Report on developments in Georgia in respect of human rights and fundamental freedoms since Spring 2024

Organization for Security and Co-operation in Europe Office for Democratic Institutions and Human Rights Address: ul. Miodowa 10, 00-251 Warsaw, Poland Tel.: +48 22 520 06 00 Website: www.osce.org/odihr E-mail: office@odihr.pl 82/2026 NOTE VERBALE The OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights (ODIHR) presents its compliments to the Delegations of the OSCE participating States and, in accordance with the second part of paragraph 11 of the 1991 Moscow Document, has the honor to transmit herewith the report of the OSCE rapporteur appointed by 23 OSCE participating States under the Moscow Mechanism invoked in respect of Georgia with the observations by the requested State. ODIHR avails itself of this opportunity to renew to the Delegations of the OSCE participating States the assurances of its highest consideration. Warsaw, 10 March 2026 To the Delegations of the OSCE participating States Vienna ODIHR.GAL/9/26/Corr.1* 1 2 March 2026 ENGLISH only Corr.1*) Corrigendum due to change of distribution status, text remains unchanged

1 OSCE fact-finding mission on Georgia (2026) under paragraph 12 of the Moscow Mechanism Document Report on Developments in Georgia in Respect of Human Rights and Fundamental Freedoms since Spring 2024 by Professor Patrycja Grzebyk, Sole Rapporteur 24 February 2026

2 Table of Contents Executive Summary Recommendations I. Introduction A. Invocation of the Moscow Mechanism B. Mandate C. Applicable International Norms and Standards D. Methodology II. Key developments in the period covered by the mandate A. Elections of 2024 and 2025 B. The so-called ‘foreign agents laws’ and accompanying legislative amendments The Law on Transparency of Foreign Influence The Foreign Agents Registration Act Amendments to the Law on Grants Amendments to the Law on Broadcasting Amendments to the Law on Political Associations of Citizens C. Laws pertaining to so-called family values and rights of LGBT+ individuals D. Amendments to other laws E. Reforms of the judicial system and related reforms F. Reform of the System of Higher and General Education G. Brutality of security forces and repression of dissent Dispersal of protests and the alleged cases of torture and ill treatment of protesters Attacks against journalists Attacks against critics by unidentified perpetrators Legal proceedings against protesters and other repressive measures H. Campaign of intimidation against critical voices I. Legal actions and other repressive measures against political opposition Proceedings against individual persons Proceedings against political parties Other repressions against opposition members

3 III. Assessment of the relevant developments A. Prohibition of torture and other cruel, inhuman or degrading treatment or punishment Alleged instances of torture Conduct of security forces during demonstrations Violent attacks and threats against government critics by unidentified groups Impunity and lack of effective remedies B. Freedoms of assembly and association and freedom of expression ‘Foreign agents’ laws and accompanying legislation The Law on Family Values and shrinking space for LGBT+ expression Other legal developments Conduct of security forces towards critics and demonstrators Sanctioning of critics Rhetorical attacks against diplomats General situation of the media C. The right to liberty and security The Foreign Agents Registration Act Detention of protesters and opposition figures D. The right to privacy So-called ‘foreign agents’ laws The Law on Family Values and stigmatization of LGBT+ individuals Rhetorical campaign of intimidation of critical voices E. The right to a fair trial High Council of Justice and Independence of Common Courts Trials of anti-government protesters, political opposition and other critics F. The right to free elections and political pluralism G. Right to property

4 Executive Summary On 29 January 2026, the Moscow Mechanism of the human dimension of OSCE was invoked with respect to Georgia by 23 OSCE participating States. The mandate of the mission was phrased as follows: ‘to establish a fact-finding mission to assess Georgia’s implementation of its OSCE commitments, with a particular focus on developments since spring 2024’. More specifically, the mission was tasked, inter alia to: ‘[d]ocument recent developments in Georgia in respect of human rights and fundamental freedoms; [a]ssess the impact of these developments including for Georgian civil society, freedom of the media, the rule of law and independence of the judiciary, political pluralism and other structural components of a democratic society which underpin the OSCE’s comprehensive definition of security; [p]rovide recommendations on how to address matters of concern’. The wide mandate required particular efforts to analyse the large amount of material in a very limited time of 14 days. The Rapporteur immediately (on the first day of her mission, on 11 February 2026) turned to the Permanent Representation of the Republic of Georgia with the request to facilitate a visit to Georgia and provide the position of Georgia on matters of concern. The Permanent Representative of Georgia, H.E. Alexander Maisuradze, in his response of 13 February 2026 informed the Rapporteur about Georgia’s willingness to facilitate the country visit. The Rapporteur met with the Georgian authorities and representatives of political opposition on 17 February and 18 February 2026 in Tbilisi. In addition, the Rapporteur held a series of online meetings with various stakeholders, received numerous written submissions, and collected publicly available materials which then served as the object of analysis in the present report. The main findings are as follows. In the period covered by the mandate, a marked democratic backsliding has taken place in Georgia. The Rapporteur could discern a pattern of violence and other abuses against protesters, leaders of political opposition and journalists (in some instances the violence has arguably reached the threshold of torture), combined with almost complete impunity of perpetrators of those abuses. Authorities have gradually limited the freedom of expression and freedoms of assembly and association by introducing legislation targeting civil society, political opposition, independent media and the LGBT+ community. Moreover, those freedoms were unduly limited by restrictive execution of administrative measures like high fines and administrative detention, as well as by launching criminal proceedings against the government critics. The ongoing attempt to ban the main opposition parties threatens the existence of political pluralism. The atmosphere of hostility towards actors independent of the government is compounded by virtually unchecked instances of violence committed by unidentified groups of men who occasionally assault government critics, often in public spaces and broad daylight, with apparent impunity. This atmosphere is also driven by the fierce, stigmatiz ing rhetoric of government-affiliated individuals.

5 There are, furthermore, certain concerns related to the right to fair trial of those facing criminalization on account of their engagement in some form of dissent. As warranted by the mandate, the Rapporteur assessed relevant developments in the light of the international obligations of Georgia and, on this basis, made recommendations to the Republic of Georgia, to the OSCE p articipating States and to the broader international community, which could contribute to addressing the outstanding challenges. The analysis is structured as follows. First, the report foregrounds recommendations. It then proceeds to discuss, in the Introduction, the background of the mission, including the wording of its mandate and related limitations. Further, the report lists the relevant human rights treaties binding upon Georgia, as some of them later serve as the backdrop to the legal analysis, and discusses the methodology used in the course of producing this report. Then, in Part II, the report turns to describing legal and material developments which occurred in the period covered by the mandate and are related to its thematic scope. Finally, Part III assesses those developments in light of Georgia’s international obligations.

6 Recommendations Recommendations to the Republic of Georgia: About free elections: 1. Conduct independent and impartial investigation into all allegations concerning election irregularities. 2. Implement the necessary changes to the organization of the elections, according to the recommendations made by the OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights (ODHIR ) in its report concerning the p arliamentary elections of 2024. 3. Invite external observers (in particular an OSCE/ODHIR mission) to observe future elections. An invitation should be sent sufficiently in advance to enable ODHIR to conduct the election mission meaningfully. 4. Refrain from spreading defamatory information about the opposition and from rhetorical campaigns of intimidation and threats. 5. Refrain from the arbitrary initiation of procedures banning political parties in the Constitutional Court. Withdraw the currently pending applications. 6. Withdraw arbitrarily brought charges against leaders of political opposition (in particular based on Article 225, Article 318 and 319 of the Criminal Code) About legislative reforms: 1. The Law on Transparency of Foreign Influence ( TFI), the Foreign Agents Registration Act (FARA) , and the provisions concerning foreign grants in the Law on Grants should be repealed. Given the breadth of their incompatibility with Georgia’s international obligations, the Rapporteur does not consider them capable of being brought to compliance with those obligations by way of targeted amendments. In the event that Georgia does not decide to repeal these laws, they should be, at the minimum, amended in accordance with the recommendations of the Venice Commission. This means, in particular, striking out the obligation to reveal sensitive information about beneficiaries and cooperators of entities subject to the mentioned legislation; lowering the penalties for violations of the mentioned laws; significant limitations on the obligation to register as ‘agents of foreign principals’ by taking into account whether an entity indeed acts at foreign directions or not. The language throughout these laws should, furthermore, be much more precise. 2. Similarly, the recent amendments to the Law on Broadcasting concerning foreign financing and restrictions on content of broadcasting (Article 54) should be repealed. 3. The Law on Family Values should be repealed. This concerns, particularly but not exclusively, equation of same- sex relationships and transgender identity with incest,

7 prohibition of ‘populariz ation’ of these notions, including through gatherings, a ban on gender-affirming care and change of sex markers in identity documents and civil acts. 4. The premises of the crime of high treason should be narrowed and made more specific so as to preclude interpretation that allows prosecuting mere critique of the government by entities falling within the scope of TFI or FARA. 5. Regulations which introduced an absolute ban on covering of faces during demonstrations should be repealed. Other regulations disproportionately limiting the right to assembly (such as automatic detention and disproportionately high fines) should be repealed or revised in order to ensure a proper balance between this right and considerations of public order. 6. In the course of reforming higher education, the autonomy of academic institutions should be respected. About the prohibition of torture and other cruel, inhumane and degrading treatment or punishment 1. Immediately cease the disproportionate use of physical force, in particular torture and other forms of ill-treatment against peaceful protesters, journalists and political opponents. 2. Ensure the proportionate use of force also against those protesters who exhibit violent behaviour. 3. Conduct immediate, independent and impartial investigations into allegations of torture and ill- treatment. 4. Ensure that the process of apprehension and transportation of detained persons conforms with the requirements of human dignity. Ensure decent conditions of detention. 5. To the extent possible, protect children from the impact of police raids and adopt child- sensitive practices during police operations. About the right to liberty and security: 1. Immediately and unconditionally release all prisoners held for political reasons, in particular members of the opposition. Refrain from detaining them for political reasons in the future. 2. Immediately release journalists and other participants of public debate held for exercising their freedom of expression. Refrain from detention in similar circumstances in the future. 3. Respect the principles of legality, proportionality and due process when it comes to deprivation of liberty. About the right to fair trial 1. Ensure that the standards of fair trial are respected, including presumption of innocence, equality of arms, and the speedy access to legal assistance in criminal proceedings.

8 2. Guarantee and respect judicial independence, including, in particular, through the appropriate reform of the High Council of Justice. 3. Cease to place the accused, if there are no compelling security concerns, in any kinds of cages during judicial proceedings. 4. Ensure that legal representatives have access to relevant information, files and documents in sufficient time to provide effective legal support. 5. Ensure the adequate transparency of judicial proceedings. 6. Reform administrative offenc e procedures to ensure that detention cannot be based solely on uncorroborated police testimony. About freedoms of assembly, association and expression 1. Ensure the freedom of peaceful assembly in line with international standards like the General Commentary 37 of the UN Human Rights Committee of 2020 and case -law of the European Court of Human Rights (ECtHR ). 2. Respect the right to spontaneous assemblies as part of the right to assembly. 3. Cease to target journalists covering protests. 4. Refrain from arbitrarily detaining and fining peaceful participants of protests. 5. Refrain from arbitrary sanctioning of natural persons and organizations critical of government policies and actions. 6. Ensure the protection of human rights defenders in accordance with the UN Human Rights Defenders Declaration of 1998 and the OSCE/ODIHR Guidelines on the Protection of Human Rights Defenders of 2014. 7. Limit restrictions on receiving foreign support by non-governmental organizations and broadcasters in Georgia to what is strictly necessary in order to safeguard national security and public order. 8. Refrain from any undue repression related to the performance of journalists’ duties, and from the unjustified seizure of and damage to their equipment and footage. 9. Abolish the excessive restrictions on content of broadcasting under the Law on Broadcasting. About the right to privacy 1. Cease the campaign of stigmatization and intimidation against political opponents, civil society organizations (CSOs ) and LGBT+ individuals and amend relevant laws accordingly. 2. Ensure that no unnecessary personal data is collected and no sensitive data is publicly available, including with respect to the implementation of TFI and FARA.

9 About accountability: 1. Provide the necessary means and resources to the Office of Public Defender of Georgia in order to enable it to perform all the Office’s tasks, including those related to the national preventive mechanism. 2. Promptly investigate all allegations of torture and ill- treatment by police/security forces and unidentified, masked persons. 3. Provide effective judicial remedies for alleged violations of human rights. 4. Provide full redress and compensation to all victims of ill- treatment at the hands of S tate authorities. 5. Take appropriate disciplinary measures against officials credibly implicated in serious abuses. About international cooperation 1. Cooperate with the Venice Commission as well as other relevant international bodies whose mandate extends to Georgia and entertain their recommendations. 2. Cooperate with the Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons (OPCW) to clarify the allegations concerning the use of chemicals against protesters. 3. Recogniz e the competence of the International Humanitarian Fact-Finding Commission according to the First Additional Protocol to the 1949 Geneva Conventions and ratify the remaining amendments to the Rome Statute of the International Criminal Court, having in mind the occupation of parts of Georgian territory by the Russia n Federation. 4. Ratify the 2006 International Convention on the Protection of All Persons from Enforced Disappearance. Recommendations to the OSCE Participating States: 1. Request and support the implementation of the above recommendations by the government of Georgia. 2. Ensure systematic follow-up to the findings of the Moscow Mechanism, including through periodic review in the Permanent Council. 3. Consider imposing targeted sanctions against persons responsible for the particularly serious violations described in the present report. 4. Continue efforts at facilitating a dialogue between all relevant actors. 5. Deploy an election observation mission for upcoming elections to ensure transparency and fairness. 6. Consider opening an OSCE office in Georgia. 7. Support independent civil society actors in Georgia and Georgian CSOs in exile.

10 Recommendations to the International Community: 1. Support initiatives aimed at reporting and documenting human rights violations in Georgia. 2. Consider bringing perpetrators of torture and inhumane treatment and their responsible superiors to justice in national courts, wherever possible, including through invoking universal jurisdiction. 3. Provide protection and assistance to people who had to leave the country, including through the grant of international protection where relevant as well as through the treatment of injuries and trauma related to human rights violations. 4. Provide support to human rights defenders and civil society organizations promoting and protecting human rights, including through facilitation of registration of CSOs in exile. 5. Provide support to Georgia for the purpose of introducing the necessary legal reforms. 6. Facilitate the involvement of the UN special procedures in the protection and promotion of human rights and consider the establishment of a country office of the UN High Commissioner on Human Rights in Georgia. Among the UN Special procedures and other mechanisms of the Human Rights Council, the special consideration should be given to: a. Working Group on arbitrary detention (WGAD) - particularly useful as there is no requirement to exhaust national remedies b. Special Rapporteur on torture and other ill-treatment c. Special Rapporteur on the promotion and protection of the right to freedom of opinion and expression d. Special Rapporteur on the rights to freedom of peaceful assembly and of association e. Special Rapporteur on the situation of human rights defenders f. Special Rapporteur on the independence of judges and lawyers g. Special Rapporteur on the human rights of internally displaced persons h. Special Rapporteur on minority issues i. Special Rapporteur on the right to privacy j. Independent Expert on protection against violence and discrimination based on sexual orientation and gender identity k. Special Rapporteur on violence against women and girls, its causes and consequences l. Working Group on discrimination against women and girls 7. Actively engage in the follow-up to the Universal Periodic Review of Georgia. 8. States Parties to the 1992 Convention on Chemical Weapons may consider requesting the Executive Council of OPCW to clarify the alleged use of chemical weapons by Georgian authorities in accordance with Article IX of the 1992 Convention on Chemical Weapons. 9. States Parties to the Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms (European Convention on Human Rights; ECHR) may consider submission of

11 inter-state application to the ECtHR in accordance with Article 33 of the European Convention on Human Rights (ECHR). 10. States Parties to the ECHR, as well as other bodies like Venice Commission, Council of Europe Commissioner for Human Rights and CSOs may consider intervening in ongoing and future proceedings in the European Court of Human Rights. 11. In case of the issuance of the judgments by the ECtHR, States Parties to the ECHR, as well as CSOs, may actively engage in implementation of judgments through the Committee of Ministers of the Council of Europe. 12. States Parties to the Convention against Torture and other Cruel, Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (CAT) may consider submission of inter-state communication to the Committee against Torture. 13. States Parties to CAT may consider submission of the application to the International Court of Justice. 14. The Committee Against Torture as well as the UN Subcommittee on the Prevention of Torture (SPT) should give special consideration to the situation in Georgia. 15. The Venice Commission should be involved in further assessments of relevant draft legislation. 16. States Parties to the Rome Statute may consider referral of the situation in Georgia to the International Criminal Court, taking into account the growing number of examples of political persecution, torture and other inhumane acts. 17. The Council of Europe (CoE) Commissioner for Human Rights may consider a mission to Georgia. 18. The Secretary General of the CoE may request Georgia to furnish an explanation of the manner in which its internal law ensures the effective implementation of any of the provisions of the ECHR (Article 52 ECHR).

12 I. Introduction A. Invocation of the Moscow Mechanism 1. The procedure known as the ‘Moscow Mechanism’ was established in 1991 by the participating States of the then CSCE, now OSCE, by the ‘Document of the Moscow Meeting of the Conference on the Human Dimension of the CSCE’. 1 It provides for the setting up of missions concerning questions relating to the human dimension of the OSCE on the territory of a participating State, either at its invitation (paragraph 4) or after a request by another participating State (paragraph 8), or at the request of another participating State with the support of at least nine other participating States (paragraph 12). In the latter case, which corresponds to this mission, the requesting States appoint one person from the resource list, the requested State, if it is willing to do so, a second one, and the two rapporteurs choose the third member of the mission. If the requested State does not appoint anyone within six days, the rapporteur appointed by the requesting States shall conduct the mission alone (paragraph 10). In all cases, the State concerned must ‘co-operate fully with the mission of experts and facilitate its work’ (paragraph 6). 2. On 29 January 2026, the Moscow Mechanism of the human dimension of OSCE was invoked with respect to Georgia by 23 OSCE participating States (Albania, Austria, Belgium, Canada, Czechia, Denmark, Estonia, Finland, Germany, Iceland, Ireland, Latvia, Liechtenstein, Lithuania, Luxembourg, Moldova, Montenegro, the Netherlands, Norway, Slovenia, Sweden, Ukraine and the United Kingdom). Those States referred in their joint letter of 30 January 2026 to: ‘legislative reforms designed to suppress dissenting voices and restrict space for civil society and independent media to operate; legal actions designed to ban opposition parties; election integrity, especially in the light of the local elections; active spreading of disinformation by media outlets affiliated to the ruling party; campaigns against diplomatic representatives; constraints on freedom of association, expression and the media; politically motivated arrests and prosecutions; misuse of the judicial system to enforce a system of repression; allegations of mistreatment of persons deprived of liberty; excessive violence and arbitrary detentions; as well as harassment and intimidation of opposition politicians, human rights defenders and journalists’. 1 The text of the Moscow Mechanism Document is available at https://www.osce.org/sites/default/files/f/documents/5/e/20066.pdf (accessed 22/02/2026).

13 Consequently, they invoked Paragraph 12 of the Moscow Mechanism, inter alia, in order to: ● ‘Document recent developments in Georgia in respect of human rights and fundamental freedoms ● Assess the impact of these developments including for Georgian civil society, freedom of the media, the rule of law and independence of the judiciary, political pluralism and other structural components of a democratic society which underpin the OSCE’s comprehensive definition of security ● Provide recommendations on how to address matters of concern’. 3. In accordance with Paragraph 10 of the Moscow Document, the requesting State or States may appoint one person from the resource list to serve as the OSCE rapporteur. In the present case, the 23 participating States invoking the Moscow Mechanism informed ODIHR on 2 February 2026 of the appointment of Prof. Patrycja Grzebyk as a Rapporteur in accordance with procedures specified in paragraph 10 of the Moscow Document. 4. By the letter of 3 February 2026 the director of ODIHR informed the author of this report of her appointment as Rapporteur by the invoking States. According to Paragraph 10 of the Moscow Document one member of the expert mission is to be chosen by the invoking States from a resource list of experts, while Georgia is entitled to choose a second member from the same list in which case the two have to agree on a third one. In the case that no second expert is appointed, the first expert nominated by the invoking States becomes a single rapporteur and has to submit their report within 14 days. 5. Since Georgia did not appoint a second rapporteur within the specified timeframe, the author of the report was informed by letter of 10 February 2026 of the commencement of the mission under her sole rapporteurship. Her mission started on 11 February 2026. Accordingly, the report was due on 24 February 2026. B. Mandate 6. The mandate of the mission has been phrased in the joint letter of 30 January 2026 from 23 participating States invoking paragraph 12 of the Moscow Document as follows: ‘ to establish a fact-finding mission to assess Georgia’s implementation of its OSCE commitments, with a particular focus on developments since spring 2024.’ More specifically, the mission is tasked, inter alia to: ‘[d]ocument recent developments in Georgia in respect of human rights and fundamental freedoms; [a]ssess the impact of these developments including for Georgian civil society, freedom of the media, the rule of law and independence of the judiciary, political pluralism and other structural components of a democratic society which underpin the OSCE’s comprehensive definition of security; [p]rovide recommendations on how to address matters of concern’.

14 7. Having in mind the wording of the mandate, the Rapporteur has focused on the developments in Georgia since spring 2024. Nevertheless, wherever relevant to the context of recent developments, issues that occurred before 2024 were also taken into account. C. Applicable International Norms and Standards 8. Before the analysis of the relevant laws, policies and facts relevant for this report, it is first necessary to recall the international human rights obligations binding upon Georgia. Those international obligations will serve as the legal backdrop for the analysis that follows. 9. Georgia has been a Member of the United Nations since 31 July 1992. It is worth recalling that one of the purposes of this organization is ‘[t]o achieve international co- operation in [...] promoting and encouraging respect for human rights and for fundamental freedoms for all without distinction as to race, sex, language, or religion.’ 2 United Nations organs and treaty bodies have, in recent years, taken positions regarding the human rights situation in Georgia, including as part of the Universal Periodic Review which Georgia has undergone in 2026. These positions will be referenced in this report where relevant. 10. Georgia is committed to the purposes and principles of the 1948 Universal Declaration of Human Rights, reaffirmed in the Vienna Declaration and Programme of Action of 25 June 1993, adopted by consensus by representatives of 171 S tates at the World Conference on Human Rights, including Georgia. 11. Furthermore, at the universal level, Georgia is party to a number of human rights treaties. Those treaties include 1966 International Covenant on Civil and Political Rights (ICCPR; ratified on 3 May 1994); 1966 International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights (ICESCR; ratified on 3 May 1994); 1984 Convention against Torture and Other Cruel Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (CAT; ratified on 26 October 1994); 1979 Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women (CEDAW; ratified on 26 October 1994); 1965 International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination (CERD; ratified on 2 June 1999); 1989 Convention on the Rights of the Child (CRC; ratified on 2 June 1994); 2006 Convention on the Rights of Persons with Disabilities (CRPD; ratified on 13 March 2014); 1948 Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide (ratified on 11 October 1993); and 1951 Convention relating to the Status of Refugees (ratified on 9 August 1999). 12. Furthermore, Georgia has accepted individual complaints mechanisms under ICCPR, CAT, CEDAW, CERD and CRPD. These mechanisms allow individuals to lodge complaints against Georgia to the established quasi- judicial bodies in respect to alleged violations of the said treaties. 2 Charter of the United Nations, Article 1(3).

15 13. Georgia has not accepted inter-state complaints mechanisms under Article 41 ICCPR, but accepted a mechanism of inter-state communications under Article 21 CAT; the inter-state communications mechanism exists also under CERD (Articles 11- 13), and the system of settling inter- state disputes is envisaged in CEDAW (Article 29) and CAT (Article 30), to which Georgia did not submit reservations. 14. Georgia is also party to the 2002 Optional Protocol of the Convention against Torture (OPCAT; ratified on 9 August 2005). Georgia is therefore obliged to operate the national preventive mechanism, charged with conducting visits to places of detention. This function is performed by the Public Defender of Georgia (the national human rights institution). 15. At the regional, European level, Georgia is a Member of the Council of Europe (CoE), which it joined on 27 April 1999. By way of its membership of this organization, Georgia committed itself to ‘accept the principles of the rule of law and of the enjoyment by all persons within its jurisdiction of human rights and fundamental freedoms [...].’ 3 16. Georgia is party to the 1950 Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms (so-called European Convention on Human Rights (ECHR) ratified on 20 May 1999). Through the ratification of the ECHR, Georgia availed itself of the jurisdiction of the European Court of Human Rights (ECtHR) to adjudicate on inter- state and individual applications concerning the observance of human rights envisaged in the Convention. Jurisprudence of the ECtHR, whose competence extends to ‘all matters concerning the interpretation and application of the Convention’, 4 will be referenced where relevant throughout this report. 17. Georgia is also party to numerous treaties adopted by the CoE, among them the Council of Europe Convention for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (ratified on 20 June 2000), based on which the European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (CPT) operates. The CPT in the period on which the report focuses conducted periodic visits from 18 November 2024 to 29 November 2024 and from 21 January 2025 to 22 January 2025. 5 18. Additionally, Georgia is party to, among other things , the Council of Europe Convention on Action Against Trafficking in Human Beings (ratified on 14 March 2007), the Framework Convention for the Protection of National Minorities (ratified on 22 December 2005), and the European Social Charter (ratified on 22 August 2005). 3 Statute of the Council of Europe, Article 3. 4 ECHR, Article 32(1). 5 The report is available at https://www.coe.int/en/web/cpt/-/council-of-europe-anti-torture-committee-cpt- publishes-report -on-its-2024/2025-visit -to-georgia (accessed 22/02/2026).

16 19. In the period on which this report focuses, Georgia did not submit derogation notification based on Article 4 ICCPR or based on Article 15 ECHR (its last derogation declarations were related to the threat of Covid-19 and were valid until 1 January 2023). 6 20. As a participating State of the OSCE, Georgia has committed itself to the observance of human rights, rule of law and democratic form of government. This commitment is emphasized, foremost, in the Helsinki Final Act of 1975 in which States committed themselves to, among others, ‘respect human rights and fundamental freedoms, including the freedom of thought, conscience, religion or belief, for all without distinction as to race, sex, language or religion.’ 7 This provision, among others, of the Final Act, was further developed and operationalized through the subsequent development of the OSCE system, in particular its human dimension. 8 Of particular relevance for the present report is the following provision of the Moscow Document of 1991 which established the procedure pursuant to which the present report was prepared: ‘The participating States emphasize that issues relating to human rights, fundamental freedoms, democracy and the rule of law are of international concern, as respect for these rights and freedoms constitutes one of the foundations of the international order. They categorically and irrevocably declare that the commitments undertaken in the field of the human dimension of the CSCE are matters of direct and legitimate concern to all participating States and do not belong exclusively to the internal affairs of the State concerned.’ 9 21. Having in mind that part of Georgian territory is occupied, it has to be noted that Georgia is party to the 1949 Geneva Conventions for the Protection of War Victims (ratified on 14 September 1993); to the 1977 Additional Protocols to the 1949 Geneva Conventions (ratified on 14 September 1993, although Georgia did not recognize competences of the International Humanitarian Fact-Finding Commission); and the 2005 Additional Protocol to the 1949 Geneva Conventions (ratified on 19 March 2007). 22. Georgia is also party to several treaties which prohibit the use of certain weapons, like the 1992 Convention on the Prohibition of the Development, Production, Stockpiling and Use of Chemical Weapons and on their Destruction (ratified on 27 November 1995). 23. Georgia is also party to the 1998 Rome Statute of the International Criminal Court (ratified on 5 September 2003), and to its 2010 amendments on crime of aggression (ratified on 5 December 2014). 24. To conclude this section, it must be reaffirmed that Georgia is obliged to observe and give effect to the internationally accepted human rights, as specified and operationaliz ed by the 6 Texts of notifications concerning temporary derogations from certain human rights are available at https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=IV-4&chapter=4#EndDec (accessed 22/02/2026); https://rm.coe.int/1680a4fdb0 (accessed 22/02/2026). 7 Conference on Security and Co-operation in Europe, Final Act, section 1(a)[VII]. 8 See, in particular: Concluding document of the Vienna meeting (1986) of representatives of the participating S tates of the Conference on Security and Co-operation in Europe, held on the basis of the provisions of the Final Act relating to the follow-up to the Conference. 9 Document of the Moscow Meeting (1991) of the Conference of the Human Dimension of OSCE, preamble.

17 relevant UN and treaty bodies and by the ECtHR, as a matter of binding legal obligation. Those obligations, and the specific standards developed on their basis by the relevant UN and treaty bodies, as well as by the ECtHR, will be taken into account in assessing the human rights situation in Georgia in the discharge of the present mandate. D. Methodology 25. The methodology deployed in the process of producing the present report was determined by the availability of reliable sources and the limited timeframe of the mandate. Due to time and resource constraints, as well as the breadth of the mandate, this report should not be treated as exhaustive. The absence of a particular issue from the report should not be construed as indicating that it does not amount to a violation of Georgia’s international obligations. 26. In the discharge of the present mandate, in view of its considerable breadth and related time constraints, the Rapporteur was assisted by Dr. Maciej Grześkowiak. 10 27. Findings of this report are, to a significant extent, based on publicly available information. These publicly available sources include relevant pieces of legislation and their analyses found in the official documents of international organizations or treaty bodies. The report also draws on the relevant case- law of the ECtHR and quasi-judicial UN or treaty bodies — case-law pertaining directly to Georgia but also to other S tates, whenever it was deemed relevant to the assessment of laws, policies or practices of Georgia. 28. The report also draws on documents produced by non-governmental organizations, both national and international ones. Where possible, information drawn from those documents was cross- checked against other sources, either primary or secondary, in order to ensure the accuracy and reliability of information provided. 29. As is customary under Moscow Mechanism missions, dedicated email addresses — moscowmechanism-georgia@odihr.pl and moscowmechanism-georgia2026@odihr.pl — were opened by the OSCE in order to provide a safe channel for interested individuals to submit any relevant documents or testimonies. Much useful information was obtained through this channel. In order to ensure reliability and accuracy of information obtained through this source, this information was, whenever possible, cross-checked against other sources. When any relevant piece of information provided in this report could not be conclusively confirmed, it is explicitly stated so. 30. In response to the letter of the Rapporteur dated on 11 February 2026 (the first day of the mission) to the Head of the Permanent Mission of Georgia to the OSCE and other International Organizations in Vienna with the request to facilitate visit in Georgia, Ambassador Alexander Maisuradze responded in his letter of 13 February 2026 that 10 Max Weber Fellow, European University Institute.

18 ‘Georgian authorities remain prepared to engage in a professional and constructive manner with the procedural framework of the Mechanism’. 31. Accordingly, the Rapporteur, together with Dr. Maciej Grześkowiak, conducted a visit to Georgia on 17-19 February 2026. During that visit, they held meetings on 17 and 18 February with the representatives of the High Council of Justice of Georgia, Public Defender of Georgia, Ministry of Justice of Georgia, Ministry of Internal Affairs of Georgia, Parliament of Georgia, Prosecution Service of Georgia, Communications Commission, Central Election Commission of Georgia, Prime Minister of Georgia, and Ministry of Education, Science and Youth of Georgia. These meetings were held in order to entertain the position of relevant public authorities of Georgia on matters related to this report. 32. During their visit in Tbilisi, the Rapporteur, together with Dr. Grześkowiak, also met with the representatives of the Georgian opposition in order to hear their positions on these issues. No separate meetings with civil society organiz ations (CSOs) were organiz ed in Tbilisi as both before and after that visit, numerous online meetings with their representatives were held. 33. The Rapporteur held online meetings with individuals possessing expert knowledge and / or hands-on experience related to the subject-matter of the present report, including with the representatives of Georgian civil society. The Rapporteur con ducted 24 such interviews. 34. Primary data gathered from individual, non-governmental informants has been duly anonymized. To ensure the highest-possible degree of anonymity, gender-neutral forms are used throughout the report when referring to the anonymous informants. 35. The Rapporteur wishes to extend her gratitude to the Georgian government for facilitating the country visit and excellent cooperation during its course, as well as for the provision of the requested documentation and for promptly responding to the questions of the Rapporteur 36. The Rapporteur is also thankful to all non-governmental interlocutors for taking their time to furnish the Rapporteur with relevant information and for facilitating meetings with victims of human rights violations. The Rapporteur is immensely grateful to all victims who decided to share their experience. II. Key developments in the period covered by the mandate 37. The purpose of the present Part II is to outline relevant developments that have occurred in Georgia within the temporal scope of the mandate. Those developments will later be appraised against the applicable human rights standards in Part III. 38. The Rapporteur acknowledges the specific challenges to Georgian security related to the occupation of parts of its territory — Abkhazia and Tskhinvali/South Ossetia — by the

19 Russian Federation, which is a clear violation of Georgia’s sovereignty and territorial integrity within its internationally recogniz ed borders. 11 The European Court of Human Rights issued its judgment on merits on 21 January 2021 in the inter-state application (II) No. 38263/08 Georgia v. Russia. The Court established responsibility of the Russian Federation for various grave human rights violations as the S tate exercising effective control over the mentioned regions including the killing, torture, ill- treatment and arbitrary detention of civilians and military personnel, the looting and burning of homes, the inhuman treatment of Georgians targeted as an ethnic group, and the deprivation of the right of internationally displaced persons (IDPs) and refugees to return to their homes. The situation likely worsened since the issuance of judgment in 2021 as the process of ‘borderization’ (meaning the erection of fences by de-facto authorities of South Ossetia or Abkhazia backed by Russian border guards, combined with other restrictions concerning freedom of movement through the Administrative Border Line) reportedly accelerated. 12 The process of ‘borderiz ation’ was assessed to some extent by the European Court of Human Rights in the case of Georgia v. Russia (IV) (application no. 39611/18), where the Court confirmed serious violations of human rights for which the Russian Federation is responsible. 39. The Georgian population in the occupied territories struggles to access medical care, pensions and social benefits, or education in their native language. Despite those challenges, the Secretary General of the Council of Europe in its consolidated report of 3 April 2023 stressed that Georgian authorities offered humanitarian assistance to people living in the Tskhinvali region/South Ossetia. The Georgian Government also provided to IDPs various solutions concerning housing and means of improvement of their socio -economic conditions. 13 At the same time the Secretary General noted that the ‘presence of military equipment on site represented a serious danger for stability’. Having in mind the wording of the letter invocating the Moscow Mechanism with respect to Georgia according to which ‘the Mission will confine its report to areas of Georgian territory under Tbilisi control’, the Rapporteur will not cover in the following parts of its report the situation in the occupied territories. Nevertheless, the Rapporteur acknowledges the specific security environment related to the occupation and overall external pressure on Georgia. 11 See Resolution adopted by the Human Rights Council on 11 October 2024, A/HRC/RES/57/33. 12 See e.g. CoE, Consolidated report on the conflict in Georgia (November 2022 – March 2023), SG/Inf(2023)15, 3 April 2023, https://rm.coe.int/consolidated-report-on-the-conflict-in-georgia-november-2022-march - 2023/1680aacba0 (accessed 22/02/2026), para. 29; Statement of the EU Delegation to Georgia in agreement with EU Heads of Mission in Georgia on borderisation activities in the area of Gugutiantkari village, 20 August 2019, https://www.eeas.europa.eu/node/66568_en (accessed 22/02/2026). 13 CoE, Consolidated report on the conflict in Georgia (November 2022 – March 2023), SG/Inf(2023)15, 3 April 2023, https://rm.coe.int/consolidated-report-on-the-conflict-in-georgia-november-2022- march-2023/1680aacba0 (accessed 22/02/2026), para. 25.

20 40. The Rapporteur wishes to underscore that she takes note of the aforementioned aspects of Georgia’s geopolitical and security situation. These factors were taken into account in the assessment of various legal and policy measures assessed further in this report. A. Elections of 2024 and 2025 41. On 26 October 2024 parliamentary elections took place under a new proportional system. Out of 3,508,294 registered voters, 2,111,834 participated in the elections (60.20%). Georgian Dream received 53.93% of all votes – 89 mandates; Coalition for Change received 11.03% of votes – 19 mandates; Unity – National Movement received 10.17% – 16 mandates; Strong Georgia – Lelo, For People, For Liberty! received 8,81% – 14 mandates; and Gakharia for Georgia received 7,78% – 12 mandates. 14 42. Following an invitation from the authorities of Georgia and in accordance with its mandate, the OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights (ODIHR) deployed an Election Observation Mission (EOM) to observe the elections. For election day, the ODIHR EOM was joined by delegations from the OSCE Parliamentary Assembly, the Parliamentary Assembly of the Council of Europe, the European Parliament, and the NATO Parliamentary Assembly to form an International Election Observation Mission (IEOM). 43. According to the ODHIR Final Report on Parliamentary elections, 26 October 2024, the elections: ‘offered voters a wide choice with 18 candidate lists, they unfolded amid entrenched polarization in an environment marred by concerns over recently adopted legislation, its impact on fundamental freedoms and civil society. Contestants could generally campaign freely while campaign rhetoric and imagery was highly divisive. Reports of pressure on voters, particularly on public sector employees, remained widespread in the campaign. This, coupled with extensive tracking of voters on election day, raised concerns about the ability of some voters to cast their vote without fear of retribution. The legal framework provides an adequate basis for democratic elections, but recent frequent amendments marked a step backwards, raising concerns over its potential use for political gain. Preparations for the elections were well- administered, including extensive voter education on the use of new voting technologies. A significant imbalance in financial resources and advantage of incumbency contributed to an already uneven playing field. The polarized media environment and instrumentalization of private outlets for political propaganda 14 OSCE, ODHIR, ‘Georgia. Parliamentary Elections, 26 October 2024. ODHIR Election Observation Mission. Final Report’, Warsaw, 20 December 2024, p. 39, https://odihr.osce.org/odihr/elections/georgia/584029 (accessed 22/02/2026).

21 affected impartial news coverage, hindering voters’ ability to make an informed choice. Effectiveness of campaign finance oversight was undermined by limited enforcement, and concerns over the impartiality and political instrumentalization of the oversight body. The underrepresentation of women on party lists and in the campaign demonstrates a need for greater commitment to ensure adequate involvement in political life. Election day was generally procedurally well- organized and administered in an orderly manner but marked by a tense environment, with frequent compromises in vote secrecy and several procedural inconsistencies, as well as reports of intimidation and pressure on voters that negatively impacted public trust in the process.’ 15 44. In addition, in the Final Report ODHIR also stressed problems with securing vote secrecy; numerous changes of the legal framework for elections; underrepresentation of national minorities (minorities constitute 13 per cent of the population, but in 2024 elections, only some 5 per cent of the candidates were from minority communities, and few held advantageous positions on candidate lists); insufficient handling of post -election complaints, which failed to provide an effective remedy and address concerns about the integrity of election results. 45. One of the most referred to in the media complaints was the one submitted by Georgian Young Lawyers Association, which demanded the annulment of the results in all precincts that used scanned ballots, as the selections were visible on ballot papers as voters fed them into scanners which was, according to the organization, a breach of vote secrecy. 16 The irregularities of 2024 elections were also analysed in academic literature. 17 46. The European Parliament (whose members were among the observers of the 2024 elections) adopted on 28 November 2024 the resolution C/2025/1808 in which it strongly condemned: ‘the numerous and serious electoral violations, including documented cases of intimidation, vote manipulation, ballot-stuffing, interference with election observers and the media, reported manipulation involving electronic voting machines that allowed multiple votes per identity document, significant imbalances 15 OSCE, ODHIR, ‘Georgia. Parliamentary Elections, 26 October 2024. ODHIR Election Observation Mission. Final Report’, Warsaw, 20 December 2024, p. 1, https://odihr.osce.org/odihr/elections/georgia/584029 (accessed 22/02/2026); see also NATO Parliamentary Assembly, ‘Georgia’s elections marred by an uneven playing field, pressure and tension, but voters were offered a wide choice: international observers’, 27 October 2024, https://www.nato-pa.int/news/georgias-elections -marred-uneven-playing-field-pressure-and-tension-voters-were - offered-wide (accessed 22/02/2026). 16 Human Rights Watch, ‘Georgia. Events of 2024’, https://www.hrw.org/world-report/2025/country- chapters/georgia, (accessed 22/02/2026). 17 Mariam Chikhladze, ‘Legitimacy Crisis: How Georgia’s Elections Were Rigged’, Caucasus Analytical Digest (2025), no. 141, https://www.ssoar.info/ssoar/bitstream/handle/document/104076/ssoar -caucasusad-2025-141- chikhladze-Legitimacy_Crisis_How_Georgias_Elections.pdf?sequence=1 (accessed 22/02/2026).

22 in financial resources, the advantages of incumbency and a failure to investigate severe procedural irregularities.’ The Parliament also stressed that: ‘the reported extensive electoral fraud undermines the integrity of the election process, the legitimacy of the results and the public’s trust in any new government, and that the results do not serve as a reliable representation of the will of the Georgian people.’ 18 47. In the Observations of the parliamentary elections in Georgia (26 October 2024) prepared by Mr. Iulian Bulai for Parliamentary Assembly of CoE it was stressed that: ‘Our findings, based on observations of the pre-electoral campaign and election day, as well as credible and consistent reports from domestic observers following the elections, raise concerns about the correctness of the election results, namely whether the election results truly reflect the will of the voters. Additionally, serious doubts persist regarding whether the electoral environment provided the necessary conditions for a fair election, enabling voters to make an informed choice free from intimidation and undue pressure. This is reflected in the response from the opposition and civil society, which have expressed deep mistrust in both the results and the institutions and continue to challenge the outcome of the election.’ 19 48. Local CSOs also reported numerous irregularities concerning the 2024 elections. 20 They complained that the parliament started to operate before all lawsuits concerning various irregularities during the elections were ruled on by the Constitutional Court. 21 Complaints concerning irregularities in the 2024 elections were submitted to the ECtHR. 22 49. During the meeting with the Central Election Commission on 18 February 2026, the Rapporteur confronted members of the Commission with the above issues. The Chairman Mr. Giorgi Kalandarishvili stressed that ballot-stuffing took place only in one case and immediately elections in the affected polling station were suspended. He also indicated that 18 European Parliament resolution of 28 November 2024 on Georgia’s worsening democratic crisis following the recent parliamentary elections and alleged electoral fraud (2024/2933(RSP)), C/2025/1808, https://eur- lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=OJ:C_202501808 (accessed 22/02/2026). 19 Council of Europe, Parliamentary Assembly, Observation of the parliamentary elections in Georgia (26 October 2024), https://pace.coe.int/en/files/33924/html#_TOC_d624e716 (accessed 22/02/2026). 20 Joint Assessment by ISFED, MYVOTE and GYLA, https://isfed.ge/eng/saarchevno -angarishebi/Combined- assessments-by-ISFED-MyVote-and-GYLA (accessed 22/02/2026); Georgia’s European Orbit, ‘Georgia’s 2024 Parliamentary Elections’, https://europeanorbit.ge/eng/news/42 (accessed 22/02/2026). 21 GYLA, ‘The recognition of the authority of new members of parliament by the Parliament of Georgia is unconstitutional’, 25 November 2024, https://gyla.ge/en/post/sakartvelos-parlamntis-axali-wervebis- uflebamoislebis-cnoba-arakonstituciuria (accessed 22/02/2026). 22 Civil Georgia, ‘GYLA Says ECtHR Began Examining Complaints over Georgia’s Disputed 2024 Parliamentary Elections’, 23.01.2026, https://civil.ge/archives/718437 (accessed 22/02/2026).

23 the first allegations concerning secrecy of votes were raised by GYLA only three days after the election and, in his opinion, even if some marks could be seen on the other side of the ballot paper, those signs did not allow to identify for whom the vote was cast. According to the information provided at the meeting, only 7 electoral complaints raised the problem of secrecy, and none of them referred to the machines used to count the votes. 23 50. Some members of the Georgian diaspora complained about the length of queues in polling stations, which they considered purposefully discouraging and as proof of understaffing of polling stations abroad. 24 Other members of the diaspora did not notice any problems with queues or understaffing, but they indicated there were problems with people who had registered to vote abroad, but on the day of election could not vote as they were not on the lists of voters. 25 The Chairman of the Central Election Commission stressed at the meeting of 18 February 2026 that during the elections of 2024, the biggest number of polling stations abroad in Georgian history was established. Additionally, an information campaign was run to properly inform those living abroad on how they could cast their vote. The Chairman also stressed that based on the new law, during the next elections voting abroad will not be possible. 26 51. On 14 December, the electoral college elected Mikheil Kavelashvili as the new President of Georgia. This was the first head of S tate elected through an indirect rather than a popular vote. He was the sole candidate and received 224 out of 225 votes. President Salome Zourabichvili declared that she would not step down and proclaimed herself the sole legitimate authority in the country, 27 although she vacated the presidential palace. 28 Zourabichvili justified her position not to step down with the claim that Kavelashvili was elected by members of a parliament that was established based on fraud ulent elections. 29 52. In December 2024 and March and April 2025, additional amendments to the election law were introduced. Based on those amendments parliament introduced additional limitations for registration as local observers, media and electoral subjects; secured control of the ruling party over the selection and nomination process of Central Election Commission members, 23 Meeting at the Central Election Commission, 18 February 2026. 24 Written Testimony no. 6. 25 Oral testimony no. 17. 26 Meeting with the Central Elections Commission, 18 February 2026. 27 OSW, Wojciech Górecki, ‘Georgia: presidential election amidst intense protests’, 16 December 2024, https://www.osw.waw.pl/en/publikacje/analyses/2024-12-16/georgia-presidential-election-amidst-intense-protests (accessed 22/02/2026), 28 Euronews, Daniel Bellamy ‘Georgia's president agrees to vacate residence - but not her office’, 29 December 2024, https://www.euronews.com/2024/12/29/georgias-president -agrees-to-vacate-residence-but -not-her-office; (accessed 22/02/2026), AlJazeera, ‘New Georgian president sworn in as predecessor refuses to stand aside’, 29 December 2024, https://www.aljazeera.com/news/2024/12/29/new-georgian -president-sworn- in-as-predecessor- refuses-to-stand-aside (accessed 22/02/2026). 29 France 2024, ‘Kavelashvili sworn in as Georgia's president as predecessor vows to fight on’, 29 December 2024, https://www.france24.com/en/europe/20241229-kavelashvili -sworn-in -as-georgia-s-president-as-predecessor- vows-to -fight-on (accessed 22/02/2026).

24 as it now only requires a simple majority of votes (76) instead of a ⅔ or 3/5 majority which was required based on the previous versions of the law. 30 53. On 4 October 2025 elections to local governments took place. A significant number of opposition parties boycotted the elections, but 11 of them did not. It must be noted that elections were organized when various restrictions had already been imposed on civil society (described below) and some opposition leaders had been arrested or faced criminal prosecution. Accordingly, Amnesty International claimed that it ‘documented a sweeping campaign of repression, including politically motivated prosecutions of opposition figures, the silencing of independent media and civil society through restrictive laws and punitive measures, and the widespread arbitrary detention and ill-treatment of protesters.’ 31 54. Georgia did not invite external observers, including ODHIR, in a timely manner to conduct observation missions. OSCE/ODIHR declined the late invitation explaining that ‘The invitation by the Georgian authorities to observe the local elections taking place on 4 October, less than a month before election day, leaves insufficient time for credible and meaningful observation’. 32 Local organiz ations like The Georgian Young Lawyers’ Association announced that they were not able to conduct electoral observation due to the repressive environment. 33 Nevertheless, according to the Information provided by Georgian the MFA on 20 February 2026 (Annex XXVI), the Central Election Commission registered 27 local observer organizations with 8,103 individual local observers; 28 international observer organizations with 81 individual international observers; and 73 media organizations accredited with 984 media representatives. 55. After surpassing the electoral threshold in the 2024 parliamentary elections, 5 political parties secured the right to appoint members to election commissions. United National Movement (UNM), Coalition for changes – Gvaramia, Melia, Girchi, Droa refused to appoint their members to any level of the commissions. Conversely, this prerogative has been exercised by Georgian Dream, Strong Georgia – Lelo, and Gakharia for Georgia, which have appointed their members to all three levels of the commissions. 30 European Commission, ‘Georgia 2025 Report’, 4 November 2025, SWD(2025) 757, https://enlargement.ec.europa.eu/document/download/b3089ad4-26be-4c6a-84cc- b9d680fe0a48_en?filename=georgia-report-2025.pdf (accessed 22/02/2026). 31 Amnesty International, ‘Georgia: Elections marred by severe reprisals and risk of further violence’, 3 October 2025, https://www.amnesty.org/en/latest/news/2025/10/georgia-elections-marred-by-severe-reprisals-and-risk-of- further-violence/ , (accessed 22/02/2026). 32 OSCE, ODHIR, ‘Invitation from Georgia less than a month before elections makes meaningful observation impossible: ODIHR statement’, 9 September 2025, https://odihr.osce.org/odihr/elections/597267, (accessed 22/02/2026). 33 Amnesty International, ‘Georgia: Elections marred by severe reprisals and risk of further violence’, 3 October 2025, https://www.amnesty.org/en/latest/news/2025/10/georgia-elections-marred-by-severe-reprisals-and-risk-of- further-violence/ , (accessed 22/02/2026).

25 56. The elections in all districts were won by the Georgian Dream with an overwhelming majority with voter turnout at 41.08%. According to the Chairman of the Central Election Commission, the turnout was comparable to other regional elections. 34 57. The reports prepared by the International Society for Fair Elections and Democracy indicated several problems related to the organization of elections, including numerous changes of the election law, composition of election commissions and sharp disparities in party resources. In the opinion of OSFED, ‘the three conditions outlined in the Venice Commission’s Code of Good Practice in Electoral Matters—respect for fundamental rights, stability of electoral law, and the existence of procedural guarantees—have largely not been met, significantly undermining the prospects for free, fair, and competitive elections’. 35 58. The Rapporteur learned from the interviewed persons that before the elections, heads of public institutions were openly encouraged to vote for Georgian Dream candidates. 36 B. The so-called ‘foreign agents laws’ and accompanying legislative amendments The Law on Transparency of Foreign Influence 59. On 28 May 2024, the Law on Transparency of Foreign Influence (TFI) was adopted in the Georgian Parliament, after overriding the President’s veto. 37 Earlier versions of this regulation were tabled in March 2023, but were subsequently withdrawn amidst public protests. The Prime Minister and the Speaker of the Parliament both justified the adoption of the TFI with the need to curb the activities of foreign-funded NGOs which, according to them, were engaged in conspiracies to topple the government. 38 60. The TFI introduces the term ‘an organization pursuing the interests of a foreign power’. It requires non-profit organizations, broadcasters, print media outlets and owners of internet domains who receive more than 20% of their income from foreign sources (and therefore deemed as pursuing interests of foreign power) to register with the Ministry of Justice. The law also imposes a duty to submit yearly financial reports. Failure to comply with the duty of registration or reporting results in considerable administrative fines. The TFI also mandates public disclosure of registration and financial reports by the entity deemed to be 34 Meeting at the Central Election Commission, 18 February 2026. According to data sent by the Central Election Commission in the previous regional elections the turnout vote was as follows: 2021 – 52.16%; 2017 – 45.86%; 2014 – 43.34%; 2006 – 48.26%. 35 ISFED, ‘2025 Municipal Elections in Georgia. Assessment of the Pre-Election Environment’, August 2025, https://isfed.ge/eng/saarchevno-angarishebi/saqartvelos -munitsipalitetis-organota-2025-tslis-archevnebis- tsina- periodis-garemos -shefaseba (accessed 22/02/2025). 36 Oral Testimony no. 1. 37 The English version of TFI is available at https://www.matsne.gov.ge/en/document/view/6171895?publication=0 (accessed 22/02/2026). 38 Meeting at the Office of the Prime Minister, 18 February 2026; meeting at the Parliament of Georgia, 18 February 2026.

26 representing the interests of a foreign power. The National Agency of Public Registry was additionally obliged to keep a publicly available ‘registry of organizations pursuing the interests of a foreign power’. 61. The ‘foreign power’ is defined according to Article 3 TFI as any entity within the government system of a foreign S tate; any natural person who is not a citizen of Georgia; any legal person that has not been established under the legislation of Georgia; any organization (including a foundation, an association, a corporation, a union, or other type of organization) or other form of association of persons, which has been established under the law of foreign S tate and/or international law. 62. It is up to potentially affected entities to determine whether they meet the definition of ‘an organization pursuing interests of a foreign power’. If the source of income has not been identified (so e.g. it is not clear what is the source, or the source cannot be properly documented), the income is treated as coming from foreign power (Article 2(4)). In order to monitor compliance with the law, the Ministry of Justice is tasked with conducting monitoring and control. If, as a result of such a control, it determines that a given organization meets the definition but did not register, it applies for their registration ex officio. Such a registration as a result of the Ministry of Justice’s control, however, does not absolve the entity affected for incurring relevant sanctions. 63. Initially, as reported by the media, the majority of Georgian non-governmental organizations (NGOs) refused to register as organizations representing the interests of a foreign power, despite facing hefty fines. 39 The Rapporteur was informed by the Georgian Minister of Justice that, at the time of her visit to Tbilisi (17 February 2026), 385 organizations were registered. 40 According to the written information provided by the Georgian Ministry of Foreign Affairs (MFA) on 20 February 2026 (Annex VII), ‘none of the NGOs refusing to register in the foreign influence registry are fined.’ 64. In total four constitutional lawsuits concerning the TFI were filed (N1828, N1829, N1834 and N1837) and accepted for the substantial consideration; the substantial consideration has not yet been conducted. 41 65. On 21 October 2024, 120 civil society organizations, 16 media outlets and four individual applicants lodged an application to the ECtHR challenging the law. The application was communicated to the Georgian Government on 24 March 2025. 42 39 EuroNews, ‘Majority of NGOs in Georgia refuse to register as 'foreign agents' under new law’; 10 September 2024, https://www.euronews.com/2024/09/10/majority-of-ngos-in -georgia-refuse-to-register-as-foreign-agents -under- new-law (accessed: 22/02/2026). 40 Meeting at the Ministry of Justice, 17 February 2026. 41 Information provided by Georgian MFA on 20 February 2026 (Annex XXIV). 42 ECtHR, Communication of 24 March 2025, Georgian Young Lawyers’ Association and Others v. Georgia, application no. 31069/24.

27 The Foreign Agents Registration Act 66. The widespread defiance to the TFI prompted the Government to propose further legislative amendments, chief among them the Foreign Agents Registration Act (FARA). 43 FARA entered into force on 31 May 2025. Despite containing partially overlapping provisions, FARA did not formally repeal the TFI which results in both pieces of legislation being applicable in parallel. Prime Minister Irakli Kobakhidze informed the Rapporteur that the adoption of FARA was largely ‘a political act’ aimed at silencing the critique of the TFI. 44 In a similar vein, Speaker of the Parliament Shalva Papuashvili explained that because the TFI was widely branded as ‘the Russian law’, FARA was adopted as an almost direct copy of similar American legislation, so that it could not be dismissed as ‘Russian law’ anymore. 45 67. FARA introduces the category of an ‘agent of a foreign principal’, encompassing, among others, natural or legal persons acting under the order, request, direction, or control of a foreign principal and participating in political activities in Georgia, directly or through another person, for the benefit of or in the interest of a foreign principal. The notion of a ‘foreign principal’ is defined as the government of a foreign country or a foreign political party, legal or natural person who is outside of Georgia (except where an individual is a Georgian national or, for legal persons, when it is established and organized in accordance with the legislation of Georgia and their main place of business is in the territory of Georgia) or a group of partners, association, corporation, organization or other association of individuals whose activities are regulated by the law of a foreign country or whose principal place of business is in the territory of a foreign country. 68. FARA imposes on ‘agents of foreign principals’ complex registration, reporting and record keeping duties and provides for the duty to disclose the funding and to label any distributed materials as being distributed by ‘an agent of a foreign principal’. FARA also provides for administrative fines and criminal punishment, including imprisonment up to five years for a failure to comply with the duties it establishes. 69. FARA provides in Article 3 various exceptions from the obligation of registration, e.g. for engaging in private and non-political activities in furtherance of the bona fide trade or commerce of such foreign principal; or in other activities not serving predominantly the interests of a foreign country; or in activities that involve the collection of financial resources and other donations in Georgia to alleviate human suffering, solely for the purpose of collecting medical and humanitarian aid or clothing and food, if such activities are based on and do not contravene the international treaties of Georgia; or in relation to religious, 43 See: Explanatory Note to the draft Foreign Agents Registration Act, https://info.parliament.ge/file/1/BillReviewContent/381088 (accessed: 22/02/2026). The official translation into English is available at https://matsne.gov.ge/en/document/view/6461578?publication=0 (accessed: 22/02/2026). 44 Meeting at the Office of the Prime Minister, 18 February 2026. 45 Meeting at the Parliament of Georgia, 17 February 2026.

28 educational or scientific activities only if person agrees to carry out or who carries out only such bona fide activities as religious, charitable, academic, scientific or artistic activities. 70. The Anti-Corruption Bureau (ACB) is able to relieve any subject from the obligation of registration (Article 2(5)), having in mind function, nature of the person's activities, national security and the public interest. The ACB adopted on 31 May 2025 an Order ‘On the Exemption of Certain Persons from the Registration Obligation Without Prior Notification’, which exempts diplomatic and consular missions and personnel, as well as members of the staff of international and/or bilateral financial institutions from the obligation of registration. 71. As stated by the Human Rights Watch in its submission under the Universal Public Review process, FARA ‘obliged registered individuals or entities to submit to the authorities onerous annual financial declarations, with excessive required details, and two copies of any public statement within 48 hours of publication. Registered individuals and groups also had to mark their public statements with the ‘foreign agent’ label. Failure to register as a foreign agent or to provide the required information would lead to criminal fines and/or to a maximum five years prison sentence.’ 46 72. The main differences between TFI and FARA are as follows: a. TFI applies to legal entities who do not conduct commercial activities; broadcasters, legal entities who own or co- own printed media in Georgia, legal entities who own or co-own Internet domains or hosting for media distributing information in Georgian who meet the requisite level of income obtained from a foreign source; while FARA applies to natural and legal persons who meet the qualitative criterion of certain kind of relation (Article 1c FARA) to a ‘foreign principal’. b. FARA requires registration based on the kind of conduct, while TFI demands registration only when a certain level of foreign support (min. 20%) is reached; c. FARA requires registration in advance, even before engagement in particular conduct, while TFI requires registration when the specified level of support from abroad is reached; d. FARA provides for harsher sanctions for failing to comply with its provisions, including for a prison sentence up to 5 years; while TFI imposes only administrative fines; e. FARA applies to persons pursuing ‘political activity’, defined as ‘any activity carried out or to be carried out by a person with the belief or intention of exerting any influence on the government of Georgia, S tate institutions or any part of society, which will be directed towards the formation, adoption or change of the domestic or foreign policy of Georgia, as well as any activity that arises from the political or 46 Human Rights Council, ‘Summary of stakeholders’ submissions on Georgia’, 30 October 2025, A/HRC/WG.6/51/GEO/3, para. 15.

29 public interests, approaches or relations of the government of a foreign country or a foreign political party’. TFI does not limit its scope to particular types of activities. f. TFI requires submission each year of the detailed financial statement to the National Agency of Public Registry; FARA does not require submission of financial statements, but it requires ‘agents of foreign principals’ to maintain the financial documentation which must be available at any reasonable time to the authority responsible for the enforcement of the Law. g. FARA refers to the term ‘foreign principal’, while TFI refers to ‘foreign power’. Both terms are very similarly defined; however, FARA treats as foreign principals also those entities which have been established under the legislation of Georgia but whose main activities take place on the territory of a foreign State. 73. The Government has not, at the time of writing of this report, implemented the system of systemic verification of the status of NGOs or other subjects. However, there are examples of the targeted use of TFI or FARA against individual organiz ations in order to get access to data of particular legal entities if their workers or collaborators took part in the protests described below. 47 Some organiz ations, like the Media Development Foundation (conducting literacy/education programmes), were warned of criminal liability for failure to register as ‘agents’ under FARA and approached for explanations for not registering. The law grants the Anti-Corruption Bureau access to the internal documents, including sensitive personal data of beneficiaries, staff, and partners. 48 Taking into account the eventual disclosure obligations, a significant number of workers/collaborators decided to resign from cooperation with organizations that might be covered by TFI or FARA. 49 74. FARA was challenged in the Georgian Constitutional Court (Constitutional lawsuit no. 1865). 50 At the time of submission of this report, the case is still pending. 51 In the meantime, the media report that many Georgian NGOs refused to register as ‘an agent of a foreign principal’ under the new law, and, as a result, faced formal notices from the ACB in which they were threatened with criminal sanctions. 52 However, according to the information provided by the Georgian MFA on 20 February 2026 (Annex XXV): ‘to date, not a single individual or organization has been fined or otherwise sanctioned under FARA. Neither has 47 Written Testimony no. 43. 48 MDF, ‘Legal Response of the Media Development Foundation to the Anti-Corruption Bureau: Why Their Actions Are Unlawful’, 22 August 2025, https://mdfgeorgia.ge/en/legal -response-of-the-media-development-foundation-to - the-anti-corruption-bureau-why -their-actions-are -unlawful/ (accessed 22/02/2026). 49 Oral Testimony 4. 50 Civil Georgia, ‘GYLA Challenges FARA in Constitutional Court’, 2025, https://civil.ge/archives/683201 (accessed: 22/02/2026). 51 Information provided by Georgian MFA on 20 February 2026, Annex XXIV. 52 Caucasus Watch, ‘Georgian Watchdogs Face First Direct Crackdown Under New “Foreign Agents” Law’, 2025, https://caucasuswatch.de/en/news/georgian- watchdogs-face -first-direct-crackdown-under -new-foreign-agents - law.html (accessed: 22/02/2026).

30 the Bureau forwarded any materials to the relevant investigative bodies for the purposes of initiation of criminal proceedings.’ Amendments to the Law on Grants 75. Two amendments to the Law on Grants were adopted and entered into force on 16 April 2025 and 12 June 2025. 53 The amendments prohibit the granting of foreign funding without prior governmental approval (Articles 5 1 , 6 1 , 6 2 , 6 3 , 6 4 ). Accepting a foreign grant without prior authorization is prohibited and punishable by a fine of double of the amount of the grant in question. The Speaker of the Parliament explained to the Rapporteur that these amendments were the result of the limited impact of the TFI and FARA. 54 He also stressed that the aim of introduction of the Law on Grants was to, this time, also affect the donors, not only the grantees. 76. The current definition of a foreign grant is broad enough to include any transfer of knowledge or technical assistance in the form of sharing technology, specializ ed knowledge, skills, expertise and/or other types of assistance (Article 2(1 3 )). 77. The Law on Grants is not applied to ‘grants issued by an international sports association, federation or committee, to individual financial assistance issued for general education, higher education and scientific work outside Georgia, nor to grants issued within the framework of Research and Innovation Program Horizon Europe, EU Programme Erasmus+, nor grants issued by the German Academic Exchange Service DAAD, nor to grants issued within the framework of the Programme Creative Europe between Georgia and European Union.’ (Article 5 1 (3)). This exception was introduced in June 2025 in response to concerns expressed by the education sector. 78. As a result of the adoption of the Law on Grants numerous donors decided to halt direct financial support for Georgian NGOs. The scarcity of funding negatively affected the scope of activities and overall capacity of various NGOs. For instance, the Georgian Charter of Journalistic Ethics was not able to monitor local elections of 2025 due to the lack of funds it would usually receive for this purpose. 55 Having in mind that the Georgian government did not extend an invitation to the OSCE in due time to observe the 2025 elections, the mentioned example is worth emphasizing. 79. The Law on Grants (Article 6 1 (3)(d)) authoriz es the ACB to request documentation concerning ‘necessary information, including personal data of a special category, and information containing other personal data and secrets’. This means that the subjects 53 English version of the regulation available at https://matsne.gov.ge/en/document/download/31510/35/en/pdf (accessed 22/02/2026). 54 Meeting at the Parliament of Georgia, 17 February 2026. 55 Centrum Mieroszewskiego, ‘Nie ten sam kraj? Przegląd zmian legislacyjnych w Gruzji po 2024 roku oraz studium przypadków organizacji pozarządowych działających w warunkach ograniczenia wolności’, 2025, p. 14,

31 covered by the Law on Grants may potentially be obliged to reveal all information about their beneficiaries and cooperators. 80. Based on Article 6 3 , the ACB is authorized to ‘seize the property of an offender (including bank accounts) in proportion to the penalty for the commission of the said administrative offence. The seizure shall enter into force immediately and shall be submitted to a district court for confirmation together with the protocol of an administrative offence.’ A seizure based on ACB decision may take place only ‘if there are circumstances that may impede the execution of a penalty’. Then a district court ought to make a decision whether it confirms the decision of the ACB (the Law prescribes a short timeframe of 15 days +15 days in the case of appeal). Special rules apply to the pre-election period, when, for example, the court needs to issue a decision concerning confirmation of the protocol of offence within 5 days, but there is only 72 hours to appeal the c ourt’s decision. In addition, the decision on seizure must be issued within 48 hours from the moment of the submission of the case and the decision may be appealed also only within 48 hours. 81. In addition, the Director of the ACB may request the Court of Tbilisi to register a particular subject as a ‘foreign agent’ because of the alleged violations of the Law on Grants. 82. According to Article 6 4 (4), violations of the Law on Grants may be punished with imprisonment of up to six years. 83. The Law on Grants was challenged in the Constitutional Court. 56 84. The Prime Minister informed the Rapporteur that if the grant in question ‘does not have a political content’ the approval is granted. He also claimed that 97% of those who applied had their grants approved. 57 According to the information provided by the Georgian MFA on 20 February 2026 (Annex XIV): ‘Following the entry into force of the new regulations (from April 16, 2025, to February 12, 2026), a total of 133 grant applications were submitted to and registered with the Government of Georgia, with a combined budget of GEL 44.6 million. Of these, 111 applications were reviewed, and approval was granted for 99% of them, amounting to a total budget of approximately GEL 34.5 million.’ 85. On 28 January 2026 the amendments were tabled which require the government approval for any kind of transfer of funding, payment of salaries and consultancy fees, or in- kind support linked to ‘political activity’ (‘activities on issues related to Georgia, which are used or may be used in the belief or intention of exerting any influence on the Georgian government, state institutions, or any part of society, for activities carried out or to be carried out, which are aimed at forming, implementing, or changing the domestic or foreign policy of Georgia, as well as for activities that are used or may be used for activities that stem from the political or public interests, approaches, or relations of the government of a foreign 56 Georgian Young Lawyers Association, ‘GYLA urges the Constitutional Court to examine in a timely manner the constitutional lawsuits filed regarding the “Law on Grants” and to suspend the operation of the disputed norms’ , 2025, https://www.gyla.ge/en/post/GYLA-grantebisshesaxebkanoni -sakonstitucio-sarcheli (accessed: 22/02/2026). 57 Meeting at the Office of the Prime Minister, 18 February 2026.

32 country or a foreign political party’). 58 In consequence, almost any kind of cooperation with foreign institutions on matters of broadly understood politics will require the previous Government approval. The draft amendments also introduce the concept of a ‘legal entity of another state whose activities involve substantive engagement with issues related to Georgia’ which may receive grants only upon the government’s approval. As was explained by the government, ‘an organization registered abroad but carrying out activities mostly in Georgia would be required to apply to the Government of Georgia in order to receive funding.’ 59 The draft law was criticized by, among others, the CoE Commissioner for Human Rights. 60 Additionally, an aggravating circumstance was added to Article 194 of the Criminal Code of Georgia: money laundering carried out for the purpose of engaging in activities related to political matters concerning Georgia, punishable by imprisonment for a term of 9 to 12 years. 61 The draft law also establishes criminal liability for senior officials of political parties who violate the Organic Law of Georgia On Political Associations of Citizens, in particular by receiving foreign funding. Such a violation will result in a fine, community service ranging from 300 to 500 hours, or imprisonment for up to 6 years. 62 Amendments to the Law on Broadcasting 86. The amendment to the Law on Broadcasting entered into force on 2 April 2025. 63 The amendment bans any ‘foreign power’ funding (direct or indirect, in the form of a sum of money or another tangible good having a property value) to broadcasting media, with the exception of commercial advertising (Article 66 1 ). The same provision also provides that the purchasing of a broadcaster’s services (except for a commercial advertisement and placement of products (goods/services) in a programme) and/or direct or indirect funding and/or co- financing of programme preparation and/or its broadcasting on air by foreign powers is prohibited. 58 https://parliament.ge/media/news/parlamentshi-grantebis-shesakheb-kanonshi -tsvlilebebis-gankhilva-itsqeba; https://www.amnesty.org/en/latest/news/2026/02/georgia-ruling-party-proposes-laws-to-criminalize-foreign- funding-for-civic-activity/ (accessed 22/02/2026); see also Eurasianet, ‘Georgian Dream moves to jail critics over foreign grants’, 30 January 2026, https://eurasianet.org/georgian -dream-moves- to-jail-critics-over-foreign- grants (accessed 22/02/2026). 59 Civil Georgia, ‘GD Announces New Restrictions on Receiving Grants, Party Membership, ‘External Lobbying’, 28 January 2026, https://civil.ge/archives/719193 (accessed 22/02/2026); InterpressNews, ‘Package of legislative amendments related to grants and political activity has been initiated in Parliament and referred to committees for consideration - the changes cover seven laws’, 29 January 2026, https://www.interpressnews.ge/en/article/145375 - package-of-legislative-amendments-related -to-grants-and-political-activity-has-been-initiated-in-parliament-and- referred-to-committees-for-consideration-the -changes-cover -seven-laws (accessed 22/02/2026). 60 Commissioner for Human Rights, ‘ Georgian Parliament should reject amendments stifling civil society’, 2 February 2026, https://www.coe.int/en/web/commissioner/-/georgian-parliament-should-reject-amendments- stifling-civil- society (accessed 22/02/2026). 61 https://parliament.ge/media/news/parlamentshi-grantebis-shesakheb-kanonshi -tsvlilebebis-gankhilva-itsqeba (accessed 22/02/2026). 62 Information sent by Georgian MFA to the Rapporteur on 20 February 2026, Annex XIV. 63 The Rapporteur refers to the version of the Law available at https://matsne.gov.ge/en/document/view/32866?publication=81 (accessed: 22/02/2026).

33 87. The foreign power is defined in the Law on Broadcasting in the same way as in TFI. 88. In addition, the new version of Article 54 of the Law on Broadcasting prohibits broadcasters from covering in a news or social and political programme information reflecting political or another confrontation, or current issues of public policy based on personal attitude or opinion of the broadcaster. A broadcaster may not express any viewpoints supporting or opposing any political party, social or religious association, or another interest group. The same Article 54 states that ‘[i]nvitation of only one interested party in a programme for a comprehensive study of a specific viewpoint regarding a topical issue may not be used as a means to attack groups that do not participate in the programme.’ In addition, the broadcaster is responsible for selection of incoming calls in compliance with the principle of fairness, as ‘it shall be inadmissible to express only one point of view to prevent the manipulation of public opinion by such calls.’ In consequence, the mentioned provision obliges the broadcaster to present equally different political opinions. It is also prohibited to present opinions supporting a political party, public association, religious or interest group or those who oppose it. 89. During the meeting on 18 February 2026, members of the Communications Commissions admitted that the Commission was advocating in favour of the current wording of Article 54. At the same time, they claimed that it was only codified in 2025, but was earlier a part of ‘code of conduct’. They also claimed that in the limited cases brought to the Commission on the basis of this provision, even if violation was established, no sanction was imposed. Members of the Commission also claimed to be organizing information campaigns for the broadcasters to clarify the provision and its application. 64 90. Two Constitutional lawsuits (No. 1801 and No. 1841) have been filed and accepted for the substantial consideration; the substantial consideration has not yet been carried out. 65 Amendments to the Law on Political Associations of Citizens 91. In April 2025, the amendment to the Law on Political Associations of Citizens took effect. 66 It introduced new restrictions on possible forms of support received by the political parties (Article 26 1 ). The Venice Commission provides the example of seminars or lectures organized free of charge as a new kind of prohibited support. 67 92. According to the amendments proposed in January 2026, a person who is employed under an employment contract in an organization whose annual income exceeds 20% from a 64 Meeting at the Communication Commission, 18 February 2026. 65 Information provided by Georgian MFA, 20 February 2026, Annex XXIV. 66 The Rapporteur refers to the version available at https://matsne.gov.ge/en/document/view/28324?publication=44 (accessed 22/02/2026) 67 European Commission for Democracy Through Law (Venice Commission), ‘Opinion on the Law on the Registration of Foreign Agents, the Amendments to the Law on Grants and Other Laws Relating to “Foreign Influence”’, 15 October 2025, para. 20, https://www.venice.coe.int/webforms/documents/default.aspx?pdffile=CDL-AD(2025)034- e (accessed: 22/02/2026).

34 foreign source is prohibited from being a member of a political party for 8 years. 68 Additionally the head of a political party who receives foreign funding could face imprisonment up to 6 years. 69 C. Laws pertaining to so-called family values and rights of LGBT+ individuals 93. In September 2024, the p arliament adopted the Law on Family Values and the Protection of Minors. The draft of this law was tabled in June 2024, as part of a legislative package that also included a draft constitutional law. The Draft Constitutional Law on the Changes to the Constitution and the Draft Constitutional Law on Protection of Family Values and Minors was opined on, among others, by the Venice Commission. 70 The draft constitutional law was not, in the end, adopted. However, essentially the same subject matter is tackled, though in more detail, by the ordinary bill commented upon here. 94. The law essentially equates, for its purposes, same- sex relationships and transgender identity with incest. In so doing, it prohibits the ‘popularization’ of all, including in broadcasting, education and during public gatherings. The law also bans gender-affirming care, including through surgical intervention, indication in civil acts and identity documents of a sex different than the one assigned at birth, same-sex marriage and legal recognition of same-sex relationships other than marriage, and adoption by LGBT+ couples or individuals. 95. The Prime Minister informed the Rapporteur that the law was not intended to stigmatiz e anybody, and that the Georgian government and society were tolerant. He justified the adoption of the law by demographics which, according to him, was negatively affected by ‘certain ideologies’. 71 The Speaker of the Parliament defended the law by reference to the recent Court of Justice of the European Union (CJEU) judgement in the case of Jakub Cupriak-Trojan and Mateusz Trojan v. Wojewoda Mazowiecki in which the Court held that there was an obligation under the EU law to recogniz e same-sex marriage concluded in a different EU M ember State. 72 According to the Speaker, Georgia was not comfortable with that judgement since marriage, under the Georgian Constitution, is understood to be a 68 https://parliament.ge/media/news/parlamentshi-grantebis-shesakheb-kanonshi -tsvlilebebis-gankhilva-itsqeba (accessed 22/02/2026). 69 CSO Meter, ‘Georgia: GD announces a batch of new changes to repressive laws to further limit access to funding for CSOs’, https://csometer.info/updates/georgia-gd-announces-batch- new-changes-repressive -laws-further-limit - access-funding-csos,(accessed 22/02/2026). 70 Venice Commission, ‘Opinion on the Draft Constitutional Law on Protecting Family Values and Minors’, 25 June 2024, https://www.venice.coe.int/webforms/documents/default.aspx?pdffile=CDL-AD(2024)021-e (accessed: 22/02/2026). 71 Meeting at the Office of the Prime Minister, 18 February 2026; OC Media, ‘ Kobakhidze blames ‘liberal ideology’ for declining birth rates’, 2026,, https://oc -media.org/kobakhidze-blames-liberal-ideology -for-declining-birth-rates/ (accessed: 22/02/2026). 72 CJEU, Judgement of 25 November 2025 (Grand Chamber), Jakub Cupriak -Trojan and Mateusz Trojan v. Wojewoda Mazowiecki, C-713/23, ECLI:EU:C:2025:917.

