndalimin e donacioneve pas fushatës, rregullimin e shpenzimeve online dhe në rrjetet sociale, si dhe futjen e kritereve më të rrepta të përshtatshmërisë për mediat që marrin fonde publike, duke përfshirë edhe portalet online. Gjithashtu, në Raportin e saj pas zgjedhjeve të vitit 2024, KSHPK-ja i potencoi problemet lidhur me dorëzimin e vonuar ose jo të plotë të raporteve financiare, si dhe reklamimin e pa rregulluar digjital. Misioni i ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve Faqja: 12 Republika e Maqedonisë së Veriut, Zgjedhjet lokale, 19 tetor 2025 Raport i Përkohshëm (5 shtator–1 tetor 2025)

parlamentare dhe 10 për qind partive joparlamentare dhe kandidatëve të pavarur. RTM-ja gjithashtu duhet t'u ofrojë garuesve kohë transmetimi falas dhe të organizojë debate me kandidatët gjatë kohës me shikueshmëri më të madhe.

Kandidatët për kryetarë komune kanë të drejtë për mbulim të barabartë nga të gjithë transmetuesit, ndërsa dorëzuesit e listave për këshilltarë kanë të drejtë për mbulim të barabartë në mediat transmetuese lokale. Reklamat e paguara politike në media gjatë periudhës së fushatës financohen drejtpërdrejt nga buxheti i shtetit. Ngjashëm me rregullat për reklamim në hapësirë të jashtme, formula për shpërndarjen e fondeve dhe kohës së transmetimit të paguar nuk i parasheh partitë më të vogla që kanë grup parlamentar. 49 Më 26 shtator, pasi ASHMAA-ja miratoi udhëzimet për mediat elektronike mbi shpërndarjen e reklamave të paguara për zgjedhjet lokale, “Levica” (e Majta) parashtroi një kërkesë për masë të përkohshme në Gjykatën Themelore në Shkup, duke kërkuar ndalimin e zbatimit të udhëzimeve dhe që ASHMAA-ja lëshonte udhëzime të reja që do ta përfshinin partinë në formulën për shpërndarjen e reklamave të paguara politike. 50 Mediat që planifikojnë të ofrojnë kohë të paguar transmetimi duhet të regjistrohen në KSHZ. 51 Transmetuesit kombëtarë janë të detyruar të sigurojnë qasshmëri për personat me aftësi të kufizuara në të paktën një edicion lajmesh në ditë dhe një program në javë në kohën me shikueshmëri më të madhe. ASHMAA-ja është e ngarkuar me rregullimin dhe mbikëqyrjen e mediave transmetuese, duke përfshirë monitorimin, dorëzimin e raporteve javore në KSHZ dhe publikimin në internet të gjetjeve të saj duke filluar nga shpallja e zgjedhjeve.

Më 15 shtator, MVZ-ja e ODIHR-it filloi monitorimin sasior dhe cilësor të transmetimeve në kohën me shikueshmëri më të madhe të shtatë stacioneve televizive kombëtare dhe analizën cilësore të artikujve që kanë të bëjnë me zgjedhjet në pesë faqe lajmesh në internet. 52

XI. ZGJIDHJA E KONTESTEVE ZGJEDHORE

Ankesat që lidhen me zgjedhjet mund të parashtrohen në KSHZ, KZK-të, gjykatat themelore, ose në KSHPK, varësisht nga çështja. Shumica e ankesave mund të parashtrohen vetëm nga kandidatët; votuesit mund të parashtrojnë ankesa vetëm në lidhje me keqpërdorimin e burimeve administrative edhe atë në KSHPK, dhe në lidhje me shkeljet e të drejtave të tyre individuale të votimit në KSHZ para ditës së zgjedhjeve dhe në KZK në ditën e zgjedhjeve. Gjykatat themelore dhe KSHZ-ja trajtojnë lloje të ndryshme të shkeljeve që lidhen me fushatën. KSHZ-ja gjithashtu i shqyrton ankesat e garuesve në lidhje me votimin, përmbledhjen e rezultateve dhe rezultatet e zgjedhjeve. Ajo mund të fillojë procedurat për parregullsi zgjedhore sipas detyrës zyrtare (ex officio) dhe t’i përcjellë veprat e dyshuara penale në prokurori. Vendimet e KSHZ-së, KZK-ve dhe KSHPK-së mund të apelohen në Gjykatën Administrative, ndërsa gjykatat e apelit i shqyrtojnë ankesat ndaj vendimeve të gjykatave themelore që

49 Kodi Zgjedhor përcakton që 8 minuta nga çdo bllok reklamash me pagesë prej 9.5 minutash dhe 90 për qind e fondeve të ndara për fushatën në media duhet të ndahen në mënyrë të barabartë midis dy partive më të mëdha në pushtet dhe dy partive më të mëdha të opozitës parlamentare, 1 minutë dhe 7 për qind e fondeve u ndahen partive parlamentare që nuk kanë numër të mjaftueshëm deputetësh për të formuar grup parlamentar, ndërsa 30 sekonda dhe 3 për qind e fondeve duhet të ndahen midis partive joparlamentare dhe kandidatëve të pavarur. 50 Sipas ligjit, gjykatat duhet të veprojnë me procedurë të përshpejtuar dhe kanë tre ditë kohë për të vendosur për kërkesat e tilla. Nëse kërkesa pranohet, masa e përkohshme skadon pas 15 ditësh. Më 30 shtator, Gjykata Themelore në Shkup e shpalli veten jo kompetente për këtë rast, duke thënë se do t'ia përcjellë atë Gjykatës Administrative si gjykatë kompetente, për veprim të mëtejshëm. “Levica” gjithashtu parashtroi një kundërshtim ndaj Udhëzimeve të ASHAAM-së në Gjykatën Kushtetuese më 29 shtator, dhe e informoi MVZ-në e ODIHR-it se kishte dorëzuar një propozim në parlament për ndryshimin e Kodit Zgjedhor dhe plotësimin e boshllëkut ligjor. 51 Për këto zgjedhje, në KSHZ u regjistruan 33 stacione televizive, 42 radio-stacione, 8 gazeta të përditshme dhe 246 media online. Bashkëbiseduesit e MVZ-së së ODIHR-it shprehën shqetësime në lidhje me transparencën e disa mediave online të regjistruara në KSHZ. 52 Monitorimi i MVZ-së së ODIHR-it i përfshin transmetuesit publikë RTM 1 dhe RTM 2 (në gjuhën shqipe), transmetuesit privatë Alfa, Alsat-M (në gjuhën shqipe), Kanal 5, Sitel dhe Telma, si dhe portalet e lajmeve online kurir.mk, plusinfo.mk, dhe slobodenpecat.mk, së bashku me tetotavsot.com dhe lajmpress.org (në gjuhën shqipe). Misioni i ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve Faqja: 13 Republika e Maqedonisë së Veriut, Zgjedhjet lokale, 19 tetor 2025 Raport i Përkohshëm (5 shtator–1 tetor 2025)

lidhen me zgjedhjet. 53 Afatet për dorëzimin e kundërshtimeve variojnë nga 12 orë deri në 2 ditë, me ç’rast lejohen 1 deri në 3 ditë për shumicën e shqyrtimeve. 54 Disa bashkëbisedues të MVZ-së së ODIHR-it, duke përfshirë edhe nga gjyqësori, theksuan se disa afate janë tepër të shkurtra, duke e dëmtuar potencialisht cilësinë e vendimeve. 55

Gjykata Kushtetuese e shqyrton kushtetutshmërinë e akteve ligjore apo vendimeve që lidhen me zgjedhjet, mirëpo për këtë nuk është paraparë procedurë e përshpejtuar. Megjithatë, pas shpalljes së zgjedhjeve lokale, Gjykata shqyrtoi disa iniciativa në lidhje me këto zgjedhje, duke përfshirë Rregulloren e KSHZ-së që rregullon mbledhjen e nënshkrimeve mbështetëse për kandidatët e pavarur, Udhëzimet e KSHZ-së për procedurat e dorëzimit dhe regjistrimit të listave të kandidatëve, dhe vendimin e qeverisë për numrin e këshilltarëve për çdo komunë (shih Regjistrimi i kandidatëve dhe Korniza ligjore dhe sistemi zgjedhor, përkatësisht). Gjykata i hodhi poshtë të gjitha iniciativat. Deri më sot, Gjykata Administrative ka shqyrtuar dy kundërshtime në lidhje me refuzimin e dy kandidatëve për kryetar komune dhe një liste për këshill dhe i miratoi vendimet e KZK-ve.

Shumica e bashkëbiseduesve të MVZ-së së ODIHR-it shprehën besim në efikasitetin e sistemit të zgjidhjes së kontesteve, megjithëse disa prej tyre shprehën shqetësime në lidhje me paanshmërinë dhe pavarësinë e organeve gjykuese. 56

XII. VËZHGIMI I ZGJEDHJEVE

Kodi Zgjedhor parashikon si vëzhgimin qytetar ashtu edhe atë ndërkombëtar të zgjedhjeve. Përfaqësuesit e akredituar të shoqatave qytetare të regjistruara të paktën një vit para ditës së zgjedhjeve, statutet e të cilave parashikojnë mbrojtjen e të drejtave të njeriut, organizatat ndërkombëtare dhe përfaqësuesit e vendeve të huaja, mund t’i vëzhgojnë të gjitha aspektet e procesit zgjedhor. Aplikimet për akreditimin e vëzhguesve duhet të dorëzohen në KSHZ jo më vonë se dhjetë ditë para ditës së zgjedhjeve. Garuesit në zgjedhje mund të emërojnë përfaqësues të autorizuar në komunat ku garojnë, duke aplikuar në KZK-në përkatëse deri tre ditë para ditës së zgjedhjeve për të ndjekur procesin zgjedhor në të gjitha nivelet e administratës zgjedhore.

Aktivitetet e vëzhgimit të zgjedhjeve nga organizatat vëzhguese qytetare janë shumë të kufizuara për shkak të mungesës së fondeve, gjë që nuk i lejon të shpërndajnë një numër të konsiderueshëm vëzhguesish afatgjatë dhe afatshkurtër. Në vend të kësaj, ata përqendrohen në aktivitete të tilla si monitorimi i mediave dhe rrjeteve sociale, ndikimi i huaj i mundshëm dhe fushata të dezinformimit, keqpërdorimi i burimeve shtetërore, marrëdhëniet ndërmjet bashkësive dhe qasshmëria e procesit zgjedhore. 57

53 Ekzistojnë katër Gjykata të Apelit në Maqedoninë e Veriut, me seli në Shkup, Manastir, Gostivar dhe Shtip. 54 Kundërshtimet votuesve në ditën e zgjedhjeve duhet të parashtrohen brenda 12 orëve dhe të shqyrtohen brenda 2 orëve. 55 Seksioni h II.3.3(95) i Raportit Shpjegues të Kodit të Praktikës së Mirë të Komisionit për Demokraci përmes Ligjit të Këshillit të Evropës (Komisioni i Venedikut) thotë se afatet kohore duhet [...] të zgjasin aq sa për të garantuar ushtrimin e së drejtës për ankesë, si dhe marrjen e një vendimi të peshuar mirë. Një afat kohor prej tri deri në pesë ditë në instancën e parë (duke përfshirë parashtrimin e ankesës dhe marrjen e vendimit) duket se është i arsyeshëm”. 56 Sipas Raportit të Komisionit Evropian për Sundimin e Ligjit për vitin 2024, vetëm 25 për qind e publikut të gjerë dhe 20 për qind e kompanive i konsiderojnë gjykatat mjaft ose shumë të pavarura. Gjithashtu, në Raporti e Zgjerimit për vitin 2024 për Maqedoninë e Veriut, Komisioni Evropian vuri në dukje se “...duhet të përmirësohen pavarësia dhe paanshmëria e gjyqësorit. Ndërhyrjet e jashtme ose politike mbetet një shqetësim serioz. Niveli i perceptuar i besimit në gjyqësor mbetet shumë i ulët.” 57 Nga dy organizatat kryesore të vëzhguesve qytetarë që më parë kanë qenë të përfshira në vëzhgimin e zgjedhjeve, 'Shoqata e Qytetarëve MOST' nuk do të shpërndajë vëzhgues, ndërsa 'CIVIL – Qendra për Liri' planifikon të shpërndajë 6 vëzhgues afatgjatë dhe 60 vëzhgues afatshkurtër në ditën e zgjedhjeve. Grupe të tjera aktive përfshijnë organizatat në komunitet si “Romët për Demokraci” dhe “Umbrella”, si dhe organizatat lokale si “Zeta” dhe “Polio+”, të cilat përqendrohen në të drejtat dhe përfshirjen e personave me aftësi të kufizuara dhe qasshmërinë e Misioni i ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve Faqja: 14 Republika e Maqedonisë së Veriut, Zgjedhjet lokale, 19 tetor 2025 Raport i Përkohshëm (5 shtator–1 tetor 2025)

XIII. AKTIVITETET E MVZ-SË SË ODIHR-IT

MVZ-ja e ODIHR-it në Shkup u hap më 5 shtator. Misioni është takuar dhe ka vendosur kontakte të rregullta me KSHZ-në dhe KZK-të, Ministrinë e Punëve të Jashtme dhe të Tregtisë së Jashtme, Ministrinë e Punëve të Brendshme dhe Ministrinë e Transformimit Digjital, institucionet qeveritare dhe shtetërore të përfshira në procesin zgjedhor, gjyqësorin, Prokurorin e Përgjithshëm, partitë politike, kandidatët, shoqërinë civile, mediat dhe komunitetin diplomatik dhe ndërkombëtar të vendosur në vend. Vëzhguesit afatgjatë të MVZ-së së ODIHR-it janë takuar me palët e interesuara në nivel lokal që nga shpërndarja e tyre më 13 shtator.

Kongresi i Autoriteteve Lokale dhe Rajonale i Këshillit të Evropës dhe Parlamenti Evropian kanë njoftuar qëllimin e tyre për të dërguar një delegacion vëzhguesish për ditën e zgjedhjeve më 19 tetor.

Versioni në gjuhën angleze i këtij raporti është dokumenti i vetëm zyrtar. Janë në dispozicion përkthime jozyrtare në gjuhën maqedonase dhe në gjuhën shqipe.

procesit zgjedhor për ta. Një grup organizatash të shoqërisë civile po monitoron keqpërdorimin e mundshëm të burimeve administrative në 26 komuna.

OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights Election Observation Mission Republic of North Macedonia Local Elections, 19 October 2025

INTERIM REPORT 5 September–1 October 2025

3 October 2025

I. EXECUTIVE SUMMARY

• Local elections will be held in North Macedonia on 19 October. Voters will elect the mayors and councils of 80 municipalities and the City of Skopje. Potential second-round mayoral elections will take place on 2 November. The elections are taking place in a political environment that continues to be polarized, including along ethnic lines. Public dissatisfaction with institutions and perceptions of corruption form a backdrop to these elections. Questions of national identity and the representation of ethnic communities have dominated public discourse, along with debates on the reforms needed for progress in the European Union’s integration process.

• Local elections are primarily regulated by the Constitution, the Electoral Code, and subsidiary acts of the State Election Commission (SEC). While the 2024 amendment to the Electoral Code addressed some previous ODIHR recommendations, most remain unaddressed. In May, the Constitutional Court struck down provisions on supporting signatures for independent candidates; the SEC regulated this aspect by requiring only two signatures after parliament failed to fill the legal gap. Legal provisions for political advertising in the media, including online, and for outdoor advertising structurally disadvantage independent candidates and non-parliamentary parties and exclude certain parliamentary parties.

• The elections are administered by the SEC, 81 Municipal Election Commissions (MECs), including the Election Commission of the City of Skopje, and 3,480 Election Boards (EBs). Technical preparations for the elections are ongoing and proceeding without major delays. However, MECs, responsible for appointing the new permanent EB composition, reported challenges and delays in the selection process. The SEC holds ad hoc sessions that are open to observers, media, and authorized candidate representatives and are streamed online.

• All citizens aged 18 and over are eligible to vote, except those deprived of legal capacity by a final court decision or convicted of certain criminal offences. The centralized voter register (VR) includes the records of some 1.83 million eligible citizens, of which some 1.72 million with permanent residence in the country will be included in the voter lists. The VR was open to public scrutiny, including by electoral contestants. ODIHR Election Observation Mission (EOM) interlocutors noted long-standing concerns about the significant number of voters not living in their place of permanent residence but abroad, and that shortcomings in the residential address system may adversely affect the accuracy of the VR.

• Citizens with voting rights may stand as candidates in their municipality of permanent residence, except those serving or awaiting to serve prison sentences of over six months. Candidates may be nominated by political parties, coalitions, or groups of voters. The requirement to check candidates’ criminal records through basic courts was reported to the ODIHR EOM to be burdensome and, at times, led to delays. MECs registered a total of 577 councilor lists, all compliant with the gender quota, and 309 mayoral candidates, including 32 women (10.4 per cent). MECs denied registration to six mayoral candidates and four council lists. ODIHR Election Observation Mission Page: 2 Republic of North Macedonia, Local Elections, 19 October 2025 Interim Report (5 September–1 October 2025)

• The official campaign period lasts from 29 September to 17 October. While early campaigning is prohibited, some ODIHR EOM interlocutors noted that several mayoral candidates engaged in campaign activities before the official period. Although strict rules aimed at preventing the misuse of public resources or abuse of office are in place from the day an election is called, many ODIHR EOM interlocutors raised concerns about potential misuse of state resources and pressure on public employees, and several alleged instances of voter intimidation.

• Campaigning on social networks remains largely unregulated, with no regulatory oversight in place. Most contestants indicated that they would rely in part on social networks for campaigning, but several contestants raised concerns regarding potential online verbal attacks against candidates and their supporters. The Agency for Audio and Audiovisual Media Services developed a voluntary Code of Conduct in the Online Sphere during Electoral Processes and Referenda, addressing political advertising, disinformation, and personal data processing.

• The law prescribes a 40 per cent gender quota for candidate lists, with placement requirements. In election administration bodies, each gender must be represented by at least 30 per cent. While the current president is a woman, women remain underrepresented in public and political life. Women account for 40 per cent of members of parliament and hold 3 of the 23 ministerial positions. Only 2 of the 81 mayors elected in 2021 are women. Several ODIHR EOM interlocutors expressed concerns regarding misogynistic rhetoric against women candidates and women’s political participation in general, especially online.

• Campaigns may be financed from public and private sources. There is no direct public campaign funding, but parties receiving state funding can use it for campaign purposes. The law sets limits on donations and expenditures, prohibits certain funding sources, and foresees sanctions for campaign-finance violations. Contestants must file interim and final finance reports, but only final reports are audited. Many ODIHR EOM interlocutors expressed concerns about the effectiveness of campaign-finance oversight and the misuse of administrative resources, citing legal gaps and the limited capacity of oversight bodies.

• Media are fragmented along political and ethnic lines and operate in a limited advertising market. The Electoral Code requires media to cover elections in a fair, balanced, and unbiased manner. During the official campaign period, detailed rules govern newscasts of the public broadcaster. Political advertising in the media, including online, is reimbursed from the state budget. National broadcasters are required to make at least one daily newscast and one weekly primetime programme accessible to persons with disabilities.

• Most election-related complaints may be filed only by contestants, with election commissions or basic courts depending on the subject matter. Voters may only file complaints related to the misuse of administrative resources or to violations of their individual voting rights. The law provides for short filing and adjudication deadlines. The Constitutional Court reviewed several initiatives concerning these elections and rejected all of them, while the Administrative Court has thus far reviewed two complaints, upholding the MEC decisions rejecting candidacies. Most ODIHR EOM interlocutors expressed confidence in the efficiency of the dispute resolution system, although some expressed concerns about the impartiality and independence of adjudicating bodies.

• The Electoral Code provides for domestic and international election observation, including by citizen observers and authorized representatives of contestants. Observation activities by citizen observer organizations are very limited due to a lack of funding. ODIHR Election Observation Mission Page: 3 Republic of North Macedonia, Local Elections, 19 October 2025 Interim Report (5 September–1 October 2025)

II. INTRODUCTION

Following an invitation from the authorities of the Republic of North Macedonia to observe the 19 October 2025 local elections and based on the recommendations of a Needs Assessment Mission conducted from 24 to 27 June, the OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights (ODIHR) established an Election Observation Mission (EOM) on 5 September. 1 The mission, led by Matteo Mecacci, consists of a 14-member core team based in Skopje and 24 long-term observers (LTOs) deployed on 13 September to 11 locations around the country. Mission members are drawn from 24 OSCE participating States, and 53 per cent of mission members are women. ODIHR has requested participating States to second 250 short-term observers to observe election-day proceedings.

III. BACKGROUND AND POLITICAL CONTEXT

On 9 August, the Speaker of Parliament called local elections for 19 October, with potential second- round mayoral elections taking place on 2 November. In the last local elections in 2021, the coalition led by the Internal Macedonian Revolutionary Organization – Democratic Party of Macedonian National Unity (VMRO-DPMNE) secured control in the majority of municipalities and the City of Skopje, while the Social Democratic Union of Macedonia (SDSM) experienced significant losses, prompting the resignation of Prime Minister Zoran Zaev. 2 In the 2024 parliamentary elections, VMRO-DPMNE won the highest number of seats and formed a government with VLEN, a coalition of ethnic-Albanian political parties, and For Our Macedonia (ZNAM). 3 In the presidential election, Gordana Siljanovska-Davkova, endorsed by VMRO-DPMNE, was elected in the second round on 8 May 2024, becoming the country’s first woman head of state.

The political environment remains polarized, including along ethnic lines. The public discourse has been dominated by questions regarding national identity and the rights of ethnic communities, as well as debates on outstanding constitutional changes and reforms required for progress in European Union (EU) accession negotiations. In addition, legislative matters relevant to ethnic communities, such as a challenge regarding the constitutionality of the Law on the Use of Languages pending before the Constitutional Court, as well as equitable representation of persons belonging to all communities across public institutions and in other areas of public life, form an important part of the backdrop to these elections. Public dissatisfaction with institutions at all levels and perceptions of widespread corruption remain prevalent. 4 Several ODIHR EOM interlocutors noted that in the aftermath of a tragic nightclub fire in Kochani in March 2025, perceptions of insufficient accountability further eroded public trust in institutions. 5

1 See previous ODIHR election reports on North Macedonia. 2 Out of the 80 municipalities and the City of Skopje, VMRO-DPMNE won 42 mayoral races, while SDSM secured 16. The ethnic-Albanian Democratic Union for Integration (BDI/DUI) won 11 mayorships, followed by the Alliance for Albanians (AA) and the Besa Movement (Besa) with 2 each, and the Democratic Party of Albanians (PDSH/DPA) with 1. The Liberal Democratic Party – Democratic Renewal of Macedonia (LDP– DOM) coalition and Citizen Option for Macedonia (GROM) each won one mayoral race, while independent candidates and others won four in total. VMRO-DPMNE won 468 seats in municipal councils, SDSM secured 396, BDI/DUI 169, AA 82, independent candidates and others 72, Levica 49, Besa 36, the LDP–DOM coalition 27, the Democratic Party of Turks 16, PDSH/DPA 8, and GROM 2. 3 In the 2024 parliamentary elections, the VMRO-DPMNE-led coalition secured 58 mandates, BDI/DUI and the SDSM-led coalition each gained 18, VLEN won 14 seats, while ZNAM and Levica each won 6 mandates. 4 See Transparency International’s 2024 Corruption Perceptions Index, and the Macedonian Center for International Cooperation’s Corruption Assessment Report on North Macedonia 2023 and General Trust and Trust in Institutions 2024 report; and the 2024 European Commission North Macedonia 2024 Report. 5 On 16 March 2025, a fire in a Kochani nightclub killed 62 people and injured at least 193. The venue was in breach of multiple safety regulations, and several government officials were arrested as part of the investigation into the issuance of its license. In the aftermath of the event, anti-corruption protests erupted nationwide. ODIHR Election Observation Mission Page: 4 Republic of North Macedonia, Local Elections, 19 October 2025 Interim Report (5 September–1 October 2025)

Women remain underrepresented in public and political life. Women currently account for 48 of the 120 members of parliament (40 per cent) and hold only 3 of the 23 ministerial positions (13 per cent). There are only 2 women among the 81 mayors elected in 2021. Although parliament in 2006 adopted the Law on Equal Opportunities for Women and Men and the government in July 2022 adopted the National Strategy for Gender Equality (2022–2027), interlocutors highlighted the lack of meaningful efforts to promote women within party leadership structures, noting that gender stereotypes, limited media visibility, and the absence of financial or logistical support remain key barriers to women’s full political participation.

IV. LEGAL FRAMEWORK AND ELECTORAL SYSTEM

Local elections are primarily governed by the 1991 Constitution, the 2006 Electoral Code, and subsidiary acts adopted by the State Election Commission (SEC).6 The Electoral Code was most recently amended shortly before the 2024 parliamentary and presidential elections. Among other changes, the amendments addressed some previous ODIHR recommendations, including clarifying the timeline and conditions for repeating mayoral elections, and revising the formula for determining the number of support signatures required for independent candidates in parliamentary and local elections. 7 However, a number of previous ODIHR recommendations remain unaddressed, including those related to a comprehensive revision of the Electoral Code, ensuring equal media access in election campaigns, increasing the accountability and integrity of campaign financing, and enhancing regulations on the misuse of administrative resources. Many ODIHR EOM interlocutors, including those from state institutions, noted that the Electoral Code lacks clarity and criticized the recurring practice of introducing late amendments without prior debate or consultation, which, in their view, contributes to legal uncertainty and undermines the stability of the law.

In May 2025, acting on the initiative of a group of voters, the Constitutional Court repealed provisions of the Electoral Code that required independent candidates in parliamentary and local elections to collect supporting signatures from one per cent of voters registered in the respective electoral unit. The Court found that, under this formula, the required number of signatures in 37 of the 80 municipalities and the City of Skopje would be significantly higher than in previous local elections, creating unequal conditions (see Candidate Registration). On 16 August, a week after the elections were called, three MPs introduced an initiative to amend the Electoral Code with the aim of addressing the resulting legal gap, but it did not pass in parliament. 8

Local councilors and mayors are directly elected for four-year terms in the 80 municipalities and the City of Skopje. Mayors are elected under a two-round majoritarian system. If no candidate receives an absolute majority of the votes cast in the first round, a runoff between the two leading candidates is held two weeks later. For a mayoral election to be valid, at least one-third of voters registered in the municipality must participate in the first round. If this threshold is not met, the election must be repeated within 60 days, without a turnout requirement. 9 This turnout requirement does not apply to a potential second round or to council elections. Councilors are elected through a closed-list

6 The regulatory framework further includes the Law on Local Self-Government, Law on Political Parties, Law on Prevention of Corruption and Conflicts of Interest, Law on Media, Law on Audio and Audio-visual Media Services, and relevant provisions of the Criminal Code and Law on Administrative Procedure. North Macedonia has ratified key international and regional human rights instruments related to the holding of democratic elections. 7 The amendments also clarified certain campaign finance regulations, enhance data protection in relation to voter registration, and specify deadlines for resolving election disputes. 8 Although 65 MPs voted for the initiative, it failed as it did not secure a qualified double majority, required under Art. 5.2 of the 2001 Ohrid Framework Agreement, which besides an overall majority, also requires the majority of MPs from non-majority communities to vote in favour. 9 In case no mayor is elected, the government appoints a trustee to execute the office and notifies the Speaker of Parliament within 15 days, to call a new mayoral election. ODIHR Election Observation Mission Page: 5 Republic of North Macedonia, Local Elections, 19 October 2025 Interim Report (5 September–1 October 2025)

proportional representation system with no threshold. Candidate lists for municipal councils must include at least 40 per cent of candidates from each gender, with placement requirements. 10 The number of councilors is determined based on the municipality’s population, and can range from 9 to 33, with 45 members elected to the Council of the City of Skopje. 11

V. ELECTION ADMINISTRATION

The elections are administered by the SEC, 81 Municipal Election Commissions (MECs), including the Election Commission of the City of Skopje (ECCS), and 3,480 Election Boards (EBs). 12 Electoral bodies must fulfil legal criteria for gender and ethnic representation: each gender must be represented by at least 30 per cent of the membership, and in municipalities where at least 20 per cent of citizens belong to non-majority ethnic groups, these communities must be equitably represented. 13

