MONITORI I TË DREJTAVE PRONËSORE Misioni i OSBE-së në Kosovë (OSBE) punon me institucionet përkatëse të Kosovës për të përkrahur zbatimin e kornizës së politikave dhe asaj ligjore për mbrojtjen e të drejtave pronësore e banesore të pjesëtarëve të komuniteteve joshumicë dhe personave të zhvendosur (PZH). Për të ndihmuar në këto përpjekje, OSBE-ja rregullisht monitoron dhe raporton mbi zhvillimet, si dhe këshillon institucionet në respektimin e legjislacionit përkatës, standardeve ndërkombëtare dhe praktikave të mira. Monitori i të Drejtave Pronësore është publikim gjashtëmujor i vrojtimeve të monitoruesve të OSBE-së në pesë rajonet vijuese, Prishtinë (PR); Mitrovicë (MI); Gjilan (GN); Pejë (PE); dhe Prizren (PZ). Ky publikim mëton të ofrojë një pasqyrë të gjendjes në terren, e cila nuk është në dispozicion, mbi të drejtat pronësore dhe banesore të pjesëtarëve të komuniteteve joshumicë dhe PZH-ve, që do të duhej t’i ndihmonte institucioneve përgjegjëse në adresimin e çështjeve shqetësuese, moszbatimit të legjislacionit si dhe/ose moszbatimit të vendimeve, si mekanizëm për përcjelljen e progresit të arritur dhe plotësimin e mangësive të identifikuara. Informatat e prezantuara më poshtë janë paraqitur ashtu si janë mbledhur nga ekipet e OSBE-së në terren, si dhe nuk përfshin raste të tjera të cilat mund të jenë raportuar te institucionet përgjegjëse të Kosovës ose agjencitë e specializuara, në të cilat OSBE-ja nuk ka qasje. Të dhënat e ofruara në këtë edicion mbulojnë periudhën nga fillimi i janarit deri në fund të qershorit 2019.
EDICIONI 1: JANAR - QERSHOR 2019 TEMAT Shpronësimi përbën ndërhyrje të autoriteteve në prona private dhe publike, me qëllim të arritjes së një interesi të caktuar publik. Ky proces i nënshtrohet kushteve të përcaktuara me ligj, ku parashihet edhe kompensimi për pronarët e prekur. Ky edicion i Monitorit paraqet numrin e ndërhyrjeve që prekin pronat e pjesëtarëve të komuniteteve joshumicë dhe PZH-ve. Uzurpimi i paligjshëm i pronës është vepër penale sipas nenit 320 të Kodit Penal. Pronat e komuniteteve joshumicë vazhdimisht u janë nënshtruar uzurpimeve të paligjshme. Ky edicion i Monitorit pasqyron numrin e uzurpimeve të paligjshme të pronës që kanë ndodhur gjatë periudhës raportuese. Banimi social është detyrim i autoriteteve për të adresuar nevojat e banimit të individëve dhe familjeve që nuk mund t’i përballojnë vetë kushtet e duhura të jetesës. Ky edicion i Monitorit paraqet numrin e rasteve nga grupet e cenueshme, siç janë gratë dhe komunitetet joshumicë, të cilët kanë përfituar nga ofrimi i banesave sociale. Trajtimi i ndërtimeve pa leje është proces që zbatohet nga autoritetet për të legalizuar ndërtimet pa leje. Ky edicion përfshin numrin e rasteve të ndërtimeve pa leje në pronat e pjesëtarëve të komuniteteve joshumicë, e që i nënshtrohen legalizimit. Planifikimi hapësinor është strategjia e autoriteteve për rregullimin e territorit në të gjitha nivelet. Pjesëmarrja në procesin e hartimit të dokumenteve të planifikimit hapësinor është thelbësore, jo vetëm për vlerësimin dhe shprehjen e nevojave të komuniteteve, por edhe për sigurimin e mbrojtjes së të drejtave pronësore të individëve. Ky edicion pasqyron numrin e proceseve