35 union between a man and a woman. 73 Both the Prime Minister and the Speaker dismissed arguments relating to the ECtHR’s jurisprudence since the relevant judgements concerning recognition of same-sex relationships (e.g., Fedotova and Others v. Russia ) 74 were not handed down in the cases of Georgia and thus did not establish a breach on Georgia’s part. The Speaker also believed that the law in question was fully in line with the Georgian Constitution. 75 96. As can be inferred from authoritative UN documents and ECtHR case-law, the law in question constitutes yet another development in the already oppressive atmosphere surrounding the LGBT+ community in Georgia. The Human Rights Committee, for example, expressed its concern about ‘the reported prevalence of discrimination, harassment, intimidation and attacks against lesbian, gay, bisexual and transgender persons, advocates for their rights and journalists’ and about ‘reports of homophobic and transphobic rhetoric being conducted with impunity by politicians, other public officials and religious figures.’ 76 ECtHR, on its part, has ruled in the past on the failure of the Georgian authorities to prevent homophobic and transphobic violence committed by private persons, 77 as well as on homophobic and transphobic intent behind abusive treatment by the Georgian police. 78 Past violent attacks on Tbilisi Pride events and cancellation of the 2024 Pride in-person events on account of ‘concerns over potential violence and hate rhetoric, compounded by introduction of the anti- LGBT legislation’ 79 seem to confirm the extremely limited space for LGBT+ individuals in Georgia and dangers associated with expressing sexual orientation or gender identity that does not conform to prevailing sexual and gender norms. When confronted with the matter of violence against LGBT+ individuals, the Prime Minister said that he was not aware of such situations and he assured the Rapporteur that if an individual targeted by such an action were to report it, the authorities would act accordingly. 80 D. Amendments to other laws 97. The crime of high treason (Article 307 1 of the Criminal Code) was reintroduced in April 2025 and is defined as: ‘commission by a citizen of Georgia or a stateless person with a status 73 Meeting at the Parliament of Georgia, 17 February 2026. 74 ECtHR, Judgement of 17 January 2023 (Grand Chamber), Fedotova and Others v. Russia , 40792/10 30538/14 43439/14. 75 Meeting at the Office of the Prime Minister, 18 February 2026; meeting at the Parliament of Georgia, 17 February 2026. 76 Human Rights Committee, ‘ Concluding observations on the fifth periodic report of Georgia’, 13 September 2022, CCPR/C/GEO/CO/5, para. 17. 77 ECtHR, Judgement of 12 May 2015, Identoba and Others v. Georgia , 73235/12. 78 ECtHR, Judgement of 8 October 2020, Aghdgomelashvili and Japaridze v. Georgia, 7224/11. 79 Human Rights Watch, ‘Georgia: Events of 2024’ , 2025, https://www.hrw.org/world -report/2025/country- chapters/georgia (accessed: 22/02/2026). 80 Meeting at the Office of the Prime Minister, 18 February 2026.

36 in Georgia of any of the crimes provided for by Article 308, 309, 310, 311, 312, 313, 314, 315, 318 or 319 of this Code (...)’. Criminal liability for high treason shall be defined under an appropriate article with reference to this Article. Allegedly, the new version of the crime may encompass cooperation with foreign institutions (in contravention of TFI or FARA), in particular in relation to Article 318 (Sabotage) and 319 (Assistance to a Foreign Country) of the Criminal Code. Nevertheless, at the moment of writing of this report, it seems that charges related to the crime of high treason are brought less frequently than those on anti- money- laundering laws, sabotage or assistance to a foreign country, foreign organiz ation or an organization controlled by a foreign State in hostile activities. 98. The references to ‘gender’ or ‘gender identity’ were eliminated from various Georgian laws, including the Criminal Code, based on various amendments adopted on 19 February 2025. 81 In the previous version of the Criminal Code, commission of hate crimes on the basis of gender or gender identity was considered as an aggravating factor (Article 53 1 (1)). 99. According to the amendments tabled in January 2026, a new administrative offence will be introduced to the ‘Code of Administrative Offences’ for the conduct of public political activity by an entrepreneurial entity that is not related to its main entrepreneurial/business activity. 82 100. In June 2025 the Law on Freedom of Speech and Expression was amended and changes to the regulation of defamation were introduced. Among those changes is the shifting of the burden of proof on the defendant who must prove that the allegedly defamatory statement is not false to absolve themselves from liability. 83 101. On 13 December 2024, amendments to the Law on Assemblies and Manifestations were adopted. According to those amendments, a ban on the use of masks, lasers, and pyrotechnics by protesters was introduced. 84 Subsequent amendments to the Law on Assemblies and Manifestations were adopted in February 2025 85 and, among others, they introduced the obligation to obtain the consent of the owner of the building in case of the assembly in the closed space and the ban of blocking ‘bridges, tunnels, overpasses, and transport hubs designated by the municipality’. Simultaneously, the amendments to the Code of Administrative Offenses were introduced to raise sanctions for violations of protest related regulations. 86 81 CSO Meter, ‘Georgia: GD's proposed changes pose a major threat to civil society and media’, https://csometer.info/updates/georgia-gds-proposed-changes-pose-major-threat-civil-society-and-media (accessed: 22/02/2026). 82 CSO Meter, ‘Georgia: GD announces a batch of new changes to repressive laws to further limit access to funding for CSOs’, https://csometer.info/updates/georgia-gd-announces-batch- new-changes-repressive -laws-further-limit - access-funding-csos,(accessed 22/02/2026). 83 https://matsne.gov.ge/ka/document/view/6544501?publication=0 (accessed 22/02/2026). 84 The text available at https://matsne.gov.ge/ka/document/view/6330362?publication=0 (accessed 22/02/2026). 85 https://matsne.gov.ge/ka/document/view/6407621?publication=0 (accessed 22/02/2026). 86 https://info.parliament.ge/#law-drafting/30044 (22/02/2026); see also Panel of Experts on Freedom of Assembly and Association, ‘Urgent Opinion on the Amendments to the Law on Assemblies and Demonstrations, The Code of Administrative Offences and the Criminal Code of Georgia (as adopted on 6 February 2025)’, Warsaw, 6 March 2025,

37 102. In October 2025, the p arliament adopted further restrictions on the freedom of assembly, according to which more severe administrative and criminal penalties were introduced, as well as mandatory, longer detention for some protest-related violations (such as blocking of roadways), and criminal imprisonment where a person involved has a record of committing these offences. 87 These amendments were challenged by the Ombudsman in the Constitutional Court in January 2026. 88 103. In December 2025, the amendment was introduced according to which obstructing the movement of people is punished with detention (this applies also to sidewalks) of up to 20 days. Additionally, any planned assemblies need to be notified to the police in advance. Spontaneous assemblies are thus not permitted. Failure of appropriate notice, or not complying with the instruction to clear roads or sidewalks is punishable by detention of up to 20 days, and those who repeat these offences, may be punished by up to one year in prison. 89 E. Reforms of the judicial system and related reforms 104. Concerns related to the independence of the Georgian judiciary predate the period covered by this mandate. Those concerns are reflected in, among others, successive opinions of the Venice Commission. 90 Opinion- Nr.: FOPA-GEO/536/2025 [TN], https://legislationline.org/sites/default/files/2025-03/2025-03 - 06%20FINAL%20ODIHR%20Urgent%20Opinion%20on%20Amendments%20on%20FoPA_Georgia_ENGLIS H.pdf (accessed 22/02/2026). 87 https://info.parliament.ge/file/1/BillReviewContent/400558 (accessed 22/02/2026); https://info.parliament.ge/file/1/BillReviewContent/400556 (accessed 22/02/2026). See also Civil Georgia, ‘Georgian Dream Adopts Harsher Penalties For Protest Offenses’ 16 October 2025, https://civil.ge/archives/706463 (accessed 22/02/2026). 88 ‘Public Defender Challenges Protest-Related Restrictions, Penalties in Constitutional Court’, 20 January 2026, https://civil.ge/archives/717989 (accessed 22/02/2026); see also https://ombudsman.ge/eng/akhali- ambebi/sakhalkho-damtsveli-shekrebebisa -da-manifestatsiebis-chatarebis-tsestan -dakavshirebul-akrdzalvebsa-da- pasukhismgeblobis- normebs-sakonstitutsio -sasamartloshi-asachivrebs (accessed 22/02/2026); and Panel of Experts on Freedom of Assembly and Association. Urgent Opinion on the Amendments to the Code of Administrative Offences and the Criminal Code of Georgia (as adopted on 16 October 2025), Warsaw, 12 November 2025, Opinion- Nr.: FOPA-GEO/564/2025, https://www.osce.org/sites/default/files/f/documents/4/1/601503.pdf (accessed 22/02/2026) 89 Civil Georgia, ‘UPDATE: Protester Says Judge Dismissed ‘Sidewalk’ Case After Finding ‘Elements of Criminal Offense’, 9 January 2026, https://civil.ge/archives/716868 (accessed 22/02/2026). 90 Venice Commission, ‘Georgia: Urgent Opinion on the Selection and Appointment of Supreme Court Judges,’ 24 June 2019, https://www.venice.coe.int/webforms/documents/default.aspx?pdffile=CDL-AD(2019)009-e (accessed: 22/02/2026); Venice Commission, ‘Georgia: Opinion on the Draft Organic Law Amending the Organic Law on Common Courts’, 8 October 2020, https://www.venice.coe.int/webforms/documents/default.aspx?pdffile=CDL - AD(2020)021-e (accessed: 22/02/2026); Venice Commission, ‘Georgia: Urgent Opinion on the Amendments to the Organic Law on Common Courts’, 2 July 2021, https://www.venice.coe.int/webforms/documents/default.aspx?pdffile=CDL-AD(2021)020- e (accessed: 22/02/2026); Venice Commission, ‘Georgia: Opinion on the December 2021 Amendments to the Organic Law on Common Courts’, 20 June 2022, https://www.venice.coe.int/webforms/documents/default.aspx?pdffile=CDL - AD(2022)010-e (accessed: 22/02/2026); Venice Commission, ‘Georgia: Follow-up Opinion to Four Previous Opinions Concerning the Organic Law on Common Courts’, 14 March 2023, https://www.venice.coe.int/webforms/documents/default.aspx?pdffile=CDL-AD(2023)006- e (accessed: 22/02/2026).

38 105. From the analysis of successive reforms and their critiques, it can be inferred that the crux of the problems related to judicial independence in Georgia lies in the systemic control exercised over it by the High Council of Justice (HCoJ). The HCoJ has exercised sweeping powers over individual judges, relating, among others, to their appointment (including Supreme Court Justices), promotion, secondment and disciplinary proceedings. The Venice Commission reported the persistent claims of corporatism within the HCoJ, that is, conduct motivated primarily by the self-interest of the group of judges exercising decisive control over the system rather than safeguarding the judiciary’s impartiality and independence. Those concerns of the Venice Commission are encapsulated in the following statement: ‘Venice Commission would like to emphasise that a council for the judiciary such as the HCoJ should ultimately exercise its powers to protect judicial independence and the efficiency and quality of justice in a way that reinforces public confidence in the justice system. Public confidence in the justice system would suffer if a council for the judiciary is perceived to act out of self-interest, self-protection and cronyism.’ 91 106. During the meeting at the High Council of Justice on 17 February 2026, members of the HCoJ dismissed the claims relating to cronyism as misinformed and insulting. They also suggested that the Venice Commission was provided with false information by politically motivated sources. They emphasized that the HCoJ is never arbitrary and always proceeds in accordance with the requirements of Article 6 ECHR. For instance, they claimed that no judge was ever seconded against their will. In addition, according to the written information provided by Georgian MFA on 20 February 2026 (Annex XXI), ‘[f]rom 1 March 2024 to 18 February 2026, no disciplinary sanctions have been imposed on any judge.’ and ‘[s]ince the entry into force of the provision on transferring a judge without consent, introduced under Article 371 of the Organic Law of Georgia on Common Courts, no judge has been transferred to another court without his or her consent to date (18 February 2026).’ 107. Moreover, a public opinion survey commissioned by the HCoJ was cited by its members to emphasize that trust in the judiciary was high among the Georgian population. 92 The survey (provided by the MFA to the Rapporteur on 20 February 2026 as Annex V) was conducted July/August 2024 by IPSOS France and indicates that 37% of the participants had complete trust in the judiciary system, while 27% did not have such trust at all. Moreover 61% rated the independence of Georgian courts as either fairly good (51%) or very good (10%). The Rapporteur notes that the survey was conducted before the mass protests and the related repression policy described below. 91 Venice Commission, ‘Georgia: Opinion on the December 2021 Amendments to the Organic Law on Common Courts’, para. 61. See also Georgian Court Watch, ‘Factors Encouraging Nepotism and Cronyism in the Judiciary of Georgia (2022). 92 Meeting at the High Council of Justice, 17 February 2026.

39 108. According to the information obtained under this mandate from civil society groups, HCoJ is perceived as a pillar allowing the authorities to control the system of judiciary. According to the interviewees, it is well-positioned to exercise this control by, among others, arbitrary initiation of disciplinary proceedings, which, in turn, exerts a broader chilling effect. 93 During the meeting with the opposition leaders, a statement was made according to which there is no substantial difference whether a given decision is made by the legislative, executive or the judiciary, as neither is really independent and the judiciary is simply the government’s tool. 94 109. Amendments to the Law on Common Courts adopted in 2025 introduced changes which seem to further obfuscate transparency of the HCoJ. Among others, they dispense with the obligation to publish the evaluation of judicial candidates undergoing nomination procedures. Furthermore, the voting on judicial candidates now takes place behind closed doors, instead of at public hearings. Georgian Association of Young Lawyers reports that, in recent years, the HCoJ became a ‘fully closed institution’. According to the organization, it is practically impossible to access its premises or to obtain public information from it. 95 110. During the meeting at the HCoJ, members emphasized that those amendments were adopted by expedited procedures and the HCoJ did not have a meaningful opportunity to participate in their drafting. At the same time, members did not find these amendments unconstitutional. They also insisted that the HCoJ always provides access to public information, whenever the information in question is indeed public and subject to disclosure. 96 111. Similar transparency issues seem to pertain to the common courts. In 2025, a near complete ban on photo and video documentation of court proceedings was introduced. 97 As the Rapporteur learnt from interviews, journalists and other observers have encountered problems accessing the room of the Court or receiving the Court’s decisions. 98 Members of the HCoJ defended these amendments as guaranteeing order in the courtroom. They claimed that media presence had been used in the past to disrupt the proceedings. In addition, they stressed that it is a standard procedure to record the court proceedings and so the presence of the media is not needed. 99 93 Oral Testimony no. 4. 94 Meeting with political opposition leaders, 18 February 2026. 95 Georgian Association of Young Lawyers, ‘Justice System Briefing Note on Challenges of the Justice System in Georgia: Key Developments Since Spring 2024 Submitted to the OSCE Human Dimension Mechanism (February, 2026)’, 2026, https://admin.gyla.ge/uploads_script/publications/pdf/6.BN%20to%20OSCE%20MM%20- %20Challenges%20of%20the%20Justice%20System.pdf (accessed: 22/02/2026), p. 5. 96 Meeting at the High Council of Justice, 17 February 2026. 97 Georgian Association of Young Lawyers, ‘Justice System Briefing Note on Challenges of the Justice System in Georgia: Key Developments Since Spring 2024 Submitted to the OSCE Human Dimension Mechanism (February, 2026)’, p. 6. 98 Oral Testimony no. 4; Oral Testimony no.16. 99 Meeting at the High Council of Justice, 17 February 2026.

40 112. In September 2025, the Independent Inspector’s Service and the position of the Independent Inspector were abolished. The Independent Inspector was responsible for the preliminary conduct of disciplinary proceedings against judges. The HCoJ thus overtook functions of the Independent Inspector. 100 Members of the HCoJ assessed this change as rather symbolic, since the Independent Inspector only conducted some preliminary work in disciplinary proceedings with the cases being taken over by the HCoJ at later stages anyway. 101 113. In June 2025, amendments to the Law on the Prosecutor’s Office were also adopted. According to the new version of the law, in the process of the selection of candidates for the position of Prosecutor General, legal experts and CSO representatives are not consulted. 102 In June 2025, a new Prosecutor General was appointed by simple majority, after the predecessor stepped down. 103 114. The Special Investigation Service tasked with the investigation of abuses committed by law enforcement officials was dissolved as of 1 July 2025 and the authority to investigate these matters was transferred to the Prosecution Service of Georgia. 104 The Deputy Prosecutor General assessed this change positively as the prosecution possesses much greater resources and experience and is thus better suited to conduct effective investigations. 105 However, the European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment stressed that: ‘the Committee is very concerned about the steps to abolish the Special Investigation Service (SIS) and transfer its functions back to the Prosecutor’s Office. The CPT recalls that the setting up of an independent mechanism to investigate allegations of ill-treatment by law enforcement officials has been a long-standing recommendation by the Committee and other international actors, the reason being the perceived lack of efficiency of investigations into such allegations carried out by the Prosecutor’s Office. Abolishing an independent investigation body, rather than strengthening it, 100 InterpressNews, ‘The so-called Independent Inspector’s Service and the position of Independent Inspector within the judicial system are being abolished’, 25 June 2025, https://www.interpressnews.ge/en/article/140703 -the-so- called-independent-inspectors- service-and -the-position-of -independent-inspector-within-the -judicial-system -are- being-abolished/, (accessed: 22/02/2026). 101 Meeting at the High Council of Justice, 17 February 2026. 102 Georgian Public Broadcasters, ‘New Procedure: Prosecutorial Council members to solely nominate Prosecutor General’, 6 June 2026, https://1tv.ge/lang/en/news/new -procedure-prosecutorial-council-members-to-solely- nominate-prosecutor-general/ , (accessed: 22/02/2026); Rustavi2, ‘Law on the Prosecutor`s Office is being amended - amendments have already been initiated in Parliament’, 6 June 2025, https://rustavi2.ge/en/news/316281, accessed: 22/02/2026). 103 OC Media, ‘Giorgi Gvarakidze appointed new Georgian Prosecutor General’, 25 June 2025, https://oc - media.org/giorgi-gvarakidze-appointed-new-georgian-prosecutor-general/ (accessed 22/02/2026). 104 Social Justice Center, ‘The dissolution of the Special Investigation Service constitutes the formal institutionalization of impunity for law enforcement officers’, https://socialjustice.org.ge/en/products/spetsialuri-sagamodziebo- samsakhuris-gaukmeba-samartaldamtsavebis-dausjelobis-saboloo-institutsiuri-gaformebaa-sotsialuri-samartlianobis - tsentris-shefaseba (accessed 22/02/2026). 105 Meeting at the Prosecution Service, 18 February 2026.

41 appears to be going in the exactly opposite direction to that long advocated by the CPT.’ 106 115. From March 2026 the Anti-Corruption Bureau will cease to exist and its mandate will be transferred to the State Audit Office (Monitoring of asset declarations, monitoring of political finances, Enforcement of the Law of Georgia – Foreign Agents Registration Act, Enforcement of the Law of Georgia on Grants, p romotion of ethics and integrity in public service, p rotection of w histleblowers, awareness raising on the fight against corruption) and the Government of Georgia (drafting and a doption of g eneral policy documents on the fight against corruption; drafting, adoption and implementation of the national Anti-Corruption Strategy and Action Plan). 107 F. Reform of the System of Higher and General Education 116. In October 2025, the Georgian government announced the programme of the higher education reform which includes changes to university funding and the geographical redistribution of faculties. According to the government there is an ‘excessive geographical concentration’ of the higher education institutions, in particular in Tbilisi, 108 resources are used in an irrational way, and the quality of teaching is uneven across universities. The Prime Minister Irakli Kobakhidze also indicated on a ‘disorganiz ed personnel policy’, a ‘flawed funding system’, ‘weak link between higher education priorities and labour market demands’, as well as the lack of modern-standard academic programmes, and infrastructural issues, as justifying the reform. 109 This announcement sparked criticism as some argued that redistribution of faculties really aims to disperse large numbers of students who have actively participated in the protests. 110 The proposed amendments were adopted by the p arliament in February 2026. 111 117. In January 2026, the Education Minister Givi Mikanadze announced the merger of two of Georgia’s higher education institutions — Ivane Javakhishvili Tbilisi State University (TSU) and the Georgian Technical University (GTU). 112 Students and academics protested 106 CPT, ‘Report’, 18 February 2026, CPT/Inf (2026) 06, https://www.coe.int/en/web/cpt/ -/council-of-europe-anti- torture-committee-cpt-publishes-report -on-its-2024/2025-visit -to-georgia (accessed 22/02/2026), p. 5. 107 Information provided by Georgian MFA to the Rapporteur, 20 February 2026 (Annex XXV). 108 https://mes.gov.ge/uploads/files/umaglesi-ganatlebis-sistemis -reformis-erovnuli- koncefcia.pdf?csrt=2940089639010628490&ref=oc-media.org (accessed: 22/02/2026); https://mes.gov.ge/uploads/files/concept-universities.pdf?csrt=15926841656769098371 (accessed: 22/02/2026). 109 OC Media, ‘Georgian government announces controversial higher education reforms’, 17 October 2025, https://oc-media.org/georgian-government-announces-controversial -higher-education-reforms/ (accessed 22/02/2026). 110 Oral Testimony no. 1; Oral Testimony no. 8. 111 Civil Georgia, ‘Disputed Parliament Adopts Controversial Changes to Education Laws’, 04.02.2026, https://civil.ge/archives/720001 (accessed 22/02/2026). 112 https://www.interpressnews.ge/ka/article/860580-gia-volski-ori-avtoritetuli-istoriis-mkone-saganmanatleblo- strukturis-shercqma-racionalurs -gaxdis-umagles-sascavlo-process-pakultetebs-da -zustad-daemtxveva-im- monacemebs-romelic-shromit-bazarze-akvs-kveqanas?ref=oc-media.org (accessed 22/02/2026).

42 against the merger, emphasizing that the decision of authorities violated the universities’ autonomy. 113 In February 2026 the Georgian government scrapped the plan for the merger, but not the plan of centrally controlled assignment of faculties to specific locations. 114 118. The changes in the system of funding of higher education institutions also means that studies at private universities will not be subsidized. 115 Taking into account additional effects of the Law on Grants which bans some forms of foreign financial support (used to organize e.g. moot court competitions or summer courses), the mentioned change in the system of financing of the higher education institutions might destabilize the financial situation of the private sector of higher education. As it was stressed by the interviewed persons, having in mind the current restrictions, donors are generally unwilling to apply for the consent to grants. 116 119. Those issues were raised by the Rapporteur during the meeting with the Minister of Education Mr. Givi Mikanadze on 18 February 2026. The Minister explained that the current reform is undertaken because of the low quality of university education in Georgia and lack of linkage between the offered programmes and the demands of the market. The Minister also stressed the need to better manage scarce human resources, to focus on the education of Georgian citizens in State-owned universities and to change the proportions of students studying in Tbilisi and in the regions (currently around 85% of them study in Tbilisi, while the aim is to have 60% students in Tbilisi and 40% elsewhere). According to the Minister, the general concept of the reform was presented to the public and was consulted with the Rectors’ Council and with the Rectors’ Conference. Based on the consultations (taking also into account requirements of the Bologna process), some amendments were introduced, e.g. concerning the length of studies required to enroll in a PhD degree. As a result of the reform, according to the Minister, the State will fully cover the cost of studies for 21,000 Georgian students and the cost of vocational education for another 10,000 persons (for comparison, according to the Minister, at the moment the government covers 100% of costs for 8,000 students and 50- 70% for 6,000 students). 117 The Minister also emphasized that the policy ‘one city-one faculty’ (applied to 19 S tate universities) would mean the investment in new infrastructure built in the main cities and would result in an increase of salaries of professors. The Minister stated also that those students who currently study at private universities will continue to benefit from the current system of financing studies, as changes do not affect students who have already commenced their degrees. In his opinion, private universities will be able to take over foreign students (as 113 OC Media, ‘Georgian Dream announces merger of two prominent universities, sparking concern’, 30 January 2026, https://oc-media.org/georgian-dream-announces-merger -of-two-of-georgias-top-universities-sparking-concern/ (accessed 22/02/2026). 114 Civil Georgia, ‘GD Scraps Plan to Merge Georgia’s Technical University with Tbilisi State University’, 9 February 2026, https://civil.ge/archives/720624 (accessed 22/02/2026). 115 Oral Testimony no. 8. 116 Oral Testimony no. 8. 117 Meeting at the Ministry of Education, Science and Youth, 18 February 2026.

43 the State-owned universities will limit the number of foreign students to 5%); thus, because foreign students have to cover high fees, private universities should not be financially disadvantaged due to the reform. The Prime Minister declared that no professor will lose their job as a result of the reform. 118 120. Apart from the higher education reform, the government decided to shorten the period of mandatory general education from 12 to 11 years (12th year will be optional). 119 This move is considered by some as a tool to prevent students from pursuing their studies abroad (as their education would not allow them to start bachelor degrees abroad in those cases when 12 years of general education is required) and impose further differentiations between children depending on their welfare, as those with financial resources would be able to access longer education. 120 The Minister of Education in the meeting with the Rapporteur on 18 February 2026 assured that the Ministry will always offer the option to enroll in the 12th year of general education, even in instances where only one person in a given school is willing to enroll. He also emphasized that the number of children who pursue higher education abroad is not significant. G. Brutality of security forces and repression of dissent Dispersal of protests and the alleged cases of torture and ill treatment of protesters 121. Mass protests were held in October 2024 in response to the announcement of the election results. 121 In November and December 2024 protests were organized in response to Prime Minister Irakli Kobakhidze's announcement of halting the EU accession process. 122 With the announcement of the draft laws described above in the report, new waves of protests were organized in the following months of 2025, as well as in 2026. On 4 October 2025, some protesters attempted to storm the Presidential Palace. 123 During the protests, some individuals threw rocks, fireworks and other objects towards law enforcement forces, and tried to impair their vision with lasers. That said, the overwhelming majority of protesters were reportedly peaceful. 118 Meeting with the Prime Minister, 18 February 2026. 119 Civil Georgia, ‘Disputed Parliament Adopts Controversial Changes to Education Laws’, 4 February 2026, https://civil.ge/archives/720001 (accessed 22/02/2026). 120 Oral Testimony no. 1; Oral Testimony no. 8. 121 AP Archive https://www.youtube.com/watch?v=cGn2Brj6fz8 (accessed 22/02/2026). 122 BBC, ‘They can't crush our protests, vow Georgians after year of resistance’, 27 November 2025, https://www.bbc.com/news/articles/c208w378gg7o (accessed 10/02.2026). 123 BBC, https://www.bbc.com/news/videos/cgq45vxywdko (accessed 22/02/2026).

44 122. Particularly the protests following the announced halt to the EU accession protests received heightened media and CSO scrutiny. 124 The Rapporteur received numerous testimonies, including from people directly affected, of particularly harsh measures taken by the Georgian security forces during those demonstrations. 125 123. The measures used against demonstrators include the use of pepper spray, tear gas and other chemical irritants (according to the journalistic investigation by the BBC, the substantiation known as ‘ camite’ was used) 126 , water cannons, rubber bullets (sometimes aimed at protesters’ faces at close range), beatings and chasing protesters down. 127 The use of these measures (however, with no conclusion as to which exact chemical substance was used) is also confirmed by publicly available sources. 128 124. According to some of the testimonies received under this mandate, the use of chemicals resulted in poisoning, skin burns, coughing, gagging and other long- term symptoms. 129 In response to the allegations of illegal use of chemical substances to disperse the protesters, former Interior Minister Vakhtang Gomelauri, who was overseeing the dispersal of protests admitted that ‘[t]hese substances they are talking about were indeed purchased by the Ministry of Internal Affairs and used, but only until 2012. If I’m not 124 See e.g. Democracy Research Center, ‘The Results of Monitoring of Protest Rallies’ (2025); GYLA, DRI, GDI, HRC, IDFI, ISFED, PHR, RG, SJC, GCRT, WISG ‘Human Rights Crisis in Georgia Following the 2024 Parliamentary Elections. 28 November 2024-28 February 2025’ (2025). 125 Written Testimony no. 9; Written Testimony no. 10; Written Testimony no. 12; Written Testimony no. 13; Written Testimony no. 15; Oral Testimony no. 19; Written Testimony no. 27; Written Testimony no. 32; Written Testimony no. 36; Written Testimony no. 53; Written Testimony no. 59; Written Testimony no. 60; Written Testimony no. 62; Written Testimony no. 63Written Testimony no. 64; Written Testimony no. 66; Written Testimony no. 77. 126 BBC,‘WW1 toxic compound sprayed on Georgian protesters’ , BBC evidence suggests, BBC 2025, https://www.bbc.com/news/articles/czrk7g50e1po (accessed: 22/02/2026). 127 See compilation of videos and stories at: https://gaanate.org/?p=1349# შემთხვევით_ მოხვდათ_ალბათ; https://gaanate.org/?p=1349#და_ტიტუშკები; https://gaanate.org/?p=1349#გამოიძიებენ_და_დასჯიან (all accessed 22/02/2026); https://samkhili.com/ (accessed 22/02/2026); and numerous testimonies, e.g. Written Testimony no. 3; Written Testimony no. 33; Written Testimony no. 76; Written Testimony no. 145; Written Testimony no. 152; Written Testimony no. 167; Written Testimony no. 173; Written Testimony no. 174; Written Testimony no. 176; Written Testimony no. 179; Written Testimony no. 182; Written Testimony no. 183; Written Testimony no. 200. 128 See, among others: UN News, ‘Rights chief calls on Georgian authorities to protect basic freedoms’, 2024, https://news.un.org/en/story/2024/12/1157681 (accessed: 22/02/2026); Amnesty International, ‘Georgia: Police actions in Tbilisi amount to yet another punitive assault on freedom of peaceful assembly’, 2024, https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/11/georgia-police-actions-in -tbilisi-amount -to-yet-another- punitive-assault-on-freedom-of-peaceful-assembly/ (accessed: 22/02/2026); BBC, ‘Police use water cannon as Georgia EU protests erupt for second night’, 2024, https://www.bbc.com/news/articles/c62jp68p315o, (accessed: 22/02/2026); 129 Oral Testimony no. 9; Oral Testimony no. 11; Written Testimony no. 9; Written Testimony no. 10; Written Testimony no. 24; Written Testimony no. 33; Written Testimony no. 41; Written Testimony no. 45; Written Testimony no. 57; Written Testimony no. 59; Written Testimony no. 66; Written Testimony no. 67; Written Testimony no. 68; Written Testimony no. 77; Written Testimony no. 84; Written Testimony no. 89; Written Testimony no. 93; Written Testimony no. 94; Written Testimony no. 101; Written Testimony no. 115; Written Testimony no. 116; Written Testimony no. 119; Written Testimony no. 120; Written Testimony no. 127; Written Testimony no. 129; Written Testimony no. 132; Written Testimony no. 133; Written Testimony no. 136; Written Testimony no. 144; Written Testimony no. 146; Written Testimony no. 149; Written Testimony no. 153; Written Testimony no. 156; Written Testimony no. 157; Written Testimony no. 158; Written Testimony no. 164; Written Testimony no. 165; Written Testimony no. 169; Written Testimony no. 175; Written Testimony no. 183; Written Testimony no. 195; Written Testimony no. 197; Written Testimony no. 201.

45 mistaken, the last purchase was made in 2009 or 2010. Since then, the Ministry of Internal Affairs has neither purchased nor used them.’ 130 The Prime Minister Irakli Kobakhidze admitted that chemical additives were used in water cannons and acknowledged the purchase of agents classified as UN 3439, though he adamantly denied that camite was among them. 131 125. The Rapporteur learnt from interviewed persons that after the use of the chemicals, parts of the city center gave off a foul smell to such an extent that many of those who inhabited the area refrained from opening the windows. 132 Interviewed persons stressed that the use of chemicals took place over several days from 28 November 2024. 133 During the meeting with the Public Defender on 17 February 2026, the Rapporteur learnt that the Ombudsman did not receive any complaints concerning chemicals in November or December 2024. There were no complaints about poisoning submitted to the Ombudsman. Nevertheless, the Rapporteur received numerous written and oral statements from people affected by the use of some chemicals. 134 The Minister of Internal Affairs, Mr. Gela Geladze, did not deny that chemical substances were mixed with water in water cannons , but he assured that the substances were not ‘life-threatening’ and they are widely used also by other States. 135 According to the Minister of Internal Affairs, the use of various methods of dispersal (including gas, water cannons etc.) was necessary for the sake of public safety and security. In the written information provided by the Georgian MFA on 20 February 2026, it was stated: ‘The State Security Service (SSG) conducted a thorough investigation under the Criminal Code. More than 160 investigative actions were carried out, 93 witnesses were interviewed, including current and former employees of the MIA, doctors, experts, respondents to the BBC's story, and representatives of NGOs. The investigation seized 25 samples from the MIA’s Special Tasks Department. The chemical examination was conducted at the Levan Samkharauli National Forensic Bureau. The investigation concluded that: MIA has never purchased the substance "bromobenzyl cyanide", known as "Camite"; During the interrogation, absolutely all respondents of the BBC documentary denied that their information or conclusions 130 Georgia Today, ‘Gomelauri on BBC investigation: Substances mentioned were purchased and used by the Interior Ministry, but only until 2012’, 2 December 2025, https://georgiatoday.ge/gomelauri -on-bbc-investigation-substances- mentioned-were-purchased-and-used-by-the-interior-ministry-but-only-until-2012/ (accessed: 22/02/2026). 131 Georgian Public Broadcaster, ‘Several NGOs urge OPCW Director-General to dispatch mission to Georgia’, 22 December 2025, https://1tv.ge/lang/en/news/several-ngos-urge -opcw-director-general-to-dispatch-mission -to- georgia/, (accessed: 22/02/2026); Civil Georgia, ‘Kobakhidze Admits Substance Used in Water Cannons, Denies Camite’, 3 December 2025, (accessed: 22/02/2026). 132 Oral Testimony 2; Oral Testimony no. 19. 133 Oral Testimony no. 19. 134 E.g. Written Testimonies no. 9, 17, 24, 28, 35, 41; in addition, the Rapporteur received several contact data to people who still have serious health issues allegedly due to the use of chemicals. 135 Meeting at the Ministry of Internal Affairs, 17 February 2026.

46 concerned the toxic chemical substance "Camite". MIA has used the substances “chlorobenzylidene malononitrile” and "propylene glycol" to control crowds during protests - none of them belong to the prohibited substances.’ 126. There are numerous publicly available videos proving that Georgian police as well as masked, unidentified persons beat, kicked, slapped protesters, threatened them with rape or even death. 136 One of the interviewed persons stated: ‘Anyone who fell was beaten and kicked. It did not matter who you were. I saw my friend. I thought he was dead. His head was covered in blood, I shouted loudly.’ 137 Some protesters were taken to vans all covered with blood where they were reportedly further beaten. 138 According to some testimonies, tear gas was applied in the closed vans where protesters were kept. 139 127. During the protests, gender- based psychological and physical violence, like sexist insults, threats of sexual violence, or degrading strip searches, reportedly took place. 140 According to Amnesty International one of the interviewed women was ‘stripped and forced to lie naked on the floor during detention on 28 March 2025. Despite her medical condition, officers denied her access to medication and restrooms even after she developed hypertension and suffered repeated vomiting’. 141 Also according to Amnesty International, Tbilisi mayor remarked on 8 September 2025, referring to protesters: ‘There isn’t a single woman here… it’s some other breed.’ 142 128. The Rapporteur received testimonies with medical documentation and photos of a woman who was reportedly taken from the protesting crowd by policemen and special security forces and then beaten, despite the fact that, according to her, she was cooperating and at first she was convinced that policemen wanted to help her. 143 136 See video testimonies https://www.youtube.com/watch?v=LXCbS3Hoc5o, https://www.youtube.com/watch?v=S7olEqLig1o; https://www.youtube.com/watch?v=WZUnoqgdZaM; https://www.youtube.com/watch?v=tge0FyRwYFk (all accessed 22/02.2026); Radio Free Europe: https://www.rferl.org/a/georgia-protesters-police -violence/33221561.html (accessed 22/02/2026); DW: https://www.dw.com/en/georgia-police-accused-of-brutality-against-protesters/video-71190891; (accessed 22/02/2026). See also Rights Georgia, ‘Systematic Violence/ Investigation of Police Ill-Treatment’ (2025); Union of Human Rights Defenders - Human Rights Center, ‘Attack of Informal Punitive Groups on the Participants of Protest Demonstrations and People with Critical Views (2025). 137 Oral testimony no. 11. 138 Written Testimony no. 76. 139 Oral Testimony no. 9. 140 Amnesty International, ‘Georgia: Women protesters are targeted with escalating violence and gender-based reprisals’, 23 May 2025, https://www.amnesty.org/en/latest/news/2025/05/georgia -women-protesters-are- targeted-with-escalating-violence-and-gender-based-reprisals/ (accessed 22/02.2026); Written Testimony no. 24; Written Testimony no. 58; Oral Testimony no. 6. 141 Amnesty International, ‘Georgia: Women protesters are targeted with escalating violence and gender-based reprisals’, 23 May 2025, https://www.amnesty.org/en/latest/news/2025/05/georgia -women-protesters-are- targeted-with-escalating-violence-and-gender-based-reprisals/ (accessed 22/02.2026). 142 Amnesty International, ‘Georgia: Elections marred by severe reprisals and risk of further violence’, 3 October 2025, https://www.amnesty.org/en/latest/news/2025/10/georgia-elections-marred-by-severe-reprisals-and-risk-of- further-violence/ , (accessed 22/02/2026). 143 Written Testimony no. 3.

47 129. Amnesty International reported that ‘more than 500 protesters were detained in late 2024 alone, most on spurious administrative charges. At least 300 detainees reported torture or other ill-treatment, with dozens injured during the protests or in detention, and requiring hospitalization’. 144 130. The European Committee for the Prevention of Torture an Inhuman or Degrading Treatment or Punishment in its report from periodic visit on 18-29 November 2024 and 20- 21 January 2025 in Georgia wrote: ‘the delegation was inundated with allegations of ill-treatment when it interviewed numerous persons detained in connection with the demonstrations in Tbilisi on 29 November 2024. Most of the interviewed persons bore visible injuries, some of them severe and having necessitated urgent medical attention. The persons concerned referred to what appeared to represent a clear pattern of police behaviour during the demonstrations: masked and hooded officers wearing no form of identification had reportedly carried out arrests in groups of several officers, punching and kicking detained persons indiscriminately all over the body, swearing at them and threatening them. The persons reportedly did not resist and were already fully under the control of the police. Further, the beatings were reportedly carried out repeatedly, by several officers at a time, including whilst the detained persons had their hands cuffed behind the back. In almost all of the cases, the ill- treatment was said to have stopped once the hooded and masked police officers handed the detained persons over to patrol (or criminal) police officers who were not masked. That said, the delegation heard some allegations that following such handovers, detained persons had been subjected to questioning (without the presence of a lawyer), aimed at forcing them to confess or provide information.’ 145 131. According to the information provided by the Georgian Public Defender, members of the Georgian Ombudsman’s office, from 28 November 2024 until the meeting with the Rapporteur (i.e., 18 February 2026), visited 571 persons who were detained and/or injured during protests in temporary detention centers, penitentiary institutions, police stations or clinics. 301 reported ill- treatment by the police. 194 persons had visible injuries of varying degree and severity. Of the 571 persons visited, 60 were detained under criminal law. Among those visited, 48 were women and 2 were minors. 146 The Public Defender, based on the information gathered during those visits, assessed that violence against the protesters was of 144 Amnesty International, ‘Georgia: Elections marred by severe reprisals and risk of further violence,3 October 2025, https://www.amnesty.org/en/latest/news/2025/10/georgia-elections-marred-by-severe-reprisals-and-risk-of- further-violence/ (accessed: 22/02/2026). 145 CPT, Report, 18 February 2026, CPT/Inf (2026) 06, https://www.coe.int/en/web/cpt/-/council-of-europe-anti- torture-committee-cpt-publishes-report -on-its-2024/2025-visit -to-georgia (accessed 22/02/2026), p. 4. 146 Meeting at the Public Defender Office, 17 February 2026 and additional information sent to the Rapporteur by the Public Defender Office, 18 February 2026.

48 systemic character (they were beaten by police, many of them had to spend weeks in hospital, and in some cases visible signs of torture could be noticed). In the opinion of the Ombudsman, violence against protesters took place during apprehension and transportation, but not in isolation centres. 147 132. The Rapporteur wishes to emphasiz e that in numerous reports and communications received under this mandate there were descriptions of severe forms of ill- treatment which might have passed the threshold of torture. 148 Attacks against journalists 133. The United Against Torture Consortium reported that between November 2024 and February 2025 ‘a nationwide wave of violent attacks and harassment by Georgian law enforcement agencies targeted journalists and civil society observers who were documenting police violence and extracustodial torture during anti-government protests.’ 149 134. Justice for Journalists reported 298 attacks and threats against media workers at both traditional and online outlets in 2024, compared with 73 in 2023. 150 RSF documented between October 2024 and October 2025 600 violations of freedom of press (these include, but are not limited to, assaults, arbitrary fines, arrests, threats, and suspensions of accreditation). 151 Within this number, 127 incidents involved the use of excessive force against journalists. RSF calls it ‘deliberate strategy of intimidation, harassment, and 147 Meeting at the Public Defender Office, 17 February 2026. See also OMCT, ‘Georgia: Escalating Harassment of Anti-Torture NGOs and Journalists Threatens Survivors’ Right to Redress and Justice’, 30 October 2025, https://www.omct.org/en/resources/statements/georgia-escalating-harassment-of -anti-torture-ngos-and - journalists-threatens-survivors -right-to-redress-and-justice (accessed 22/02.2026), where the OMCT wrote: ‘Members of the Georgian Ombudsman’s office visited 156 detainees held in detention centres across the country, and 124 persons (80%), reported having been subjected to violence and ill-treatment’. 148 Redress, ‘Georgia: Unprecedented Police Brutality Requires Firmer International Response’4 December 2024,‘https://redress.org/news/georgia-unprecedented-police-brutality-requires-firmer-international-response/ (accessed 22/02/2026); OMCT, ‘Georgia: Torture Reported in Politically Motivated Case Illustrates Widening Impunity’, 3 October 2025,https://www.omct.org/en/resources/individual-cases/georgia-torture-reported-in- politically-motivated-case-illustrates-widening-impunity,(accessed 22/02/2026); Communication from NGOs (Social Justice Centre, Georgian Young Lawyers’ Association, and European Human Rights Advocacy Centre) (23/01/2026) in the Tsintsabadze group of cases v. Georgia (Application No. 35403/06), https://hudoc.exec.coe.int/#%7B%22execidentifier%22:%5B%22DH-DD(2026)179E%22%5D%7D (accessed 22/02/2026); also testimonies gathered during the meeting with the leaders of opposition on 18 February 2026. 149 OMCT, ‘Georgia: Escalating Harassment of Anti-Torture NGOs and Journalists Threatens Survivors’ Right to Redress and Justice’, 30 October 2025, https://www.omct.org/en/resources/statements/georgia -escalating- harassment-of -anti-torture-ngos-and -journalists- threatens-survivors-right-to-redress-and-justice (accessed 22/02.2026); CPJ,’CPJ condemns police brutality against journalists covering Georgian protests’ 4 December 2024, https://cpj.org/2024/12/cpj-condemns-police -brutality-against-journalists-covering -georgian-protests/ (accessed 22/02/2026). 150 FreedomHouse, ’Key Developments, June 1, 2024 – May 31, 2025’ https://freedomhouse.org/country/georgia/freedom- net/2025#footnoteref3_13DfspepRNhbnOSfhwFx9Wx5j9KtpNbp4Sj17F6LCfM_gsmSmRcLFVwM (accessed 22/02/2026); Justice for Journalists, ‘Attacks on Media Workers in Georgia in 2023-2024’ 21 February 2025, https://jfj.fund/attacks-on-media-workers-in -georgia-in-2023-2024-2/ (accessed 22/02/2026). 151 RSF, press release published on 24 November 2025, accessible via: https://rsf.org/en/unprecedented-crackdown- georgia-600-attacks-against-press-one -year (accessed 22/02/2026).

49 criminalisation of independent journalism’. 152 Some of those attacks are documented in publicly available videos. 153 As RSF further reports, within the first three weeks since the beginning of protests on 28 November 2024, 70 journalists were attacked, some multiple times. The attacks included beatings, blasts from water cannons with chemicals, tear gas, arrests, insults, purposeful destruction or confiscation of their equipment. 154 To cite RSF, ‘the environment [in Georgia] remains hostile for independent and opposition media’. 155 135. As per publicly available reports, among those who were attacked (by law enforcement officers or by masked, unidentified people), detained or treated in a degrading manner were numerous individuals who were seemingly targeted because they were journalists. 156 The Rapporteur talked with several of them. As reported by one interviewee: ‘I was with a team of journalists. Suddenly mixed police forces encircled us, started to beat, and kick. They used a lot of bad words. This was surprising for me. Police did not behave in such a way before. They did not attempt to arrest me. They just started to beat. I shouted: I am a journalist. They replied: we know. I lost consciousness for a few seconds. At a certain moment, I was dragged by them from this place, they took me behind the parliament building. I had to get through the corridor where on both sides police forces were standing, still they were hitting me in the face. At the police station, being handcuffed, I waited for medical help for a few hours. There was one doctor. She could not stop the bleeding, she said I needed to be transferred to the hospital. In the hospital I had surgery because my nose was broken. They also diagnosed me with the signs of concussion.’ 157 136. Some journalists (covering protests) as well as protesters were reportedly fined (5,000 GEL, about 1,560 EUR) for ‘blocking the road’ (Article 174 of the Code of Administrative Offenses). 158 Even the Finnish foreign minister, visiting Georgia as Chair of the OSCE, was fined (5,000 GEL) for blocking the road. 159 After the amendments to anti-protest 152 Ibid. 153 https://www.youtube.com/watch?v=iZX7YqfBk7w - showing events of 7 December 2024 (accessed 22/02/2026); see also https://www.bbc.com/news/videos/c07ggrnxx45o (accessed 22/02/2026); https://www.youtube.com/shorts/04_cXydLwVI (accessed 22/02/2026). 154 RSF, ‘Georgia: the violence against reporters covering protests has been met with shocking impunity’ https://rsf.org/en/georgia-violence-against -reporters-covering-protests- has-been-met-shocking-impunity (accessed 22/02/2026). 155 RSF: https://rsf.org/en/index (accessed 22/02/2026). 156 CPJ, ‘In Georgia, 6 journalists attacked, robbed while covering protests’10 September 2025, https://cpj.org/2025/09/in-georgia-6-journalists-attacked -robbed-while-covering-protests/ (accessed 22/02/2026); also Written Testimony no. 170; Written Testimony no. 195; Oral Testimony no. 3; Oral Testimony no. 9; Oral Testimony no. 10; Oral Testimony no. 11; Oral Testimony no. 16. 157 Oral Testimony no. 3. 158 Written testimony no. 12; Oral Testimony no. 19; Oral Testimony no. 16; Written Testimony no. 18; Written Testimony no. 25; W ritten Testimony no. 27. 159 Politico, ‘Georgia fines Finnish foreign minister for ‘blocking the road’ during protest’, 16 October 2025, https://www.politico.eu/article/georgia-fines-finnish-foreign- minister-elina-valtonen-for -blocking-the-road-at-a-protest-rally-osce/ (accessed 22/02/2026).

50 regulations in October 2025, those accused of blocking roads or covering their faces are immediately detained. 160 137. Journalists with whom the Rapporteur talked confirmed that investigations of incidents of violence against them are stalled. The authorities reportedly claim that they cannot identify perpetrators. 161 138. In the report of the OSCE Representative on Freedom of the Media titled ‘Enhancing Protection of Journalists under Severe Political Pressure. Outcome Report’ prepared by Arzu Geybulla it was pointed out that Georgia used to be a safe refuge for journalists from Azerbaijan, the Russian Federation and Belarus. 162 However, this is no longer the case due to the rapid democratic backsliding. The report also stressed that ‘The adoption of laws on ‘foreign influence’ and ‘family values’ marginalises journalists, exposes them to censorship and reduces space for free speech. As was noted by one of the experts working on Belarus, the adoption of the foreign agent law made it virtually impossible for Belarusian journalists working from Georgia to continue their work, leaving them no choice but to leave the country altogether.’ 163 The Rapporteur also received information from Free Belarus Center, that not only Belarussian journalists but also various Belarussian activists and human rights defenders struggle to legaliz e their stays. 164 Attacks against critics by unidentified perpetrators 139. In many interviews the term ‘titushky’ was frequently mentioned to describe young men dressed in black and often (but not always) masked who violently attack government critics, including journalists, often in public spaces. 165 Dozens of people have reportedly been hospitalized as a result of their actions. 140. Some stressed that these groups coordinated their actions between one another and the police did not react to their attacks. 166 Some testimonies suggested that those attacks are coordinated with the Georgian security forces. 167 141. The above-mentioned bands often attack leaders of the opposition. They would severely beat them, also in the proximity of police forces which, reportedly, did not 160 Civil Georgia, ‘UPDATE: Protester Says Judge Dismissed ‘Sidewalk’ Case After Finding ‘Elements of Criminal Offense’, 9 January 2026, https://civil.ge/archives/716868 (accessed 22/02/2026). 161 Oral Testimony no. 9; Oral Testimony no. 10; Oral Testimony no. 11. 162 See also Ana Burduli et al, ‘ Policy Paper 2025/07. Migration Trends in Georgia: Key Dynamics from 2012 to 2024 ’, June 2025, https://iset-pi.ge/storage/media/other/2025-06-02/d58b2cd0-3f80-11f0-9dd6 -4b06e6741c44.pdf (accessed 22/02/2026; also Written Testimony no. 14. 163 OSCE, ‘Enhancing protection of journalists under severe political pressure. Outcome report’, 2025, https://rfom.osce.org/sites/default/files/f/documents/0/c/597612_2.pdf (accessed 22/02/2026). 164 Also, Oral Testimony no. 13. 165 Oral Testimony no. 10; Oral Testimony no. 16; Oral Testimony no. 18; Written Testimony no. 134; Written Testimony no. 78; Written Testimony no. 134; Written Testimony no. 148; Written Testimony no. 174. 166 Oral Testimony no. 10. 167 Oral Testimony no. 10.

51 intervene. 168 In one incident, one of the leaders of the opposition who had permission to carry a gun, fired warning shots to protect themselves. After this incident their gun permit was suspended when he was once again administratively punished for taking part in protests, while no efforts were undertaken to identify and prosecute his attackers. 169 On another occasion, leaders of the opposition were attacked when leaving a hotel where they had attended a meeting. One of them reportedly started to defend themselves and hit the attacker. After this incident they were accused of violence against a law enforcement officer, although during the attack there was no sign that the attacker belonged to the police forces. 170 The Rapporteur learnt during the meeting with the leaders of the opposition that each and every person attending the meeting was either attacked, threatened or their offices were raided and damaged. Some of those attacks reportedly occurred in public spaces, e.g. at Tbilisi International Airport. 142. The alleged insufficiency of the police response has reportedly undermined trust in law enforcement agencies. Interviewed individuals emphasized that after the events of 2024 and 2025 they no longer trusted the police and they did not see any use in approaching the police for protection, as they previously remained inactive or were themselves perpetrators of violence. 171 Legal proceedings against protesters and other repressive measures 143. The Public Defender of Georgia, during the meeting on 17 February 2026, underscored a striking disparity between the effectiveness of criminal investigations against, on the one hand, protesters and, on the other hand, those who used disproportionate force in protest dispersal. 172 Namely, the proceedings against the protesters tend to progress swiftly and result in harsh sanctions, while the investigations against those allegedly engaged in violence against them, including the security forces, stall. 173 144. One of the best known criminal cases concerning a protester is the one against a well- known journalist who was detained on 12 January 2025 in Batumi for placing sticker reading ‘Georgia is on Strike’ on the facade of a police station and for insulting the law enforcement officers by calling them ‘Slaves of Russia, dogs and pigs’; after being released, she joined other protesters and was involved in an incident with Batumi police chief Irakli Dgebuadze (she reportedly slapped him). 174 On 6 August 2025 she was sentenced to 2 years of imprisonment 168 Meeting with the political opposition, 18 February 2026; Written Testimony no. 44; Written Testimony no. 88. 169 Meeting with the political opposition, 18 February 2026. 170 Meeting with the political opposition, 18 February 2026. 171 Oral Testimony no. 9; Oral Testimony no. 10 (‘I no longer tell my children to call police’). 172 Meeting at the Office of Public Defender, 17 February 2026. 173 See also Human Rights Center, ‘Monitoring Report on Court Hearings against Civil Activists and on Protest Demonstrations’ (2025). 174 OC Media, ‘Batumi Police Chief Dgebuadze transferred one month after Amaghlobeli’s sentencing’ 5 September 2025, https://oc-media.org/batumi-police-chief-dgebuadze-transferred-one-month-after -amaghlobelis-sentencing/ (accessed 22/02/2026); TrialWatch Fairness Report: Georgia v. Mzia Amoglobeli, Clooney Foundation for Justice

52 as being found guilty of ‘resisting, threatening, or using violence against a protector of public order’. 175 The same policeman — Dgebuadze — was reported to have harassed other protesters. 176 The media has also published a video on which Dgebuadze could be heard verbally threatening journalist. 177 The Public Defender submitted two amicus curiae in the case above and visited the journalist concerned many times in detention. 145. The Rapporteur was contacted also by other protesters who were detained in relation to their participation in protests. Usually protesters face charges based on Article 166 (petty hooliganism), 178 173 (failure to comply with police orders), 179 174 (violation of the rules for organizing and holding an assembly or manifestation — in particular para.10 which refers to the violation of public safety and order, the normal operation of S tate and public bodies, enterprises, institutions or organiz ations, transport or unhindered movement of people) of the Code of Administrative Offences 180 or based on Article 222 (Seizure or blockage of a broadcasting or communications organiz ation and/or of a facility of strategic or special importance); and Article 347 (Violation of the procedure for holding an assembly or demonstration) of the Criminal Code . 181 Initiative, https://cfj.org/wp-content/uploads/2026/01/2025.01-Fairness -Report_Georgia-Mzia-Amaglobeli.pdf (accessed 22/02/2026). 175 AP, ‘Georgian journalist is convicted of slapping a police chief at a protest and gets 2 years in prison’ 6 August 2025, https://apnews.com/article/georgia-press-freedom -trial-journalist-mzia-amaghlobeli- 288d950aea26bb91da030f3df9bdf3a9 (accessed 22/02/2026); Radio FreeEurope, ‘Georgian Journalist Mzia Amaghlobeli Sentenced To 2 Years in Prison’, 6 August 2025, https://www.rferl.org/a/georgia -journalist-mzia- amaglobeli- prison- sentence-media -rights/33496097.htmlhttps://oc-media.org/batumi-police-chief-dgebuadze- transferred-one-month-after -amaghlobelis- sentencing/ (accessed 22/02/2026). 176 OC Media, ‘Batumi Police Chief Dgebuadze transferred one month after Amaghlobeli’s sentencing’ 5 September 2025, https://oc-media.org/batumi-police-chief-dgebuadze-transferred-one-month-after -amaghlobelis-sentencing/ (accessed 22/02/2026). 177 OC Media, ‘Batumi Police Chief says Amaghlobeli could avoid imprisonment with ‘simple actions’ 9 May 2025, https://oc-media.org/batumi-police-chief-says-amaghlobeli-could-avoid-imprisonment-with-simple-actions/ (accessed 22/02/2026). 178 According to the information provided to the Rapporteur by the Georgian MFA on 24 February: ‘From 1 October 2024 to 31 December 2025, the first instance courts of Georgia issued decrees under Article 166 (Petty Hooliganism) of the Code of Administrative Offences in respect of 973 individuals, of whom: - Proceedings concerning 80 (8%) individuals were terminated; - An oral reprimand was issued to 462 (48%) individuals; - Administrative liability was imposed on 431 individuals. Specifically, fine was imposed on 393 (40%) individuals and administrative detention was imposed on 38 (4%) individuals.’ 179 According to the information provided to the Rapporteur by the Georgian MFA on 24 February: ‘From 1 October 2024 to 31 December 2025, the first instance courts of Georgia issued decrees under Article 173 […] of the Code of Administrative Offences in respect of 4,758 individuals, of whom: - Proceedings concerning 111 (2%) individuals were terminated; - An oral reprimand was issued to 1,365 (29 %) individuals; - Administrative liability was imposed on 3,282 individuals. Specifically, a fine was imposed on 2,638 (55%) individuals and administrative detention was imposed on 644 (14%) individuals.’ 180 According to the information provided to the Rapporteur by the Georgian MFA on 24 February, ‘the judiciary has not compiled aggregated data on cases under Article 174 (Arbitrary Behavior) of the Code of Administrative Offences.’ 181 Written Testimony no.12; Written Testimony no. 13; Oral Testimony no. 21; Oral Testimony no. 22; Oral Testimony no. 23; Oral Testimony no. 24. information provided by the Georgian MFA on 20 February 2026, Annex XX.

53 146. The Rapporteur received a significant number of written and oral testimonies which confirmed that protesters were fined or detained for ‘blocking the road’, even if they were standing on the sidewalks 182 or for covering their faces. 183 147. The Rapporteur learnt about five foundations (Human Rights House Tbilisi; Shame Movement, Nanuka’s Fund, Prosperity Georgia and Fund for Each ) whose accounts were frozen on 27 March 2025; 184 and about seven NGOs which had their accounts frozen on 27 August 2025 (e.g. Institute for Development of Freedom of Information (IDFI); Civil Society Foundation (CSF); International Society for Fair Elections and Democracy (ISFED); the Institute for Development of Freedom of Information (IDFI) Sapari; Social Justice Center (SJC); Georgian Democracy Initiative (GDI); Democracy Defenders). 185 Those organizations were particularly active in the area of human rights and the rule of law. They were accused of being involved in ‘sabotage, attempted sabotage under aggravating circumstances, assistance to foreign organizations and organizations under foreign control in hostile activities, and mobilization of financing for activities directed against Georgia's constitutional order and foundations of national security’. Some of them were targeted — as they explained — because of ‘financial support for individuals fined for exercising their right to peaceful assembly and expression’. As explained by one representative of those organizations, ‘[w]e facilitated these payments using legally obtained grants, strictly within our organizational mandate, to assist those whose fundamental freedoms were violated through unjust judicial fines. Furthermore, we have only purchased a few dozen protective items (gas masks, face masks, waterproof clothing) for our staff members who were monitoring the demonstrations’. 186 H. Campaign of intimidation against critical voices 148. Before October 2024 elections, raids were conducted by officers from the Investigative Service of the Ministry of Finance on the homes of Sopo Gelava and Eto Buziashvili, two researchers at the Atlantic Council’s Digital Forensic Research Lab who had 182 Written Testimony no. 12; Written Testimony no. 16; Written Testimony no. 17; Written Testimony no. 18; Written Testimony no. 19; Written Testimony no. 32; Oral Testimony no. 18. 183 Written Testimony no. 13. 184 OMCT, ‘Georgia: Bank accounts of several human rights organisations frozen’, 28 March 2025, https://www.omct.org/en/resources/urgent-interventions/georgia-bank-accounts-of-several-human-rights-organisations-frozen (accessed 22/02/2026); see also Georgian Prosecutor’s Office Statement of 17 March 2025, https://pog.gov.ge/news/saqartvelos-prokuraturis -gantskhadeba-4736?lng=geo (accessed 22/02/2026). 185 International Bar Association, ‘ Georgia: IBAHRI joint statement on freezing of NGO accounts and the impact on legal aid’, 1 October 2025,https://www.ibanet.org/Georgia-IBAHRI-joint-statement-on-freezing-of-NGO- accounts-and -the-impact-on-legal-aid, (accessed 22/02/2026); see also https://www.frontlinedefenders.org/en/case/prosecutors-office -freezes-bank-accounts- seven-more-human-rights- and-civil-society-4 (accessed 22/02/2026). 186 Written Testimony no. 8; cf. Georgian Prosecutor’s Office Statement of 27 August 2025, https://pog.gov.ge/news/saqartvelos-prokuraturis -gantskhadeba-4982 (accessed 22/02/2026); see also Civil Georgia, ‘Authorities Freeze Bank Accounts of Seven NGOs in ‘Sabotage’ Criminal Probe’, 27 August 2025, available at https://civil.ge/archives/698002 (accessed 22/02/2026).

54 analysed online influence operations involving Georgia, the Russian Federation, and other countries; officers seized their computers and other devices. According to the official explanation provided by the authorities, the raids were reportedly part of an investigation into supposed money laundering and tax evasion. 187 149. As per the reports received under this mandate, some of those associated with the current opposition or previous government of Mikheil Saakashvili are placed under constant surveillance, 188 and their houses have been raided by special forces carrying automatic weapons, while demonstrating force in front of minors. 189 150. Accusations have been spread against the EU Ambassador and Head of EU Delegation in Georgia. He was accused of attempts to: ‘destabilize Georgia, drag it into war or impose so- called ‘non-traditional values’. 190 The EU Ambassador, together with other Western ambassadors, were labeled by Prime Minister Irakli Kobakhidze (e.g. on 16 September 2025) as being ‘complicit in violence’ and acting as ‘ambassadors of hatred’. 191 Western ambassadors were accused of being members of the ‘Global War Party’ and inciting riots. 192 Verbal attacks against Western diplomats take place on a regular basis. 193 The scale and the continuity of the attacks induced the EU Council to call Georgian authorities to ‘cease its aggressive narrative against the EU, the EU Ambassadors and Head of Delegation’. 194 The Georgian MFA in its communication sent to the Rapporteur on 20 February 2026 (Annex II) stressed that: ‘some Ambassadors, through their actions and statements, appear to be encouraging the radical/disruptive agenda and further fueling the polarization within Georgian society’. Additionally, the MFA indicated the following actions on the part of some of Ambassadors: ‘(1) neglecting the elections, (2) commending the boycott of the elections or legislative work, (3) influencing judicial proceedings, (4) 187 Atlantic Council, ‘Statement on the home raids of two Atlantic Council staff in Georgia’, 24 October 2024, https://www.atlanticcouncil.org/news/announcements/statement-on-the-hom…(accessed 22/02/2026); Civil Georgia, ‘Financial Police Search Houses of Atlantic Council Employees’, 24 October 2024, https://civil.ge/archives/629994 (accessed 22/02/2026); Freedom House, ‘Key Developments, June 1, 2024 – May 31, 2025’ , https://freedomhouse.org/country/georgia/freedom- net/2025#footnoteref3_13DfspepRNhbnOSfhwFx9Wx5j9KtpNbp4Sj17F6LCfM_gsmSmRcLFVwM (accessed 22/02/2026). 188 On uncontrolled surveillance see: Human Rights Center, ‘Uncontrolled surveillance and inviolability of Personal Life’ (2024). 189 Written Testimony no. 1; Meeting with the political opposition, 18 February 2026 . 190 European Union External Action, ‘Georgia: Statement by the Spokesperson on disinformation’, 25 July 2025, https://www.eeas.europa.eu/eeas/georgia-statement-spokesperson-disinformation_en (accessed 22/02/2026);; see also Platform X, Peter Fischer, @Diplo_Peter, 24 September 2025, https://x.com/Diplo_Peter/status/1970777097787638087?ref=oc-media.org (accessed 22/02.2026). 191 Civil Georgia, ‘EU Condemns GD’s ‘Disinformation and Baseless Accusations,’ Attacks on Ambassador’, 25 July 2025, https://civil.ge/archives/694492 (accessed 22/02/2026); OC Media, ‘European embassies hit back at Georgian government attacks on diplomats’, 24 September 2025, https://oc -media.org/european-embassies -hit-back-at- georgian-government-attacks-on-diplomats/ (accessed 22/02/2026). 192 Jan News, ‘German envoy in Georgia and alleged ‘secret meeting’: pro-government media attempt to discredit diplomat’, 17 January 2026, https://jam -news.net/georgian-authorities-accuse-german -envoy-media-attempt-to- discredit-diplomat/; https://civil.ge/archives/717795 (accessed 22/02/2026). 193 Oral Testimony no. 2; Oral Testimony no. 16. 194 Presidency Conclusions on Enlargement, 16.12.2025, para. 128 (available at https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-16933-2025-INIT/en/pdf (accessed 22/02/2026).

55 avoiding dialogue and cooperation with democratically elected government and state institutions, (5) discrediting and bullying the civil service, while (5) openly supporting anti- governmental protests and encouraging the above anti-democratic agenda, seriously threaten Georgia’s stability, and undermine its democratic institutions, which serve as a cornerstone of the country’s European and Euro-Atlantic aspirations.’ The MFA also clearly emphasized that: ‘the statements by the Georgian politicians, which refer to and assess the above activities of some Ambassadors seen as an involvement in domestic affairs, should not be received or misinterpreted as personal attacks on the diplomatic corps.’ 151. According to Human Rights Watch, posters featuring the images of CSO leaders and critical journalists, calling them traitors and enemies were placed in several cities. 195 The public television is engaged in smear campaigns against some journalists of independent media. 196 There are reports of apparently civilian violent groups which help police to chase, harass, and attack journalists. 197 152. Representatives of the government frequently deploy particularly harsh, stigmatizing language to label civil society activists, journalists, or opposition members. The Special Rapporteur on the situation of human rights defenders, Mary Lawlor, indicated on 5 September 2024 that the ‘Government officials and members of the ruling party publicly smearing human rights defenders as enemies of the people continues to be a major problem in Georgia.’ 198 153. For example, the World Organisation Against Torture (OMCT) reported that ‘[o]n 19 October 2025, the State- aligned broadcaster ImediTV aired a defamatory report falsely accusing the Georgian Center for Psychosocial and Medical Rehabilitation of Torture Victims of ‘supporting terrorism’ with funds from the European Commission.’ 199 The same broadcaster, Imedi TV, aired a series of reports accusing private Georgian universities of, among other things, supporting terrorism. 200 195 HRW, ‘Georgia. Events of 2024’ https://www.hrw.org/world -report/2025/country-chapters/georgia (accessed 22/02/2026); see also Human Rights Center, ‘Public Statements of Hate Speech, Hostile Rhetoric, And Disinformation by Georgian Officials’ (2026). 196 RSF, press release published on 23 May 2025, accessible via: https://rsf.org/en/between-harassment-and - expulsion-georgia-bent-silencing-british-journalist-will-neal (accessed 22/02/2026); Oral Testimony no. 19. 197 RSF, ‘Report Freedom of the media, security of journalists, and disinformation in Georgia’, 9 February 2026. 198 UN, ‘Georgia: Targeted and sustained repression of human rights defenders must stop, says Special Rapporteur’ 5 September 2024, https://www.ohchr.org/en/press-releases/2024/09/georgia -targeted-and-sustained-repression- human-rights-defenders -must- stop?fbclid=IwY2xjawFTnHhleHRuA2FlbQIxMQABHTM4io_- iypiZbhGXsdIIdO6sBkxOvipfsePZbr2KW-Tf6ifFHm5KNqeew_aem_tA1eF8fF1u5EnTn3_hR_NA (accessed 22/02/2026). 199 Civil Georgia, ‘Imedi TV: EU Commission Bypassed FARA to Fund Georgian NGOs’, 16 February 2026, https://civil.ge/archives/707506 (accessed 22/02/2026); OMCT, ‘Georgia: Escalating Harassment of Anti-Torture NGOs and Journalists Threatens Survivors’ Right to Redress and Justice’, 30 October 2025, https://www.omct.org/en/resources/statements/georgia-escalating-harassment-of -anti-torture-ngos-and - journalists-threatens-survivors -right-to-redress-and-justice (accessed 22/02/2026). 200 OMCT, ‘Georgia: Escalating Harassment of Anti-Torture NGOs and Journalists Threatens Survivors’ Right to Redress and Justice’, 30 October 2025, https://www.omct.org/en/resources/statements/georgia -escalating- harassment-of -anti-torture-ngos-and -journalists- threatens-survivors-right-to-redress-and-justice (accessed 22/02/2026).

56 154. Georgian Parliament Speaker Shalva Papuashvili accused online media outlet Publika of promoting unlawful activity by publishing a statement from the organizers of a planned pro-EU demonstration. 201 155. Representatives of independent media reported their discrimination by tax authorities and the freezing of their accounts after airing critical opinions about the government. 202 156. Individuals affiliated with the affected organizations claimed that they were targeted with a campaign of disinformation conducted mainly through the television stations Imedi and PostTV. Civil society organizations are labelled as ‘traitors’, ‘enemies’ or supporters of the ‘Global War Party’. 203 157. As per the received reports, some of those who took part in the anti-government protests and were already fined or arrested were warned that they could be arrested once again for taking part in demonstrations and then imprisoned for up to one year. 204 158. The Rapporteur received testimonies claiming that former members of governmental authorities or of security forces felt that they were in ‘acute, life-threatening danger’ and they were seeking asylum in other S tates. 205 I. Legal actions and other repressive measures against political opposition Proceedings against individual persons 159. Due to non-appearance before a parliamentary commission (led by Tea Tsulukiani) which investigated the alleged wrongdoings under Saakashvili’s government (which governed Georgia from 2004 to 2012), 206 eight opposition leaders were arrested in 2025 and sentenced to 7- 8 months of imprisonment based on Article 349 of the Criminal Code (Non- compliance with a request of the provisional investigative commission of the Parliament of Georgia). They were also deprived, for a period of two years, of the right to hold an appointive position in public service. Some members of the opposition reportedly served their sentence in solitary confinement. The sentenced members of the opposition explained that they did not feel obliged to appear in front of the unconstitutional commission (having in mind that the commission did not include the required 50% of opposition members; those who were appointed as the opposition were, according to the Rapporteur’s interlocutors, in 201 Civil Georgia, ‘Watchdogs: Papuashvili Attempts to Intimidate and Threaten Media’ 2 February 2025, https://civil.ge/archives/658797 (accessed 22/02/2026). 202 Written Testimony no. 11. 203 Oral Testimony no. 16; Oral Testimony no. 5. 204 Written Testimony no. 5; Written Testimony no. 7. 205 Written Testimony no. 4. 206 Civil Georgia, ‘Tsulukiani Commission Presents 470-Page Report, Builds Case Against UNM, Others’ 2 September 2025, https://civil.ge/archives/698895 (accessed 22/02/2026).

57 fact members of the Georgian Dream party and only artificially designated as opposition members and thus the establishment of the commission was in violation of the Constitution of Georgia). In addition, according to the leaders that the Rapporteur talked with, the procedure according to which the commission should take decisions was violated. The sentenced leaders also stressed they did not expect that criminal charges would be brought against them as they believed administrative sanctions should have been applied in their cases. They also indicated that the temporal scope of the work of the commission was, at one point, suddenly broadened to cover those leaders of the opposition who were not engaged in the government before 2012. 207 160. Various opposition leaders face also other serious criminal charges based on: a. Article 319 of the Criminal Code (assistance to a foreign country, foreign organization or an organiz ation controlled by a foreign S tate in hostile activities) — according to the explanation provided to them by the Prosecutor’s office, by providing information about the situation in Georgia they provoked foreign sanctions against Georgian authorities; this crime is punishable by 7 to 15 years of imprisonment. b. Article 318 of the Criminal Code (sabotage) — this crime is punishable by 2 to 4 years of imprisonment — two leaders of the opposition have been charged based on this article, among others; Tbilisi City Court set bail at 1,000,000 GEL each, which both leaders paid. c. Article 225 of the Criminal Code (organization, management or participation in group violence) — this crime is punishable by 6 to 9 years imprisonment — the Rapporteur learnt at the meeting with opposition leaders that one of the alleged proofs of the guilt of the accused was the fact that they encouraged riot by their ‘mimic’ – whatever this could mean. 161. There are also examples of specific criminal proceedings against other politicians, also allegedly politically motivated, like the case of one of the former prime ministers based on Article 333, para. 2 (Abuse of official powers by a State-political officeholder) and Article 25-117, para. 3, subpara. m (Organization of intentional grievous bodily harm against two or more persons) — both charges were brought soon after his party decided to take part in municipal elections. Proceedings against political parties 162. The Article 23(3) of the Constitution of Georgia provides: 207 Meeting with the political opposition, 18 February 2026.

58 ‘The establishment and activity of a political party that aims to overthrow or forcibly change the constitutional order of Georgia, infringe on the independence or violate the territorial integrity of the country, or that propagates war or violence or incites national, ethnic, provincial, religious or social strife, shall be inadmissible. The establishment of a political party on a territorial principle shall be inadmissible.’ 163. In May 2025, the p arliament adopted amendments providing that a party substantially identical to an already prohibited party may also be banned within 14 days by the Constitutional Court (Article 36(2) of the Organic Law on Political Associations of Citizens and Article 22(42) of the Organic Law on the Constitutional Court of Georgia). This provision has been challenged before the Constitutional Court by Lelo – Strong Georgia party. 208 164. In October 2025, the parliament adopted amendments to Article 23 of the Law on the Constitutional Court of Georgia, which provides for the annulment of a party’s registration if its establishment or activities are declared unconstitutional by the Court. 209 Based on the amendment of October 2025 individuals associated with political parties whose activities are declared unconstitutional are prohibited from founding, leading, or joining a political party; serving in its executive or supervisory bodies; holding State office; or assuming leadership positions in constitutional bodies. 210 At the same time, amendments were introduced to the Criminal Code to introduce fines for parties that fail to comply with, or obstruct, the execution of Constitutional Court decisions; 211 and to the Law on Citizens’ Political Associations 212 and Georgia’s Electoral Code. 213 As a result of these amendments, the Court is authorized to deny registration to parties that include such individuals as leaders or members, bar those individuals from running in local or parliamentary elections, and disqualify parties or revoke party electoral lists containing such individuals. The amendments to the Law on Political Associations of Citizens further prohibit such persons from making donations to political parties. 165. On 28 October 2025 the Georgian Parliament announced a motion to ban three leading opposition parties. 214 At the same time, Prime Minister Irakli Kobakhidze announced the plan to target with similar motions up to ten parties. 215 208 Civil Georgia, ‘GD Parliament Passes Amendments Paving the Way for Banning Opposition Parties’13 May 2025, https://civil.ge/archives/681064 (accessed 22/02/2026). 209 https://info.parliament.ge/file/1/BillReviewContent/400863? (accessed 22/02/2026). 210 Civil Georgia’ GD Parliament Adopts Law Extending Party Ban to Individuals, 16 October 2025, https://civil.ge/archives/706643, (accessed 22/02/2026). 211 https://info.parliament.ge/file/1/BillReviewContent/400554 (accessed 22/02/2026). 212 https://info.parliament.ge/file/1/BillReviewContent/400548 (accessed 22/02/2026). 213 https://info.parliament.ge/file/1/BillReviewContent/400551? (accessed 22/02/2026). 214 Civil Georgia, ‘Ruling Party Appeals to Constitutional Court to Ban Three Major Opposition Forces, 28 October 2025, https://civil.ge/archives/708651 (accessed 22/02/2026). 215 Civil Georgia’ GD Parliament Adopts Law Extending Party Ban to Individuals, 16 October 2025, https://civil.ge/archives/706643, (accessed 22/02/2026).