The SEC is a permanent body appointed by parliament for a five-year mandate. It is composed of seven members, of which four are nominated by the parliamentary majority and three by the opposition, based on proposals from political parties. The SEC chairperson is selected from among the opposition-nominated members, and the deputy chairperson from among those proposed by the majority. 14 In line with previous ODIHR recommendations, prior to these elections, the SEC filled several staff vacancies, including the position of secretary general, which had been vacant for several years. 15

In the reporting period, the election preparations that fall under the SEC’s responsibilities in local elections were undertaken without major delays. 16 The SEC adopted new or amended previous instructions and guidelines, including those on the use of funds by the election administration, selection and appointment of EB members, signature collection and candidate registration, as well as the determination of the average price for paid political advertisement. The SEC has been holding sessions on an ad hoc basis. Media, observers, and authorized representatives of the contestants are notified through an internal list maintained by the SEC, rather than through the legally required public announcements. Sessions are streamed on YouTube, and session minutes are published on the SEC website. However, in the absence of a clear deadline for publication and the low frequency of SEC sessions, the publication of session minutes was not always prompt. 17

According to the SEC, due to limited funding, accessibility measures remain restricted to ensuring the physical accessibility of polling stations and voting premises, providing some information 10 One out of every three positions on the list must be occupied by a candidate of the less represented gender, with at least one additional spot for this gender within every ten positions. 11 In September 2024, the government adjusted municipal council sizes in 17 municipalities, based on the 2021 census data. In June 2025, the Constitutional Court repealed parts of the census methodology, with effect in future censuses. The government’s September 2024 decision was subsequently challenged through three separate initiatives before the Constitutional Court, which on 24 September rejected all three. 12 The number and locations of polling stations were approved by the SEC on 18 September. According to the SEC, minimal changes have been made to the locations of polling stations. 13 Ethnicity requirements are ensured by using the self-declared ethnic affiliation contained in the database of public employees as a mandatory criterium when randomly selecting election officials. 14 While the current SEC composition was appointed in 2021, its composition was adjusted in 2025 by selecting a new chairperson and deputy chairperson. This change was necessitated by the change of government resulting from the 2024 parliamentary elections. 15 While the newly appointed secretary general is a woman, the SEC still does not comply with gender requirement, as only two of its seven current members are women. 16 The SEC informed the ODIHR EOM that while it received the budget necessary to cover expenses related to these elections, there is a systemic lack of long-term funding, including for investments in staff and physical and ICT infrastructure, which, in the SEC’s opinion, affects the efficiency of electoral operations. 17 The Rulebook on SEC internal procedures provides that SEC session minutes are published once the commission has voted to approve them. ODIHR Election Observation Mission Page: 6 Republic of North Macedonia, Local Elections, 19 October 2025 Interim Report (5 September–1 October 2025)

materials in sign language, and offering some assistive tools such as tactile ballot templates on election day.

MECs are composed of a chairperson and four members, randomly selected from among public- service employees for five-year terms. 18 MECs are responsible for overseeing the electoral process within their respective municipalities. 19 EBs, which are responsible for administering election-day procedures, are formed under a mixed professional-political model: three members are randomly selected from among public employees for four-year terms, while one is nominated by the governing parties and one by opposition parties, appointed for each election. All MEC and EB members have substitutes, selected in the same manner as the main composition, who assume the same rights and responsibilities in the absence of the members. As the mandate of the permanent EB composition expired prior to these elections, new permanent members had to be selected by the MECs in parallel with other electoral preparations. The majority of MECs reported delays and challenges in the selection of EB members, which was conducted for the first time using SEC software. 20

Although the 2024 amendments to the Electoral Code introduced, in line with a prior ODIHR recommendation, a Center for Continuous Election Education, the SEC training department has not been reorganized and continues to operate in its old format. 21 The SEC has adopted a training plan that envisages training of approximately 36,000 MEC and EB members between 25 September and 15 October. 22

VI. VOTER RIGHTS AND REGISTRATION

All citizens aged 18 and over are eligible to vote, except those deprived of legal capacity by a final court decision or convicted of certain criminal offences. Voter registration is passive and is structured according to the municipality of voters’ permanent residence. The voter register (VR) is maintained by the SEC with assistance from the State Statistical Office and is based on data from the central population register, maintained by the Ministry of Digital Transformation in co-operation with various institutions.23

Throughout the year, citizens can verify their records on the SEC website or in person at one of the SEC’s regional offices. In addition, prior to every election, the VR is available for public scrutiny 15 days after the call of elections. 24 Following this, political parties had the opportunity to request an

18 The current mandate of MECs commenced in 2021. Women account for 49.8 per cent of MEC members and 36 of the 81 (44.4 per cent) MEC chairpersons. Almost 80 per cent of the MEC members and 48 of the 81 MEC chairperson appointed in 2021 remain in their positions. Around three per cent of positions of MEC members and substitutes are currently vacant. 19 For local elections, certain responsibilities fall under the remit of MECs. These responsibilities include, among others, appointing and training EBs, verifying the documentation submitted by prospective candidates and registering contestants, as well as tabulating and announcing municipal-level election results. 20 MECs informed the ODIHR EOM that the software’s database of public officials is outdated and contains entries of ineligible persons. They also noted that the system lacks contact data, which would allow MECs to confirm the availability of newly appointed EB members. 21 The ODIHR EOM was informed that the center has not yet been established due to financial limitations and disagreement among the current SEC management regarding its status. 22 All EB members are obliged to participate in training, otherwise their remuneration will be reduced by 20 per cent. 23 The main providers of data to the population register are the Civil Acts Office, the Ministry of Internal Affairs (MoIA) and the Central Registry. In practice, the SEC maintains the VR based solely on data and updates it receives from the MoIA, as its IT infrastructure and databases are not integrated into inter-agency data exchange platforms. 24 Public inspection lasted from 23 August to 11 September, resulting in amendments of some 9,000 voters’ records. ODIHR Election Observation Mission Page: 7 Republic of North Macedonia, Local Elections, 19 October 2025 Interim Report (5 September–1 October 2025)

electronic copy of the register for the municipalities in which they are running and could submit requests for corrections until 20 September. 25

As of 26 September, when it was closed for these elections, the VR included the records of 1,832,415 eligible citizens. 26 ODIHR EOM interlocutors noted long-standing concerns about the significant number of voters not living in their place of permanent residence according to the VR but abroad, and about the incomplete and outdated residential address system, which may impact voter turnout and the accuracy of the VR. 27

VII. CANDIDATE RIGHTS AND REGISTRATION

Citizens eligible to vote may stand as candidates for mayor or councilor in the municipality of their permanent residence. Despite previous ODIHR recommendations, individuals currently serving or awaiting the execution of a prison sentence of more than six months remain barred from running for office. Candidates may be nominated by political parties, coalitions, or groups of voters.

Following the May 2025 Constitutional Court decision repealing provisions of the Electoral Code on the number of required support signatures for independent candidates, and failure of parliament to fill the resulting legal gap, the SEC adopted a Rulebook on 17 August, prescribing only two support signatures to be collected between 18 August and 1 September. This act of the SEC, and consequently, the SEC Guidelines for procedures of submitting and registering candidate lists, were unsuccessfully challenged before the Constitutional Court.28

Nomination documents had to be submitted to MECs and the ECCS by 13 September, with a two- day period to rectify deficiencies. 29 The Electoral Code, the SEC calendar of activities, and other acts do not clearly regulate the various timelines that are applicable during the verification of lists, which led to an inconsistent implementation of verification procedures by MECs. 30 In addition, MECs noted that implementing the legal requirement to verify candidates’ criminal records through basic courts was burdensome and, at times, affected other electoral preparations. 31 MECs informed the ODIHR

25 While political parties and other contestants had to submit requests to inspect voter lists by 11 September, the deadline for submission of their registration documentation to MECs was 13 September. The scope of information shared with political parties is limited to data indispensable for scrutiny, such as voters’ names, dates of birth, and addresses. In these elections, six contestants, of which five political parties and one group of voters, requested voter list data. 26 The excerpt of the voter lists for these elections contains 1,717,803 voters. Voters residing abroad, those in detention and in elderly people care institutions, amounting to a total of 114,612 individuals, are excluded from the lists. 27 In 2007, the management of the address registry was transferred from the State Statistical Office to the Central Registry. In an attempt to improve the quality of the address register, the Central Registry requested updates from municipalities but has thus far only received data from 38 municipalities (47.5 per cent). 28 The Association “World Macedonian Congress” challenged the Rulebook, arguing that the SEC exceeded its legal powers. The Constitutional Court declined to review the challenge, noting that the Rulebook was adopted in the situation of legal vacuum, pursued the legitimate aim to respect the guaranteed rights of citizens, and was in line with the May 2025 Constitutional Court decision. 29 According to the SEC, 8 mayoral candidates and 20 council lists were provided this opportunity by MECs. 30 For example, the Electoral Code is not precise on when the 24 hours for the MECs to verify a submitted list start. The SEC calendar of activities provides that it starts when the list is submitted. Some MECs informed the ODIHR EOM that they were instructed by the SEC that the 24-hour deadline starts from the time the MEC receives a response from the court on convictions of nominees. 31 For example, the MECs in parallel had to select new EB members, a complicated multi-step process (see Election Administration). ODIHR Election Observation Mission Page: 8 Republic of North Macedonia, Local Elections, 19 October 2025 Interim Report (5 September–1 October 2025)

EOM that courts frequently did not comply with the legally prescribed 24-hour deadline for these checks, resulting in significant delays in processing candidate registrations. 32

All candidate lists were verified before the 24 September SEC lottery to determine the order of contestants on ballots.33 MECs and the ECCS registered a total of 10,490 candidates on 577 lists for municipal councils, submitted by 27 political parties, 6 coalitions and 65 groups of voters. All registered candidate lists complied with the gender requirements. Women comprise some 45.1 per cent of all council candidates and head 107 candidate lists (18.5 per cent). A total of 309 mayoral candidates were registered, of whom 79 were nominated by 19 political parties, 176 by 5 coalitions, and 55 by groups of voters; only 32 (10.4 per cent) are women. MECs rejected six mayoral candidates and four council lists, on grounds of late submission or deficiencies in nomination documents; all appeals against rejections were dismissed by the Administrative Court (see Election Dispute Resolution).

VIII. CAMPAIGN ENVIRONMENT

The official campaign period began on 29 September and ends on 17 October, with a 24-hour campaign silence period prior to election day. 34 Early campaigning is prohibited, but the Electoral Code allows contestants to hold one public event between the time of their registration and the start of the official campaign. According to some ODIHR EOM interlocutors, several mayoral candidates engaged in campaign activities before the official start, including on social networks.

The law prohibits the use of certain types of state resources for campaigning, effective from the day elections are called. 35 There is an explicit ban on the use of public offices, equipment, and vehicles for campaign purposes. 36 However, campaign activities of public officeholders remain unregulated. 37 The Electoral Code calls on all political parties participating in an election to sign a Code on Fair and Democratic Elections, which prohibits pressure on civil servants and public-sector employees. Many ODIHR EOM interlocutors raised concerns about potential misuse of state resources during the campaign, as well as pressure on employees of state institutions, and some reported alleged transfers or threats of termination of employment in public administration. 38 Numerous ODIHR EOM

32 Criminal record checks are carried out by basic courts with jurisdiction over the candidates’ place of birth, and by the Skopje basic court for those born abroad. As the information on the place of birth in IDs is not always precise, it required MECs to contact potential candidates directly. Unlike other public institutions that have direct automatic access to this data, MECs had to request it manually for each candidate. Delays in processing requests for criminal records in courts have been reported to the ODIHR EOM by 34 MECs. 33 Neither the law nor any other act prescribes detailed procedures for the lottery. Existing provisions provide limited guidance on council lists only, but mayoral candidates are not covered. In practice, the SEC divided contestants into three sub-groups: parliamentary parties, non-parliamentary parties, and those nominated by groups of voters, and held separate lotteries to assign numbers from 1 to 9, from 10 to 33, and from 34 to 153, respectively. 34 In municipalities where a second round of mayoral elections will take place, the second-round campaign will last until 31 October, with 24 hours of campaign silence. 35 Including prohibitions on the use of public funds for new infrastructure projects, extraordinary budgetary payments, and public employment procedures, as well as on the inauguration of state-funded projects starting 20 days before the start of the official campaign period. 36 All public institutions must report their vehicles within ten days from the announcement of elections to the State Commission for Prevention of Corruption (SCPC), i.e., by 18 August. Prior to these elections, vehicles of public institutions received standardized license plates to distinguish them from private vehicles. The SCPC announced that as of 29 September, only 635 institutions had submitted the required data, while 879 had not. By law, failure to submit the data within the prescribed deadline is subject to fines ranging from EUR 200 to 400. 37 Upon the announcement of the elections, the SCPC informed state institutions, public officials, and contestants on the legal provisions on using public funds during the electoral process. It also announced that it will monitor the use of state resources during the campaign and notify the relevant authorities to take action when necessary. 38 Such allegations were made to ODIHR EOM LTOs in Kochani, Novaci, Ohrid, Shuto Orizari, and Tetovo municipalities. ODIHR Election Observation Mission Page: 9 Republic of North Macedonia, Local Elections, 19 October 2025 Interim Report (5 September–1 October 2025)

interlocutors alleged that some major parties target marginalized communities for vote-buying, and some claimed on-going vote buying especially among economically disadvantaged Roma communities. Some opposition candidates alleged that supporters and their businesses face targeted administrative inspections, and some smaller parties or independent candidates reported that voters face intimidation for publicly supporting them.

The Electoral Code regulates access to political advertising in outdoor spaces, allocating 80 per cent of the available space equally to the two main parties of the parliamentary majority and the two main opposition parties, 10 per cent to parliamentary parties without a parliamentary group, and 10 per cent to non-parliamentary parties and independent candidates. Under this formula, smaller parties with a parliamentary group are not entitled to a share of outdoor advertising space. Many ODIHR EOM interlocutors noted that this arrangement disadvantages non-parliamentary parties and independent candidates.

Campaigning on social networks is not expressly regulated, but the law requires the distinction and labelling of all forms of paid political advertising. Most contestants indicated to the ODIHR EOM that they would rely in part on social networks for campaigning. Several ODIHR EOM interlocutors expressed concerns regarding online harassment, including misogynistic rhetoric against women candidates, and some interlocutors reported having received verbal attacks on social networks in the pre-campaign period. 39 Several ODIHR EOM interlocutors noted that low levels of media literacy could make the public more susceptible to disinformation narratives amplified on social networks during the election campaign. 40 Possible foreign information manipulation during the electoral process was also a concern for several stakeholders.