të planifikimit hapësinor, në të cilat është shënuar pjesëmarrja e komuniteteve joshumicë. Ndarja e tokës komunale për projektet që kanë të bëjnë me kthimin është procedurë/iniciativë e autoriteteve e ushtruar me qëllim të përmbushjes së një interesi dhe/ose politike publike. Ky edicion paraqet numrin e komunave që kanë ndarë toka komunale për projekte të kthimit dhe/ose për pjesëtarët e komuniteteve joshumicë gjatë periudhës së raportimit. Tatimi mbi pronën e paluajtshme është pagesë e detyrueshme e përcaktuar dhe zbatuar nga autoritetet për pronësinë e pronave banesore, bujqësore dhe komerciale. Megjithatë, ka raste ku pronat e pjesëtarëve të komuniteteve joshumicë kanë qenë/janë të uzurpuara dhe, si pasojë, pronari vazhdon ta bartë barrën e detyrimit tatimor përkundër faktit që nuk gëzon posedim fizik të asaj prone. Ky edicion paraqet numrin e pjesëtarëve të komuniteteve joshumicë të liruar nga pagesa e tatimit mbi pronën e paluajtshme për pronat e uzurpuara paligjshëm. RASTET E SË DREJTËS PRONËSORE QË PREKIN KOMUNITETET JOSHUMICË NË TË GJITHË KOSOVËN SHPRONËSIMI 346 UZURPIMI I PALIGJSHËM 6 BANIMI SOCIAL 33 TRAJTIMI I NDËRTIMEVE PA LEJE 0 PLANIFIKIMI HAPËSINOR 5 NDARJA E TOKËS 0 TATIMI MBI PRONËN E PALUAJTSHME 0
1 ZHVILLIMET Shpronësimi Rastet e shpronësimit sipas Gjatë periudhës së raportimit, kemi regjistruar 346 rajonit raste në të cilat procesi i shpronësimit ka prekur PR MI GN PE PZ pronat e pjesëtarëve të komuniteteve joshumicë dhe/ose PZH-ve. Në rajonin e Pejës, ndërtimi i pjesës 318 lokale të magjistrales Klinë-Pejë ka prekur 318 prona që i përkasin komuniteteve joshumicë dhe PZH-ve, ndërsa në rajonin e Gjilanit, ndërtimi i autostradës Prishtinë - Shkup ka prekur 28 prona. Në rajonet e 28 Prishtinës, Mitrovicës dhe Prizrenit, nuk ka pasur raste 0 0 0 të shpronësimit. PR MI GN PE PZ
Uzurpimi i paligjshëm Rastet e uzurpimit të paligjshëm Ka pasur gjithsej 6 raste të uzurpimit të për rajon paligjshëm që prekin pronat që i përkasin pjesëtarëve të komuniteteve joshumicë dhe 6 PZH-ve. Të gjitha uzurpimet e paligjshme kanë ndodhur në rajonin e Pejës. Gjatë periudhës raportuese, autoritetet kanë ngritur akuza 0 0 0 0 penale në dy raste, ndërsa një uzurpues i PR MI GN PE PZ paligjshëm ka liruar një pronë.
Banimi social Gjatë periudhës së raportimit, në rajonin e Prishtinës, në komunën e Graçanicës, 33 prona (banesa) janë ndarë për pjesëtarët e komuniteteve joshumicë dhe gratë, për qëllime të banimit social. Të gjithë përfituesit i përkasin komunitetit serb të Kosovës.
Pronat e ndara për qëllime të banimit social, sipas rajonit 33
0 0 0 0
PR MI GN PE PZ
2 Rastet e legalizimeve sipas rajonit
PZ 0
PE 0
GN 0
MI 0
PR 0
Legalizimi Për shkak të reformave të vazhdueshme legjislative, procesi i legalizimit të ndërtimeve pa leje nuk ka filluar ende.
Ligji i ri nr. 06/L-024 për Trajtimin e ndërtimeve pa leje ka hyrë në fuqi më 5 shtator 2018. Megjithatë, zbatimi i tij nuk ka mundur të fillojë deri në hyrjen në fuqi të Udhëzimeve Administrative (UA). Këto UA u nënshkruan nga Ministri i Mjedisit dhe Planifikimit Hapësinor (MMPH) dhe hynë në fuqi më 15 korrik 2019. Edicioni i dytë i Monitorit të të Drejtave Pronësore do të elaborojë më shumë rreth kësaj teme.