59 166. The Constitutional Court published a motion filed by 88 members of parliament which requests to declare the activities of Unity – National Movement, Coalition for Change: Gvaramia, Melia, Girchi, Droa, and Strong Georgia – Lelo, For the People, For Freedom as unconstitutional, to ban their operation, and to deregister them. These parties are claimed to be attempting to overthrow Georgia’s constitutional order, as well as to violate the country’s independence and territorial integrity. 216 The opposition parties Lelo – Strong Georgia and the United National Movement (UNM) filed a motion to the Constitutional Court claiming that amendments based on which the MPs seek to ban opposition parties are unconstitutional. 217 Other repressions against opposition members 167. Members of the opposition emphasized that they are under constant pressure. They have been physically attacked (see above), members of their families have been abducted and threatened, allegedly in order to force leaders of the opposition to resign from political engagement. Their offices and apartments have been raided and their property damaged. They stressed that they were functioning in an atmosphere of physical and psychological terror. 218 III. Assessment of the relevant developments A. Prohibition of torture and other cruel, inhuman or degrading treatment or punishment 168. The right in question in this section of the report has been formulated in Article 3 of the ECHR as follows: ‘No one shall be subjected to torture or to inhuman or degrading treatment or punishment.’ The ICCPR, in turn, states in Article 7: ‘No one shall be subjected to torture or to cruel, inhuman or degrading treatment or punishment. In particular, no one shall be subjected without his free consent to medical or scientific experimentation.’ Neither of the cited provisions contains a limitation clause. Additionally, articles 3 and 7 of, respectively, the ECHR and ICCPR cannot be derogated from in an emergency. This renders prohibition of torture and other cruel, inhuman or degrading 216 Reuters, ‘Georgia's ruling party will ask court to ban three largest opposition parties’ 28 October 2025, https://www.reuters.com/world/georgian-parliament -speaker-says-ruling-party-asks-court-ban-three-largest-2025- 10-28/ (accessed 22/02/2026). Georgia Today, ‘Constitutional Court publishes lawsuit to ban three political parties’ 4 November 2025, https://georgiatoday.ge/constitutional-court-publishes-lawsuit -to-ban-three-political-parties/ (accessed 22/02/2026). 217 Civil Georgia, ’ Lelo, UNM Sue Back Georgian Dream in Constitutional Court, 10 November 2025, https://civil.ge/archives/710054, (accessed 22/02/2026). 218 Meeting with the political opposition, 18 February 2026.

60 treatment or punishment absolute and irrespective of a given person’s conduct. 219 The prohibition of torture has been recognized by the UN International Law Commission as a peremptory norm of general international law. 220 169. The right under consideration places on the authorities stringent obligations pertaining to the use of force. In particular, it must be borne in mind that any use of force by State agents must be treated as an ultima ratio measure, that is, as a last resort, when other measures are rendered insufficient vis-a-vis the conduct of a person subjected to the use of force. 221 170. In addition, the ECtHR distinguishes between substantive and procedural aspects of Article 3, the latter involving a positive obligation on State authorities to conduct an effective investigation into arguable instances of violations of the discussed right. 222 171. Furthermore, the articles invoked above make a distinction between torture, that is, the most severe breach of the right in question, and other, also prohibited in absolute terms, forms of inhuman or degrading treatment or punishment. Torture is defined in Article 2 CAT as: ‘any act by which severe pain or suffering, whether physical or mental, is intentionally inflicted on a person for such purposes as obtaining from him or a third person information or a confession, punishing him for an act he or a third person has committed or is suspected of having committed, or intimidating or coercing him or a third person, or for any reason based on discrimination of any kind, when such pain or suffering is inflicted by or at the instigation of or with the consent or acquiescence of a public official or other person acting in an official capacity. It does not include pain or suffering arising only from, inherent in or incidental to lawful sanctions.’ This provision thus defines torture by reference to essentially four criteria: ‘(1) involvement [or acquiescence] of a public official; (2) infliction of severe pain or suffering; (3) intention; and (4) specific purpose’. 223 219 ECtHR, Judgement of 21 January 2021, Shmorgunov and Others v. Ukraine , 15367/14 and 13 Others, para. 359; Human Rights Committee, General Comment No. 20 of 10 March 1992, ‘Article 7 (Prohibition of Torture, or Other Cruel, Inhuman or Degrading Treatment or Punishment)’, para. 3. 220 UN ILC, Draft conclusions on identification and legal consequences of peremptory norms of general international law (jus cogens), Yearbook of the International Law Commission, 2022, vol. II, Part Two. Annex. 221 ECtHR, Judgment of 21 January 2021, Shmorgunov and Others v. Ukraine , 9078/14, 15367/14, 16280/14 et al., para. 359. 222 See the summary of requirements of such an investigation under the ECtHR’s case-law in: ECtHR, Judgement of 13 December 2012 (Grand Chamber), El -Masri v. the former Yugoslav Republic of Macedonia, 39630/09, paras 182-185. 223 Z. Gerrit, 'Definition of Torture', in M. Nowak, M. Birk, & G. Monina (eds), The United Nations Convention Against Torture and its Optional Protocol: A Commentary, 2nd Ed., Oxford University Press 2019, p. 24.

61 Alleged instances of torture 172. The Rapporteur recalls the reports she received (referenced in Part II Section G) concerning the treatment of some of the people detained in connection with their political activities, such as participating in demonstrations. Among those reports were the testimonies of victims themselves. Those reports included descriptions of such treatment as severe beatings, causing bone fractures and face mutilations, purposefully hitting on both ears at once, forcing individuals concerned to undress naked and lie on the bare floor, or strangling. 224 173. The Rapporteur concedes that she had no means of conclusively confirming the truthfulness and accuracy of these testimonies. The Rapporteur nevertheless wishes to underline the sheer volume of these accounts as well as their consistency. Furthermore, some of them were accompanied by medical documentation, videos and photos. These testimonies in fact allow for discerning a certain pattern of behaviour of Georgian officials against some persons detained in connection with their involvement in actions perceived by the government as adversarial. This is further supported by the accounts passed to the Rapporteur indirectly, by the NGOs engaged in documenting instances of politically- motivated ill-treatment and assisting the victims. Furthermore, the Public Defender of Georgia shared with the Rapporteur disturbing instances of ill-treatment by Georgian authorities. 225 Many of these accounts, both obtained by the Rapporteur directly and indirectly, describe treatment that, prima facie, bears all the hallmarks of torture, as defined in Article 2 CAT. If these accounts are true, which the Rapporteur considers highly likely at least with regard to some of them, this would render Georgia in violation of the prohibition of torture, as defined in Article 2 CAT. Conduct of security forces during demonstrations 174. As regards other conduct that might fall within the ambit of prohibition of torture and other cruel, inhuman or degrading treatment or punishment (though not necessarily amounting to torture as defined in Article 2 CAT), the Rapporteur now turns the attention to the conduct of security forces during public demonstrations. The Rapporteur recalls that she received numerous testimonies, including from people directly affected, of particularly harsh measures taken by the Georgian security forces during such gatherings, including, but not limited to those that erupted in late 2024 in response to the suspension of negotiations on Georgia’s EU membership and those opposing the adoption of ‘foreign agents’ legislation. These measures used against demonstrators include the use of pepper spray, tear gas and other chemical irritants, water cannons, rubber bullets (sometimes aimed at 224 Oral Testimony no. 11; Oral testimony no. 19. 225 Meeting with the Public Defender, 17 February 2026.

62 protesters’ faces at close range) and beatings. The use of these measures is also confirmed by the publicly available sources. 226 According to some of the testimonies received under this mandate, their use led to serious injuries. 227 175. The Rapporteur accepts, in principle, that the use of some coercive measures may have been legitimate vis-a-vis some of the protesters who exhibited violent behaviour, particularly those who, as per the available reports, threw stones, bottles or fireworks at the police. 228 Examples of violence on the part of the protesters were shared with the Rapporteur during the meeting at the Ministry of Internal Affairs on 17 February 2026. 229 176. The above notwithstanding, the Rapporteur wishes to draw the attention to credible and authoritative accounts according to which the vast majority of protesters at demonstrations during which such violent behaviour was exhibited, remained peaceful. 230 Accordingly, the Rapporteur echoes the ECtHR which holds that ‘[a]n individual does not cease to enjoy the right to peaceful assembly as a result of sporadic violence or other punishable acts committed by others in the course of the demonstration.’ 231 These peaceful demonstrators participating in gatherings where some other participants displayed disruptive or violent behaviour, were nevertheless subjected to indiscriminate use of force. This has arguably borne the hallmarks of collective punishment of people who legitimately demonstrated to express their opposition to the government’s policies. The indiscriminate nature of the authorities’ deployment of force, makes this deployment, by definition, disproportionate and thus contrary to safeguards stemming from Article 3 ECHR and Article 7 ICCPR. The Rapporteur thus considers claims by the Minister of Internal Affairs, according to which the conduct of authorities during those demonstrations was fully humanitarian and exemplary, as highly unconvincing. 232 177. The Rapporteur recalls the arguments raised by the Prime Minister and the Minister of Internal Affairs that some of the protests during which such particularly harsh measures 226 See, among others: UN News, ‘Rights chief calls on Georgian authorities to protect basic freedoms’, 2024, https://news.un.org/en/story/2024/12/1157681 (accessed: 22/02/2026); Amnesty International, ‘Georgia: Police actions in Tbilisi amount to yet another punitive assault on freedom of peaceful assembly’, 2024, https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/11/georgia-police-actions-in -tbilisi-amount -to-yet-another- punitive-assault-on-freedom-of-peaceful-assembly/ (accessed: 22/02/2026); BBC, ‘Police use water cannon as Georgia EU protests erupt for second night’, 2024, https://www.bbc.com/news/articles/c62jp68p315o, (accessed: 22/02/2026); 227 Written testimony no. 28; Written Testimony no. 35; Written Testimony no. 126; Written Testimony no. 130. 228 Guardian, ‘Georgia protesters clash with police after EU membership talks suspended’, 29 November 2024, https://www.theguardian.com/world/2024/nov/29/georgia-protest-irakli-kobakhidze -salome-zourabichvili (accessed: 22/02/2026); UN News, ‘Rights chief calls on Georgian authorities to protect basic freedoms’, 2 December 2024, https://news.un.org/en/story/2024/12/1157681 (accessed 22/02/2026). 229 Meeting at the Ministry of Internal Affairs, 17 February 2026. 230 OSCE, OSCE human rights office condemns use of excessive force by police during protests in Georgia, 2024, https://odihr.osce.org/odihr/581962 (accessed: 22/02/2026); Human Rights Watch, Georgia: Brutal Police Violence Against Protesters, 2024, https://www.hrw.org/news/2024/12/23/georgia-brutal-police-violence-against-protesters (accessed: 22/02/2026). 231 ECtHR, Judgement of 13 October 2020, Zakharov and Varzhabetyan v. Russia , 35880/14, 75926/17, para. 86. 232 Meeting at the Ministry of Internal Affairs, 17 February 2026.

63 were taken in fact amounted to organized coup d’etat attempts. 233 Notwithstanding the fact that some of the protesters reportedly attempted to forcibly enter government buildings during those demonstrations, the Rapporteur finds the justification of measures taken on this basis as unconvincing. The vast majority of protesters were not armed (although some of them threw stones, bottles or fireworks at the police; the Minister of Internal Affairs also claimed that some of the protesters used so-called Molotov cocktails 234 ) and the protests in question, to the best of the Rapporteur’s knowledge, did not bear the hallmarks of organiz ed attempts of overthrowing the government. The mere fact that some (indeed, a small minority) of the individuals taking part in these protests exhibited violent behaviour and, in isolated incidents, attempted to forcibly enter government buildings, does not warrant a conclusion that the entire gatherings (which had been organiz ed on a daily basis) constituted some form of coordinated insurrections, much less justified an indiscriminate use of force by the authorities against peaceful protesters. 178. As regards the conduct of authorities vis-a-vis persons who did exhibit violent behaviour, the Rapporteur underscores that even in such situations the use of force must be limited to what is necessary under particular circumstances. The assessment of necessity should therefore be conducted on a case- by-case basis, which the Rapporteur lacks the necessary materials, time, and resources to do and thus refrains from any conclusive judgement in this respect. The Rapporteur accepts, however, that there might have been situations in which the use of force was legitimate and proportionate, in particular in relation to individuals who threw objects at security forces or tried to forcibly enter government buildings. At the same time, this is not to suggest that the treatment of violent individuals was at all times compliant with the requirements of international law. Violent attacks and threats against government critics by unidentified groups 179. It was brought to the attention of the Rapporteur multiple times throughout the duration of the mandate, that persons critical of the government are increasingly prone to violent assaults by unidentified suspects, including in public spaces. 235 Such attacks were also carried out against well-known opposition figures. 236 Although some of the interviewees claimed that these attacks were inspired by the Georgian government, the Rapporteur lacks the means of conclusively verifying these accusations. That said, some testimonies received under the mandate seem to suggest that some of those attacks might have been carried out 233 Meeting at the Office of the Prime Minister, 18 February 2026; meeting at the Ministry of Internal Affairs, 17 February 2026. 234 Meeting at the Ministry of Internal Affairs, 17 February 2026. 235 Written testimony no. 44. 236 Meeting with the political opposition leaders, 18 February 2026.

64 at least with the government’s acquiescence. According to one such testimony, one opposition figure was assaulted in central Tbilisi in broad daylight. He managed to fend off the attackers by pulling out his legally carried gun and firing warning shots in the air. According to him, despite the incident taking place in broad daylight in the country’s capital and police being notified immediately afterwards, the police never showed up. This, according to him, suggests that the attack was, in fact, coordinated with the authorities. If this is true, it would constitute a manifest violation of the prohibition of torture and other cruel, inhumane or degrading treatment on Georgia’s part. 237 Compliance with the procedural limb of this prohibition in relation to attacks by unidentified men is assessed separately below. 180. The Rapporteur also recalls testimonies she received related to extremely serious threats that some government critics receive from unidentified persons. According to the testimonies of some of the opposition leaders, they received threats over the phone multiple times. Furthermore, their family members were also threatened. Those phone calls involved threats of extreme violence and even death. 238 Similarly as in the case of physical violence by unidentified groups, the Rapporteur is incapable of assessing the direct responsibility of the government for these incidents. Impunity and lack of effective remedies 181. The Rapporteur now turns to the assessment of the procedural limb of the prohibition of torture and other cruel, inhuman or degrading treatment or punishment in respect to the individuals who allegedly experienced such treatment during demonstrations. In that, the Rapporteur echoes the ECtHR in stating that investigation into alleged instances of violations of the right in question ‘must be capable of leading to the establishment of the facts and to a determination of whether the force used was or was not justified in the circumstances, and of identifying and — if appropriate — punishing those responsible.’ 239 The Rapporteur acknowledges that the obligation in question is the one of conduct, not one of result. However, ‘any deficiency in the investigation which undermines its ability to establish the circumstances of the case or the person responsible will risk falling foul of the required standard of effectiveness.’ 240 182. Despite credible reports of conduct contrary to the prohibition of torture and other cruel, inhuman or degrading treatment or punishment during the demonstrations in Tbilisi in November and December 2024, the initiated investigations, to the best of the Rapporteur’s knowledge, have not led to any conviction of officers involved in those actions. 237 Meeting with political opposition leaders, 18 February 2026. 238 Ibid. 239 ECtHR, Judgement of 7 May 2024 (Grand Chamber), Tsaava and Others v. Georgia, 13186/20, para. 204. 240 Ibid., para. 207.

65 This is despite the fact that the prosecutions of protesters have progressed swiftly and have already led to a number of convictions. According to the information provided by the Deputy Prosecutor General, Mr. Amiran Guluashvili on the meeting of 18 February 2026, 7 individuals were charged in relation to attacking journalists. The Deputy also expressed the hope that the investigations might progress more swiftly since they were taken over by the Prosecution Service from SIS in 2025. 241 In the written information provided by the Georgian MFA to the Rapporteur on 20 February 2026 (Annex XX), in reference to the prevention of torture and ill treatment, it was stated that ‘[u]pon the court ruling, more than 27 hundred hours of video recordings from surveillance cameras have been requested from public and private entities. Within the framework of the criminal cases, 163 persons have been granted victim status.’ Additionally, it was stated: ‘In 2024- 2025, 45 journalists/cameramen were recognized as victims of illegal interference in the professional activities of journalists that took place during the protest rallies. Criminal prosecution was initiated against 7 individuals under Article 154 of the Criminal Code of Georgia for illegal interference in the professional activities of journalists during a protest rally held near the Presidential Residence, on October 4, 2025, the day of the local government elections. 9 journalists and cameramen were recognized as victims. In 2025, The PSG prosecuted 11 persons for illegal interference in the professional activities of journalists, under the Article 154 of the Criminal Code of Georgia, as well as granted a victim status to 36 journalists/cameramen.’ 183. The alleged impossibility of identification of the perpetrators was, on some occasions, apparently caused by the fact that special forces used to disperse assemblies did not bear any identification marks. The Minister of Internal Affairs admitted this problem and assured that based on the new regulations, all members of the law enforcement forces would have appropriate identification signs, so, according to him, this problem should not appear in the future. 242 184. The Rapporteur has no means of assessing the quality of the initiated investigations. She nevertheless sees fit to presume, following, among others, the Commissioner for Human Rights of the Council of Europe, 243 that those investigations likely lack the requisite quality and therefore Georgia might be in breach of the procedural limb of the right discussed here. The Public Defender, during the meeting on 17 February 2026, underscored a striking disparity between the effectiveness of investigations against, on the one hand, protesters and, on the other hand, those who used disproportionate force in protest dispersal. According to 241 Meeting at the Prosecution Service, 18 February 2026. 242 Meeting at the Ministry of Internal Affairs, 17 February 2026. 243 Council of Europe, Commissioner calls for effective investigations into alleged police violence during 2024 protests in Georgia, 2025, https://www.coe.int/en/web/commissioner/-/commissioner-calls-for-effective-investigations- into-alleged-police-violence-during-2024- protests-in -georgia (accessed: 22/02/2026).

66 the Public Defender, the investigations stall even in cases where the perpetrators were not masked and their identities were easy to discern. 244 Such a disparity is thus hardly justifiable. 185. The Public Defender's Office reviewed two criminal case files under investigation by the Special Investigation Service related to the protests. This review revealed that the investigation failed to meet the standards of effectiveness. The Public Defender submitted specific recommendations to the Special Investigation Service and the Prosecutor General’s Office concerning investigative/procedural actions and reclassification of the charges. The office continues to request information periodically about the progress of the investigations. 245 186. Moreover, the Rapporteur notes Georgia’s history of violations of procedural aspects of Article 3 ECHR, including in a case where the facts almost mirrored those of the Tbilisi protests of November and December 2024, that is, the Grand Chamber’s ruling in Tsaava and Others v. Georgia. 187. Furthermore, the Rapporteur recalls that she was presented with testimonies of violence by unidentified men which occurred in public places and violent individuals were not masked. In many of such cases, investigations also reportedly stall, despite the fact that the responsible individuals were easily identifiable. 246 188. Taking the above into account, despite not having the means of assessing the quality of individual investigations, the Rapporteur considers it highly likely that Georgia is in systemic violation of the procedural limb of Article 3 ECHR on account of defective investigations of mistreatment of protesters and government critics. B. Freedoms of assembly and association and freedom of expression 189. Treatment of freedoms of assembly and association together with the freedom of expression, as part of a single section, is justified by reference to the ECtHR case- law, according to which the purpose of freedom of assembly and association is often to exercise freedom of expression. Such a link between the two freedoms can be held to be even stronger where it can be said that organizations (being manifestations of freedom of association) are targeted because of the views they represent. 247 190. For the purposes of this report, the wording of freedom of expression and freedoms of assembly and association is derived from the ECHR. Those freedoms are thus understood as follows: 244 Meeting at the Office of the Public Defender, 17 February 2026. 245 Information provided by the Office of the Public Defender, 18 February 2026; see also 2024 Parliamentary Report of the Public Defender. ttps://ombudsman.ge/res/docs/2025091211433999093.pdf (accessed 22/02/2026). 246 Meeting with the political opposition leaders, 18 February 2026. 247 ECtHR, Judgement of 14 June 2022, Ecodefence and Others v. Russia, 9988/13 and 60 others, para. 72.

67 Article 10 ‘1. Everyone has the right to freedom of expression. This right shall include freedom to hold opinions and to receive and impart information and ideas without interference by public authority and regardless of frontiers. This Article shall not prevent States from requiring the licensing of broadcasting, television or cinema enterprises. 2. The exercise of these freedoms, since it carries with it duties and responsibilities, may be subject to such formalities, conditions, restrictions or penalties as are prescribed by law and are necessary in a democratic society, in the interests of national security, territorial integrity or public safety, for the prevention of disorder or crime, for the protection of health or morals, for the protection of the reputation or rights of others, for preventing the disclosure of information received in confidence, or for maintaining the authority and impartiality of the judiciary.’ Article 11. ‘1. Everyone has the right to freedom of peaceful assembly and to freedom of association with others, including the right to form and to join trade unions for the protection of his interests. 2. No restrictions shall be placed on the exercise of these rights other than such as are prescribed by law and are necessary in a democratic society in the interests of national security or public safety, for the prevention of disorder or crime, for the protection of health or morals or for the protection of the rights and freedoms of others. This Article shall not prevent the imposition of lawful restrictions on the exercise of these rights by members of the armed forces, of the police or of the administration of the State.’ ‘Foreign agents’ laws and accompanying legislation 191. It is self-evident to the Rapporteur, that both TFI and FARA constitute restrictions on the freedoms in question, 248 as they impose significant duties on natural and legal persons subjected to them (e.g., registration, bookkeeping and reporting duties, labelling of materials, among others) and, furthermore, attach to the said persons stigmatizing labels of ‘an organization representing the interests of a foreign power’ (under TFI) and an ‘agent of a foreign principal’ (under FARA). The question therefore arises whether those restrictions 248 See also ODHIR, ‘Georgia’s “transparency of foreign influence” law incompatible with democratic standards and human rights law: international human rights office ODIHR’, 30 May 2024, https://odihr.osce.org/odihr/569925 (accessed 22/02/2026); United Nations Human Rights Office of the High Commissioner, ‘Georgia: UN experts condemn adoption of Law on Transparency of Foreign Influence’, 15 May 2024, https://www.ohchr.org/en/press- releases/2024/05/georgia-un-experts-condemn-adoption-law-transparency-foreign-influence (accessed 22/02/2026).

68 can be justified in light of the relevant limitation clauses, that is, whether they can be deemed (1) prescribed by law and (2) necessary in a democratic society. 192. As regards the condition that a given restriction is ‘prescribed by law’, it must be underscored that it should be interpreted as not merely a formal requirement but one concerning also the quality of a law in question. In particular, the legislation in question must be ‘foreseeable’ in the sense that, among other requirements, it is sufficiently precise to enable a person concerned to regulate their conduct in accordance with the said law. 249 193. Applying this principle to TFI and FARA, the Rapporteur shares the view of the Venice Commission that both acts lack the requisite legal precision of key terms they deploy: ‘organiz ation pursuing the interests of a foreign power’ (TFI) and ‘agent of a foreign principal’ (FARA). 194. On the face of it, it may seem that the key term of ‘an organization pursuing the interests of a foreign power’ is defined in TFI by reference to an objective criterion of level of income obtained from a foreign source. However, the conclusion that this makes TFI sufficiently foreseeable would be misguided. This is because the qualification as ‘an organization pursuing the interests of a foreign power’ in fact results by reference to broad and indeterminate legal categories, such as ‘foreign power’ (understood to be virtually any entity outside Georgia, including natural persons), ‘income’ (which comprises money but also ‘other tangible goods of tangible value [any movable or immovable thing]’) and a legal nature of an entity subjected to the law (non-commercial legal entities, broadcasters, legal persons owning internet domains). The Rapporteur shares the view of the Venice Commission that the combination of these vague terms results in a significant ambiguity and potential difficulties for entities concerned in assessing whether they qualify as ‘organiz ations pursuing the interests of foreign powers’ and thus whether they are subject to significant restrictions such a qualification entails. 250 Similarly, the competences of relevant authorities involved in registration process and control of compliance with the law are regulated in vague terms which may be interpreted as allowing sweeping measures to be taken against the entities subjected to the law. 251 195. Under FARA, the key category of ‘agent of a foreign principal’ is even less clear. It is defined, in contrast to TFI, solely by reference to qualitative and thus inherently indeterminate considerations related to the relationship of the entity in question with a ‘foreign principal’, such as acting ‘at the direction, request, instruction or control of a foreign principal’ in pursuing ‘political activities’. The definition of a ‘foreign principal’ is similar to the one of ‘foreign power’ under TFI and includes, with few exceptions, virtually any person, 249 See, among many others, ECtHR, Judgement of 16 June 2015 (Grand Chamber), Delfi AS v. Estonia , 64569/09, para. 120-122. 250 Venice Commission, ‘Urgent Opinion on the Law on Transparency of Foreign Influence’, 24 June 2024, paras 53- 54, http://www.venice.coe.int/webforms/documents/default.aspx?pdffile=CDL-AD(2024)020-e (accessed: 22/02/2026). 251 Ibid., paras 55-57.

69 natural or legal, located outside of Georgia. The scope of the term ‘political activities’ was defined in particularly broad terms and may well include any activity aimed at influencing public policy in any way, from political lobbying sensu stricto , through reposting social media posts to grassroots organiz ation around shared causes. 196. Similarly, it is the opinion of the Rapporteur that other provisions of FARA also lack the requisite level of clarity, which has particularly serious potential consequences given the results of non-compliance. FARA imposes on ‘agents of foreign principals’ extensive registration and reporting requirements, involving duties of particularly broad and indeterminate nature. For instance, in the registration procedure, applicants are required to submit ‘a copy of any other act/document and a written description of the terms and conditions of all oral agreements relating to [the applicant’s] organization’ and ‘detailed information about all activities (including political activities) that the applicant carries out’. This indeterminacy, in combination with the fact that intentional violation of any provision of FARA is punishable by harsh sanctions, generates a considerable level of imprecision, allowing for broad, sweeping interpretations which potentially bear severe consequences for persons subjected to the law. 197. The Rapporteur takes into account the statement by the Prime Minister that the adoption of FARA was mainly a political act and it had not, at the time of writing, been deployed to punish those who failed to comply. 252 However, the mere existence of these provisions in the Georgian legal landscape and the fact that they can be used to impose particularly harsh, criminal sanctions, itself undermines the freedoms discussed under this section. The Rapporteur also recalls that, as mentioned in Part II, there are reports of organizations being officially approached for reasons of incompliance. 198. Furthermore, the fact that TFI and FARA — which cover substantially similar subject matter yet establish partially differing administrative duties — are applicable in parallel, amplifies the involved legal uncertainty. Namely, depending on the particular circumstances of affected entities, it may be unclear for them whether they should be complying with registration and reporting duties under TFI, FARA, neither, or both. Given also the potential consequences of incompliance, this situation creates significant legal uncertainty. 199. Similar considerations are applicable to the amendments to the Law on Grants and the Law on Broadcasting. As noted by the Venice Commission, the new provisions of the Law on Grants do not set out the criteria by which the government is to assess foreign grants for the purposes of granting authorization to receive them. This leads to the conclusion that such decisions may potentially be entirely arbitrary. 253 In fact, the language of the Law on 252 Meeting at the Office of the Prime Minister, 18 February 2026. 253 Venice Commission, ‘Opinion on the Law on the Registration of Foreign Agents, the Amendments to the Law on Grants and Other Laws Relating to “Foreign Influence”’, para. 90.

70 Grants is so imprecise that it seems capable of covering even remittances sent to inhabitants of Georgia by their families residing abroad. 200. The requirements introduced in the Law of Grants, according to which, for almost every external support in the form of money, in- kind assistance or provision of other services, from foreign subjects, the prior approval of the agreement by the Government is needed, may affect the abilities of Georgia and of international community to provide international assistance in the situation of disaster. The Law on Grants does not envisage any exception for humanitarian aid, but it specifically refers to grants as resources to implement specific humanitarian projects [Article 2(1)] and to humanitarian organizations [Article 3(1)(a)]. In consequence, the introduced restrictions contradict the recent tendency in International Disaster Law to lift obstacles to provide external assistance in the situation of disaster. 254 The Rapporteur notes that lack of legal preparedness for a disaster may result in future violations of the obligation of the Georgian State to respect the right to humanitarian assistance (based on the right to life, right to food, right to housing, right to clothing, right to health care etc.) — envisaged in Articles 6 ICCPR and Articles 11- 12 ICESCR . 201. As to the amendments to the Law on Broadcasting, they prohibit financing of broadcasters by ‘foreign powers’ defined identically as in the TFI which was determined to constitute an imprecise and overly broad definition above. Furthermore, the obligations set out in Article 54 impose on broadcasters stringent obligations, which are nevertheless formulated in inherently broad terms (e.g., to ‘ensure the clear separation of a fact from an opinion’ or prohibition on expression of ‘any viewpoints supporting or opposing any political party, social or religious association, or another interest group’). Such an indeterminate formulation invites almost any interpretation that fits the political goal of sanctioning inconvenient broadcasters. Additionally, Article 54 imposes on the broadcaster the obligation to secure the equal presentation of views by viewers making the calls during live programmes. The Rapporteur is of the view that it is in fact impossible to fulfill this obligation as the broadcaster has no control over the content of opinions expressed by viewers. 202. Taking the above into account, the Rapporteur does not consider that laws targeting so-called foreign agents and foreign influence, adopted within the period covered by the mandate, meet the requirement of being ‘prescribed by law’. 203. The requirement of ‘necessity in a democratic society’ warrants , according to the ECtHR case-law, assessment of whether a restriction in question addresses a ‘pressing social need’ and whether it is proportionate to the aims pursued. 255 254 See e.g. International Law Commission, Draft articles on the protection of persons in the event of disasters (2016) - Article 8; Article 15; IFRC, Guidelines for the domestic facilitation and regulation of international disaster relief and initial recovery assistance, available at https://disasterlaw.ifrc.org/sites/default/files/media/disaster_law/2020- 09/1205600-IDRL -Guidelines-EN-LR.pdf (accessed 22/02/2026). 255 ECtHR, Ecodefence and Others v. Russia, para. 118.

71 204. The Rapporteur is willing to accept, in principle, that the aim of increasing transparency of external funding of the NGOs and the media could be deemed legitimate for the reasons mandated by the ECHR and ICCPR, such as ensuring national security or crime prevention. The Rapporteur also accepts that the ground of national security is particularly salient in the Georgian context as it may be legitimately concerned about the adverse foreign influences in the country. However, the analysis of the laws in question, particularly but not exclusievely TFI and FARA, suggests that their primary aim might not have been, in fact, countering adverse foreign influence but, rather, stigmatizing, intimidating and ultimately silencing organizations that are independent of the government and thus potentially willing to express critical opinions of it. 205. A number of provisions of the TFI and FARA support such a finding. First, the choice to label entities falling within their scopes as, respectively, ‘organiz ations pursuing the interests of foreign powers’ and ‘agents of foreign principals’ — that is, terms with unequivocally negative connotation commonly associated with treason — supports the conclusion that the real aim of the legislator was in fact to stigmatiz e them as potentially conspiring to undermine interests of Georgia at the expense of ‘foreign powers’. 256 Second, the Rapporteur echoes the ECtHR which, in the context of a similar Russian legislation, held that such labels are not only stigmatizing but also misleading: there is no evidence to support the claim that all, or even some of the entities subjected to the laws in question do in fact serve or otherwise act in the actual or perceived interests of foreign powers. The designation as ‘foreign agents’ under either law does not require provision of any evidence to this effect. 257 Third, the volume of administrative duties imposed on affected entities, especially, but not exclusively, by FARA, cannot reasonably be deemed proportionate to the purported aim of ensuring transparency of their finances. Rather, these duties are manifestly excessive, which is, furthermore, exacerbated by the unclarity of the relevant provisions (see above). This may have the effect of imposing a necessity to divert the resources to ensure compliance with the law in question, at the expense of core activities of organizations affected. Fourth, Georgian public officials have insisted that the law was intended to ensure transparency, yet, at the same time, they were not shying away from openly stating that the law was to be used against organizations criticiz ing the government or advocating for causes that the government disagrees with. 258 Fifth, all laws under examination in this section involve harsh sanctions for failing to adhere to stringent, yet also indeterminate, obligations they impose. This may, and in fact is very likely to, exert a chilling effect on the exercise of 256 Ibid., para. 136. In addition - Oral Testimony no. 15. The Rapporteur was not persuaded by the linguistic analysis submitted by the Georgian MFA on 20 February 2026 as Annex VIII, according to which that the term ‘foreign agent’ does not have a negative connotation in Georgian language. Substantiation of this view is provided below in Part III Section D. 257 ECtHR, Judgement of 22 October 2024, Kobaliya and Others v. Russia , 39446/16 and 106 others, para. 113. 258 Civil Georgia, ‘PM Defends Law, Labels CSOs, President “Foreign Agents”’ , 17 April 2024 , https://civil.ge/archives/599588 (accessed: 22/02/2026).

72 freedoms of assembly and association and freedom of expression. The chilling effect may be material for both already existing organizations (which may feel compelled to refrain from actions which can be perceived as adversarial by the government) and individuals potentially willing to get involved in such organizations (who, under such circumstances, may be discouraged from doing so). 206. Therefore, the Rapporteur is of the opinion that the aim of ensuring transparency of foreign funding might not, in fact, have been the primary one that guided the adoption of the laws in question. The Rapporteur considers it likely that the true rationale was, in actuality, to silence potential dissent. This aim cannot, by any means, be deemed legitimate under international law binding on Georgia. 207. Even if it was concluded, however, that ensuring the transparency of foreign funding was the primary aim of the laws in question, this would still necessitate the finding that restrictions on freedoms of assembly and association and freedom of expression are disproportionate to this aim. 208. A number of considerations support such an assessment. First, as was already stated above, the TFI and FARA impose on affected entities onerous, excessive duties that may result in diverting substantial resources from their core activities in favour of ensuring compliance with the law. In this respect, the Rapporteur is unconvinced by the remarks of the Speaker of the Parliament who, during the meeting on 17 February 2026, appeared to downplay the volume of duties that both laws entail for entities subjected to them. 259 Second, the duty to label the materials disseminated by ‘agents of foreign principals’ under FARA not only stigmatizes entities subjected to this duty, but also infringes upon the negative aspect of freedom of expression (by forcing them to disseminate information with which they do not necessarily agree) and, as was determined by the ECtHR in relation to a similar Russian legislation, bears ‘ominous resemblance to the discriminatory and segregationist labelling practices imposed on certain groups by authoritarian regimes of the past.’ 260 Third, FARA introduced the notion of public relations advisor which may encompass anyone who informs ‘foreign principals’ about internal or foreign policy of Georgia. As a result, journalists cooperating with foreign press might be considered foreign agents. Fourth, the application of the Law on Grants can have the effect of virtually cutting access to external funding entirely. As evidenced by the interviews held for the purposes of preparing this report, the application of this law had the effect of preventing certain organizations from receiving funding they were due to receive, forcing them to limit or even halt their activities. For example, organizations dealing with the fight with disinformation were forced to limit or halt totally their activities. S ome of the interviewed persons claimed that the Law on Grants constituted an existential threat to CSOs. 261 The Rapporteur notes 259 Meeting at the Parliament of Georgia, 17 February 2026. 260 ECtHR, Kobaliya and Others v. Russia, para. 85. 261 Oral Testimony no. 8.

73 the information provided by the Prime Minister, that any non-political grant would be approved and that the vast majority of those who applied, had their grants approved. 262 However, the mere existence of such a provision may, and in fact does, discourage both the donors and their potential beneficiaries (especially those involved in challenging the government legally or rhetorically) from even applying. Fifth, barring broadcasters completely from receiving foreign funding is a particularly severe measure and may significantly limit their ability to maintain the narrative that would be independent of the Georgian government. The Rapporteur thus shares the view of the Venice Commission which concluded that this measure runs counter to Georgia’s positive obligation to guarantee media pluralism. 263 Sixth, the severity of sanctions involved, including prospects of a prison sentence, can by no means be judged as adequate to the actual gravity of the impugned action of violating essentially administrative duties. In the context of freedom of political expression, deprivation of liberty is justified only in the most severe cases involving serious impairment of the rights of others, such as in instances of hate-speech or inciting to violence. 264 The penalties involved for violations of FARA can thus by no means be judged as proportional to the conduct they aim to sanction. 209. As a result, the Rapporteur is of the opinion that, even if it is accepted that the laws in question were primarily aimed at ensuring transparency of foreign funding and thus preserving national security (which the Rapporteur believes is likely not the case; see above), the restrictions on freedoms of assembly and association and freedom of expression a re disproportionate to this aim. 210. As regards parts of the Law on Broadcasting that impose stringent obligations as to the permissible content of broadcasting (in particular Article 54), they cannot reasonably be justified by the ground of national security. The only legitimate ground under Article 10(2) ECHR that the Georgian government could possibly rely on seems to be ‘the protection of the rights of others’. That said, even that assumption seems rather unconvincing as it is difficult to see how duties such as ‘ensuring the clear separation of a fact from an opinion’, prohibition on covering ‘information reflecting political or another confrontation, or current issues of public policy based on personal attitude or opinion of the broadcaster’ or prohibition on expressing ‘any viewpoints supporting or opposing any political party, social or religious association, or another interest group’ could lead to the furtherance of that aim. These provisions, furthermore, are broad and indeterminate to the point of possibly covering almost any broadcast broadly dealing with politics. Accordingly, the Rapporteur is of the opinion that these obligations may be reasonably claimed as infringing upon the 262 Meeting at the Office of the Prime Minister, 18 February 2026. 263 Venice Commission, ‘Opinion on the Law on the Registration of Foreign Agents, the Amendments to the Law on Grants and Other Laws Relating to “Foreign Influence”’, para. 104. 264 ECtHR, Judgement of 15 March 2011, Otegi Mondragon v. Spain , 2034/07, para. 59.

74 essence of freedom of expression, and thus manifestly disproportional to any legitimate aim under Article 10 ECHR. 211. In sum, the Rapporteur is of the opinion that the laws pertaining to ‘foreign agents’ and foreign influence adopted within the period covered by this mandate violate the freedoms of assembly and association and freedom of expression. The Law on Family Values and shrinking space for LGBT+ expression 212. The Rapporteur considers the Law on Family Values to be falling within the ambit of freedom of expression and freedoms of assembly and association to the extent that (1) it prohibits ‘popularizing’ same-sex relationships and notions related to gender identity, including in education, broadcasting and provision of information to minors and (2) it prohibits public gatherings that would promote same-sex relationships and notions related to gender identity. 213. It is clear to the Rapporteur that the law in question constitutes a restriction of the said rights as it directly prohibits almost any public expression on certain topics and bans assemblies related to a certain theme. The question therefore arises whether those restrictions can be justified in light of the relevant limitation clauses, that is, whether they can be deemed (1) prescribed by law and (2) necessary in a democratic society. 214. As for the requirement of a restriction to be ‘prescribed by law’ the Rapporteur notes that the key category of ‘popularization’ is defined in markedly broad and vague terms as essentially any information or actions aimed at presenting issues related to gender identity, sexual orientation or incest in positive or exemplary light. This could be interpreted as prohibiting education or awareness-raising campaigns aimed at promoting sexual health or even as requiring LGBT+ individuals to conceal their sexual orientation or gender identity in their daily lives. 265 Furthermore, the Rapporteur shares the view of the Venice Commission that essentially equating same-sex relationships and gender identity other than conforming to prevailing social norms with incest is stigmatizing and degrading and has no place in countries that claim to uphold human dignity and human rights. 266 The Rapporteur notes that the Prime Minister stated at the meeting of 18 February 2026 that this provision was not intended to stigmatize anybody. 267 This statement, however, is unconvincing given the wording of this particular provision, other provisions of the law as well as the overall oppressive atmosphere surrounding LGBT+ individuals in Georgia to which the openly homophobic and transphobic rhetoric of the government members contributes. Furthermore, it could also be argued that the intent is hardly relevant in the light of the fact 265 See: ECtHR, Judgement of 20 June 2017, Bayev and Others v. Russia , 67667/09 44092/12 56717/12, para. 61. 266 Venice Commission, ‘Opinion on the Draft Constitutional Law on Protecting Family Values and Minors’, 25 June 2024, paras 68-70, https://www.venice.coe.int/webforms/documents/default.aspx?pdffile=CDL-AD(2024)021-e (accessed: 22/02/2026). 267 Meeting at the Office of the Prime Minister, 18 February 2026.

75 that the provision in question does, in fact, treat matters related to LGBT+ rights on an equal footing with incest. As a result of the foregoing, the Rapporteur is of the opinion that the Law on Family Values does not meet the requisite standard of legislative quality and therefore measures under analysis cannot be deemed to be ‘prescribed by law’. 215. Turning now to the requirement that the restriction in question be ‘necessary in democratic society’, it can be inferred from public communications of government representatives and interviews held for the purposes of the present report, that the Georgian government could rely on ‘the protection of health or morals’ as a permissible ground for limiting the freedoms at issue. 216. As for the ground of public health, the Rapporteur shares the view of the ECtHR which, in the context of a similar Russian legislation, pointed out that restrictions in question are in fact counter- productive in pursuing the legitimate aim of ensuring public health. The Rapporteur is of the opinion that education and awareness-raising campaigns based on scientific knowledge related to non-heteronormativity and associated risks, as well as means of mitigating those risks, would be an important part of a meaningful public health campaign. 268 Consequently, the Rapporteur believes that purging related information from the public sphere may have the actual effect of undermining public health. 217. The Prime Minister, moreover, at the meeting on 18 February 2026, suggested that the law in question was aimed to counter negative demographic trends which, as he suggested, could be attributed to ‘certain ideologies’. 269 The Rapporteur cannot accept such a justification for two reasons. First, it is difficult to see how such an argument fits into the enumerative catalogue of grounds upon which the limitation of freedoms of expression and of assembly and association could be based. Second, and more importantly, even assuming that matters of demography are covered by the ground of ‘public health’, the Prime Minister’s suggestion seems to be based on prejudice rather than any scientific evidence which would link low fertility rates with visibility of LGBT+ individuals in the public sphere. Purging matters related to LGBT+ rights from the public debate does not make LGBT+ individuals disappear, nor does it have any scientifically proven impact on fertility rates. Relying on the ground of public health as mandating the restriction of the freedom of expression related to LGBT+ issues is, therefore, highly unconvincing. 218. As to the ground of public morals, the Rapporteur cannot accept a view, which is implicit in invoking ‘public morals’ as a justification of the discussed restrictions, that belonging to LGBT+ community is inherently ‘immoral’ or otherwise ‘bad’. The existence of LGBT+ individuals in every society is a fact of nature and claiming that their very identity 268 ECtHR, Bayev and Others v. Russia, para. 72. 269 Meeting at the Office of the Prime Minister, 18 February 2026;OC Media, ‘Kobakhidze blames ‘liberal ideology’ for declining birth rates’, 19 February 2026, https://oc -media.org/kobakhidze-blames-liberal-ideology-for-declining- birth-rates/ (accessed 22/02/2026).

76 is unnatural, immoral or harmful to others amounts to gross insult, denigration and in fact undermines social cohesion. 219. Turning now to the argument, raised by the Speaker of the Parliament, that Georgian society is generally against LGBT+ expression, 270 the Rapporteur echoes the ECtHR which held that the mere alleged fact of public opinion being against the exercise of a human right, does not, of itself, constitute a sufficient ground for restricting this right. 271 In fact, if it is indeed the case that the majority of Georgians do not accept non- heteronormativity, it is the role of the government which took upon itself to abide by the internationally recognized human rights, to strive to create the conditions of public respect to those very human rights. Furthermore, it must not be overlooked that the predominantly negative attitudes of the Georgian public towards the LGBT+ individuals may well, at least partly, be driven by the homophobic and transphobic rhetoric employed by the government authorities themselves. In any case, the Rapporteur echoes the well- established ECtHR case- law in stating that prevailing social attitudes cannot be held as sufficient to justify policies underpinned by stereotypes and biases against sexual minorities. Therefore, the Rapporteur does not consider the ground of public morals as providing a legitimate justification for restriction of freedoms of assembly and association and freedom of expression by the law in question. 220. In view of the above, it is unnecessary to turn to proportionality assessment in order to hold that the Law on Family Values constitutes an impermissible interference with freedoms of assembly and association and freedom of expression. However, the Rapporteur nevertheless finds it fit to underscore that restrictions put in place by the said law are so severe that they may be held as infringing upon the very essence of these freedoms. In wholly banning public gatherings organized around the theme of LGBT+ rights the law in question essentially nullifies the right to assembly. In banning any expression that would ‘popularize’ LGBT+ rights it can be interpreted as wholly denying the right to speak on those issues or even expressing sexual or gender identities of the persons concerned. By infringing upon the essence of the rights concerned, the proportionality requirement must also be found as not having been met. 221. The Rapporteur recalls that both the Prime Minister and the Speaker of the Parliament considered The Law on Family Values to be in line with Georgia’s international obligations, pointing to the fact there is no judgement directly binding upon Georgia which would hold the law in question to be at variance with those obligations. 272 However, in the light of the foregoing paragraphs which make it clear that the law in question is in fact 270 Meeting at the Parliament of Georgia, 17 February 2026. 271 ECtHR, Fedotova and Others v. Russia, para. 217. 272 Meeting at the Office of the Prime Minister, 18 February 2026; meeting at the Parliament of Georgia, 17 February 2026.

77 manifestly incompatible, among others, with the ECHR, the Rapporteur considers such claims to amount to bad faith interpretation of this treaty. 222. The Rapporteur also wishes to underscore the material facts that unfolded in the period covered by the mandate that point to substantial shrinking of space for expression of sexual orientation or gender identity other than conforming to prevailing social norms. In fact, drawing on conducted interviews as well as publicly available information, it can be concluded that LGBT+ expression has become dangerous in Georgia, due to the prevailing climate of stigmatization and apparent unwillingness of the authorities to provide protection to persons wishing to either express their identity or merely to inform the public about LGBT+ rights. 223. As a result of the foregoing, the Rapporteur is of the opinion that the Law on Family Values as well as the overall climate of stigmatization of or even danger for LGBT+ individuals, which appears to be partly driven by the authorities, amounts to Georgia being in violation of freedoms of assembly and association and freedom of expression. Other legal developments 224. Shifting the burden of proof in defamation cases to the defendant carries a high risk in the light of freedom of expression in particular in so far as it can exert a chilling effect on journalists or other persons involved in the public debate on matters of public interest. The ECtHR held that the presumption of falsity of an allegedly defamatory statement, of itself, does not run counter to ECHR Article 10 and the impact on the right contained in this provision must be established on a case-by-case basis. 273 However, the ECtHR also holds that ‘[the presumption of falsity,] taken in isolation, could be seen as unduly inhibiting the publication of material whose truth may be difficult to establish in a court of law, for instance because of the lack of admissible evidence or the expense involved.’ 274 Therefore, it seems to the Rapporteur that the standard more aligned with the freedom of expression against which to assess the impugned expression in defamation cases would not be the one of truth under all circumstances but, rather, of acting ‘in good faith in order to provide accurate and reliable information in accordance with the ethics of journalism.’ 275 It is the view of the Rapporteur that demanding the proof of truth to shift the burden of proof back to the plaintiff might, at least under some circumstances, be excessive and thus raises concerns in light of freedom of expression. This provision is also particularly capable of exerting a chilling effect and thus contributing to self-censorship on account of fear of potential defamation lawsuits. 273 ECtHR, Judgement of 19 April 2011, Kasabova v. Bulgaria , 22385/03, para. 60. 274 Ibid., para. 61. 275 ECtHR, Judgement of 02 November 2006, Standard Verlags GmbH and Krawagna -Pfeifer v. Austria, 19710/02, para. 57.

78 225. Turning now to the assessment of a general ban on covering one’s face during the demonstration, the Rapporteur echoes the ECtHR as well as the Venice Commission and ODIHR in stating that such a general ban, not allowing for any legitimate exception, is disproportional. 276 The Venice Commission together with ODHIR in ‘Guidelines on Freedom of Peaceful Assembly’ opine that ‘[t]raditional assemblies allow participants, if they so desire, a certain level of anonymity or at least a smaller likelihood of being ‘singled out’ or identified. Even the wearing of masks, for expressive purposes, is considered legitimate under international law’ and further that ‘[t]he wearing of masks or other face coverings at a peaceful assembly should not be prohibited where there is no demonstrable evidence of imminent violence. An individual should not be required to remove a mask unless his/her conduct creates probable cause for arrest and the face covering prevents his/her identification.’ 226. The Rapporteur thus considers a blanket ban on covering one’s face during a demonstration to be disproportional and thus at variance with the demands of the ECHR. In addition, the Rapporteur received testimonies (with photo and video documentation) according to which the mere wearing of a hoodie was considered by the authorities as violation of the ban on covering face. 277 Another testimony alleged that a person was administratively detained for wearing a medical mask. 278 Those testimonies suggest that this already restrictive provision is interpreted by the authorities in an overly restrictive manner, further hindering the rights discussed here. 227. As for the amendments that raise sanctions for offences related to participating in protests, the Rapporteur recalls, once again, the need to always balance the requirements of public order with the rights to peaceful assembly and association and freedom of expression. Seen in this light, especially the amendments that introduce mandatory detention for some protest- related violations seem excessive, since detention should be treated as a measure of last resort. Conduct of security forces towards critics and demonstrators 228. The conduct of security forces towards demonstrators was already covered as part of the assessment of compliance with the prohibition of torture and other cruel, inhumane or degrading treatment. Under this section, therefore, the Rapporteur will limit herself to only a few remarks. Nevertheless, it is clear to the Rapporteur that disproportionate use of force during the dispersal of demonstrations also contravenes the rights to assembly and to freedom of expression. 276 ECtHR, Judgement of 30 August 2022, Ibragimova v. Russia , 68537/13, para. 37. 277 Written Testimony no. 13. 278 Written Testimony no. 111.

79 229. According to the ECtHR, ‘[a]n individual does not cease to enjoy the right to peaceful assembly as a result of sporadic violence or other punishable acts committed by others in the course of the demonstration, if the individual in question remains peaceful in his or her own intentions or behaviour.’ 279 In addition, the UN Basic Principles on the Use of Force (para. 13) clearly state that ‘in the dispersal of assemblies that are unlawful but non- violent, law enforcement officials shall avoid the use of force or, where that is not practicable, shall restrict such force to the minimum extent necessary.’ Therefore, the use of force must always be assessed from the point of view of necessity and proportionality, having in mind the necessary balance to be struck between the public interest and the rights to assembly and freedom of expression. 230. The Rapporteur does not have the means nor the resources to analyse every circumstance when allegedly disproportionate force was used against the protesters. However, being confronted with sometimes drastic descriptions and images of beatings, firing of rubber bullets at protesters’ faces at close range, extensive use of water cannons (possibly with chemicals added to the water) and similar measures against largely peaceful protesters, the Rapporteur concludes that such measures have been, on many occasions, disproportionate and therefore contrary to the freedoms of assembly and expression. 231. As regards the use of such measures against individuals who displayed violent behaviour, the Rapporteur underscores that even in such circumstances the force deployed must be proportionate. Lacking the resources and the means to assess these issues on a case- by-case basis, the Rapporteur accepts that such force might have been justified on some occasions but this is not to suggest that the treatment of violent individuals was at all times compliant with the requirements of international law. Sanctioning of critics 232. The Rapporteur recalls that the Public Defender underscored a striking disparity between the swiftness of investigations in cases of, on the one hand, the protesters and, on the other hand, security forces using disproportionate force against them. 280 The Rapporteur also recalls the particularly serious, and often hardly justifiable, charges brought against the leaders of political opposition. 233. Furthermore, the Rapporteur received further testimonies suggesting arbitrary deployment of criminal law. According to one such testimony, a certain road on which a protest was about to be organized was suddenly designated as strategic and thus the protesters, unknowingly, became liable to be punished on the basis of Article 222 of the Criminal Code. 281 279 ECtHR, Zakharov and Varzhabetyan v. Russia , para. 86. 280 Meeting at the Office of Public Defender of Georgia, 17 February 2026. 281 Oral Testimony no. 21.

80 234. The above suggests a selective and at times arbitrary deployment of criminal law in order to silence dissent. Moreover, this practice exerts a particularly strong chilling effect on those disagreeing with the government’s policies who may be legitimately scared to attend protests or otherwise exercise their freedoms of assembly, association or expression on account of potential criminaliz ation. 235. The Rapporteur also recalls testimonies according to which people were laid off from public institutions allegedly because of their involvement in protests, 282 were warned that they might be laid off if their family members would not stop taking part in protests, 283 or had disciplinary proceedings initiated against them in their place of employment for the alleged encouragement to take part in protests. 284 The Prime Minister Irakli Kobachidze announced the cleansing of the public service of people somehow involved in opposing government actions. 285 Since such actions are clearly aimed at exerting a particularly strong chilling effect, they are irreconcilable with freedoms of assembly and expression. Rhetorical attacks against diplomats 236. Rhetorical attacks by the members of the Georgian government against diplomats, mentioned in Part II, seem to be in violation of Article 29 of the 1961 Vienna Convention on Diplomatic Relations and Article 40 of 1963 Vienna Convention on Consular Relations (accessed by Georgia on 12 Jul 1993). These provisions are a reflection of customary law and they oblige Georgia to treat diplomatic agents ‘with due respect’ and to ‘take all appropriate steps to prevent any attack on his person, freedom or dignity’. How ever, it was emphasized by the Speaker of the Parliament, Shalva Papuashvili, the harsh criticism against some diplomats is within the scope of the freedom of expression and the attacks are directed against those diplomats who allegedly interfere in the internal affairs of Georgia in violation of Article 41(1) of the 1961 Vienna Convention on Diplomatic Relations. The Speaker also suggested that Georgian political culture generally allows for such harsh rhetoric. 286 237. The Rapporteur accepts that the overall level of permissible harshness of political discourse might differ from country to country and that even harsh criticism is encompassed 282 Written Testimony no. 18; Written testimony no. 20; Oral Testimony no. 15; Written Testimony no. 50; Written Testimony no. 72; Written Testimony no. 75 Written Testimony no. 91; Written Testimony no.95; Written Testimony no. 96; Written Testimony no. 97; Written Testimony no. 102; Written Testimony no. 103; Written Testimony no. 107; Written Testimony no. 113; Written Testimony no. 114; Written Testimony no. 124. 283 Written Testimony no. 23, Written Testimony no. 79. 284 Written Testimony no. 24 285 InterpressNews, [transl.] ‘Irakli Kobakhidze - The self-cleaning process in the public service was very interesting - we were monitoring everyone's actions and we will react, which I say with full responsibility!’, 3 December 2024, https://www.interpressnews.ge/ka/article/823115-irakli-kobaxize-sajaro-samsaxurshi-tvitcmendis-procesi-zalian-sainteresod-carimarta-qvelas-mokmedebas-vakvirdebodit -da-reagireba-gvekneba-rasac-mteli- pasuxismgeblobit- vambob (accessed 22/02/2026); cf. also https://www.radiotavisupleba.ge/a/33222551.html and https://bm.ge/news/sajaro-mokheleebi -mier-otsnebis- nabijtan-gamijvna -sakhelmtsifo-gadatrialebis-natsili-iyo - kaladze (accessed 22/02/2026). 286 Meeting at the Parliament of Georgia, 17 February 2026.

81 by the freedom of expression. Nevertheless, the authorities should bear in mind the distinction between critique, even if harsh, based on the actual conduct of a person subjected to it and mere unproductive insults. 287 Using terms such as ‘ambassador of hatred’ despite the diplomat concerned not, to the best of the Rapporteur’s knowledge, engaging in the actual hate speech, seems to fall in the latter category. The authorities should also take into account that building a hostile atmosphere around diplomats may put them in physical danger. General situation of the media 238. The Rapporteur is of the view that legal and material developments in Georgia in the period covered by the mandate have had a particularly detrimental impact on press freedom. To reference RSF, ‘[t]he environment [in Georgia] remains hostile for independent and opposition media, with a growing number of verbal and physical attacks against journalists. The adoption of laws on ‘foreign influence’ and ‘family values’ marginalises journalists, exposes them to censorship and reduces space for free speech.’ 288 239. Many of the legislative developments which have a bearing on the situation of the media were already analysed above. It thus only bears to mention briefly that the laws targeting ‘foreign influence’ — TFI, FARA, Law on Grants and Law on Broadcasting — all potentially target independent media which maintain some form of international cooperation. TFI and FARA stigmatize them as ‘foreign agents’ and impose onerous, disproportionate administrative duties, while the Law on Grants and Law on Broadcasting potentially cut the available sources of funding, making their operations difficult and exerting a chilling effect. 240. The Law on Broadcasting, additionally, imposes on the broadcasters particularly stringent and, in the opinion of the Rapporteur, at times impossible duties regarding the content of permissible broadcast relating to political matters. In that, as was stressed before, it infringes upon the essence of freedom of expression. The Rapporteur recalls that members of the Communications Commission stated that in the limited cases brought to the Commission on the basis of Article 54 of the Law on broadcasting, even if violation was established, no sanction was imposed. Members of the Commission also claimed to be organizing information campaigns for the broadcasters to clarify the provision and its application, which the Rapporteur welcomes and appreciates. 289 However, the Rapporteur is of the view that the mere existence of this provision in the Georgian legal framework and the possibility that it can be used any time to impose sanctions on broadcasters perceived as inconvenient is incompatible with freedom of expression. Things are similar with the Law 287 See, for example, ECtHR, Judgement of 27 May 2003, Skałka v. Poland , 43425/98, para. 34. 288 RSF, ‘Georgia’, 2026, https://rsf.org/en/index (accessed: 22/02/2026). 289 Meeting at the Communications Commission, 18 February 2026.

82 on Family Values which essentially nullifies freedom of expression on matters relating to LGBT+ rights. In that, the laws in question significantly limit the space for independent journalism thereby undermining freedom of the press. 241. The Rapporteur was told that the limited possibilities to apply for foreign funds affect also the broader culture industry. For example, movie- makers seeking foreign funding to their projects possibly fall within the scope of the Law on Grants. Furthermore, the Georgian Film Center reportedly declines funding to movies that may be perceived as inconvenient from the government’s perspective. 290 242. The widespread physical attacks on journalists by law enforcement forces as well as by unidentified groups of men have made independent journalism particularly dangerous. To this effect, the Rapporteur recalls the testimonies referenced in Part II of this report, in particular those suggesting that journalists were subjected to targeted violence precisely because they were journalists. The Rapporteur also recalls that journalists are frequently detained while covering protests and targeted with administrative and criminal sanctions levied against the protesters. 291 Furthermore, independent outlets are targeted with government-driven smear campaigns. 292 Members of the Communications Commission claimed to only have received one complaint regarding such a campaign. They, however, refrained from sanctioning the responsible outlet on account of ‘freedom of expression’. 293 As a result, independent journalists can be denigrated largely with impunity. These factors, taken together, have a detrimental influence on press freedom in Georgia. 243. The Rapporteur also talked with journalists who claimed that in the public media they are ordered to present pro-government perspectives and attempts to challenge them may result in losing employment or other repressions. 294 244. The Rapporteur underscores the crucial role played by independent journalists in any democratic society. They serve as ‘public watchdogs’, imposing a soft form of control over the exercise of public powers, and, in so doing, ‘impart information and ideas of general interest which the public is entitled to receive.’ 295 The ECtHR, therefore, insists on States’ positive obligation under Article 10 of the ECHR to ‘create, while establishing an effective system of protection of journalists, a favourable environment for participation in public debate by all the persons concerned, enabling them to express their opinions and ideas without fear, even if they run counter to those defended by the official authorities or by a significant part of public opinion, or even irritating or shocking to the latter.’ 296 The above- referenced developments run manifestly foul to this obligation. In fact, the Rapporteur 290 Oral Testimony no. 20. 291 Written Testimony no. 54; Oral Testimony no. 16. 292 RSF, ‘Unprecedented crackdown in Georgia: 600 attacks against the press in one year’, 2025, https://rsf.org/en/unprecedented-crackdown-georgia -600-attacks-against-press- one-year (accessed: 22/02/2026). 293 Meeting at the Communications Commission, 18 February 2026. 294 Oral Testimony no. 16. 295 ECtHR, Judgement of 10 January 2019, Khadija Ismayilova v. Azerbaijan , 65286/13, 57270/14, para. 158. 296 Ibid.

83 agrees with one person interviewed under this mandate that these developments, among others, send a clear signal that no one who disagrees with the government can feel safe. 297 C. The right to liberty and security 245. For the purposes of this report, the right to liberty is understood as in Article 5 of the ECHR: ‘1. Everyone has the right to liberty and security of person. No one shall be deprived of his liberty save in the following cases and in accordance with a procedure prescribed by law: (a) the lawful detention of a person after conviction by a competent court; (b) the lawful arrest or detention of a person for noncompliance with the lawful order of a court or in order to secure the fulfilment of any obligation prescribed by law; (c) the lawful arrest or detention of a person effected for the purpose of bringing him before the competent legal authority on reasonable suspicion of having committed an offence or when it is reasonably considered necessary to prevent his committing an offence or fleeing after having done so; (d) the detention of a minor by lawful order for the purpose of educational supervision or his lawful detention for the purpose of bringing him before the competent legal authority; (e) the lawful detention of persons for the prevention of the spreading of infectious diseases, of persons of unsound mind, alcoholics or drug addicts or vagrants; (f) the lawful arrest or detention of a person to prevent his effecting an unauthorised entry into the country or of a person against whom action is being taken with a view to deportation or extradition. 2. Everyone who is arrested shall be informed promptly, in a language which he understands, of the reasons for his arrest and of any charge against him. 3. Everyone arrested or detained in accordance with the provisions of paragraph 1 (c) of this Article shall be brought promptly before a judge or other officer authorised by law to exercise judicial power and shall be entitled to trial within a reasonable time or to release pending trial. Release may be conditioned by guarantees to appear for trial. 297 Oral testimony no. 1.

84 4. Everyone who is deprived of his liberty by arrest or detention shall be entitled to take proceedings by which the lawfulness of his detention shall be decided speedily by a court and his release ordered if the detention is not lawful. 5. Everyone who has been the victim of arrest or detention in contravention of the provisions of this Article shall have an enforceable right to compensation.’ 246. The Rapporteur recalls that the key purpose of the right in question here is protection from arbitrary or unjustified deprivation of liberty. 298 What may amount to arbitrariness depends on the circumstances of a case at issue. The ECtHR, for example, has deemed deprivation of liberty arbitrary when there was an element of bad faith or deception on the part of the authorities or when the order to detain and the execution of the detention does not genuinely conform with the purpose of the restrictions permitted by the relevant sub-paragraph of Article 5 para. 1. 299 247. The criterion of ‘lawfulness’ of deprivation of liberty is not limited to formal compliance with national law, but also concerns the quality of the law in question. In particular, the law must meet the requirement of legal certainty so that it is possible to foresee, to a degree that is reasonable in the circumstances, the consequences which a given action may entail. 300 The law in question must also be in conformity with the principle of proportionality. 301 The Foreign Agents Registration Act 248. FARA falls within the scope of right to liberty to the extent that it provides for a prison sentence for intentional violation of any provision of the law and for intentional inclusion of false information or intentional omission of any relevant information in registration and reporting procedures. 249. As was already explained above, in relation to freedom of expression and freedoms to assembly and association, the Rapporteur does not consider FARA to meet the requisite level of quality of legislation. It is thus only appropriate to stress here that FARA imposes stringent, yet also indeterminate duties on entities subject to it. Furthermore, due to the imprecise definition of ‘agent of a foreign principal’, determining who exactly falls within the law may be particularly challenging in some circumstances. Because FARA provides for a possible prison sentence for violation of any of its provisions, it is clear to the Rapporteur that it does not guarantee legal certainty, since it does not sufficiently allow to foresee the consequence of one’s actions. 298 ECtHR, Judgement of 22 December 2020 (Grand Chamber), Selahattin Demirtaş v. Turkey (no. 2) , 14305/17, para. 311. 299 ECtHR, Judgement of 29 January 2008 (Grand Chamber), Saadi v. The United Kingdom , 13229/03, para. 69. 300 ECtHR, Judgement of 15 December 2016 (Grand Chamber), Klaifia and Others v. Italy, 16483/12, para. 92. 301 ECtHR, Decision of 28 August 2008, Simons v. Belgium , 71407/10, para. 32.

85 250. Notwithstanding the above, the Rapporteur considers the prison sentence of maximum of five years to be manifestly disproportional to the actual gravity of actions it applies to. Detention of protesters and opposition figures 251. The Rapporteur lacks the means to assess, on a case-by-case basis, whether or not the detention of protesters in the period covered by this mandate was arbitrary. That said, the Rapporteur recalls the legislative amendments that introduced automatic administrative detention for various demonstration-related offences, such as blocking of roadways. This, paired with the received reports that those provisions are interpreted in an overly broad manner to sanction peaceful protesters standing on sidewalks, results in the conclusion that it is very likely that Georgian authorities oftentimes deprive peaceful protesters of their liberty in an arbitrary manner. 252. The Rapporteur recalls that some opposition leaders were jailed for 7 to 8 months for a failure to appear before the parliamentary committee, even though, according to them, administrative sanction was in order for this offence. Some of them also face charges potentially resulting in years-long imprisonment, such as those based on Article 319 of the Criminal Code (Assistance to a foreign country, foreign organiz ation or an organization controlled by a foreign S tate in hostile activities). Allegedly, as was already stressed in Part II Section I, some of them were charged based on this article because, through their public statements, they provoked sanctions that were imposed against Georgian officials by some States. Furthermore, some of them were reportedly charged with sabotage and placed in pre- trial detention with a disproportionately high bail. These reports allow the Rapporteur to presume that criminal law might be interpreted by the prosecution and, to an extent, also the courts, in an expansive manner which causes a significant level of legal uncertainty and thus may not meet the requirement of ‘lawfulness’ from Article 5 para. 1 of the ECHR. 253. Furthermore, the Rapporteur recalls that some opposition figures as well as their family members were abducted by unknown individuals, for limited periods of time, and, while being deprived of liberty on those occasions, threatened with violence and death. 302 Due to a shortage of evidence, the Rapporteur does not intend to suggest that these abductions were carried out in coordination or with acquiescence of the authorities. Nevertheless, the Rapporteur wishes to highlight a positive obligation on the authorities ‘to take appropriate steps to provide protection against an unlawful interference with those rights to everyone within its jurisdiction.’ 303 In short, Georgia is under a positive obligation to protect the freedom of persons under its jurisdiction. Its responsibility would be engaged 302 Meeting with opposition leaders, 18 February 2026. 303 ECtHR, Judgement of 13 December 2012 (Grand Chamber), El -Masri v. the former Yugoslav Republic of Macedonia, 39630/09, para. 239.

86 if it were to be found that the authorities played a role in those abductions or even acquiesced to them or otherwise failed to protect the liberty of abducted persons despite being reasonably capable of doing so. 304 D. The right to privacy 254. The right to privacy was formulated in Article 8 of the ECHR as follows: ‘1. Everyone has the right to respect for his private and family life, his home and his correspondence. 2. There shall be no interference by a public authority with the exercise of this right except such as is in accordance with the law and is necessary in a democratic society in the interests of national security, public safety or the economic well-being of the country, for the prevention of disorder or crime, for the protection of health or morals, or for the protection of the rights and freedoms of others.’ 255. The Rapporteur recalls that the notion of ‘private life’ is a broad concept that cannot be succinctly defined. According to the ECtHR, ‘[i]t can embrace multiple aspects of the person’s physical and social identity.’ 305 The right to privacy thus encompasses, among others, aspects related to one’s social, sexual and gender identity, protection of personal data, ‘the right to personal development and the right to establish and develop relationships with others and the outside world’, and ‘the right to protection of reputation’. 306 So-called ‘foreign agents’ laws 256. The Rapporteur considers TFI and FARA as warranting assessment in the light of right to privacy in so far as they (1) provide for the public character of registration documents and mandate the creation of a public database of registered entities and (2) label entities subjected to them as, respectively, ‘organizations representing the interests of foreign power’ and ‘agents of a foreign principal’. 257. It is unnecessary to retread here the assessment of the quality of the laws in question. Refer to Part III Section B for an assessment of this issue. It only bears recalling here that the Rapporteur does not consider the laws in question to meet the requisite standard of quality for the requirement of any restriction on right to privacy being ‘in accordance with the law’ to be met. The Rapporteur will thus limit herself here to the assessment of ‘necessity in democratic society’. 304 ECtHR, Judgement of 15 January 2009, Medova v. Russia , 25385/04, para. 124. 305 ECtHR, Kobaliya and Others v. Russia, para. 103. 306 See, among many others: Ibid. , paras 103-104; ECtHR, Fedotova and Others v. Russia, para. 142; ECtHR, Judgement of 7 February 2012 (Grand Chamber), Axel Springer AG v. Germany , 39954/08, para. 83; Human Rights Committee (HRC), ‘Views adopted by the Committee under article 5 (4) of the Optional Protocol, concerning communication No. 2172/2012,’ 28 June 2017, CCPR/C/119/D/2172/2012, para. 7.2.

87 258. As stressed in Part III Section B, the Rapporteur is willing to accept, in principle, that the aim of increasing transparency of external funding of the NGOs and the media could be deemed legitimate for the reasons mandated by the ECHR and ICCPR, such as ensuring national security or crime prevention. However, following the analysis of the laws in question, the Rapporteur does not believe that those were the primary aims of these laws. Rather, they seem to serve the primary objective of stigmatizing and ultimately silencing potential dissent. Refer to Part III Section B for the substantiation of this view. Nevertheless, the Rapporteur still considers it desirable to proceed to proportionality assessment in order to highlight the detrimental view the laws in question have for the right to privacy of individuals affected by them. 259. Both TFI and FARA provide for the public character of documents related to the registration as ‘foreign agents’ as well as for the creation of public registries of entities registered under each law. As for the TFI, the Rapporteur recalls the report of the Venice Commission, which concluded that it was unclear which exact data the registration documents will contain and thus which data will be subject to public exposure. As it seems, the broad language of the TFI does not preclude the disclosure of the most sensitive data of employees of the entities subject to the law. 260. This issue is even more problematic under FARA, which explicitly requires ‘agents of foreign principals’, as part of the registration procedure, to provide, among others, ‘a complete list of the applicant's employees’. Moreover, it specifically applies not only to legal but also to natural persons. As a result, it can be concluded from the mere wording of FARA that it provides for the publication of sensitive data of individuals themselves deemed as ‘agents of foreign principal’ or those working for legal entities branded as such. 261. Furthermore, the registration and reporting duties under both TFI and FARA may put at risk the confidentiality of data of beneficiaries of organizations subjected to the laws. This, paired with the public character of registration documents, results in the risk of disclosure of extremely sensitive data of CSOs’ beneficiaries. 307 262. Public disclosure of data of entities and individuals affected by the laws in question is particularly detrimental for the right to privacy when paired with the stigmatizing labels of, respectively, ‘organizations representing the interests of foreign power’ and ‘agents of a foreign principal’. The Rapporteur again wishes to underscore, following the ECtHR, that such labels are not only stigmatizing but also misleading: there is no evidence to support the claim that all, or even some of the entities subjected to the laws in question, do in fact serve or otherwise act in the actual or perceived interests of foreign powers. The designation as ‘foreign agents’ under either law does not require provision of any evidence to this effect. 308 307 OMCT, ‘Georgia: Escalating Harassment of Anti-Torture NGOs and Journalists Threatens Survivors’ Right to Redress and Justice’, 2025, https://www.omct.org/en/resources/statements/georgia -escalating-harassment-of-anti- torture-ngos-and -journalists-threatens-survivors -right-to-redress-and-justice (accessed: 22/02/2026). 308 ECtHR, Kobaliya and Others v. Russia, para. 113.

88 263. Many individuals that got in touch with the Rapporteur during the mandate stressed that their association with a ‘foreign agent’ label subjected them to considerable stress, as they felt stigmatized and having their reputation tarnished. One organization reported having its office vandalized, including by spraying slurs on its outside walls as well as some writings suggesting that they were foreign agents. 309 The Rapporteur is thus not persuaded by the linguistic analysis submitted by the Georgian MFA on 20 February 2026 as Annex VIII suggesting that the term ‘foreign agent’ does not have a negative connotation in Georgian language. 264. In the Rapporteur’s view, incidents such as the one described above amount to a particularly grave form of intimidation, reasonably causing significant stress and fear in individuals targeted by such actions. This is not to suggest that the government is directly responsible for such acts of vandalism. However, it is clear to the Rapporteur that government officials drive the narrative that can be reasonably said to indirectly inspire such acts. 265. Furthermore, branding activists as foreign agents not only undermines their reputation but can have significant, negative consequences for establishing and maintaining relations with others, in both professional and private contexts. 266. In the light of the foregoing, the Rapporteur is of the opinion that the interference with the private lives of persons subjected to the laws in question is manifestly disproportionate. 267. For the reasons stressed above, the Rapporteur opines that both the enactment of laws pertaining to so-called ‘foreign agents’ as well as their application in practice amount to the infringement of the right to privacy on Georgia’s part. The Law on Family Values and stigmatization of LGBT+ individuals 268. The Rapporteur considers the Law on Family Values to fall within the ambit of protection of the right to privacy in so far as it (1) bans gender-affirming care; (2) bans changing of the sex marker on legal documents; (3) bars legal recognition of same-sex relationships; (4 ) equals issues related to LGBT+ expression with incest and (5) bars LGBT+ individuals (couples as well as single persons) from adoption and foster care. 269. It is unnecessary to once again consider here the issues of quality of the law in question as well as its justification as protecting public health and morals. Refer to Part III Section B for the assessment of these issues. 270. In so far as it bans gender-affirming care, the law in question is clearly contrary to standards developed by the ECtHR. The notion of personal autonomy, central to the right to privacy, gives rise to the right to self-determination, of which the freedom to determine 309 Oral Testimony no. 4; Written Testimony no. 128.

89 one’s gender identity is part and parcel. 310 While S tates Parties to the ECHR enjoy a certain margin of appreciation as regards regulating access to gender-affirming medical procedures on health-protection grounds, imposing a blanket ban on such procedures clearly oversteps this margin. 311 The same can be inferred from soft-law documents of the Council of Europe and the United Nations. 312 In this respect, the Rapporteur recalls one oral testimony, according to which because of the ban on gender-affirming care, many transgender persons undergo such care in improvised, home settings, without the necessary medical supervision, which puts them in physical danger. 313 271. In so far as the law in question bars the legal recognition of gender identity other than sex assigned at birth, it is at clear variance with a positive obligation under the ECHR to allow the change of the sex marker on legal documents, irrespective of whether a transgender person was earlier subjected to a gender-affirming surgery. 314 Such a positive obligation can also be inferred from the relevant soft-law documents. 315 272. To the extent that the Law on Family Values precludes same- sex marriage, it remains in compliance with the ECHR. The ECtHR maintains that S tates Parties exercise a margin of appreciation with regard to opening the institution of marriage to same-sex couples. 316 273. That said, while opening the institution of marriage to same-sex couples is not required, ECHR’s S tates Parties have a positive obligation to provide, in their domestic legislation, for some form of legal recognition of same-sex couples. 317 In so far as the law in question applies not only to marriage but also to a ‘union’ between individuals of the same sex, it is thus in breach of Article 8 of the ECHR read alone and in conjunction with Article 14. 318 274. As regards the question of adoption and foster care by LGBT+ couples and individuals, it must be recalled that the ECtHR consistently holds that the ECHR does not give rise to the right to adopt. If, however, a given S tate provides for such a right in its domestic jurisdiction, then this right may not be regulated and applied in a discriminatory 310 ECtHR, Judgement of 11 July 2024, W.W. v. Poland , 31842/20, para. 91. 311 See: ECtHR, Judgement of 10 March 2015, Y.Y. v. Turkey , 14793/08, paras 65, 101-122. 312 Parliamentary Assembly of the Council of Europe, Resolution 1728 (2010), ‘Discrimination on the basis of sexual orientation and gender identity’, 29 April 210, para. 16.11.3; United Nations General Assembly, ‘Protection against violence and discrimination based on sexual orientation and gender identity’, 18 July 2018, A/73/152, para. 79. 313 Oral Testimony no. 5. 314 ECtHR, Judgement of 23 May 2006, Grant v. United Kingdom , 32570/03; ECtHR, Judgement of 6 April 2017, A.P., Garçon and Nicot v. France, 79885/12, 52471/13, 52596/13. 315 Parliamentary Assembly of the Council of Europe, ‘Discrimination on the basis of sexual orientation and gender identity’, para. 16.11.2.; United Nations General Assembly, ‘Protection against violence and discrimination based on sexual orientation and gender identity’, para. 81. 316 ECtHR, Judgement of 9 June 2016, Chapin and Charpentier v. France , 40183/07, para. 48; ECtHR, Fedotova and Others v. Russia, para. 188. 317 ECtHR, Judgement of 21 July 2015, Oliari and Others v. Italy , 18766/11, 36030/11, para. 185; ECtHR, Fedotova and Others v. Russia, para. 178. 318 See also:, Venice Commission, ‘Opinion on the Draft Constitutional Law on Protecting Family Values and Minors, ’ para. 31.