The law does not provide for regulatory oversight for the campaign on social networks. 41 The Agency for Audio and Audiovisual Media Services (AAAVMS) had developed a voluntary Code of Conduct in the Online Sphere during Electoral Processes and Referenda, which inter alia addresses disinformation, intolerant and discriminatory rhetoric. 42 AAAVMS and its counterparts have established a co-ordination body to which complaints may be submitted regarding violations of the Code. 43 In January 2025, the government adopted a new Cybersecurity Strategy 2025–2028 and Action Plan, and in June, through a fast-track procedure, and to align with the EU legislation on network and information security, the parliament adopted the Law on Security of Networks and Information Systems, which outlines a national response system to cyber threats and calls for the establishment of a National Cybersecurity Co-ordination Council. 44

While political parties representing smaller ethnic communities have traditionally joined electoral coalitions with major parties and have done so again in these elections, some parties representing the Serbian, Turkish, Roma, and Bosniak communities informed the ODIHR EOM they intend to run independently.

39 On 9 September, the ODIHR EOM started monitoring the Facebook accounts of selected political parties, leaders, and mayoral candidates. 40 The Agency for Audio and Audiovisual Media Services (AAAVMS) has a legal obligation to promote media literacy. Among other activities, in January 2025, it published a Handbook on Recognizing Disinformation. 41 AAAVMS informed the ODIHR EOM that it will launch a pilot project for the first round of the local elections, monitoring third-party campaigning across several social network platforms. 42 See the Code of Conduct in the Online Sphere during Electoral Processes and Referenda. 43 The co-ordinating body is comprised of representatives from the AAAVMS, the Association of Journalists of Macedonia, the Macedonian Institute for Media, the Council of Media Ethics of Macedonia, the Institute of Communication Studies, and the Metamorphosis Foundation. 44 See the Cyber Security Strategy 2025-2028 with Action Plan and the Directive 2022/2555 of the European Parliament and of the Council of 14 December 2022 on measures for a high common level of cybersecurity across the Union. In addition, in June 2025, the Law on Electronic Communications was adopted, containing provisions that strengthen personal data protection. ODIHR Election Observation Mission Page: 10 Republic of North Macedonia, Local Elections, 19 October 2025 Interim Report (5 September–1 October 2025)

IX. CAMPAIGN FINANCE

Campaign and political finance are regulated by the Electoral Code, the Law on Financing of Political Parties, and the Law on Prevention of Corruption and Conflict of Interest. Most previous ODIHR recommendations remain unaddressed, including those related to reporting all income and expenditures per constituency in both interim and final reports, electronic submission of campaign reports, regulation of bank loans and third-party financing, strict limits on post-election donations, and sufficient resources for oversight bodies.

Campaigns may be financed from public and private sources. There is no direct public funding, but the state reimburses, through the SEC, registered broadcast, print, and online media outlets for political advertising. In addition, political parties that receive state funding may use these funds for campaign purposes. 45

Private funding includes bank loans, which are not comprehensively regulated, and monetary or in- kind donations, capped at EUR 3,000 per individual and EUR 30,000 per legal entity per campaign, in Macedonian Denar (MKD) equivalent. 46 Donations from foreign, state, municipal, and anonymous sources, as well as from public, religious, and charitable organizations, are prohibited. The law does not regulate third-party campaign financing. Campaign spending is limited to MKD 110 (approximately EUR 1.8) per registered voter in a municipality, applied cumulatively across both rounds of mayoral elections. For campaign-finance purposes, the law does not distinguish between mayoral and council elections.

All contestants must open dedicated bank accounts through which all campaign income and expenditures are processed. Oversight of campaign finance is entrusted to the State Audit Office (SAO) and the State Commission for the Prevention of Corruption (SCPC). Each contestant must file three interim finance reports, two before election day and one afterwards, which are not subject to audit. 47 All reports must be submitted to the SAO, SCPC, and the SEC, which publish them on their websites. Within 60 days of the official election results, campaign participants must submit a final financial report to the SAO, which then has 60 days to audit it. The reporting template was provided by the Ministry of Finance prior to the 2024 elections, but it does not require a breakdown by municipality. The Electoral Code foresees fines of up to EUR 9,000 for violations of campaign- finance regulations, including exceeding donation or spending limits or failing to submit a financial report.

Many ODIHR EOM interlocutors, including those from the oversight institutions, expressed concerns about the effectiveness of campaign-finance oversight and the misuse of administrative resources, citing systemic gaps in the legal framework and the limited capacity of oversight bodies. 48

45 Under the Law on Financing of Political Parties, 0.15 per cent of the annual state budget income is designated for subsidies to political parties with 70 per cent allocated to parliamentary parties, proportionally to their seats, and 30 per cent equally to all parties that received at least one per cent of votes in the last parliamentary or local elections. In 2024, state funding for political parties amounted to approximately EUR 7.5 million. The law does not limit transfers from regular party accounts to campaign accounts. 46 EUR 1 equals approximately MKD 61.5. 47 Interim reports require reporting only on donations received. Contestants are required to submit a first report by the 11th day of the campaign, the second by the day before election day, and a third within one day of closing the dedicated campaign bank account. In case of a second round, mayoral candidates must submit an additional interim report by the day before the second-round election. 48 In its latest annual report, SAO recommended several amendments to campaign finance regulation, including prohibiting post-campaign donations, regulating online and social media spending, and introducing stricter eligibility criteria for media outlets receiving public funds, including online portals. Also, in its 2024 post- elections report, the SCPC highlighted issues of late or incomplete financial reports, as well as unregulated digital advertising. ODIHR Election Observation Mission Page: 11 Republic of North Macedonia, Local Elections, 19 October 2025 Interim Report (5 September–1 October 2025)

X. MEDIA

The media landscape is diverse but fragmented along political and ethnic lines, and operates in a limited advertising market. Television remains the main source of political information, but online news portals and social network platforms are increasingly influential. Several ODIHR EOM interlocutors raised concerns about the absence of local media in some parts of the country. They also noted that due to unfavourable working conditions, human resources in the media sector are limited, affecting both journalistic and technical capacities. The 2025 amendments to the Law on Media introduced a definition of online media and a voluntary register for online outlets, aiming at increasing transparency.

The Constitution guarantees the freedoms of expression and of the media. The Electoral Code requires media to cover elections in a fair, balanced, and unbiased manner. During the official campaign period, the public broadcaster Macedonian Radio and Television (MRT) is obliged to dedicate 30 per cent of its newscasts to general events, 30 per cent to the parliamentary majority parties, 30 per cent to the parliamentary opposition, and 10 per cent to non-parliamentary parties and independent candidates. MRT shall also provide contestants with free airtime and organize candidate debates during primetime.

Mayoral candidates are entitled to equal coverage by all broadcasters, while submitters of councilor lists are entitled to equal coverage in local broadcast media. Paid political advertisement in the media during the campaign period is funded directly from the state budget. Similar to the outdoor advertising rules, the formula for distributing funds and paid airtime does not provide for smaller parties that have a parliamentary group. 49 On 26 September, after the AAAVMS adopted the guidelines for electronic media on allocation of paid advertisement for the local elections, Levica filed a motion for a temporary measure to the Skopje Basic Court, requesting to halt the application of the guidelines and to require AAAVMS to issue new Guidelines that would include the party in the formula for allocation of paid political advertisement. 50 Media that plan to provide paid airtime must register with the SEC. 51 National broadcasters are required to ensure accessibility for persons with disabilities of at least one newscast per day and one programme per week in primetime. AAAVMS is vested with regulation and oversight of the broadcast media, including monitoring, submitting weekly reports to the SEC, and publishing its findings online starting from the announcement of the elections.

On 15 September, the ODIHR EOM started its quantitative and qualitative monitoring of the primetime broadcasts of seven nationwide television stations and the qualitative analysis of election- related articles on five news websites. 52

49 The Electoral Code prescribes that 8 minutes out of each 9.5 minute-long paid advertisement blocks and 90 per cent of the funds allocated for the campaign in the media are to be equally divided between the two largest ruling and the two largest parliamentary opposition parties, 1 minute and 7 per cent of funds are allocated to parliamentary parties that do not have enough MPs to form a parliamentary group, while 30 seconds and 3 per cent of funds are to be shared by non-parliamentary parties and independent candidates. 50 By law, courts should act under urgent procedure and have three days to decide on such motions. If the motion is accepted, the temporary measure expires after 15 days. On 30 September, the Basic Court in Skopje declared itself not competent in this case, saying that it would forward it to the Administrative Court as the competent court, for further proceedings. Levica also filed a challenge of the AAAVMS Guidelines to the Constitutional Court on 29 September, and it informed the ODIHR EOM that it submitted a proposal to parliament to amend the Electoral Code and fill the legal gap. 51 For these elections, 33 television stations, 42 radio stations, 8 daily newspapers, and 246 online media outlets registered with the SEC. ODIHR EOM interlocutors expressed concerns about the transparency of some online media registered with the SEC. 52 The ODIHR EOM media monitoring covers the public broadcasters MRT 1 and MRT 2 (in Albanian), the private broadcasters Alfa, Alsat-M (in Albanian), Kanal 5, Sitel, and Telma, as well as the online news portals kurir.mk, plusinfo.mk, and slobodenpecat.mk, along with tetovasot.com and lajmpress.org (in Albanian). ODIHR Election Observation Mission Page: 12 Republic of North Macedonia, Local Elections, 19 October 2025 Interim Report (5 September–1 October 2025)

XI. ELECTION DISPUTE RESOLUTION

Election-related complaints may be filed with the SEC, MECs, basic courts, or the SCPC, depending on the subject matter. Most complaints can only be lodged by contestants; voters may only file complaints regarding the misuse of administrative resources with the SCPC, and regarding violations of their individual voting rights with the SEC before election day, and with MECs on election day. Basic courts and the SEC handle different types of campaign-related violations. The SEC also reviews complaints by contestants concerning voting, tabulation, and election results. It may initiate proceedings on electoral irregularities ex officio and refer alleged criminal offences to the prosecutor’s office. Decisions by the SEC, MECs, and the SCPC can be appealed to the Administrative Court, while the appellate courts hear appeals on election-related decisions of basic courts. 53 Deadlines for submitting complaints range from 12 hours to 2 days, with 1 to 3 days allowed for most reviews. 54 Several ODIHR EOM interlocutors, including from the judiciary, noted that some deadlines are unduly short, potentially undermining the quality of rulings. 55

The Constitutional Court reviews the constitutionality of election-related legal acts or decisions, with no expedited procedure provided. However, following the announcement of the local elections, the Court reviewed several initiatives concerning these elections, including the SEC Rulebook governing the collection of support signatures for independent candidates, the SEC Guidelines for procedures of submitting and registering candidate lists, and the government decision on the number of councilors per municipality (see Candidate Registration and Legal Framework and Electoral System, respectively). The Court rejected all initiatives. To date, the Administrative Court has reviewed two complaints concerning the rejection of two mayoral candidates and one council list and upheld the MEC decisions.

Most ODIHR EOM interlocutors expressed confidence in the efficiency of the dispute resolution system, although some voiced concerns about the impartiality and independence of the adjudicating bodies. 56

XII. ELECTION OBSERVATION

The Electoral Code provides for both citizen and international election observation. Accredited representatives of citizen associations registered at least one year before election day, whose statutes envisage the protection of human rights, international organizations, and representatives of foreign countries, may observe all aspects of the electoral process. Applications for observer accreditation must be submitted to the SEC no later than ten days prior to election day. Electoral contestants may appoint authorized representatives in municipalities where they compete by applying to the relevant MEC until three days before election day to follow the election process at all levels of the election administration.

Election observation activities by citizen observer organizations are very limited, due to a lack of funding, which prevents them from deploying meaningful numbers of long- and short-term observers.

53 There are four appellate courts in North Macedonia, based in Skopje, Bitola, Gostivar and Shtip. 54 Voters’ complaints on election day must be lodged within 12 hours and reviewed within 2 hours. 55 Section h II.3.3(95) of the Council of Europe’s Commission for Democracy Through Law (Venice Commission) Explanatory Report of the Code of Good Practice states that “time limits must […] be long enough to make an appeal possible, to guarantee the exercise of rights of defense and a reflected decision. A time limit of three to five days at first instance (both for lodging appeals and making rulings) seems reasonable”. 56 According to the 2024 European Commission’s Rule of Law Report, only 25 per cent of the general public and 20 per cent of companies consider the courts fairly or very independent. Also, in its 2024 Enlargement Report for North Macedonia, the European Commission noted that “…the independence and impartiality of the judiciary need to be improved. External or political interference remains a serious concern. The perceived level of trust in the judiciary remains very low”. ODIHR Election Observation Mission Page: 13 Republic of North Macedonia, Local Elections, 19 October 2025 Interim Report (5 September–1 October 2025)

They focus instead on activities such as monitoring of media and social networks and of possible foreign influence and disinformation campaigns, misuse of state resources, inter-communal relations, and electoral accessibility. 57

XIII. ODIHR EOM ACTIVITIES

The ODIHR EOM opened in Skopje on 5 September. The mission has met with and established regular contacts with the SEC and MECs, the Ministries of Foreign Affairs and Foreign Trade, Internal Affairs, and Digital Transformation, governmental and state institutions involved in the electoral process, the judiciary, the Prosecutor General, political parties, candidates, civil society, the media, and the resident diplomatic and international community. ODIHR EOM LTOs have been meeting stakeholders at the local level since their deployment on 13 September.

The Congress of Local and Regional Authorities of the Council of Europe and the European Parliament have announced their intention to deploy an observer delegation for the 19 October election day.

The English version of this report is the only official document. Unofficial translations are available in Macedonian and Albanian.

57 Of the two main citizen observer organizations that were previously involved in election observation, ‘Citizens’ Association MOST’ will not deploy observers, and ‘CIVIL – Center for Freedom’, plans to deploy 6 long-term and 60 short-term observers on election day. Other active groups include community organizations such as Roma for Democracy and Umbrella, as well as local organizations like Zeta and Polio+, which focus on the rights and inclusion of persons with disabilities and electoral accessibility. A group of civil society organizations is monitoring the potential misuse of administrative resources across 26 municipalities.