Pjesëmarrja e komuniteteve joshumicë në proceset e planifikimit hapësinor në rajone PZ 3 Planifikimi hapësinor PE Gjatë periudhës së raportimit, pjesëtarët e komuniteteve joshumicë GN 1 morën pjesë në 5 procese të planifikimit hapësinor – tre në MI Prizren, një në Prishtinë dhe një në rajonin e Gjilanit. PR 1
0 1 2 3 4 5
3 Ndarja e tokës për komunitetet jo-shumicë për rajon
PR MI GN PE PZ Numri i rasteve 0 0 0 0 0
Ndarja e tokës Nuk është raportuar asnjë rast i ndarjes së tokës komunale për pjesëtarët e komuniteteve joshumicë apo PZH-të, lidhur me projektet e kthimit të tyre.
Tatimi mbi pronën e paluajtshme
PZ 0
PE 0
GN 0
MI 0
PR 0
Tatimi mbi pronën e paluajtshme Përkundër faktit se Ligji i ri nr. 06/L-005 për Tatimin mbi pronën e paluajtshme ka hyrë në fuqi më 1 tetor 2018, asnjë nga komunat nuk ka filluar zbatimin e nenit 39 të këtij ligji, që liron nga detyrimi tatimor ata persona, pronat e të cilëve janë uzurpuar më parë apo janë të uzurpuara aktualisht, në bazë të vendimit përfundimtar të nxjerrë nga autoriteti kompetent publik në shqyrtimin e rasteve të uzurpimit të paligjshëm.
4
PROPERTY RIGHTS MONITOR
The OSCE Mission in Kosovo (OSCE) works with relevant Kosovo institutions in support to the implementation of the policy and legal framework for protection of the property and housing rights of members of non-majority communities and displaced persons (DPs). To assist in these efforts, the OSCE regularly monitors and reports on developments, and advises the institutions in adhering to the relevant legislation, international standards and best practices. The Property Rights Monitor is a bi-annual publication of the observations of OSCE field monitors in the following five regions, Prishtinë/Priština (PR); Mitrovicë/Mitrovica (MI); Gjilan/Gnjilane (GN); Pejë/Peć (PE); and Prizren (PZ). This publication aims to provide an overview of the situation in the field, otherwise not available, on property and housing rights of non-majority community members and DPs, which would assist responsible institutions to address issues of concern, non-implementation of the legislation and/or non-enforcement of decisions, as a mechanism to track the progress achieved and close the identified gaps. Information presented below is provided as collected by OSCE field teams and does not include other cases, which might have been reported to responsible Kosovo institutions or specialized agencies and to which OSCE had no access. The data provided in this edition covers the period from the beginning of January until the end of June 2019.
EDITION 1: JANUARY – JUNE 2019 THEMES Expropriation represents an intervention of authorities into private and public properties with the purpose of achieving certain public interest. It is subject to the conditions provided for by the law, envisaging also compensation for the affected owners. This edition of the Monitor presents the number of interventions affecting properties of non-majority communities and DPs. Illegal occupation of property is a criminal offence according to Article 320 of the Criminal Code. Properties of non-majority communities have continuously been subject to illegal occupation. This edition of the Monitor reflects the number of illegal property occupation occurred within the reporting period. Social housing is an obligation of the authorities to address the housing needs of the individuals and families that cannot afford themselves appropriate living conditions. This edition of the Monitor presents the number of cases of vulnerable groups, such as woman and non-majority communities, that have benefited from the provision of social housing. Treatment of constructions without permit is a process led by authorities to legalize constructions built without permit. This edition includes the number of cases of unpermitted constructions built illegally on the properties of non-majority community members, which are subject to legalization. Spatial planning is the policy of authorities to regulate the territory at all levels. Participation in the process of drafting spatial planning documents is crucial not only for assessing and voicing the needs of communities, but also for ensuring protection of individual property rights. This edition reflects the number of spatial planning