90 manner within the meaning of Article 14 of the Convention. 319 The ECtHR has thus ruled on, among others, incompatibility with the Convention of exclusion from adoption of single homosexuals where the law allows for the general right to adopt by single persons, 320 and barring from adoption of a partner’s child in the case of unmarried same-sex couples, where the domestic law generally allows such an adoption in the case of unmarried heterosexual couples. 321 A fortiori, this reasoning must also be applied to the question of foster care. Having regard to the above, and bearing in mind that the Georgian Law on Family Values explicitly points to the issue of belonging to LGBT+ community as a ground precluding adoption and foster care, the Rapporteur deems the relevant provision of this law to be at variance with Article 8 taken in conjunction with Article 14 of the ECHR. 275. Furthermore, the Rapporteur wishes to come back to the issue of the Law on Family Values equating, for its purposes, LGBT+ issues with incest. As already noted above, this is stigmatizing and degrading and has no place in a S tate which claims to uphold human dignity. 276. The Rapporteur, moreover, notes that the law in question constitutes yet another step in compounding demonization and stigmatization of LGBT+ individuals in Georgia, including through what appears to be S tate-sponsored hate-speech. 322 This process has had profound overall consequences for the right to privacy of LGBT+ individuals. The Rapporteur recalls the ECtHR which ruled that derogatory statements about LGBT+ individuals made by public officials are ‘capable of having significant impact on the feelings of self‑worth and self-confidence of individual members of the LGBTI community’ which is covered by the scope of Article 8 ECHR. 323 Many of LGBT+ individuals in Georgia feel compelled, for the sake of their physical safety, to conceal their sexual orientation or gender identity. Many live in a state of uncertainty and at the risk of verbal or physical abuse. This was well- reflected in the interviews held for the purposes of this report as well as in communications received to the dedicated email address. One homosexual person interviewed for this report stated that the building where they live with their partner had been vandalized, including by spraying homophobic slurs on the staircase leading to their apartment. 324 It is not the intention of the Rapporteur to suggest that the authorities are directly responsible for such acts. However, the Rapporteur also believes that the enactment of the Law on Family Values, paired with homophobic and transphobic rhetoric of Georgian politicians and the widespread stigmatization of LGBT+ individuals in the public 319 ECtHR, Judgement of 19 February 2013 (Grand Chamber), X and Others v. Austria , 19010/07, para. 135. 320 ECtHR, Judgement of 22 January 2008, E.B. v. France , 43546/02. 321 ECtHR, X and Others v. Austria. 322 Human Rights Council, ‘ Georgia: Compilation of information prepared by the Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights’, 31 October 2015, A/HRC/WG.6/51/GEO/2, paras 101-102; Human Rights Council, ‘Summary of stakeholders’ submissions on Georgia’, para. 20. 323 ECtHR, Judgement of 30 May 2023, Nepomnyashchiy and Others v. Russia , 39954/09, 3465/17, para. 62. 324 Oral Testimony no. 5.

91 sphere, certainly contributes to the overall atmosphere, ripe for such deplorable displays of hatred. 277. While the Rapporteur is not aware of any scientific data to that effect, she nevertheless sees fit to echo one stakeholder who provided their submission for the purposes of Georgia’s 2026 Universal Periodic Review, that the overall situation of LGBT+ individuals in Georgia must have had a marked impact on the mental health of members of the LGBT+ community. 325 278. For the above-stated reasons, the Rapporteur is of the opinion that the Law on Family Values as well as surrounding climate of stigmatization of LGBT+ individuals, of which the S tate apparatus appears to be indifferent at best and supportive at worst, makes Georgia to be in clear violation of the right to privacy. Rhetorical campaign of intimidation of critical voices 279. The Rapporteur also wishes to highlight the impact on the right to privacy of the stigmatizing and intimidating rhetoric, stemming even from the highest levels of government and targeting critical voices, in particular civil society actors. 326 Such harsh, derogatory, stigmatizing and largely misleading statements of the Georgian public authorities are publicly available and were further brought to the attention of the Rapporteur by individuals who reported them throughout the present mandate. 327 280. Following the logic of so- called foreign agents laws, Georgian officials regularly claim that civil society organizations are pursuing the interests of foreign entities and thus undermining the national security of Georgia. 328 Such statements virtually amount to, and can be easily understood as, suggesting treason on the part of individuals active within Georgian civil society. It is thus a severe and, furthermore, misleading accusation as these statements are not backed by evidence that organizations and individuals they purport to do indeed engage in pursuing foreign interests at the expense of Georgia. As such, they collectively stigmatize Georgian civil society members and inevitably encroach on their right to privacy, including their capacity to establish and maintain relations with others as well as a sense of physical security. Reports of physical attacks on civil society members, apparently conducted with impunity, and, likely, negligence on the part of the authorities in investigating those attacks, only amplify such feelings. 329 325 Human Rights Council, ‘ Summary of stakeholders’ submissions on Georgia’, para. 66. 326 Civil Georgia, ‘PM Defends Law, Labels CSOs, President “Foreign Agents”; France24, Georgian PM vows to 'eradicate liberal fascism' amid crackdown on pro -EU protests’, 5 December 2024, https://www.france24.com/en/live-news/20241205-georgian -pm-vows- to-eradicate-opposition-amid -pro-eu- protests (accessed: 22/02/2026). 327 Oral Testimony no. 4. 328 Civil Georgia, ‘ GD Accuses US Embassy, USAID, NED, EED, Foreign-Funded CSOs of Coordinated Work Against Georgia’, 6 February 2025, https://civil.ge/archives/660501 (accessed: 22/02/2026). 329 Human Rights Watch, ‘Georgia: Violent Attacks on Government Critics’, 2024, https://www.hrw.org/news/2024/08/20/georgia-violent-attacks-government-critics (accessed: 22/02/2026).

92 281. The same applies to political opposition which has been routinely accused of plotting a coup d'état — an accusation that has also been reflected in the legal action against opposition figures (this matter is dealt with in Part II Section I and Sections B, C and E of the present Part ). 330 Even when such accusations made publicly do not mention particular individuals by name, the Rapporteur is of the opinion that, by collectively targeting a particular social group (in this case opposition or civil society), they are capable of being detrimental to the rights of individuals comprising these groups. 331 282. Paired with legal action taken against government critics as well as physical danger related to the activities of groups of violent, unidentified men, the rhetorical campaign against them makes the members of Georgian CSOs and political opposition to live, according to them, under constant stress. 332 283. The Rapporteur therefore considers the rhetorical campaign, driven by the public authorities of Georgia, targeting civil society and political opponents as ‘foreign agents’ and traitors, to constitute an infringement of the right to privacy of individuals targeted. E. The right to a fair trial 284. The right to a fair trial is provided for in Article 6 ECHR which states: ‘1. In the determination of his civil rights and obligations or of any criminal charge against him, everyone is entitled to a fair and public hearing within a reasonable time by an independent and impartial tribunal established by law. Judgment shall be pronounced publicly but the press and public may be excluded from all or part of the trial in the interests of morals, public order or national security in a democratic society, where the interests of juveniles or the protection of the private life of the parties so require, or to the extent strictly necessary in the opinion of the court in special circumstances where publicity would prejudice the interests of justice. 2. Everyone charged with a criminal offence shall be presumed innocent until proved guilty according to law. 3. Everyone charged with a criminal offence has the following minimum rights: (a) to be informed promptly, in a language which he understands and in detail, of the nature and cause of the accusation against him; (b) to have adequate time and facilities for the preparation of his defence; 330 EuroNews, ‘Georgia's prime minister accuses opposition of attempting to topple him and vows further crackdown’, 6 October 2024, https://www.euronews.com/2025/10/06/georgias-prime -minister-accuses-opposition-of - attempting-to -topple-him-and-vows-further-cr (accessed: 22/02/2026); Reuters, ‘Georgia charges key opposition figures with seeking to topple government’, 6 November 2025, https://www.reuters.com/world/georgia -opens- criminal-case -against-saakashvili-opposition-leaders -2025-11-06/ (accessed: 22/02/2026). 331 See: ECtHR, Judgement of 15 March 2012, Aksu v. Turkey , 4149/04, 41029/04, para. 58; ECtHR, Judgement of 16 February 2021, Behar and Gutman v. Bulgaria , 29335/13, para. 67. 332 Oral Testimony no. 4; Meeting with political opposition leaders, 18 February 2026.

93 (c) to defend himself in person or through legal assistance of his own choosing or, if he has not sufficient means to pay for legal assistance, to be given it free when the interests of justice so require; (d) to examine or have examined witnesses against him and to obtain the attendance and examination of witnesses on his behalf under the same conditions as witnesses against him; (e) to have the free assistance of an interpreter if he cannot understand or speak the language used in court.’ Additionally, Article 7 ECHR states: ‘1. No one shall be held guilty of any criminal offence on account of any act or omission which did not constitute a criminal offence under national or international law at the time when it was committed. Nor shall a heavier penalty be imposed than the one that was applicable at the time the criminal offence was committed. 2. This Article shall not prejudice the trial and punishment of any person for any act or omission which, at the time when it was committed, was criminal according to the general principles of law recognised by civilised nations.’ 285. The right to a fair trial is phrased similarly in Articles 14-15 ICCPR. 286. The right to a fair trial is essential for democracy, therefore the interpretation of guarantees from the above provisions cannot be restrictive. 333 According to the Human Rights Committee, furthermore, ‘[t]he requirement of competence, independence and impartiality of a tribunal in the sense of article 14, paragraph 1, is an absolute right that is not subject to any exception.’ 334 287. According to the ECtHR’s jurisprudence, the mere appointment of judges by the parliament or the executive does not, of itself, give rise to the violation of ECHR’s Article 6, provided that so-appointed judges are free from external influence. Regardless of the appointment procedure, however, judges must be free from outside influence, coming from both within and outside of the judiciary. ECtHR has also consistently reaffirmed the salience of public perception of independence of the judiciary. In this respect, according to the Court, ‘[w]hat is at stake is the confidence which the courts in a democratic society must inspire in the public and above all, as far as criminal proceedings are concerned, in the accused.’ 335 333 ECtHR Judgement of 10 July 2012, Gregacevic v. Croatia , 58331/09, para 49. 334 HRC, General Comment No. 32, Art. 14: Right to equality before courts and tribunals and to a fair trial, U.N. Doc. CCPR/C/GC/32, 23 August 2007, para. 19. 335 ECtHR, Judgement of 25 September 2021, Sahiner v. Turkey , 29279/95, para. 44.

94 High Council of Justice and Independence of Common Courts 288. The Rapporteur is of the view that the mere fact of Georgian judges being appointed by the HCoJ does not, of itself, violate the right to a fair trial. However, the broad powers that this body exercises, paired with a marked lack of transparency in its proceedings as well as the public perception of it as being controlled and steered by the powerful group within the judiciary, does give rise to certain challenges to the right to a fair trial in Georgia. 289. Due to the limited temporal scope of the present mandate, the Rapporteur will not examine in detail the legal standing of the HCoJ, the common courts and the Supreme Court as shaped by legal developments prior to 2024. In this respect, the Rapporteur points to the concerns raised by the Venice Commission cited in Part II Section E. The Rapporteur also notes that the ECtHR has not, at the time of writing, identified a systemic deficiency in the Georgian judicial system, including in the case of former President of Georgia Mikheil Saakashvili. 336 The Rapporteur, however, cannot but point out that the relevant amendments adopted in 2025 in fact steer in the opposite direction to the one recommended by the Venice Commission. These amendments, in fact, further undermine the transparency of works of the HCoJ and the common courts by limiting their public accessibility and thus may be seen as further undermining public trust in the independence of the judiciary. 290. Thus, despite the fact that the assessment of whether or not there was a violation of the right to fair trial should normally be conducted on a case-by-case basis, the Rapporteur takes note of systemic challenges to the Georgian judicial system that have not been remedied in the period covered by this mandate. To the contrary, further detriments to the transparency of HCoJ and common courts lead to the conclusion that those challenges were only made greater. Trials of anti-government protesters, political opposition and other critics 291. Lawyers interviewed for this report representing both politicians and ordinary participants of protests emphasized that they were afraid that their involvement in defence of their clients or raising certain issues in the discussion with the Rapporteur could result in charges based on the same provisions as their clients. Although at the moment, to the best of the Rapporteur’s knowledge, there are no prosecutions of this kind, the mentioned concerns serve as a good illustration of the unpredictability of the authorities’ application of the law. 292. Legal representatives generally stressed that they did not have problems with access to their clients. However sometimes they struggled to localize them when they were apprehended by law enforcement forces. 337 Nevertheless, the Rapporteur received one 336 ECtHR, Judgement of 23 May 2024, Saakashvili v. Georgia , 6232/20 22394/20. 337 Oral Testimony no. 12; Oral Testimony no. 21; Oral Testimony no. 22; Oral Testimony no. 23, Oral Testimony no. 24.

95 testimony according to which there was a denial of access to the lawyer at different stages of criminal proceedings, including in pre-trial detention. 338 293. One of the basic guarantees of the fair criminal trial is the equality of arms, meaning that, according to the ECtHR, ‘each party must be afforded a reasonable opportunity to present his case in conditions that do not place him at a disadvantage vis-à-vis his opponent.’ 339 According to the interviewed persons (the protesters and political figures charged with criminal offences and their lawyers), the motions on evidence submitted by the defence are often rejected, even if they are crucial to prove innocence. One example provided to the Rapporteur was the motion to include as evidence a video footage from the location and time when the alleged crime was committed or to summon crucial witnesses. 340 Legal representatives complained that often the only witnesses listened to by the court are police officers. According to interviewed lawyers, often they have to deal with manipulation of evidence and their attempts to question that evidence are in vain as they cannot present potentially contradicting evidence. As an example presented to the Rapporteur, when the evidence was video recording, the Prosecution Service submit ted only small excerpts and the court declined to display longer parts of the video which could clarify the context. In one of the well described case, many pieces of evidence were reportedly rejected by the court. 341 294. Among other reported violations of the right to fair trial, legal representatives of persons facing criminal charges stressed: a. the violation of the presumption of innocence — it is, according to the interviewees, quite common that high public officials make statements concerning the alleged guilt of the accused. 342 Moreover, some of the accused apparently had to appear in the courtroom in glass cages, surrounded by prison guards as if they were dangerous criminals. 343 b. disproportionate application of the harshest possible preventive measures (pre-trial arrest) and punishments (imprisonment) even in cases of persons with serious health issues. 344 c. forcing detained persons to sign false statements which were then used against them in the criminal proceedings. 345 338 Written Testimony no. 1. 339 ECtHR, Judgement of 18 March 1997, Foucher v. France, 22209/93, para. 34. 340 Oral Testimony no. 21. 341 A Clooney Foundation for Justice Initiative, ‘Georgia v. Mzia Anglobeli’, January 2026, https://cfj.org/wp - content/uploads/2026/01/2025.01-Fairness -Report_Georgia-Mzia-Amaglobeli.pdf (accessed 22/02/2026), p. 27. 342 A Clooney Foundation for Justice Initiative, ‘Georgia v. Mzia Anglobeli’, January 2026, https://cfj.org/wp - content/uploads/2026/01/2025.01-Fairness -Report_Georgia-Mzia-Amaglobeli.pdf (accessed 22/02/2026), p. 54- 55; Oral Testimony no. 12 343 A Clooney Foundation for Justice Initiative, ‘Georgia v. Mzia Anglobeli’, January 2026, https://cfj.org/wp - content/uploads/2026/01/2025.01-Fairness -Report_Georgia-Mzia-Amaglobeli.pdf (accessed 22/02/2026), p. 31. 344 Oral Testimony no. 12. 345 Oral Testimony no. 3.

96 d. reclassification of charges by the court without giving the chance to the defence to dispute the new charges before the conclusion of the proceedings. 346 295. The Rapporteur was not provided access to the files of particular cases and did not have the opportunity to attend the court proceedings. The Rapporteur, therefore, is not in a position to conclusively determine that those allegations heard during the course of the present mandate were true. If they were, however, this would make Georgia in violation of the right to fair trial, possibly, in the context of proceedings against critics of the government, of systemic nature. F. The right to free elections and political pluralism 296. According to Article 3 of Protocol No.1 to the ECHR: ‘The High Contracting Parties undertake to hold free elections at reasonable intervals by secret ballot, under conditions which will ensure the free expression of the opinion of the people in the choice of the legislature.’ Based on this provision, everyone has the right to elect the government of his/her country by secret vote. The free elections guarantee the proper representativeness of elected bodies and they are essential to legitimize the legislative and executive bodies, which help to build people’s confidence in the State’s institutions. 297. Although during the elections of 2024 and 2025 there certainly were some irregularities, the cited in Part II reports and gathered testimonies cannot, of themselves, be sufficient — in the opinion of the Rapporteur — to claim that the credibility of election results was utterly compromised or that a large-scale electoral fraud took place. The Rapporteur had no means or sufficient resources to conclusively assess such allegations. 298. However, in the opinion of the Rapporteur, the growing problem is the systemic eradication of political pluralism by the elimination of the opposition and destruction of civil society organiz ations critical of the current government. 299. In many testimonies, written and oral, the term ‘State capture’ appeared to describe taking control over State’s institutions by the Georgian Dream. The ruling party is able to easily and quickly change the law and appoint its representatives to all State institutions. In result, the law and State’s institutions are used to dismantle opposition by (a) motions to ban certain parties; (b) criminal proceedings against leaders of the opposition; (c) inadequate response of the S tate apparatus to instances of violence experienced by opposition figures; (d) smear campaigns in the media and rhetoric of intimidation. The provisions of the Georgian Criminal Code concerning sabotage, assistance to foreign power, as well as the recently amended crime of high treason may encompass interpretation capturing almost any criticism of the ruling party. The situation when the leaders of opposition parties are jailed for a few months (in solitary confinement!) and almost immediately after release other 346 Oral Testimony no. 12.

97 criminal charges are brought, suggests that those charges may be brought in order to force their resignation from political activities. The Rapporteur is inclined to believe that the substantial number of the proceedings against the opposition constitutes the abuse of power and aims only to eliminate political opponents. As an example, it is telling that two leaders of the opposition, sentenced for 8 months for non-appearance before the parliamentary commission, were unexpectedly pardoned on 5 September 2025 by President Kavelashvil without any request from their side, just one day after the deadline of registration of candidates to municipal elections expired. Thus, they — party leaders — could not be registered as candidates. 347 300. Dismantlement of the opposition is not only effected through legal measures. Almost all leaders of the opposition (and their family members) were physically assaulted — they were beaten, abducted, threatened by police forces or by unidentified perpetrators with law enforcement apparently unwilling to react. Their offices and apartments were raided, their property destroyed. The attacks against the opposition are, apparently, not prosecuted. The culture of impunity apparently prevails if the victims are members of the opposition. The Rapporteur believes that these developments are aimed at eliminating any meaningful opposition and thus impairing political pluralism. 301. In properly functioning democracies there should be many institutions which help keep the government accountable. Among them, the role of civil society organizations cannot be overstated. NGOs observe elections, point to abuses of power or other government’s malpractices, educate and enrich the civic culture of societies. TFI, FARA, Law on Grants and accompanying laws not only impose disproportionate duties on but also stigmatize CSOs, thereby undermining their credibility. In addition, it cannot be ignored that even those organiz ations which decide to comply with the new laws cannot predict what other restrictions will be imposed on them. As an example, based on the amendments tabled in January 2026, employees of the organizations registered under FARA will be excluded from politics for 8 years. As it was stressed in one of the written testimonies sent to the Rapporteur: ‘[the proposed amendments] would mean, for instance, that parents of disabled children, who run day centers co-funded by an international donor or through international crowdfunding won’t be able to join a political party.’ 348 The Rapporteur once again stresses that accepting foreign funds does not automatically mean serving foreign interests at the expense of Georgia. Thus, this proposed amendment further undermines political pluralism under the guise of ensuring transparency. 347 Written Testimony no. 83. 348 Written Testimony no. 90.

98 G. Right to property 302. The right to property is defined in Article 1 of the Protocol 1 to ECHR, which states that ‘Every natural or legal person is entitled to peaceful enjoyment of his possessions. No one shall be deprived of his possessions except in the public interest and subject to the conditions provided for by law and by general principles of international law.’ The same provisions stresses also that the mentioned right does not in any way impair the right of a State to enforce such laws as it deems necessary to control the use of property in accordance with the general interest or to secure payment of taxes or other contributions or penalties’. 303. In the communications sent to the Rapporteur many persons complained about the freezing of their accounts based on the administrative or criminal code to secure the payment of the fines or as a preventive measure. 349 The Rapporteur was unable to assess whether the freezing of accounts was necessary to secure payment of eventual penalties thus whether the application of those measures was proportionate to the interest which the State wanted to secure. 304. According to various reports cited in Part II (concerning attacks against journalists), confirmed by testimonies collected by the Rapporteur, during protests police forces seized equipment of journalists (such as cameras) or purposefully damaged it. 350 According to one testimony, when the interviewee’s camera was temporarily seized, the authorities did not return the equipment afterwards, which they justified by not being able to find it. 351 In the case of ordinary protesters, the police also reportedly took their property (wallets, phones, keys, shoes). 352 This property was, according to some testimonies, never returned to the owners, nor, to the best of the Rapporteur’s knowledge, was any compensation paid. 353 The Rapporteur cannot see any justification for such conduct and considers those acts as clear violation of the right to property. 349 E.g. Written Testimony no. 42; Written Testimony no. 45; Written Testimony no. 106; Written Testimony no. 171. 350 Oral Testimony no. 3; Oral Testimony no. 9; Oral Testimony no. 11. 351 Oral Testimony no. 3. 352 See video: https://www.youtube.com/watch?v=LXCbS3Hoc5o ; https://www.youtube.com/watch?v=WZUnoqgdZaM, https://www.youtube.com/watch?v=tge0FyRwYFk (accessed 22/02.2026). 353 Oral Testimony no. 9; Oral Testimony no. 11.

99

1 Response of the Government of Georgia to the “Report on Developments in Georgia in Respect of Human Rights and Fundamental Freedoms since Spring 2024” prepared by Professor Patrycja Grzebyk, Sole Rapporteur, within the OSCE fact-finding mission on Georgia (2026) under paragraph 12 of the Moscow Mechanism Document The Government of Georgia requested the publication of this Response. Tbilisi, March, 2026

2 Table of Contents Introduction ............................................................................................................................................ 3 Meetings Facilitated by the Ministry of Foreign Affairs of Georgia ..................................................... 4 Comments by the Ministry of Foreign Affairs of Georgia ..................................................................... 5 Comments by the Ministry of Justice of Georgia ................................................................................ 11 Comments by the Ministry of Internal Affairs of Georgia .................................................................. 14 Comments by the Ministry of Education, Science and Youth of Georgia .......................................... 47 Comments by the Administration of the Government of Georgia ..................................................... 49 Comments by the Cabinet of the Chairman of the Parliament of Georgia ........................................ 54 Comments by the High Council of Justice of Georgia ......................................................................... 65 Comments by the Prosecution Service of Georgia .............................................................................. 74 Comments by the Central Election Commission of Georgia ............................................................... 86 Comments by the Communications Commission of Georgia ............................................................. 87

3 Introduction In 2026, 23 OSCE participating States invoked the Moscow Mechanism to examine developments in Georgia. From the outset, the Government of Georgia expressed serious reservations regarding potential politicization and selective interpretation of the procedure. Nevertheless, Georgia cooperated fully, providing extensive access to senior officials, including the Prime Minister, Chairpersons of Parliament and the High Council of Justice, multiple Ministers, and the heads of the Prosecution Service, Central Election Commission, Communications Commission, and Public Defender, along with comprehensive written submissions, legal texts, and investigative materials. This document consolidates the official clarifications and positions of the Georgian authorities in response to the Fact- Finding Mission, addressing legislative and judicial reforms, law enforcement actions, electoral processes, freedom of expression and media, and broader human rights and governance issues. The comments correct factual inaccuracies, provide omitted context, and demonstrate Georgia’s full compliance with OSCE commitments and international standards. Contrary to the selective portrayal in the Report, Georgia has consistently upheld the rule of law, safeguarded judicial independence, protected fundamental freedoms, maintained political pluralism, and achieved a more than 85% reduction in applications to the European Court of Human Rights, reflecting the effectiveness of domestic remedies and institutional reforms. By presenting these materials, Georgia ensures that OSCE participating States and international stakeholders have access to the complete factual record, enabling an objective, balanced, and evidence-based assessment of the country’s adherence to its Human Dimension obligations.

4 Meetings Facilitated by the Ministry of Foreign Affairs of Georgia Visit of Dr. Patrycja Grzebyk to Georgia Tbilisi, 17-18 February, 2026 H.E. Irakli Kobakhidze, Prime Minister of Georgia H.E. Shalva Papuashvili, Chairman of the Parliament of Georgia Mr. Paata Salia, Minister of Justice of Georgia Mr. Gela Geladze, Minister of Internal Affairs of Georgia Mr. Givi Mikanadze, Minister of Education, Science and Youth of Georgia Mr. Nikoloz Marsagishvili, Chairperson of the High Council of Justice of Georgia Mr. Amiran Guluashvili, Deputy Prosecutor General of Georgia Mr. Goga Gulordava, Chairman of the Communications Commission of Georgia Mr. Giorgi Kalandarishvili, Chairperson of the Central Election Commission of Georgia Mr. Levan Ioseliani, Public Defender (Ombudsman) of Georgia

5 Comments by the Ministry of Foreign Affairs of Georgia General credibility According to the report, the mandate of the OSCE fact-finding mission required analysing of the “the large amount of material in a very limited time of 14 days”, and the “Rapporteur met with the Georgian authorities and representatives of political opposition held a series of online meetings with various stakeholders, received numerous written submissions, and collected publicly available materials…”. While acknowledging that according to the paragraph 7 of the Moscow Mechanism Document, there is approximately three weeks’ time limit for the submission of the report to the inviting state, considering the initial amount of the material analyzed for the report, the limited timeframe, the methodology used, as well as inconsistency between provided facts and disproportionately severe and mostly biased assessments and recommendations of the mission, the credibility of the report and its observations should be challenged. Moreover, the Georgian side notes that the 14-day timeframe imposed upon the Rapporteur fundamentally precluded a comprehensive and balanced investigation. A mission tasked with analysing "large amounts of material" exclusively through "online meetings" and "publicly available materials" lacks the evidentiary nexus required for a report of this gravity. The Mission has failed to meet the minimum standard of objectivity required of independent experts. The Government of Georgia provided thousands of pages of evidence during the Vienna Mechanism phase (that covered the period of Autumn 2024 – January 2025) and an extensive volume of materials under the Moscow Mechanism (covering the period since spring 2024 till February 2026), which the Rapporteur neglected or did not reflect sufficiently. This proves pre-determined intent. By vividly prioritizing the narratives of political opposition and pre-selected stakeholders over verifiable state data and judicial records, the report has transitioned from a fact-finding exercise into a politically motivated instrument. Consequently, the Government of Georgia formally reserves its right to disregard any and all recommendations formulated within this report. We maintain that recommendations derived from procedurally flawed process, conducted without on-the-ground verification and tainted by political bias, carry no binding moral or political authority under the Helsinki Final Act or the Moscow Document. Inconsistency between the mandate of the mission and a number of recommendations Recommendations to [the Republic of] Georgia Regarding this section, it should be noted that, under Article 2(1) of the Constitution of Georgia, the name of the state of Georgia is “Georgia”.  With regard to the legislative reforms (Rec-s N2, N3 and N5): 2. Similarly, the recent amendments to the Law on Broadcasting concerning foreign financing and restrictions on content of broadcasting (Article 54) should be repealed. 3. The Law on Family Values should be repealed. This concerns, particularly but not exclusively, equation of same-sex relationships and transgender identity with incest, 7 prohibition of ‘popularization’ of these notions, including through gatherings, a ban on gender-affirming care and change of sex markers in identity documents and civil acts.

6 5. Regulations which introduced an absolute ban on covering of faces during demonstrations should be repealed. Other regulations disproportionately limiting the right to assembly (such as automatic detention and disproportionately high fines) should be repealed or revised in order to ensure a proper balance between this right and considerations of public order. Instead of providing reasonable recommendations regarding a number of Georgia’s internal legislative acts, the report indicates, in an imperative manner, that various laws of Georgia “should be repealed”. Such statement does not correspond to the spirit of constructive cooperation, exceeds the mandate of the mission and is inconsistent with the core principle of international law regarding non-interference in the internal affairs of nations. Recommendations to the International Community  With regard to the UN Special Procedures (Rec N6): 6. Facilitate the involvement of the UN special procedures in the protection and promotion of human rights and consider the establishment of a country office of the UN High Commissioner on Human Rights in Georgia. Among the UN Special procedures and other mechanisms of the Human Rights Council, the special consideration should be given to: a. Working Group on arbitrary detention (WGAD) - particularly useful as there is no requirement to exhaust national remedies b. Special Rapporteur on torture and other ill-treatment c. Special Rapporteur on the promotion and protection of the right to freedom of opinion and expression d. Special Rapporteur on the rights to freedom of peaceful assembly and of association e. Special Rapporteur on the situation of human rights defenders f. Special Rapporteur on the independence of judges and lawyers g. Special Rapporteur on the human rights of internally displaced persons h. Special Rapporteur on minority issues i. Special Rapporteur on the right to privacy j. Independent Expert on protection against violence and discrimination based on sexual orientation and gender identity k. Special Rapporteur on violence against women and girls, its causes and consequences l. Working Group on discrimination against women and girls Georgia attaches great importance to the protection of human rights and remains in good cooperation with UN human rights mechanisms in this regard. Georgia extended a standing invitation to all special procedures mandate holders in 2010 and already hosted their several visits. For instance, during the recent years, visits were made to Georgia by the UN Independent Expert on the Promotion of a Democratic and Equitable International Order (2023), the UN Special Rapporteur on the Rights of Persons with Disabilities (2023), the UN Special Rapporteur on the Situation of Human Rights Defenders (2023) and members of Subcommittee on Prevention of Torture and other Cruel, Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (SPT) (2023). Therefore, this recommendation is unsubstantiated and mostly irrelevant.

7  With regard to the Universal Periodic Review (UPR) (Rec N7): 7. Actively engage in the follow-up to the Universal Periodic Review of Georgia. Georgia is strongly committed to the UPR. In particular, Georgia has been regularly submitting its National Report under each cycle of the UPR. At the same time, the reporting process in Georgia is open and inclusive with the active participation of all the relevant State agencies. It should be stressed that on 26 th January 2026 the review of Georgia was held within the 4 th cycle of the UPR. The Report also consisted of the table showing the status of implementation of the recommendations that we supported during the 3 rd cycle. During the recent review Georgia received 307 recommendations. Due to the internal procedure, the recommendations received during the current cycle will be carefully examined firstly by the Government and afterwards by the Parliament of Georgia that monitors and overall plays crucial role at all stages of the UPR reporting process. Hence, the recommendations will be assessed, considered and Georgia’s position on them will be provided in due course. Generally, almost the absolute majority of the recommendations received during each cycle of the UPR are supported by the Georgian side. Therefore, the recommendation is unsubstantiated and irrelevant.  With regard to the Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons (OPCW) (Rec N8): 8. States Parties to the 1992 Convention on Chemical Weapons may consider requesting the Executive Council of OPCW to clarify the alleged use of chemical weapons by Georgian authorities in accordance with Article IX of the 1992 Convention on Chemical Weapons. The recommendation that the States Parties to the Chemical Weapons Convention (CWC) request clarification under Article IX before the OPCW exceeds the mandate of the mission. The mission was limited to fact-finding and assessing Georgia’s compliance with its OSCE commitments, followed by political recommendations within that framework. By encouraging activation of a formal compliance procedure under a separate disarmament treaty, the report moves beyond documentation and assessment into the realm of inter-State dispute mechanisms external to the OSCE system. The OSCE has no supervisory or enforcement role under the CWC, and the Rapporteur is not authorized to recommend the initiation of treaty-based proceedings in other legal regimes. This constitutes an ultra vires expansion from political human- dimension review to the promotion of formal accountability processes under a distinct arms control framework.  With regard to the Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms (ECHR) and the European Court of Human Rights (ECtHR) (Rec-s N9, N10 and N11): 9. States Parties to the Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms (European Convention on Human Rights; ECHR) may consider submission of 11 inter-state application to the ECtHR in accordance with Article 33 of the European Convention on Human Rights (ECHR).

8 10. States Parties to the ECHR, as well as other bodies like Venice Commission, Council of Europe Commissioner for Human Rights and CSOs may consider intervening in ongoing and future proceedings in the European Court of Human Rights. 11. In case of the issuance of the judgments by the ECtHR, States Parties to the ECHR, as well as CSOs, may actively engage in implementation of judgments through the Committee of Ministers of the Council of Europe. Under the Moscow Mechanism, the Rapporteur may propose only “possible solutions to the question raised” within the OSCE human dimension framework, as reflected in paragraph 11 of the Document of the Moscow Meeting of the Conference on the Human Dimension of the CSCE (1991). Article 33 of ECHR allows one State Party to bring a case against another State before the ECtHR, and this is a Council of Europe judicial mechanism, separate from the OSCE system. Recommending that States initiate Article 33 inter-State proceedings goes beyond that mandate for the following reasons: 1. Absence of Mandate Authority The mandate does not authorize engagement with external judicial bodies. It contains no express or implied competence permitting the Rapporteur to recommend or promote litigation before the ECtHR. 2. Autonomous Nature of Article 33 Proceedings Article 33 proceedings fall exclusively within the Council of Europe treaty framework and constitute a distinct contentious mechanism under the ECHR. They are formal inter-State judicial proceedings concerning alleged breaches of the Convention. As autonomous adjudicatory processes, they are governed by the Court’s admissibility requirements and other procedural conditions, each of which must be independently assessed by the prospective Applicant State. The decision to initiate such proceedings is therefore a sovereign legal determination that cannot be directed, pre-structured, or operationalized within a separate institutional framework. The same institutional autonomy applies to the execution of ECtHR judgments, which is supervised by the Committee of Ministers under Article 46 of the Convention, and to third-party interventions regulated by Article 36 and the Court’s Rules. These processes form part of the autonomous Strasbourg system and operate independently of the OSCE framework. The Moscow Mechanism does not confer authority on the Rapporteur to recommend, coordinate, or facilitate engagement in these judicial or supervisory procedures. Such recommendations therefore exceed the institutional competence conferred by the mandate. 3. Institutional Boundaries of the Moscow Mechanism. The Moscow Mechanism is designed as a fact-finding and political follow-up procedure within the OSCE human rights dimension. It does not provide for judicial enforcement, nor does it delegate authority to propose, endorse, or encourage formal treaty litigation under a separate international legal regime. Recommending recourse to Article 33 therefore extends beyond the institutional competence conferred by the mandate. By recommending Article 33 inter-State proceedings, the Rapporteur moved beyond the scope of the mandate. The recommendation concerns a separate treaty enforcement mechanism within the

9 Council of Europe system and therefore exceeds the institutional competence conferred under the Moscow Mechanism.  With regard to the Convention against Torture and other Cruel, Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (Rec-s N12 and N13): 12. States Parties to the Convention against Torture and other Cruel, Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (CAT) may consider submission of inter-state communication to the Committee against Torture. 13. States Parties to CAT may consider submission of the application to the International Court of Justice. Recommendation 12 exceeds the mandate by urging the States Parties to the Convention against Torture to initiate an inter-State communication before the Committee against Torture under Article 21. Although the report may assess allegations of torture against applicable international standards, the Moscow Mechanism does not empower the Rapporteur to encourage the activation of quasi-judicial inter-State procedures under UN treaty bodies. Such communications are adversarial proceedings aimed at determining State responsibility and carry significant legal and diplomatic consequences. By recommending their initiation, the report moves beyond cooperative political review and into the promotion of contentious enforcement mechanisms under a separate treaty regime. This fundamentally alters the nature of the mission, shifting it from dialogue-oriented human-dimension assessment within the OSCE framework to the facilitation of formal litigation outside its institutional competence. Recommendation 13 represents the clearest departure from the mandate by encouraging States Parties to the Convention against Torture to institute proceedings before the International Court of Justice (ICJ). ICJ proceedings constitute binding inter-State adjudication concerning alleged breaches of international law and directly engage questions of State responsibility and sovereignty. The Moscow Mechanism, however, is a political fact-finding tool; it is neither a judicial body nor vested with authority to recommend recourse to compulsory dispute settlement under external treaties. Its mandate is confined to assessing compliance with OSCE commitments and issuing political recommendations aimed at dialogue and improvement. By advocating the initiation of ICJ litigation under CAT’s compromissory clause, the report escalates matters from cooperative review to formal judicial enforcement, effectively inviting States to challenge another State’s sovereign conduct before the UN’s principal court. Such a step intrudes into the domain of sovereign decision-making regarding dispute settlement and exceeds the institutional and functional limits of the Mechanism, transforming a human-dimension assessment into a platform for international litigation.  With regard to the International Criminal Court (ICC) (Rec. N16): 16. States Parties to the Rome Statute may consider referral of the situation in Georgia to the International Criminal Court, taking into account the growing number of examples of political persecution, torture and other inhumane acts. The 16 th Recommendation regarding the potential referral of the situation in Georgia to the ICC by States Parties to the Rome Statute is inconsistent with the Statute and broader principles of International Law on three main reasons:

10 1. Under Article 5 of the Statute, the Court has jurisdiction over “the most serious crimes of international concern”, namely, genocide, crimes against humanity, war crimes and aggression. The situation described by the mission fails to meet the legal thresholds for these crimes: I. Crime of Aggression: Under Article 8 bis, this requires a prior finding by the UN Security Council of an act of aggression by a State against the sovereignty, territorial integrity or political independence of another, in accordance with UN General Assembly Resolution 3314 (XXIX). No such finding exists; II. Genocide: Under Article 6, this requires proof of a heightened mens rea of genocidal intent to destroy, in whole or in part, a protected national, ethnical, racial, or religious group (with discriminatory grounds being conclusive). The current allegations do not satisfy this high evidentiary threshold and no identified protected group has been targeted. III. War Crimes: Under Article 8, these shall be closely and substantially related to an ongoing international or non-international armed conflict. No such contextual link exists. IV. Crimes Against Humanity: Under Article 7, these require governmental or organizational policy decision to direct attacks against civilian population as a part of widespread or systematic attack. The alleged political persecution or other inhumane acts do not satisfy the severity threshold of the crime and no such state-level policy exists. Consequently, the acts referenced in the Report do not fall within the Court’s jurisdiction ratione materiae. 2. Under Article 1 of the Statute, the ICC is intended to be complementary to national criminal jurisdictions. In any scenario, as the State exercising territorial jurisdiction, Georgia is primary and best-equipped forum to conduct effective investigation in the alleged domestic crimes and ensure the administration of justice. Since the elements of international crimes remain unsatisfied and the domestic judiciary remains the appropriate venue, the Court lacks competence based on the principle of complementarity. 3. Under Article 13 of the Statute, the Court’s jurisdiction is triggered by three mechanisms: (1) a referral by a State Party, typically understood to mean States on whose territories large-scale atrocities were being committed; (2) a referral by the Security Council, acting under Chapter VII of the Charter of the United Nations; or (3) an investigation initiated by the Prosecutor on a proporio motu basis, when the territorial State is unwilling or unable genuinely to carry out the investigation or prosecution. A recommendation that State Parties, irrespective of any involvement or territorial connection to the alleged offence, refer a situation that manifestly fails to meet the gravity threshold of the Court contravenes the principle of the sound administration of justice and redirecting the Court’s limited resources toward situations lacking such “sufficient gravity” is inconsistent with its mandate under Article 17(1)(d). Taking into account all the above-mentioned, the recommendation not only exceeds the mandate of the mission, but also is completely irrelevant.

11 Comments by the Ministry of Justice of Georgia According to Paragraph 6 of the Report the mandate of the fact-finding mission was to: 1) document recent developments in Georgia in respect of human rights and fundamental freedoms; 2) assess the impact of these developments in light of the OSCE’s comprehensive definition of security; 3) provide recommendations on how to address matters of concern. Comments are hereby provided with respect to: a) Part II of the report which was supposed to outline the relevant developments within the mandate of the mission and establish respective facts; b) Part III on legal assessment of those developments; c) Recommendations provided by the Rapporteur. Comments regarding Part II - Key developments in the period covered by the mandate While the Rapporteur underscores in the Methodology Part of the Report (para. 27) that the “[f]indings of this report are, to a significant extent, based on publicly available information”, in fact Part II, which was meant to establish facts, is rather descriptive, referring to the already existing sources without providing findings of the Rapporteur, that was the central purpose of the fact-finding mission. Instead the findings are suggested only in the Executive Summary in one paragraph, without explaining which facts, sources or evidence they are based on. Part II of the Report also fails to clarify with respect to certain findings how was evidence/information furnished by the Georgian authorities analyzed against other sources and which proof was considered more credible or reliable. Hence, it can be observed that the Report failed to establish facts regarding the key developments in the reporting period, which was the main purpose of invoking fact-finding mission under the Moscow Mechanism of the human dimension of OSCE. As regards certain factual omissions or discrepancies: a. In paras. 60 and 62, the reference to the Ministry of Justice has to be changed with the National Agency of the Public Registry; b. In paras. 104-115, the relevant information relating to the reforms of the judicial system, provided to the Rapporteur during the meeting at the Ministry of Justice and subsequently in writing, is missing. In particular, the mission was provided with the relevant judgments/decisions of the European Court of Human Rights (ECtHR) depicting: (i) that the ECtHR has never identified the existence of any structural or systemic deficiency affecting the independence of the Georgian judiciary; (ii) Georgia embarked on a major reform of the justice system, directed at strengthening the institutional independence of the judiciary and reinforcing safeguards for impartial adjudication since 2012. Comments regarding Part III - Assessment of the relevant developments As a general observation, it should be underlined that this part of the Report goes beyond the mandate of the fact-finding mission, as instead of assessing the impact of factual developments in

12 light of the OSCE’s comprehensive definition of security, the Rapporteur presented her opinion on alleged incompatibilities with ECHR and certain UN Treaties. Finding alleged violations of certain article of ECHR is the exclusive competence of the European Court of Human Rights, which examines each and every particular case in line with the established rules, procedures and standard of proof enabling the Strasbourg court to make findings based on law and evidence. Likewise, Georgia has accepted individual complaints mechanisms under relevant UN Treaties, which are authorized to establish alleged violations of the said treaties. Against this background, providing legal appraisal with respect to a huge number of factual developments in light of the ECHR and UN Treaties within just couple of days without essential procedures, is not only the Rapporteur’s attempt to assume the role of the ECtHR judge, but falls outside the framework for which the Moscow Mechanism is established. Notably, in relation to the majority of cases which were considered by the Rapporteur as breach of certain article of ECHR or UN Treaties, the alleged victims have not lodged complaints against Georgia before the ECtHR or UN Committees, which is self-telling that there is no ground for finding violations. Should any such complaint be communicated to the Government of Georgia, detailed legal reasoning along with evidence will be provided to the ECtHR or relevant UN Committee in line with established litigation procedures. As regards the issues, on which there is an ongoing litigation before the ECtHR (for instance the application of 120 civil society organizations, 16 media outlets and four individual applicants challenging the TFI law), all the evidence and legal appraisal are already presented to the competent European Court. Hence, it is not pertinent to comment on Part III of the Report in details, since: a) the mandate of ECtHR and UN Treaties as well as ongoing or future legal proceedings should be respected; b) the fact-finding mission under the Moscow Mechanism was invoked to make assessments within the OSCE legal framework and the scope of the Report should not go beyond these margins. The following illustrative examples suffice to demonstrate that it is neither reasonable nor feasible to make credible legal assessments under ECHR and UN Treaties with respect to such a broad spectrum of human rights issues by a single expert under OSCE mechanism within such a short period and without relevant adversarial proceedings and evidentiary standards: c. At the meeting in the Ministry of Justice of Georgia it was explained and subsequently provided in writing that the labeling requirements that was the central problem in “the Russian Foreign Agents Act” and “Hungarian Law of 2017 on the Transparency of Organisations”, is absent in the Georgian TFI Law. The Report ignored this crucial factual and legal aspect and misguidedly asserts that “both TFI and FARA constitute restrictions on the freedoms in question, as they impose significant duties on natural and legal persons subjected to them (e.g., registration, bookkeeping and reporting duties, labelling of materials, among others)…” (para. 191). d. Regarding alleged stigmatizing effect of TFI and FARA, the mission was provided the following clarifications both orally and in writing that the term “pursuing the interests of a foreign power” used in the Georgian TFI Law, or even the term “foreign agent” (used in FARA) is not inherently stigmatizing and carries no negative connotation. The aforementioned was affirmed by the independent linquistic analysis prepared by a Georgian linguist from the Tbilisi State University. She concluded that the terms used in the TFI Law are predominantly neutral and, in some contexts, even positive. The independent expert further emphasized that the inclusion

13 of the word “transparency” in both the title and the operative text imparts a positive semantic modifier, as in Georgian the term denotes openness and clarity, inherently excluding a negative meaning. The Rapporteur was duly provided with the mentioned independent expert report. Against this background the Rapporteur definitely concludes that she is not persuaded by an independent linguistic expert analysis, only because certain individuals or organizations presented her one oral testimony and one written testimony stating that “association with a ‘foreign agent’ label subjected them to considerable stress, as they felt stigmatized and having their reputation tarnished” (para. 263). Comments regarding Recommendations Acknowledging that the Rapporteur has liberty of presenting her own recommendations upon her own perceptions, however, certain recommendations still require response since they are clearly out of the scope of the mission or not related to the topics covered by the Report. As an illustration the Rapporteur recommends the international community inter alia to: e. Submit inter-state application to the ECtHR; f. Submit inter-state communication to the Committee against Torture; g. Refer the situation in Georgia to the International Criminal Court; h. Submit the application to the International Court of Justice. Considering the rules of procedure before such international courts/mechanisms, those recommendations are absolutely irrelevant and unrelated to the scope of the mission. Such unrealistic recommendations would not call any attention if the Rapporteur was not a University Professor with main research interests on International Humanitarian Law, International Criminal law, Use of Force and the role of international courts. As for an example of recommendation which is not based on factual findings or legal grounds, the Rapporteur recommends the Georgian authorities to “Withdraw arbitrarily brought charges against leaders of political opposition” and “Immediately and unconditionally release all prisoners held for political reasons, in particular members of the opposition”. The Report fails to demonstrate any established fact of arbitrariness of charges or trials. On the contrary, the Rapporteur was furnished with the judgments of the ECtHR expressly confirming the absence of any political motive underlying the arrests of high-ranking officials, political leaders, and members of the opposition parties. The Strasbourg Court in all examined cases dismissed the applicants’ submissions in this regard and unequivocally affirmed the impartiality and independence of the judiciary at every stage of the proceedings. The Rapporteur herself emphasized that “the ECtHR has not, at the time of writing, identified a systemic deficiency in the Georgian judicial system, including in the case of former President of Georgia Mikheil Saakashvili” (para. 289). Against this background, it is groundless to recommend immediate and unconditional release of any person simply because of his or her political status.

14 Comments by the Ministry of Internal Affairs of Georgia Report (Recommendations About the prohibition of torture and other cruel, inhumane and degrading treatment or punishment, page 7) passage states – 1. Immediately cease the disproportionate use of physical force, in particular torture and other forms of ill-treatment against peaceful protesters, journalists and political opponents. This recommendation is legally unsubstantiated and is based not on verified facts, but on subjective and politicized perceptions, which grossly violates the fundamental principle of the presumption of innocence. The use of the terms - „torture“ and „ill-treatment“ - without any legal research, objective investigation, or a court judgment that has entered into legal force, constitutes premeditated stigmatization and an arbitrary interpretation of legal definitions. State institutions possess the legitimate authority and obligation to use proportionate measures of coercion provided by law to protect public order and security, while the automatic identification of this process with torture contradicts both national legislation and the case law of the European Court of Human Rights regarding the use of force. Furthermore, the recommendation is of a discriminatory nature, as it demands a privileged approach toward specific subjects - political opponents and journalists - which directly contradicts the constitutional principle of equality before the law. Such a record also ignores the independent investigative mechanisms operating in the country and carries out the political instrumentalization of legal processes, which precludes its objectivity and legal validity. Based on the above, the recommendation is devoid of valid legal argumentation and represents an unsubstantiated accusation against state institutions. Report (Recommendations About the prohibition of torture and other cruel, inhumane and degrading treatment or punishment, page 7) passage states – 2. Ensure the proportionate use of force also against those protesters who exhibit violent behaviour. Article 18 of the Constitution of Georgia and Articles 17 and 31 of the Law of Georgia „On Police“ directly define the state's authority to use physical force and special means to suppress an unlawful act. According to Article 31 of the Law „On Police“ a police officer has the right to use force „to protect public safety and law and order,“ while its proportionality is assessed according to the severity of the specific situation and the nature of the unlawful act. The European Court of Human Rights, in the case Giuliani and Gaggio v. Italy, explains that the use of force is not considered a violation of Articles 2 or 3 of the Convention if it was „absolutely necessary“ to defend oneself from a violent attack or to quell a riot. Consequently, the use of force by Georgian police against violent participants is a legally sanctioned, proportionate response aimed at restoring safety and upholding the rule of law. Report (Recommendations About the prohibition of torture and other cruel, inhumane and degrading treatment or punishment, page 7) passage states – 4. Ensure that the process of apprehension and transportation of detained persons conforms with the requirements of human dignity. Ensure decent conditions of detention.

15 Georgian legislation, specifically Article 9 of the Constitution of Georgia and the Imprisonment Code, already fully provides absolute guarantees for the protection of the dignity of detained and imprisoned persons, which is in compliance with Article 3 of the European Convention on Human Rights (Prohibition of Torture). The National Preventive Mechanism of the Public Defender's Office carries out monitoring in a continuous regime and has not confirmed the type of systemic misconduct that would become the basis for such a categorical demand. The practice of the European Court, specifically in the case Muršić v. Croatia, establishes strict criteria for assessing imprisonment conditions, while a recommendation of a general nature, which does not point to a specific incident, represents a declaration of groundless mistrust toward state institutions. Furthermore, the rule for the apprehension and transportation of detained persons is detailed in normative acts, which fully respond to international standards of human rights protection, including the United Nations Standard Minimum Rules for the Treatment of Prisoners (the Nelson Mandela Rules). Report (Recommendations About the prohibition of torture and other cruel, inhumane and degrading treatment or punishment, page 7) passage states – 5. To the extent possible, protect children from the impact of police raids and adopt child-sensitive practices during police operations. Articles 66 and 67 of the Code on the Rights of the Child directly mandate law enforcement agencies to consider the best interests of the child as a priority during the planning and implementation of any investigative or policing measure. According to Georgia legislation, the protection of the child is an imperative obligation. Furthermore, child-oriented practice during police operations is already implemented in the form of specialized units of the Ministry of Internal Affairs and relevant instructions, which is in full compliance with the UN Convention on the Rights of the Child. Report (Recommendations About freedoms of assembly, association and expression, page 8) passage states – 1. Ensure the freedom of peaceful assembly in line with international standards like the General Commentary 37 of the UN Human Rights Committee of 2020 and case-law of the European Court of Human Rights (ECtHR). Georgia fully recognizes and implements in practice the guarantees of freedom of peaceful assembly based on Article 21 of the Constitution of Georgia and the Law of Georgia „On Assemblies and Manifestations”. These normative acts, by their essence, are in full alignment with Article 11 of the European Convention on Human Rights and the case law of the European Court (ECHR). Specifically, the legal system of Georgia already provides for the standards established by the UN Human Rights Committee’s General Comment No. 37 of 2020, which emphasizes the peaceful character of assembly, the state's positive obligation, and the ultimate necessity of the use of force. In accordance with the practice of the European Court (for example, the case of Kudrevičius and Others v. Lithuania) peaceful protest is strictly demarcated from violent actions in Georgia. The state ensures the safety of assembly participants as long as the assembly maintains a peaceful character, while any restriction (in case of such necessity) is based on the test of legitimate aim, necessity, and proportionality, which precisely responds to international standards. Furthermore, the existing mechanisms in the country - including judicial control and the supervision of the Public Defender - represent an effective guarantee that the freedom of assembly is protected from any unjustified interference.

16 Report (Recommendations About freedoms of assembly, association and expression, page 8) passage states – 2. Respect the right to spontaneous assemblies as part of the right to assembly. The current legislation and judicial practice of Georgia fully ensure the right to spontaneous assembly as an integral part of the freedom of assembly and manifestation. Article 21 of the Constitution of Georgia grants everyone the right to assemble publicly and unarmed without prior permission. As already noted, the freedom of assembly is ensured by the Constitution of Georgia, while the rule for exercising the mentioned right is defined by the Law of Georgia „On Assemblies and Manifestations.“ According to Article 21 of the Constitution of Georgia, everyone, except for those persons who are members of the defense forces or the body responsible for the protection of state or public safety, has the right to assemble publicly and unarmed without prior permission. According to the same Article, the necessity of prior notification to the authorities may be established by law if the assembly is held in a place of movement of people or transport. The Law of Georgia „On Assemblies and Manifestations“ regulates the exercise of the right recognized by the Constitution of Georgia by persons — to assemble publicly and unarmed without prior permission, both indoors and outdoors. It is noteworthy that Article 5 of the same Law provides for the necessity of prior notification to the Ministry of Internal Affairs of Georgia, no later than 5 days in advance, if the assembly or manifestation is held in a place of movement of people or transport or hinders the movement of transport or people. It is noteworthy that according to Article 10 of the Law of Georgia „On Assemblies and Manifestations,“ for the purposes of ensuring the protection of public safety and order, the normal work of state and public bodies, enterprises, institutions, and organizations, the unhindered movement of transport or people, and the protection of human rights and freedoms, the Ministry of Internal Affairs of Georgia is authorized, within 3 days from receiving the notification, and in the case of a spontaneous assembly or manifestation - at the place of its conduct, to consider the issue of the expediency of changing the time and/or place or route of the assembly or manifestation and, in writing or via other means of communication, and in the case of a spontaneous assembly or manifestation - orally, give a mandatory instruction to the organizer and/or participants of the assembly or manifestation about this, if: The assembly or manifestation creates a real threat to public safety and order, the normal work of bodies, enterprises, institutions, and organizations, the unhindered movement of transport or people, or other human rights and freedoms; Another rally (the notification of which was submitted to the Ministry of Internal Affairs of Georgia earlier) is planned to be held at the same place and at the same time. In the aforementioned case, the assembly or manifestation is held according to the alternative time and/or place, as well as the alternative route defined by the mandatory instruction. It is to be emphasized that the Law of Georgia „On Assemblies and Manifestations“ defines the obligations of the participants of the assembly or manifestation, including the prohibitive list of items or actions for them that might pose a threat to public safety, human life, or health, or hinder the proper functioning of state agencies and transport. The persons responsible for the organization and conduct of the assembly or manifestation and its participants are obliged to observe the requirements established by the legislation of Georgia and

17 fulfill the obligations undertaken by the notification; otherwise, for the violation of the rule of organizing and conducting an assembly or manifestation, they shall be subject to the liability provided for by the Administrative Offenses Code of Georgia and the Criminal Code of Georgia. Report (Recommendations About freedoms of assembly, association and expression, page 8) passage states – 3. Cease to target journalists covering protests Georgian legislation, specifically Article 154 of the Criminal Code of Georgia, strictly punishes the unlawful interference with a journalist's professional activities. The state not only does not carry out the „targeting“ of journalists, but on the contrary - ensures their safety and creates an environment where media representatives can freely cover any public event. According to the practice of the European Court of Human Rights (e.g., in the case Pentikäinen v. Finland), it is emphasized that journalists are obliged to obey lawful police demands during the protection of public order. In the event that a journalist finds themselves within the area of the use of force during the dispersal of an assembly, this represents not „targeting”, but an unfortunate concomitant event arising in a dynamic process, to avoid which the police constantly issue relevant instructions and warnings. Any possible misconduct toward a journalist becomes the subject of a detailed study by the General Prosecutor's Office of Georgia. Accordingly, the call to „cease targeting” is a political declaration and not a document of legal content, as it bypasses the independent institutional mechanisms existing in the country. Report (Recommendations About freedoms of assembly, association and expression, page 8) passage states – 4. Refrain from arbitrarily detaining and fining peaceful participants of protests. Any administrative detention or imposition of a fine is carried out only in strict compliance with the Administrative Offenses Code of Georgia and is based on a specific offense, such as non-compliance with a lawful police demand (Article 173) or petty hooliganism (Article 166). In accordance with Article 18 of the Constitution of Georgia, any person whose liberty has been restricted is immediately presented to the court, which assesses the legality and substantiation of the detention. According to the practice of the European Court of Human Rights (e.g., in the case Steel and Others v. the United Kingdom), detention is considered lawful if it serves the protection of public order and is based on national legislation. In Georgia, law enforcement agencies act precisely by this standard and respond only to those actions that exceed the scope of peaceful assembly and violate the rights of others or public tranquility. The legislative framework of Georgia and the existing practice fully ensure the protection of the right to liberty in accordance with international standards, which excludes the risks of arbitrary detention. According to Article 5 of the Criminal Procedure Code and constitutional principles, the presumption of liberty is supreme, and its restriction is permissible only in cases of extreme necessity, if there is a substantiated threat of a person’s absconding, commission of a new crime, or destruction of evidence. Any interference with the right to liberty is subject to strict judicial control, which is in full compliance with Article 9 of the International Covenant on Civil and Political Rights and the requirements of the

18 European Convention on Human Rights. The foreseeable procedures established by Articles 244-251 of the Administrative Offenses Code mandate law enforcement officers to immediately explain to the detainee their rights, including the right to have a lawyer and to inform the family, and ensure their presentation before a court within a maximum of 24 to 48 hours. It is noteworthy that the Georgian model of preventive detention is in alignment with the practice of the Grand Chamber of the European Court (e.g., S., V. and A. v. Denmark) and General Comment No. 37 of the UN Human Rights Committee, which allows for preventive measures to protect public order if they are based on specific operational information and not on abstract assumptions. An additional guarantee for the protection of detainees' rights is created by the high standard operating in temporary detention insulators, which includes mandatory medical examination according to the Istanbul Protocol, 24-hour video monitoring, and unrestricted access for the Public Defender. Any possible misconduct is subject to study by the General Prosecutor's Office of Georgia, and in the case of unlawful detention, the legislation provides for the right to receive compensation. Thus, the legal filters, procedural precision, and institutional oversight existing in the country create a solid system that fully responds to international standards and excludes the arbitrary restriction of a person's liberty. Report (Recommendations About freedoms of assembly, association and expression, page 8) passage states – 8. Refrain from any undue repression related to the performance of journalists’ duties, and from the unjustified seizure of and damage to their equipment and footage. The aforementioned recommendation is fulfilled in substance, since the legislation of Georgia and the practice of law enforcement agencies fully exclude any kind of repressive actions toward journalists and ensure the inviolability of their activities and property. The protection of journalistic activity is guaranteed by the Constitution of Georgia and the Law of Georgia „On Freedom of Speech and Expression“, which prohibits censorship and any unlawful pressure on media representatives. Particular importance is attached to Article 154 of the Criminal Code of Georgia, which establishes criminal liability for the unlawful interference with a journalist's professional activities, including the forced suspension of the acquisition and dissemination of information. Regarding the inviolability of equipment and materials, the Criminal Procedure Code of Georgia establishes strict legal filters concerning the seizure of any object, which is possible only on the basis of a court warrant, in case of substantiated necessity. Law enforcement agencies act with a high professional standard so that, during the protection of public order, the disruption of media work or damage to their technical means is minimized. Any individual case where a violation of a journalist's right or damage to property may have occurred is subject to immediate and objective investigation by the General Prosecutor's Office of Georgia. Accordingly, the legislative barriers and institutional control existing in Georgia represent a solid guarantee that media representatives are protected from any unjustified interference, which makes the given recommendation an already realized standard. Report (Recommendations international cooperation, page 9) passage states – 2. Cooperate with the Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons (OPCW) to clarify the allegations concerning the use of chemicals against protesters. Georgia is a signatory party to the Chemical Weapons Convention (CWC) and closely cooperates with the Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons (OPCW). The means used in Georgia are strictly controlled, and their composition does not exceed internationally established norms.

19 According to the statement of the State Security Service dated December 6, 2025: „As you are aware, for several days, an investigation has been underway at the State Security Service on a criminal case regarding both the information conveyed in the story produced by the BBC television company, as well as the campaign conducted in Georgia based on it. More than 160 investigative actions were conducted on the given criminal case, 93 witnesses were interviewed, including current and former employees of the Ministry of Internal Affairs, doctors, experts, respondents of the British broadcaster's film, representatives of non-governmental organizations, and other persons. Various types of documentation have been seized from the Ministry of Internal Affairs and the Customs Department of the Revenue Service. From the bases of the first and second departments of the Special Tasks Department of the Ministry of Internal Affairs, the investigation seized 25 research samples, on which a chemical expertise was conducted at the Levan Samkharauli National Forensics Bureau. As a result of the mentioned operational and investigative actions, it was established that the chemical powder purchased by the Ministry of Internal Affairs of Georgia and used over the years during ongoing rallies for mass management, as needed, is 'Chlorobenzylidene malononitrile.' The mentioned substance was purchased by the Ministry of Internal Affairs from an Israeli company on December 18, 2007, and March 27, 2009, together with the solvent substance 'Trichloroethylene.' During transportation, it was assigned the international shipping code UN3439, while the solvent liquid was assigned the shipping code UN1710. These codes are recorded in customs documentation and in all other acts, including the write-off acts drawn up in the period following its use. A 17.5 kg barrel, in which the mentioned powder was stored, was seized as a sample. It bears an information sticker made by the substance's supplier organization, where, among many other data, both the name of the mentioned substance 'Chlorobenzylidene malononitrile' and the assigned international transportation code UN3439 are indicated. The investigation has also established that with the international shipping codes UN3439 and UN1710 mentioned in the film prepared by the BBC, various Georgian organizations, including 'Aversi-Rational,' 'GPC,' 'Rustavi Azot,' and others, besides the Ministry of Internal Affairs, have imported dozens of various types of civil, industrial, and medical cargo 606 times over the last 20 years; among them, transportation code UN3439 is recorded 507 times and transportation code UN1710 is recorded 99 times in the accounting databases of the Customs Department. Regarding the substance 'Bromobenzyl cyanide,' also known as 'Camite' — the Ministry of Internal Affairs of Georgia has never purchased such a substance. The people whose so-called conclusions or information the information spread by the BBC regarding the use of poisonous chemical substances relied upon were interviewed as witnesses in the case. During the interview, absolutely all of them denied that their information or conclusions concerned the poisonous chemical substance 'Camite.' According to the explanation of the authors of the so-called research, they could not have established the fact of using 'Camite' for the elementary reason that they had not conducted research in this direction. Within the scope of the investigation, representatives of medical and expert circles were also interviewed as witnesses; also, according to materials obtained from open sources, to satisfy public interest, we can explain that the use of the substance 'Bromobenzyl cyanide,' so-called 'Camite,'

20 toward humans causes the most severe and, in many cases, even lethal results, due to which it was banned in the modern civilized world in the 1930s. Against this background, it is noteworthy that according to documents obtained from the Ministry of Health of Georgia during the days following November 28, 2024, out of 54 people transferred to inpatient medical facilities by emergency medical aid brigades, 5 persons showed signs of mild intoxication, and they were discharged from medical clinics the very next day. The investigation also established that in the first days of December 2024, specifically on the night of December 4-5, the substance 'Chlorobenzylidene malononitrile' was used for mass management, for which a solution of the substance 'Propylene glycol' was used as a solvent; neither of these substances belongs to the category of prohibited substances. According to the conducted chemical expertise, the substances seized by the investigation from the Special Tasks Department of the Ministry of Internal Affairs are — First: the chemical substance 'Chlorobenzylidene malononitrile.' Second: the chemical substance 'Trichloroethylene' (in this case, referring to a written-off residue in the amount of 880 liters). Third: the chemical substance 'Propylene glycol.' Among the persons of interest to the investigation, it was not possible to interview the only witness, Lasha Shergelashvili, whose information significantly formed the basis of the opinions of the author of the story prepared by the BBC. It is a noteworthy circumstance that operational-search and investigative actions are underway at the State Security Service against the mentioned person in connection with one of the high-profile criminal cases in the recent past, which concerned the fact of the purchase and storage of firearms and ammunition, including the explosive substance TNT, by the accused Beka Chulukhadze. We remind the public that operational and investigative actions on this case were underway in parallel with the well-known events of October 4 of the current year. The investigation is working intensively on a version according to which Lasha Shergelashvili, employed under contract in the special services of Ukraine, several days before October 4, ordered Beka Chulukhadze to purchase and hide the above-mentioned ammunition, explosive substances, and devices near Tbilisi. Shergelashvili is currently in Ukraine. Thus, the undeniable evidence obtained by the investigation provides the basis for the conclusion that the information voiced in the BBC film about the use of the so-called chemical weapon 'Camite' against protesters in Georgia is complete and deliberate disinformation and serves to damage the interests of Georgia, in which, unfortunately, Georgian citizens are also involved, and together with the authors of the BBC film, their actions bear a well-planned, organized, and campaign-like character to achieve specific hostile goals against Georgia. Accordingly, since investigative actions have been exhausted regarding one of the two directions to be studied in detail by the investigation, which concerned the fabricated fact of the use by the police of the so-called 'Camite' — a substance banned in the 1930s of the last century — the State Security Service continues the investigation into the possible crime provided for by Article 319 of the Criminal Code of Georgia, which implies assistance to a foreign organization in hostile activities.

21 As the body responsible for the security of any self-respecting state, the State Security Service of Georgia will continue to pay special attention to issues of political stability and security as one of the main challenges for our country in the field of security.“ Report (Recommendations to the International Community, page 10) passage states – 2. Consider bringing perpetrators of torture and inhumane treatment and their responsible superiors to justice in national courts, wherever possible, including through invoking universal jurisdiction. The given recommendation represents a total disregard for the legal system of a sovereign state and an arbitrary interpretation of the fundamental principles of international law. Such a call is not only groundless but also directly contradicts the stability of the international order and established norms of legal mutual assistance between states: 1. The given recommendation violates the principle of sovereign equality and non- interference: According to the UN Charter (Article 2, Paragraphs 1 and 7), the international order is based on the sovereign equality of states. A call toward other states to exercise their own justice against the citizens of a sovereign country is an attempt at gross interference in the internal affairs of a state and a total disrespect for sovereignty, which violates the 1970 UN Declaration on Friendly Relations. 2. The given recommendation ignores the principle of subsidiarity and complementarity: It is a fundamental principle of international criminal law that the primary right and obligation to exercise justice belong to the state on whose territory the alleged fact occurred. Universal jurisdiction is not an „alternative justice“ that can be activated based on political desire. Its use is an extraordinary measure and is permissible only when a national system does not exist at all or has collapsed, which in the case of Georgia is an absurd claim, as the country possesses a functional, independent, and effective judicial system. 3. The given recommendation supports the Abuse of Universal Jurisdiction: Debates ongoing within the framework of the International Law Commission and the UN General Assembly emphasize that universal jurisdiction must not be used for political purposes. Its arbitrary demand, without any factual evidence or legal substantiation, threatens international relations and creates the risk of the politicization of justice, which contradicts the „principle of stability of international justice“. 4. The given recommendation violates the presumption of innocence and the principle of a fair trial (Article 6 of the European Convention on Human Rights): The recommendation directly points to the „punishment“ of persons and branding them as „criminals“ without any court verdict. This is in contradiction with Article 6 of the European Convention on Human Rights and Article 14 of the International Covenant on Civil and Political Rights. 5. The given recommendation violates the principle of the inadmissibility of „inappropriate forum“ (forum non conveniens): According to legal logic, a case should be considered by the court that is closest to the evidence, witnesses, and the scene of the incident. The artificial transfer of cases to the courts of foreign countries complicates the establishment of objective truth and increases the risk of flawed administration of justice, which contradicts the interests of effective justice.