Канцеларија на ОБСЕ за демократски институции и човекови права Мисија за набљудување на изборите Република Северна Македонија Локални избори, 19 октомври 2025 година

ПРЕОДЕН ИЗВЕШТАЈ 5 септември – 1 октомври 2025 година

3 октомври 2025

I. ИЗВРШНО РЕЗИМЕ

• Локалните избори во Северна Македонија ќе се одржат на 19 октомври. Гласачите ќе ги избираат градоначалниците и советите на 80 општини и на Градот Скопјe. Потенцијалните избори за градоначалници во втор круг ќе се одржат на 2 ноември. Изборите се одржуваат во политичка средина којашто продолжува да биде поларизирана, вклучително и од етнички аспект. Овие избори ќе се одржат во опкружување во коешто преовладуваат незадоволство на јавноста од институциите и перцепција за корупција. Прашањата за националниот идентитет и застапеноста на етничките заедници доминираат во јавниот дискурс, заедно со дебатите за реформите коишто се потребни за напредок во процесот на интеграција во Европската Унија.

• Локалните избори се првенствено регулирани со Уставот, Изборниот законик и подзаконските акти на Државната изборна комисија (ДИК). Иако амандманот на Изборниот законик од 2024 година опфати некои претходни препораки на ОДИХР, по повеќето од нив сепак сѐ уште ништо не е преземено. Во мај, Уставниот суд ги укина одредбите за потписи за поддршка на независните кандидати; ДИК го регулираше овој аспект со барање само два потписа откако Собранието не успеа да ја пополни законската празнина. Законските одредби за политичко рекламирање во медиумите, вклучително и онлајн, и за рекламирање на отворени простори, структурно ги ставаат во неповолна положба независните кандидати и вонпарламентарните партии, а исклучуваат одредени парламентарни партии.

• Изборите ги спроведува ДИК, 81 Општинска изборна комисија (ОИК), вклучувајќи ја и Изборната комисија на Градот Скопјe, и 3.480 Избирачки одбори (ИО). Техничките подготовки за изборите се во тек и се одвиваат без поголеми одложувања. Сепак, ОИК, коишто се одговорни за назначување на новиот постојан состав на ИО, пријавија одредени предизвици и одложувања во процесот на селекција. ДИК одржува ad hoc седници коишто се отворени за набљудувачи, медиуми и овластени претставници на кандидатите и се емитуваат преку интернет.

• Сите граѓани со наполнети 18 години и повеќе имаат право на глас, освен оние на кои им е одземена деловната способност со правосилна судска одлука или се осудени за одредени кривични дела. Централизираниот регистар на гласачи (РГ) ги содржи евиденциите на околу 1,83 милиони граѓани со право на глас, од кои околу 1,72 милиони со постојан престој во земјата ќе бидат вклучени во избирачкиот список. РГ беше отворен за јавен увид, вклучително и од страна на изборните кандидати. Соговорниците на Мисијата за набљудување на изборите на ОДИХР (МНИ) забележаа долготрајна загриженост за значителниот број гласачи коишто не живеат во нивното место на постојан престој, туку во странство, и за фактот дека недостатоците во системот за адреси на живеење можат негативно да влијаат на точноста на ИС.

• Граѓаните со право на глас можат да се кандидираат во својата општина на постојано живеалиште, освен оние коишто издржуваат или чекаат издржување затворска казна со Мисија за набљудување на изборите на ОДИХР Страна: 2 Република Северна Македонија, Локални избори, 19 октомври 2025 Преоден извештај (5 септември–1 октомври 2025)

времетраење над шест месеци. Кандидатите можат да бидат предложени од политички партии, коалиции или групи гласачи. Барањето на проверка за неосудуваност на кандидатите преку основните судови беше пријавено до МНИ на ОДИХР како отежнувачко и, понекогаш, како причина за одложувања. Општинските изборни комисии регистрираа вкупно 577 советнички листи, сите во согласност со родовата квота, и 309 кандидати за градоначалници, вклучувајќи 32 жени (10,4 проценти). Општинските изборни комисии ја одбија регистрацијата на шест кандидати за градоначалници и четири советнички листи.

• Времетраењето на официјалната кампања е од 29 септември до 17 октомври. Иако предвременото водење кампања е забрането, некои соговорници на МНИ на ОДИХР забележаа дека неколку кандидати за градоначалници учествувале во изборни активности пред официјалниот почеток на кампањата. Иако строги правила насочени кон спречување злоупотреба на јавни ресурси или злоупотреба на службена должност се во сила од денот на распишување на изборите, многу соговорници на МНИ на ОДИХР изразија загриженост за потенцијална злоупотреба на државни ресурси и притисок врз јавните службеници, како и за неколку наводни случаи на заплашување на гласачите.

• Кампањата на социјалните мрежи и понатаму е во голема мера нерегулирана, без воспоставен регулаторен надзор. Повеќето кандидати посочија дека делумно ќе се потпираат на социјалните мрежи за водење кампања, но неколку кандидати изразија загриженост во врска со потенцијални онлајн вербални напади против кандидатите и нивните поддржувачи. Агенцијата за аудио и аудиовизуелни медиумски услуги изготви доброволен Кодекс на однесување во онлајн просторот за време на изборни процеси и референдуми, којшто се однесува на политичкото рекламирање, дезинформациите и обработката на лични податоци.

• Законот пропишува родова квота од 40 проценти за кандидатските листи, со услови за редослед на кандитите. Во органите за спроведување на изборите, секој пол мора да биде застапен со најмалку 30 проценти. Иако сегашниот претседател е жена, жените остануваат недоволно застапени во јавниот и политичкиот живот. Жените сочинуваат 40 проценти од пратениците во Собранието и држат 3 од 23 министерски позиции. Само 2 од 81 градоначалници избрани во 2021 година се жени. Неколку соговорници на МНИ на ОДИХР изразија загриженост во врска со мизогинистичката реторика против жените кандидатки и политичкото учество на жените воопшто, особено онлајн.

• Кампањите можат да се финансираат од јавни и приватни извори. Нема директно јавно финансирање на кампањите, но партиите што добиваат државно финансирање можат да го користат за целите на кампања. Законот поставува ограничувања за донациите и расходите, забранува одредени извори на финансирање и предвидува санкции за прекршувања на правилата за финансирање на кампањата. Кандидатите мора да поднесат преодни и конечни финансиски извештаи, но се ревидираат само конечните извештаи. Многу соговорници на МНИ на ОДИХР изразија загриженост во врска со ефикасноста на надзорот врз финансирањето на кампањата и злоупотребата на административните ресурси, наведувајќи го постоењето на законски празнини и ограничен капацитет на надзорните тела.

• Медиумите се фрагментирани по политички и етнички линии и работат на ограничен пазар на рекламирање. Изборниот законик бара од медиумите да ги покриваат изборите на фер, избалансиран и непристрасен начин. За време на официјалниот период на кампањата, детални правила ги регулираат вестите на јавниот радиодифузен сервис. Политичкото рекламирање во медиумите, вклучително и онлајн медиумите, се Мисија за набљудување на изборите на ОДИХР Страна: 3 Република Северна Македонија, Локални избори, 19 октомври 2025 Преоден извештај (5 септември–1 октомври 2025)

надоместува од државниот буџет. Националните радиодифузери се должни да емитуваат барем една дневна информативна емисија и една неделна програма во ударниот термин достапни за лицата со попреченост.

• Повеќето приговори поврзани со изборите можат да бидат поднесени само од кандидатите, до изборните комисии или основните судови, во зависност од повредата. Гласачите можат да поднесат приговори само поврзани со злоупотреба на административни ресурси или со кршење на нивните индивидуални гласачки права. Законот предвидува кратки рокови за поднесување и одлучување. Уставниот суд разгледа неколку иницијативи во врска со овие избори и ги отфрли сите, додека Управниот суд досега разгледа два приговора, потврдувајќи ги одлуките на ОИК со кои се отфрлаат кандидатурите. Повеќето соговорници на МНИ на ОДИХР изразија доверба во ефикасноста на системот за решавање на спорови, иако некои изразија загриженост во врска со непристрасноста и независноста на органите за одлучување.

• Изборниот законик предвидува домашно и меѓународно набљудување на изборите, вклучително и од страна на граѓански набљудувачи и овластени претставници на кандидатите. Активностите за набљудување од страна на граѓанските набљудувачки организации се многу ограничени поради недостаток на финансиски средства.

II. ВОВЕД

На покана од властите на Република Северна Македонија за набљудување на локалните избори на 19 октомври 2025 година и врз основа на препораките од Мисијата за проценка на потребите спроведена од 24 до 27 јуни, Канцеларијата на ОБСЕ за демократски институции и човекови права (ОДИХР) воспостави Мисија за набљудување на изборите (МНИ) на 5 септември. 1 Мисијата, предводена од Матео Мекачи, се состои од основен тим од 14 члена со седиште во Скопјe и 24 долгорочни набљудувачи (ДН) распоредени на 13 септември на 11 локации низ целата земја. Членовите на мисијата се составени од 24 земји-учеснички на ОБСЕ, а 53 проценти од членовите на мисијата се жени. ОДИХР побара од земјите-учеснички да испратат 250 краткорочни набљудувачи за набљудување на денот на изборите.

III. ИСТОРИЈАТ И ПОЛИТИЧКИ КОНТЕКСТ

На 9 август, претседателот на Собранието ги распиша локалните избори за 19 октомври, а потенцијалните избори за градоначалници во втор круг ќе се одржат на 2 ноември. На последните локални избори во 2021 година, коалицијата предводена од Внатрешната македонска револуционерна организација – Демократска партија за македонско национално единство (ВМРО-ДПМНЕ) обезбеди контрола во поголемиот дел од општините и во Градот Скопјe, додека Социјалдемократскиот сојуз на Македонија (СДСМ) доживеа значителни загуби, што доведе до оставка на премиерот Зоран Заев. 2 На парламентарните избори во 2024 година, ВМРО-ДПМНЕ освои најголем број места и формираше влада со ВРЕДИ, коалиција

1 Видете претходни Извештаи за избори на ОДИХР за Северна Македонија. 2 Од 80 општини и Градот Скопјe, ВМРО-ДПМНЕ освои 42 градоначалнички места, додека СДСМ обезбеди 16. Етничката албанска Демократска унија за интеграција (ДУИ) освои 11 градоначалнички места, по што следуваат Алијансата за Албанците (АА) и Движењето Беса (Беса) со по 2, а Демократската партија на Албанците (ДПА) со 1. Коалицијата на Либерално демократската партија – Демократска обнова на Македонија (ЛДП-ДОМ) и Граѓанската опција за Македонија (ГРОМ) освоија по една градоначалник, додека независните кандидати и другите освоија вкупно четири. ВМРО-ДПМНЕ освои 468 места во општинските совети, СДСМ обезбеди 396, ДУИ 169, АА 82, независните кандидати и другите 72, Левица 49, Беса 36, коалицијата ЛДП-ДОМ 27, Демократската партија на Турците 16, ДПА 8 и ГРОМ 2. Мисија за набљудување на изборите на ОДИХР Страна: 4 Република Северна Македонија, Локални избори, 19 октомври 2025 Преоден извештај (5 септември–1 октомври 2025)

на етнички албански политички партии, и За Наша Македонија (ЗНАМ). 3 На претседателските избори, Гордана Силјановска-Давкова, поддржана од ВМРО-ДПМНЕ, беше избрана во вториот круг на 8 мај 2024 година, станувајќи првата жена шеф на државата.

Политичката средина и понатаму е поларизирана, вклучително и по етничка линија. Во јавниот дискурс преовладуваат прашања во врска со националниот идентитет и правата на етничките заедници, како и дебатите за нерешените уставни измени и реформи потребни за напредок во преговорите за пристапување кон Европската Унија (ЕУ). Покрај тоа, законските прашања релевантни за етничките заедници, како што е оспорувањето на уставноста на Законот за употреба на јазиците што е во тек пред Уставниот суд, како и правичната застапеност на лицата што им припаѓаат на сите заедници во јавните институции и во други области од јавниот живот, претставуваат важен дел од амбиентот на овие избори. И понатаму преовладуваат незадоволството на јавноста од институциите на сите нивоа и перцепциите за широко распространета корупција. 4 Неколку соговорници на МНИ на ОДИХР забележаа дека по трагичниот пожар во ноќниот клуб во Кочани во март 2025 година, перцепциите за недоволна отчетност дополнително ја поткопаа довербата на јавноста во институциите. 5

Жените остануваат недоволно застапени во јавниот и политичкиот живот. Жените моментално сочинуваат 48 од 120 членови на Собранието (40 проценти) и држат само 3 од 23 министерски позиции (13 проценти). Меѓу 81 градоначалници избрани во 2021 година има само 2 жени. Иако Собранието во 2006 година го усвои Законот за еднакви можности за жените и мажите, а Владата во јули 2022 година ја усвои Националната стратегија за родова еднаквост (2022– 2027), соговорниците го истакнаа недостатокот на значајни напори за промовирање на жените во рамките на раководните структури на партиите, констатирајќи дека родовите стереотипи, ограничената медиумска видливост и отсуството на финансиска или логистичка поддршка остануваат клучни пречки за целосно политичко учество на жените.