processes in which non-majority communities’ participation was noted. Municipal land allocation for returns-related projects is a procedure/initiative of authorities exercised with the purpose of achieving a public interest and/or policy. This edition presents the number of municipalities that have allocated municipal land for returns-related projects and/or for members of non-majority communities within the reporting period. Immovable property tax is a compulsory charge envisaged and applied by authorities for the ownership of the residential, agricultural and commercial properties. However, there are cases, when properties of non-majority communities were/are illegally occupied, and as a result the owner continues to carry tax liabilities despite not being physically in the possession of such property. This edition shows the number of non-majority community members exempted from payment of the immovable property tax for the properties illegally occupied. PROPERTY RIGHTS-RELATED CASES AFFECTING NON-MAJORITY COMMUNITIES KOSOVO-WIDE EXPROPRIATION 346 ILLEGAL OCCUPATION 6 SOCIAL HOUSING 33 TREATMENT OF CONSTRUCTIONS WITHOUT PERMIT 0 SPATIAL PLANNING 5 LAND ALLOCATION 0 IMMOVABLE PROPERTY TAX 0
1 DEVELOPMENTS Expropriation Expropriation cases per region During the reporting period, we have recorded 346 PR MI GN PE PZ cases, in which the expropriation process affected the 318 properties of non-majority community members and/or DPs. In Pejë/Peć region, the construction of the local portion of the Klinë/Klina - Pejë/Peć highway affected 318 properties belonging to non-majority communities and DPs, while in Gjilan/Gnjilane region, the construction of the Prishtinë/Priština – Skopje 28 highway affected 28 properties. In Prishtinë/Priština, 0 0 0 Mitrovicë/Mitrovica, and Prizren regions, there were PR MI GN PE PZ no cases of expropriation.
Illegal occupation cases per region Illegal occupation There were in total 6 illegal occupation cases affecting properties belonging to non-majority community members and/or DPs. All illegal 6 occupations took place in Pejë/Peć region. The authorities, during the reporting period, have 0 0 0 0 brought criminal charges in two cases, while an illegal usurper released one property. PR MI GN PE PZ
Social housing During the reporting period, in Prishtinë/Priština region, in Gračanica/Graçanicë municipality, 33 properties (apartments) were allocated to non-majority community members and women for social housing purposes. All of the beneficiaries belong to Kosovo Serb community.
Properties allocated for social housing purposes per region
33
0 0 0 0
PR MI GN PE PZ
2 Legalization cases per region
PZ 0
PE 0
GN 0
MI 0
PR 0
Legalization Due to on-going legislative reforms the process of legalization of constructions without permit has not started.
The new Law No. 06/L-024 on Treatment of Constructions without Permit entered into force on 5 September 2018. However, its implementation could not start until the required Administrative Instructions (AIs) were in place. These AIs were signed by the Minister of Environment and Spatial Planning (MESP) and entered into force on 15 July 2019. The second edition of the Property Rights Monitor will elaborate more on this topic.
Participation of non-majority communities in spatial planning processes per region
PZ 3 Spatial Planning PE During the reporting period, GN 1 members of non-majority communities participated in 5 spatial planning processes – MI three in Prizren, one in Prishtinë/Priština and one in PR 1 Gjilan/Gnjilane region. 0 1 2 3 4 5
3 Land allocation for non-majority communities per region
PR MI GN PE PZ Number of cases 0 0 0 0 0
Land allocation No cases of municipal land allocation for non-majority community members or DPs return-related projects took place during the reporting period.
Immovable Property Tax
PZ 0
PE 0
GN 0
MI 0
PR 0
Immovable Property Tax Despite the fact that the new Law No. 06/L-005 on Immovable Property Tax entered into force on 1 October 2018, none of the municipalities have started to enforce Article 39 of this Law, which releases from tax liabilities those persons whose property has been or is illegally occupied, based on the final decision issued by a competent public authority in reviewing illegal occupation cases.