22 6. The given recommendation violates the fundamental legal principle of Non-bis-in-idem (prohibition of double jeopardy): The recommendation threatens the internationally recognized principle according to which a person cannot be tried twice for the same act. Under conditions where the General Prosecutor's Office and the judicial system of Georgia are functioning, the involvement of foreign jurisdiction causes legal uncertainty and procedural duplication. 7. The given recommendation is adopted in the absence of evidence and aims at the stigmatization of the Georgian authorities: The use of the terms „torture“ and „inhuman treatment“ in a systemic context, without any objective investigation, represents a disinformation campaign directed against the state. International law requires evidence „beyond reasonable doubt,“ which the given recommendation does not consider at all and relies solely on one-sided political narratives. This recommendation is not a legal instrument, but an expression of political radicalism aimed at damaging the state reputation of Georgia and the degradation of international legal mechanisms. Report (Recommendations to the International Community, pages 10-11) passage states – 9. States Parties to the Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms (European Convention on Human Rights; ECHR) may consider submission of inter- state application to the ECtHR in accordance with Article 33 of the European Convention on Human Rights (ECHR). 12. States Parties to the Convention against Torture and other Cruel, Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (CAT) may consider submission of inter-state communication to the Committee against Torture. 13. States Parties to CAT may consider submission of the application to the International Court of Justice. The given recommendation deliberately distorts the essence and purpose of international justice. Such a call is not an attempt at a legal dispute, but an open political attack on Georgian statehood, which completely ignores the fundamental principles of international law. An inter-state application provided for by Article 33 of the European Convention (ECHR) is an extreme mechanism which, as a rule, is used during armed conflicts or mass, systemic violations. The call to activate this mechanism against a country that fully cooperates with European structures and possesses effective domestic legal remedies is the instrumentalization of international law for political purposes. Filing a complaint with the International Court of Justice (ICJ) in The Hague on the basis of the „Convention against Torture“ (CAT) requires an existing, real legal dispute between states regarding the interpretation or application of the Convention. In the given case, there is no prerequisite, evidence, or factual basis that Georgia is systemically violating the provisions of the CAT. Such a recommendation represents an insult to the authority of the ICJ as the highest legal body. It is a golden rule of international law that justice must first be executed at the national level. The General Prosecutor's Office of Georgia, the independent judiciary, and the Institution of the Public Defender operate in Georgia. The call for the involvement of international courts while domestic

23 mechanisms are functioning is a gross violation of the principle of subsidiarity and a disrespect for the country's constitutional order. The recommendation relies only on one-sided, politically motivated narratives and not on objective facts. Presenting an accusation against a state in international courts requires undeniable evidence (Proof beyond reasonable doubt), which this call does not consider. The call toward partner countries to start a legal warfare against Georgia contradicts the principles of Good Faith and friendly cooperation between states. Thus, the given recommendation aims to turn international courts into political instruments. It is deprived of any legitimate basis and represents a direct attack on Georgia's sovereignty and its democratic institutions. Report (Recommendations to the International Community, page 11) passage states – 16. States Parties to the Rome Statute may consider referral of the situation in Georgia to the International Criminal Court, taking into account the growing number of examples of political persecution, torture and other inhumane acts. The aforementioned recommendation is deprived of a legal basis and contradicts the fundamental principles of the functioning of the International Criminal Court (ICC), specifically: The jurisdiction defined by Article 5 of the Rome Statute extends only to crimes against humanity, genocide, war crimes, and aggression. In order for an act to be qualified as a crime against humanity (Article 7), it must be „part of a widespread or systematic attack directed against any civilian population.“ Individual policing measures or facts of legal prosecution against the background of political protest, regardless of their assessment, cannot meet the gravity threshold established by the Rome Statute by their scale and nature. Based on the above, the recommendation regarding the referral of the situation to the ICC is legally unsubstantiated, as there exists neither a jurisdictional basis (gravity threshold) nor a procedural prerequisite (inactivity of the national system) in Georgia, which are necessary for the activation of international justice. Report (paragraph 121, page 43) passage states - Mass protests were held in October 2024 in response to the announcement of the election results. In November and December 2024 protests were organized in response to Prime Minister Irakli Kobakhidze's announcement of halting the EU accession process. With the announcement of the draft laws described above in the report, new waves of protests were organized in the following months of 2025, as well as in 2026. On 4 October 2025, some protesters attempted to storm the Presidential Palace. During the protests, some individuals threw rocks, fireworks and other objects towards law enforcement forces, and tried to impair their vision with lasers. That said, the overwhelming majority of protesters were reportedly peaceful. Paragraph 121 of the report states that „on October 4, 2025, some protesters attempted to break into the Presidential Palace“. This entry does not reflect objective reality, as photo and video evidence confirms that it was not just a few, but dozens of protesters who broke into the Presidential Palace. Furthermore, in the given sentence, it is stated that the protesters „attempted“ to break into the Presidential Palace, which is also an inaccurate statement. The evidence confirms that the protesters

24 broke into the Presidential Palace, specifically, into its courtyard enclosed by fences, which represents an integral part of the palace. The events described in the report, including in Paragraph 121, are presented fragmentarily and without context. Specifically, when speaking about the events of October 4, 2025, it is nowhere mentioned that opposition parties - including those who participated in the local self-government elections and those who boycotted the elections - announced several months in advance that on the day of the local self-government elections, October 4, they planned a large-scale anti-government rally, during which, using every possible means, they would inevitably overthrow the Georgian government. They were calling on the population of Georgia through television broadcasts for the public overthrow of the state power and for the violent change of the constitutional order of Georgia. These individuals were calling on the population to gather armed at 16:00 on October 4 to overthrow the Georgian government. According to the statements made by the opposition parties, a gathering would be held on Rustaveli Avenue on October 4, 2025, which would overthrow the Georgian government on that very day, October 4. This call was circulated for months by radical opposition media outlets, both through television broadcasts and social networks. On May 28, 2025, a member of the „Rustaveli Avenue“ union, Paata Burchuladze, stated in the PalitraNews program „360 Degrees“ 1 that the government would change before January; on June 13, he announced the holding of a general assembly, 2 and on June 30, he declared 3 that the general assembly would be held on the day of the local self-government elections, October 4. Calls for the overthrow of the government were made repeatedly in the period leading up to October 4 through public speeches, as well as via television broadcasts and social networks. For example, on July 31, Paata Burchuladze, a member of the „Rustaveli Avenue“ union, made the following call: 4 „I appeal to His Majesty, the Georgian people. On October 4, at 16:00, we gather at Republic Square, we hold a national assembly, we take back the country seized by the regime, and we vote for the liberation of Georgia. We must strip Ivanishvili of the illegally appropriated power and return it to the people. October 4 will not just be a date of protest; it will be a day of historical victory. Thus, October 4 is declared the day of the peaceful overthrow of Ivanishvili. Prepare, Georgia, the fight to the end!“ 1 https://www.interpressnews.ge/ka/article/839519-paata-burchulaze-am-kviridan-31-ricxvidan-chven- vapirebt-gasvlas-kalakis-ubnebshi-xalxs-unda-davelaparakot-unda-avuxsnat-rashia-sakme-da-rogor-unda- chavatarot-archevnebi 2 https://www.interpressnews.ge/ka/article/841035-paata-burchulaze-chven-unda-shevzlot-qrilobis- chatareba-unda-shevkmnat-mesame-respublika-rogorc-ciprul-archevnebze-iqo-ormxrivi-damokidebuleba-axla- amazec-daicqes-rom-rogor-sheizleba-amis-gaketeba-magram-es-aucilebelia 3 https://www.interpressnews.ge/ka/article/842700-paata-burchulaze-4-oktombers-unda-chavatarot-erovnuli- qriloba-sad-gvakvs-imis-puli-rom-stadionebis-tanxa-vixadot-mivmartavt-merias-rom-gadagvixados 4 https://www.interpressnews.ge/ka/article/845151-paata-burchulaze-4-oktomberi-cxaddeba-ivanishvilis- mshvidobiani-damxobis-dged-vikribebit-respublikis-moedanze-vatarebt-erovnul-krebas-vibrunebt-rezhimis- mier-mitacebul-kveqanas-da-xmas-vazlevt-sakartvelos-gatavisuplebas

25 On September 5, the Chairman of the Political Council of the „National Movement,“ Levan Khabeishvili, made the following statement: 5 „The country needs revolutionary changes to return to our European family – the state institutions were taken away from the Georgian people, but they could not take the Georgian flag, around which we unite. On October 4, the peaceful overthrow of this regime is inevitable.“ On September 12, one of the leaders of the „United National Movement,“ Levan Sanikidze, stated: 6 „Today, the Political Council of the 'United National Movement' met with the initiator of the October 4 peaceful people's revolution, Mr. Paata Burchuladze, and the civil organization 'Rustaveli Avenue.' Mr. Paata Burchuladze introduced us to the movement's plans regarding the October 4 general people's assembly. The Political Council of the 'United National Movement' once again welcomed the initiative of 'Rustaveli Avenue.' The Political Council... expressed an even more active and firm position so that on October 4, the Georgian people, every patriotic citizen of our country, should gather not at the points of 'Georgian Dream's' criminal, treacherous, Russian special operation, but let us come out into the street, together condemn the Russian regime, and do everything to see the peaceful end of this regime.“ On October 1, the leader of the „National Movement,“ Irakli Nadiradze, stated: 7 „This day will be a day of victory for the Georgian people, and no matter how much Bidzina Ivanishvili is afraid, this day will end with the Georgian people's peaceful revolution of flags.“ On October 2, one of the leaders of the „National Movement,“ Levan Bezhashvili, stated regarding the planned rally for October 4: 8 „We must put down the television remote, turn off the TV, phone, social networks, go to Rustaveli Avenue, and write the recent history of Georgia. The arrival and action of each person, even personal self-sacrifice if necessary...“ On October 2, a member of the „Anti-Crisis Platform,“ Zurab Tsetskhladze, stated: 9 „If a massive number of people come out on October 4, we will change this government. It depends on how many people come out on Rustaveli. However, we are not necessarily banking on half a million people coming—100-150 thousand will come—but if half a million come out, consider this issue settled such that the government will change. We will have a situation where if we change the government on October 4, there will be a technical government and 5 https://www.interpressnews.ge/ka/article/847877-levan-xabeishvili-kveqana-sachiroebs-revoluciur- cvlilebebs-vertiandebit-4-oktombers-gardauvalia-am-rezhimis-mshvidobiani-damxoba 6 https://www.interpressnews.ge/ka/article/848585-levan-sanikize-politsabchom-levan-xabeishvilis- samarcxvino-dakavebis-ponze-kidev-upro-mtkice-pozicia-gamoxata-rata-4-oktombers-gamovidet-kuchashi-da- gavaketot-qvelaperi-rata-am-rezhimis-mshvidobiani-dasasruli-vnaxot 7 https://www.interpressnews.ge/ka/article/850412-irakli-nadiraze-paktia-rezhims-zalian-eshinia-moaxloebuli- 4-oktombris-mshvidobiani-revoluciis-da-amis-dadasturebaa-bizina-ivanishvilis-cerilic-es-dge-dasruldeba- kartveli-xalxis-mshvidobiani-droshebis-revoluciit 8 https://www.interpressnews.ge/ka/article/850606-levan-bezhashvili-4-oktombers-gadavdot-pulti-gamovrtot- televizori-teleponi-socialuri-kselebi-cavidet-rustavelze-da-davcerot-uaxloesi-istoria-vaprtxilebt-xelisuplebas-ar- gabedon-zaladoba-ra-pasuxi-akvs-xalxs-gvinaxavs 9 https://www.interpressnews.ge/ka/article/850598-zurab-cecxlaze-4-oktombers-qvelaperi-sheizleba-moxdes- da-sheizleba-araperi-moxdes-kargi-pormulaa-4-shi-vicqebt-4-shi-vamtavrebt-magram-gvakvs-5-da-6- oktomberi-ar-aris-gamoricxuli-grzelvadiani-brzolis-processhi-chavdget

26 there will be the legitimate government [the Supreme Council] that was restored; there is also the anti-crisis platform, and during this process, what role the protest and the people who have been standing in the street have—there will be a discussion on this issue.“ On October 3, the founder of the movement „Rustaveli Avenue,“ Paata Burchuladze, stated at a briefing: 10 „Friends, hours remain until October 4—until the epochal victory of the Georgian people. We are gathering on Rustaveli so that the Georgian people can reclaim the government seized by Ivanishvili. I urge everyone who wants a dignified and free Georgia: come all of you to Rustaveli on October 4 at 16:00. No one should think that someone else’s arrival is enough. Furthermore, I want to make one statement—we are often asked what will happen when the Ivanishvili regime ends. I want to tell you that we take responsibility: the functioning of not a single state institution will be hindered. If any minister or high-ranking official flees, it will not cause a collapse of functions. Moreover, as a result, a collapse will not be created even for a short time. All vital state services, such as healthcare, salaries and pension provision, law and order, and others, will be guaranteed. I want to emphasize that the work of state institutions is ensured not only by ministers but also by professionals distributed across various positions in the agencies. We not only have expectations, but we know exactly that these people will continue to perform their functions. Therefore, now everything depends on you. On October 4, at 16:00, everyone come to Rustaveli, participate in this historical national assembly, let's create a new Georgia together, end the Ivanishvili regime, and reclaim our homeland.“ On October 4, at 11:00, one of the leaders of the „United National Movement,“ Levan Sanikidze, stated at the Parliament of Georgia: 11 „At 16:00, as soon as the first wave begins to arrive, many details regarding the course of the rally will become known. According to the information I have, from 16:00 we will learn more details regarding the course and content of the rally. I do not want to get ahead of events; Paata Burchuladze will provide you with more details.“ On October 4, 2025, at 16:00, a gathering organized by opposition parties began, the declared goal of which was the overthrow of the government. The gathering soon took on an unlawful character, after which the Ministry of Internal Affairs of Georgia, in accordance with the highest legal standards, took proportional measures to ensure the protection of the law. In Detail: On October 4, 2025, at 08:00, the voting process for the local self-government elections began in a peaceful environment. 3,061 polling stations opened across the country. Simultaneously, opposition parties began mobilizing participants from Georgia's regions and Tbilisi for the assembly/rally planned for 16:00 on October 4, aimed at overthrowing the Georgian government. On October 4, 2025, at 11:13, the Ministry of Internal Affairs of Georgia released a statement: 12 10 https://www.interpressnews.ge/ka/article/850649-paata-burchulaze-xshirad-gvekitxebian-ra-moxdeba- roca-ivanishvilis-rezhimi-dasruldeba-vigebt-pasuxismgeblobas-rom-arc-erti-saxelmcipo-instituciis- punkcionireba-ar-sheperxdeba 11 https://www.interpressnews.ge/ka/article/850765-levan-sanikize-dges-ec-rusuli-specoperaciis-ubnebze- misvla-aris-kveqnis-galati-ar-gvainteresebs-ras-ambobs-ivanishvili-mtavaria-ras-itqvis-xalxi 12 https://police.ge/news/shinagan-sakmeta-saministros-gantskhadeba-19/9980

27 „For the purpose of protecting public safety, the mobilization of relevant police units of the Ministry of Internal Affairs is underway in various locations of the capital, as well as in the courtyard of the Parliament building. The MIA calls on the organizers and participants of the rally to hold the assembly-manifestation within the framework established by the legislation of Georgia, obey the lawful demands of the police, and not hinder the performance of official activities. Each fact of law violation will be followed by a corresponding legal response from the police.“ On October 4, at 15:40, participants of the assembly/rally planned by opposition parties blocked vehicular traffic on Rustaveli Avenue, and a few hours later, began delivering speeches at the podium. At 18:45, at a gathering held in front of the Tbilisi City Assembly at Freedom Square, the founder of the movement „Rustaveli Avenue,“ Paata Burchuladze, read the so-called Declaration, where he announced that „state institutions no longer reflect the will of the people; the people are reclaiming their power.“ He put three issues to a vote: 1. „The National Assembly declares that power belongs entirely to the people.“ 2. „The so-called government has constitutionally lost its legitimacy and its power is terminated.“ 3. „A peaceful transitional period is declared.“ According to his statement, the Ministry of Internal Affairs should obey the people; he also voiced a call to capture and hold accountable the following individuals: Irakli Kobakhidze; Shalva Papuashvili; Anzor Chubinidze; Mamuka Mdinaradze; Tea Tsulukiani; Bidzina Ivanishvili. Following Paata Burchuladze's calls, a member of the „National Movement,“ Murtaz Zodelava, called on the participants of the assembly for „masculine forces“ to move toward the back entrance of the Parliament, then move to Orbeliani and „seize the keys to the Presidential Palace“: 13 „I want to address the employees of the law enforcement system, the Special Tasks Department (GDD), and others: today you stand before a specific choice. You must choose either the Georgian people or serving Ivanishvili. Today we will stand here; masculine force will begin to act today. ... I ask everyone, masculine force only there, and we begin the movement so that the Georgian people can begin returning their own centers of government. To any policeman who meets us, we will ask a single question: whose side are you on - the people’s, the Constitution’s, or Ivanishvili’s? The motherland’s or Russia’s? Only the one who gives the correct answer - that he serves the Georgian people and the state - will be perceived by us as a policeman. This is our approach; enough blah-blah, wandering, Bidzina’s slavery, and cowardice. I ask everyone, let the masculine force stand out; the ladies should stand here. Come out, masculine force, toward Baratashvili Park. We will gather now and take delivery of the keys to the Presidential Palace.“ Following this call, the demonstrating participants of the assembly went toward the Palace of the President of Georgia, located on Atoneli Street in Tbilisi. Employees of the Special State Protection Service reinforced the door of the Presidential Administration with an iron construction; however, the rally participants broke through the iron barriers and burst onto the territory of the Palace of the 13 https://1tv.ge/news/murtaz-zodelava-mamakacuri-dzala-dghes-daiwyebs-moqmedebas-shevikribebit-da- chavibarebt-prezidentis-sasakhlis-gasaghebs/

28 President of Georgia. The rally participants began throwing stones and various objects at the law enforcement officers mobilized on the spot. The Ministry of Internal Affairs of Georgia immediately called on the rally participants to obey the lawful demands of the police: 14 „The ongoing rally has exceeded the norms established by law for assemblies and manifestations. Calls of a violent nature were voiced by the rally organizers, aimed at the seizure of administrative buildings. The organizers damaged the barriers of the Presidential Palace building located on Atoneli and attempted to break into the building. The Ministry of Internal Affairs once again calls on all participants of the rally to obey the lawful instructions of the police and not allow the artificial escalation of the situation; otherwise, law enforcement officers will use appropriate measures provided for by law.“ The participants of the violent rally did not obey the warning and demand of the police and continued attempts to break into the Presidential Palace. They blocked Atoneli Street adjacent to the palace with iron constructions and set up barriers using household items taken from nearby cafes and various private facilities. The rally participants set fire to various objects on Atoneli Street, in the area adjacent to the Palace of the President of Georgia, and began collecting stones by damaging the pavement, which they threw at the police; the participants of the violent rally also threw various objects at the law enforcement officers. As a result, numerous police officers were injured, requiring their urgent hospitalization, and the condition of several remains serious to this day. Participants of the violent assembly from Rustaveli Avenue periodically joined the rally participants on Atoneli Street. Parallel to the violent intrusion into the Presidential Residence on Atoneli Street, the rally and speeches continued at Freedom Square. At 20:17, Murtaz Zodelava again called on the „masculine force“ to mobilize in the Leselidze area and go toward the Dream office, where the election results were being announced: 15 „We are mobilizing again and will go down to them as well; we will hold them accountable. Now the main thing is for mobilization to happen here - you see there are many people. Step by step, every half hour, every hour, there will be a specific action that will push 'Georgian Dream' against the wall and force Ivanishvili to flee. The main surprise, the main circumstance is that no one intends to go home; everyone intends to fight to the end. It is unimaginable, Ivanishvili, to forgive you this; you are counting your final hours.“ In parallel, on Atoneli Street, the rally participants at the Presidential Palace continued erecting barricades and damaging the inventory of nearby food facilities. Rally participants attacked the filming crews of the Public Broadcaster, Georgia’s First Channel, and the „Imedi“ TV company, spraying them with pepper spray. Journalists were injured and required medical assistance. The Prosecutor's Office of Georgia launched an investigation into the facts of illegal interference with the professional activities of journalists under the first part of Article 154 of the Criminal Code of Georgia (unlawful interference with a journalist's professional activities, i.e., forcing them to disseminate information or refrain from disseminating it). The start of the investigation in the 14 https://police.ge/news/shinagan-sakmeta-saministros-gantskhadeba-21/9982 15 https://1tv.ge/news/murtaz-zodelava-aravin-apirebs-sakhlshi-wasvlas-yovel-ert-saatshi-iqneba-konkretuli- moqmedeba-akhla-mtavaria-mobilizeba-mokhdes-da-mivalt-qartuli-ocnebis-ofistan/

29 Investigation Department of the Tbilisi Prosecutor's Office was based on information spread in the media, according to which, on October 4, on Atoneli Street and the surrounding area in Tbilisi, protest participants illegally interfered with the journalistic activities of the filming crews of the „Public Broadcaster“ and „Imedi“ TV by spraying pepper spray and physical obstruction. 16 At 21:29, the Deputy Minister of Internal Affairs held a briefing at the Ministry of Internal Affairs. 17 He noted that the investigation into the violent acts during the rally is ongoing under Articles 317, 187, 222, and 225 of the Criminal Code of Georgia. He also stated that 14 employees of the MIA were injured, one of whom is in serious condition: „Regarding the unlawful and violent actions carried out by the organizers and participants of the ongoing rally in Tbilisi, an investigation has begun under Articles 317, 187, 222, and 225 of the Criminal Code, which implies an attack on a police officer, a call for the violent change of the constitutional order of Georgia or the overthrow of state power, damage or destruction of an object, organizing, leading, or participating in group violence, as well as the seizure or attempted blocking of an object of strategic or special importance. We wish to provide the public with detailed information regarding the events that developed during the rally. Throughout the day, the participants of the protest had the opportunity to express their protest and continue the rally in a peaceful environment. The Ministry of Internal Affairs also issued a corresponding call to the rally participants that the assembly-manifestation should be peaceful and not exceed the limits established by law. Despite numerous calls from law enforcement officers toward the rally participants, as well as official statements released by the Ministry of Internal Affairs, the members of the rally did not obey the lawful calls of the law enforcement officers. The rally exceeded the norms established by law for assemblies and manifestations. Calls of a violent nature were voiced by the rally organizers. The organizers damaged the barriers of the Presidential Palace building on Atoneli and tried to break into the building. Facts of violence were recorded. As a result of the unlawful actions carried out by the protest participants, including being hit by various objects thrown by violent groups at law enforcement officers, according to currently available data, 14 employees of the Ministry of Internal Affairs are injured. The injured police officers have various types of health damage, one of whom is in serious condition as a result of the injuries received. We will provide information about them to the public periodically. For the purpose of restoring public order on the spot, the Ministry of Internal Affairs used special means provided for by legislation. We emphasize that necessary procedural and investigative actions will be conducted by law enforcement officers to identify and detain every person who committed an unlawful act. Once again, we strictly urge all participants of the rally to obey the lawful instructions of the police and not allow the artificial escalation of the situation; otherwise, law enforcement officers will use all appropriate measures provided for by law!“ Despite numerous calls made by law enforcement, the rally organizers called on the participants, stating that they would periodically introduce them to the next stages of the violent assembly plan. 18 16 https://pog.gov.ge/news/prokuraturam-zhurnalistebistvis-profesiul-saqmianobashi-khelis-sheshlis-faqtebze- gamodzieba-daitsko-5102 17 https://police.ge/news/aleksandre-darakhvelidzis-bripingi-shinagan-sakmeta-saministroshi/9983 18 https://1tv.ge/news/paata-burchuladze-yvelaferi-aris-normalurad-sheidzleba-yofiliyo-uketesad-magram-ar- gamovida/

30 The rally continued at the Parliament; participants addressed the law enforcement officers stationed near the Parliament with insulting shouts. At 21:45, the Public Defender of Georgia responded to the events developed in the streets of Tbilisi in the recent hours with a statement. 19 The Public Defender's statement notes that while peaceful assembly is protected by international and national standards, it is inadmissible during the organization and holding of an assembly or manifestation to call for the overthrow or violent change of the constitutional order of Georgia; accordingly, it is important that assembly participants do not exceed the limits protected by law when expressing protest. According to the Public Defender, a special responsibility lies with the rally organizers, who are required to conduct the assembly peacefully and not call on participants for unlawful violent actions; meanwhile, in case of the use of force, the police must act in compliance with a strict test of necessity and proportionality. The Public Defender also clarifies in the statement that media representatives must be able to carry out their activities without hindrance. The Public Defender reminds everyone that criminal liability is established for unlawful interference with a journalist's professional activities. Despite the repeated calls by the Ministry of Internal Affairs of Georgia, the rally participants gathered on the Atoneli territory continued to use pyrotechnics. Additionally, another statement was released by a member of the „United National Movement,“ Murtaz Zodelava: „Friends, a revolutionary process has begun in the country today; a great revolution began today. A revolution does not exist in two or three hours; it is a process that needs several days of struggle, clash, and the revolution will win. The main thing that happened today is the beginning of this process, the start, which needs standing tomorrow and the day after. More of us must come out, we must stand, and we will win. Let us not give up. A revolutionary process has begun in the country, and it must be followed to the end. I personally am ready to even sit - personally, I am ready to sit in prison, but this process must be brought to the end; the revolution must win. Today, October 4, a great revolution began, which needs clashing, standing, mutual reinforcement, and we will win. We must stand for as long as possible; tomorrow more of us must come out; there is no other recipe; it will not work any other way. This is a long struggle.“ During the same period, rally participants started another fire on Tabukashvili Street and began erecting additional barricades; also, a confrontation occurred between rally participants. Additionally, the movement „Unity“ (Ertoba) released a statement saying that part of the rally participants were to spend the night on Rustaveli, to be replaced by another part at 08:00 in the morning. On October 5, at 02:29, the Deputy Minister of Internal Affairs spoke at a briefing about the detained persons: 20 „Employees of the Ministry of Internal Affairs have detained Paata Burchuladze, Murtaz Zodelava, Irakli Nadiradze, Paata Manjgaladze, and Lasha Beridze. They are charged with calling for the violent change of the constitutional order of Georgia or the overthrow of state power, as well as organizing, leading, and participating in group violence. The crimes provide for imprisonment for a term of up to 9 years. Based on the evidence obtained by law enforcement, as well as as a result of the study of video materials spread by various media 19 https://www.ombudsman.ge/geo/akhali-ambebi/sakartvelos-sakhalkho-damtsveli-tbilisis-kuchebshi-bolo- saatebshi-ganvitarebul-movlenebs-ekhmianeba 20 https://police.ge/news/bripingi-shinagan-sakmeta-saministroshi-3/9984

31 outlets, it is established that during the rally ongoing at Freedom Square, calls of a violent nature were voiced by the organizers. Such calls were also being voiced before October 4 of the current year. The Ministry of Internal Affairs issued numerous calls to the rally participants that the assembly-manifestation should be peaceful and not exceed the limits established by law; however, following the violent calls voiced at the protest rally, several rally participants and organizers broke down the barriers of the Presidential Palace located on Atoneli and tried to occupy the Presidential Palace. The investigation is ongoing under Articles 317, 222, 225, and 187 of the Criminal Code. We will provide information to the public step by step regarding the results of the investigation and new details.“ On October 5, Ruslan Shamakhiya, a member of the „Akhali“ party, was also detained, in connection with whom an investigation is ongoing under Article 236 of the Criminal Code of Georgia (unlawful purchase, storage, carrying, manufacture, transportation, sending, or sale of a firearm (other than a smooth-bore hunting firearm (shotgun)), ammunition, explosive substance, or explosive device). Tbilisi City Hall released a statement and photo-video material regarding the infrastructure damaged as a result of the October 4, 2025, protest rallies. According to City Hall, damage was caused to the facades of cultural heritage monuments, parts of shutters, and decorative artistic lighting. On Orbeliani and Tabukashvili streets and Rustaveli Avenue, pedestrian sidewalks, stone paving, outdoor lighting pole lamps, and cables are damaged. On Orbeliani Street, decorative lights are torn down and broken, while on Tabukashvili Street, garbage containers are burned. Outdoor furniture, which private companies and cafe owners had placed on rented territory, is damaged. The fence of the courtyard of the Presidential Administration is broken, while on the opposite side, the pedestals are damaged and the bollards that protect the pedestrian zone from the vehicle zone are bent. Various infrastructure - swings, plants, pots, green flowerbeds, and decorative elements that were on the rehabilitated street and adjacent to cafes - are largely damaged. A part of these is subject to restoration, while a part was completely destroyed. Additionally, in the surrounding area, road signs, a barrier that was installed near the underground parking, a sign board, and a decorative stage that was set up on the side of Orbeliani Street above the parking are broken. Also, one of Tbilisi’s landmarks, the „Konka,“ which is particularly loved by Tbilisians and city visitors, has several decorative elements damaged. 21 On October 5, 2025, at 14:50, the Ministry of Internal Affairs of Georgia published the following warning statement: 22 „As is known to the public, a gathering was held yesterday, the declared goal of which was the overthrow of the government. The gathering soon took on an unlawful character, after which the Ministry of Internal Affairs of Georgia took proportional measures in accordance with the highest legal standards to ensure the protection of the law. The Ministry of Internal Affairs of Georgia will take appropriate measures today and during the following days to identify lawbreakers and to execute the law against them. Furthermore, based on the events developed yesterday, we have grounds to believe that any gathering held today and during the following days is a continuation of yesterday’s attempt, and we will take appropriate measures so that public order and safety are not endangered. 21 https://1tv.ge/news/gushindeli-saprotesto-aqciebis-shedegad-dazianebuli-infrastruqturis-shesakheb-tbilisis- meria-ganckhadebas-da-foto-videomasalas-avrcelebs/ 22 https://police.ge/news/sakartvelos-shinagan-sakmeta-saministros-gantskhadeba/9986

32 We call upon everyone to take this circumstance into account and refrain from any action that may become a basis for taking legal measures against them.“ As a result of the events developed on October 4, 2025, 35 police officers received physical injuries. Out of these:  2 police officers were severely injured; one has a fracture of the temporal bone;  Head, leg, spinal, and jaw traumas are recorded; several have open head wounds;  A portion remains in the medical facility. Also, in paragraph 121, we read that: „During the protest rallies, some persons threw stones, fireworks, and other objects at the law enforcement forces. Also, there were cases of impairing their vision through lasers. Despite this, according to reports, the absolute majority of protesters were peaceful.“ The Ministry of Internal Affairs of Georgia, as the agency responsible for the protection of rule of law, ensures the protection of the right to hold peaceful gatherings and manifestations guaranteed by the Constitution of Georgia to citizens. In Georgia, the right to peaceful - and not violent - assembly is fully guaranteed both by legislation and in practice. A gathering protected by law must be peaceful, which implies that it should not be held in a violent context. Furthermore, the gathering must satisfy the component of legality, which implies that it should not restrict the rights of others and the participants of the gathering must not carry out actions prohibited by the legislation of Georgia. In the event that participants of the gathering-manifestation violate Georgian legislation, the police have the right to use proportional measures provided by law, including special means. Before using special means, participants of the gathering are warned and given a reasonable timeframe to fulfill the lawful demand of the police. Protest rallies have been actively ongoing since November 28, 2024. As the participants of the rally themselves state, they have been in a protest regime for more than 400 days. The fact that for more than 400 days any person can gather at the main legislative body of the state and express protest on any issue clearly indicates that the right to peaceful assembly is fully protected in Georgia. When the gathering and expression of protest occur in a peaceful format, the rally participants have the full opportunity to exercise the right to peaceful assembly. The events developed in Georgia at the end of November and the beginning of December 2024 represented not a peaceful, but a well-organized, violent protest, which from the very beginning aimed at a state coup and the overthrow of the government in Georgia. The Ministry of Internal Affairs of Georgia acted as the law enforcement body of any sovereign country acts to ensure order and security in the state. Through a joint investigation conducted by the Prosecutor's Office of Georgia, the State Security Service, and the Ministry of Internal Affairs, criminal prosecution was initiated against 8 persons on facts of crimes committed against the state, including calls for the violent change of the constitutional order of Georgia and the overthrow of state power. The conducted investigation confirms that in October 2024, after the defeat of opposition parties in the parliamentary elections, under the pretext of alleged election fraud, these individuals began active actions for the radicalization of the process in the streets, publicly making calls for revolution, overthrowing the government, collapse of the government, picketing of state buildings, and physical confrontation against law enforcers. In addition to this, for the purpose of overthrowing the lawful government, and for the purpose of mobilizing a

33 mass of aggressively minded citizens, gathering them, and involving them in violent actions, they called on supporters toward unlawful and violent actions, stating that struggle and aggressive resistance were necessary. In statements, they also called on supporters to occupy government buildings and for the „collapse of the regime.“ As the European Court of Human Rights noted in the case of Kudrevičius and Others v. Lithuania, the right to peaceful assembly does not extend to demonstrations where the organizers and participants: a) have violent intentions; b) incite violence; or c) reject the foundations of a democratic society. Within the framework of the protest ongoing in Georgia at the end of November and the beginning of December 2024, all three criteria established by the Strasbourg Court for violent protest were met. The fact that the goal of a portion of the persons attending the rally was the implementation of violent actions from the start is confirmed by the circumstance that, upon arriving at the gathering, they carried illegal items, so-called Molotov cocktails, pyrotechnics, iron and wooden batons, brass knuckles, so-called slingshots, stones, iron structures, and others. As soon as a sufficient number of people gathered at the rally, violent processes began, which escalated into an attack against the Parliament building and violence against police officers. The burning legislative body was broadcast by live television transmissions; as a result of the attacks carried out on the Parliament building, dozens of workrooms, office equipment, etc., were damaged in the Parliament. There were repeated instances of deliberate and organized confrontation with the police force, throwing so-called „Molotov cocktails,“ easily flammable, and incendiary substances toward law enforcement officers. Rally participants attacked police and threw stones, glass bottles, pyrotechnics, explosives, various iron objects, eggs, and paints, inflicted physical and verbal abuse, and engaged in vandalism and property damage. The destructive actions of the rally participants endangered the health and lives of both the protest participants and the employees of the MIA. As a result of violent actions by rally participants, 171 employees of the MIA were injured, which, despite the dissemination of information by the MIA, remained beyond the attention of civil society, media, and organizations working on human rights protection. During the rallies, as a result of attacks carried out by violent groups, almost all injured police officers required emergency medical assistance, and a large portion of them even required surgical intervention. Among them, one police officer lost vision, one police officer lost hearing, and one police officer lost reproductive capacity. Most of the police employees have various types of burns, fractures, and traumas in the head and face area. However, in the case of Georgia, the violent protest was not exhausted by the burning of the Parliament building and attacks on police officers - parallel to the violent actions ongoing on Rustaveli Avenue and its surrounding territory, numerous criminal acts were recorded:  As a result of violence by rally participants, infrastructure and property owned by both the state and private persons were damaged.  Numerous facts of attacks and insults against citizens by violent groups were recorded.  Rally participants deliberately destroyed both private and state-owned video surveillance cameras located on Rustaveli Avenue to subsequently hinder a swift and effective investigation of the crime by the police. This caused damage to both private individuals and the state.

34  A robbery attack was carried out on the „Swarovski“ store located on Rustaveli Avenue, from where expensive items were stolen by a masked person dressed in black and armed with a knife.  Up to 60 facts of theft were recorded. Rally participants artificially started a fire in one of the buildings on Rustaveli Avenue, destroyed the infrastructure of cafe-bars, store windows on Rustaveli Avenue were vandalized, and stores were raided and robbed.  The damage caused to private persons and the state through criminal means exceeds hundreds of thousands of GEL. All the above-mentioned is confirmed by relevant evidence, photos, and video material. These violent actions stand very far from the peaceful expression of protest and cannot in any way fall within the scope of freedom of expression or assembly by any international standard. The international community does not remember an instance where the burning of the main legislative body of the state, the Parliament building, was justified by the right to peaceful protest. Such an interpretation of the freedom of assembly represents a very dangerous precedent for the functioning of the modern international legal order and the sovereignty of any state. It is alarming that rally participants used items prohibited by legislation during a peaceful gathering:  The legislation of every country, including the legislation of Georgia, defines in detail what types of items participants of gatherings and manifestations may not have.  The fact that the goal of a portion of the persons attending the rally was the implementation of violent actions from the start is confirmed by the circumstance that they carried illegal items - so-called Molotov cocktails, pyrotechnics, iron and wooden batons, brass knuckles, so- called slingshots, stones, iron structures, etc. - immediately upon arriving at the gathering.  There were repeated instances of deliberate and organized confrontation with the police force, throwing so-called „Molotov cocktails”, easily flammable, and incendiary substances toward law enforcement officers. For such actions, the criminal legislation of European states provides for a range of prison sentences. In no country in the world can an attack on a police officer and a public official be justified by the right of assembly. Criminal responsibility for attacks and violence against a police officer and public official is established by the absolute majority of European states. After analyzing the above, an objective observer should no longer have any questions that the ongoing rallies bore a violent character. Report (paragraphs 124-125, pages 44-46) passages state – 124. According to some of the testimonies received under this mandate, the use of chemicals resulted in poisoning, skin burns, coughing, gagging and other long-term symptoms.129 In response to the allegations of illegal use of chemical substances to disperse the protesters, former Interior Minister Vakhtang Gomelauri, who was overseeing the dispersal of protests admitted that ‘[t]hese substances they are talking about were indeed purchased by the Ministry of Internal Affairs and used, but only until 2012. If I’m not mistaken, the last purchase was made in 2009 or 2010. Since then, the Ministry of Internal Affairs has neither purchased nor used them.’130 The Prime Minister Irakli Kobakhidze admitted that chemical additives were used in

35 water cannons and acknowledged the purchase of agents classified as UN 3439, though he adamantly denied that camite was among them. 125. The Rapporteur learnt from interviewed persons that after the use of the chemicals, parts of the city center gave off a foul smell to such an extent that many of those who inhabited the area refrained from opening the windows.132 Interviewed persons stressed that the use of chemicals took place over several days from 28 November 2024.133 During the meeting with the Public Defender on 17 February 2026, the Rapporteur learnt that the Ombudsman did not receive any complaints concerning chemicals in November or December 2024. There were no complaints about poisoning submitted to the Ombudsman. Nevertheless, the Rapporteur received numerous written and oral statements from people affected by the use of some chemicals.134 The Minister of Internal Affairs, Mr. Gela Geladze, did not deny that chemical substances were mixed with water in water cannons, but he assured that the substances were not ‘life-threatening’ and they are widely used also by other States. According to the Minister of Internal Affairs, the use of various methods of dispersal (including gas, water cannons etc.) was necessary for the sake of public safety and security. In the written information provided by the Georgian MFA on 20 February 2026, it was stated: ‘The State Security Service (SSG) conducted a thorough investigation under the Criminal Code. More than 160 investigative actions were carried out, 93 witnesses were interviewed, including current and former employees of the MIA, doctors, experts, respondents to the BBC's story, and representatives of NGOs. The investigation seized 25 samples from the MIA’s Special Tasks Department. The chemical examination was conducted at the Levan Samkharauli National Forensic Bureau. The investigation concluded that: MIA has never purchased the substance „bromobenzyl cyanide“, known as „Camite“; During the interrogation, absolutely all respondents of the BBC documentary denied that their information or conclusions concerned the toxic chemical substance „Camite“. MIA has used the substances „chlorobenzylidene malononitrile” and „propylene glycol“ to control crowds during protests - none of them belong to the prohibited substances.’ Within the framework of the meeting, it was explained to the experts that the Ministry of Internal Affairs of Georgia does not possess and has never used prohibited chemical substances. The agent used by the agency - „Chlorobenzylidene malononitrile“ - is approved by the police forces of many countries, including European states. According to the MIA's explanation, during the course of the rallies, the police used only special means permitted by law. Information from the State Security Service also confirms that the substance used was „Chlorobenzylidene malononitrile“ which is widely used in international practice. The Ministry emphasized that it has not purchased and does not possess prohibited means of mass control. Furthermore, information was provided by the MIA to the experts that in November- December 2024, January 2025, and the subsequent period, not a single report regarding injury or poisoning caused by a chemical substance entered medical institutions or the emergency service. Speculations on this issue began only a year later, after the publication of a story prepared by the BBC. During the meeting, it was explained to the experts that the accusations voiced toward the MIA regarding the use of the so-called „Camite“ are only speculation. The Ministry has never purchased this substance and, consequently, could not have used it as a means of mass control. MIA representatives noted that the false accusations related to „Camite“ were fully refuted by the investigation conducted by the State Security Service, and its results are already known to the public.

36 Report (paragraph 132, page 48) passage states - The Rapporteur wishes to emphasize that in numerous reports and communications received under this mandate there were descriptions of severe forms of ill-treatment which might have passed the threshold of torture In international law, specifically within the framework of the United Nations Convention Against Torture (CAT), the threshold for torture is extremely high and requires the fulfillment of specific elements. In order for an act to be classified as torture, it must satisfy a four-component cumulative test:  Severe pain or suffering (physical or mental).  Intent (it cannot be accidental or an incidental result of lawful sanctions).  Specific purpose (obtaining a confession, punishment, intimidation, or coercion).  State involvement (instigated or committed by a public official, or with their consent/acquiescence). Without clear evidence of specific intent and deliberate coercion, referring to these acts as „crossing the threshold of torture“ is a legal error that ignores the strict criteria established by the UN Convention. Furthermore, it is mentioned by the rapporteur that their conclusion regarding the qualification of „torture“ is based on „reports.“ It is noteworthy that reports are often based on the testimonies of the victim themselves or third parties. Without forensic medical evidence (for example, the standards of the Istanbul Protocol), descriptions of cruelty remain subjective. The rapporteur uses the phrase „might“ which indicates a lack of certainty. In legal discourse, a severe allegation such as torture should not be based on assumptions or numerous, yet unverified, information. Report (paragraph 146, page 53) passage states - The Rapporteur received a significant number of written and oral testimonies which confirmed that protesters were fined or detained for ‘blocking the road’, even if they were standing on the sidewalks or for covering their faces. Punishability of Road Blocking For more than 400 days, protest participants have been given full freedom to assemble; however, there is an abuse of the right to assembly, including the artificial blocking of roads, which is punishable by legislation. The punishability of road blocking has been regulated since 2009. The act has been punishable for 16 years, and there have been no negative assessments regarding the punishability of this act from international organizations thus far. Taking into account legitimate goals, the law provides for certain restrictions regarding the holding of an assembly. Specifically: it is impermissible to artificially block the driving surface of the road if the number of participants in the assembly or manifestation does not require it. It is also impermissible to block the driving surface with vehicles, various constructions, and/or objects.

37 Considering the public interest, in the event of partial or full blocking of the driving surface by assembly participants, the municipal body is authorized to make a decision regarding the restoration of traffic if the number of participants in the assembly or manifestation is small. If the executive body of the municipality does not/cannot exercise said authority, the Government of Georgia is authorized to make a decision regarding the restoration of transport traffic. The Plenum of the Constitutional Court of Georgia, in its decision of April 18, 2011, explained that: „31. .... The Constitution of Georgia does not protect per se the possibility of blocking a street or its obstruction. 34. ..... In the case of purposeful, intentional blocking of a street while expressing an opinion, it turns the interests of persons who do not participate in the rally into an instrument for achieving the goals of the participants and organizers of the assembly. Accordingly, guaranteeing the possibility of blocking a street at any time and place would lead to unjustifiably frequent restrictions of the rights of others. It is incorrect to claim that Article 25 of the Constitution grants participants of an assembly (manifestation) the right to purposefully restrict the rights of others to achieve their own goals, when the restriction of others' rights represents the ultimate goal of the assembly (manifestation) or when, for the purpose of protecting a reasonable balance between rights, the government becomes authorized to interfere in the process of implementing the assembly and manifestation.” Challenges existing from the perspective of public safety require an adequate response from the state. In response to such challenges, the sanction established for the relevant action must primarily perform a deterrent function against the violation, especially when it concerns the obstruction of the normal functioning of the activities of persons responsible for ensuring public safety. Because specific individuals are instrumentalizing the right to assembly and committing a gross violation of Georgian legislation, the fine was increased several times - first to 500, and then to 5,000 GEL. The tightening of legislation by means of increasing fines did not have a deterrent effect, which is why the norm of detention was introduced. Corresponding sanctions for artificial road blocking are established by a number of countries; furthermore, the ECtHR has also established that artificial road blocking does not fall within the scope of the rights to expression and assembly. Notable is the Court's reasoning in the case Makarashvili and Others v. Georgia, within which the court established the compliance of the administrative detention practice operating in Georgia with international standards. According to the court's explanation, the forms of protest chosen by the demonstrators - blocking the entrances of the Parliament building, sitting in the middle of the road leading to the Parliament, and obstructing the police in the process of clearing the driving surface - for any intent and purpose, unequivocally represent a violation of public order that exceeds the limits of minor disorder. The European Court indicated that the state has a wide margin of appreciation to suppress such actions, including the authority to establish punishments of a criminal nature. The consideration of the fact of a violation in court takes place at an open court session, attended by the detainee and the defender of their choice. Furthermore, the burden of proof for the commission of the violation rests with the police officer. They are obliged to provide the court with all evidence necessary to decide the case. The police present witness testimonies to the court (including neutral witness testimony), as well as video recordings obtained through media outlets, street video surveillance systems, body cams, or

38 other technical means. Accordingly, the court makes a decision based on the totality and mutual corroboration of evidence. For the purpose of a thorough examination of the circumstances of the administrative violation case, a party has the right to file a motion, obtain, request through the court, present, and examine all relevant evidence. Additionally, the court itself can, on its own initiative, make a decision regarding the presentation of additional information or evidence. Regarding the evaluation and sufficiency of evidence, Georgian legislation establishes that no evidence has pre-established force. The body (official) reviewing the case evaluates the evidence according to its inner conviction, based on a comprehensive, full, and objective examination of all circumstances of the case. The Code also defines the principle of the presumption of innocence. Importantly, it is possible to appeal and review the decision of the court of first instance through the appellate procedure. Furthermore, a person detained under administrative procedure has the right to demand compensation for damages caused by unlawful detention. Based on Article 1005, Paragraph 3 of the Civil Code of Georgia, damage is subject to compensation regardless of the fault of the person causing the damage, and it is sufficient for its satisfaction to establish the existence of damage, the illegality of the action, and the rehabilitating circumstances of the person. On May 27, 2021, a decision of precedential importance was made by the Supreme Court, where it was established that administrative detention is subject to compensation for moral damage if a justifying decision (acquittal) is issued toward the person after the review of the case. According to the practice of the Supreme Court of Georgia, for the compensation of damage defined by Article 1005 of the Civil Code, the adoption of a resolution on the termination of administrative violation proceedings is unconditionally considered a rehabilitating circumstance, since such an act confirms that the justified person did not commit a violation, which conditions the restoration of their rights - their rehabilitation. According to the practice of the European Court of Human Rights, including in the case Galstyan v. Armenia, the existence of administrative imprisonment, taken alone, does not violate the rights provided by the Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms. For the Court, the problem is not imprisonment as a type of administrative penalty, but the legal status and procedural guarantees of the detained person when imprisonment may be used against the person after the case review. Preventive Detention It is noteworthy that preventive detention for the purpose of protecting public order is known to several European countries, including Germany and Denmark. In the 2018 decision of the Grand Chamber of the European Court, S., V. and A. v. Denmark it is indicated that preventive detention complies with Article 5 of the European Convention, as there was no other less radical measure by which public peace could be maintained. Regarding Masks The prohibition of face covering represents a proportional measure to achieve a legitimate goal - wearing a mask at a protest or covering up with a mask has the sole purpose of a person avoiding responsibility.

39 If a person expresses protest in compliance with legislation, their right to assembly and expression is fully protected. However, if a person uses a mask for the purpose of hiding their personality or identity, in such a case, they will be held accountable as provided by legislation. By the amendment implemented on December 13, 2024, in the Law of Georgia „On Assemblies and Manifestations,“ participants of an assembly or manifestation were prohibited from covering their faces with a mask or any other means. A factor encouraging and conditioning this violence by rally participants could have been a sense of impunity, which was created for persons committing violent acts precisely by covering their faces and the impossibility of identification. This may unequivocally be related to the preliminary preparation and training that rally participants underwent. The basis for this conclusion is also provided by the practice of previous years, when it was impossible to punish violent groups under criminal law due to the impossibility of identifying masked violent groups. Violent excesses would begin as soon as a sufficient number of people gathered at the rally, which escalated into vandalism against the Parliament building and violence against police officers. Georgian legislation reflects the European standard. The prohibition of covering the face with a mask or any other means is provided for by the legislation of many developed countries, and the changes in Georgian legislation were implemented precisely based on the best experience of developed countries. The amendments introduced into Georgian legislation are in full alignment with its German analogue - a direct transfer of legislative norms took place. According to the German Federal Law on Assemblies and Processions, during an open-air assembly, procession, or other public event, it is prohibited to wear clothing intended to prevent identification (§17a). Criminal liability is also provided (§27, imprisonment for up to one year or a fine). Furthermore, if a person has a special medical need for which they wear a mask, they can provide this information to law enforcement agencies and the court, after which a corresponding decision will be made. Report (paragraphs 174 – 178, pages 61-63) passage states 174. As regards other conduct that might fall within the ambit of prohibition of torture and other cruel, inhuman or degrading treatment or punishment (though not necessarily amounting to torture as defined in Article 2 CAT), the Rapporteur now turns the attention to the conduct of security forces during public demonstrations. The Rapporteur recalls that she received numerous testimonies, including from people directly affected, of particularly harsh measures taken by the Georgian security forces during such gatherings, including, but not limited to those that erupted in late 2024 in response to the suspension of negotiations on Georgia’s EU membership and those opposing the adoption of ‘foreign agents’ legislation. These measures used against demonstrators include the use of pepper spray, tear gas and other chemical irritants, water cannons, rubber bullets (sometimes aimed at protesters’ faces at close range) and beatings. The use of these measures is also confirmed by the publicly available sources. According to some of the testimonies received under this mandate, their use led to serious injuries. 175. The Rapporteur accepts, in principle, that the use of some coercive measures may have been legitimate vis-a-vis some of the protesters who exhibited violent behaviour, particularly those who, as per the available reports, threw stones, bottles or fireworks at the police.

40 Examples of violence on the part of the protesters were shared with the Rapporteur during the meeting at the Ministry of Internal Affairs on 17 February 2026. 176. The above notwithstanding, the Rapporteur wishes to draw the attention to credible and authoritative accounts according to which the vast majority of protesters at demonstrations during which such violent behaviour was exhibited, remained peaceful. Accordingly, the Rapporteur echoes the ECtHR which holds that ‘[a]n individual does not cease to enjoy the right to peaceful assembly as a result of sporadic violence or other punishable acts committed by others in the course of the demonstration.’ These peaceful demonstrators participating in gatherings where some other participants displayed disruptive or violent behaviour, were nevertheless subjected to indiscriminate use of force. This has arguably borne the hallmarks of collective punishment of people who legitimately demonstrated to express their opposition to the government’s policies. The indiscriminate nature of the authorities’ deployment of force, makes this deployment, by definition, disproportionate and thus contrary to safeguards stemming from Article 3 ECHR and Article 7 ICCPR. The Rapporteur thus considers claims by the Minister of Internal Affairs, according to which the conduct of authorities during those demonstrations was fully humanitarian and exemplary, as highly unconvincing. 177. The Rapporteur recalls the arguments raised by the Prime Minister and the Minister of Internal Affairs that some of the protests during which such particularly harsh measures were taken in fact amounted to organized coup d’etat attempts. Notwithstanding the fact that some of the protesters reportedly attempted to forcibly enter government buildings during those demonstrations, the Rapporteur finds the justification of measures taken on this basis as unconvincing. The vast majority of protesters were not armed (although some of them threw stones, bottles or fireworks at the police; the Minister of Internal Affairs also claimed that some of the protesters used so-called Molotov cocktails) and the protests in question, to the best of the Rapporteur’s knowledge, did not bear the hallmarks of organized attempts of overthrowing the government. The mere fact that some (indeed, a small minority) of the individuals taking part in these protests exhibited violent behaviour and, in isolated incidents, attempted to forcibly enter government buildings, does not warrant a conclusion that the entire gatherings (which had been organized on a daily basis) constituted some form of coordinated insurrections, much less justified an indiscriminate use of force by the authorities against peaceful protesters. 178. As regards the conduct of authorities vis-a-vis persons who did exhibit violent behaviour, the Rapporteur underscores that even in such situations the use of force must be limited to what is necessary under particular circumstances. The assessment of necessity should therefore be conducted on a case-by-case basis, which the Rapporteur lacks the necessary materials, time, and resources to do and thus refrains from any conclusive judgement in this respect. The Rapporteur accepts, however, that there might have been situations in which the use of force was legitimate and proportionate, in particular in relation to individuals who threw objects at security forces or tried to forcibly enter government buildings. At the same time, this is not to suggest that the treatment of violent individuals was at all times compliant with the requirements of international law. As the European Court of Human Rights noted in the case of Kudrevičius and Others v. Lithuania, the right to peaceful assembly does not extend to demonstrations whose organizers and participants: a) have violent motives; b) incite violence; or c) reject the foundations of a democratic society (§92).

41 Within the framework of the protests ongoing in Georgia over the past year, all three criteria established by the Strasbourg Court for a violent protest have, unfortunately, been met. In accordance with paragraph 19 of General Comment No. 37 of the UN Human Rights Committee, „the conduct of specific participants in an assembly may be considered violent if the authorities can present credible evidence that, before or during the event, these participants incite others to violence and such actions may lead to violence; that participants have violent intentions and plan to act on them; or that violence on their part is imminent.“ An identical view is voiced in paragraph 29 (f) of the Rabat Plan of Action adopted by the UN Human Rights Council (Rabat Plan of Action on the prohibition of advocacy of national, racial or religious hatred that constitutes incitement to discrimination, hostility or violence). Also, identical reasoning is developed in a number of decisions adopted by the European Court of Human Rights, including the case of Bodson and Others v. Belgium (§91). The restrictive nature of the right to assembly is also highlighted in the practice of the European Union's judicial bodies, including the decision of June 12, 2003, in the case of Schmidberger v. Austria (Case C- 112/00, §§79, 80), as well as the cases of Commission v. Germany (1992 decision, Case C-62/90, §23) and P v. Commission (1994 decision, Case C-404/92, §18). The state holds positive obligation to protect the constitutional order and the functioning of state institutions. When an assembly goes beyond the scope of a „peaceful“ nature (attempting to break into government buildings, attacking police with Molotov cocktails and pyrotechnics), the state is obliged to use adequate force to prevent escalation. Violent actions (storming of buildings) change the legal nature of the assembly. At such times, the use of force is directed not toward restricting freedom of expression, but toward preventing a violent coup. The report relies on the principle that an individual does not lose the right to peaceful assembly due to the violence of others. However, it should be noted that the assembly as a whole loses its peaceful character when violent actions become systemic and are aimed at paralyzing state institutions. When a portion of the demonstrators uses Molotov cocktails or attempts to break into the Parliament building, the assembly ceases to meet the „peacefulness“ criterion within the meaning of Article 11 of the European Convention on Human Rights. At such times, the use of special means is aimed at the dispersion of the mass, which is a necessary measure to prevent further grave crimes (seizure of a building, fire). The European Court of Human Rights recognizes that national authorities are in the best position to assess security risks in their own country. When there is operational information or visible signs of an organized rebellion, the state has the right to use stricter measures. The claim that the use of force was „disproportionate by definition“ is legally unsubstantiated. Proportionality is assessed not only by the result but also by the degree of danger faced by law enforcement officers. The report attempts to equate police actions with „inhuman treatment“. Legally, for an action to be considered a violation of Article 3 of the Convention Against Torture, it must reach a minimum threshold of ill-treatment. An injury inflicted through the rule of legitimate coercion during the performance of official duties does not constitute a violation of Article 3 if it is caused by the unlawful behavior of the person/protester themselves. Thus, the state acted with a legitimate aim - to protect public safety and state institutions. The concealment of violent groups behind peaceful protesters does not exempt the police from the obligation to suppress criminal acts (breaking into buildings, setting fires). The Rapporteur's claim that the use of force is automatically disproportionate due to its „indiscriminate“ nature is legally controversial. Pepper spray, tear gas, and water cannons are

42 internationally recognized non-lethal means. Their use does not in itself constitute a violation of Article 3 (torture/inhuman treatment). A violation is present only if the force is used for the purpose of punishment and not to restore order. Injuries sustained by peaceful individuals during the dispersal of a violent rally are often the result of the actions of those who provoked the police. The state is responsible not for the outcome (injury), but for whether the use of force was unavoidable. Furthermore, as noted above, police officers received extremely severe injuries as a result of the actions of the violent protest participants. Thus, the action of the law enforcement officers was reactive and not proactive. Force was used only after a portion of the demonstrators crossed the line of peaceful protest and threatened state institutions. Under these conditions, the use of special means represented less severe harm than the expected chaos and collapse of state structures. Report (paragraph 228, page 78) passage states - The conduct of security forces towards demonstrators was already covered as part of the assessment of compliance with the prohibition of torture and other cruel, inhumane or degrading treatment. Under this section, therefore, the Rapporteur will limit herself to only a few remarks. Nevertheless, it is clear to the Rapporteur that disproportionate use of force during the dispersal of demonstrations also contravenes the rights to assembly and to freedom of expression. In paragraphs 230 and 231, the rapporteur notes that they did not have sufficient time and resources to investigate the proportionality of the police measures used during the manifestations. Meanwhile, in paragraph 228, a conclusion is made without any evidence that an disproportionate use of force occurred during the dispersal of the demonstrations. In the event that the sentence provided in paragraph 228 represents the rapporteur's general assessment - that in general, the disproportionate use of force during the dispersal of demonstrations violates the rights to freedom of assembly and expression - then it would be better if this generalization were clearly reflected. Otherwise, the given sentence reads as being tailored to the Georgian context. Report (paragraph 230-231, page 79) passage states – 230. The Rapporteur does not have the means nor the resources to analyse every circumstance when allegedly disproportionate force was used against the protesters. However, being confronted with sometimes drastic descriptions and images of beatings, firing of rubber bullets at protesters’ faces at close range, extensive use of water cannons (possibly with chemicals added to the water) and similar measures against largely peaceful protesters, the Rapporteur concludes that such measures have been, on many occasions, disproportionate and therefore contrary to the freedoms of assembly and expression. 231. As regards the use of such measures against individuals who displayed violent behaviour, the Rapporteur underscores that even in such circumstances the force deployed must be proportionate. Lacking the resources and the means to assess these issues on a case-by-case basis, the Rapporteur accepts that such force might have been justified on some occasions but this is not to suggest that the treatment of violent individuals was at all times compliant with the requirements of international law.

43 The international community agrees that the police must take effective measures in response to violence. The European Parliament resolution of February 14, 2019, „on the right to peaceful protest and the proportionate use of force,“ states that: „The European Parliament takes into account that the police work in difficult conditions, especially due to the brutality shown by individual protesters, and there are casualties among them. The European Parliament condemns all violence by protesters who come only for violent purposes and damage the legitimacy of peaceful protests. The European Parliament emphasizes the importance of guaranteeing the safety of law enforcement officers, police officers, and soldiers involved in security operations during public protests.“ (§§ 8, 10) In the case of Christian Democratic People's Party v. Moldova (2010) and the case of Ouranio Toxo and Others v. Greece (2005), the European Court of Human Rights directly indicated that when a protest goes beyond peaceful forms and turns into violence, the police not only have the right but are obliged to take appropriate measures. The Venice Commission Guidelines unequivocally state that: „Dissolution of an assembly may be necessary, depending on its size, location, and the circumstances of the assembly, when it arises from the interests of protecting public order and public health; third parties (journalists, observers, photographers) may be required to disperse if they interfere with the maintenance of order by the police.“ The MIA, for the purpose of de-escalating the situation, carried out consistent measures granted by law. The police acted within the framework of the Constitution of Georgia, the Law on Police, and the Instruction on the Conduct of Employees of the Ministry of Internal Affairs of Georgia during Assemblies and Manifestations approved by the order of the Minister of Internal Affairs, which is in full compliance with the OSCE/ODIHR guidelines. The goal of the police actions was to stop the violence and not to disperse the protest. Before using special means, the MIA, each time and repeatedly, warned the protesters in advance, both through official statements and on-site using special voice equipment, to stop the violence, but to no avail— through live broadcasts of various television stations, it was clearly seen that despite these warnings, the protesters continued their illegal actions. We are also well acquainted with the practice of developed states and understand that law enforcement agencies of other countries often face challenges similar to ours when they have to take appropriate measures to stop violent protests. The detailed factual circumstances cited above, supported by numerous pieces of evidence, leave no room for manipulation or a distorted presentation of the ongoing processes in Georgia. Report (paragraph 294, pages 95-96) passage states – 289. Among other reported violations of the right to fair trial, legal representatives of persons facing criminal charges stressed: a. the violation of the presumption of innocence — it is, according to the interviewees, quite common that high public officials make statements concerning the alleged guilt of the accused. Moreover, some of the accused apparently had to appear in the courtroom in glass cages, surrounded by prison guards as if they were dangerous criminals.

44 b. disproportionate application of the harshest possible preventive measures (pre-trial arrest) and punishments (imprisonment) even in cases of persons with serious health issues. c. forcing detained persons to sign false statements which were then used against them in the criminal proceedings. d. reclassification of charges by the court without giving the chance to the defence to dispute the new charges before the conclusion of the proceedings. Administrative Detention The Administrative Offences Code of Georgia recognizes administrative detention as one of the measures for ensuring the proceedings of administrative offense cases. Within the framework of the ongoing rallies since November 28, 2024, relevant legal guarantees were ensured for persons detained on the basis of the Administrative Offences Code of Georgia. During administrative detention, the detainees were explained immediately upon detention in an intelligible form:  The administrative offense committed by them and the grounds for detention;  The right to have a lawyer;  The right, upon their request, to notify a relative named by them, as well as the administration of their place of work or study, regarding the fact of their detention and their whereabouts. It is noteworthy that the police resorted to administrative detention in extreme cases, when there was a gross violation of public order, disobedience to a police officer, or an insulting action toward them. Detention served the purpose of maintaining public order at the assembly and removing the person committing a violent act from the territory. During administrative detention, detained persons were presented to the court at the first opportunity, but no later than 24 hours. For the purpose of obtaining evidence, this period was extended once for no more than 24 hours if necessary (in total, no more than 48 hours). It is noteworthy to mention the deliberation of the European Court of Human Rights regarding detentions based on the Administrative Offences Code in the case Makarashvili and Others v. Georgia, in which the court established the compliance of the administrative detention practice operating in Georgia with international standards. Based on the circumstances, the court established that the right to a fair trial was not violated during the administrative proceedings. Detention under Criminal Procedure According to the Criminal Procedure Code, the detention of a person is permissible if there is a reasonable suspicion that the person has committed a crime for which imprisonment is provided as a punishment; moreover, the person may abscond or fail to appear in court, destroy information significant to the case, or commit a new crime. In connection with the ongoing protest rallies since November 28 of this year, the detention of offenders by the MIA was carried out upon the existence of grounds provided by the criminal procedural legislation. Upon detention, each person was explained in an intelligible form:  The grounds for detention and the crime of which they were accused;  That everything they said could be used against them in court;

45  The right to have a lawyer;  The right to remain silent and to refrain from answering questions;  The right not to incriminate oneself. According to the Criminal Procedure Code, the maximum term of detention is 72 hours. Furthermore, no later than 48 hours from detention, the detainees were presented to a judge, to whom the decree on the charges was handed. The judge, within a 24-hour period, made a decision regarding the application of a preventive measure. Access to a Fair Trial is Ensured for Persons Deprived of Liberty Detained persons have the opportunity to exercise the right to a fair trial. There are a range of fair trial guarantees that are fully applied. These guarantees include the equality of parties, the use of the right to defense, and the right to present evidence. At the court hearing stage, persons brought to justice have complete and timely access to case materials, the opportunity to present evidence to the court, the possibility to appeal evidence presented by a state institution, and the opportunity to present their own arguments/opinions. The review of the fact of the offense in court takes place in an open court session, attended by the detainee and their chosen defense counsel. The court makes a decision based on the totality and mutual comparison of evidence. It is important to note that the decision of the court of first instance can be appealed and reviewed through the appellate procedure. Furthermore, administrative detention is subject to compensation for moral damage if, after the review of the case, an acquittal is issued toward the person or the detention is recognized as illegal. Moreover, the European Court of Human Rights has established in several decisions that the situation existing in Georgia, as well as Georgian legislation, is in full compliance with Article 6 of the Convention. Persons Placed in Temporary Detention Isolators Have Dignified Conditions In accordance with Georgian legislation, for the purpose of executing the decision of an authorized body, the placement of detained and/or administratively imprisoned persons takes place in the Temporary Detention Isolators of the MIA Temporary Detention Provision Department. The protection of the rights of detained persons in MIA temporary detention isolators is carried out in accordance with international standards. The MIA constantly strives to implement the recommendations of international organizations/monitoring institutions, for example, the recommendations of the UN Subcommittee on Prevention of Torture and the Council of Europe Committee for the Prevention of Torture, as well as recommendations from the Public Defender of Georgia. It should be noted that in recent years, several significant reforms were carried out aimed specifically at implementing the aforementioned recommendations. Medical services for detained persons are ensured in all temporary detention isolators in accordance with the „Instruction for Conducting Medical Examination of Persons to be Placed/Placed in the Temporary Detention Isolators of the MIA Temporary Detention Provision Department of Georgia,“ approved by Order N1/81 of the Minister of Internal Affairs. This document serves as a manual for medical workers employed in isolators so that they can ensure, with maximum accuracy, the receipt of full information from the detained person regarding their state of health and existing complaints,

46 the detailed documentation of injuries on the body in accordance with the Istanbul Protocol, as well as the detection of possible facts of violence committed against the detainee. During the examination of detainees in the isolator, a special form is filled out regarding every person, in which the person's state of health is described in detail, including minor scratches and scars, as well as signs of possible ill-treatment. According to the rule operating in the MIA temporary detention isolator, in cases where the doctor has a suspicion regarding ill-treatment carried out against the detainee, a notification regarding this is sent immediately by the doctor personally to the General Prosecutor's Office. The sending of the notification is not dependent on the person's statement of violence—it is sent even in cases where the detainee does not indicate violence, but the doctor develops a reasonable suspicion. It is important to note that video surveillance cameras are installed in all temporary detention isolators. The monitoring service carries out video surveillance of the activities of the isolators from a specially designated central video surveillance control room. In the event of detecting a fact of ill- treatment, the monitoring service is obliged to notify the relevant investigative agency. It is noteworthy that in 2022-2023, for the purpose of protecting the safety of persons in temporary detention isolators, all medical and investigative rooms of the isolator were equipped with video surveillance systems. In addition, the number of persons employed in monitoring services, who constantly carry out monitoring on a 24-hour basis, has increased. It is noteworthy that persons placed in temporary detention isolators have the opportunity to record a complaint on any issue, including illegal detention, as well as physical and verbal abuse by police officers. Furthermore, for the purpose of fully eliminating torture, inhuman, cruel, or degrading treatment or punishment carried out by representatives of law enforcement agencies against a foreigner, as of July 26, 2023, the form of the initial medical examination conducted upon placement of a foreigner in the MIA Temporary Placement Center was redesigned, and the scope of the doctor's obligations regarding the recording of and responding to violent acts was increased. Additionally, rules for photography and the storage of photographs were defined. The medical worker was assigned the obligation to notify the General Prosecutor's Office of Georgia immediately by telephone, and in written form at the first opportunity, as well as to provide information to the Director of the Migration Department of the Ministry, and notify the General Inspection of the MIA in written form:  If they have a suspicion of torture, ill-treatment, or other violent acts against the foreigner;  If the foreigner states that torture, threat of torture, degrading/inhuman treatment, or other violent acts took place against them by a representative of a law enforcement agency, an official, or an equivalent person. In other cases of rights violations (e.g., verbal abuse, complaint regarding illegal detention), the doctor is obliged to notify the General Prosecutor's Office of Georgia, provide information to the Director of the Migration Department, and notify the General Inspection of the Ministry of Internal Affairs in written form. Additionally, since March 5, 2021, a system has been put into operation within which a foreigner placed in the Temporary Placement Center is provided with 24-hour medical services by an authorized person of the center (medical personnel of the center).

47 Comments by the Ministry of Education, Science and Youth of Georgia F. Reform of the System of Higher and General Education (page 41) Report (paragraph 117, page 42) passage states – “In February 2026 the Georgian government scrapped the plan for the merger, but not the plan of centrally controlled assignment of faculties to specific locations.” Following the announcement regarding the proposed merger of the two state higher education institutions, a series of working meetings were held with the Deputy Minister of Education, Science and Youth of Georgia, the Minister of Education, Science and Youth of Georgia and the Prime Minister of Georgia. After extensive discussions, an exchange of views and the presentation of arguments supporting the continued separate existence of the two institutions, following an intensive dialogue process, a decision was taken to withdraw the merger plan while maintaining the centrally coordinated assignment of educational programmes. In this context, we suggest using the following wording: “In February 2026 the Georgian government decided not to proceed with the merger plan. Based on the Higher Education Reform Concept, the Georgian government coordinated allocation of faculties to specific locations.” Report (paragraph 118, page 42) passage states - Law on Grants which bans some forms of foreign financial support (used to organize e.g. moot court competitions or summer courses). Article 5 of the Law actually sets out the procedure for the provision of foreign grants, requiring prior approval from the Government of Georgia, or a duly authorized body, before a foreign donor may award a grant to an eligible recipient, with the prior consent and communication with the government of Georgia. Therefore, we suggest replacing the word 'ban' with wording that more accurately reflects the regulatory nature of the provision, such as 'introduces prior authorization requirements for certain forms of foreign financial support.' Report (paragraph 118, page 42) passage states – “the mentioned change in the system of financing of the higher education institutions might destabilize the financial situation of the private sector of higher education” As the Minister highlighted during the meeting, a big majority of students who received 100% state grant funding continue their studies to State Universities. On the other hand, private HEIs mostly received students with 50-70% of state grant funding and did not fully relay on state funding. In this context, we suggest the following wording: “Based on the new model, private HEIs will continue their operation without state funding and they will be expected to shape alternative funding mechanisms.”, instead of this phrase of the given paragraph (instead of “the mentioned change in the system of financing of the higher education institutions might destabilize the financial situation of the private sector of higher education”). “Based on the new model, private HEIs will continue their operation without state funding and they will be expected to shape alternative funding mechanisms. The ongoing higher education reform allows public universities to admit international students up to 5% of their annual student intake and aims to enhance the quality and international visibility of higher education institutions,

48 including their presence in international rankings.” (instead of “the mentioned change in the system of financing of the higher education institutions might destabilize the financial situation of the private sector of higher education”). The report (paragraph 119, page 42) states: “As a result of the reform, according to the Minister, the State will fully cover the cost of studies for 21,000 Georgian students and the cost of vocational education for another 10,000 persons (for comparison, according to the Minister, at the moment the government covers 100% of costs for 8,000 students and 50-70% for 6,000 students).” According to the document - 'On Amendments to the Resolution of the Government of Georgia No. 55 of 12 February 2026 on the Approval of the Number of Students to be Admitted for the 2026–2027 Academic Year to State-Established Higher Education Institutions' the number of students at Bachelor's level is 21,574 and on MA level is 3,335. in the abovementioned wording, with regard to the vocational education, it would be more accurate to include the following: “In 2026, apart from Bachelor degree programs, additionally 10,000 places in vocational education programs will be offered to applicants.”

49 Comments by the Administration of the Government of Georgia The executive summary and the recommendations presented in the report do not correspond to the information provided during the mission’s visit to Georgia and are not logically consistent with the narrative of the report. In particular, the expert’s summary focuses on concerns regarding alleged democratic backsliding, the functioning of democratic institutions, and the broader political environment in Georgia, without citing the specific sources or texts from which these conclusions are drawn. These assessments are largely based on selected cases and interpretations of recent legislative and political developments, which the report presents as evidence of systemic challenges. In response to unsubstantiated demands to withdraw the Law on Transparency of Foreign Influence, FARA, and the amendments to the Law of Georgia on Grants and other related legislation, the Government of Georgia stated that it does not support the unconditional repeal of domestic legislation, emphasizing that the adoption or repeal of laws falls within the authority of legitimately elected institutions of a sovereign state. At the same time, the government has reaffirmed its full readiness to engage in open and constructive dialogue with international partners. Georgian authorities have consistently communicated that the purpose of the legislation is to enhance transparency, accountability, and principles of good governance, rather than to restrict the freedoms of civil society, political parties or media. In response to the recommendations concerning the repeal of the recently introduced legislation, please find the following: Foreign Agents Registration Act (FARA) In April 2025, the Parliament of Georgia adopted the Foreign Agents Registration Act, aimed at strengthening transparency regarding the activities and financial support of foreign principals operating in Georgia. The legislation is designed to ensure that the public and relevant institutions are informed about foreign funding, the interests behind certain activities and the actors representing foreign principals in the country. The law largely mirrors the content, structure and enforcement mechanisms of the United States Foreign Agents Registration Act. For the implementation of the law, the Anti – Corruption Bureau was initially designated as the competent oversight authority. In line with GRECO’s reasoning and the Venice Commission’s concerns regarding the independence of the Anti-Corruption Bureau, particularly the appointment of its head by the executive, recent legislative amendments, since 2 March 2026, transferred all preventive anti- corruption functions to the State Audit Office (SAO), a constitutionally independent body accountable to Parliament. This institutional arrangement is intended to strengthen oversight safeguards and respond to recommendations regarding institutional independence. According to available data, to date, no individual or organization has been fined or otherwise sanctioned under the law, and no materials have been forwarded to investigative bodies for the initiation of criminal proceedings. Amendments to the Law of Georgia on Grants In parallel with the adoption of the Foreign Agents Registration Act, Georgia introduced amendments to the Law of Georgia on Grants aimed at strengthening transparency, accountability and oversight regarding foreign funds entering the country. The reform seeks to ensure greater clarity regarding the sources, purposes and use of foreign grants, while reinforcing the coordinated and accountable management of international assistance.

50 Georgia has long maintained a legal framework requiring prior governmental consent for foreign grants awarded to budgetary entities, ensuring transparency and national ownership in aid coordination. However, grants provided to non-budgetary organizations have previously remained outside this supervisory mechanism, creating an oversight gap. The recent amendments address this deficiency by bringing non-budgetary organizations under the same review, approval and reporting procedures that already apply to budgetary entities. Regarding the protection of confidential information of grant beneficiaries, please note that the Law of Georgia on Grants explicitly defines the legally recognized grantees (Article 4). Accordingly, while reviewing the documentation, it is necessary to identify them. However, when the grantee is an organization rather than an individual, it is generally sufficient to indicate the organization along with its identification code. The primary focus of the review remains on the assessment of the purpose of the grant and its alignment with state priorities/national interests rather than on the personal details of the grantee. Furthermore, Government Ordinances on grant issuance, which are publicly accessible, mention only the titles of the grantor, grantee and project. All accompanying materials, including draft grant agreements, budget components, and related documents, are intended for internal use and are managed in accordance with strict confidentiality standards. Legislative Package on Family Values and Protection of Minors/Hate Speech The purpose of the Law of Georgia on Family Values and the Protection of Minors is to protect family values based on the relationship between a woman and a man and to strengthen mechanisms for the protection of minors. To this end, the Law prohibits the registration of a union between persons of the same biological sex as a marriage. Furthermore, the Law introduces restrictions in areas such as education, dissemination of information, assemblies, demonstrations, particularly when information provided minors relates to self-identification with a sex different from their biological sex, the promotion of incest, and similar matters. The restriction also applies to the alteration of biological sex in official documents. The Law prohibits sex reassignment. The Law was not intended to promote violence, criminalize identity, or legitimize discrimination. The legislation does not authorize harassment, violence, or arbitrary interference with private life, nor does it absolve perpetrators of hate-motivated crimes from criminal responsibility. The Law on the Elimination of All Forms of Discrimination remains in force and prohibits unequal treatment, supported by institutional mechanisms such as the Public Defender of Georgia and judicial review. Violence, including hate-motivated violence, is criminalized under the Georgian law regardless of the identity of victims or perpetrators. Georgia rejects claims that discriminatory rhetoric and hate speech is prevalent in the public discourse. Georgian legal and institutional framework allows protection mechanisms against hate speech. Various codes of conduct include provisions on prohibition of hate speech in civil service and media. Allegations of hate speech must be assessed on an individual basis, in line with freedom of expression standards. On Eliminating the Term “Gender” from the legislation Contrary to the negative assessments, April 2025 legislative amendments are explicitly described as clarifying the meaning of gender equality in national law, not weakening it. For the purposes of Georgian legislation, gender equality has always meant equality between women and men, as reflected in Article 11 of the Constitution and the 2022 Concept on Gender Equality, which defines

51 gender equality as equal rights, duties, responsibilities and equal participation of women and men in all spheres of personal and public life. The amendments replace the term “gender” in 16 legal acts with formulations and these changes do not alter the substantive regulation and still serve to strengthen equality between women and men, while promoting a uniform interpretation at national level. In response to the recommendations related to the restriction of the activities of civil society and the freedom of expression, please, find the following: Civil Society and Freedom of Expression The government recognizes the important role the civil society plays in strengthening democratic governance and protecting fundamental rights. The government has further noted that although criticism regarding the potential effects of the new laws emerged in 2024, no evidence-based assessments or formal evaluations demonstrating negative impacts on the operational activities of non-governmental organizations have been presented to date. Since the entry into force of the Law on Transparency of Foreign Influence, 385 entities registered in the Register of Organizations Representing the Interests of Foreign Powers maintained by the Public Registry of the Ministry of Justice of Georgia. Importantly, civil society organizations have not been restricted from receiving grants, and official data indicates that they continue to access both domestic and international funding without obstruction. Since the enactment of the new legal framework governing grant approvals, nearly 99 percent of all decided grant applications - predominantly submitted by non-governmental organizations - have been approved by the Government of Georgia. Georgia operates a dedicated State Grants Management Agency, through which civic initiatives implemented by public organizations are actively supported and funded. This institutional mechanism demonstrates the government’s commitment to partnership and cooperation with civil society rather than restriction. Moreover, Government actively elaborates national-level policy documents with the involvement of non-governmental organizations and the civil society. The Government of Georgia fully recognizes the right to peaceful assembly and expression. Public demonstrations have taken place across the country over extended periods, confirming that this right remains protected. Law-enforcement actions are guided by the principles of legality, necessity and proportionality, with the objective of preventing violence and protecting public safety. Claims that peaceful protesters, journalists or opposition politicians are systematically subjected to arbitrary detention are not supported by evidence. Anti-EU Rhetoric Georgia rejects claims that it has adopted an anti-EU policy or abandoned its European aspirations. Georgia’s commitment to European and Euro-Atlantic integration is constitutionally enshrined. This obligation remains binding and unchanged. Georgia remains committed to its foreign policy goal of EU membership, which is underpinned by the relevant Constitutional provision. To this effect, the GoG continues implementing complex reform aimed at achieving higher institutional, policy and legal convergence with the EU norms and standards, in line with the AA/DCFTA commitments.

52 On August 12, 2025, National Action Plan for 2025 on EU integration has been adopted. Currently, the preparation of the report on implementation of the National Action Plan of 2025 and development of the 2026 National Action Plan are well in progress. With regard to public debate and political rhetoric, the Government stresses the importance of distinguishing between political discourses and binding state policy. Political rhetoric, even when polarized, does not override constitutional obligations, international agreements or official foreign policy positions. In response to the recommendation related to the support of the Public Defender’s Office in order to enable it to perform all its tasks, please, find the following: On Supporting the Public Defender’s Office The Government of Georgia continues to provide strong and consistent support to the Public Defender’s Office (PDO), as the country’s principal national human rights institution. Regular engagement with the Office is maintained through institutionalized mechanisms, including interagency platforms and thematic working groups. The PDO contributes to the monitoring and evaluation of national level policy documents (such as the Human Rights Action Plan) and provides independent assessments on their implementation. Its reports and findings are systematically reviewed by relevant ministries, with follow-up measures discussed in inter-agency formats. Ongoing cooperation also includes information exchange, joint awareness-raising initiatives, and participation in consultations on draft legislation affecting human rights and equality. The budget allocated to the Public Defender’s Office has demonstrated an overall upward trend over recent years. It has increased from 7,000,000 GEL in 2020 to 11,150,000 GEL in 2026. Since 2020, the number of regional offices of the PDO have increased from 9 23 to 11 24 . On 29 April 2025, amendments to the Organic Law on the Public Defender of Georgia strengthened the social security guarantees of the Public Defender and staff. These changes enhance the overall health, safety, and social security conditions within the Public Defender’s Office. In response to the narrative concerning the restriction of the rights of public servants, please find the following: Guarantees for Civil Servants and SOEs reform In 2025, Georgia introduced amendments to the Law of Public Service aimed at enhancing the civil service framework. In addition, the amendments introduced several institutional developments. Namely, a new legal category of a person equated to a civil servant was introduced, extending rights of certain public legal entities who previously operated outside that system, thereby strengthening legal certainty. Upon the reorganization of the Public Service Bureau, its remaining core functions, including management of the centralized civil servant registry, were transferred to the Government Administration, eliminating duplication of functions, rationalizing governance and ensuring cost optimization. 23 As of January 1, 2020, 9 regional offices were operating in the Public Defender's Office - Zemo Svaneti, Gori, Akhalkalaki, Ozurgeti, Zugdidi, Marneuli, Telavi, Batumi, Kutaisi. 24 As of January 1, 2026, 11 regional offices are operating in the Public Defender's Office - Regional office in Dusheti opened in October 2025, while the office in Ambrolauri opened in July 2025.

53 Notably, reorganization of public institutions is a standard administrative tool defined by Georgian law and does not imply automatic termination of employment. They are undertaken to streamline state administration and eliminate duplication of functions. In additions, reorganizations are subject to transparent procedures based on competitive process. Civil servants who do not succeed in the competition are placed in the reserve. The result of the competition may be appealed. In 2025, a reorganization process was launched at both the central and municipal levels, resulting in the dismissal of a number of employees. These dismissals were part of a broader institutional restructuring and were not directed at specific individuals. In addition to public institutions, reorganization was also carried out in large state enterprises and state-owned companies. The comprehensive reform of state-owned enterprises was also accompanied by workforce optimization. This reform has enabled the state to save tens of millions of GEL annually and to reduce potential risks of corruption and nepotism. These savings will contribute to strengthening the governance system and supporting the ongoing reform process in state-owned enterprises. The 2025-2028 Government Program envisages reforms in the civil service sector. A civil service development strategy will be developed to establish a unified vision for the implementation of modern standards of civil service management.