IV. ПРАВНА РАМКА И ИЗБОРЕН СИСТЕМ

Локалните избори се првенствено регулирани со Уставот од 1991 година, Изборниот законик од 2006 година и подзаконските акти донесени од Државната изборна комисија (ДИК).6 Изборниот законик беше последен пат изменет непосредно пред парламентарните и претседателските избори во 2024 година. Меѓу другите промени, измените се однесуваа на некои претходни препораки на ОДИХР, вклучително и разјаснување на временската рамка и условите за повторување на изборите за градоначалници и за ревидирање на формулата за утврдување на бројот на потребни потписи за поддршка на независните кандидати на

3 На парламентарните избори во 2024 година, коалицијата предводена од ВМРО-ДПМНЕ обезбеди 58 мандати, ДУИ и коалицијата предводена од СДСМ освоија по 18 мандати, ВРЕДИ освои 14 места, додека ЗНАМ и Левица освоија по 6 мандати. 4 Видете го Индексот за перцепција на корупцијата за 2024 година на Транспаренси Интернешнл и Извештајот за проценка на корупцијата во Северна Македонија за 2023 година и Извештајот за општата доверба и довербата во институциите за 2024 година на Македонскиот центар за меѓународна соработка, како и Извештајот на Европската комисија за Северна Македонија за 2024 година. 5 На 16 март 2025 година, во пожар во ноќен клуб во Кочани загинаа 62 лица, а најмалку 193 беа повредени. Условите во локалот биле спротивни на бројни безбедносни прописи, а неколку владини претставници беа уапсени како дел од истрагата за издавањето на лиценцата. По настанот, избувнаа протести против корупцијата низ целата земја. 6 Регулаторната рамка дополнително ги вклучува Законот за локалната самоуправа, Законот за политичките партии, Законот за спречување на корупцијата и судирот на интереси, Законот за медиумите, Законот за аудио и аудиовизуелни медиумски услуги и релевантните одредби од Кривичниот законик и Законот за општата управна постапка. Северна Македонија ги ратификуваше клучните меѓународни и регионални инструменти за човекови права поврзани со одржувањето демократски избори. Мисија за набљудување на изборите на ОДИХР Страна: 5 Република Северна Македонија, Локални избори, 19 октомври 2025 Преоден извештај (5 септември–1 октомври 2025)

парламентарните и локалните избори. 7 Сепак, голем број претходни препораки на ОДИХР остануваат нереализирани, вклучително и оние поврзани со сеопфатна ревизија на Изборниот законик, обезбедување еднаков пристап до медиумите во изборните кампањи, зголемување на одговорноста и интегритетот на финансирањето на кампањите и подобрување на прописите за злоупотреба на административните ресурси. Многу соговорници на МНИ на ОДИХР, вклучително и оние од државните институции, забележаа дека недостасува јасност во Изборниот законик и ја критикуваа повторливата практика на воведување измени доцна, без претходна дебата или консултација, што, според нив, придонесува за правна несигурност и ја поткопува стабилноста на законот.

Во мај 2025 година, постапувајќи по иницијативата на група гласачи, Уставниот суд ги укина одредбите од Изборниот законик со кои се бараше од независните кандидати на парламентарните и локалните избори да соберат потписи за поддршка од еден процент од гласачите регистрирани во соодветната изборна единица. Судот утврди дека, според оваа формула, потребниот број потписи во 37 од 80 општини и Градот Скопјe би бил значително поголем отколку на претходните локални избори, создавајќи нееднакви услови (видете Регистрација на кандидати). На 16 август, една недела по распишувањето на изборите, тројца пратеници поднесоа иницијатива за измена на Изборниот законик со цел да се реши настанатата правна празнина, но таа не беше усвоена од Собранието. 8

Локалните советници и градоначалници се избираат директно за четиригодишен мандат во 80- те општини и Градот Скопјe. Градоначалниците се избираат според мнозински систем во два круга. Доколку ниту еден кандидат не добие апсолутно мнозинство од гласовите дадени во првиот круг, две недели подоцна се одржува втор круг помеѓу двајцата водечки кандидати. За да бидат изборите за градоначалник валидни, најмалку една третина од гласачите регистрирани во општината мора да учествуваат во првиот круг. Доколку овој праг не се исполни, изборите мора да се повторат во рок од 60 дена, без услов за излезност. 9 Овој услов за излезност не важи за потенцијален втор круг или за избори за совет. Советниците се избираат преку пропорционален систем на застапеност со затворени листи без праг. Листите на кандидати за општинските совети мора да содржат најмалку 40 проценти од кандидатите од секој пол, со услови за назначување. 10 Бројот на советници се утврдува врз основа на бројот на жителите на општината и може да се движи од 9 до 33, при што 45 членови се избраат во Советот на Град Скопјe. 11

7 Со измените, исто така, се разјаснија одредени прописи за финансирање кампањи, се подобрува заштитата на податоците во врска со регистрацијата на гласачите и се утврдуваат роковите за решавање на изборните спорови. 8 Иако 65 пратеници гласаа за иницијативата, таа не успеа бидејќи не обезбеди квалификувано двојно мнозинство, што е потребно според член 5.2 од Охридскиот рамковен договор од 2001 година, којшто покрај вкупното мнозинство, наложува обврска и за мнозинството пратеници од немнозинските заедници да гласаат „за“. 9 Во случај да не биде избран градоначалник, владата назначува повереник да ја извршува функцијата и го известува претседателот на Собранието во рок од 15 дена да распише нови избори за градоначалник. 10 Една од секои три позиции на листата мора да биде пополнета од кандидат од помалку застапениот пол, со најмалку едно дополнително место за овој пол на секои десет позиции. 11 Во септември 2024 година, владата ја прилагоди големината на општинските совети во 17 општини, врз основа на податоците од пописот од 2021 година. Во јуни 2025 година, Уставниот суд укина делови од методологијата за попис, што ќе започне со примена при идните пописи. Одлуката на Владата од септември 2024 година последователно беше оспорена преку три одделни иницијативи пред Уставниот суд, којшто на 24 септември ги отфрли сите три. Мисија за набљудување на изборите на ОДИХР Страна: 6 Република Северна Македонија, Локални избори, 19 октомври 2025 Преоден извештај (5 септември–1 октомври 2025)

V. ИЗБОРНА АДМИНИСТРАЦИЈА

Изборите ги спроведува ДИК, 81 Општинска изборна комисија (ОИК), вклучувајќи ја и Изборната комисија на Градот Скопјe (ИКГС), и 3.480 Избирачки одбори (ИО). 12 Изборните органи мора да ги исполнат законските критериуми за родова и етничка застапеност: секој пол мора да биде застапен со најмалку 30 проценти од членството, а во општините каде што најмалку 20 проценти од граѓаните припаѓаат на немнозински етнички групи, овие заедници мора да бидат правично застапени. 13

ДИК е постојан орган назначен од Собранието со мандат од пет години. Таа е составена од седум членови, од кои четворица се предложени од парламентарното мнозинство, а тројца од опозицијата, врз основа на предлози од политичките партии. Претседателот на ДИК се избира од редот на членовите предложени од опозицијата, а заменик-претседателот од редот на членовите предложени од мнозинството. 14 Во согласност со претходните препораки на ОДИХР, пред овие избори, ДИК пополни некои од испразнетите работни места, вклучително и функцијата генерален секретар, која беше непополнета неколку години. 15

Во извештајниот период, подготовките за изборите што спаѓаат во рамките на надлежност на ДИК за локалните избори се спроведуваа без значителни одложувања. 16 ДИК усвои нови или ги измени претходните упатства и насоки, вклучително и оние за користење на средствата од страна на изборната администрација, избор и назначување на членови на ИО, собирање потписи и регистрација на кандидати, како и за определување на просечната цена за платено политичко рекламирање. ДИК одржува седници на ад хок основа. Медиумите, набљудувачите и овластените претставници на изборните учесници се известуваат преку интерна листа што ја води ДИК, наместо преку законски задолжителни јавни соопштенија. Седниците се пренесуваат преку YouTube, а записниците од седниците се објавуваат на веб- страницата на ДИК. Сепак, поради немањето на јасен рок за објавување и поради ниската зачестеност на седниците, записниците не секогаш се објавуваат навремено. 17

Според ДИК, поради ограниченото финансирање, мерките за пристапност на гласачите остануваат ограничени на обезбедување физичка пристапност до избирачките места и гласачките простории, обезбедување одредени информативни материјали на знаковен јазик и понуда на некои помошни алатки, како што се тактилни шаблони за гласачки ливчиња на денот на изборите.

12 Бројот и локациите на гласачките места беа одобрени од ДИК на 18 септември. Според ДИК, направени се минимални промени во локациите на гласачките места. 13 Барањата за етничка застапеност се обезбедуваат со користење на самопријавената етничка припадност содржана во базата на податоци на јавни службеници како задолжителен критериум при случаен избор на изборни службеници. 14 Иако актуелниот состав на ДИК беше избран во 2021 година, неговиот состав беше изменет во 2025 година со избор на нов претседател и заменик-претседател. Оваа промена беше неопходна поради промената на власта која произлезе од парламентарните избори во 2024 година. 15 Иако новоизбраниот генерален секретар е жена, ДИК сѐ уште не го исполнува родовиот услов, бидејќи само две од седумте актуелни членови се жени. 16 ДИК ја информираше МНИ на ОДИХР дека, иако го добила буџетот што е потребен за покривање на трошоците поврзани со овие избори, постои системски недостиг на долгорочно финансирање, вклучително и за инвестиции во кадарот, физичката и ИКТ инфраструктурата, што, според ДИК, влијае врз ефикасноста на изборните активности. 17 Деловникот за работа на ДИК предвидува дека записниците од седниците се објавуваат откако комисијата ќе ги усвои. Мисија за набљудување на изборите на ОДИХР Страна: 7 Република Северна Македонија, Локални избори, 19 октомври 2025 Преоден извештај (5 септември–1 октомври 2025)

ОИК се составени од претседател и четири членови, избрани по случаен избор од редот на вработените во јавниот сектор со мандат од пет години. 18 ОИК се одговорни за надзор на изборниот процес во рамки на своите општини. 19 ИО, кои се одговорни за спроведување на процедурите на изборниот ден, се формираат според мешан професионално-политички модел: тројца членови се избираат по случаен избор од редот на јавните службеници со мандат од четири години, а по еден член предлагаат владејачките и опозициските партии, кои се именуваат за секои избори. Сите членови на ОИК и ИО имаат заменици, избрани на ист начин како и редовниот состав, кои ги имаат истите права и одговорности во отсуство на членовите. Бидејќи мандатот на постојаниот состав на ИО истече пред овие избори, новите постојани членови требаше да бидат избрани од страна на ОИК паралелно со другите подготовки за изборите. Поголемиот дел од ОИК пријавија одложувања и предизвици во изборот на членови на ИО, кој за првпат се спроведуваше преку софтверот на ДИК. 20

Иако со измените на Изборниот законик од 2024 година се воведе, во согласност со претходна препорака на ОДИХР, Центар за континуирана едукација за избори, сепак одделението за обука при ДИК не е реорганизирано и продолжува да функционира во својот стар формат. 21 ДИК усвои план за обука кој предвидува обука на приближно 36.000 членови на ОИК и ИО во периодот од 25 септември до 15 октомври. 22

VI. ИЗБИРАЧКИ ПРАВА И РЕГИСТРАЦИЈА

Сите државјани со наполнети 18 години имаат право на глас, освен оние кои со правосилна судска одлука се лишени од деловна способност или кои се осудени за одредени кривични дела. Регистрацијата на гласачите е пасивна и е структурирана според општината на нивното постојано место на живеење. Регистарот на гласачи (РГ) го води ДИК со поддршка од Државниот завод за статистика и врз основа на податоци од централниот регистар на население, кој го администрира Министерството за дигитална трансформација во соработка со различни институции. 23

Во текот на целата година, граѓаните можат да ги проверат своите податоци на веб-страницата на ДИК или лично во една од регионалните канцеларии на ДИК. Дополнително, пред секои избори, ИС е достапен за јавен увид 15 дена по распишувањето на изборите. 24 Според законот,

18 Тековниот мандат на ОИК започна во 2021 година. Жените сочинуваат 49,8 % од членовите на ОИК и 36 од 81 (44,4 %) претседатели на ОИК. Речиси 80 % од членовите на ОИК и 48 од 81 претседател избрани во 2021 година сѐ уште се на функција. Приближно три проценти од местата за членови на ОИК и нивните заменици моментално се непополнети. 19 За локалните избори, одредени надлежности се во доменот на ОИК. Тие вклучуваат, меѓу другото, именување и обука на ИО, проверка на документацијата на потенцијалните кандидати и регистрација на учесниците, како и собирање и објавување на резултатите на општинско ниво. 20 ОИК ја информираа МНИ на ОДИХР дека базата на податоци за јавни службеници што ја користи софтверот е застарена и содржи записи за лица кои не се подобни. Тие исто така наведоа дека системот нема податоци за контакт, што би им овозможило на ОИК да ја потврдат достапноста на новоименуваните членови на ИО. 21 МНИ на ОБСЕ беше информирана дека Центарот за континуирана едукација за изборите сѐ уште не е воспоставен поради финансиски ограничувања и несогласувања помеѓу членовите на актуелното раководство на ДИК во однос на неговиот статус. 22 Сите членови на ИО се должни да учествуваат на обука, во спротивно нивниот надомест ќе се намали за 20 проценти. 23 Главни добавувачи на податоци во регистарот на население се Управата за матични книги, Министерството за внатрешни работи (МВР) и Централниот регистар. Во пракса, ДИК го одржува ИС само врз основа на податоците и ажурирањата што ги добива од МВР, бидејќи нејзината ИТ инфраструктура и бази не се интегрирани во меѓуинституционални платформи за размена на податоци. 24 Јавниот увид траеше од 23 август до 11 септември, што резултираше со измени во околу 9.000 записи на избирачи. Мисија за набљудување на изборите на ОДИХР Страна: 8 Република Северна Македонија, Локални избори, 19 октомври 2025 Преоден извештај (5 септември–1 октомври 2025)

политичките партии имаа можност да побараат електронска копија од избирачкиот список за општините каде што имаат свој кандидат и да поднесат барања за исправки до 20 септември. 25

На 26 септември, кога беше затворен за овие избори, ИС содржеше податоци за 1.832.415 избирачи со право на глас. 26 Соговорниците на МНИ на ОДИХР посочија на долготрајна загриженост за значителен број избирачи кои според ИС фигурираат со постојано живеалиште во земјата, но реално живеат во странство, како и за некомплетниот и застарен систем на адреси на живеење, што може да влијае врз излезноста и точноста на ИС. 27

VII. ПРАВА И РЕГИСТРАЦИЈА НА КАНДИДАТИТЕ

Граѓаните со право на глас можат да се кандидираат за градоначалници или советници во општината на нивното постојано живеалиште. И покрај претходните препораки на ОДИХР, лица кои моментално издржуваат или очекуваат издржување на казна затвор подолга од шест месеци и натаму не можат да се кандидираат за функција. Кандидатите може да бидат предложени од политички партии, коалиции или групи избирачи.