4
MONITOR IMOVINSKIH PRAVA
Misija OEBS-a na Kosovu (OEBS) sarađuje sa relevantnim institucijama Kosova u sklopu podrške za sprovođenje praktične politike i pravnog okvira za zaštitu imovine i prava stanovanja pripadnika nevećinskih zajednica i raseljenih lica (RL). Da bi pomogao u ovim nastojanjima OEBS redovno prati i izveštava o dešavanjima i savetuje institucije kako da poštuju odgovarajuće zakonodavstvo, međunarodne standarde i najbolje prakse. Monitor imovinskih prava je polugodišnja publikacija zapažanja OEBS-ovih posmatrača na terenu u sledećih pet regiona, Priština (PR); Mitrovica (MI); Gnjilane (GN); Peć (PE); i Prizren (PZ). Ova publikacija ima za cilj da pruži pregled situacije na terenu, koji inače ne postoji, o imovinskim i stambenim pravima pripadnika nevećinskih zajednica i raseljenih lica, što bi pomoglo nadležnim institucijama u rešavanju gorućih pitanja, nesprovođenja zakona i/ili nesprovođenja odluka, kao mehanizam za praćenje ostvarenog napretka i otklanjanje utvrđenih nedostataka. Dole prikazane informacije date su onako kako su ih prikupili terenski timovi OEBS-a i ne uključuju druge slučajeve, koji su možda prijavljeni nadležnim ili specijalizovanim institucijama Kosova, a koje OEBS-u nisu bile dostupne. Podaci navedeni u ovom izdanju obuhvataju period od početka januara do kraja juna 2019. godine.
PRVO IZDANJE: JANUAR – JUN 2019. GOD. TEME Eksproprijacija predstavlja intervenciju vlasti nad privatnom i javnom imovinom u svrhu ostvarivanja određenog javnog interesa. Ona podleže uslovima koji su propisani zakonom, kojima je takođe propisana naknada za pogođene vlasnike. U ovom izdanju Monitora prikazan je broj intervencija koje se odnose na imovinu nevećinskih zajednica i raseljenih lica. Protivpravno zauzimanje imovine je krivično delo prema članu 320. Krivičnog zakonika. Imovina nevećinskih zajednica kontinuirano je predmet protivpravnog zauzimanja. U ovom izdanju Monitora navodi se broj protivpravnih zauzimanja imovine koja su se dogodila u izveštajnom periodu. Socijalni smeštaj je obaveza vlasti da odgovore na stambene potrebe lica i porodica koje ne mogu da priušte odgovarajuće uslove života. U ovom izdanju Monitora naveden je broj slučajeva ugroženih kategorija lica, kao što su žene i nevećinske zajednice, koji su iskoristili mogućnost dobijanja socijalnog smeštaja. Rešavanje pitanja objekata bez dozvole je proces koji organi vlasti vode na legalizovanju objekata izgrađenih bez dozvole. U ovom izdanju obuhvaćen je broj slučajeva objekata nezakonito izgrađenih bez dozvole na imovini pripadnika nevećinskih zajednica, a koji su predmet legalizacije. Prostorno planiranje jeste politika vlasti za uređenje teritorije na svim nivoima. Učestvovanje u procesu pripreme prostorno-planskih dokumenata suštinsko je ne samo radi procene i jasnog iskazivanja potreba zajednica, već i da bi se osigurala zaštita individualnih imovinskih prava. U ovom izdanju navodi se broj prostorno-planskih procesa u kojima je zabeleženo učestvovanje nevećinskih zajednica. Dodela opštinskog zemljišta za povratničke projekte jeste postupak/inicijativa vlasti koja se sprovodi u svrhu ostvarivanja javnog interesa i/ili politike. U ovom izdanju naveden je broj opština koje su u izveštajnom periodu dodelile opštinsko zemljište za povratničke projekte i/ili za pripadnike nevećinskih zajednica. Porez na nepokretnu imovinu je obavezna naknada koju propisuju i naplaćuju vlasti za vlasništvo nad stambenom, poljoprivrednom i poslovnom imovinom. Međutim, ima slučajeva kada je imovina