54 Comments by the Cabinet of the Chairman of the Parliament of Georgia With regard to the Subchapters B, C, D, E, H, I of Chapter II; Subchapters B, C, D, E, F of Chapter III The Report is based on the hearsays. The Rapporteur is not aware of Georgian legislation and she does not rely on facts or evidences. Thus, the whole Report is highly biased and politicized, and it lacks professional approach and analysis. This document addresses those deficiencies of the Report and provides the arguments on the points. At the same time, this document is focused only on particularly serious issues, due to the format. This document provides analysis only of the issues raised in the Report’s subchapters B, C, D, E, H and I of Chapter II and subchapters B, C, D, E and F of Chapter III. Issues raised in other chapters of the Report are analyzed in the further documents of responses to the Rapporteur’s positions. I. Response to Rapporteur’s Position on the Link between Freedom of Assembly and Association and Freedom of Expression The Rapporteur seeks to manipulatively make a link between the freedom of assembly and association and the freedom of expression, in order to lump the issues together and drop them into the scope of both freedoms. This is methodology manipulation, as each issue has its legitimate aim and most of them do not fall into the scope of freedom of expression. Thus, the methodology selected by the Rapporteur is speculative and manipulative, thereby undermining the Report’s credibility and reliability. II. Response to Assessments on the Law on Transparency of Foreign Influence The Report includes assessments concerning the Law of Georgia on Transparency of Foreign Influence (hereinafter − TFI) set out, inter alia, in §§191-211, 256-267 of the Report. Those assessments are unsubstantiated, biased and politicized, and are devoid of coherent legal reasoning. In particular: (a) The Report states that “[TFI] attach to the [legal] persons stigmatizing labels of ‘an organization representing the interests of a foreign power’ (under TFI) [...].” (see §191). The same approach of the Rapporteur emerges from other paragraphs of the Report as well (see §§204, 205). (b) The Report, in the context of “prescribed by law” principle, refers to a lack of precision and foreseeability of TFI (see §§192-198, 202). (c) The Report states that TFI imposes excessive administrative burden on legal entities (see §191, 205, 208). (d) The Report states that, under TFI, it is unclear what data must be included within the financial declaration to be submitted to the National Agency of Public Registry and which of those data shall be made public. Furthermore, according to the Report, the obligation under TFI to disclose documentation may result in the disclosure of sensitive information concerning the relevant persons. (see §§256-267). Before addressing point-by-point those issues above, first and foremost, it shall be taken into account that for today 385 organizations have registered and submitted their annual financial declarations to

55 the National Agency of Public Registry. 25 To the contrary, 120 non-commercial organizations, 16 media outlets and 4 individuals have lodged a joint application to the ECHR. 26 This proportion (approximately 75% vs 25%) clearly shows the overall stance and attitude towards TFI. Furthermore, till today there is no evidence which would point to any hindrance of organizations’ operations from the state, stigmatizing label, lack of foreseeability of the law, excessive administrative burden or private life violation, because of registration of those 385 organizations. On the contrary, the chair of one of the registered organizations stated in public debate that after registering her organization a problem occurred not from the state but from the donor. 27 These circumstances, taken jointly or separately, clearly show that the Rapporteur made the assessments on TFI based on purely perceptional hypotheses, not considering almost 2-year accumulated practice which is highly important to review the law-related issues. Moreover, it is assumed that the Rapporteur has not even met and first-hand received information from those registered organizations, otherwise the Report would have provided the clear notice on this point. A) Reference to “stigmatizing labels”: The reference to “stigmatizing labels” in the Report is a false statement, as TFI does not use the term “agent”, “foreign agent” or a similar term. The only term used in TFI is “an organization pursuing the interests of a foreign principal”, but this term does not have per se negative connotation: an organization may pursue a noble purpose and genuine interest on behalf of a foreign principal or pursue an adverse interest on behalf of a foreign principal; in both cases it falls under the same statutory term. Hence, the reference to “stigmatizing labels” is false and overstated. A similar issue has been considered by the ECHR, which assessed the term “foreign agent” in conjunction with other circumstances; 28 however, that term or any similar term is not included in TFI. For today 385 organizations have registered and submitted their annual financial declarations to the National Agency of Public Registry, however, till now there is no evidence which would point to any stigmatizing label. B) Reference to a lack of precision and foreseeability of the law: TFI does not have any statutory deficiency in terms of precision or foreseeability. For today 385 organizations have registered and submitted their annual financial declarations to the National Agency of Public Registry, however, till now there is no evidence which would point to lack of precision or foreseeability of the law. Besides, it shall be borne in mind that statutory terms are also clarified through implementing regulations and judicial interpretation. According to the ECHR well-established case-law, “As a consequence of the principle that laws must be of general application, the wording of statutes is not always precise. That means that many laws are inevitably couched in terms which, to a greater or lesser extent are vague, and their interpretation and application depend on practice. Consequently, in any system of law, however clearly drafted a legal provision, including a criminal law provision, may be, there is an inevitable element of judicial interpretation. There will always be a need for elucidation 25 See https://fitreg.napr.gov.ge/fitr/fitr-pub 26 See https://hudoc.echr.coe.int/?i=001-242877 https://www.echr.coe.int/documents/d/echr/cp_georgia_eng 27 See https://rustavi2.ge/ka/news/338773 28 See Ecodefence and Others v. Russia, Applications nos. 9988/13 and 60 others, §186: https://hudoc.echr.coe.int/?i=001-217751

56 of doubtful points and for adaptation to changing circumstances. Whilst certainty is highly desirable, it may bring in its train excessive rigidity and the law must be able to keep pace with changing circumstances. A law may still satisfy the requirement of “foreseeability” where the person concerned has to take appropriate legal advice to assess, to a degree that is reasonable in the circumstances, the consequences which a given action may entail.” 29 (This approach of statutory precision and foreseeability is relevant and applies to all similar assessments of any issue in the Report). Therefore, it follows that reference to lack of precision and foreseeability of TFI has no factual, legal or logical foundation. C) Reference to excessive administrative burden: Assessments in the Report show that the Rapporteur is unfamiliar with Georgian legislation and is unaware that TFI issues are regulated not only by TFI but also by the Minister’s Order. In particular, the Minister of Justice of Georgia has approved the special forms to be filled out by the TFI registrants. Those forms are approved by the Order N1019 of 1 August 2024 of the Minister. Accordingly, TFI registrants can readily download those forms and fill out. For today 385 organizations have registered and submitted their annual financial declarations to the National Agency of Public Registry, however, till now there is no evidence which would point to any excessive administrative burden. Therefore, it follows that reference to excessive administrative burden in the Report is a false statement. D) Reference to private life violation: Statements on private life violation of the Rapporteur show that she is not aware of relevant Georgian legislation. In particular, the list of documents to be submitted to the NAPR, the information to be included therein and the data to be disclosed publicly is strictly defined by Order N1019 of 1 August 2024 of the Minister of Justice of Georgia. Moreover, pursuant to the annex to the same Order, the relevant information to be included in the documentation must be formulated in such a way to avoid reflecting special category of personal data of an individual who receives funds. Accordingly, the Rapporteur’s opinion concerning the alleged ambiguity of the information to be included and disclosed in the submitted documentation, as well as the disclosure of sensitive information, is entirely baseless. For today 385 organizations have registered and submitted their annual financial declarations to the National Agency of Public Registry, however, till now there is no evidence which would point to a private life violation. Therefore, in light of all the foregoing, it follows that TFI-related assessments in the Report are speculative and manipulative, thereby undermining the Report’s credibility and reliability. Moreover, TFI is in full compliance with the standards established by the ECHR and CJEU. II. Response to Assessments on Foreign Agents Registration Act The Report includes assessments concerning the Foreign Agents Registration Act of Georgia (hereinafter – Georgian FARA) set out, inter alia, in §§191-211, 248-250, 256-267 of the Report. Those assessments are unsubstantiated, biased and politicized, and are devoid of coherent legal reasoning. 29 See Ashlarba v. Georgia, Application no. 45554/08, §34: https://hudoc.echr.coe.int/?i=001-145572

57 Foreign Agents Registration Act of Georgia (hereinafter – Georgian FARA) is literal translation of the United States’ Foreign Agents Registration Act (The Georgian translation differs from the text of the U. S. FARA only in the names of the state institutions responsible for implementation of the law which are specific in Georgia and in the United States). 30 There has been no claims against the U.S. FARA since its enactment (1938). This emerges that because of one and the same legislation one participating state of the OSCE is not criticized and another is. Hence, it is evident that the claims against Georgian FARA, which is literal translation of the U.S. FARA, are biased, speculative, manipulative and politicized. The Report, inter alia, states that the penalty of up to 5-year imprisonment for violating Georgian FARA requirements, is disproportionate. This opinion expressed in the Report is also baseless. It appears that the Rapporteur is not properly familiar with Georgian legislation. In particular, pursuant to Article 355 2 of the Criminal Code of Georgia, imprisonment of up to 5 years is established as an alternative sanction, and a fine may also be imposed on a person for violating Georgian FARA. Besides, Georgian legislation provides a person with sufficient procedural guarantees to prevent him from being subjected to a disproportionate sentence. In particular, under Georgian legislation imposition of a sentence in each criminal case is carried out on the basis of an individual assessment of all circumstances and the court is obliged to substantiate the type and proportionality of the sentence imposed on a person. Imprisonment is imposed as a punishment only in the presence of aggravating circumstances. In addition, the proportionality of the imposed sentence may be appealed by the relevant person before the Court of Appeal and the Supreme Court of Georgia. Based on the foregoing, it is completely ambiguous as to which circumstances the Rapporteur relied when stating that the penalty of up to 5-year imprisonment for violating Georgian FARA requirements, is disproportionate. The Report does not provide an argument substantiating the conclusion set out in it. It should also be emphasized that similar penalties are established in USA for violating the FARA law. Accordingly, it is completely unclear why the Rapporteur states that a similar penalty in case of Georgia is disproportionate. It is also noteworthy that imprisonment penalty established for violating Georgian FARA requirements, has never been applied since enactment of this law. Therefore, in light of all the foregoing, it follows that FARA-related assessments in the Report are speculative and manipulative, thereby undermining the Report’s credibility and reliability. III. Response to Assessments on Grant-related Legislation The Report includes assessments concerning the grant-related legislation set out, inter alia, in §§199, 200, 208, 239, 241, 301 of the Report. Those assessments are unsubstantiated, biased and politicized, and are devoid of coherent legal reasoning. The grant-related legislation requires the Government’s consent prior to award a foreign grant. This is in full compliance with Paris Declaration on Aid Effectiveness (2005), which clearly declares that all grants shall be awarded in accordance with a host country’s priorities. 31 In some cases this is per se an existing practice. Thus, the Governmental pre-approval procedure is in full conformity with the relevant international standards. 30 See https://www.justice.gov/nsd-fara/fara-index-and-act 31 See https://www.oecd.org/en/publications/2005/03/paris-declaration-on-aid-effectiveness_g1g12949.html

58 Those legislation is intended to prevent the foreign interference and to protect Georgia’s state sovereignty, which implies that foreign finances shall be spent in compliance with Georgia’s priorities. Moreover, the need of Governmental pre-approval procedure also emerges from the practice and facts. In particular, in recent years, Georgian authorities often post factum discovered that a donor had financed radical groups and radical activities in Georgia. Therefore, in light of all the foregoing, it follows that grant-related assessments in the Report are speculative and manipulative, thereby undermining the Report’s credibility and reliability. IV. Response to Assessments on Media Issues The Report includes assessments concerning the Media issues set out, inter alia, in §§238-244 of the Report. Those assessments are unsubstantiated, biased and politicized, and are devoid of coherent legal reasoning. It is unclear as to why the Rapporteur criticizes the Georgian media standard which has already been established more than 15 years. The regulations which are criticized in the Report are not new in Georgian legislation. In particular, the recent amendments to the Law on Broadcasting have changed only procedural issues and not the broadcasting requirements. Specifically, the recent legislative amendments deal with only the appeal proceeding in case of breach of media requirements, but the media requirements themselves remained the same, operating via different laws for more than 15 years in Georgia’s legal jurisdiction. This shows that the Rapporteur is not aware of the relevant regulations and their time of origin, that is unduly reflected in the Report. In other words, the amendments enabled complaints against broadcasters to be lodged with the Georgian National Communications Commission, subject to judicial review, whereas previously only a broadcaster’s self- regulatory mechanism could be used in cases of breaches of media requirements which was not subject to judicial review. Apparently, the Rapporteur criticizes the new appeal proceedings which is subject to judicial review. Therefore, in light of the foregoing, it follows that media-related assessments in the Report are speculative and manipulative, thereby undermining the Report’s credibility and reliability. V. Response to Assessments on the Law on Family Values and Protection of Minors The Report includes assessments concerning the Law on Family Values and Protection of Minors set out, inter alia, in §§212-223, 268-278 of the Report. That Law and the flowing legislative amendments are based on the genuine principle of legal recognition of only two genders (sexes) − male and female, and recognizes marriage only between a woman and a man (simultaneously, this principle is based on primarily by Article 30 of the Constitution of Georgia). That Law reflects the reaction aiming at strengthening the constitutional order and tendency. That Law is also the reaction to the global tendencies which aim to foist the ideology against common sense; that ideology implies the existence of more than 2 genders and possibility of changing of sex. Those tendencies are particularly alarming when they deal with minors. The Law on Family Values and Protection of Minors is intended to protect Georgia’s citizenry, especially minors, from improper gender propaganda and the related ideology widely embraced in different countries. Such propaganda and ideology is a real threat and its actual existence is proved and verified by various evidences, for example:

59  In October 2025, the European Commission published LGBTIQ+ equality strategy 2026-2030 which says: “The Commission will facilitate exchanges of best practices among Member States to support the development of legal gender recognition procedures based on self-determination that are free from age restrictions.” 32  In November 2025, the Court of Justice of the European Union delivered the judgment which lays down the obligation to the EU Member States to recognize a marriage between two EU citizens of the same sex that has been lawfully concluded in another Member State where they have exercised their freedom to move and reside. 33 Even the assessments in the Report concerning that issue are the examples of the aforesaid evidences. At the same time, it shall be taken into account that the Law on Family Values and Protection of Minors is neither serving nor intended for discriminatory purposes; Georgia has plenty of laws (among others, the Law on Elimination of All Forms of Discrimination) which prohibit discrimination and protects a human from discriminatory treatment. Law on Family Values and Protection of Minors is highly supported by Georgian population, that is proven and confirmed by the process of large-scale public discussions which were held on the constitutional bill of the same nature, 34 and by the results of parliamentary elections 2024 where the majority of Georgia’s citizens voted for the political party (“Georgian Dream”) which in its pre-election campaign actively advocated the adoption of that legislation. Case of false citation of the words of the Speaker of the Parliament of Georgia: In §219 of the Report there is an incorrect proposition regarding the position of the Speaker of the Parliament of Georgia. Accordingly, that part of the Report should be corrected. A detailed account of this matter will be provided in separate correspondence. VI. Response to Assessment on Defamation Issue The Report includes assessment concerning the defamation issue set out, inter alia, in §224 of the Report. That assessment is unsubstantiated, biased and politicized, and is devoid of coherent legal reasoning. Besides, that assessment contradicts the ECHR case law. Under the previous version of the Law of Georgia on Freedom of Speech and Expression, the burden of proof between an author of a statement and a victim was distributed improperly. In particular, the author could accuse the addressee, and the burden of prove of the statement’s inaccuracy rested on the addressee; the author was not obliged to substantiate the factual basis of the defamatory claim. The improper nature of such distribution of the burden of proof was also confirmed by the ECHR in its 32 See https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/policies/justice-and-fundamental-rights/combatting- discrimination/lesbian-gay-bi-trans-and-intersex-equality/lgbtiq-equality-strategy-2026-2030_en 33 See Jakub Cupriak-Trojan and Mateusz Trojan v Wojewoda Mazowiecki, Case C-713/23: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:62023CJ0713 https://curia.europa.eu/site/upload/docs/application/pdf/2025-11/cp250147en.pdf 34 See https://info.parliament.ge/#law-drafting/28352

60 judgment of 3 February 2026, Ramishvili v. Georgia, when, due to such allocation of the burden of proof, the ECHR found a violation of Article 8 of the Convention with respect to the applicant. 35 The amendment to the Law of Freedom of Speech and Expression changed exactly that rule on the allocation of the burden of proof between the author and the victim. In particular, it has been established that the burden of prove of the relevant factual ground rests on the author. The author shall demonstrate that such ground existed at the time the statement was made. Accordingly, the addressee of the statement does not have to automatically enter the self-justification mode. Therefore, in light of the foregoing, it follows that defamation-related assessment in the Report is speculative and manipulative, thereby undermining the Report’s credibility and reliability. VII. Response to Assessment on Diplomats-related Issue The Report includes assessment concerning the issue related to verbal treatment of diplomats in Georgia, set out, inter alia, in §236, 237 of the Report. That assessment is unsubstantiated, biased and politicized, and is devoid of coherent legal reasoning. According to Article 41 of the Vienna Convention on Diplomatic Relations, diplomats have the duty to respect the laws and regulations of the receiving state and not to interfere in the internal affairs of that state. 36 Accordingly, when a diplomat enters a political debate on issues of internal affairs, he/she violates the Vienna Convention; thus, he/she accepts to be treated as a political actor which means that he/she should tolerate style and form of political debate, including political language of the receiving state. Article 41 of the Vienna Convention is not only restrictive clause, but also protects a diplomat from voluntarily exposing himself to a harsh political language. Therefore, in light of the foregoing, it follows that Diplomats-related assessment in the Report is speculative and manipulative, thereby undermining the Report’s credibility and reliability. VIII. Response to Assessments on Assembly-related issues The Report includes assessments concerning the issues related to assembly and manifestation, set out, inter alia, in §§225-235 of the Report. Those assessments are unsubstantiated, biased and politicized, and are devoid of coherent legal reasoning. All the legislative measures dealing with the assembly and manifestation regulations have been taken by the Parliament of Georgia in response to the pressing challenges existing in the country and are intended to improve the effectiveness of the response to offences, prevent instances of law violations, and protect public security and public order. The legislation before the recent amendments could not properly react to the violations of assembly laws, when, inter alia, an offender concealed his/her face and appearance, disruptive road blockings had a constant and repeated character, etc. Thus, all those legislative changes serve the proper legitimate aim and is necessary in the democratic society in Georgia. At the same time, it shall be taken into account that cases against protesters are investigated by evidences, prosecutions target illegal conduct, not dissent, and courts provide after-the-fact safeguards. It is unclear as to why the Rapporteur criticizes the restrictions of pyrotechnics or concealment in assemblies and manifestations, whereas counties adopt the similar laws to protect the public order. 35 See Ramishvili v. Georgia, Application no. 4100/24: https://hudoc.echr.coe.int/?i=001-248200 36 See https://legal.un.org/ilc/texts/instruments/english/conventions/9_1_1961.pdf

61 Besides, the Report mentions the BBC items where the BBC accused Georgian authorities, without evidential basis, of using the World War One-era chemical weapon (Camite) against protesters. Accordingly, because of that false accusation, the ruling political party of Georgia “Georgian Dream” carries out the relevant legal proceedings against the BBC. Thus, while the legal proceedings are ongoing, the Rapporteur’s statement “possibly with chemicals added to the water” in the Report (§230) is not to be justified. In this regard, it is also noteworthy that none of the respondents in the BBC documentary confirm that Camite was used against protesters, moreover, some respondents have confirmed that they had never stated that Camite was used against protesters. Therefore, in light of all the foregoing, it follows that Assembly-related assessments in the Report are speculative and manipulative, thereby undermining the Report’s credibility and reliability. IX. Response to Assessments on Detention of Protesters and Opposition Figures (§§251-253) The Rapporteur, relying unilaterally only on information provided by one side, concludes that law enforcement officers may arbitrarily detain participants of assemblies. The Rapporteur also concludes, again based solely on information provided by one side, that according to recent legislative amendments to Georgian legislation, participants in assemblies are being detained for simply standing on the sidewalk. This assessment does not rely on objective circumstances and is therefore biased. In reality, according to the recent legislative amendments to the Law of Georgia on Assemblies and Demonstrations, if due to the number of persons it is inevitable that the sidewalk will be fully occupied, individuals have the full right to occupy the sidewalk and will not incur any liability for doing so. Liability arises only where, given the small number of participants, there is no necessity to fully occupy the sidewalk, yet participants deliberately position themselves in such a way as to cause blockage of the sidewalk. In such a case, pedestrians who are not participating in the assembly are forced to move onto the roadway, thereby endangering their life and health. Accordingly, imposing liability for deliberately and unnecessarily blocking the sidewalk is justified. The law does not state that individuals participating in assembly should be detained for simply standing on the sidewalk. Furthermore, the Rapporteur states that opposition politicians were subjected to criminal liability for failing to appear before a Temporary Investigative Commission of the Parliament of Georgia. On this issue, the report refers to the words of an opposition politician and notes that, according to these politicians, they should have incurred administrative rather than criminal liability. Once again, it is evident that the Rapporteur is not properly familiar with Georgian legislation. Specifically, pursuant to Article 349 of the Criminal Code of Georgia, which criminalizes failure to appear before a Temporary Investigative Commission of the Parliament of Georgia, and taking into account Article 10 of the Code of Administrative Offences of Georgia, according to which administrative liability arises only if the act does not entail criminal liability, the statements of opposition politicians mentioned in the report that they should have been subject to administrative liability are entirely unfounded. The Rapporteur also refers to the initiation of criminal prosecutions against various opposition politicians under different articles of the Criminal Code of Georgia. It should be noted that Georgian legislation recognizes and protects the principle of the rule of law. According to this principle, the law must be enforced equally against everyone, and opposition politicians cannot be an exception. As clarified by the European Court of Human Rights in the case of Melia v. Georgia, the status of an opposition politician does not exempt a person from liability if they violate the law. Accordingly, the initiation of criminal proceedings against the relevant politicians is related to the alleged commission of crimes by them and the enforcement of the principle of the rule of law. Therefore, the report’s references to the initiation of criminal prosecutions against opposition politicians are biased.

62 X. Response to Assessments Set Out in §§279-283 The Rapporteur also states that officials of the Georgian authorities use harsh, derogatory, and stigmatizing language towards opposition politicians and representatives of non-governmental organizations. First and foremost, it must be clearly stated that the assessment of the Rapporteur is extremely biased. She focuses only on statements made by officials of the Georgian authorities and says nothing about the words used by opposition politicians and NGO representatives towards government officials. For years, opposition politicians and NGO representatives have systematically been using, inter alia, Fascist terms such as “slave,” “infection,” “creature” and others. The Rapporteur did not mention these facts, even though we provided them with information and evidence about the existence of such facts. Despite the use of, inter alia, Fascist terms by opposition politicians and NGO representatives towards government officials, the words used by government officials fall within the rhetoric permissible in the framework of political debate. It should also be noted that the Rapporteur is not properly familiar with the Georgian language and Georgian context. Naturally, certain terms may be acceptable in the Georgian language while not acceptable in another country, and vice versa. In addition, it is highly questionable whether the Rapporteur generally has the special knowledge to competently assess the stigmatizing nature of respective words at all. In light of all the above, the concerns expressed by the Rapporteur regarding the alleged use of harsh, derogatory and stigmatizing terms by Georgian government officials towards opposition politicians and NGO representatives are extremely biased and unfounded. XI. Response to Assessments on High Council of Justice and Independence of Common Courts (§§288–290) The Rapporteur expresses concern that the relevant legislative amendments adopted in 2025 have harmed the transparency of the activities of the High Council of Justice of Georgia and the common courts. This assessment is entirely without basis. Specifically, Rapporteur does not identify which particular legislative amendment of 2025 she is criticizing, nor on which specific arguments she relies in concluding that such amendments harmed the transparency of the judiciary. In the absence of such information, it is completely impossible to assess the reasonableness of this evaluation. XII. Response to Assessments Set Out in §§291–295 The Rapporteur expresses concern that during court proceedings against participants of assemblies and opposition politicians, their procedural rights are being violated. In making this assessment, the Rapporteur relies unilaterally on information provided by only one side. She bases her evaluation on information provided by persons found to have committed offences and by their lawyers, who naturally cannot be considered objective and impartial. The report does not cite even a single case whose objective examination would form the basis of the Rapporteur assessment. Accordingly, this evaluation is biased and unfounded. XIII. Response to Assessments on the Right to Free Elections and Political Pluralism (§§296-301) The Rapporteur expresses the opinion that “Georgian Dream” controls all branches of state authority. This assessment is extremely biased and unfounded.

63 For the information of the Rapporteur, pursuant to Article 3(2) of the Constitution of Georgia, the source of state authority is the people. In the 2024 parliamentary elections, “Georgian Dream” obtained as many parliamentary mandates as were granted to it by the population of Georgia. The fact that “Georgian Dream” holds a majority in Parliament derives from the will of the Georgian people. That which derives from the will of the people cannot contradict democratic values. It must also be emphasized that pursuant to Article 4(3) of the Constitution of Georgia, state authority is exercised based on the principle of separation of powers. In order to strengthen the constitutional balance among branches of state authority, constitutional amendments authored by “Georgian Dream” granted constitutional body’s status to the Prosecutor’s Office and provided judges with appropriate guarantees of independence. These constitutional amendments further strengthened the independence and impartiality of the judiciary, as confirmed by several judgments of the European Court of Human Rights in cases such as Saakashvili v. Georgia, Melia v. Georgia, Akhalaia v. Georgia, and others. The Rapporteur also expresses an assessment regarding the persecution of opposition parties and the elimination of political pluralism in Georgia. This assessment is particularly absurd given that in the 2024 parliamentary elections it was the opposition political parties that refused to accept the 49 parliamentary mandates they won. Currently, the Parliament of Georgia consists of 101 active members of parliament. Of these 101 members, 78 are united in the parliamentary majority, and 23 are representatives of opposition political parties. In light of all the above, the aforementioned assessments of the Rapporteur are extremely biased, absurd, and unfounded. Case of false citation of the words of the Speaker of the Parliament Shalva Papuashvili The conversation between the Speaker of the Parliament Shalva Papuashvili, along with other MPs and cabinet advisers, with the fact-finding mission of experts of the Moscow mechanism of OSCE was recorded, with the permission of the experts. This recording reveals that in the point 219 on Page 76 of the Report on Developments in Georgia in Respect of Human Rights and Fundamental Freedoms since Spring 2024 prepared by Professor Patrycja Grzebyk there is an incorrect proposition regarding the position of the Speaker. More specifically, the point 219 posits the following (bold font is added): 219. “Turning now to the argument, raised by the Speaker of the Parliament, that Georgian society is generally against LGBT+ expression, the Rapporteur echoes the ECtHR which held that the mere alleged fact of public opinion being against the exercise of a human right, does not, of itself, constitute a sufficient ground for restricting this right. In fact, if it is indeed the case that the majority of Georgians do not accept non-heteronormativity, it is the role of the government which took upon itself to abide by the internationally recognized human rights, to strive to create the conditions of public respect to those very human rights. Furthermore, it must not be overlooked that the predominantly negative attitudes of the Georgian public towards the LGBT+ individuals may well, at least partly, be driven by the homophobic and transphobic rhetoric employed by the government authorities themselves. In any case, the Rapporteur echoes the well-established ECtHR case-law in stating that prevailing social attitudes cannot be held as sufficient to justify policies underpinned by stereotypes and biases against sexual minorities. Therefore, the Rapporteur does not consider the ground of public morals as providing a legitimate justification for restriction of freedoms of assembly and association and freedom of expression by the law in question.”

64 From the audio record of the meeting between the OSCE experts and the Speaker of the Parliament of Georgia, recorded in agreement with the experts, the Speaker of the Parliament says the following: “Georgia’s Constitution says that a marriage is only a marriage between a woman and a man. This is what the law says. One may argue that it is questioned now by the EU and other institutions. If you look at the decision of the Court of Justice of the European Union, it says that if same-sex marriage is registered in one European country then the other countries should recognize it as well. It means that the Court of Justice says that it should be allowed and we are not comfortable. This contradicts our Constitutions which says that marriage should be between different sexes. And the [newly adopted] law was to say that we are not following that [European Court of Justice] idea. It’s in our Constitution. We adopted this law in September 2024, just before the elections in October 2024 (which was declared as a referendum by all sides) and we got not just political support but also electoral support behind this Law. It means that Georgian people and society supported our, i.e. Georgian Dream views. It means they are behind these laws, and the legal acts we adopted. We can say, this is approved at a referendum by the people. If we agree on the thesis that there are only two sexes, then there is no problem with this law. If there is a disagreement about this assumption, then one can say it [the law] is problematic. So, it is about the worldview, beyond our rational argumentation… Decisions [of ECHR] on the other countries are not obligatory for Georgia. Assessments by the Venice Commission, etc. are only opinions but here we are talking about the law, which can be checked by the court and it should be aligned with the Constitution and Georgia’s international obligations, and our understanding is it [the law] complies with both of these. There could be some judgement on Russia but judgements can change as they are part of judicial deliberations.” From this citation, it is obvious the interpretation of the Speaker’s words by the experts that “Georgian society is generally against LGBT+ expression” is an incorrect inference. Nowhere did the Speaker say or imply that Georgian society in any way supports anti-LGBT+ sentiments. The popular support for the Law on Family Values cannot be interpreted as support for violation of the minority rights. All these rights are duly protected by Georgian legislation as well as by law enforcement. Given this grave misrepresentation, we insist that this false statement be removed from the Report.

65 Comments by the High Council of Justice of Georgia The High Council of Justice would like to express its position with regard to those parts of the report prepared in February 2026 by the expert appointed under the OSCE’s Human Dimension “Moscow Mechanism,” that concern the system of common courts of Georgia. In our view, the assessments and conclusions formulated therein are, in most instances, unsubstantiated and contradictory. At the outset, before responding in a structured manner to the report’s “Executive Summary” and “Recommendations,” we consider it necessary to draw attention to one important circumstance. The author states in paragraph 295 of the report that she “was not provided access to the files of particular cases and did not have the opportunity to attend the court proceedings”. This statement is entirely unclear. The expert had not at any stage whatsoever submitted any request for such access or for attendance at court hearings. Therefore, the statement concerned (see para.295 of the report) is not true. It deprives the assessments made by the expert in the same paragraph of their basis and renders them unfounded. We believe that the issues falling within the expert’s mandate do not deserve such a superficial approach; their comprehensive consideration and assessment require considerably more time and diligence. This constitutes our primary argument as to why the report cannot be regarded as a reliable document. It is equally important to refer to one of the expert’s concluding observations set out in paragraph 295: “The Rapporteur, therefore, is not in a position to conclusively determine that those allegations heard during the course of the present mandate were true.” Yet approximately 70% of the report appears to be based precisely on such “allegations heard.” This inevitably gives rise to a fundamental question: what kind of document are we dealing with? Is it merely a compilation of assumptions, or the result of an objective expert assessment conducted after hearing all relevant parties? The expert’s own statement strongly suggests that the first interpretation is closer to reality. Nevertheless, notwithstanding the above, we hereby present our position, structured in accordance with the report’s own framework. In particular, the views and recommendations reflected in the “Executive Summary” and “Recommendations” sections are addressed alongside the corresponding assessments contained in the analytical part of the report. 1. Comments on the “Executive Summary” of the report 1.1. The freedoms of the opposition politicians, protesters and journalists were unduly limited by execution of administrative measures like high fines and administrative detention In formulating this conclusion, the author of the report appears to rely on the information reflected in paragraph 136, according to which „some journalists (covering protests) as well as protesters were reportedly fined (5,000 GEL, about 1,560 EUR) for ‘blocking the road’ (Article 174 1 of the Code of Administrative Offenses). Even the Finnish foreign minister was fined (5,000 GEL) for blocking the road.“ First and foremost, the author of the report should agree that a law is binding upon everyone. If such a law is violated, any individual, irrespective of citizenship or official or functional status, must be prepared to bear the corresponding responsibility. It is entirely unclear why the expert characterizes the conduct of administrative proceedings for the administrative offence as an “attack.” Equally unclear is the reference in this part of the report to the Finnish foreign minister, who was not acting in the capacity of a journalist. The legal qualification of

66 her conduct and the imposition of liability were carried out in full compliance with the law, as she did, in fact, participate in the blocking of a roadway. Furthermore, the author of the report discusses the allegedly excessive fines and administrative detention applied by the courts. However, the author subsequently refers to statistical data clearly demonstrating that, following a detailed assessment of the circumstances of each case, the courts actively apply more lenient sanctions or, in some instances, terminate administrative proceedings. Accordingly, this clearly illustrates the lack of substantiation of the conclusions drawn and the inconsistency between the factual data presented and the subsequent assessments made by the expert. 1.2. ,,There are, furthermore, certain concerns related to the right to fair trial of those facing criminalization on account of their engagement in some form of dissent.’’ Before proceeding to analyse the cases reflected in the report as the basis for the above conclusion, it is important to draw attention to the expert’s own observation reflected in paragraph 289, namely that “the ECtHR has not, at the time of writing, identified a systemic deficiency in the Georgian judicial system, including in the case of former President of Georgia Mikheil Saakashvili.” In all so- called high-profile cases, (including, for example, the case concerning Broadcasting Company “Rustavi 2”, etc.) during the adjudication of which Georgian courts were frequently subjected to attacks and defamatory allegations by biased and politicized media outlets, representatives of the non- governmental sector, and certain political actors alleging violations of the right to a fair trial, freedom of expression, freedom of assembly, and other fundamental rights, the European Court of Human Rights, upon examining applications lodged by the same parties, found no violations whatsoever. As regards the substantiation of the expert’s above-mentioned conclusion, it appears that it is based on the information set out in paragraphs 291–294 of the report, specifically: a) Paragraph 291 refers to concerns expressed by lawyers representing both politicians and ordinary participants of protests noting “that they were afraid that their involvement in defence of their clients or raising certain issues in the discussion with the Rapporteur could result in charges based on the same provisions as their clients.” Notably, the expert herself states: „Although at the moment, to the best of the Rapporteur’s knowledge, there are no prosecutions of this kind.“ This is followed, however, by an entirely illogical conclusion: „The mentioned concerns serve as a good illustration of the unpredictability of the authorities’ application of the law.’’ In our view, no further comment is necessary. b) Paragraph 293 states that, in many instances, courts do not admit evidence favorable to the defense; this conclusion is also based on interviews with lawyers. In this case as well, the conclusion is unfounded and unreliable, since the report does not examine the reasoning of the adjudicating courts as to why particular evidence was not admitted in the course of specific cases. In the administration of justice, it is often the case that a party requests the admission of evidence; however, such evidence may have been obtained in violation of legally established procedures, or submitted at an improper stage of the proceedings (i.e., after the procedural stage for the presentation and admission of evidence has been completed), or may have no relevance whatsoever to the case. c) Subparagraph (a) of paragraph 294 alleges the violation of the presumption of innocence. According to the paragraph, „it is quite common that high public officials make statements concerning the alleged guilt of the accused. Moreover, some of the accused apparently had

67 to appear in the courtroom in glass cages, surrounded by prison guards as if they were dangerous criminals.“ The sources cited are again interviews with lawyers and a study conducted by one of the organizations concerning the case of Mzia Amaghlobeli. The presumption of innocence constitutes an integral component of the right to a fair trial and has been frequently examined by the European Court of Human Rights. However, in this particular context, the report does not refer to any decision of the ECtHR establishing a violation of this right in respect of any specific accused person. Moreover, to illustrate such a violation, the report fails to reference the content of any public statement made by an official concerning a specific accused; accordingly, this conclusion remains unsubstantiated and unfounded. As regards the so-called glass cages, courtrooms in Georgia adapted for criminal proceedings are generally equipped with such infrastructure not for the purpose of undermining the dignity of any accused person, but rather to ensure minimum security when placing a detained or imprisoned defendant/a person subject to administrative detention, in the courtroom during hearings. d) Subparagraph (b) of paragraph 294 alleges disproportionate application of the harshest possible preventive measures (pre-trial arrest) and punishments (imprisonment) even in cases of persons with serious health issues. In this case as well, the conclusion is not supported by specific facts, in particular: the nature and gravity of the alleged offense, the characteristics of the accused, their conduct during the proceedings, and so forth. Accordingly, we are deprived of the opportunity to respond to this part of the report in a reasoned and substantiated manner. e) Subparagraph (c) of paragraph 294 alleges that detained persons were forced to sign false statements which were then used against them in the criminal proceedings. Again, this assertion is not supported by concrete factual details. f) Subparagraph (d) of paragraph 294 states that the court reclassified the charges without giving the chance to the defence to dispute the new charges before the conclusion of the proceedings. In this case as well, the conclusion is not supported by specific factual circumstances. 2. Comments on the relevant parts of the ,,Recommendations to the Republic of Georgia’’ 2.1. „About the right to liberty and security“ a) „Immediately and unconditionally release all prisoners held for political reasons, in particular members of the opposition. Refrain from detaining them for political reasons in the future.“ It is unclear on what basis the author of the report concludes that there are individuals in Georgia who have been arrested for political motives. If this refers to the politicians mentioned in paragraph 252 of the report, who were detained for failing to appear before the Parliamentary Commission, then such a statement is entirely misplaced. Under Article 349 of the Criminal Code of Georgia, since the entry into force of this provision in 1999, failure to comply with a lawful request of a temporary investigative commission of the Parliament (including non-appearance at its sessions) constitutes a crime, punishable, among other sanctions, by up to one year of imprisonment. Accordingly, for those

68 politicians who deliberately failed to appear before the sessions of the Parliamentary Temporary Investigative Commission, the legal consequences of their inaction, including potential criminal liability, should have been entirely foreseeable. On our part, we note that Georgian courts render decisions in any case solely on the basis of a thorough, comprehensive, and objective examination and assessment of reliable evidence contained in the case file, in strict observance of the principles of equality of arms and adversarial proceedings, irrespective of the political or other status of the parties involved. b) „Immediately release journalists and other participants of public debate held for exercising their freedom of expression. Refrain from detention in similar circumstances in the future.“ It is unclear on what basis the author of the report concludes that there are journalists and other participants of public debate who have been detained for exercising freedom of expression in Georgia. The freedom of expression is protected under the Constitution of Georgia and the European Convention on Human Rights, which constitutes an integral part of Georgian legislation, and any restriction thereof is applied only through measures that are necessary and proportionate for achieving the legitimate aims defined by these legal instruments. c) „Respect the principles of legality, proportionality and due process when it comes to deprivation of liberty.“ We agree that the protection of these principles is of vital importance for the existence of a lawful state, and that these principles are respected in the activities of the courts of Georgia. The author of the report is likewise unable to indicate, in a reasoned manner, any specific case in which these principles were disregarded. 2.2. About the right to fair trial: a) ,,Ensure that the standards of fair trial are respected, including presumption of innocence, equality of arms, and the speedy access to legal assistance in criminal proceedings.’’ Our response to this recommendation is provided above, in subparagraph (c) of paragraph 1.2 and the subsequent subparagraphs. b) „Guarantee and respect judicial independence, including, in particular, through the appropriate reform of the High Council of Justice.“ In Georgia, the independence of the judiciary is recognized and protected as never before. In this context, the High Council of Justice of Georgia plays a decisive role, with its primary constitutional mandate being the protection of judicial independence. The recommendation to reform the High Council of Justice appears to be based on the information and conclusions reflected in paragraphs 104–112 and 289–290 of the report. Our response follows accordingly:

69 b.a) The author of the report notes that concerns related to the independence of the Georgian judiciary predate the period covered by this mandate. Those concerns are reflected in, among others, successive opinions of the Venice Commission (paragraph 104); allegedly, the crux of the problems is the High Council of Justice (HCoJ), which is said to possess “sweeping powers over individual judges, relating, among others, to their appointment (including Supreme Court Justices), promotion, secondment and disciplinary proceedings.” To support her assessment, the author cites a portion of the Venice Commission’s Opinion No. 1077/2002 of 20 June 2022 (see paragraph 105), specifically paragraph 61, which the report’s author interprets as reflecting the Venice Commission’s “concerns” about the HCoJ’s activities. First and foremost, any „concerns“ expressed by any actor, regardless of their authority, regarding the independence of a sovereign state’s judiciary must be well-argued and substantiated by concrete facts. For years, such “concerns” have been voiced, however regrettably, for the most part, they have formed part of a systemic defamatory campaign/instrument, detached from lawful, reasoned process, and serving a political agenda contrary to the national interests of Georgia (see paragraph 108, referencing unfounded claims by the so-called civil society and certain political actors). The fact that the author of the report distorts facts and seeks to present a favorable reality is confirmed, for instance, by the characterization of the reasoning in paragraph 61 of the aforementioned Venice Commission opinion as an expression of “concern” regarding the activities of the High Council of Justice of Georgia. A careful examination of this reasoning and its context makes the author’s bias clear: the Venice Commission merely refers to general standards of the functioning of the judicial council; it does not negatively evaluate the activities of the High Council of Justice of any particular state (in this case, Georgia). On the contrary, in paragraph 60 of the same opinion, the Venice Commission explicitly states: “The Venice Commission is not in a position to verify the accuracy of these concerns.” We consider further comment unnecessary. It should also be noted that the author of the report, on the one hand, refers to the HCoJ’s sweeping powers in relation to appointments, secondment, disciplinary proceedings as potential risks to judicial independence, and also discusses instances of the use of disciplinary proceedings as a mechanism allegedly producing a “chilling effect” on judges. However, at the same time, the author is compelled to indicate the available statistical data, according to which - during the period under her mandate - there were no cases of a judge being seconded without consent or of disciplinary sanctions being imposed on judges. Accordingly, despite the clear and unambiguous factual situation, the author of the report nevertheless bases her concluding assessment on vague and unsubstantiated assumptions. b.b) Paragraph 107 of the report contains another factual inaccuracy: the IPSOS France survey conducted in July–August 2024 was not commissioned by the HCoJ; the Ministry of Justice ensured that the survey was conducted. The author of the report cannot disregard the fact that the above-mentioned survey data are positive in terms of assessing judicial independence in Georgia and the level of public trust in the judiciary; however, the author effectively refuses to take them into account on the grounds that this survey was conducted prior to the start of mass protests. From our perspective, disregarding the results of such a reputable research organization as IPSOS France is unsubstantiated. Moreover, if the author’s logic is followed, she would also need to

70 reference subsequent authoritative surveys confirming any deterioration of the results presented in the IPSOS France survey; no such surveys are cited in the report. We would also like to draw the author’s attention to other authoritative studies on the Georgian judicial system published in 2025, which, as an international expert, should have already been known to her from other sources, specifically: b.b.a) In August 2025, the European Commission published the Judicial Independence Index as part of the European Research Centre for Anti-Corruption and State-Building 2024 Report, according to which, Georgia received 6.63 on the 10-point assessment system, ranked 36th globally, and secured a spot in top 20 countries in Europe. In terms of judicial independence, Georgia surpasses EU candidate countries and 16 member states of the European Union and NATO: Portugal, Italy, Greece, Latvia, Slovenia, Malta, Spain, Slovakia, Albania, Bulgaria, Romania, Hungary, Poland, Croatia, Türkiye, and North Macedonia. b.b.b) Furthermore, also in August 2025, the European Commission published the Judicial Effectiveness Index as part of the Heritage Foundation's 2025 Report. According to the annual assessment, Georgia improved its score by 0.5 points, reaching 55.3% on a 100-percent scale. In terms of judicial effectiveness, Georgia surpasses all neighboring countries and ranks fourth in the post- Soviet space after the Baltic States. In judicial effectiveness, Georgia surpasses 4 member states of the European Union and NATO. b.c) Paragraphs 109 and 289 note that the 2025 amendments to the Law on Common Courts introduced the secret ballot for judicial appointments by the High Council of Justice, which allegedly “further obfuscates transparency of the HCoJ.” The report also states that access to the Council’s premises or to obtain public information from it is practically impossible, and that amendments adopted in 2025 in fact steer in the opposite direction to the one recommended by the Venice Commission; these amendments, in fact, further undermine the transparency of works of the HCoJ and the common courts by limiting their public accessibility and thus may be seen as further undermining public trust in the independence of the judiciary. We do not agree with these assessments for the following reasons: b.c.a) The author of the report would probably agree that a secret ballot ensures the maximum independence of the decision-maker from any potential influence. Under the conditions of a secret ballot, a member of the HCoJ is fully free to make a decision regarding a candidate based on a thorough and objective assessment of the submitted documentation and the results of public interviews with candidates. To ensure transparency to the public, the law maintains the obligation to publish necessary information about the competition (including lists of candidates at each stage, etc.). It is noteworthy that this system of conducting a competition for judicial positions has long existed in Georgia (the open ballot system was formalized in the Law on Common Courts through the legislative amendments of 13 June 2023). To challenge the constitutionality of this system, in 2016, Georgian citizens Mtvarisa Kevlishvili, Nazi Dotiashvili, and Marina Gloveli filed a constitutional claim against the Parliament. By decision No. 3/2/717 of 7 April 2017, the Constitutional Court dismissed the claim, confirming the constitutionality of the system and its compliance with international standards. Accordingly, with the 2025 legislative amendments the Parliament restored the prior system while maintaining elements necessary for transparency.

71 b.c.b) It is entirely unclear why it has been concluded in the report, solely on the basis of a statement from a single, biased, and tendentious non-governmental organization, that access to the Council’s premises is impossible, or that the Council does not disclose public information. As we also explained to the expert during the meeting on 17 February (see paragraph 110 of the report), we note in this document as well that the High Council of Justice operates transparently: any person may enter its premises in accordance with the legally established procedure, and information is provided without obstruction, insofar as it falls within the category of open public information under the law. b.c.c) The author of the report claims that due to the 2025 restrictions on photo and video documentation of court proceedings “similar transparency issues seem to pertain to the common courts” (see paragraph 111). It is a fact that, in the past, media presence in courtrooms was often used to disrupt proceedings. If the media presence in courtrooms is solely intended to inform the public, this objective is fully met by the court’s audio and video recording of each hearing (except in cases that are heard in camera, e.g., proceedings related to juveniles), with the recording provided to the parties upon request, who are entitled to freely disseminate this recording, including by sharing it with the media. The 2025 amendments thus correctly establish a balance between freedom of expression and the orderly conduct of judicial proceedings, in accordance with Article 10(2) of the European Convention on Human Rights. b.c.d) The author of the report, seemingly in a neutral context, refers to the abolition of the position of the independent inspector and their office (see paragraph 112). We would nonetheless note that this change has not resulted in any deterioration in proceedings related to judges’ disciplinary accountability in terms of compliance with international standards. On the contrary, the functions of the independent inspector were fully transferred to a colleague of the judges themselves, elected by them — the Secretary of the High Council of Justice. Accordingly, the authority to conduct preliminary inquiries into potential disciplinary misconducts by judges and to submit conclusions to the High Council of Justice has been delegated to an official with greater legitimacy than under the legislative framework in place prior to the amendment. Accordingly, the author’s concluding statement (paragraph 289) that the 2025 amendments have a negative impact on judicial independence and undermine public trust in the judiciary is unfounded and cannot be shared. c) ,,Cease to place the accused, if there are no compelling security concerns, in any kinds of cages during judicial proceedings.’’ Our response to this recommendation is provided above, in subparagraph (c) of paragraph 1.2. d) “Ensure that legal representatives have access to relevant information, files and documents in sufficient time to provide effective legal support.” Our response to this recommendation is provided above, in subparagraphs (b) and (e) of paragraph 1.2. e) “Ensure the adequate transparency of judicial proceedings.” Our response to this recommendation is provided above, in subparagraph b.c.c of paragraph 2.2.

72 f) “Reform administrative offence procedures to ensure that detention cannot be based solely on uncorroborated police testimony.” Our response to this recommendation is provided above, in subparagraph (b) of paragraph 1.2. Additionally, it should be noted that every court decision is based on a set of mutually corroborating evidence. Where objectively possible, courts request and obtain video evidence from law enforcement authorities depicting the conduct of the accused person. Where such recordings objectively do not exist, the court is obliged to rely on the statements of more than one law enforcement officer who directly witnessed the conduct and who consistently, precisely, and uniformly describe the details of the conduct in question. There is nothing unusual, and certainly nothing contrary to international standards, in such judicial practice, The legitimate interest in the proper administration of justice requires that no person who has committed a criminal or administrative offense go unpunished. 2.3. ,, About freedoms of assembly, association and expression’’: “Refrain from arbitrary sanctioning of natural persons and organizations critical of government policies and actions.” The factual basis for this recommendation is unclear, as the report does not refer to any judicial decisions in this regard. 2.4. About accountability: a) “Provide full redress and compensation to all victims of ill-treatment at the hands of State authorities” The basis for this recommendation is unclear, as the report does not examine even a single specific case in which full restitution and compensation were not ensured for victims of ill-treatment. b) “Take appropriate disciplinary measures against officials credibly implicated in serious abuses” The basis for this recommendation is unclear, as the report does not examine even a single specific case in which an official was properly found to have been involved in serious violations but was not held accountable appropriately. 3. Other Comments In this section, we provide responses to certain conclusions reflected in Part II of the report (Key developments in the period covered by the mandate) which, due to their content, we could not clearly link to any of the sections of “Executive Summary” and “Recommendations.” Specifically: a) The conclusion reflected in paragraph 44 is unsubstantiated and unfounded, as it is not explained or supported by relevant facts and evidence why the post-election complaints were allegedly examined in an “insufficient” manner;

73 b) In paragraph 45, the author of the report refers to complaints submitted by the Georgian Young Lawyers’ Association requesting the annulment of election results due to alleged mass violations of vote secrecy. According to the complainants, when voters placed ballots into scanners, their selections became visible on the surface of the ballot papers. First and foremost, we note that these complaints, together with complaints submitted by other observer organizations and electoral subjects, were examined by Georgian common courts in full compliance with applicable legislation and in conditions ensuring the principles of adversarial proceedings and equality of arms. The final decision on this matter was rendered by the Tbilisi Court of Appeals on 7 November 2024, which rejected the plaintiffs’ claims as unsubstantiated and unfounded. This decision remains in force; therefore, any argument contradicting its findings is legally unjustified. Furthermore, it is equally important that the plaintiffs did not file a complaint with the European Court of Human Rights, presumably because they themselves did not believe in the prospects of success of their claims. This fact also confirms the correctness of the Tbilisi Court of Appeals’ decision of 7 November 2024. c) Paragraph 141 of the report presumably refers to the case of Zurab-Girchi Japaridze. It should be emphasized that the deprivation of the right to carry a weapon did not occur because he allegedly “fired warning shots to protect himself” (this fact is currently under investigation), but because he was carrying a firearm while participating in a public assembly. Such conduct constitutes an administrative offence under Article 21(1) of the Constitution of Georgia (“Everyone ... has the right to assemble publicly and unarmed, without prior permission”), Article 11(2)(a) of the Law of Georgia on Assemblies and Demonstrations (“Participants of an assembly or demonstration shall be prohibited to carry fire arms”), and Article 174 1 (9) of the Code of Administrative Offences of Georgia. Pursuant to paragraph 1 of the Note to the same Article, a person found guilty of such an offence may be deprived of the right to carry firearms for up to three years. d) Paragraph 144 of the report describes the circumstances of the case of Mzia Amaghlobeli, although the context remains unclear. The author of the report is presumably aware of the charge and the “reported information” that Mzia Amaghlobeli slapped a police officer. We hope that the author of the report would agree that in lawfull state, slapping a police officer in the face would necessarily entail criminal liability, and Georgia cannot be an exception in this regard. In conclusion, it may be stated that the report does not meet the objective standards of an expert opinion, as it appears to rely largely on tendentious and unsubstantiated interpretations advanced by critics of the judiciary. Moreover, the conclusions contained therein are unfounded, contradictory and would not withstand even basic scrutiny.

74 Comments by the Prosecution Service of Georgia “Conduct independent and impartial investigation into all allegations concerning election irregularities.“ – P.6 Investigation Department of the Office of the Prosecutor General of Georgia is investigating a criminal case opened into alleged electoral fraud of the 2024 Parliamentary Elections – the offense punishable under Article 164 3 of the Criminal Code of Georgia. Up to 800 investigative and procedural actions have been carried out as part of the investigation. Among these, multiple investigative experiments with the participation of foreign experts have taken place and relevant forensic examinations have been commissioned. Everyone who alleged about electoral fraud were given the opportunity to provide the investigating authority with the information and evidence they possessed. At this point, up to 400 individuals have been interviewed in relation to the criminal case. At the very beginning of the investigation, voter verification machines placed in the vaults of the Central Election Commission of Georgia were sealed off. Foreign experts possessing the relevant qualifications, namely the representatives of Smartmatic – a company licensed in the U.S. – were involved in the process of retrieving information from the voter verification machines. Based on a court order, memory cards containing information about the voters having arrived at election precincts in order to vote have been extracted from up to 2 300 voter verification machines with the direct involvement of Smartmatic experts. Moreover, information significant to the investigation has also been retrieved from the verification machines. Several investigative experiments were planned and carried out with the involvement of international experts. Within the scope of the experiments, the participants created election precincts identical to the real ones. The investigating authority has commissioned a complex forensic computer examination in order for forensic tests to establish whether there was a possibility of the verification of voters for two or more times. The forensic examination will also study whether there was any tampering with the information stored in the verification machines from the moment the elections finished until the investigating authority submitted the information for forensic examination. Furthermore, investigative actions have also been conducted to ascertain the viability of the marking liquid used during the Parliamentary Elections and its conformity with international standards. In particular, LEPL Levan Samkharauli National Forensics Bureau has ordered a forensic chemical examination. The samples of the liquid the Central Election Commission used on the day of the elections (both used and unused) and special lamps required for detecting marking were submitted to the Forensics Bureau for the relevant examination. The forensic examination has established that the marking liquids submitted were viable and corresponding with the specifications set out in the relevant documents. At this stage, a final procedural decision has not been made in the case and the investigation continues. “Para 46. The European Parliament (whose members were among the observers of the 2024 elections) adopted on 28 November 2024 the resolution C/2025/1808 in which it strongly condemned: ‘the numerous and serious electoral violations, including documented cases of intimidation, vote manipulation, ballot-stuffing, interference with election observers and the

75 media, reported manipulation involving electronic voting machines that allowed multiple votes per identity document, significant imbalances in financial resources, the advantages of incumbency and a failure to investigate severe procedural irregularities. . . ’ The Parliament also stressed that: ‘the reported extensive electoral fraud undermines the integrity of the election process, the legitimacy of the results and the public’s trust in any new government, and that the results do not serve as a reliable representation of the will of the Georgian people.’ – p.21 Criminal prosecution has been initiated against 5 individuals in relation to criminal cases under the jurisdiction of the Ministry of Internal Affairs, concerning offenses committed during the pre-election period and on the day of the elections. 13 persons and one legal entity have been recognized as victims. Among them, criminal prosecution was initiated against 2 individuals in connection with the falsification of the parliamentary elections of Georgia in Marneuli Municipality on October 26, 2024. Specifically, the Deputy Chairman of the Marneuli Municipal Council, together with another individual, placed fraudulent ballots into the ballot box at a polling station in the village of Sadakhlo, Marneuli Municipality, with the intent to falsify the elections. This act resulted in the suspension of the voting process and the invalidation of the election results. The Deputy Chairman of the Marneuli Municipal Council and another individual have been charged with electoral fraud, under Article 164³ of the Criminal Code of Georgia. The conviction has been issued by the Bolnisi District Court. The decision of the first-instance court has been upheld without change by the Tbilisi Court of Appeals. “Withdraw arbitrarily brought charges against leaders of political opposition (in particular based on Article 225, Article 318 and 319 of the Criminal Code)” – p.6 Brief Description of the Criminal Acts Committed by the Defendants Note: Article 225. Organization of, leadership of or participation in group violence entails organization or leadership of a group action accompanied by violence, raid, damage or destruction of another person’s property, use of weapons, resisting against and/or attacking the representatives of the government by using weapons. On October 4, 2025, during the process of local self-government elections, certain individuals decided to organize group action accompanied by violence, raids, and damage and destruction of property and to resist against and attack the representatives of the government by using various items as weapons, which these individuals were supposed to lead themselves. As specific organizers of the criminal acts urged, the participants of group violence were to jointly move towards the Presidential Palace, which they would take by force. Moreover, the group members were instructed to disobey the law enforcement officers hindering them from committing the criminal acts. The organizers and others taking part in the group violence moved from the Freedom Square to the Presidential Palace. In the vicinity of the announced location – in the streets adjacent to Orbeliani Square, Tbilisi, the participants of the group violence intentionally damaged and destroyed the municipal and private property on the premises by using stones, iron parts, other heavy objects,

76 flammable items and arson. They used some of the property to set up barricades on the road to resist against the law enforcement and prevent order from being restored. After a part of the organizers and group members arrived near the Presidential Palace, located at 25 Atoneli Street, Tbilisi, which, based on Decree №40 of the Government of Georgia dated February 20, 2025, falls within the category of an object of strategic and special significance, they damaged sections of the iron fence, tiles of the fence made of stone, and iron posts in order to take the building and block it. This caused considerable pecuniary loss of GEL 9 s300. After damaging the protective fence of the strategic object, the organizers, leaders and numerous participants of the group violence broke into the yard, at which time, they verbally and physically abused the law enforcement officers deployed on spot to keep order. They attacked them by using stones and other heavy items as weapons, by which they threatened the life and limb of the representatives of the government and others being in the same territory. As a result of the actions described above, the protective fence of the strategic object was considerably damaged. The infrastructure and the municipal and private property in the vicinity was also damaged and destroyed. 7 individuals have been charged with organization and leadership of group violence. 57 individuals have been charged with participation in group violence. Assistance to a Foreign State, Foreign Organization or Organization Under Foreign Control in Hostile Activities (Article 319 of the Criminal Code of Georgia) In connection with this case, Elene Khoshtaria, Zurab Girchi Japaridze and Giorgi Vashadze were charged under Article 319(1) of the Criminal Code of Georgia. The defendants, in cooperation with a foreign state, actively acted with the aim of artificially creating grounds for the imposition of international sanctions to the detriment of the state interests of Georgia. For this purpose, following the outbreak of the war between Ukraine and Russia, the aforementioned individuals secretly supplied representatives of the foreign state with information and documentary materials concerning the situation in Georgia’s military sphere, as well as information regarding the import of petroleum products into Georgia. In accordance with directives received from a foreign state, the named individuals publicly made statements about fabricated facts, alleging that Georgia was failing to comply with the sanctions regime and was smuggling cargo to the Russian Federation. Furthermore, the defendants periodically supplied representatives of foreign states with information and documentary materials, including lists of persons employed in the public service, to the detriment of Georgia’s state interests. Sabotage (Article 318 of the Criminal Code of Georgia) Elene Khoshtaria, Zurab Girchi Japaridze, Giorgi Vashadze, Nikanor Melia, Nika Gvaramia, Mamuka Khazaradze and Badri Japaridze were charged with sabotage, an offence prescribed by Article 318 (1) of the Criminal Code of Georgia. The evidence obtained in the case establishes that, in October 2024, following the parliamentary elections, the above-mentioned individuals began actively engaging in actions aimed at radicalizing developments in the streets. Beginning on 28 November 2024 and continuing uninterrupted for six consecutive days, together with their supporters, they occupied the streets adjacent to the Parliament

77 building in order to obstruct the normal functioning of the state institution - the Parliament - and to provoke violent clashes between demonstrators and law enforcement officers. In order to artificially escalate the developments, the aforementioned political leaders publicly called upon the population to engage in revolution, to overthrow and dismantle the government, to engage in disobedience, to picket state institutions, and to confront law enforcement officers. They also addressed their supporters by stating that there was no longer any possibility of retreat. The escalation of the situation between the police and citizens was preceded by the defendants calls and in certain instances they were physically present at the epicenter of the confrontation. On numerous occasions, deliberate and organized confrontations with the police took place, including the throwing of pyrotechnic devices, so-called “Molotov cocktails,” as well as flammable and incendiary substances at law enforcement officers. Items and substances were seized in large quantities specifically from the party offices of the accused persons, from which demonstrators were supplied with unlawful items during the violent protests. The throwing of pyrotechnic devices and other violent acts by participants in the protest were coordinated with the aforementioned politicians. “Immediately and unconditionally release all prisoners held for political reasons, in particular members of the opposition. Refrain from detaining them for political reasons in the future.” – P.7 Para 147. “The Rapporteur learnt about five foundations (Human Rights House Tbilisi; Shame Movement, Nanuka’s Fund, Prosperity Georgia and Fund for Each ) whose accounts were frozen on 27 March 2025; and about seven NGOs which had their accounts frozen on 27 August 2025 (e.g. Institute for Development of Freedom of Information (IDFI); Civil Society Foundation (CSF); International Society for Fair Elections and Democracy (ISFED); the Institute for Development of Freedom of Information (IDFI) Sapari; Social Justice Center (SJC); Georgian Democracy Initiative (GDI); Democracy Defenders). Those organizations were particularly active in the area of human rights and the rule of law. They were accused of being involved in ‘sabotage, attempted sabotage under aggravating circumstances, assistance to foreign organizations and organizations under foreign control in hostile activities, and mobilization of financing for activities directed against Georgia's constitutional order and foundations of national security’. Some of them were targeted - as they explained - because of ‘financial support for individuals fined for exercising their right to peaceful assembly and expression’. As explained by one representative of those organizations, ‘[w]e facilitated these payments using legally obtained grants, strictly within our organizational mandate, to assist those whose fundamental freedoms were violated through unjust judicial fines. Furthermore, we have only purchased a few dozen protective items (gas masks, face masks, waterproof clothing) for our staff members who were monitoring the demonstrations.” – p.53 Parliamentary elections in Georgia that took place on October 26, 2024, were followed by violent protests. The investigation carried out by the PSG established that the radicalisation of the protest was carried out by artificial intervention from individuals and non-governmental organizations. The heads of specific non-governmental organisations systematically called on the population to

78 overthrow the Georgian government and oppose the police through mass media/social networks and promised legal and financial assistance. As a result, the participants of the protest used so-called "Molotov cocktails", easily flammable and incendiary substances, so-called respirators, special gas masks, helmets, pepper spray and other means against the police and the administrative building of the Parliament. Violent groups injured 158 employees of the law enforcement agency, set fire to the rooms of the parliament building, special equipment (cars) of the police and destroyed the real estate and other items belonging to state and private sector. The investigation established that specific non-governmental organisations were funding anti- govenmental activities along with violent acts, collecting material resources in a coordinated manner and supplied violent groups with them. They ensured the payment of fines in favor of violent offenders and financial support for their family members. In addition, with the financing of non-governmental organisations, so-called respirators, special gas masks, helmets, rain coats, communication devices (handheld transceivers), large quantity of pepper spray and other items were bought during violent protests, items that violent groups actively used during confrontations with the police. The investigation established that non-governmental organisations that publicly supported the participants of the protest who were in confrontation with the police and financially supported the perpetrators of violent acts, were funded by European funds and the international organization - EAST WEST MANAGEMENT INSTITUTE INC and its representative office in Georgia „EAST WEST MANAGEMENT INSTITUTE“. Georgian branch of East West Management Institute Inc. distributed funds received from USAID locally to non-governmental organisations registered in Georgia. A significant part of the funds received from USAID was used by non-governmental organisations for improper purposes, damaging the state interests of Georgia. Since the activities of the above-mentioned non-governmental organisations exceeded the goals defined by their own statutes and they used a significant part of funding to finance illegal activities, upon the Court ruling, in 2025, the bank accounts of specific non-governmental organisations were frozen, thereby limiting the further inappropriate disposal of money. In particular, bank accounts of 7 NGOs and 5 foundations were frozen. Based on the evidence obtained and the results of the investigation conducted in relation to the criminal case concerning the events that developed at the end of 2024, Mikheil Saakashvili was charged in 2025 with incitement to change the constitutional order of Georgia through violence or to overthrow state power, under Article 317 of the Criminal Code of Georgia. Zurab (Girchi) Japaridze and Giorgi Vashadze were charged with sabotage and assistance to a foreign country, foreign organisation or an organisation controlled by a foreign state in hostile activities, under Articles 318 §1 and 319 of the Criminal Code of Georgia. Elene Khoshtaria was charged with sabotage, financing activities directed against the constitutional order and national security principles of Georgia or providing other material support to such activities and assistance to a foreign country, foreign organisation or an organisation controlled by a foreign state in hostile activities, under Articles 318 §1, 319 and 321¹ of the Criminal Code of Georgia. Nika Gvaramia, Nikanor Melia, Mamuka Khazaradze and Badri Japaridze were charged with sabotage under Article 318 §1 of the Criminal Code of Georgia.

79 Within the framework of the criminal case, hundreds of investigative and procedural actions have been conducted, dozens of witnesses have been interviewed, 40 persons were granted a victim status. A thematic audit was carried out within the framework of the criminal case; the expenses incurred by non-governmental organisations to the finance the protests were requested from banking institutions and studied, relevant forensic examinations have been conducted. Currently, the criminal case in being heard on merits by Tbilisi City Court. Para 161. “There are also examples of specific criminal proceedings against other politicians, also allegedly politically motivated, like the case of one of the former prime ministers based on Article 333, para. 2 (Abuse of official powers by a State-political officeholder) and Article 25-117, para. 3, subpara. m (Organization of intentional grievous bodily harm against two or more persons) — both charges were brought soon after his party decided to take part in municipal elections.” – p.57 With regard to paragraph 161, which refers to criminal proceedings against a former prime minister and raises concerns regarding possible political motivation, including by reference to timing, the Prosecution Service of Georgia provides the following clarification: Concerning Case N1 1) What the proceedings concern The proceedings relate to allegations arising from the use of police force during demonstrations. The force is alleged to have been indiscriminate and disproportionate and to have resulted in grievous bodily injuries. While certain individuals may have engaged in acts of violence prompting dispersal measures, the available material indicates that a substantial number of those affected were peaceful demonstrators and journalists, and that the methods employed and the manner of execution led to severe injuries. 2) Gravity and documented consequences The seriousness of the allegations is demonstrated by the thoroughly documented consequences, including:  Severity of harm: permanent loss of eyesight and other long-term or serious deterioration of health, including injuries requiring surgical intervention;  Number and profile of victims: injuries documented to 33 peaceful demonstrators, including 15 journalists, 8 individuals sustained grievous bodily injuries, among them 2 journalists;  Impact on journalists: journalists readily identifiable by microphones and other visible indicia were nevertheless among those injured. 3) Not a matter of routine political or administrative procedure The matter does not concern routine administrative or political processes. It concerns allegations that binding legal limits on police use of force during demonstrations were disregarded. These are not technical rules but substantive safeguards protecting individuals from ill-treatment and ensuring freedom of expression and peaceful assembly, compliance with which is required under international human rights law. Accordingly, the allegations concern the overstepping of essential safeguards against the use of excessive police force, which foreseeably resulted in the infliction of severe injuries.

80 4) Status of the person concerned While the high governmental office held by the person concerned is a relevant factor, it should not be accorded disproportionate weight in comparison with other applicable factors, including the seriousness of the offence. 5) Context of demonstrations and the allegation of “political motivation” The matter does not entail political motivation linked to unrest, whether by prosecuting dissent expressed in the course of a protest or demonstration, nor by retaliation by newly installed authorities for prior repression. Rather, it concerns allegations against an individual who ordered the violent dispersal of peaceful demonstrators while serving as a senior member of the political administration that remains in office to this day. Accordingly, the relevant dispute arising from the demonstration was between the government of which he was a senior member and the protesters who opposed its actions and exercised their fundamental right to peaceful assembly. Ordering unnecessary and disproportionate force against peaceful demonstrators and journalists cannot reasonably be characterised as conduct undertaken in furtherance of a legitimate political objective, nor can it be regarded as proportionate to any such objective. Any surrounding political context cannot be said to predominate over the ordinary-law character and gravity of the alleged offences. 6) ECtHR Ruling The Grand Chamber of the European Court of Human Rights examined in detail the alleged conduct, including the personal role of the person concerned, in Tsaava and Others v. Georgia, and characterised the conduct as violations of the prohibition of torture and inhuman or degrading treatment, as well as of the rights to freedom of expression and peaceful assembly. Furthermore, in its earlier Chamber judgment, the Court criticised the Georgian authorities for failing to consider potential superior responsibility, despite recommendations by the National Ombudsman, thereby indicating the possible role of the person concerned. The present proceedings are intended to remedy those shortcomings. A legally binding judgment of such an authoritative international judicial body underscores the serious nature of the underlying offences and carries considerable weight. Concerning Case N2 1) What the proceedings concern The proceedings concern alleged reckless conduct, leading to significant property loss and risk of further serious consequences. The person concerned is not being prosecuted as a representative of an opposing party, nor do the proceedings serve the political interests of one side against another. The charges therefore concern ordinary criminal conduct. 2) Nature of the offence and underlying facts According to the case materials, the alleged reckless conduct reportedly provoked the opposing party to the conflict, which subsequently expanded the occupied areas. This escalation resulted in:  The unlawful and permanent displacement of four civilian families from two Georgian villages;

81  Loss of access by local communities to approximately 100 hectares of forest land;  Significant effects on the livelihoods of affected residents. Accordingly, the consequences of the conduct attributed to the person sought were not confined to abstract public interests, but extended to substantial and concrete private harm, thereby reinforcing the predominantly criminal rather than political nature of the case. In light of the above, suggestion that the proceedings were “allegedly politically motivated,” including by reference to timing, does not reflect the nature and gravity of the allegations and the applicable context described above. “Conduct immediate, independent and impartial investigations into allegations of torture and ill-treatment.” – p.7 “Promptly investigate all allegations of torture and ill-treatment by police/security forces and unidentified, masked persons.” – p.9 (Also relevant to §§ 2, 53, 122–123, 126–132, 134–135, 137, 140–141, 143–144, 151, 172–174, 179–180, 182, 184–185, 187–188, 242, 253, 263, 280 and 304.) The Investigation Units of the Prosecution Service of Georgia are investigating criminal cases concerning the facts of exceeding official powers committed by individual employees of the Ministry of Internal Affairs of Georgia using violence against the participants of the protest and unlawful interference with the journalist’s professional activities, under Articles 333 §3 (b), 342 §1 and 154 §1, 2 of Criminal Code of Georgia. Since 1 July 2025, following amendments to the law, these criminal cases were transferred from the abolished Special Investigation Service to the PSG, and different units of the PSG have carried out intensive investigative activities, including: More than 1 000 witnesses were interviewed, including potential victims of violence, employees of the Ministry of Internal Affairs and other persons linked to the criminal cases. More than 360 persons were subjected to forensic medical examination at LEPL Levan Samkharauli National Forensics Bureau, a number of examination reports have been received and attached to the criminal cases, while other examinations are being carried out and have not yet been completed. Complex forensic trace and biological examinations have also been ordered at LEPL Levan Samkharauli National Forensics Bureau. A number of forensic examination reports have not yet been received. Based on the court ruling, relevant video recordings from surveillance cameras have been requested from public and private entities. Moreover, more than 2 700 hours of video recordings relevant to the criminal cases have been obtained from media outlets, social networks, the Internet and individual persons. In addition, upon a court ruling, the detention protocols drawn up for the detained persons, as well as medical and other types of documentation produced for them, were seized/requested from the Temporary Detention Department of the Ministry of Internal Affairs. Moreover, upon a court ruling, medical documentation produced for those persons who received medical assistance due to injuries received at the protest rallies was seized from LEPL Emergency Management Service and different medical clinics. Written materials and minutes of the court sessions of the administrative cases were also seized/requested from the court.

82 Within the framework of the criminal cases, 167 persons have been granted victim status so far. The Investigation Unit of the Tbilisi Prosecutor’s Office is investigating allegations of threat of violence against women protesters as well. The Investigative Unit of the Tbilisi Prosecutor’s Office and the Ministry of Internal Affairs of Georgia are investigating allegations of violence committed by unidentified individuals against the participants of the protests. Within the framework of the aforementioned criminal case, allegations concerning the unlawful seizure of civilians’ personal belongings are being investigated. To ensure a thorough, impartial and comprehensive investigation, intensive investigative and procedural measures are being carried out in all related criminal cases. “Immediately release journalists and other participants of public debate held for exercising their freedom of expression. Refrain from detention in similar circumstances in the future.” – p.7 Para 144. “One of the best known criminal cases concerning a protester is the one against a well-known journalist who was detained on 12 January 2025 in Batumi for placing sticker reading ‘Georgia is on Strike’ on the facade of a police station and for insulting the law enforcement officers by calling them ‘Slaves of Russia, dogs and pigs’; after being released, she joined other protesters and was involved in an incident with Batumi police chief Irakli Dgebuadze (she reportedly slapped him). On 6 August 2025 she was sentenced to 2 years of imprisonment as being found guilty of ‘resisting, threatening, or using violence against a protector of public order’. The same policeman — Dgebuadze — was reported to have harassed other protesters. The media has also published a video on which Dgebuadze could be heard verbally threatening journalist. . . “ - pp.51-52 Mzia Amaghlobeli case (attacking police officer) On January 12, 2025, the Ministry of Internal Affairs of Georgia launched investigation into facts of attacking police officer under Article 353 1 of the Criminal Code of Georgia. On January 11, 2025, before the investigation was launched, Mzia Amaglobeli was arrested near the administrative building of the Police Department of the Autonomous Republic of Adjara under Article 173 of the Administrative Offenses Code of Georgia (non-compliance with a lawful order or demand of a law-enforcement officer). Despite numerous calls from the police officers, Mzia Amaglobeli did not cease her illegal behavior. The protocol of administrative detention is signed by Mzia Amaghlobeli herself and she was released from administrative detention based on her own written statement. In couple of minutes after Mzia Amaghlobeli was released, on January 12, 2025, Irakli Dgebuadze, the chief of the Police Department of the Autonomous Republic of Adjara, was near the building located at 11a Tbel Abuseridze Street (administrative building of the Police Department of the Autonomous Republic of Adjara), to maintain public safety and public order and he was explaining to the citizens gathered at the scene why the participant of the protest rally were previously arrested. Mzia Amaglobeli, irritated by Irakli Dgebuadze's official activities, attacked him out of revenge - she pulled him hard by the jacket, turned him towards her and slapped him in the face. Within the framework of the criminal case, a video recording of the attack was requested from the Adjara TV and Radio Public Broadcaster. Upon reviewing the video recording, it was determined that Irakli Dgebuadze, who was standing near the administrative building of the Police Department of the Autonomous Republic of Adjara, was explaining the grounds for the detention of a specific person. Irakli Dgebuadze turned toward the camera, thereby turning his back to Mzia Amaghlobeli, and was

83 about to leave when Mzia Amaghlobeli grabbed him by the jacket with her left hand, pulled him back toward herself, and slapped him in the face. The witness testimonies and video recordings do not confirm the fact that Irakli Dgebuadze verbally or physically abused or ill-treated Mzia Amaglobeli before the attack. Mzia Amaglobeli herself has never raised this issue either during the investigation stage or during the court hearings. By the judgment of the Kutaisi Court of Appeals, the verdict of the Batumi City Court was upheld and a sentence of two years of imprisonment was imposed. Mzia Amaghlobeli case (exceeding official powers) An investigation under Article 333 §3 (b) of Criminal Code of Georgia is ongoing at the Investigative Unit of the Prosecutor’s Office of Autonomous Republic of Adjara into the facts of exceeding official powers committed by employees of the Ministry of Internal Affairs of Georgia using violence against the participants of the protest (which took place on January 11-12) who were detained, including Mzia Amaghlobeli. The investigation into the aforementioned criminal case examines alleged instances of exceeding official powers through the use of violence committed against Mzia Amaghlobeli as well as against four other participants in the protest. The following investigative and procedural actions have been carried out thus far: witnesses have been interviewed, including police officers and representative of the Public Defender’s Office, upon the court ruling, video recordings have been requested from four broadcasting companies and viewed, in addition video recordings have also been downloaded from the Facebook page of "Batumelebi" newspaper. Overall, the obtained video data is approximately 23 hours long. Upon the court ruling, relevant video recordings from surveillance cameras located outside and inside the building of the Adjara Police Department of the Ministry of Internal Affairs and Batumi City Court have been obtained and examined. However, the aforementioned video recordings do not show Mzia Amaghlobeli's movements. Clothes worn by Mzia Amaghlobeli were seized and complex forensic trace and biological examination were ordered at Levan Samkharauli National Forensics Bureau. At this stage of the investigation, the forensic examination report has not yet been received. Mzia Amaghlobeli's medical documentation and personal files have been seized from the Batumi temporary detention centre and Women's Penitentiary Institution N5. Forensic medical examination has been ordered using Mzia Amaghlobeli's medical documentation. At this stage, the forensic examination report has not yet been received. Mzia Amaghlobeli's attorneys have reviewed case files several times. They requested that victim status to be granted to Mzia Amaghlobeli, but their request was denied. The decision was appealed to the Batumi City Court, which upheld the refusal to recognise Mzia Amaghlobeli as a victim. The investigation is ongoing. Para 293. “One of the basic guarantees of the fair criminal trial is the equality of arms, meaning that, according to the ECtHR, ‘each party must be afforded a reasonable opportunity to present his case in conditions that do not place him at a disadvantage vis-à-vis his opponent.’ According to the interviewed persons (the protesters and political figures charged with criminal offences and their lawyers), the motions on evidence submitted by the defence are often rejected, even if they are crucial to prove innocence. One example provided to the Rapporteur was the motion

84 to include as evidence a video footage from the location and time when the alleged crime was committed or to summon crucial witnesses. Legal representatives complained that often the only witnesses listened to by the court are police officers. According to interviewed lawyers, often they have to deal with manipulation of evidence and their attempts to question that evidence are in vain as they cannot present potentially contradicting evidence. As an example presented to the Rapporteur, when the evidence was video recording, the Prosecution Service submitted only small excerpts and the court declined to display longer parts of the video which could clarify the context. In one of the well described case, many pieces of evidence were reportedly rejected by the court.” - p.95 In the criminal case involving Mzia Amaghlobeli, the defence submitted video recordings depicting protest rallies. The first-instance court found these video recordings inadmissible during the preliminary hearing. However, the Court of Appeals admitted those recordings as admissible evidence, as well as the testimony of certain witnesses who were present at the protest rally and witnessed the events, including the attack on the police officer. The defence was given a full opportunity to present its case, and all evidence submitted by the defence - including video recordings and witness statements - was examined during the court hearings. Moreover, the Court of Appeals found admissible the video recordings which the defence considered crucial to its position, even though they were not directly related to the criminal case and the crime committed. In the video recordings, certain individuals stated that the police officer, Irakli Dgebuadze, who was recognised as the victim, had been violent towards them inside the administrative building of the Police. Para 134. “Justice for Journalists reported 298 attacks and threats against media workers at both traditional and online outlets in 2024, compared with 73 in 2023. RSF documented between October 2024 and October 2025 600 violations of freedom of press (these include, but are not limited to, assaults, arbitrary fines, arrests, threats, and suspensions of accreditation). Within this number, 127 incidents involved the use of excessive force against journalists. RSF calls it ‘deliberate strategy of intimidation, harassment, and criminalisation of independent journalism’. Some of those attacks are documented in publicly available videos. As RSF further reports, within the first three weeks since the beginning of protests on 28 November 2024, 70 journalists were attacked, some multiple times. The attacks included beatings, blasts from water cannons with chemicals, tear gas, arrests, insults, purposeful destruction or confiscation of their equipment.” – pp.48-49 László Róbert Mézes The Investigation Unit of Tbilisi Prosecutor's Office is investigating a case of unlawful interference with the journalist’s professional activities, a crime prescribed under Article 154 §2 of the Criminal Code of Georgia. In the course of the investigation, witnesses were interviewed, the crime scene was examined, and surveillance camera recordings relevant to the investigation were requested from various public and private facilities. Audio-visual recordings were requested from journalists and TV companies and the requested materials were examined. Social networks were also examined, and electronic information relevant to the investigation was obtained. Medical documentation and other relevant information were attached to the case file.