По одлуката на Уставниот суд во мај 2025 година со која се укинаа одредбите од Изборниот законик за бројот на потребни потписи за независни кандидати, и поради тоа што Собранието не ја пополни настанатата правна празнина, ДИК на 17 август донесе Правилник со кој пропиша собирање само два потписи за поддршка на независни кандидати во периодот од 18 август до 1 септември. Овој акт на ДИК, а со тоа и насоките на ДИК за постапките за поднесување и пријавување на кандидатските листи, беа безуспешно оспорени пред Уставниот суд. 28

Документите за кандидатура требаше да се поднесат до ОИК и до ИКГС најдоцна до 13 септември, со дополнителен рок од два дена за исправка на недостатоците. 29 Изборниот законик, календарот на активности на ДИК и другите акти не ги регулираат јасно различните рокови кои се применуваат при проверката на поднесените листи, што доведе до неконзистентна примена на постапките за проверка од страна на ОИК. 30 Дополнително, ОИК посочија дека спроведувањето на законската обврска за проверка на кривичната евиденција за кандидатите преку основните судови било оптоварувачко и во некои случаи влијаело врз

25 Политичките партии и другите учесници можеа да поднесат барања за увид во избирачкиот список најдоцна до 11 септември, додека крајниот рок за поднесување на нивната документација за регистрација до ОИК беше 13 септември. Опсегот на податоци што им се доставува на партиите е ограничен на информации што се неопходни за проверка, како што се имиња, датуми на раѓање и адреси на избирачите. За овие избори, шест учесници, од кои пет политички партии и една група избирачи, побараа податоци од избирачкиот список. 26 Извадокот од избирачките списоци за овие избори содржи 1.717.803 избирачи. Избирачите кои живеат во странство, оние во притвор и во домови за стари лица, вкупно 114.612 лица, се исклучени од списоците. 27 Во 2007 година, управувањето со регистарот на адреси беше префрлено од Државниот завод за статистика во Централниот регистар. За да се подобри квалитетот на регистарот на адреси, Централниот регистар побара ажурирања од општините, но досега добил податоци само од 38 општини (47,5%). 28 Здружението „Светски македонски конгрес“ го оспори Правилникот, тврдејќи дека ДИК ги надминала своите законски овластувања. Уставниот суд одби да ја разгледа иницијативата, наведувајќи дека Правилникот е донесен во услови на правна празнина, со легитимна цел - почитување на загарантираните права на граѓаните, и е во согласност со одлуката на Уставниот суд од мај 2025 година. 29 Според ДИК, осум кандидати за градоначалници и 20 советнички листи доставиле документи до ОИК и ја искористиле оваа можност. 30 На пример, Изборниот законик не прецизира од кога започнуваат да течат 24-те часа за проверка на поднесената листа од страна на ОИК. Календарот на активности на ДИК предвидува дека рокот започнува да тече од моментот на поднесување на листата. Некои ОИК ја информираа МНИ на ОДИХР дека добиле насоки од ДИК дека 24-часовниот рок започнува да тече од моментот кога ОИК ќе добие потврда од судот за носудуваноста на предложените кандидати. Мисија за набљудување на изборите на ОДИХР Страна: 9 Република Северна Македонија, Локални избори, 19 октомври 2025 Преоден извештај (5 септември–1 октомври 2025)

другите подготовки за изборите. 31 ОИК ја информираа МНИ на ОДИХР дека судовите често не го почитувале законскиот рок од 24 часа за овие проверки, што предизвикувало значителни доцнења во процесот на регистрацијата на кандидатите. 32

Сите кандидатски листи беа утврдени пред ждрепката на ДИК одржана на 24 септември, со која се утврдува редоследот на учесниците на гласачкото ливче. 33 ОИК и ИКГС регистрираа вкупно 10.490 кандидати на 577 листи за општински совети, поднесени од 27 политички партии, 6 коалиции и 65 групи избирачи. Сите регистрирани кандидатски листи беа во согласност со законските родови квоти. Жените сочинуваат околу 45,1% од сите кандидати за советници и се носители на 107 листи (18,5%). Беа регистрирани вкупно 309 кандидати за градоначалници, од кои 79 беа предложени од 19 политички партии, 176 од 5 коалиции и 55 од групи избирачи; од нив само 32 (10,4%) се жени. ОИК одбија шест кандидатури за градоначалници и четири листи за советници поради ненавремено поднесување или недостатоци во документацијата; сите жалби против решенијата за одбивање беа отфрлени од Управниот суд (види Решавање изборни спорови).

VIII. ИЗБОРНА КАМПАЊА

Официјалната изборна кампања започна на 29 септември и завршува на 17 октомври, со 24- часовен молк пред денот на изборите. 34 Предвремена кампања е забранета, но Изборниот законик им дозволува на учесниците да одржат еден јавен настан во периодот меѓу потврдувањето на кандидатските листи и почетокот на официјалната кампања. Според некои соговорници на МНИ на ОДИХР, неколку кандидати за градоначалници учествувале во изборни активности пред официјалниот почеток, вклучително и на социјалните мрежи.

Законот забранува користење одредени видови државни ресурси за изборна кампања, почнувајќи од денот на распишување на изборите. 35 Употребата на државни канцеларии, опрема и возила во кампањата е експлицитно забранета. 36 Сепак, активностите на носителите

31 ОИК паралелно требаше да изберат и нови членови на ИО, што претставува сложен повеќестепен процес (види Изборна администрација). 32 Проверките на кривичната евиденција ги спроведуваат надлежните основни судови според местото на раѓање на кандидатите, а за оние родени во странство – Основниот суд во Скопје. Бидејќи податоците за местото на раѓање во личните карти не се секогаш прецизни, ОИК требаше директно да контактираат со потенцијалните кандидати. За разлика од други јавни институции кои имаат автоматски пристап до овие податоци, ОИК мораа рачно да ги бараат за секој кандидат поединечно. Одложувања во обработката на барањата за кривична евиденција во судовите беа пријавени на МНИ на ОДИХР од страна на 34 ОИК. 33 Ниту законот ниту друг акт не пропишуваат детални постапки за ждрепката. Постоечките одредби даваат ограничени насоки само за советничките листи, но не и за кандидатите за градоначалници. Во пракса, ДИК ги подели учесниците во три подгрупи: парламентарни партии, вонпарламентарни партии и оние предложени од групи избирачи, и спроведе одделни ждрепки со броеви од 1 до 9, од 10 до 33 и од 34 до 153, соодветно. 34 Во општините каде што ќе се одржи втор круг за градоначалници, изборната кампања за вториот круг ќе трае до 31 октомври, со 24-часовен изборен молк. 35 Забраните вклучуваат користење на јавни средства за нови инфраструктурни проекти, вонредни буџетски исплати и постапки за вработувања во јавниот сектор, како и за отворање на државно финансирани проекти 20 дена пред почетокот на официјалната кампања. 36 Сите јавни институции мораат да ги пријават своите возила во рок од десет дена од распишувањето на изборите до Државната комисија за спречување на корупцијата (ДКСК), односно до 18 август. Пред овие избори, возилата на јавните институции добија стандардизирани регистарски таблички за да се разликуваат од приватните возила. ДКСК објави дека до 29 септември само 635 институции ги доставиле потребните податоци, додека 879 не го сториле тоа. Според законот, недоставувањето на податоците во пропишаниот рок е казниво со парична казна од 200 до 400 евра. Мисија за набљудување на изборите на ОДИХР Страна: 10 Република Северна Македонија, Локални избори, 19 октомври 2025 Преоден извештај (5 септември–1 октомври 2025)

на јавни функции во рамки на кампањата остануваат нерегулирани. 37 Изборниот законик ги повикува сите политички партии што учествуваат на изборите да потпишат Кодекс за фер и демократски избори, со кој се забранува вршење притисок врз државните службеници и вработените во јавниот сектор. Многу соговорници на МНИ на ОДИХР изразија загриженост за можната злоупотреба на државни ресурси за време на кампањата, како и за притисоци врз вработените во државните институции, а некои пријавија наводни прераспоредувања или закани за отпуштање во јавната администрација. 38 Бројни соговорници на МНИ на ОДИХР тврдеа дека некои поголеми партии ги таргетираат маргинализираните заедници за купување гласови, а некои укажуваа на тековно купување гласови, особено меѓу економски ранливите ромски заедници. Некои опозициски кандидати тврдеа дека нивните поддржувачи и нивните бизниси се предмет на намерни административни инспекции, а одредени помали партии или независни кандидати пријавија дека гласачите биле заплашувани заради јавно изразената поддршка кон нив.

Изборниот законик ја регулира можноста за политичко рекламирање на отворен простор, при што 80 проценти од достапниот простор се доделуваат рамноправно на двете најголеми партии од парламентарното мнозинство и на двете најголеми опозициски партии, 10 проценти на парламентарни партии без пратеничка група, и 10 проценти на вонпарламентарни партии и независни кандидати. Според оваа формула, помалите партии со пратеничка група немаат право на дел од просторот за политичко рекламирање на отворено. Многу соговорници на МНИ на ОДИХР посочија дека ваквото регулирање ги става во неповолна положба вонпарламентарните партии и независните кандидати.

Кампањата на социјалните мрежи не е експлицитно регулирана, но законот бара разликување и означување на сите форми на платено политичко рекламирање. Поголемиот дел од учесниците на изборите наведоа пред МНИ на ОДИХР дека делумно ќе се потпрат на социјалните мрежи при водењето на кампањата. Неколку соговорници на МНИ на ОДИХР изразија загриженост за онлајн вознемирување, вклучително и мизогинистички реторики насочени кон кандидатките, а некои пријавија дека добивале вербални напади на социјалните мрежи во периодот пред кампањата. 39 Неколку соговорници на МНИ на ОДИХР истакнаа дека ниското ниво на медиумска писменост може да ја направи јавноста поподложна на дезинформации кои се засилуваат преку социјалните мрежи за време на изборната кампања. 40 За неколку чинители, можното странско манипулирање со информациите во текот на изборниот процес, исто така, претставуваше причина за загриженост.

Законот не предвидува регулаторен надзор за кампањата на социјалните мрежи. 41 Агенцијата за аудио и аудиовизуелни медиумски услуги (ААВМУ) има изготвено доброволен Кодекс за однесување во онлајн просторот за време на изборни процеси и референдуми, којшто, меѓу другото, се осврнува на дезинформации, нетолерантна и дискриминаторна реторика. 42

37 По распишувањето на изборите, ДКСК ги информираше државните институции, јавните службеници и учесниците за законските одредби за користење јавни средства во текот на изборниот процес. Таа исто така објави дека ќе го следи користењето на државните ресурси за време на кампањата и ќе ги известува надлежните органи да презат мерки кога е потребно. 38 Такви наводи беа доставени до долгорочните набљудувачи на МНИ на ОДИХР во општините Кочани, Новаци, Охрид, Шуто Оризари и Тетово. 39 На 9 септември, МНИ на ОДИХР започна со мониторинг на Facebook профилите на одбрани политички партии, лидери и кандидати за градоначалници. 40 Агенцијата за аудио и аудиовизуелни медиумски услуги (ААВМУ) има законска обврска да ја унапредува медиумската писменост. Меѓу другото, во јануари 2025 година таа објави Прирачник за препознавање дезинформации. 41 ААВМУ ја информираше МНИ на ОДИХР дека ќе започне пилот-проект за првиот круг од локалните избори, со кој ќе се следи политичкото рекламирање од трети страни на неколку платформи на социјалните мрежи. 42 Видете го Кодексот за однесување во онлајн просторот за време на изборни процеси и референдуми. Мисија за набљудување на изборите на ОДИХР Страна: 11 Република Северна Македонија, Локални избори, 19 октомври 2025 Преоден извештај (5 септември–1 октомври 2025)

ААВМУ и нејзините партнери имаат воспоставено координативно тело до кое може да се поднесуваат приговори за прекршување на Кодексот. 43 Во јануари 2025 година, Владата усвои нова Стратегија за сајбер безбедност 2025–2028 и Акциски план, а во јуни, преку скратена постапка и заради усогласување со законодавството на ЕУ за безбедност на мрежи и информации, Собранието го донесе Законот за безбедност на мрежни и информациски системи, којшто предвидува национален систем за одговор на сајбер закани и повикува на формирање Национален координативен совет за сајбер безбедност. 44 Додека политичките партии што ги претставуваат помалите етнички заедници традиционално склучуваат изборни коалиции со поголемите партии – практика што ја продолжија и на овие избори – неколку партии што ги претставуваат српската, турската, ромската и бошњачката заедница ја информираа МНИ на ОДИХР дека имаат намера да настапат самостојно.

IX. ФИНАНСИРАЊЕ НА КАМПАЊАТА

Финансирањето на кампањите и политичките партии е регулирано со Изборниот законик, Законот за финансирање на политичките партии и Законот за спречување на корупцијата и судирот на интереси. Повеќето од претходните препораки на ОДИХР остануваат неисполнети, вклучително и оние што се однесуваат на пријавување на сите приходи и расходи по изборна единица во привремените и конечните извештаи, електронско поднесување извештаи за кампањата, регулирање банкарски заеми и финансирање од трети страни, строги ограничувања за донации по изборите, како и обезбедување доволни ресурси за надзорните тела.

Кампањите можат да се финансираат од јавни и приватни извори. Не постои директно јавно финансирање, но државата преку ДИК им надоместува на регистрираните радиодифузни, печатени и онлајн медиуми трошоци за политичко рекламирање. Покрај тоа, политичките партии што добиваат државно финансирање можат да ги користат тие средства и за потребите на кампањата. 45

Приватното финансирање вклучува банкарски заеми, коишто не се целосно регулирани, како и парични или донации во натура, ограничени на 3.000 евра по физичко лице и 30.000 евра по правно лице по кампања, во денарска противвредност. 46 Донации од странски, државни, општински и анонимни извори, како и од јавни, верски и хуманитарни организации, се забранети. Законот не го регулира финансирањето на кампањите од трети страни. Трошоците за кампања се ограничени на 110 денари (околу 1,8 евра) по запишан избирач во општината, пресметани кумулативно за двата круга на избори за градоначалник. За целите на финансирањето на кампањата, законот не прави разлика помеѓу избори за градоначалник и избори за совет.