nevećinskih zajednica bila/ili jeste protivpravno zauzeta, a usled toga vlasnik i dalje plaća poreske obaveze, uprkos tome što nema pristup toj imovini. U ovom izdanju naveden je broj pripadnika nevećinske zajednice koji su oslobođeni plaćanja poreza na nepokretnu imovinu koja je protivpravno zauzeta. IMOVINSKA PRAVA U VEZI SA SLUČAJEVIMA KOJI POGAĐAJU NEVEĆINSKE ZAJEDNICE ŠIROM KOSOVA EKSPROPRIJACIJA 346 PROTIVPRAVNO ZAUZIMANJE 6 SOCIJALNI SMEŠTAJ 33 REŠAVANJE PITANJA OBJEKATA BEZ DOZVOLE 0 PROSTORNO PLANIRANJE 5 DODELA ZEMLJIŠTA 0 POREZ NA NEPOKRETNU IMOVINU 0
1 TRENDOVI Eksproprijacija Slučajevi eksproprijacije po regionima U izveštajnom periodu smo zabeležili 346 slučajeva, PR MI GN PE PZ u kojima se proces eksproprijacije odnosio na 318 imovinu pripadnika nevećinske zajednice i/ili raseljenih lica. U regionu Peći izgradnja lokalnog dela autoputa Klina – Peć imala je uticaja na 318 imovina koje pripadaju nevećinskim zajednicama i raseljenim licima, dok je u regionu Gnjilana izgradnja autoputa Priština – Skoplje uticala na 28 imovina. U regionima 28 Prištine, Mitrovice i Prizrena nije bilo slučajeva 0 0 0 eksproprijacije. PR MI GN PE PZ
Slučajevi protivpravnog zauzimanja po Protivpravno zauzimanje regionima Ukupno je bilo 6 slučajeva protivpravnog zauzimanja imovine pripadnika nevećinske zajednice i/ili raseljenih lica. Svi slučajevi 6 protivpravnog zauzimanja dogodili su se u regionu Peći. Vlasti su u izveštajnom periodu podnele 0 0 0 0 krivične prijave u dva slučaja, dok je jedan protivpravni uzurpator oslobodio jednu imovinu. PR MI GN PE PZ
Socijalni smeštaj U izveštajnom periodu, u regionu Prištine, u Opštini Gračanica, 33 imovinska objekta (stana) dodeljena su pripadnicima nevećinske zajednice i ženama za potrebe socijalnog smeštaja. Svi korisnici su iz zajednice kosovskih Srba.
Imovina dodeljena za potrebe socijalnog smeštaja Po regionima 33
0 0 0 0
PR MI GN PE PZ
2 Slučajevi legalizacije po regionima
PZ 0
PE 0
GN 0
MI 0
PR 0
Legalizacija Zbog tekućih zakonodavnih reformi proces legalizacije objekata koji nemaju dozvolu nije počeo.
Zakon br. 06/L-024 o tretiranju građevina bez dozvole stupio je na snagu 5. septembra 2018. godine. Međutim, njegovo sprovođenje nije moglo da počne dok se ne donesu potrebna administrativna uputstva (AU). Ova AU potpisao je ministar životne sredine i prostornog planiranja (MŽSPP), a stupila su na snagu 15. jula 2019. godine. U narednom izdanju Monitora stanja imovinskih prava ova tema će biti detaljnije obrađena.
Učestvovanje nevećinskih zajednica U procesima prostornog planiranja po regionima
PZ 3 Prostorno planiranje PE U izveštajnom periodu pripadnici nevećinskih zajednica GN 1 učestvovali su u 5 procesa u vezi sa prostornim planiranjem – tri MI u prizrenskom, jednom u prištinskom i jednom u PR 1 gnjilanskom regionu.
0 1 2 3 4 5
3 Dodela zemljišta za nevećinskih zajednica Po regionima
PR MI GN PE PZ Broj slučajeva 0 0 0 0 0
Dodela zemljišta U izveštajnom periodu nije bilo slučajeva dodele zemljišta za pripadnike nevećinskih zajednica ili za povratničke projekte za raseljena lica.
Porez na nepokretnu imovinu
PZ 0
PE 0
GN 0
MI 0
PR 0
Porez na nepokretnu imovinu Uprkos činjenici da je Zakon br. 06/L-005 o porezu na nepokretnu imovinu stupio na snagu 1. oktobra 2018. godine, nijedna opština nije počela sa sprovođenjem člana 39. ovog zakona, kojim se poreskih obaveza oslobađaju lica čija je imovina bila ili jeste protivpravno zauzeta, na osnovu konačne odluke nadležnog javnog organa vlasti koji razmatra slučajeve protivpravnog zauzimanja.
4