85 A forensic medical examination was ordered for László Róbert Mézes at the LEPL National Forensics Bureau. The examination report has not yet been received. 4 individuals were granted victim status, including László Róbert Mézes and Giorgi Tarkhnishvili. The investigation is ongoing. Maka Chikhladze Case The investigation under Articles 154 §2, 118 §2 and 178 §3 (a) of the Criminal Code of Georgia is ongoing at the Investigation Unit of the Tbilisi Prosecutor’s Office regarding unlawful interference with the professional activities of TV Pirveli journalist Maka Chikhladze, cameraman Giorgi Shetsiruli and journalist Maka Janashia, infliction of harm to their health and robbery, which took place on December 7, 2024. Evidence is still being collected in the criminal case. In particular, dozens of witnesses have been identified and interviewed. Audio-visual recordings and mobile phone mast data relevant to the case have been obtained. Forensic facial examinations have been ordered. Necessary investigative actions (searches, seizures, requests for information and inspections) are being carried out in order to identify the perpetrators of the crimes. Forensic computer examinations of electronic data carriers have been ordered. The victims have undergone forensic medical examinations. Complex biological-genetic, trace and chemical examinations have been commissioned in order to obtain evidence material to the investigation. All three journalists - Maka Chikhladze, Giorgi Shetsiruli and Maka Janashia - have been recognised as victims. The investigation is ongoing. Maka Chikshladze and Giorgi Shetsiruli were provided with all evidence of the criminal case concerning the crimes committed against them.

86 Comments by the Central Election Commission of Georgia A. Elections of 2024 and 2025 Para 49. “During the meeting with the Central Election Commission on 18 February 2026, the Rapporteur confronted members of the Commission with the above issues. The Chairman Mr. Giorgi Kalandarishvili stressed that ballot-stuffing took place only in one case and immediately elections in the affected polling station were suspended. He also indicated that the first allegations concerning secrecy of votes were raised by GYLA only three days after the election and, in his opinion, even if some marks could be seen on the other side of the ballot paper, those signs did not allow to identify for whom the vote was cast.“ It is noteworthy that there is no connection between the ballot paper and the voter. Para 49. “According to the information provided at the meeting, only 7 electoral complaints raised the problem of secrecy, and none of them referred to the machines used to count the votes.” During three day - October 26, 27 and 28, only 5 complaints out of other complaints submitted to the DECs concerned a case where the author of the complaint indicated the presence of a corresponding mark on the other side of the ballot after coloring. This confirmed that the issue in question was not identified as a problem on the election day. Para 50. “Additionally, an information campaign was run to properly inform those living abroad on how they could cast their vote.” Information campaign was conducted regarding the procedures and rules on participating in the elections. Information campaign also covered other important electoral issues and continued throughout the year. Accordingly, no complaints related to the voter lists were filed with the Central Election Commission on the election day. Para 56. “The elections in all districts were won by the Georgian Dream with an overwhelming majority with voter turnout at 41.08%. According to the Chairman of the Central Election Commission, the turnout was comparable to other regional elections.” The results were more or less consistent, except for the different political context and agreement during the 2021 elections, and considering the boycott of 11 parties in the 2025 elections. In terms of dynamics, the mentioned data overall present a largely consistent picture, which is important for the accuracy of the assessment.

87 Comments by the Communications Commission of Georgia The Communications Commission has taken note of the OSCE fact-finding mission on Georgia (2026) under paragraph 12 of the Moscow Mechanism Document and Report on Developments in Georgia in Respect of Human Rights and Fundamental Freedoms since Spring 2024 and appreciates the opportunity to provide its position regarding the findings and recommendations of the report. Our observations relate specifically to the sections addressing the Law on Broadcasting and matters concerning the activities of the Communications Commission. We believe these sections do not fully reflect the legal context and rationale underlying the respective legal amendments. Thus, the assessment appears limited in scope and would benefit from a more comprehensive and substantiated consideration. Factual inaccuracies (a) Paragraph 86, which reviews the amendments introduced in April 2025 to the Law of Georgia on Broadcasting, states that Article 66¹ of the Law prohibits the receipt of funding from foreign sources, except for “commercial advertising.” This constitutes a factual inaccuracy and an incomplete enumeration of the exceptions, since the said provision, in fact, allows exceptions not only for commercial advertising, but also for teleshopping, sponsorship, and product placement within programs. (b) In paragraph 88, which refers to the prohibition of the manipulative use of live call-in contributions, it is stated that the respective regulation obliges the broadcaster to present differing political views on an equal basis. Apart from the fact that the provision has been substantively misconstrued, placing emphasis solely on the political context constitutes a factual inaccuracy, as Article 54(10), which specifically concerns live call-in contributions as well as the relevant impartiality provisions of Article 54 as a whole, apply not only to political views but to any views relating to matters of public interest in respect of which differing opinions exist within society (so-called controversial issues). Assessments The document (paragraph 201) states that Article 54 of the Law of Georgia on Broadcasting imposes strict obligations on broadcasters, on the grounds that the terminology employed is substantively overly broad (e.g. “clear distinction between fact and opinion”; “it shall be impermissible for a broadcaster, in news and socio-political programs, to express a position in support of or in opposition to any political party, public or religious association, or other interest group”), and that such allegedly “vague” formulations may give rise to arbitrary interpretation and the sanctioning of undesirable broadcasters for political purposes.I n relation to the same issue, it is further asserted (paragraph 210) that Article 54 of the Law of Broadcasting is incompatible with Article 10 of the Convention. In our view, this assessment does not sufficiently consider the broader regulatory framework governing the implementation of Article 54. In particular, the Communications Commission has published detailed Guidelines on the content requirements for broadcasting, developed in consultation with broadcasters, which provide comprehensive clarification of the meaning, scope, and practical application of each paragraph of Article 54. These Guidelines are intended to ensure legal certainty and the consistent and transparent interpretation of the respective provisions. The Guidelines clearly underline the importance of impartiality, noting that: “Impartiality is one of the most important principles of broadcasting and of the media in general. The principle of impartiality requires that a broadcaster covers matters of public importance with due objectivity and ensures that

88 no side of a public debate is afforded undue advantage. Compliance with the principle of impartiality may be achieved using appropriate editorial techniques. The specific requirements of this principle are set out in the relevant provisions of the Law of Georgia on Broadcasting,” The Guidelines further specify the principles that the Communications Commission will take into account when enforcing these provisions: “In identifying the standards and requirements of impartiality, the Commission shall, in each individual case, take into account the need to safeguard the freedom of expression of both the broadcaster and the audience, ensuring that the broadcaster has a legitimate opportunity to fulfil its function as a public watchdog and to provide rigorous and critical coverage of events or opinions of public significance. At the same time, due consideration shall also be given to the important public interest in ensuring that broadcast media uphold impartiality and contribute to informed democratic debate.” The Guidelines also specify the purpose of restricting the expression of a broadcaster’s position, namely, according to the document, “restriction on the expression of a broadcaster’s position serves to safeguard both the broadcaster and the socio-political discourse, in order to prevent undue influence on public opinion through the broadcaster by powerful financial or influential groups pursuing narrow partisan interests. Furthermore, the purpose of this provision is to prevent the broadcaster’s owner from interfering with its editorial independence and from using the broadcaster as a vehicle for disseminating opinions favorable to a particular interest group on matters of significant public importance, which would ultimately exert improper influence on political discourse and democratic debate.” With regard to Article 54(5) of the Law of Georgia on Broadcasting, which concerns the obligation to refrain from expressing positions in support of particular groups and which is cited illustratively by the Rapporteurs, the Guidelines provide following clarification: “The restriction on expressing a position in support of or in opposition to any political party, public or religious association, or other interest group applies to news and socio-political programs (with the exception of authorial programs). In authorial programs, the presenter of the program may express his or her own opinion; however, the requirements of the Law of Georgia on Broadcasting concerning authorial programs must be observed. In each specific case, the Commission shall assess the expression of a broadcaster’s position through an analysis of the individual circumstances. The Guidelines further clarify that the purpose of requiring balance in broadcasting is to ensure that all significant viewpoints relating to matters of public interest are presented to the audience in a fair and balanced manner. This requirement serves to enable members of society to participate in democratic processes, including public debate and elections in an informed manner. Every member of society has the right to participate in democratic governance and must therefore have access to the range of significant viewpoints that allow them to form an informed position. Within the broadcasting space of each broadcaster, the audience must have access to all meaningful contrasting perspectives in order to engage fully in democratic processes. Importantly, the principle of impartiality and the requirement of balance do not prevent a broadcaster from covering a particular viewpoint. Rather, they require that alternative views be reflected accurately and adequately. The requirement of balance applies specifically to the coverage of political or other disputes in news and socio-political programmes and extends to any issue in respect of which politicians, industry representatives, or members of the public engage in public discussion.

89 The Law does not prescribe a specific method through which balance must be achieved. Instead, the responsibility for ensuring balance stays with the broadcaster and forms part of its editorial policy. Broadcasters retain full discretion in selecting the journalistic and editorial methods through which balance is ensured, provided that all significant viewpoints are ultimately presented in an impartial and balanced manner within the programme. The Guidelines clarify that the requirement of ensuring balance does not imply an obligation to present every argument relating to a particular issue. Moreover, the principle of impartiality does not restrict the broadcaster’s ability to cover critical opinions concerning the policies or actions of public authorities. On the contrary, it is essential that broadcasters are able to investigate and present such critical perspectives within news and socio-political programmes. Although the Rapporteurs perceive the provisions as vague, the Guidelines explicitly address potential practical challenges in order to avoid ambiguity. For instance, when broadcasters cover controversial issues and alternative viewpoints are not readily accessible (for example, when a political actor refuses to participate in an interview or programme), broadcasters may rely on several editorial techniques to ensure impartiality. These include:  analysing and presenting public statements made by relevant individuals or institutions;  allowing the interviewer to critically examine views expressed during the programme;  incorporating alternative viewpoints into the questions posed by the presenter;  summarising and contextualising alternative perspectives during the programme;  inviting additional participants representing differing viewpoints. The Law of Georgia on Broadcasting also establishes the obligation to clearly distinguish between fact and opinion in news programmes. Pursuant to Article 54(2), broadcasters must ensure a clear separation between factual information and opinion in news programming. It should be emphasized that this obligation applies exclusively to news programmes. Members of the public have the right to receive verified and objective information through news broadcasts. Given the high level of trust placed in news programmes, it is essential that factual information, descriptions of events, and the opinions or assessments of commentators are clearly distinguished. It is therefore impermissible to present opinion as verified fact in a misleading or obscured manner. Ensuring a clear distinction between fact and opinion enhances the accuracy of public awareness by enabling audiences to understand which information constitutes verified fact and which represents subjective interpretation or commentary. The document (paragraph 201) further refers to the obligation placed on broadcasters to ensure fairness in relation to live call-in contributions and raises concerns that the content of incoming calls is beyond the control of broadcasters, thereby making compliance with this obligation impossible. We believe that conclusion appears to overlook the clarifications provided in the Guidelines. The Guidelines explicitly address this matter and clarify that: “It is essential to prevent manipulation of public opinion through incoming calls. Pursuant to Article 54(10) of the Law of Georgia on Broadcasting, live calls must be selected in accordance with the principle of fairness, and it is impermissible to present only a single viewpoint, in order to avoid manipulation of public opinion through such calls. The Law requires fair treatment and prohibits manipulation of public opinion. Broadcasters are not obligated to seek out and artificially present calls supporting any particular viewpoint.”

90 In conclusion, it should be underlined that the amendments to the Law of Georgia on Broadcasting adopted in April 2025 were developed with reference to the UK regulatory framework and practically replicate its provisions. Furthermore, the same content-related provisions are widely reflected in the legislation of the majority of EU Member States.

მისამართი: ul. Miodowa 10, 00-251 ვარშავა, პოლონეთი ვებ გვერდი: www.osce.org/odihr Tel.: +48 22 520 06 00 E-mail: office@odihr.pl არაოფიციალური თარგმანი ODIHR.GAL/9/26/შესწ.1* 12 მარტი, 2026 მხოლოდ ინგლისურად ევროპის უშიშროებისა და თანამშრომლობის ორგანიზაცია დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისი 82/2026 ვერბალური ნოტა ეუთოს დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისი (ODIHR) გამოხატავს პატივისცემას ეუთოს მონაწილე სახელმწიფოების დელეგაციების მიმართ და აქვს პატივი გადასცეს მათ ეუთოს მომხსენებლის ანგარიში 1991 წლის მოსკოვის დოკუმენტის მე-11 პარაგრაფის მეორე ნაწილის შესაბამისად. მომხსენებელი ეუთოს 23 მონაწილე სახელმწიფოს მიერ დაინიშნა საქართველოსთან მიმართებით ამოქმედებული „მოსკოვის მექანიზმის“ ფარგლებში, მომთხოვნი სახელმწიფოს დაკვირვებების თანხლებით. ეუთოს დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებ ების ოფისი (ODIHR) სარგებლობს ამ შესაძლებლობით და ეუთოს მონაწილე სახელმწიფოების დელეგაციებს ღრმა პატივისცემას უდასტურებს. ვარშავა, 2026 წლის 10 მარტი ეუთოს მონაწილე სახელმწიფოების დელეგაციებს

მისამართი: ul. Miodowa 10, 00-251 ვარშავა, პოლონეთი ვებ გვერდი: www.osce.org/odihr Tel.: +48 22 520 06 00 E-mail: office@odihr.pl არაოფიციალური თარგმანი ვენა შესწ.1*) გავრცელების სტატუსის ცვლილების გამო, ტექსტი რჩება უცვლელი

არაოფიციალური თარგმანი 1 ეუთოს ფაქტების დამდგენი მისია საქართველოში (2026 წ.) მოსკოვის მექანიზმის დოკუმენტის 12-ე პარაგრაფის საფუძველზე ანგარიში საქართველოში ადამიანის უფლებებთან და ძირითად თავისუფლებებთან დაკავშირებით 2024 წლის გაზაფხულის შემდგომ განვითარებული მოვლენების შესახებ პროფესორი პატრიცია გჟებიკი, ერთპიროვნული მომხსენებელი 2026 წლის 24 თებერვალი

არაოფიციალური თარგმანი 2 სარჩევი შემაჯამებელი მიმოხილვა რეკომენდაციები I. შესავალი A. მოსკოვის მექანიზმის ამოქმედება B. მანდატი C. შესაბამისი საერთაშორისო ნორმები და სტანდარტები D. მეთოდოლოგია II. მანდატით მოცულ პერიოდში განვითარებული ძირითადი მოვლენები A. 2024 და 2025 წლების არჩევნები B. ე.წ. „უცხოური აგენტების კანონები“ და თანმდევი საკანონმდებლო ცვლილებები კანონი „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ“ უცხოეთის აგენტების რეგისტრაციის აქტი ცვლილებები „გრანტების შესახებ“ კანონში ცვლილებები კანონში „მაუწყებლობის შესახებ“ ცვლილებები კანონში „მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანების შესახებ“ C. კანონები ე.წ. „ოჯახური ღირებულებებისა და ლგბტ+ პირთა უფლებების შესახებ“ D. ცვლილებები სხვა კანონებში E. სასამართლო სისტემის რეფორმა და თანმდევი რეფორმები F. უმაღლესი და ზოგადი განათლების სისტემის რეფორმა G. უსაფრთხოების ძალების სისასტიკე და განსხვავებული აზრის ჩახშობა საპროტესტო აქციების დაშლა და აქციის მონაწილეთა წამებისა და მათ მიმართ არასათანადო მოპყრობის სავარაუდო შემთხვევები ჟურნალისტების წინააღმდეგ განხორციელებული თავდასხმები დაუდგენელი დამნაშავეების მიერ კრიტიკულად განწყობილ პირებზე განხორციელებული თავდასხმები სამართლებრივი დევნა საპროტესტო აქციების მონაწილეთა წინააღმდეგ და სხვა რეპრესიული ზომები H. კრიტიკული აზრის წინააღმდეგ მიმართული დაშინების კამპანია I. სამართლებრივი დევნა და სხვა რეპრესიული ზომები პოლიტიკური ოპოზიციის წინააღმდეგ სამართალწარმოება კერძო პირების მიმართ სამართალწარმოება პოლიტიკური პარტიების მიმართ ოპოზიციის წევრების წინააღმდეგ მიმართული სხვა რეპრესიული ზომები

არაოფიციალური თარგმანი 3 III. განვითარებული მოვლენების შეფასება A. წამების და სხვა სასტიკი, არაადამიანური, ან ღირსების შემლახველი მოპყრობის, ან სასჯელის აკრძალვა წამების სავარაუდო შემთხვევები უსაფრთხოების ძალების ქმედებები საპროტესტო აქციების მიმდინარეობისას ხელისუფლებისადმი კრიტიკულად განწყობილ პირთა მიმართ დაუდგენელი ჯგუფების მხრიდან მუქარა და ძალადობრივი თავდასხმები დაუსჯელობა და ეფექტიანი სამართლებრივი დაცვის საშუალებების ნაკლებობა B. შეკრებისა და გაერთიანების თავისუფლება და გამოხატვის თავისუფლება კანონები „უცხოური აგენტების“ შესახებ და თანმდევი საკანონმდებლო აქტები კანონი „ოჯახური ღირებულებების შესახებ“ და ლგბტ+თემის გამოხატვის შემცირებული სივრცე სხვა სამართლებრივი პროცესები უსაფრთხოების ძალების ქმედებები კრიტიკულად განწყობილი პირებისა და დემონსტრანტების მიმართ სანქციები კრიტიკულად განწყობილი პირების მიმართ რიტორიკული თავდასხმები დიპლომატებზე მედიის ზოგადი მდგომარეობა C. თავისუფლებისა და უსაფრთხოების უფლება უცხოეთის აგენტების რეგისტრაციის აქტი საპროტესტო აქციების მონაწილეთა და ოპოზიციციური ფიგურების დაკავება D. პირადი და ოჯახური ცხოვრების დაცულობის უფლება ე.წ. „უცხოური აგენტების“ კანონები კანონი „ოჯახური ღირებულებების და არასრულწოვანის დაცვის შესახებ“ და ლგბთ+ პირების სტიგმატიზაცია კრიტიკული ხმების ჩახშობის რიტორიკული კამპანია E. საქმის სამართლიანი განხილვის უფლება იუსტიციის უმაღლესი საბჭო და საერთო სასამართლოების დამოუკიდებლობა ხელისუფლების წინააღმდეგ მიმართული პროტესტის მონაწილეების, პოლიტიკური ოპოზიციისა და სხვა კრიტიკულად განწყობილ პირთა სასამართლო პროცესები F. თავისუფალი არჩევნების უფლება და პოლიტიკური პლურალიზმი G. საკუთრების უფლება

არაოფიციალური თარგმანი 4 შემაჯამებელი მიმოხილვა 2026 წლის 29 იანვარს ეუთოს 23-მა მონაწილე სახელმწიფომ საქართველოსთან მიმართებაში ეუთოს ადამიანური განზომილების მოსკოვის მექანიზმი აამოქმედა. მისიის მანდატი შემდეგნაირად განისაზღვრა: „შეიქმნას ფაქტების დამდგენი მისია საქართველოს მიერ ეუთოს ვალდებულებების შესრულების შესაფასებლად, განსაკუთრებული ყურადღება მიექცეს 2024 წლის გაზაფხულის შემდეგ განვითარებულ მოვლენებს“. უფრო კონკრეტულად, მისიას დაევალა, სხვა საკითხებთან ერთად: „მოახდინოს საქართველოში ადამიანის უფლებებთან და ძირითად თავისუფლებებთან დაკავშირებით განვითარებული მოვლენების დოკუმენტირება; შეფასდეს ამ მოვლენათა გავლენა საქართველოს სამოქალაქო საზოგადოებაზე, მედიის თავისუფლებაზე, კანონის უზენაესობაზე, სასამართლოების დამოუკიდებლობაზე, პოლიტიკურ პლურალიზმსა და დემოკრატიული საზოგადოების სხვა სტრუქტურულ კომპონენტებზე, რომლებიც უსაფრთხოების კომპლექსური განსაზღვრების საფუძველს წარმოადგენს ეუთოს კონტექსტში; წარმოადგინოს რეკომენდაციები პრობლემური საკითხების გადაჭრის გზების შესახებ.” მისიის ფართო მანდატი განსაკუთრებულ ძალისხმევას მოითხოვდა უმოკლესი 14 დღის ვადაში დიდი მოცულობის მასალების გასაანალიზებლად. მომხსენებელმა დაუყოვნებლივ (მისიის პირველივე დღეს - 2026 წლის 11 თებერვალს) თხოვნით მიმართა საქართველოს მუდმივ წარმომადგენელს დახმარება გაეწიათ მისი საქართველოში ვიზიტისთვის და მისთვის საქართველოს პოზიცია მიეწოდებინათ პრობლემურ საკითხებთან დაკავშირებით. ეუთოში საქართველოს მუდმივმა წარმომადგენელმა მ. ა. ალექსანდრე მაისურაძემ 2026 წლის 13 თებერვლის საპასუხო წერილით მომხსენებელს აცნობა, რომ საქართველო მზადაა ხელი შეუწყოს მას საქართველოში ვიზიტის განხორციელებაში. 2026 წლის 17 და 18 თებერვალს მომხსენებელი თბილისში შეხვდა საქართველოს ხელისუფლებისა და პოლიტიკური ოპოზიციის წარმომადგენლებს, გარდა ამისა მან მთელი რიგი ონლაინ შეხვედრები გამართა სხვადასხვა დაინტერესებულ მხარესთან, მიიღო უამრავი წერილობითი ინფორმაცია, ასევე შეაგროვა საჯაროდ ხელმისაწვდომი მასალები, რომლებიც წარმოდგენილ ანგარიშში შემდგომი ანალიზის საფუძვლად გამოიყენა. წარმოგიდგენთ მისიის ძირითად მიგნებებს: მანდატით მოცულ პერიოდში საქართველოში მოხდა მკვეთრი დემოკრატიული უკუსვლა. მომხსენებელმა შეძლო ძალადობისა და სხვა სახის არასათანადო მოპყრობის განმეორებადი შემთხვევების გამოვლენა საპროტესტო აქციების მონაწილეების, პოლიტიკური ოპოზიციის ლიდერებისა და ჟურნალისტების

არაოფიციალური თარგმანი 5 მიმართ (ცალკეულ შემთხვევებში, არგუმენტირებულად შეიძლება ითქვას, რომ შესაძლოა ძალადობამ წამების ზღვარს მიაღწია), რასაც აღნიშნულ ძალადობის ჩამდენ პირთა თითქმის სრული დაუსჯელობა ემატება. ხელისუფლებამ თანდათანობით შეზღუდა გამოხატვის, შეკრებისა და გაერთიანების თავისუფლება ახალი საკანონმდებლო აქტების მიღების გზით, რომელთა სამიზნესაც სამოქალაქო საზოგადოება, პოლიტიკური ოპოზიცია, დამოუკიდებელი მედია და ლგბტ+ თემი წარმოადგენდნენ. უფრო მეტიც, მოხდა აღნიშნული თავისუფლებების არამართლზომიერი შეზღუდვა ადმინისტრაციული ზომების შემზღუდველი აღსრულების შედეგად, როგორებიცაა მაღალი ჯარიმები და ადმინისტრაციული დაკავება, ასევე სისხლის სამართლებრივი დევნის დაწყება მთავრობის მიმართ კრიტიკულად განწყობილ პირთა წინააღმდეგ. მთავარი ოპოზიციური პარტიების აკრძალვის მიმდინარე მცდელობა საფრთხეს უქმნის ქვეყანაში პოლიტიკური პლურალიზმის არსებობას. მთავრობისგან დამოუკიდებელი აქტორების მიმართ მტრულ გარემოს კიდევ უფრო ამძიმებს ძალადობის ფაქტობრივად უკონტროლო შემთხვევბი, რომლებსაც დაუდგენელ მამაკაცთა ჯგუფები ჩადიან, რომლებიც პერიოდულად, დღისით, ყველას თვალწინ, ხშირად საჯარო სივრცეებში თავს ესხმიან ხელისუფლების ოპონენტებს აშკარა დაუსჯელობის პირობებში. ამგვარ გარემოს ასევე განაპირობებს ხელისუფლებასთან აფილირებულ პირთა მწვავე და მასტიგმატიზებელი რიტორიკა. ამასთან, არსებობს გარკვეული შეშფოთების საფუძველი სამართლიანი სასამართლოს უფლებასთან დაკავშირებით იმ პირების მიმართ, რომლებიც სისხლის სამართლებრივი დევნის ობიექტებად იქცნენ განსხვავებული აზრის გამოხატვის რომელიმე ფორმაში ჩართულობის გამო. მანდატით გათვალისწინებული უფლებამოსილების შესაბამისად, მომხსენებელმა საქართველოს საერთაშორისო ვალდებულებების კონტექსტში შეაფასა საქართველოში მიმდინარე მოვლენები, რის საფუძველზეც მოამზადა და წარმოადგინა რეკომენდაციები საქართველოს რესპუბლიკისთვის, ეუთოს მონაწილე სახელმწიფოებისთვის და უფრო ფართო საერთაშორისო თანამეგობრობისთვის, რომლებსაც შეუძლიათ თავიანთი წვლილის შეტანა არსებული გამოწვევების მოგვარებაში. ანალიზი შემდგენაირადაა სტრუქტურულად აგებული: პირველ რიგში, ანგარიშში წარმოდგენილია რეკომენდაციები. შემდგომ, შესავლის ნაწილში განხილულია მისიის შექმნის საფუძვლები, მათ შორის, მოცემულია მისიის მანდატის ფორმულირება და მასთან დაკავშირებული შეზღუდვები. ანგარიშში შემდეგ ჩამოთვლილია საქართველოსთვის სავალდებულო ადამიანის უფლებათა შესაბამისი საერთაშორისო ხელშეკრულებები, რადგანაც ზოგიერთი მათგანი შემდგომ სამართლებრივი ანალიზის საფუძვლად გამოიყენება და იქვე განხილულია წინამდებარე დასკვნის მომზადების პროცესში გამოყენებული მეთოდოლოგია. შემდეგ, დასკვნის II ნაწილში აღწერილია სამართლებრივი და ფაქტობრივი გარემოებები, რაც მანდატით მოცულ პერიოდში გამოიკვეთა და მის თემატურ ფარგლებს უკავშირდება. და ბოლო, დასკვნით III ნაწილში მოცემულია აღნიშნული მოვლენების შეფასება საქართველოს საერთაშორისო ვალდებულებების ფონზე.

არაოფიციალური თარგმანი 6 რეკომენდაციები რეკომენდაციები საქართველოს რესპუბლიკისთვის: თავისუფალი არჩევნების შესახებ: 1. უზრუნველყავით არჩევნების დარღვევებთან დაკავშირებული ყველა ბრალდების დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელი გამოძიების ჩატარება. 2. განახორციელეთ არჩევნების ორგანიზებასთან დაკავშირებული აუცილებელი ცვლილებები იმ რეკომენდაციების მიხედვით, რომლებიც მოცემულია ეუთოს დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებათა ოფისის (ODHIR) 2024 წლის ანგარიშში საპარლამენტო არჩევნების შესახებ. 3. მოიწვიეთ გარე დამკვირვებლები (კერძოდ, ეუთო/ ODHIR-ს მისია) მომავალ არჩევნებზე დასაკვირვებლად. მოწვევა უნდა გაიგზავნოს წინასწარ, სათანადო ვადების დაცვით იმისათვის, რომ ODHIR-ს სადამკვირვებლო მისიის ჯეროვნად წარმართვის საშუალება მიეცეს. 4. თავი შეიკავეთ ოპოზიციის შესახებ ცილისმწამებლური ინფორმაციის გავრცელებისგან და დაშინებისა და მუქარის შემცველი რიტორიკული კამპანიისგან. 5. თავი შეიკავეთ საკონსტიტუციო სასამართლოში პოლიტიკური პარტიების აკრძალვის პროცედურების თვითნებური ინიცირებისგან. უზრუნველყავით ამჟამად წარმოებაში არსებული კონსტიტუციური სარჩელების გაწვევა. 6. გააუქმეთ პოლიტიკური ოპოზიციის ლიდერების მიმართ თვითნებურად წარდგენილი ბრალდებები (რომლებიც, კერძოდ, სისხლის სამართლის კოდექსის 225-ე, 318-ე და 319-ე მუხლებს ეფუძნება). საკანონმდებლო რეფორმების შესახებ: 1. უნდა გაუქმდეს კანონი „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ“ (TFI), „უცხოეთის აგენტების რეგისტრაციის აქტი“ (FARA) და „გრანტების შესახებ“ კანონში უცხოურ გრანტებთან დაკავშირებული დებულებები. საქართველოს საერთაშორისო ვალდებულებებთან მათი შეუთავსებლობის მასშტაბიდან გამომდინარე, მომხსენებელი არ თვლის, რომ შესაძლებელია მათი შესაბამისობაში მოყვანა საერთაშორისო ვალდებულებებთან, მათში მიზანმიმართული საკანონმდებლო ცვლილებების შეტანის გზით. იმ შემთხვევაში, თუ საქართველო არ მიიღებს აღნიშნული კანონების გაუქმების გადაწყვეტილებას, სულ მცირე, უნდა მოხდეს მათში ცვლილებების შეტანა ვენეციის კომისიის რეკომენდაციების შესაბამისად. რაც, კერძოდ, იმ ვალდებულების ამოღებას გულისხმობს, რომლებიც აღნიშნული კანონმდებლობის დაქვემდებარებაში მყოფი სუბიექტების ბენეფიციართა და თანამშრომელთა შესახებ განსაკუთრებული კატეგორიის პერსონალური მონაცემების გამჟღავნებას ითვალისწინებს; უნდა შემცირდეს აღნიშნული კანონების დარღვევისთვის დაწესებული სანქციები; მნიშვნელოვნად

არაოფიციალური თარგმანი 7 უნდა შეიზღუდოს „უცხოური ძალის ინტერესების გამტარებელ აგენტად“ რეგისტრაციის ვალდებულება, იმ გარემოების გათვალისწინებით, მოქმედებს თუ არა შესაბამისი სუბიექტი რეალურად უცხოური მხარის მითითებების საფუძველზე. ამასთან, აღნიშნულ კანონებში გამოყენებული სამართლებრივი ფორმულირებები უნდა იყოს გაცილებით უფრო ზუსტი. 2. ანალოგიურად უნდა გაუქმდეს ბოლოდროინდელი საკანონმდებლო ცვლილებები კანონში „მაუწყებლობის შესახებ“, რომელიც უცხოურ დაფინანსებასა და მაუწყებლობის შინაარსის შეზღუდვებს ეხება (მუხლი 54). 3. უნდა გაუქმდეს კანონი „ოჯახური ღირებულებების“ შესახებ. ეს განსაკუთრებით, თუმცა არა მხოლოდ, ეხება, ერთსქესიანთა ურთიერთობისა და ტრანსგენდერული იდენტობის ინცესტთან გაიგივებას, აღნიშნული ცნებების „პოპულარიზაციის“ აკრძალვას, მათ შორის შეკრებების მეშვეობით, გენდერული იდენტობის დადასტურების სამედიცინო ჩარევების აკრძალვას, სქესის შესახებ მონაცემების შეცვლის აკრძალვას პირადობის დამადასტურებელ დოკუმენტებსა და სამოქალაქო აქტებში. 4. უნდა შევიწროვდეს და დაზუსტდეს სახელმწიფოს ღალატის დანაშაულის შემადგენლობის განსაზღვრება, რათა გამოირიცხოს ისეთი ინტერპრეტაცია, რომელიც ხელისუფლების მიმართ უბრალო კრიტიკის გამო სისხლისსამართლებრივი დევნის განხორციელების საშუალებას იძლევა იმ სუბიექტების მიმართ, რომლებიც TFI-ს ან FARA-ს მოქმედების სფეროში ექცევიან. 5. უნდა გაუქმდეს ის რეგულაციები, რომელთა მეშვეობითაც დაწესდა საპროტესტო აქციების დროს სახის დაფარვის სრული აკრძალვა. ასევე უნდა გაუქმდეს, ან გადაიხედოს სხვა რეგულაციები, რომლებიც არაპროპორციულად ზღუდავს შეკრების უფლებას (როგორებიცაა დაკავება ინდივიდუალური შეფასების გარეშე და შეუსაბამოდ მაღალი ჯარიმები), რათა დაცულ იქნეს ამ უფლებასა და საზოგადოებრივი წესრიგის დაცვის ინტერესებს შორის სათანადო ბალანსი. 6. უმაღლესი განათლების რეფორმის პროცესში დაცული უნდა იყოს აკადემიური დაწესებულებების ავტონომიურობა. წამებისა და სხვა სახის სასტიკი, არაადამიანური და ღირსების შემლახავი მოპყრობის ან სასჯელის აკძალვის შესახებ 1. დაუყოვნებლივ უნდა შეწყდეს ფიზიკური ძალის არაპროპორციული გამოყენება, კერძოდ, წამება და სხვა სახის არასათანადო მოპყრობა მშვიდობიანი დემონსტრანტების, ჟურნალისტებისა და პოლიტიკური ოპონენტების მიმართ. 2. უზრუნველყავით ძალის პროპორციული გამოყენება იმ დემონსტრანტების მიმართაც, რომლებიც ძალადობრივ ქმედებებს მიმართავენ. 3. უზრუნველყავით დაუყოვნებელი, დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელი გამოძიების წარმოება წამებისა და არასათანადო მოპყრობის ბრალდებებთან დაკავშირებით.

არაოფიციალური თარგმანი 8 4. უზრუნველყავით, რომ დაკავებულ პირთა დაკავებისა და ტრანსპორტით გადაყვანის პროცესი ადამიანური ღირსების მოთხოვნებს აკმაყოფილებდეს. უზრუნველყავით დაკავებისა და პატიმრობის ღირსეული პირობები. 5. შესაძლებლობის ფარგლებში, დაიცავით ბავშვები პოლიციის რეიდების ზემოქმედებისგან და პოლიციის ოპერაციების დროს დანერგეთ ბავშვზე მორგებული პრაქტიკა. თავისუფლებისა და უსაფრთხოების უფლების შესახებ: 1. დაუყოვნებლივ და უპირობოდ გაათავისუფლეთ პოლიტიკური ნიშნით დაკავებული ყველა პატიმარი. კერძოდ, ოპოზიციის წარმომადგენლები. 2. დაუყოვნებლივ გაათავისუფლეთ ჟურნალისტები და საჯარო დებატების სხვა მონაწილეები, რომლებიც გამოხატვის თავისუფლების განხორხციელების გამო არიან დაკავებულები. თავი შეიკავეთ მომავალში მსგავს გარემოებებში დაკავებისგან. 3. დაიცავით კანონიერებისა და პროპორციულობის პრინციპები, აგრეთვე სათანადო პროცედურები, როცა საქმე თავისუფლების აღკვეთას ეხება. სამართლიანი სასამართლოს უფლების შესახებ 1. უზრუნველყავით სამართლიანი სასამართლოს სტანდარტების დაცვა, მათ შორის, უდანაშაულობის პრეზუმფციის, მხარეთა თანასწორობისა და სისხლის სამართლის პროცესში იურიდიულ დახმარებაზე სწრაფი ხელმისაწვდომობის. 2. უზრუნველყავით და პატივი ეცით სასამართლოს დამოუკიდებლობას, მათ შორის, კერძოდ, იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს სათანადო რეფორმის გზით. 3. შეწყვიტეთ ბრალდებულ პირთა მოთავსება ნებისმიერი სახის გისოსებში სასამართლო პროცესის მიმდინარეობისას, თუ არ არსებობს უსაფრთხოების საკითხებთან დაკავშირებული დამაჯერებელი გარემოებები. 4. უზრუნველყავით იურიდიული წარმომადგენლების დროული წვდომა სათანადო ინფორმაციასთან, საქმის მასალებთან და დოკუმენტაციასთან, რათა შეძლონ ეფექტიანი სამართლებრივი დახმარების აღმოჩენა. 5. უზრუნველყავით სასამართლო პროცესების სათანადო გამჭვირვალობა. 6. განახორციელეთ ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა პროცედურების რეფორმა, იმგვარად რომ შეუძლებელი იყოს დაკავება მხოლოდ პოლიციელის მტკიცებულებებით გაუმყარებელი ჩვენების საფუძველზე. შეკრებების, გაერთიანებისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ 1. უზრუნველყავით მშვიდობიანი შეკრების თავისუფლება საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისად, როგორებიცაა: გაეროს ადამიანის უფლებათა კომიტეტის 2020 წლის ზოგადი კომენტარი N 37 და ევროპის ადამიანის უფლებათა სასამართლოს (ECtHR) პრეცედენტული სამართალი. 2. პატივი ეცით სპონტანური შეკრების უფლებას, როგორც შეკრების უფლების ნაწილს.

არაოფიციალური თარგმანი 9 3. შეწყვიტეთ ჟურნალისტების მიზანიმიმართული შევიწროვება საპროტესტო აქცის გაშუქებისას. 4. თავი შეიკავეთ საპროტესტო გამოსვლების მშვიდობიან მონაწილეთა თვითნებური დაკავებისგან და დაჯარიმებისგან. 5. თავი შეიკავეთ იმ ფიზიკური და იურიდიული პირების თვითნებური დასანქცირებისგან, რომლებიც კრიტიკულად არიან მთავრობის პოლიტიკისა და ქმედებების მიმართ განწყობილნი. 6. უზრუნველყავით უფლებადამცველთა დაცვა გაეროს 1998 წლის უფლებადამცველთა დეკლარაციისა და ეუთო/ODHIR-ის 2014 წლის უფლებადამცველთა დაცვის სახელმძღვანელო პრინციპების შესაბამისად. 7. საქართველოში არასამთავრობო ორგანიზაციებისა და მაუწყებლების მიერ უცხოური მხარდაჭერის მიღებაზე დაწესებული შეზღუდვები დაიყვანეთ მხოლოდ იმ დონეზე, რაც უკიდურესად აუცილებელია ეროვნული უსაფრთხოებისა და წესრიგის დასაცავად. 8. თავი შეიკავეთ ჟურნალისტების პროფესიული საქმიანობის განხორციელებასთან დაკავშირებული ნებისმიერი გაუმართლებელი რეპრესიული ქმედებისგან და მათი აღჭურვილობისა და გადაღებული მასალის დაუსაბუთებელი ჩამორთმევისგან და დაზიანებისგან. 9. გააუქმეთ „მაუწყებლობის შესახებ“ კანონით გათვალისწინებული მაუწყებლობის შინაარსზე დაწესებული გადაჭარბებული შეზღუდვები. პირადი და ოჯახური ცხოვრების დაცულობის უფლების შესახებ 1. შეწყვიტეთ სტიგმატიზაციისა და დაშინების კამპანია პოლიტიკური ოპონენტების, სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციებისა და ლგბტ+ პირების მიმართ და სათანადო ცვლილებები შეიტანეთ შესაბამის კანონებში. 2. უზრუნველყავით რომ არ მოხდეს არასაჭირო პერსონალური ინფორმაციის შეგროვება და განსაკუთრებული კატეგორიის პერსონალური მონაცემების გასაჯაროვება, მათ შორის, „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ“ კანონისა (TFI) და „უცხოეთის აგენტების რეგისტრაციის აქტის“ (FARA) აღსრულებასთან დაკავშირებით. ანგარიშვალდებულების შესახებ: 1. უზრუნველყავით საქართველოს სახალხო დამცველის აპარატი საჭირო საშუალებებითა და რესურსებით, რათა შეძლოს სამსახურის ყველა ფუნქციის, მათ შორის, პრევენციის ეროვნულ მექანიზმთან დაკავშირებული ფუნქციების შესრულება. 2. დაუყოვნებლივ გამოიძიეთ პოლიციის/უსაფრთხოების ძალებისა და დაუდგენელი ნიღბიანი პირების მიერ წამებისა და არასათანადო მოპყრობის ყველა ბრალდების შემთხვევა. 3. უზრუნველყავით სამართლებრივი დაცვის ეფექტიანი საშუალებები ადამიანის უფლებათა სავარაუდო დარღვევების შემთხვევაში.

არაოფიციალური თარგმანი 10 4. უზრუნველყავით სრული რესტიტუცია და კომპენსაცია სახელმწიფო ორგანოების მხრიდან არასათანადო მოპყრობის ყველა მსხვერპლისათვის. 5. გამოიყენეთ შესაბამისი დისციპლინური ზომები იმ თანამდებობის პირების მიმართ, რომელთა მონაწილეობა სერიოზულ გადაცდომებში სარწმუნოდაა დადასტურებული. საერთაშორისო თანამშრომლობის შესახებ 1. ითანამშრომლეთ ვენეციის კომისიასთან, ისევე როგორც სხვა შესაბამის საერთაშორისო ორგანოსთან, რომელთა მანდატიც ვრცელდება საქართველოზე და განიხილეთ და გაითვალისწინეთ მათი რეკომენდაციები. 2. ითანამშრომლეთ ქიმიური იარაღის აკრძალვის ორგანიზაციასთან (OPCW) საპროტესტო აქციის მონაწილეთა წინააღმდეგ ქიმიური ნივთიერების გამოყენების ბრალდებების გარემოებების გასარკვევად. 3. აღიარეთ საერთაშორისო ჰუმანიტარული ფაქტების დამდგენი კომისიის კომპეტენცია 1949 წლის ჟენევის პროტოკოლის პირველი დამატებითი პროტოკოლის საფუძველზე და მოახდინეთ სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს რომის სტატუტის დარჩენილი შესწორებების რატიფიცირება, რუსეთის ფედერაციის მიერ საქართველოს ტერიტორიების ნაწილის ოკუპაციის გათვალისწინებით. 4. მოახდინეთ „ყველა პირის იძულებითი გაუჩინარებისგან დაცვის“ 2006 წლის საერთაშორისო კონვენციის რატიფიცირება. რეკომენდაციები ეუთოს მონაწილე სახელმწიფოებისთვის: 1. მოითხოვეთ და მხარი დაუჭირეთ საქართველოს მთავრობის მიერ წინამდებარე რეკომენდაციების განხორციელებას. 2. უზრუნველყავით მოსკოვის მექანიზმის მიგნებებთან დაკავშირებით შემდგომი ღონისძიებების სისტემატური განხორციელება, მათ შორის, მუდმივმოქმედ საბჭოში პერიოდული განხილვის გზით. 3. განიხილეთ მიზანმიმართული სანქციების დაწესება იმ პირთა მიმართ, რომლებიც პასუხისმგებელნი არიან წარმოდგენილ ანგარიშში აღწერილ განსაკუთრებით მძიმე დარღვევებზე. 4. განაგრძეთ ძალისხმევა ყველა შესაბამის აქტორს შორის დიალოგის ხელშესაწყობის მიზნით. 5. მომავალი არჩევნებისთვის გაგზავნეთ არჩევნებზე სადამკვირვებლო მისია გამჭვირვალობისა და სამართლიანობის უზრუნველსაყოფად. 6. განიხილეთ ეუთოს წარმომადგენლობის გახსნა საქართველოში. 7. მხარი დაუჭირეთ საქართველოში დამოუკიდებელი სამოქალაქო საზოგადოების აქტორებს და დევნილობაში მყოფ საქართველოს სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციებს.

არაოფიციალური თარგმანი 11 რეკომენდაციები საერთაშორისო თანამეგობრობას: 1. მხარი დაუჭირეთ იმ ინიციატივებს, რომლებიც მიზნად ისახავს საქართველოში ადამიანის უფლებათა დარღვევების შესახებ ინფორმაციის მიწოდებასა და მათ დოკუმენტირებას. 2. განიხილეთ წამებისა და არაადამიანური მოპყრობის ჩამდენთა და მათზე პასუხისმგებელი ზემდგომი თანამდებობის პირების მართლმსაჯულების წინაშე წარდგენა ეროვნულ სასამართლოებში, სადაც კი ეს შესაძლებელია, მათ შორის, უნივერსალური იურისდიქციის გამოყენების გზით. 3. უზრუნველყავით იმ პირთა დაცვა და დახმარება, რომლებსაც მოუწიათ ქვეყნის დატოვება, მათ შორის, საჭიროების შემთხვევებში, საერთაშორისო დაცვის მინიჭების გზით, ასევე ადამიანის უფლებათა დარღვევებთან დაკავშირებული ფიზიკური დაზიანებებისა და ტრავმის მკურნალობისა და რეაბილიტაციის უზრუნველყოფით. 4. უზრუნველყავით ადამიანის უფლებათა დამცველებისა და სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციების მხარდაჭერა, რომლებიც ცდილობენ ადამიანის უფლებების განმტკიცებასა და დაცვას, მათ შორის, დევნილობაში მყოფი სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციების რეგისტრაციის ხელშეწყობის გზით. 5. უზრუნველყავით საქართველოს მხარდაჭერა აუცილებელი სამართლებრივი რეფორმების განხორციელების მიზნით. 6. ხელი შეუწყვეთ გაეროს სპეციალური პროცედურების ჩართვას ადამიანის უფლებების დაცვასა და განმტკიცებაში და განიხილეთ საქართველოში გაეროს ადამიანის უფლებათა უმაღლესი ოფიცრის ოფისის გახსნა. გაეროს სპეციალურ პროცედურებსა და ადამიანის უფლებათა საბჭოს სხვა მექანიზმებს შორის, განსაკუთრებული ყურადღება უნდა დაეთმოს: a. თვითნებური დაკავების საკითხებზე მომუშავე სამუშაო ჯგუფს (WGAD) - რომელიც განსაკუთრებით სასარგებლოა, რადგან არ არსებობს შიდასახელმწიფოებრივი სამართლებრივი დაცვის საშუალებების ამოწურვის მოთხოვნები. b. სპეციალურ მომხსენებელს წამებისა და სხვა არასათანადო მოპყრობის საკითხებზე. c. სპეციალურ მომხსენებელს აზრისა და გამოხატვის თავისუფლების ხელშეწყობისა და დაცვის საკითხებზე. d. სპეციალურ მომხსენებელს მშვიდობიანი შეკრებისა და გაერთიანების თავისუფლების საკითხებზე. e. სპეციალურ მომხსენებელს ადამიანის უფლებათა დამცველების მდგომარეობის საკითხებზე. f. სპეციალურ მომხსენებელს მოსამართლეებისა და ადვოკატების დამოუკიდებლობის საკითხებზე.

არაოფიციალური თარგმანი 12 g. სპეციალურ მომხსენებელს იძულებით გადაადგილებულ პირთა ადამიანის უფლებების საკითხებზე. h. სპეციალურ მომხსენებელს უმცირესობათა საკითხებზე. i. სპეციალურ მომხსენებელს პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის უფლების საკითხებზე. j. დამოუკიდებელ ექსპერტს სექსუალური ორიენტაციისა და გენდერული იდენტობის საფუძველზე ძალადობისა და დისკრიმინაციისგან დაცვის საკითხებზე. k. სპეციალურ მომხსენებელს ქალთა და გოგონათა მიმართ ძალადობის, მისი მიზეზებისა და შედეგების საკითხებზე. l. ქალთა და გოგონათა მიმართ დისკრიმინაციის საკითხებზე მომუშავე სამუშაო ჯგუფს. 7. აქტიურად ჩაერთეთ საქართველოს საყოველთაო პერიოდული მიმოხილვის (UPR) შემდგომ პროცესებში. 8. 1992 წლის ქიმიური იარაღის კონვენციის მონაწილე სახელმწიფოებმა, ამავე კონვენციის IX მუხლის საფუძველზე, შესაძლოა განიხილონ ქიმიური იარაღის აკრძალვის ორგანიზაციის (OPCW) აღმასრულებელი საბჭოსთვის მიმართვა, საქართველოს ხელისუფლების მიერ ქიმიური იარაღის სავარაუდო გამოყენების გარემოებების გარკვევის მოთხოვნით. 9. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის (ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენცია; „ECHR”) მონაწილე სახელმწიფოებმა შესაძლოა განიხილონ ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში (ECtHR) სახელმწიფოთაშორისი საჩივრის წარდგენა ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის 33-ე მუხლის შესაბამისად. 10. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის (ECHR) მონაწილე სახელმწიფოებმა, ისევე როგორც სხვა ორგანოებმა, როგორებიცაა ვენეციის კომისია, ევროპის საბჭოს ადამიანის უფლებათა კომისარი და სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციები, შესაძლოა განიხილონ ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში მიმდინარე და მომავალ სამართალწარმოებაში ჩართვის შესაძლებლობა. 11. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს (ECtHR) მიერ გადაწყვეტილებების გამოტანის შემთხვევაში, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის (ECHR) ხელშემკვრელ სახელმწიფოებს, ისევე როგორც სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციებს, ევროპის საბჭოს მინისტრთა კომიტეტის მეშვეობით შეუძლიათ აქტიურად ჩაერთონ გადაწყვეტილებების აღსრულების პროცესში. 12. წამებისა და სხვა სასტიკი, არაადამიანური ან დამამცირებელი მოპყრობის ან სასჯელის წინააღმდეგ კონვენციის (CAT) მონაწილე სახელმწიფოებმა შესაძლოა განიხილონ წამების წინააღმდეგ ბრძოლის კომიტეტისთვის სახელმწიფოთაშორისი შეტყობინების წარდგენა. 13. წამების წინააღმდეგ კონვენციის (CAT) მონაწილე სახელმწიფოებმა შესაძლოა განიხილონ მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლოში (ICJ) სარჩელის წარდგენა.

არაოფიციალური თარგმანი 13 14. წამების წინააღმდეგ კომიტეტმა, ასევე გაეროს წამების პრევენციის ქვეკომიტეტმა (SPT) განსაკუთრებული ყურადღება უნდა დაუთმონ საქართველოში არსებულ მდგომარეობას. 15. ვენეციის კომისია ჩართული უნდა იყოს შესაბამისი კანონპროექტების შემდგომ შეფასებაში. 16. რომის სტატუტის ხელშემკვრელმა სახელმწიფოებმა შესაძლოა განიხილონ საქართველოში არსებული ვითარების გადაცემა სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოსთვის (ICC), პოლიტიკური დევნის, წამებისა და სხვა არაადამიანური ქმედებების მზარდი რაოდენობის გათვალისწინებით. 17. ევროპის საბჭოს (CoE) ადამიანის უფლებათა კომისარმა შეიძლება განიხილოს საქართველოში მისიით ჩამოსვლა. 18. ევროპის საბჭოს გენერალურმა მდივანმა შესაძლოა მოსთხოვოს საქართველოს განმარტების წარდგენა იმის თაობაზე, თუ როგორ უზრუნველყოფს მისი შიდასახელმწიფოებრივი სამართალი ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის (ECHR) ნებისმიერი დებულების ეფექტიან განხორციელებას (ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის (ECHR) 52-ე მუხლი).

არაოფიციალური თარგმანი 14 I. შესავალი A. მოსკოვის მექანიზმის ამოქმედება 1. პროცედურა, რომელიც „მოსკოვის მექანიზმის“ სახელწოდებითაა ცნობილი, 1991 წელს ჩამოაყალიბეს იმჟამინდელი ევროპის უსაფრთხოებისა და თანამშრომლობის კონფერენციის (CSCE) - ამჟამად ეუთოს (OSCE) მონაწილე სახელმწიფოებმა „ეუთოს ადამიანური განზომილების შესახებ მოსკოვის შეხვედრის დოკუმენტით“. 1 იგი ეუთოს ადამიანურ განზომილებასთან დაკავშირებულ საკითხებზე მისიების შექმნას ითვალისწინებს მონაწილე სახელმწიფოს ტერიტორიაზე, ან მისივე მოწვევით (მე-4 პარაგრაფი), ან სხვა მონაწილე სახელმწიფოს მოთხოვნით (მე-8 პარაგრაფი), ან სხვა მონაწილე სახელმწიფოს მოთხოვნით, რომელსაც მხარს უჭერს სულ მცირე ცხრა სხვა მონაწილე სახელმწიფო (მე-12 პარაგრაფი). ამ უკანასკნელ შემთხვევაში, რომელიც მოცემულ მისიას შეესაბამება, მომთხოვნი სახელმწიფოები რესურსების სიაში მყოფი პირებიდან ნიშნავენ ერთ მომხსენებელს, მიმღები სახელმწიფო, სურვილის შემთხვევაში - მეორეს, ხოლო ეს ორი მომხსენებელი ირჩევს მისიის მესამე წევრს. თუ თხოვნის ადრესატი სახელმწიფო ექვსი დღის ვადაში არავის დანიშნავს, მომთხოვნი სახელმწიფოების მიერ დანიშნული მომხსენებელი მისიას ერთპიროვნულად წარმართავს (მე-10 პარაგრაფი). ყველა შემთხვევაში, შესაბამისი სახელმწიფო ვალდებულია „სრულად ითანამშრომლოს ექსპერტთა მისიასთან და ხელი შეუწყოს მის მუშაობას“ (მე-6 პარაგრაფი). 2. 2026 წლის 29 იანვარს ეუთოს 23-მა მონაწილე სახელმწიფომ (ალბანეთი, ავსტრია, ბელგია, კანადა, ჩეხეთი, დანია, ესტონეთი, ფინეთი, გერმანია, ისლანდია, ირლანდია, ლატვია, ლიხტენშტეინი, ლიეტუვა, ლუქსემბურგი, მოლდოვა, მონტენეგრო, ნიდერლანდები, ნორვეგია, სლოვენია, შვედეთი, უკრაინა და დიდი ბრიტანეთი) საქართველოსთან მიმართებაში ეუთოს ადამიანური განზომილების მოსკოვის მექანიზმი აამოქმედა. აღნიშნული სახელმწიფოების 2026 წლის 30 იანვრის ერთობლივ წერილში ნათქვამია: 1 მოსკოვის მექანიზმის დოკუმენტის ტექსტი ხელმისაწვდომია აქ: https://www.osce.org/sites/default/files/f/documents/5/e/20066.pdf (გადამოწმებულია 22/02/2026).

არაოფიციალური თარგმანი 15 „საკანონმდებლო რეფორმები, რომლებიც მიზნად ისახავს განსხვავებული აზრის ჩახშობას და სამოქალაქო საზოგადოებისა და დამოუკიდებელი მედიის სამოქმედო სივრცის შეზღუდვას; სამართლებრივი ქმედებები, რომლებიც მიზნად ისახავს ოპოზიციური პარტიების აკრძალვას; არჩევნების სამართლიანობა, განსაკუთრებით ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნების ჭრილში; მმართველ პარტიასთან დაკავშირებული მედიასაშუალებების მიერ დეზინფორმაციის აქტიური გავრცელება; კამპანიები დიპლომატიური წარმომადგენლების წინააღმდეგ; გაერთიანების, გამოხატვისა და მედიის თავისუფლების შეზღუდვა; პოლიტიკურად მოტივირებული დაკავებები და სამართლებრივი დევნა; რეპრესიული სისტემის განხორციელების მიზნით სასამართლო სისტემის ბოროტად გამოყენება; ბრალდებები თავისუფლებააღკვეთილ პირთა მიმართ არასათანადო მოპყრობის შესახებ; გადამეტებული ძალადობა და თვითნებური დაკავებები; ასევე, ოპოზიციონერი პოლიტიკოსების, ადამიანის უფლებათა დამცველებისა და ჟურნალისტების შევიწროება და დაშინება“. შედეგად, მათ გამოიყენეს მოსკოვის მექანიზმის მე-12 პარაგრაფი, სხვა საკითხებთან ერთად, შემდეგი მიზნებით, რათა: ● მოხდეს საქართველოში ადამიანის უფლებებსა და ძირითად თავისუფლებებთან დაკავშირებით ბოლო დროს განვითარებული მოვლენების დოკუმენტირება. ● შეფასდეს ამ მოვლენათა გავლენა საქართველოს სამოქალაქო საზოგადოებაზე, მედიის თავისუფლებაზე, კანონის უზენაესობაზე, სასამართლო ხელისუფლების დამოუკიდებლობაზე, პოლიტიკურ პლურალიზმსა და დემოკრატიული საზოგადოების სხვა სტრუქტურულ კომპონენტებზე, რომლებიც ეუთოს კონტექსტში უსაფრთხოების კომპლექსური განსაზღვრების საფუძველს წარმოადგენს. ● წარმოადგინოს რეკომენდაციები პრობლემური საკითხების გადაჭრის გზების შესახებ. 3. მოსკოვის დოკუმენტის მე-10 პარაგრაფის თანახმად, მოთხოვნის წამყენებელ სახელმწიფოს, ან სახელმწიფოებს შეუძლიათ ეუთოს მომხსენებლად დანიშნონ ერთი ექსპერტი ეუთოს (ექსპერტთა) რესურსების სიიდან.

არაოფიციალური თარგმანი 16 წარმოდგენილ შემთხვევაში მოსკოვის მექანიზმის ამოქმედების ინიციატორმა 23-მა წევრმა სახელმწიფომ 2026 წლის 2 თებერვალს ODIHR-ს აცნობა ეუთოს მომხსენებლად პროფესორ პატრიცია გჟებიკის დანიშვნის თაობაზე, მოსკოვის დოკუმენტის მე-10 პარაგრაფში მოცემული პროცედურების შესაბამისად. 4. 2026 წლის 3 თებერვლის წერილით ODIHR-ის დირექტორმა წარმოდგენილი დასკვნის ავტორს აცნობა ინიციატორი სახელმწიფოების მიერ მომხსენებლად მისი დანიშვნის თაობაზე. მოსკოვის დოკუმენტის მე-10 პარაგრაფის მიხედვით ექსპერტთა მისიის ერთ წევრს მოთხოვნის ინიციატორი სახელმწიფოები ირჩევენ (ეუთოს ექსპერტთა) რესურსების სიიდან, ამავდროულად საქართველოს უფლება აქვს იმავე სიიდან აირჩიოს მისიის მეორე წევრი, რა შემთხვევაშიც არჩეული 2 მომხსენებელი უნდა შეთანხმდნენ მისიის მესამე წევრის არჩევაზე. იმ შემთხვევაში, თუ არ ხდება მეორე ექსპერტის დანიშვნა, ინიციატორი სახელმწიფოების მიერ დანიშნული ექსპერტი ხდება ერთპიროვნული მომხსენებელი და ვალდებულია თავისი ანგარიში წარმოადგინოს 14 დღეში. 5. რადგანაც საქართველომ დადგენლი ვადაში არ დანიშნა მეორე მომხსენებელი, წარმოდგენილი დასკვნის ავტორს 2026 წლის 10 თებერვლის წერილით ეცნობა მისი, როგორც ერთპიროვნული მომხსენებლის მისიის დაწყების თაობაზე. მისი მისია დაიწყო 2026 წლის 11 თებერვალს, შესაბამისად დასკვნის წარდგენის ბოლო ვადად 2026 წლის 24 თებერვალი განისაზღვრა. B. მანდატი 6. აღნიშნული მისიის მანდატი შემდეგნაირადაა ჩამოყალიბებული 2026 წლის 30 იანვრის ეუთოს იმ 23 მონაწილე სახელმწიფოს ერთობლივ წერილში, რომლებმაც მოსკოვის მექანიზმის მე-12 პარაგრაფი აამოქმედეს: „შედგეს ფაქტების დამდგენი მისია საქართველოს მიერ ეუთოს ვალდებულებების განხორციელების შესაფასებლად, განსაკუთრებული ყურადღება გამახვილდეს 2024 წლის გაზაფხულის შემდგომ განვითარებულ მოვლენებზე.“ უფრო კონკრეტულად კი აღნიშნულ მისიას, სხვა საკითხებთან ერთად, დაევალა: მოახდინოს საქართველოში ადამიანის უფლებებსა და ძირითად თავისუფლებებთან დაკავშირებით ბოლო დროს განვითარებული მოვლენების დოკუმენტირება; შეაფასოს ამ მოვლენათა გავლენა საქართველოს სამოქალაქო საზოგადოებაზე, მედიის თავისუფლებაზე, კანონის უზენაესობაზე, სასამართლოების დამოუკიდებლობაზე, პოლიტიკურ პლურალიზმსა და დემოკრატიული საზოგადოების სხვა სტრუქტურულ კომპონენტებზე, რომლებიც ეუთოს

არაოფიციალური თარგმანი 17 კონტექსტში უსაფრთხოების კომპლექსური განსაზღვრების საფუძველს წარმოადგენს; წარმოადგინოს რეკომენდაციები პრობლემური საკითხების გადაჭრის გზების შესახებ.“ 7. მანდატის ფორმულირების გათვალისწინებით, მომხსენებელმა ყურადღება გაამახვილა საქართველოში 2024 წლის გაზაფხულიდან განვითარებულ მოვლენებზე. თუმცა იქ, სადაც ეს საჭიროდ ჩათვალა, ბოლო დროინდელი მოვლენების კონტექსტიდან გამომდინარე, 2024 წლამდე მომხდარი გარემოებებიც გაითვალისწინა. C. შესაბამისი საერთაშორისო ნორმები და სტანდარტები 8. წინამდებარე ანგარიშისთვის მნიშვნელოვანი კანონების, პოლიტიკის დოკუმენტებისა და ფაქტობრივი გარემოებების გაანალიზებამდე, პირველ რიგში, აუცილებელია გავიხსენოთ საქართველოსთვის სავალდებულო ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო ვალდებულებები. აღნიშნული საერთაშორისო ვალდებულებები სამართლებრივ საფუძველსა და შეფასების ჩარჩოს წარმოადგენს იმ შემდგომი ანალიზისთვის, რომელიც მოცემულია წარმოდგენილ ანგარიშში. 9. საქართველო გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის წევრია 1992 წლის 31 ივლისიდან. კარგი იქნება გავიხსენოთ, რომ ამ ორგანიზაციის ერთ-ერთი დანიშნულებაა: „საერთაშორისო თანამშრომლობის მიღწევა [...] ადამიანის უფლებათა და ძირითადი თავისუფლებების პატივისცემის ხელშეწყობისა და გაძლიერების მიზნით, ყველასთვის რასის, სქესის, ენის ან რელიგიური ნიშნით ყოველგვარი დისკრიმინაციის გარეშე.“ 2 ბოლო წლებში, გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის შესაბამისმა სტრუქტურებმა და საერთაშოროსო ხელშეკრულებათა მონიტორინგის ორგანოებმა თავიანთი პოზიციები გამოთქვეს საქართველოში ადამიანის უფლებათა მდგომარეობის შესახებ. მათ შორის უნივერსალური პერიოდული მიმოხილვის (UPR) ფარგლებში, რომელიც საქართველოს მიმართ 2026 წელს განხორციელდა. წინამდებარე ანგარიშში მოხდება აღნიშნული პოზიციების მითითება და გათვალისწინება, შესაბამის შემთხვევებში. 10. საქართველო 1948 წლის ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციით განსაზღვრული მიზნებისა და პრინციპების ერთგულია, რომელთა ხელახლა დადასტურება 1993 წლის 25 ივნისს მოხდა ვენის დეკლარაციასა და მოქმედების პროგრამაში, რომელიც ადამიანის უფლებათა მსოფლიო 2 გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ქარტია, მუხლი 1(3).

არაოფიციალური თარგმანი 18 კონფერენციაზე 171 სახელმწიფოს, მათ შორის საქართველოს წარმომადგენლების მიერ, კონსენსუსის საფუძველზე იქნა მიღებული. 11. გარდა ამისა, საერთაშორისო დონეზე საქართველო ადამიანის უფლებათა არაერთი ხელშეკრულების მხარეს წარმოადგენს. აღნიშნული ხელშეკრულებები მოიცავს: 1966 წლის სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებების საერთაშორისო პაქტს (ICCPR; რატიფიცირებულია 1994 წლის 3 მაისს); 1966 წლის ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების საერთაშორისო პაქტს (ICESCR; რატიფიცირებულია 1994 წლის 3 მაისს); 1984 წლის კონვენციას წამებისა და სხვა სახის სასტიკი, არაადამიანური ან ღირსების შემლახველი მოპყრობის ან სასჯელის წინააღმდეგ (CAT; რატიფიცირებულია 1994 წლის 26 ოქტომბერს); 1979 წლის კონვენციას ქალთა მიმართ დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ (CEDAW; რატიფიცირებულია 1994 წლის 26 ოქტომბერს); 1965 წლის საერთაშორისო კონვენციას რასობრივი დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ (CERD; რატიფიცირებულია 1999 წლის 2 ივნისს); 1989 წლის ბავშვის უფლებათა კონვენციას (CRC; რატიფიცირებულია 1994 წლის 2 ივნისს); 2006 წლის შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების კონვენციას (CRPD; რატიფიცირებულია 2014 წლის 13 მარტს); 1948 წლის კონვენციას გენოციდის დანაშაულის თავიდან აცილებისა და დასჯის შესახებ (რატიფიცირებულია 1993 წლის 11 ოქტომბერს); 1951 წლის კონვენციას ლტოლვილთა სტატუსის შესახებ (რატიფიცირებულია 1999 წლის 9 აგვისტოს). 12. ამასთან, საქართველომ აღიარა ინდივიდუალური საჩივრების წარდგენის მექანიზმები სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებების საერთაშორისო პაქტის (ICCPR), წამებისა და სხვა სასტიკი, არაადამიანური ან ღირსების შემლახველი მოპყრობის ან სასჯელის წინააღმდეგ კონვენციის (CAT), ქალთა მიმართ დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის კონვენციის (CEDAW), რასობრივი დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის საერთაშორისო კონვენციის (CERD) და შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების კონვენციის (CRPD) ფარგლებში. აღნიშნული მექანიზმები ცალკეულ პირებს შესაბამისი ხელშეკრულებებით შექმნილ კვაზი- სასამართლო ორგანოებში საქართველოს წინააღმდეგ საჩივრის წარდგენის შესაძლებლობას აძლევს სავარაუდო დარღვევებთან დაკავშირებით. 13. საქართველომ არ აღიარა სახელმწიფოთაშორისი საჩივრების მექანიზმი სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებების საერთაშორისო პაქტის (ICCPR) 41-ე მუხლის საფუძველზე; თუმცა მან აღიარა სახელმწიფოთაშორისი შეტყობინებების მექანიზმი წამებისა და სხვა სასტიკი, არაადამიანური ან ღირსების შემლახველი მოპყრობის ან სასჯელის წინააღმდეგ კონვენციის

არაოფიციალური თარგმანი 19 (CAT) 21-ე მუხლის შესაბამისად. სახელმწიფოთაშორისი შეტყობინებების მექანიზმი ასევე გათვალისწინებულია რასობრივი დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის საერთაშორისო კონვენციით (CERD) (11–13-ე მუხლები), ხოლო სახელმწიფოთა შორის დავების გადაწყვეტის სისტემა განსაზღვრულია ქალთა მიმართ დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის კონვენციაში (CEDAW) (29-ე მუხლი) და წამების წინააღმდეგ კონვენციაში (CAT) (30-ე მუხლი), რომელთა მიმართ საქართველომ დათქმები არ წარადგინა. 14. საქართველო ასევე არის წამების წინააღმდეგ კონვენციის 2002 წლის ფაკულტატური ოქმის (OPCAT; რატიფიცირებულია 2005 წლის 9 აგვისტოს) ხელშემკვრელი მხარე. შესაბამისად, საქართველო ვალდებულია აამოქმედოს პრევენციის ეროვნული მექანიზმი, რომელსაც ევალება დაკავების ადგილებში ვიზიტების განხორციელება. ამ ფუნქციას ასრულებს საქართველოს სახალხო დამცველი (ადამიანის უფლებათა დაცვის ეროვნული ინსტიტუტი). 15. რეგიონულ, ევროპულ დონეზე, საქართველო ევროპის საბჭოს (CoE) წევრია, რომელსაც იგი 1999 წლის 27 აპრილს შეუერთდა. ამ ორგანიზაციაში გაწევრიანებით, საქართველომ აიღო ვალდებულება, „აღიაროს კანონის უზენაესობის პრინციპები და უზრუნველყოს მის იურისდიქციაში მყოფი ყველა პირის მიერ ადამიანის უფლებებითა და ძირითადი თავისუფლებებით სარგებლობა [...]”. 3 16. საქართველო 1950 წლის ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის ხელშემკვრელი მხარეა (ე.წ. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენცია (ECHR); რატიფიცირებულია 1999 წლის 20 მაისს). კონვენციის რატიფიცირებით, საქართველომ აღიარა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს (ECtHR) იურისდიქცია, რომ ამ უკანასკნელმა მიიღოს გადაწყვეტილებები სახელმწიფოთაშორის და ინდივიდუალურ საჩივრებზე, რომლებიც კონვენციით გათვალისწინებული ადამიანის უფლებების დაცვას ეხება. მოცემულ ანგარიშში, საჭიროებისამებრ, გამოყენებული იქნება ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს იურისდიქცია, რომლის კომპეტენციაც ვრცელდება „კონვენციის განმარტებასა და გამოყენებასთან დაკავშირებულ ყველა საკითხზე“. 4 17. საქართველო აგრეთვე არის ევროპის საბჭოს მიერ მიღებული მრავალი ხელშეკრულების მონაწილე მხარე, მათ შორისაა წამებისა და არაადამიანური 3 ევროპის საბჭოს წესდება, მუხლი 3. 4 ECHR, მუხლი 32(1).