43 Координативното тело е составено од претставници на ААВМУ, Здружението на новинари на Македонија, Македонскиот институт за медиуми, Советот за етика во медиумите на Македонија, Институтот за комуникациски студии и Фондацијата Метаморфозис. 44 Видете ја Стратегијата за сајбер безбедност 2025-2028 со Акционен план и Директивата 2022/2555 на Европскиот парламент и на Советот од 14 декември 2022 година за мерки за високо заедничко ниво на сајбер безбедност низ целата Унија. Покрај тоа, во јуни 2025 година беше усвоен Законот за електронски комуникации, којшто содржи одредби што ја зајакнуваат заштитата на личните податоци. 45 Според Законот за финансирање на политичките партии, 0,15 проценти од годишните приходи на државниот буџет се наменети за субвенции за политички партии, при што 70 проценти им се доделуваат на парламентарните партии, пропорционално на нивните места, а 30 проценти подеднакво за сите партии што добиле најмалку еден процент од гласовите на последните парламентарни или локални избори. Во 2024 година, државното финансирање за политичките партии изнесуваше приближно 7,5 милиони евра. Законот не ги ограничува трансферите од редовните сметки на партиите на сметките на кампањата. 46 1 евро е еднакво на приближно 61,5 денари. Мисија за набљудување на изборите на ОДИХР Страна: 12 Република Северна Македонија, Локални избори, 19 октомври 2025 Преоден извештај (5 септември–1 октомври 2025)

Сите кандидати се должни да отворат наменска банкарски сметки преку кои се обработуваат сите приходи и расходи на кампањата. Надзорот над финансирањето на кампањата е доверен на Државниот завод за ревизија (ДЗР) и Државната комисија за спречување на корупцијата (ДКСК). Секој кандидат е должен да поднесе три преодни финансиски извештаи – два пред денот на изборите и еден потоа – коишто не се предмет на ревизија 47 Сите извештаи мораат да се достават до ДЗР, ДКСК и ДИК, коишто потоа ги објавуваат на своите веб-страници. Во рок од 60 дена по објавување на официјалните изборни резултати, учесниците во кампањата мора да поднесат конечен финансиски извештај до ДЗР, којшто има рок од 60 дена да го ревидира. Образецот за извештајот е обезбеден од Министерството за финансии пред изборите во 2024 година, но во него не е предвидена распределба на податоците по општини. Изборниот законик предвидува казни до 9.000 евра за прекршување на правилата за финансирање на кампањата, вклучително и надминување на ограничувањата за донации или трошоци или неподнесување финансиски извештај.

Многу претставници на МНИ на ОДИХР, вклучително и оние од институциите за надзор, изразија загриженост во врска со ефикасноста на надзорот врз финансирањето на кампањата и злоупотребата на административните ресурси, наведувајќи ги системските слабости во законската рамка и ограничениот капацитет на надзорните тела. 48

X. МЕДИУМИ

Медиумскaта сцена е разновидна, но фрагментирана по политички и етнички линии и функционира на ограничен пазар на рекламирање. Телевизијата и натаму претставува главен извор на политички информации, но онлајн порталите за вести и платформите на социјалните мрежи имаат сѐ поголемо влијание. Неколку претставници на МНИ на ОДИХР изразија загриженост за отсуството на локални медиуми во некои делови од земјата. Воедно истакнаа и дека, поради неповолните услови за работа, човечките ресурси во медиумскиот сектор се ограничени, што влијае врз новинарскитео и техничките капацитети. Измените на Законот за медиуми од 2025 година воведоа дефиниција за онлајн медиуми и доброволен регистар за издавачи на онлајн медиуми, со цел зголемување на транспарентноста.

Уставот ги гарантира слободата на изразување и слободата на медиумите. Изборниот законик бара од медиумите да ги покриваат изборите на фер, избалансиран и непристрасен начин. За време на официјалниот период на кампањата, јавниот радиодифузен сервис Македонска радиотелевизија (МРТ) е должен да посвети 30 проценти од своите вести на општи настани, 30 проценти на партиите од парламентарното мнозинство, 30 проценти на парламентарната опозиција и 10 проценти на вонпарламентарните партии и независните кандидати. МРТ исто така треба да обезбеди бесплатно време за емитување за кандидатите и да организира дебати меѓу кандидатите во ударниот термин.

Кандидатите за градоначалници имаат право на еднаков медиумски третман од сите радиодифузери, додека подносителите на листи за советници имаат право на еднаков третман

47 Преодните извештаи бараат известување само за примените донации. Кандидатите се должни да го поднесат првиот извештај на 11-от ден од кампањата, вториот до денот пред денот на изборите и третиот во рок од еден ден од затворањето на наменската банкарска сметка за кампањата. Во случај на втор круг, кандидатите за градоначалници мораат да поднесат дополнителен преоден извештај до денот пред изборите во вториот круг. 48 Во својот последен годишен извештај, ДЗР препорача неколку измени во регулативата за финансирање кампањи, вклучително и забрана за донации по завршување на кампањата, регулирање на трошоците за рекламирање на интернет и на социјалните медиуми и воведување построги критериуми за подобност за медиумите што добиваат јавни средства, вклучително и онлајн порталите. Исто така, во својот извештај по изборите за 2024 година, ДКСК ги истакна проблемите со доцнење или нецелосни финансиски извештаи, како и нерегулирано дигитално рекламирање. Мисија за набљудување на изборите на ОДИХР Страна: 13 Република Северна Македонија, Локални избори, 19 октомври 2025 Преоден извештај (5 септември–1 октомври 2025)

во локалните медиуми. Платеното политичко рекламирање во медиумите за време на кампањата се финансира директно од државниот буџет. Слично на правилата за надворешно рекламирање, формулата за распределба на средствата и платеното време за емитување не предвидува посебен третман за помалите партии коишто имаат пратеничка група. 49 На 26 септември, откако ААВМУ го усвои упатството за радиодифузерите за распределба на платено рекламирање за локалните избори, Левица поднесе барање за привремена мерка до Основниот суд во Скопјe, барајќи запирање на примената на насоките и задолжување на ААВМУ да изготви нови насоки во кои партијата ќе биде вклучена во формулата за распределба на платено политичко рекламирање. 50 Медиумите што планираат да обезбедат платено време за емитување мораат да се регистрираат во ДИК. 51 Националните радиодифузери се должни да обезбедат пристапност за лицата со попреченост до најмалку еднодневно издание на вестите и една емисија неделно во ударниот термин. ААВМУ е надлежна за регулација и надзор на радиодифузерите, вклучително и следење, поднесување неделни извештаи до ДИК и објавување на наодите на интернет, почнувајќи од денот на распишување на изборите.

На 15 септември, МНИ на ОДИХР започна со квантитативно и квалитативно следење на емитувањата во ударниот термин на седум национални телевизиски станици и квалитативна анализа на написи поврзани со изборите на пет информативни портали. 52

XI. РЕШАВАЊЕ ИЗБОРНИ СПОРОВИ

Приговори поврзани со изборите можат да се поднесат до ДИК, ОИК, основните судови или ДКСК, во зависност од предметот. Повеќето приговори можат да ги поднесуваат само кандидатите; гласачите можат да поднесат приговори само во случаи на злоупотреба на административни ресурси до ДКСК, како и за повреда на нивните индивидуални избирачки права – до ДИК пред денот на изборите и до ОИК на денот на изборите. Основните судови и ДИК постапуваат по различни видови прекршоци поврзани со кампањата. ДИК, исто така, ги разгледува и приговорите од кандидатите што се однесуваат на гласањето, собирањето и објавувањето на резултатите. Таа може да покрене постапка за изборни нерегуларности по службена должност и да ги упати наводните кривични дела до обвинителството. Одлуките на ДИК, ОИК и ДКСК можат да се обжалат до Управниот суд, додека апелационите судови ги разгледуваат приговорите за одлуките на основните судови поврзани со изборите. 53 Роковите за поднесување приговори се движат од 12 часа до 2 дена, а повеќето одлуки треба да се

49 Изборниот законик пропишува дека 8 минути од секој блок платено политичко рекламирање со времетраење од 9,5 минути и 90 проценти од средствата наменети за кампањата во медиумите треба да бидат подеднакво поделени помеѓу двете најголеми владејачки и двете најголеми парламентарни опозициски партии, 1 минута и 7 проценти од средствата им се доделуваат на парламентарните партии коишто немаат доволно пратеници за да формираат парламентарна група, додека 30 секунди и 3 проценти од средствата треба да ги делат вонпарламентарните партии и независните кандидати. 50 Според законот, судовите треба да постапуваат по итна постапка и имаат три дена да одлучат по ваквите барања. Доколку барањето биде прифатено, привремената мерка истекува по 15 дена. На 30 септември, Основниот суд во Скопјe се прогласи за ненадлежен за предметот, велејќи дека ќе го проследи до Управниот суд како надлежен суд, за понатамошна постапка. Левица поднесе и иницијатива до Уставниот суд на 29 септември за оспорување на Насоките на ААВМУ и ја информираше МНИ на ОДИХР дека поднела предлог до Собранието за измена на Изборниот законик со цел пополнување на законската празнина. 51 За овие избори, 33 телевизиски станици, 42 радиостаници, 8 дневни весници и 246 онлајн медиуми беа регистрирани во ДИК. Претставниците на МНИ на ОДИХР изразија загриженост во врска со транспарентноста на некои онлајн медиуми регистрирани во ДИК. 52 Мониторингот на медиумите на МНИ на ОДИХР ги опфаќа јавните радиодифузери МРТ 1 и МРТ 2 (на албански јазик), приватните радиодифузери Алфа, Алсат-М (на албански јазик), Канал 5, Сител и Телма, како и онлајн новинските портали kurir.mk, plusinfo.mk и slobodenpecat.mk, заедно со tetovasot.com и lajmpress.org (на албански јазик). 53 Во Северна Македонија има четири апелациони судови, со седиште во Скопје, Битола, Гостивар и Штип. Мисија за набљудување на изборите на ОДИХР Страна: 14 Република Северна Македонија, Локални избори, 19 октомври 2025 Преоден извештај (5 септември–1 октомври 2025)

донесат во рок од 1 до 3 дена. 54 Неколку претставници на МНИ на ОДИХР, вклучително и од судството, забележаа дека некои рокови се претерано кратки, што може да влијае на квалитетот на одлуките. 55

Уставниот суд ја оценува уставноста на законски акти или одлуки поврзани со изборите, но не постои забрзана постапка за овие случаи. Сепак, по распишувањето на локалните избори, Судот разгледа неколку иницијативи во врска со овие избори, вклучувајќи го Правилникот на ДИК што го регулира собирањето потписи за поддршка на независните кандидати, Упатствата на ДИК за постапките за поднесување и регистрирање кандидатски листи и владината одлука за бројот на советници по општина (видете Регистрација на кандидати и Правна рамка и изборен систем, соодветно). Судот ги отфрли сите иницијативи. Досега, Управниот суд разгледа два приговора за одбивање кандидатури на двајца кандидати за градоначалници и една советничка листа, при што ги потврди одлуките на ОИК.

Повеќето претставници на МНИ на ОДИХР изразија доверба во ефикасноста на системот за решавање спорови, иако некои изразија загриженост во врска со непристрасноста и независноста на органите за одлучување. 56

XII. НАБЉУДУВАЊЕ НА ИЗБОРИТЕ

Изборниот законик предвидува набљудување на изборите од страна на домашни и меѓународни набљудувачи. Акредитирани претставници на здруженија на граѓани коишто се регистрирани најмалку една година пред денот на изборите и чијшто статут предвидува заштита на човековите права, како и претставници на меѓународни организации и странски земји, можат да го набљудуваат целиот изборен процес. Барањата за акредитација за набљудувачи се поднесуваат до ДИК најдоцна десет дена пред денот на изборите. Изборните кандидати можат да назначат овластени претставници во општините каде што учествуваат на избори со поднесување барање до надлежната ОИК најдоцна три дена пред денот на изборите, за да го следат изборниот процес на сите нивоа на изборната администрација.

Активностите на домашните набљудувачки организации се многу ограничени поради недостиг на финансиски средства, што им оневозможува да распоредат значителен број долгорочни и краткорочни набљудувачи. Наместо тоа, тие се фокусираат на следење на медиумите и социјалните мрежи, можно странско влијание и кампањи за дезинформирање, злоупотреба на државни ресурси, меѓуетнички односи и пристапност на изборите. 57 54 Приговорите од гласачите на денот на изборите мора да се поднесат во рок од 12 часа и треба да се разгледаат во рок од 2 часа. 55 Во делот ж II.3.3(95) од Појаснувачкиот извештај за Кодексот на добри практики на Комисијата за демократија преку право (Венецијанска комисија) на Советот на Европа се наведува дека „временските рокови мора […] да бидат доволно долги за да се овозможи жалба, да се гарантира остварување на правата на одбрана и промислена одлука. Рокот од три до пет дена во прв степен (и за поднесување жалби и за донесување одлуки) се чини разумен“. 56 Според Извештајот за владеење на правото на Европската комисија од 2024 година, само 25 проценти од пошироката јавност и 20 проценти од компаниите ги сметаат судовите за прилично или многу независни. Исто така, во својот Извештај за проширување за Северна Македонија од 2024 година, Европската комисија забележа дека „...независноста и непристрасноста на судството треба да се подобрат. Надворешното или политичкото мешање останува сериозен проблем. Перцепцијата за довербата во судството останува многу ниска.“ 57 Од двете главни граѓански набљудувачки организации коишто претходно беа вклучени во набљудувањето на изборите, „Граѓанската асоцијација МОСТ“ нема да распореди набљудувачи, а „ЦИВИЛ – Центар за слобода“ планира да распореди 6 долгорочни и 60 краткорочни набљудувачи на денот на изборите. Други активни групи вклучуваат организации од заедницата како што се „Роми за демократија“ и „Амбрела“, како и локални организации како „Зета“ и „Полио+“, коишто се фокусираат на правата и вклучувањето на лицата со попреченост и пристапноста до изборите. Група граѓански организации ја следи потенцијалната злоупотреба на административните ресурси во 26 општини. Мисија за набљудување на изборите на ОДИХР Страна: 15 Република Северна Македонија, Локални избори, 19 октомври 2025 Преоден извештај (5 септември–1 октомври 2025)

XIII. АКТИВНОСТИ НА МНИ НА ОДИХР

МНИ на ОДИХР беше отворена во Скопјe на 5 септември. Мисијата се состана и воспостави редовни контакти со ДИК и ОИК, министерствата за надворешни работи и надворешна трговија, внатрешни работи и дигитална трансформација, владини и државни институции вклучени во изборниот процес, судството, државниот обвинител, политичките партии, кандидатите, граѓанското општество, медиумите и дипломатската и меѓународната заедница во земјата. Долгорочните набљудувачи на МНИ на ОДИХР се среќаваат со засегнатите страни на локално ниво уште од нивното распоредување на 13 септември.

Конгресот на локални и регионални власти на Советот на Европа и Европскиот парламент ја објавија својата намера да распоредат делегација на набљудувачи за денот на изборите на 19 октомври.

Англиската верзија на овој извештај е единствениот официјален документ. Неофицијални преводи се достапни на македонски и албански јазик.