არაოფიციალური თარგმანი 20 ან ღირსების შემლახველი მოპყრობისა თუ დასჯის აღკვეთის შესახებ ევროპის საბჭოს კონვენცია (რატიფიცირებულია 2000 წლის 20 ივნისს), რომლის საფუძველზეც მოქმედებს წამებისა და არაადამიანური ან ღირსების შემლახველი მოპყრობისა თუ დასჯის აღკვეთის ევროპული კომიტეტი (CPT). იმ პერიოდში, რომელსაც მოცემული ანგარიში მოიცავს, კომიტეტმა (CPT) პერიოდული ვიზიტები განახორციელა 2024 წლის 18 ნოემბრიდან 29 ნოემბრამდე და 2025 წლის 21 იანვრიდან 22 იანვრამდე. 5 18. გარდა ამისა, საქართველო სხვა ხელშეკრულებების მხარეცაა, რომელთა შორისაა: ტრეფიკინგის წინააღმდეგ ბრძოლის შესახებ ევროპის საბჭოს კონვენცია (რატიფიცირებულია 2007 წლის 14 მარტს), ეროვნულ უმცირესობათა დაცვის შესახებ ჩარჩო კონვენცია (რატიფიცირებულია 2005 წლის 22 დეკემბერს) და ევროპის სოციალური ქარტია (რატიფიცირებულია 2005 წლის 22 აგვისტოს). 19. იმ პერიოდში, რომელსაც მოცემული ანგარიში მოიცავს, საქართველოს არ წარუდგენია დეროგაციის შესახებ შეტყობინება ICCPR-ის მე-4 მუხლის ან ECHR-ის მე-15 მუხლის საფუძველზე (მისი ბოლო დეკლარაციები დეროგაციის შესახებ Covid-19-ის საფრთხესთან იყო დაკავშირებული და ძალაში იყო 2023 წლის 1 იანვრამდე). 6 20. როგორც ეუთოს მონაწილე სახელმწიფოს, საქართველოს ნაკისრი აქვს ვალდებულება ადამიანის უფლებების დაცვის, კანონის უზენაესობისა და მმართველობის დემოკრატიული ფორმის უზრუნველყოფის შესახებ. აღნიშნული ვალდებულება ხაზგასმულია, უპირველეს ყოვლისა, 1975 წლის ჰელსინკის დასკვნით აქტში, რომლითაც სახელმწიფოებმა აიღეს ვალდებულება, სხვა ვალდებულებებს შორის, „პატივი სცენ ადამიანის უფლებებსა და ძირითად თავისუფლებებს, მათ შორის აზრის, სინდისის, რელიგიისა თუ რწმენის თავისუფლებას ყველასთვის, რასის, სქესის, ენის ან რელიგიური ნიშნის განურჩევლად“. 7 დასკვნითი აქტის ეს და სხვა დებულებები შემდგომში განვითარდა და პრაქტიკულად ამოქმედდა ეუთოს სისტემის, კერძოდ კი, მისი ადამიანური განზომილების 8 განვითარების 5 დასკვნა შეგიძლიათ იხილოთ აქ: https://www.coe.int/en/web/cpt/-/council-of-europe-anti-torture- committee-cpt-publishes-report-on-its-2024/2025-visit-to-georgia (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 6 ადამიანის უფლებების გარკვეული უფლებებიდან დროებითი გადახვევების შესახებ შეტყობინებების ტექსტები ხელმისაწვდომია აქ: https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=IV-4&chapter=4#EndDec (accessed 22/02/2026); https://rm.coe.int/1680a4fdb0 (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 7 ევროპაში უსაფრთხოებისა და თანამშრომლობის კონფერენციის საბოლოო აქტი, ნაწილი 1(a)[VII]. 8 იხ.:, კერძოდ: ევროპაში უსაფრთხოებისა და თანამშრომლობის კონფერენციის მონაწილე სახელმწიფოების წარმომადგენელთა ვენის შეხვედრის (1986) დასკვნითი დოკუმენტი, რომელიც

არაოფიციალური თარგმანი 21 გზით. წინამდებარე ანგარიშისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია 1991 წლის მოსკოვის დოკუმენტის შემდეგი დებულება, რომელმაც განსაზღვრა პროცედურა, რომლის საფუძველზეც მომზადდა წინამდებარე ანგარიში: „მონაწილე სახელმწიფოები ხაზგასმით აღნიშნავენ, რომ ადამიანის უფლებებთან, ძირითად თავისუფლებებთან, დემოკრატიასა და კანონის უზენაესობასთან დაკავშირებული საკითხები საერთაშორისო ინტერესის საგანია, რადგან ამ უფლებებისა და თავისუფლებების პატივისცემა საერთაშორისო წესრიგის ერთ-ერთ საფუძველს წარმოადგენს. ისინი კატეგორიულად და შეუქცევადად აცხადებენ, რომ ეუთოს ადამიანური განზომილების სფეროში აღებული ვალდებულებები ყველა მონაწილე სახელმწიფოს უშუალო და ლეგიტიმური ინტერესის საგანს წარმოადგენს და არ განეკუთვნება ექსკლუზიურად შესაბამისი სახელმწიფოს შიდა საქმეებს.“ 9 21. იმის გათვალისწინებით, რომ საქართველოს ტერიტორიების ნაწილი ოკუპირებულია, უნდა აღინიშნოს, რომ საქართველო მიერთებულია 1949 წლის ომის მსხვერპლთა დაცვის შესახებ ჟენევის კონვენციებს (რატიფიცირებულია 1993 წლის 14 სექტემბერს); ასევე მიერთებულია 1949 წლის ჟენევის კონვენციების 1977 წლის დამატებით ოქმებს (რატიფიცირებულია 1993 წლის 14 სექტემბერს, თუმცა საქართველოს არ აქვს აღიარებული საერთაშორისო ჰუმანიტარული ფაქტების დამდგენი კომისიის კომპეტენცია); საქართველო აგრეთვე არის 1949 წლის ჟენევის კონვენციების 2005 წლის დამატებითი ოქმის ხელშემკვრელი მხარე (რატიფიცირებულია 2007 წლის 19 მარტს). 22. საქართველო ასევე არის რამდენიმე საერთაშორისო ხელშეკრულების მონაწილე სახელმწიფო, როგორებიცაა: 1992 წლის ქიმიური იარაღის შემუშავების, წარმოების, დაგროვებისა და გამოყენების აკრძალვის და მისი განადგურების შესახებ კონვენცია (რატიფიცირებულია 1995 წლის 27 ნოემბერს). 23. საქართველო ასევე არის სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს 1998 წლის რომის სტატუტის ხელშემკვრელი მხარე (რატიფიცირებულია 2003 წლის 5 სექტემბერს) და აგრესიის დანაშაულის შესახებ მისი 2010 წლის ცვლილებების ხელშემკვრელი მხარე (რატიფიცირებულია 2014 წლის 5 დეკემბერს). ჩატარდა კონფერენციის შემდგომი პროცესის შესახებ საბოლოო აქტის დებულებების საფუძველზე. 9 ეუთოს ადამიანის განზომილების კონფერენციის მოსკოვის შეხვედრის (1991) დოკუმენტი, პრეამბულა.

არაოფიციალური თარგმანი 22 24. ამ ნაწილის დასასრულს კიდევ ერთხელ ხაზგასმით უნდა აღინიშნოს, რომ საქართველო ვალდებულია დაიცვას და აღასრულოს საერთაშორისოდ აღიარებული ადამიანის უფლებები, როგორც ეს განსაზღვრული და პრაქტიკაში რეალიზებულია სავალდებულო სამართლებრივი ვალდებულების ფარგლებში გაეროსა და შესაბამისი სახელშეკრულებო ორგანოების, ასევე ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს (ECtHR) მიერ. აღნიშნული ვალდებულებები, აგრეთვე მათ საფუძველზე შესაბამისი გაეროს ორგანოებისა და სახელშეკრულებო ორგანოების, ასევე ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ შემუშავებული კონკრეტული სტანდარტები გათვალისწინებული იქნება საქართველოში ადამიანის უფლებათა მდგომარეობის შეფასების პროცესში წინამდებარე მანდატის განხორციელებისას. D. მეთოდოლოგია 25. წინამდებარე ანგარიშის მომზადების პროცესში გამოყენებული მეთოდოლოგია განისაზღვრა სანდო წყაროების ხელმისაწვდომობითა და მანდატის შეზღუდული ვადებით. დროისა და რესურსების სიმცირის, ისევე როგორც მანდატის მასშტაბურობის გამო, მოცემული ანგარიში ამომწურავად არ უნდა იქნას მიჩნეული. ის გარემოება, რომ მასში კონკრეტული საკითხი არაა ასახული, არ უნდა იქნეს აღქმული ისე, თითქოს აღნიშნული პრობლემური საკითხი არ წარმოადგენს საქართველოს საერთაშორისო ვალდებულებების დარღვევას. 26. წინამდებარე მანდატის განხორციელებისას, მისი მასშტაბურობისა და დროის შეზღუდული ვადების გათვალისწინებით, მომხსენებელს დახმარება გაუწია დოქტორმა მაჩეი გჟეშკოვიაკმა. 10 27. წინამდებარე ანგარიშის მიგნებები მეტწილად ეფუძნება საჯაროდ ხელმისაწვდომ ინფორმაციას. აღნიშნული საჯარო წყაროები მოიცავს შესაბამის საკანონმდებლო აქტებს და მათ ანალიზს, რომლიც ასახულია საერთაშორისო ორგანიზაციების ან სახელშეკრულებო ორგანოების ოფიციალურ დოკუმენტებში. ანგარიში ასევე ეყრდნობა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს, აგრეთვე გაეროს ან სახელშეკრულებო ორგანოების კვაზი-სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს, რომელიც უშუალოდ უკავშირდება საქართველოს, აგრეთვე სხვა სახელმწიფოებს, იმ შემთხვევებში, როდესაც იგი მიჩნეულ იქნა საქართველოს კანონმდებლობის, პოლიტიკის ან პრაქტიკის შეფასებისთვის რელევანტურად. 10 მაქს ვებერის სახელობის პროგრამის მკვლევარი, ევროპის საუნივერსიტეტო ინსტიტუტი.

არაოფიციალური თარგმანი 23 28. ანგარიში ასევე ეყრდნობა როგორც ეროვნულ, ისევე საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაციების მიერ მომზადებულ დოკუმენტებს. შესაძლებლობის ფარგლებში, აღნიშნული დოკუმენტებიდან მიღებული ინფორმაცია გადამოწმდა სხვა წყაროებთან, როგორც პირველად, ისე მეორად წყაროებთან, მოწოდებული ინფორმაციის სიზუსტისა და სანდოობის უზრუნველყოფის მიზნით. 29. როგორც მოსკოვის მექანიზმის მისიების დროსაა მიღებული, ეუთომ (OSCE) შექმნა სპეციალური ელექტრონული ფოსტის მისამართები — moscowmechanism-georgia@odihr.pl და moscowmechanism-georgia2026@odihr.pl—, რათა დაინტერესებულ პირებს ჰქონოდათ უსაფრთხო არხი ნებისმიერი შესაბამისი დოკუმენტის ან ჩვენების წარსადგენად. ბევრი სასარგებლო ინფორმაცია მივიღეთ ამ არხის გამოყენებით. ეს მონაცემები შეძლებისდაგვარად გადამოწმდა სხვა წყაროებთან აღნიშნული წყაროდან მოპოვებული ინფორმაციის სანდოობისა და სიზუსტის უზრუნველსაყოფად. იმ შემთხვევაში, როცა ანგარიშში მოყვანილი რომელიმე შესაბამისი ინფორმაციის საბოლოო დადასტურება ვერ მოხერხდა, ეს პირდაპირაა მითითებული. 30. 2026 წლის 11 თებერვალს (მისიის პირველი დღე) ეუთოში საქართველოს მუდმივი წარმომადგენლობის ხელმძღვანელისთვის და ვენაში მდებარე სხვა საერთაშორისო ორგანიზაციებისთვის მომხსენებლის მიერ გაგზავნილ წერილს, რომელშიც საქართველოში ვიზიტის ხელშეწყობის თხოვნით მიმართავდა, ელჩმა ალექსანდრე მაისურაძემ 2026 წლის 13 თებერვლის წერილით უპასუხა: „საქართველოს ხელისუფლება კვლავაც გამოთქვამს მზადყოფნას, პროფესიული და კონსტრუქციული ფორმით ითანამშრომლოს მექანიზმის პროცედურული ჩარჩოს ფარგლებში”. 31. შესაბამისად, მომხსენებელი დოქტორ მაჩეი გჟეშკოვიაკთან ერთად 2026 წლის 17-19 თებერვალს სამუშაო ვიზიტით ეწვია საქართველოს. აღნიშნული ვიზიტის ფარგლებში მათ შეხვედრები გამართეს 17 და 18 თებერვალს საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წარმომადგენლებთან, საქართველოს სახალხო დამცველთან, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროსთან, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსთან, საქართველოს პარლამენტთან, საქართველოს პროკურატურასთან, კომუნიკაციის კომისიასთან, საქართველოს ცენტრალურ საარჩევნო კომისიასთან, საქართველოს პრემიერ-მინისტრთან, საქართველოს განათლების, მეცნიერებისა და ახალგაზრდობის სამინისტროსთან. აღნიშნული შეხვედრების მიზანი იყო საქართველოს შესაბამისი სახელმწიფო უწყებების პოზიციების განხილვა წინამდებარე ანგარიშთან დაკავშირებულ საკითხებზე.

არაოფიციალური თარგმანი 24 32. თბილისში ვიზიტის დროს მომხსენებელი და დოქტორი გჟეშკოვიაკი ასევე შეხვდნენ საქართველოს ოპოზიციის წარმომადგენლებს აღნიშნულ საკითხებთან დაკავშირებით მათი პოზიციების მოსასმენად. თბილისში სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციებთან ცალკე შეხვედრები არ გამართულა, რადგანაც ვიზიტამდე და მისი დასრულების შემდეგ მათ წარმომადგენლებთან არაერთი ონლაინ შეხვედრა გაიმართა. 33. მომხსენებელმა ონლაინ შეხვედრები გამართა იმ პირებთან, რომლებსაც ექსპერტული ცოდნა და/ან პრაქტიკული გამოცდილება გააჩნიათ წინამდებარე ანგარიშის განხილვის საგანთან დაკავშირებით. მათ შორის, შეხვდა საქართველოს სამოქალაქო საზოგადოების წარმომადგენლებს. მომხსენებელმა 24 ასეთი ონლაინ შეხვედრა გამართა. 34. ინდივიდუალური, არასამთავრობო წყაროებიდან მოპოვებული პირველადი მონაცემები სათანადოდაა იდენტიფიცირებისგან დაცული. ანონიმურობის მაქსიმალურად მაღალი ხარისხის უზრუნველსაყოფად, ანგარიშში ინფორმატორებზე მითითებისას ყველგან გენდერულად ნეიტრალური ფორმებია გამოყენებული. 35. მომხსენებელს სურს მადლიერება გამოხატოს საქართველოს მთავრობის მიმართ ქვეყანაში ვიზიტის ხელშეწყობისა და მისი მიმდინარეობის განმავლობაში გაწეული სანიმუშო თანამშრომლობისათვის. ასევე მოთხოვნილი დოკუმენტაციის მიწოდებისა და მომხსენებლის შეკითხვებზე პასუხების დროულად გაცემისთვის. 36. მომხსენებელი მადლიერებას გამოხატავს ასევე ყველა არასამთავრობო ორგანიზაციის წარმომადგენლის მიმართ დათმობილი დროისთვის, მისთვის შესაბამისი ინფორმაციის მიწოდებისა და ადამიანის უფლებების დარღვევის მსხვერპლებთან შეხვედრების ორგანიზებისათვის. მომხსენებელი უაღრესად მადლიერია ყველა იმ მსხვერპლის, რომელმაც გადაწყვიტა საკუთარი გამოცდილების გაზიარება. II. მანდატით მოცულ პერიოდში მომხდარი ძირითადი მოვლენები 37. წინამდებარე II ნაწილის მიზანია იმ ძირითადი მოვლენების მიმოხილვა, რომლებიც საქართველოში განვითარდა მანდატით გათვალისწინებული დროის პერიოდში. აღნიშნული მოვლენები მოგვიანებით, III ნაწილში შეფასდება ადამიანის უფლებათა შესაბამისი სტანდარტების საფუძველზე. 38. მომხსენებელი აღიარებს საქართველოს უსაფრთხოების წინაშე არსებულ განსაკუთრებულ გამოწვევებს, რომლებიც რუსეთის ფედერაციის მიერ

არაოფიციალური თარგმანი 25 საქართველოს ტერიტორიების ნაწილის — აფხაზეთისა და ცხინვალის რეგიონის/სამხრეთ ოსეთის — ოკუპაციასთანაა დაკავშირებული და რაც საქართველოს სუვერენიტეტისა და საერთაშორისოდ აღიარებულ საზღვრებში მისი ტერიტორიული მთლიანობის აშკარა დარღვევას წარმოადგენს. 11 ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ 2021 წლის 21 იანვარს გამოიტანა გადაწყვეტილება საქმეზე არსებითი განხილვის შესახებ სახელმწიფოთაშორის განაცხადზე (II) №38263/08 „საქართველო რუსეთის წინააღმდეგ“. სასამართლომ დაადგინა რუსეთის ფედერაციის პასუხისმგებლობა ადამიანის უფლებების სხვადასხვა მძიმე დარღვევაზე, როგორც სახელმწიფოსი, რომელიც ახორციელებს ეფექტურ კონტროლს აღნიშნულ რეგიონებზე; მათ შორისაა: სამოქალაქო პირებისა და სამხედრო პერსონალის მკვლელობა, წამება, არასათანადო მოპყრობა და თვითნებური დაკავება, სახლების გაძარცვა და გადაწვა, ქართველების, როგორც ეთნიკური ჯგუფის წინააღმდეგ მიმართული არაადამიანური მოპყრობა და იძულებით გადაადგილებულ პირთა (დევნილთა) და ლტოლვილთა საკუთარ სახლებში დაბრუნების უფლების აღკვეთა. 2021 წლის გადაწყვეტილების გამოცემის შემდეგ ვითარება, სავარაუდოდ, გაუარესდა, რადგან გავრცელებული ინფორმაციით, დაჩქარდა „ბორდერიზაციის“ პროცესი 12 (რაც გულისხმობს სამხრეთ ოსეთის ან აფხაზეთის დე ფაქტო ხელისუფლების მიერ, რუსი მესაზღვრეების მხარდაჭერით, ღობეების აღმართვას, ადმინისტრაციული გამყოფი ხაზის გასწვრივ გადაადგილების თავისუფლების სხვა შეზღუდვებთან ერთად). „ბორდერიზაციის“ პროცესი გარკვეულწილად შეფასდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ საქმეში „საქართველო რუსეთის წინააღმდეგ (IV)“ (განაცხადი №39611/18), სადაც სასამართლომ დაადასტურა ადამიანის უფლებების სერიოზული დარღვევები, რომლებზეც პასუხისმგებლობა რუსეთის ფედერაციას ეკისრება. 11 იხილეთ ადამიანის უფლებათა საბჭოს მიერ 2024 წლის 11 ოქტომბერს მიღებული რეზოლუცია A/HRC/RES/57/33. 12 იხ.:, მაგალითად: ევროპის საბჭო (CoE), კონსოლიდირებული ანგარიში საქართველოში არსებული კონფლიქტის შესახებ (2022 წლის ნოემბერი – 2023 წლის მარტი), SG/Inf(2023)15, 2023 წლის 3 აპრილი. https://rm.coe.int/consolidated-report-on-the-conflict-in-georgia-november-2022- march-2023/1680aacba0 (გადამოწმებულია 22/02/2026), პარაგრაფი 29; ევროკავშირის წარმომადგენლობის განცხადება საქართველოში, ევროკავშირის წევრი ქვეყნების მისიათა ხელმძღვანელებთან შეთანხმებით, სოფელ გუგუტიანთკარის მიმდებარე ტერიტორიაზე მიმდინარე ბორდერიზაციის პროცესთან დაკავშირებით, 2019 წლის 20 აგვისტო. https://www.eeas.europa.eu/node/66568_en (გადამოწმებულია 22/02/2026).

არაოფიციალური თარგმანი 26 39. ოკუპირებულ ტერიტორიებზე მცხოვრები ქართველი მოსახლეობა სერიოზულ სირთულეებს აწყდება სამედიცინო მომსახურებაზე, პენსიებსა და სოციალურ შეღავათებზე წვდომის, ისევე როგორც მშობლიურ ენაზე განათლების ხელმისაწვდომობის კუთხით. მიუხედავად ამ გამოწვევებისა, ევროპის საბჭოს გენერალურმა მდივანმა 2023 წლის 3 აპრილის კონსოლიდირებულ ანგარიშში ხაზგასმით აღნიშნა, რომ საქართველოს ხელისუფლებამ ჰუმანიტარული დახმარება შესთავაზა ცხინვალის რეგიონში/სამხრეთ ოსეთში მცხოვრებ მოსახლეობას. საქართველოს მთავრობამ ასევე განახორციელა სხვადასხვა ღონისძიებები იძულებით გადაადგილებული პირების საცხოვრებლით უზრუნველყოფისა და მათი სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობის გაუმჯობესების მიზნით. 13 ამავდროულად, გენერალურმა მდივანმა აღნიშნა, რომ „ადგილზე სამხედრო ტექნიკის არსებობა სტაბილურობისთვის სერიოზულ საფრთხეს წარმოადგენდა“. მოსკოვის მექანიზმის ამოქმედების შესახებ წერილის ფორმულირების გათვალისწინებით, რომლის თანახმადაც „მისია შემოიფარგლება საქართველოს ტერიტორიის მხოლოდ იმ ნაწილით, რომლებიც თბილისის კონტროლს ექვემდებარება“, მომხსენებელი ანგარიშის მომდევნო ნაწილებში არ განიხილავს ოკუპირებულ ტერიტორიებზე არსებულ ვითარებას. მიუხედავად ამისა, მომხსენებელი აღიარებს ოკუპაციასთან დაკავშირებულ უსაფრთხოების განსაკუთრებულ გარემოს და საქართველოს მიმართ არსებულ კომპლექსურ საგარეო წნეხს. 40. მომხსენებელს სურს ხაზგასმით აღნიშნოს, რომ იგი მხედველობაში იღებს საქართველოს გეოპოლიტიკური და უსაფრთხოების მდგომარეობის ზემოაღნიშნულ ასპექტებს. აღნიშნული ფაქტორები გათვალისწინებულია სხვადასხვა სამართლებრივი და პოლიტიკური ღონისძიებების შეფასებისას, რომლებიც დაწვრილებით არის განხილული წინამდებარე ანგარიშში. A. 2024 და 2025 წლების არჩევნები 41. 2024 წლის 26 ოქტომბერს საპარლამენტო არჩევნები ჩატარდა ახალი პროპორციული სისტემით. 3,508,294 დარეგისტრირებული ამომრჩევლიდან არჩევნებში მონაწილეობა 2,111,834-მა ამომრჩეველმა (60.20%) მიიღო. ქართულმა ოცნებამ ხმების 53.93% – 89 მანდატი მიიღო; კოალიციამ ცვლილებისთვის ხმების 11.03% – 19 მანდატი; ერთიანობა-ნაციონალურმა 13 ევროპის საბჭო (CoE), კონსოლიდირებული ანგარიში საქართველოში არსებული კონფლიქტის შესახებ (2022 წლის ნოემბერი – 2023 წლის მარტი), SG/Inf(2023)15, 2023 წლის 3 აპრილი. https://rm.coe.int/consolidated-report-on-the-conflict-in-georgia-november-2022-march- 2023/1680aacba0 (გადამოწმებულია 22/02/2026), პარაგრაფი 25.

არაოფიციალური თარგმანი 27 მოძრაობამ – 10.17% – 16 მანდატი; ძლიერმა საქართველომ-ლელო, ხალხისთვის, თავისუფლებისთვის 8,81% – 14 მანდატი და პარტიამ გახარია საქართველოსთვის 7,78% – 12 მანდატი. 14 42. საქართველოს მთავრობის მოწვევით და თავისი მანდატის ფარგლებში ეუთოს დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისმა (ODIHR) არჩევნებზე დასაკვირვებლად არჩევნების სადამკვირვებლო მისია (EOM) გამოგზავნა საქართველოში. არჩევნების დღეს ODIHR-ის არჩევნებზე სადამკვირვებლო მისიას (EOM) საერთაშორისო საარჩევნო სადამკვირვებლო მისიის ჩამოყალიბების მიზნით (IEOM) შეუერთდა ეუთოს საპარლამენტო ასამბლეის დელეგაცია, ევროპის საბჭოს საპარლამენტო ასამბლეის დელეგაცია, ევროპარლამენტისა და ნატოს საპარლამენტო ასამბლეის დელეგაცია. 43. 2024 წლის 26 ოქტომბრის საპარლამენტო არჩევნების შესახებ ეუთო/ ODIHR- ის საბოლოო ანგარიშის თანახმად: „მიუხედავად იმისა, რომ საპარლამენტო არჩევნები ამომრჩევლებს 18 კანდიდატს შორის გასაკეთებელ ფართო არჩევანს სთავაზობდა, არჩევნები ჩატარდა დამკვიდრებული პოლარიზაციის ფონზე, გარემოში, რომელიც დამძიმებული იყო ბოლო პერიოდში მიღებული კანონმდებლობით და მისი გავლენით ფუნდამენტურ თავისუფლებებსა და სამოქალაქო საზოგადოებაზე. საარჩევნო სუბიექტებს, ზოგადად, შეეძლოთ თავისუფლად ეწარმოებინათ წინასაარჩევნო კამპანია, თუმცა წინასაარჩევნო კამპანიის რიტორიკა და ვიზუალური მასალა მეტად პოლარიზებული იყო. ცნობები ამომრჩეველთა, განსაკუთრებით საჯარო სექტორში დასაქმებულთა, ზეწოლის შესახებ მთელი წინასაარჩევნო პერიოდის განმავლობაში ფართოდ ვრცელდებოდა. ამ გარემოებამ, კენჭისყრის დღეს ამომრჩეველთა ინტენსიურ აღრიცხვასთან ერთად, გამოიწვია შეშფოთება იმის თაობაზე, შეძლებდა თუ არა, ზოგიერთი ამომრჩეველი ხმის მიცემას დასჯის შიშის გარეშე. საკანონმდებლო ჩარჩო ადეკვატურ ბაზას იძლევა დემოკრატიული არჩევნების ჩასატარებლად, მაგრამ ბოლო დროს განხორციელებული ხშირი საკანონმდებლო ცვლილებები უკან გადადგმული ნაბიჯი იყო, რაც შეშფოთებას ზრდიდა კანონმდებლობის პოტენციურად პოლიტიკური სარგებლისთვის გამოყენების კუთხით. არჩევნების 14 OSCE, ODIHR, ‘საქართველო. საპარლამენტო არჩევნები, 2024 წლის 26 ოქტომბერი. ODIHR-ის საარჩევნო სადამკვირვებლო მისია. საბოლოო ანგარიში’, ვარშავა, 2024 წლის 20 დეკემბერი, გვ. 39, https://odihr.osce.org/odihr/elections/georgia/584029 (გადამოწმებულია 22/02/2026).

არაოფიციალური თარგმანი 28 სამზადისი კარგად იყო ადმინისტრირებული, მათ შორის განხორციელდა ამომრჩეველთა ინტენსიური ინფორმირება ახალ ტექნოლოგიებთან დაკავშირებით. ფინანსურ რესურსებს შორის არსებული მნიშვნელოვანი დისბალანსი და დაკავებული თანამდებობით სარგებლობის შეუსაბამო უპირატესობა, ისედაც უთანასწორო საასპარეზო პირობებს კიდევ უფრო ამწვავებდა. პოლარიზებული მედიაგარემო და კერძო მედიასაშუალებების პოლიტიკური პროპაგანდის მიზნით ინსტრუმენტალიზაცია ზეგავლენას ახდენდა ახალი ამბების მიუკერძოებლად გაშუქებაზე, რაც ამომრჩევლებს ხელს უშლიდა ინფორმირებული არჩევანის გაკეთებაში. წინასაარჩევნო კამპანიის ფინანსების ზედამხედველობის ეფექტიანობა დაზიანდა შეზღუდული აღსრულებითა და ზედამხედველი ორგანოს მიუკერძოებლობისა და პოლიტიკური ინსტრუმენტალიზაციის კუთხით არსებული ეჭვებით. პოლიტიკურ პარტიათა სიებსა და წინასაარჩევნო კამპანიაში ქალთა წარმომადგენლობის ნაკლებობა მიუთითებს იმაზე, რომ საჭიროა მეტი ძალისხმევა პოლიტიკურ ცხოვრებაში მათი სათანადო ჩართულობის უზრუნველსაყოფად. კენჭისყრის დღე ზოგადად კარგად იყო ორგანიზებული პროცედურული თვალსაზრისით და მოწესრიგებულად მიმდინარეობდა, მაგრამ ხასიათდებოდა დაძაბულობით, ხმის მიცემის ფარულობის ხშირი დარღვევით და პროცედურების არათანმიმდევრულად დაცვის რამდენიმე შემთხვევით, ასევე ამომრჩეველთა დაშინებისა და ზეწოლის შესახებ შეტყობინებებით, რაც უარყოფითად აისახებოდა საზოგადოების ნდობაზე პროცესის მიმართ." 15 44. ამას გარდა, ODIHR-ის საბოლოო ანგარიშში ასევე ხაზგასმული იყო ხმის მიცემის ფარულობის უზრუნველყოფასთან დაკავშირებული პრობლემები; საარჩევნო კანონმდებლობის მრავალგზის ცვლილება; ეროვნული უმცირესობების არასათანადო წარმომადგენლობა (უმცირესობები მოსახლეობის 13 პროცენტს შეადგენენ, თუმცა 2024 წლის არჩევნებში კანდიდატების მხოლოდ დაახლოებით 5 პროცენტი იყო უმცირესობათა 15 OSCE, ODIHR, ‘საქართველო. საპარლამენტო არჩევნები, 2024 წლის 26 ოქტომბერი. ODIHR-ის საარჩევნო სადამკვირვებლო მისია. საბოლოო ანგარიში’, ვარშავა, 2024 წლის 20 დეკემბერი, გვ. 1 https://odihr.osce.org/odihr/elections/georgia/584029 (გადამოწმებულია 22/02/2026); იხ.: ასევე ნატოს საპარლამენტო ასამბლეა, ‘საქართველოს არჩევნები ხასიათდებოდა არათანაბარი საარჩევნო გარემოთი, ზეწოლითა და დაძაბულობით, თუმცა ამომრჩევლებს ფართო არჩევანი ჰქონდათ: საერთაშორისო დამკვირვებლები’, 2024 წლის 27 ოქტომბერი. https://www.nato- pa.int/news/georgias-elections-marred-uneven-playing-field-pressure-and-tension-voters-were-offered- wide (გადამოწმებულია: 22/02/2026).

არაოფიციალური თარგმანი 29 თემებიდან და მათგან მხოლოდ მცირედს ეკავა გამსვლელი პოზიციები კანდიდატთა სიებში); არჩევნების შემდგომი საჩივრების არაჯეროვანი განხილვა, რამაც ვერ უზრუნველყო სამართლებრივი დაცვის ეფექტური საშუალება და ვერ გააქარწყლა შეშფოთება არჩევნების შედეგების სანდოობასთან დაკავშირებით. 45. მედიაში ყველაზე ხშირად მოხსენიებული ერთ-ერთი საჩივარი იყო „საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაციის“ (საია) მიერ წარდგენილი სარჩელი, რომელიც ითხოვდა იმ ყველა უბნის შედეგების გაუქმებას, სადაც ბიულეტენების სკანირება მოხდა. ორგანიზაციის განმარტებით, სკანერში მოთავსებისას ბიულეტენებზე მონიშნული არჩევანი შესამჩნევი იყო, რაც ხმის მიცემის ფარულობის დარღვევას წარმოადგენდა. 16 2024 წლის არჩევნების დარღვევები ასევე გაანალიზდა აკადემიურ ლიტერატურაში. 17 46. ევროპარლამენტმა (რომლის წევრებიც იყვნენ 2024 წლის არჩევნების დამკვირვებელთა შორის) 2024 წლის 28 ნოემბერს მიიღო რეზოლუცია C/2025/1808, რომელშიც მკაცრად დაგმო: „მრავალრიცხოვანი და სერიოზული საარჩევნო დარღვევები, მათ შორის: დაშინების დოკუმენტირებული შემთხვევები, საარჩევნო ხმებით მანიპულირება, ბიულეტენების ჩაყრა, საარჩევნო დამკვირვებლებისა და მედიის საქმიანობაში ჩარევა; ასევე, გავრცელებული ინფორმაცია ელექტრონული ხმის მიცემის აპარატებთან დაკავშირებულ მანიპულაციებზე, რაც ერთი პირადობის მოწმობით რამდენჯერმე ხმის მიცემის საშუალებას იძლეოდა; ფინანსური რესურსების მნიშვნელოვანი დისბალანსი, ადმინისტრაციული რესურსის გამოყენება და მძიმე პროცედურული დარღვევების გამოუძიებლობა.“ ევროპარლამენტმა ასევე ხაზგასმით აღნიშნა, რომ: „გავრცელებული ინფორმაცია ფართომასშტაბიანი საარჩევნო გაყალბების შესახებ ძირს უთხრის საარჩევნო პროცესის მთლიანობას, შედეგების ლეგიტიმურობასა და საზოგადოების ნდობას ნებისმიერი 16 „ჰუმან რაითს ვოჩი“(Human Rights Watch), ‘საქართველო 2024 წლის მოვლენები, https://www.hrw.org/world-report/2025/country-chapters/georgia, (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 17 მარიამ ჩიხლაძე, ლეგიტიმაციის კრიზისი: როგორ გაყალბდა არჩევნები საქართველოში“, კავკასიის ანალიტიკური ბიულეტენი (2025), №141. https://www.ssoar.info/ssoar/bitstream/handle/document/104076/ssoar-caucasusad-2025-141-chikhladze- Legitimacy_Crisis_How_Georgias_Elections.pdf?sequence=1 (გადამოწმებულია: 22/02/2026).

არაოფიციალური თარგმანი 30 ახალი მთავრობის მიმართ; ხოლო თავად შედეგები არ წარმოადგენს ქართველი ხალხის ნების სანდო გამოხატულებას“. 18 47. ევროპის საბჭოს საპარლამენტო ასამბლეისათვის (PACE) ბატონი იულიან ბულაის მიერ მომზადებულ 2024 წლის 26 ოქტომბრის საქართველოში ჩატარებული საპარლამენტო არჩევნების სადამკვირვებლო ანგარიშში ხაზგასმული იყო, რომ: „ჩვენი მიგნებები, რომლებიც ეფუძნება წინასაარჩევნო კამპანიასა და არჩევნების დღეს განხორციელებულ დაკვირვებებსა და არჩევნების შემდგომ ადგილობრივი დამკვირვებლების მხრიდან მიღებულ სარწმუნო და თანმიმდევრულ ანგარიშებს, ეჭვებს ბადებს არჩევნების შედეგების სისწორესთან დაკავშირებით, კერძოდ — რეალურად ასახავს თუ არა არჩევნების შედეგები ამომრჩეველთა ნებას. გარდა ამისა, კვლავ არსებობს სერიოზული ეჭვები იმის თაობაზე, უზრუნველყოფდა თუ არა საარჩევნო გარემო სამართლიანი არჩევნებისთვის საჭირო პირობებს, რაც ამომრჩეველს ინფორმირებული არჩევანის გაკეთების შესაძლებლობას მისცემდა დაშინებისა და არასათანადო ზეწოლის გარეშე. ეს აისახება ოპოზიციისა და სამოქალაქო საზოგადოების რეაქციაშიც, რომლებმაც დიდი უნდობლობა გამოხატეს როგორც შედეგების, ისე ინსტიტუტების მიმართ და აგრძელებენ არჩევნების შედეგების გასაჩივრებას.“ 19 48. ადგილობრივმა სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციებმა ასევე განაცხადეს 2024 წლის არჩევნებთან დაკავშირებული მრავალრიცხოვანი დარღვევების შესახებ. 20 მათი მტკიცებით, პარლამენტმა მუშაობა დაიწყო მანამ, ვიდრე საარჩევნო დარღვევებთან დაკავშირებულ ყველა სარჩელზე 18 ევროპარლამენტის 2024 წლის 28 ნოემბრის რეზოლუცია საქართველოში დემოკრატიული კრიზისის გაუარესების შესახებ, რომელიც მოჰყვა ბოლოდროინდელ საპარლამენტო არჩევნებსა და სავარაუდო საარჩევნო გაყალბებას. (2024/2933(RSP)), C/2025/1808, https://eur- lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=OJ:C_202501808 (გადამოწმებულია 22/02/2026). 19 ევროპის საბჭო, საპარლამენტო ასამბლეა, საქართველოში ჩატარებულ საპარლამენტო არჩევნებზე დაკვირვება (2024 წლის 26 ოქტომბერი), https://pace.coe.int/en/files/33924/html#_TOC_d624e716 (გადამოწმებულია 22/02/2026). 20 „სამართლიანი არჩევნების“, „ჩემი ხმის“ და საიას ერთობლივი შეფასება, https://isfed.ge/eng/saarchevno-angarishebi/Combined-assessments-by-ISFED-MyVote-and-GYLA (გადამოწმებულია 22/02/2026); საქართველოს ევროპული ორბიტა, ‘საქართველოს 2024 წლის საპარლამენტო არჩევნები’, https://europeanorbit.ge/eng/news/42 (გადამოწმებულია 22/02/2026).

არაოფიციალური თარგმანი 31 საკონსტიტუციო სასამართლო საბოლოო გადაწყვეტილებას გამოიტანდა. 21 2024 წლის არჩევნების დარღვევებთან დაკავშირებული საჩივრები ასევე წარედგინა ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს (ECtHR). 22 49. 2026 წლის 18 თებერვალს ცენტრალური საარჩევნო კომისიასთან შეხვედრისას მომხსენებელმა განმარტებები მოითხოვა კომისიის წევრებისგან ზემოხსენებულ საკითხებთან დაკავშირებით. კომისიის თავმჯდომარემ ბატონმა გიორგი კალანდარიშვილმა ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ბიულეტინების ჩაყრის ფაქტს მხოლოდ ერთ შემთხვევაში ჰქონდა ადგილი და შესაბამის საარჩევნო უბანზე არჩევნები მყისიერად შეწყდა. მან ასევე დასძინა, რომ ხმის მიცემის ფარულობასთან დაკავშირებული პირველი ბრალდებები საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაციამ არჩევნებიდან მხოლოდ სამი დღის შემდეგ წამოაყენა და, მისი აზრით, ბიულეტენის უკანა მხარეს გარკვეული მონიშვნის დანახვის შემთხვევაშიც კი, ეს არ იძლეოდა იმის იდენტიფიცირების საშუალებას, თუ ვის სასარგებლოდ მოხდა ხმის მიცემა. შეხვედრაზე წარმოდგენილი ინფორმაციის თანახმად, მხოლოდ 7 საარჩევნო საჩივარი ეხებოდა ფარულობის პრობლემას და არცერთი მათგანი არ უკავშირდებოდა ხმის დამთვლელ აპარატებს. 23 50. ქართული დიასპორის ზოგიერთმა წარმომადგენელმა უკმაყოფილება გამოთქვა საარჩევნო უბნებთან დიდი რიგების გამო, რასაც ისინი მიზანმიმართული დემოტივაციისა და საზღვარგარეთ საარჩევნო უბნების არასაკმარისი კადრებით დაკომპლექტების მტკიცებულებად მიიჩნევდნენ. 24 დიასპორის სხვა წევრებს არ შეუმჩნევიათ რაიმე პრობლემა რიგებთან ან კადრების სიმცირესთან დაკავშირებით, თუმცა მათ მიუთითეს, რომ პრობლემები შეექმნათ იმ პირებს, რომლებმაც რეგისტრაცია გაიარეს საზღვარგარეთ ხმის მისაცემად, მაგრამ არჩევნების დღეს ხმა ვერ მისცეს, რადგან არ აღმოჩდნენ ამომრჩეველთა სიებში. 25 ცენტრალური საარჩევნო კომისიის თავმჯდომარემ 2026 წლის 18 თებერვლის შეხვედრაზე აღნიშნა, რომ 2024 წლის არჩევნების დროს, საზღვარგარეთ საარჩევნო უბნების 21 საია ‘საქართველოს პარლამენტის მიერ ახალი წევრების უფლებამოსილების ცნობა არაკონსტიტუციურია’, 2024 წლის 25 ნოემბერი, https://gyla.ge/en/post/sakartvelos-parlamntis-axali- wervebis-uflebamoislebis-cnoba-arakonstituciuria (გადამოწმებულია 22/02/2026). 22 Civil Georgia- ‘საიას განცხადებით ECHR-მა 2024 წლის სადავო საპარლამენტო არჩევნებთან დაკავშირებული საჩივრების განხილვა დაიწყო’, 23.01.2026, https://civil.ge/archives/718437 (გადამოწმებულია 22/02/2026). 23 შეხვედრა ცენტრალურ საარჩევნო კომისიაში, 2026 წლის 18 თებერვალი 24 წერილობითი ჩვენება N 6. 25 ზეპირი ჩვენება N 17.

არაოფიციალური თარგმანი 32 ყველაზე დიდი რაოდენობა გაიხსნა საქართველოს ისტორიაში. გარდა ამისა, ჩატარდა საინფორმაციო კამპანია საზღვარგარეთ მცხოვრები პირების სათანადოდ ინფორმირების მიზნით, თუ როგორ შეძლებდნენ ისინი ხმის მიცემას. თავჯდომარემ ასევე აღნიშნა, რომ ახალი კანონის თანახმად, საზღვარგარეთ ხმის მიცემა შეუძლებელი იქნება. 26 51. 14 დეკემბერს საარჩევნო კოლეგიამ მიხეილ ყაველაშვილი საქართველოს ახალ პრეზიდენტად აირჩია. ეს გახლდათ სახელმწიფოს პირველი მეთაური, რომელიც პირდაპირი სახალხო კენჭისყრის ნაცვლად, არაპირდაპირი წესით იქნა არჩეული. იგი ერთადერთი კანდიდატი იყო და მან 225 ხმიდან 224 მიიღო. პრეზიდენტმა სალომე ზურაბიშვილმა განაცხადა, რომ ის არ გადადგებოდა და მიუხედავად იმისა, რომ მან პრეზიდენტის სასახლე დატოვა, 27 საკუთარი თავი ქვეყანაში ერთადერთ ლეგიტიმურ ხელისუფლად გამოაცხადა, 28 ზურაბიშვილმა გადადგომაზე უარი იმ არგუმენტით დაასაბუთა, რომ ყაველაშვილის არჩევა მოხდა იმ პარლამენტის წევრების მიერ, რომელიც გაყალბებული არჩევნების საფუძველზე შეიკრიბა. 29 52. 2024 წლის დეკემბერში, ასევე 2025 წლის მარტსა და აპრილში, დამატებითი ცვლილებები შევიდა საარჩევნო კანონმდებლობაში. ამ ცვლილებების საფუძველზე, პარლამენტმა დამატებითი შეზღუდვები დააწესა ადგილობრივ დამკვირვებლებად, მედია საშუალებებად და საარჩევნო სუბიექტებად რეგისტრაციისთვის; ასევე უზრუნველყო მმართველი პარტიის კონტროლი ცენტრალური საარჩევნო კომისიის წევრების შერჩევისა და კანდიდატების დასახელების პროცესზე, რადგან ამისთვის უკვე ხმათა უბრალო უმრავლესობა (76 ხმა) იყო საჭირო, ნაცვლად 2/3-იანი ან 3/5-იანი უმრავლესობისა, როგორც ამას კანონის მანამდე არსებული რედაქცია ითვალისწინებდა. 30 26 შეხვედრა ცენტრალურ საარჩევნო კომისიასთან, 2026 წლის 18 თებერვალი. 27 ევრონიუსი, დენიელ ბელამი ‘საქართველოს პრეზიდენტი თანახმაა დატოვოს პრეზიდენტის რეზიდენცია, თუმცა არა თავისი თანამდებობა’, 2024 წლის 29 დეკემბერი https://www.euronews.com/2024/12/29/georgias-president-agrees-to-vacate-residence-but-not-her- office; (გადამოწმებულია 22/02/2026), ალჯაზირა, „საქართველოს ახალმა პრეზიდენტმა ფიცი დადო, მაშინ როდესაც მისი წინამორბედი პოსტის დათმობაზე უარს აცხადებს“, 29 December 2024 წლის 29 დეკემბერი, https://www.aljazeera.com/news/2024/12/29/new-georgian-president-sworn- in-as-predecessor-refuses-to-stand-aside (გადამოწმებულია 22/02/2026). 28 OSW, ვოიცეხ გურეცკი, „საქართველო: საპრეზიდენტო არჩევნები მძაფრი პროტესტის ფონზე“, 2024 წლის 16 დეკემბერი. https://www.osw.waw.pl/en/publikacje/analyses/2024-12-16/georgia- presidential-election-amidst-intense-protests (გადამოწმებულია 22/02/2026), 29 France 2024, „ყაველაშვილმა პრეზიდენტის ფიცი დადო, მაშინ როდესაც მისი წინამორბედი ბრძოლის გაგრძელების პირობას დებს“ 2024 წლის 29 დეკემბერი, https://www.france24.com/en/europe/20241229-kavelashvili-sworn-in-as-georgia-s-president-as- predecessor-vows-to-fight-on (გადამოწმებულია 22/02/2026). 30 ევროკომისია, ‘საქართველოს 2025 წლის ანგარიში’, 2025 წლის 4 ნოემბერი 2025, SWD(2025) 757,

არაოფიციალური თარგმანი 33 53. 2025 წლის 4 ოქტომბერს ჩატარდა ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნები. ოპოზიციური პარტიების მნიშვნელოვანმა ნაწილმა არჩევნებს ბოიკოტი გამოუცხადა, თუმცა 11 მათგანმა მაინც მიიღო მონაწილეობა არჩევნების პროცესში. უნდა აღინიშნოს, რომ არჩევნები გაიმართა იმ პირობებში, როცა სხვადასხვა შეზღუდვები უკვე დაწესებული იყო სამოქალაქო საზოგადოების მიმართ (რომლებიც ქვემოთაა აღწერილი), ოპოზიციის ზოგიერთი ლიდერი კი დაპატიმრებული იყო ან მათ წინააღმდეგ სისხლისსამართლებრივი დევნა იყო დაწყებული. შესაბამისად, „ამნესთი ინთერნეშენალმა“ (Amnesty International) განაცხადა, რომ ორგანიზაციამ „დოკუმენტურად დაადასტურა რეპრესიების ფართომასშტაბიანი კამპანია, მათ შორის ოპოზიციური ფიგურების პოლიტიკურად მოტივირებული დევნა, დამოუკიდებელი მედიისა და სამოქალაქო საზოგადოების გაჩუმება შემზღუდავი კანონებისა და სადამსჯელო ღონისძიებების მეშვეობით, აგრეთვე მომიტინგეების ფართომასშტაბიანი თვითნებური დაკავებები და მათ მიმართ არასათანადო მოპყრობა“. 31 54. საქართველომ დროულად არ მოიწვია საერთაშორისო დამკვირვებლები, მათ შორის ოდირი (ODIHR), სადამკვირვებლო მისიების განსახორციელებლად. ეუთო/ODIHR-მა დაგვიანებულ მოწვევაზე უარი თქვა და განმარტა, რომ „საქართველოს ხელისუფლების მიერ 4 ოქტომბრის ადგილობრივ არჩევნებზე დასაკვირვებლად გაგზავნილი მოწვევა, არჩევნებამდე ერთ თვეზე ნაკლები დროით ადრე, არ ტოვებს საკმარის დროს სარწმუნო და მნიშვნელოვანი დაკვირვების საწარმოებლად“. 32 ადგილობრივმა ორგანიზაციებმა, მათ შორის საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაციამ, განაცხადეს, რომ მათ არ შეეძლოთ არჩევნებზე დაკვირვების განხორციელება რეპრესიული გარემოს გამო. 33 მიუხედავად ამისა, საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს მიერ 2026 წლის 20 თებერვალს https://enlargement.ec.europa.eu/document/download/b3089ad4-26be-4c6a-84cc- b9d680fe0a48_en?filename=georgia-report-2025.pdf (გადამოწმებულია 22/02/2026). 31 „ამნესტი ინთერნეშენალი“, „საქართველო: არჩევნები, რომელიც სასტიკმა რეპრესიებმა და შემდგომი ძალადობის რისკმა დაჩრდილა“, 2025 წლის 3 ოქტომბერი, https://www.amnesty.org/en/latest/news/2025/10/georgia-elections-marred-by-severe-reprisals-and-risk- of-further-violence/, (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 32 OSCE, ODHIR, ‘საქართველოს მხრიდან მოწვევამ არჩევნებამდე ერთ თვეზე ნაკლები დროით ადრე, სრულფასოვანი დაკვირვება შეუძლებელი გახადა: ODIHR-ის განცხადება’, 2025 წლის 9 სექტემბერი, https://odihr.osce.org/odihr/elections/597267, (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 33 ამნესტი ინთერნეიშენალი, ‘საქართველო: არჩევნები, რომელიც სასტიკმა რეპრესიებმა და შემდგომი ძალადობის რისკმა დაჩრდილა’, 2025 წლის 3 ოქტომბერი. https://www.amnesty.org/en/latest/news/2025/10/georgia-elections-marred-by-severe-reprisals-and-risk- of-further-violence/, (გადამოწმებულია: 22/02/2026).

არაოფიციალური თარგმანი 34 მოწოდებული ინფორმაციის თანახმად (დანართი XXVI), ცენტრალურმა საარჩევნო კომისიამ დაარეგისტრირა 27 ადგილობრივი სადამკვირვებლო ორგანიზაცია 8,103 ინდივიდუალური ადგილობრივი დამკვირვებლით; 28 საერთაშორისო სადამკვირვებლო ორგანიზაცია 81 ინდივიდუალური საერთაშორისო დამკვირვებლით და აკრედიტაცია მიანიჭა 73 მედიაორგანიზაციის 984 წარმომადგენელს. 55. 2024 წლის საპარლამენტო არჩევნებში საარჩევნო ბარიერის გადალახვის შემდეგ, ხუთმა პოლიტიკურმა პარტიამ მოიპოვა საარჩევნო კომისიებში წევრების დანიშვნის უფლება. ერთიანმა ნაციონალურმა მოძრაობამ (UNM) და კოალიციამ ცვლილებისთვის – გვარამია, მელია, გირჩი, დროა უარი თქვეს კომისიების ნებისმიერ დონეზე თავიანთი წევრების დანიშვნაზე. ამის საპირისპიროდ, ამ პრეროგატივით ისარგებლეს ქართულმა ოცნებამ, ძლიერმა საქართველო – ლელომ და პარტიამ გახარია საქართველოსთვის, რომლებმაც თავიანთი წევრები კომისიების სამივე დონეზე დანიშნეს. 56. ყველა ოლქში არჩევნები ქართულმა ოცნებამ ხმათა აბსოლუტური უმრავლესობით მოიგო, ამომრჩეველთა აქტივობამ კი 41.08% შეადგინა. ცენტრალური საარჩევნო კომისიის თავმჯდომარის განცხადებით, ეს მაჩვენებელი სხვა რეგიონული არჩევნების აქტივობის თანაზომადი მაჩვენებელი იყო. 34 57. სამართლიანი არჩევნებისა და დემოკრატიის საერთაშორისო საზოგადოების (ISFED) მიერ მომზადებულ ანგარიშებში მითითებული იყო არჩევნების ორგანიზებასთან დაკავშირებული რამდენიმე პრობლემა, მათ შორის: საარჩევნო კანონმდებლობის მრავალჯერ ცვლილება, საარჩევნო კომისიების დაკომპლექტება და პარტიულ რესურსებს შორის მკვეთრი დისბალანსი. ISFED-ის მოსაზრებით, „ვენეციის კომისიის საარჩევნო საკითხებზე კარგი პრაქტიკის კოდექსით განსაზღვრული სამი პირობა - ძირითადი უფლებების პატივისცემა, საარჩევნო კანონმდებლობის სტაბილურობა და პროცედურული გარანტიების არსებობა - მეტწილად არ შესრულებულა, რამაც მნიშვნელოვნად შეარყია თავისუფალი, სამართლიანი და კონკურენტუნარიანი არჩევნების ჩატარების შესაძლებლობა.“ 35 34 შეხვედრა ცენტრალურ საარჩევნო კომისიაში, 2026 წლის 18 თებერვალი. ცენტრალური საარჩევნო კომისიის (ცესკო) მიერ მოწოდებული მონაცემებით, წინა რეგიონულ არჩევნებზე ამომრჩეველთა აქტივობა შემდეგნაირი იყო: 2021 – 52.16%; 2017 – 45.86%; 2014 – 43.34%; 2006 – 48.26%. 35 ISFED, ‘2025 წლის მუნიციპალური არჩევნები საქართველოში. წინასაარჩევნო გარემოს შეფასება’. 2025 წლის აგვისტო, https://isfed.ge/eng/saarchevno-angarishebi/saqartvelos-munitsipalitetis-organota- 2025-tslis-archevnebis-tsina-periodis-garemos-shefaseba (გადამოწმებულია: 22/02/2025).

არაოფიციალური თარგმანი 35 58. მომხსენებელმა გამოკითხული პირებისგან შეიტყო, რომ არჩევნების წინ საჯარო დაწესებულებების ხელმძღვანელებს ღიად მოუწოდებდნენ, ხმა ქართული ოცნების კანდიდატებისთვის მიეცათ. 36 B. ეგრეთ წოდებული „უცხოური აგენტების კანონები“ და თანმდევი საკანონმდებლო ცვლილებები კანონი „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ“ 59. 2024 წლის 28 მაისს, პრეზიდენტის ვეტოს დაძლევის შემდეგ, საქართველოს პარლამენტმა მიიღო კანონი „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ“. 37 აღნიშნული საკანონმდებლო აქტის ადრეული ვერსიები 2023 წლის მარტში იქნა წარდგენილი, თუმცა მოგვიანებით, საჯარო პროტესტის ფონზე, ისინი უკან გაიწვიეს. პრემიერ-მინისტრმა და პარლამენტის თავმჯდომარემ ამ კანონის მიღება იმ მოტივით დაასაბუთეს, რომ საჭირო გახდა უცხოეთიდან დაფინანსებული არასამთავრობო ორგანიზაციების საქმიანობის შეზღუდვა, რომლებიც, მათი მტკიცებით, ხელისუფლების დამხობის მიზნით მოწყობილ შეთქმულებებში მონაწილეობდნენ. 38 60. კანონს უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ (TFI) შემოაქვს ტერმინი - „უცხოური ძალის ინტერესების გამტარებელი ორგანიზაცია“. იგი ავალდებულებს არასამეწარმეო (არაკომერციულ) ორგანიზაციებს, მაუწყებლებს, ბეჭდური მედიის საშუალებებსა და ინტერნეტდომენების მფლობელებს, რომლებიც შემოსავლის 20%-ზე მეტს უცხოური წყაროებიდან იღებენ (და, შესაბამისად, მიიჩნევიან უცხოური ძალის ინტერესების გამტარებლად), იუსტიციის სამინისტროში დარეგისტრირდნენ. კანონი ასევე აწესებს ყოველწლიური ფინანსური დეკლარაციის წარდგენის ვალდებულებას. რეგისტრაციაზე უარის თქმა ან დეკლარაციის წარდგენის ვალდებულების შეუსრულებლობა იწვევს სოლიდურ ადმინისტრაციულ ჯარიმებს. გარდა ამისა, აღნიშნული კანონი მოითხოვს, რომ უცხოური ძალის ინტერესების წარმომადგენელმა სუბიექტმა საჯაროდ გამოაქვეყნოს თავისი სარეგისტრაციო მონაცემები და ფინანსური ანგარიშგებები. საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს კი დაევალა ყველასათვის ხელმისაწვდომი 36 ზეპირი ჩვენება N 1. 37 TFI-ის ინგლისური ვერსია ხელმისაწვდომია აქ: https://www.matsne.gov.ge/en/document/view/6171895?publication=0 (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 38 შეხვედრა პრემიერ-მინისტრის აპარატში 2026 წლის 18 თებერვალს; შეხვედრა საქართველოს პარლამენტში, 2026 წლის 18 თებერვალს.

არაოფიციალური თარგმანი 36 „უცხოური ძალის ინტერესების გამტარებელი ორგანიზაციების რეესტრის“ წარმოება. 61. „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ“ კანონის (TFI) მე-3 მუხლის თანახმად, „უცხოური ძალა“ განიმარტება, როგორც: უცხო სახელმწიფოს მთავრობის სისტემაში შემავალი ნებისმიერი სუბიექტი; ნებისმიერი ფიზიკური პირი, რომელიც არ არის საქართველოს მოქალაქე; ნებისმიერი იურიდიული პირი, რომელიც არ არის დაფუძნებული საქართველოს კანონმდებლობის საფუძველზე; ნებისმიერი ორგანიზაცია (მათ შორის ფონდი, ასოციაცია, კორპორაცია, კავშირი ან ორგანიზაციის სხვა ტიპი) ან პირთა გაერთიანების ნებისმიერი სხვა ფორმა, რომელიც დაფუძნებულია უცხო სახელმწიფოს კანონმდებლობის ან/და საერთაშორისო სამართლის საფუძველზე. 62. აღნიშნული კანონის რეგულირებას პოტენციურად დაქვემდებარებულ სუბიექტებს თავად ევალებათ განსაზღვრონ, აკმაყოფილებენ თუ არა ისინი „უცხოური ძალის ინტერესების გამტარებელი ორგანიზაციის“ დეფინიციას. თუ შემოსავლის წყარო არ არის იდენტიფიცირებული (მაგალითად, ბუნდოვანია ან ვერ ხერხდება მისი სათანადოდ დოკუმენტირება), შემოსავალი უცხოური ძალისგან მიღებულად მიიჩნევა (მუხლი 2(4)). იუსტიციის სამინისტროს დაევალა მონიტორინგისა და კონტროლის განხორციელება კანონთან შესაბამისობის ზედამხედველობის მიზნით. თუ ასეთი კონტროლის შედეგად დადგინდება, რომ გარკვეული ორგანიზაცია აკმაყოფილებს ამ განსაზღვრების კრიტერიუმებს, თუმცა არ დარეგისტრირებულა, სამინისტრო საკუთარი ინიციატივით (ex officio) ახდენს მის რეგისტრაციას. თუმცა, იუსტიციის სამინისტროს კონტროლის შედეგად განხორციელებული ამგვარი რეგისტრაცია შესაბამისი სანქციებისგან არ ათავისუფლებს აღნიშნულ სუბიექტს. 63. თავდაპირველად, მედიის ინფორმაციით, ქართული არასამთავრობო ორგანიზაციების უმრავლესობამ უარი განაცხადა „უცხოური ძალის ინტერესების გამტარებელ ორგანიზაციად” რეგისტრაციაზე, მიუხედავად იმისა, რომ მათ სოლიდური ჯარიმები ემუქრებოდათ. 39 მომხსენებელს საქართველოს იუსტიციის მინისტრმა აცნობა, რომ თბილისში მისი ვიზიტის დროისთვის (2026 წლის 17 თებერვალი), 385 ორგანიზაცია იყო რეგისტრირებული. 40 საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს მიერ 39 ევრონიუსი, ‘საქართველოში მოქმედი არასამთავრობო ორგანიზაციების უმრავლესობა უარს აცხადებს ახალი კანონის საფუძველზე ‘უცხოურ აგენტად’ რეგისტრაციაზე’; 2024 წლის 10 სექტემბერი, https://www.euronews.com/2024/09/10/majority-of-ngos-in-georgia-refuse-to-register-as- foreign-agents-under-new-law (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 40 შეხვედრა იუსტიციის სამინისტროში, 2026 წლის 17 თებერვალი.

არაოფიციალური თარგმანი 37 2026 წლის 20 თებერვალს მოწოდებული წერილობითი ინფორმაციის თანახმად (დანართი VII), „არცერთი არასამთავრობო ორგანიზაცია, რომელიც უარს ამბობს უცხოური გავლენის რეესტრში რეგისტრაციაზე, არ არის დაჯარიმებული“. 64. ჯამში, უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ კანონთან დაკავშირებით ოთხი კონსტიტუციური სარჩელი (N1828, N1829, N1834 და N1837) შევიდა, რომლებიც მიღებულ იქნა არსებითი განხილვისთვის; აღნიშნული საქმეების არსებითი განხილვა ჯერ არ შემდგარა. 41 65. 2024 წლის 21 ოქტომბერს, სამოქალაქო საზოგადოების 120-მა ორგანიზაციამ, 16-მა მედიასაშუალებამ და ოთხმა ინდივიდუალურმა მომჩივანმა ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში (ECtHR) შეიტანა სარჩელი, რომლითაც აღნიშნული კანონი გაასაჩივრეს. სარჩელის შესახებ საქართველოს მთავრობას 2025 წლის 24 მარტს ეცნობა. 42 უცხოეთის აგენტების რეგისტრაციის აქტი 66. „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ“ (TFI) კანონისადმი მასობრივმა დაუმორჩილებლობამ მთავრობას დამატებითი საკანონმდებლო ცვლილებების ინიცირებისკენ უბიძგა, რომელთა შორის უმთავრესია „უცხოეთის აგენტების რეგისტრაციის აქტი“ (FARA). 43 FARA ძალაში 2025 წლის 31 მაისს შევიდა. მიუხედავად იმისა, რომ იგი ნაწილობრივ TFI-ის მსგავს დებულებებს მოიცავს, FARA-ს ოფიციალურად არ გაუუქმებია TFI, რის შედეგადაც ორივე საკანონმდებლო აქტი პარალელურ რეჟიმში მოქმედებს. პრემიერ-მინისტრმა ირაკლი კობახიძემ მომხსენებელს აცნობა, რომ FARA-ს მიღება მეტწილად „პოლიტიკური აქტი იყო“, რომელიც მიზნად ისახავდა TFI-ის ირგვლივ არსებული კრიტიკული მოსაზრებების გაქარწყლებას. 44 პარლამენტის თავმჯდომარემ შალვა პაპუაშვილმა მსგავსივე ლოგიკით განმარტა, რომ ვინაიდან TFI-ს საზოგადოების დიდი ნაწილი „რუსული კანონის“ სახელით მოიხსენიებდა, FARA მიიღეს, როგორც 41 საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს მიერ მოწოდებული ინფორმაცია 2026 წლის 20 თებერვალი (დანართი XXIV). 42 ECtHR, 2025 წლის 24 მარტის კომუნიკაცია, საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია (საია) და სხვები საქართველოს წინააღმდეგ, საჩივარი N. 31069/24. 43 იხ.: უცხოური აგენტების რეგისტრაციის შესახებ კანონპროექტის განმარტებითი ბარათი https://info.parliament.ge/file/1/BillReviewContent/381088 (გადამოწმებულია: 22/02/2026). ოფიციალური ინგლისური თარგმანი ხელმისაწვდომია აქ: https://matsne.gov.ge/en/document/view/6461578?publication=0 (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 44 შეხვედრა პრემიერ-მინისტრის ადმინისტრაციაში, 2026 წლის 18 თებერვალი.

არაოფიციალური თარგმანი 38 მსგავსი ამერიკული კანონმდებლობის თითქმის ზუსტი ანალოგი, იმისათვის რომ იგი აღარ აღქმულიყო „რუსულ კანონად“. 45 67. FARA-ს „უცხოური პრინციპალის აგენტის“ კატეგორია შემოაქვს, რომელიც მოიცავს, სხვათა შორის, იმ ფიზიკურ ან იურიდიულ პირებს, რომლებიც მოქმედებენ უცხოური პრინციპალის დავალებით, მოთხოვნით, მითითებით ან კონტროლით და მონაწილეობენ საქართველოში პოლიტიკურ საქმიანობაში - პირდაპირ ან სხვა პირის მეშვეობით -უცხოური პრინციპალის სასარგებლოდ ან მისი ინტერესებიდან გამომდინარე. „უცხოური პრინციპალის“ ცნება განიმარტება, როგორც უცხო ქვეყნის მთავრობა ან უცხოური პოლიტიკური პარტია; იურიდიული ან ფიზიკური პირი, რომელიც იმყოფება საქართველოს ფარგლებს გარეთ (გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც ფიზიკური პირი საქართველოს მოქალაქეა, ხოლო იურიდიული პირის შემთხვევაში - როდესაც იგი დაფუძნებული და ორგანიზებულია საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად და მისი ძირითადი საქმიანობის ადგილი საქართველოს ტერიტორიაზეა); ან პარტნიორთა ჯგუფი, ასოციაცია, კორპორაცია, ორგანიზაცია ან პირთა სხვაგვარი გაერთიანება, რომლის საქმიანობა რეგულირდება უცხო ქვეყნის კანონმდებლობით ან რომლის საქმიანობის ძირითადი ადგილი უცხო ქვეყნის ტერიტორიაზე მდებარეობს. 68. FARA „უცხოური პრინციპალის აგენტებს“ რეგისტრაციის, ანგარიშგებისა და დოკუმენტაციის წარმოების კომპლექსურ ვალდებულებებს აკისრებს; ასევე ითვალისწინებს დაფინანსების წყაროების გამჟღავნებისა და ნებისმიერი მის მიერ გავრცელებულ მასალაზე მარკირების დატანის ვალდებულებას იმის შესახებ, რომ მასალა ვრცელდება „უცხოური პრინციპალის აგენტის“ მიერ. გარდა ამისა, FARA ითვალისწინებს ადმინისტრაციულ ჯარიმებსა და სისხლისსამართლებრივ სასჯელს, მათ შორის - ხუთ წლამდე ვადით თავისუფლების აღკვეთას მის მიერ დაწესებული აღნიშნული ვალდებულებების შეუსრულებლობისთვის . 69. FARA-ს მე-3 მუხლი ითვალისწინებს სხვადასხვა გამონაკლისს რეგისტრაციის ვალდებულებიდან, მაგალითად: იმ შემთხვევაში, თუ კერძო და არაპოლიტიკური საქმიანობები, რომლებიც მიმართულია მსგავსი უცხოური პრინციპალის კეთილსინდისიერი ვაჭრობისა თუ კომერციის ხელშესაწყობად; ან სხვა საქმიანობები, რომელიც უპირატესად არ ემსახურება უცხო ქვეყნის ინტერესებს; ან ფინანსური რესურსებისა და სხვა შემოწირულობების შეგროვება საქართველოში ადამიანთა ტანჯვის შესამსუბუქებლად, მხოლოდ სამედიცინო და ჰუმანიტარიული დახმარების, 45 შეხვედრა საქართველოს პარლამენტში, 2026 წლის 17 თებერვალი.

არაოფიციალური თარგმანი 39 ტანსაცმლისა და საკვების შეგროვების მიზნით, თუ ასეთი საქმიანობა ეფუძნება და არ ეწინააღმდეგება საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებებს; რელიგიური, საგანმანათლებლო ან სამეცნიერო საქმიანობა, მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ პირი თანხმდება განახორციელოს ან ახორციელებს მხოლოდ ისეთ კეთილსინდისიერ საქმიანობას, როგორიცაა რელიგიური, საქველმოქმედო, აკადემიური, სამეცნიერო ან სახელოვნებო მოღვაწეობა. 70. ანტიკორუფციულ ბიუროს (ACB) შეუძლია რეგისტრაციის ვალდებულებისგან გაათავისუფლოს ნებისმიერი სუბიექტი (მუხლი 2(5)), ამ პირის ფუნქციების, საქმიანობის ხასიათის, სახელმწიფო უსაფრთხოებისა და საზოგადოებრივი ინტერესების გათვალისწინებით. 2025 წლის 31 მაისს ანტიკორუფციულმა ბიურომ მიიღო ბრძანება „წინასწარი შეტყობინების გარეშე გარკვეული პირების რეგისტრაციის ვალდებულებისგან გათავისუფლების შესახებ“, რომელიც რეგისტრაციის ვალდებულებისგან ათავისუფლებს დიპლომატიურ და საკონსულო წარმომადგენლობებსა და მათ თანამშრომლებს, ასევე საერთაშორისო ან/და ორმხრივი ფინანსური ინსტიტუტების თანამშრომლებს. 71. ორგანიზაცია „ჰუმან რაითს ვოჩის“ (Human Rights Watch) მიერ „საყოველთაო პერიოდული მიმოხილვის“ პროცესის ფარგლებში წარდგენილი დოკუმენტის თანახმად, FARA „რეგისტრირებულ პირებსა თუ სუბიექტებს ავალდებულებს, ხელისუფლებას წარუდგინონ დამამძიმებელი ყოველწლიური ფინანსური დეკლარაციები, რაც გადამეტებულ დეტალიზაციას მოითხოვს, ასევე ნებისმიერი საჯარო განცხადების ორ ასლს მისი გამოქვეყნებიდან 48 საათის განმავლობაში. რეგისტრირებული ფიზიკური პირები და ჯგუფები ასევე ვალდებულნი იყვნენ, თავიანთ საჯარო განცხადებებზე მიეთითებინათ - „უცხოური აგენტის“ სტატუსი. უცხოურ აგენტად რეგისტრაციაზე უარი ან მოთხოვნილი ინფორმაციის არ წარდგენა იწვევს სისხლისსამართლებრივ ჯარიმებს ან/და მაქსიმუმ ხუთი წლით თავისუფლების აღკვეთას“. 46 72. TFI-სა და FARA-ს შორის არსებული ძირითადი განსხვავებებია: a. TFI (უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ კანონი) ვრცელდება იმ იურიდიულ პირებზე, რომლებიც არ ეწევიან სამეწარმეო (კომერციულ) საქმიანობას; მაუწყებლებზე, იურიდიულ პირებზე, რომლებიც საქართველოში არსებული ბეჭდური მედიის 46 ადამიანის უფლებათა საბჭო, ‘საქართველოს შესახებ დაინტერესებული მხარეების მიერ წარდგენილი ინფორმაციის შეჯამება’ 2025 წლის 30 ოქტომბერი, A/HRC/WG.6/51/GEO/3, პარაგრაფი 15.

არაოფიციალური თარგმანი 40 მფლობელები ან თანამფლობელები არიან, აგრეთვე იურიდიულ პირებზე, რომლებიც მფლობელები ან თანამფლობლები არიან იმ მედიასაშუალებების ინტერნეტდომენების ან ჰოსტინგის, რომლებიც ინფორმაციას ქართულ ენაზე ავრცელებენ და აკმაყოფილებენ უცხოური წყაროდან მიღებული შემოსავლის დადგენილ დონეს; მაშინ, როდესაც FARA ვრცელდება ფიზიკურ და იურიდიულ პირებზე, რომლებიც აკმაყოფილებენ „უცხოურ პრინციპალთან“ გარკვეული სახის ურთიერთობის ხარისხობრივ კრიტერიუმს (FARA- ს 1-ლი მუხლის ‘გ’ ქვეპუნქტი). b. FARA მოითხოვს რეგისტრაციას საქმიანობის სახიდან გამომდინარე, მაშინ როდესაც TFI რეგისტრაციას მხოლოდ იმ შემთხვევაში მოითხოვს, როდესაც მიიღწევა უცხოური დაფინანსების გარკვეული დონე (მინიმუმ 20%); c. FARA რეგისტრაციას მოითხოვს წინასწარ, კონკრეტულ საქმიანობაში ჩართვამდეც კი, მაშინ როცა TFI რეგისტრაციას მოითხოვს მხოლოდ მას შემდეგ, რაც მიიღწევა საზღვარგარეთიდან მიღებული დაფინანსების დადგენილი დონე; d. FARA უფრო მკაცრ სანქციებს ითვალისწინებს მისი დებულებების შეუსრულებლობისთვის , მათ შორის - თავისუფლების აღკვეთას 5 წლამდე ვადით; მაშინ, როდესაც TFI მხოლოდ ადმინისტრაციულ ჯარიმებს აკისრებს; e. FARA ვრცელდება იმ პირებზე, რომლებიც „პოლიტიკურ საქმიანობას“ ეწევიან, რაც განიმარტება, როგორც: „ნებისმიერი საქმიანობა, რომელიც ხორციელდება ან განხორციელდება იმ რწმენით ან განზრახვით, რომ მოახდინოს ნებისმიერი სახის გავლენა საქართველოს მთავრობაზე, სახელმწიფო ინსტიტუტებზე ან საზოგადოების ნებისმიერ ნაწილზე, და რომელიც მიმართული იქნება საქართველოს საშინაო ან საგარეო პოლიტიკის ფორმირების, მიღების ან შეცვლისკენ; ასევე ნებისმიერი საქმიანობა, რომელიც გამომდინარეობს უცხო ქვეყნის მთავრობის ან უცხოური პოლიტიკური პარტიის პოლიტიკური თუ საზოგადოებრივი ინტერესებიდან, მიდგომებიდან ან ურთიერთობებიდან“. TFI არ ზღუდავს თავის მოქმედების სფეროს საქმიანობის კონკრეტული სახეობებით. f. TFI საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოსთვის ყოველწლიურად დეტალური ფინანსური დეკლარაციის წარდგენას მოითხოვს; FARA არ ითვალისწინებს ფინანსური დეკლარაციების წარდგენას, თუმცა იგი „უცხოური პრინციპალის აგენტებს“ ავალდებულებს აწარმოონ

არაოფიციალური თარგმანი 41 ფინანსური დოკუმენტაცია, რომელიც ნებისმიერ გონივრულ დროს ხელმისაწვდომი უნდა იყოს კანონის აღსრულებაზე პასუხისმგებელი ორგანოსთვის. g. FARA იყენებს ტერმინს „უცხოური პრინციპალი“, მაშინ როდესაც TFI იყენებს ტერმინს „უცხოური ძალა“. ორივე ტერმინი მსგავსადაა განმარტებული, თუმცა FARA უცხოურ პრინციპალად მიიჩნევს ასევე იმ სუბიექტებს, რომლებიც დაფუძნებულია საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად, მაგრამ მათი ძირითადი საქმიანობა უცხო ქვეყნის ტერიტორიაზე ხორციელდება. 73. წინამდებარე ანგარიშის მომზადების პერიოდში მთავრობას არ აუმოქმედებია არასამთავრობო ორგანიზაციების ან სხვა სუბიექტების დადგენილ კრიტერიუმებთან შესაბამისობის სისტემური შემოწმების მექანიზმი, თუმცა არსებობს TFI-ისა ან FARA-ს მიზანმიმართული გამოყენების მაგალითები ცალკეული ორგანიზაციების წინააღმდეგ, კონკრეტული იურიდიული პირების მონაცემებზე წვდომის მოპოვების მიზნით, თუ მათი თანამშრომლები ან პარტნიორები მონაწილეობდნენ ქვემოთ აღწერილ საპროტესტო აქციებში. 47 ზოგიერთი ორგანიზაცია, როგორიცაა „მედიის განვითარების ფონდი“ (რომელიც ახორციელებს წიგნიერების/საგანმანათლებლო პროგრამებს), გააფრთხილეს სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის შესახებ FARA-ს ფარგლებში „აგენტებად“ დაურეგისტრირებლობის გამო და განმარტებები მოითხოვეს მათგან რეგისტრაციაზე უარის თქმის მიზეზებთან დაკავშირებით. კანონი ანტიკორუფციულ ბიუროს წვდომას ანიჭებს შიდა დოკუმენტაციაზე, მათ შორის ბენეფიციარების, თანამშრომლებისა და პარტნიორების განსაკუთრებული კატეგორიის პერსონალურ მონაცემებზე. 48 ინფორმაციის გამჟღავნების საბოლოო ვალდებულებების გათვალისწინებით, თანამშრომელთა და პარტნიორთა მნიშვნელოვანმა ნაწილმა გადაწყვიტა შეეწყვიტა თანამშრომლობა იმ ორგანიზაციებთან, რომლებზეც შესაძლოა გავრცელებულიყო TFI ან FARA. 49 74. FARA გასაჩივრდა საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოში (კონსტიტუციური სარჩელი N 1865). 50 წინამდებარე ანგარიშის წარდგენის 47 წერილობითი ჩვენება N 43. 48 მედიის განვითარების ფონდი (MDF), ‘მედიის განვითარების ფონდის სამართლებრივი პასუხი ანტიკორუფციულ ბიუროს: რატომ არის მათი ქმედებები უკანონო’, 2025 წლის 22 აგვისტო, https://mdfgeorgia.ge/en/legal-response-of-the-media-development-foundation-to-the-anti-corruption- bureau-why-their-actions-are-unlawful/ (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 49 ზეპირი ჩვენება 4. 50 „სივილ ჯორჯია“(Civil Georgia), “საია FARA-ს საკონსტიტუციო სასამართლოში ასაჩივრებს”, 2025, https://civil.ge/archives/683201 (გადამოწმებულია: 22/02/2026).

არაოფიციალური თარგმანი 42 დროს აღნიშნული საქმე ჯერ კიდევ სასამართლოს წარმოებაშია. 51 ამავდროულად, მედია იუწყება, რომ ბევრმა ქართულმა არასამთავრობო ორგანიზაციამ უარი თქვა ახალი კანონის საფუძველზე „უცხოური პრინციპალის აგენტად“ დარეგისტრირებაზე, რის შედეგადაც ანტიკორუფციული ბიუროსგან ოფიციალური შეტყობინებები მიიღეს, რომლებშიც მათ სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრებით ემუქრებოდნენ. 52 თუმცა, საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს მიერ 2026 წლის 20 თებერვალს მოწოდებული ინფორმაციის თანახმად (დანართი XXV): „დღეის მდგომარეობით, არცერთი ფიზიკური პირი თუ ორგანიზაცია არ დაჯარიმებულა და მათ მიმართ არც სხვა სახის სანქცია არ გამოყენებულა FARA-ს საფუძველზე. ასევე, ანტიკორუფციულ ბიუროს არ გადაუგზავნია არანაირი მასალა შესაბამისი საგამოძიებო ორგანოებისთვის სისხლისსამართლებრივი დევნის დაწყების მიზნით“. ცვლილებები კანონში „გრანტების შესახებ“ 75. ორი ცვლილება შევიდა და ამოქმედდა კანონში „გრანტების შესახებ“ 2025 წლის 16 აპრილსა და 12 ივნისს. 53 აღნიშნული ცვლილებები კრძალავს უცხოური დაფინანსების გაცემას მთავრობის წინასწარი თანხმობის გარეშე (მუხლები 5 1 , 6 1 , 6 2 , 6 3 , 6 4 ). უცხოური გრანტის მიღება წინასწარი ნებართვის გარეშე იკრძალება და ისჯება ჯარიმით, სადავო გრანტის ორმაგი ოდენობით. როგორც პარლამენტის თავმჯდომარემ მომხსენებელს განუმარტა, აღნიშნული ცვლილებები TFI-სა და FARA-ს შეზღუდული ზეგავლენის შედეგს წარმოადგენდა. 54 მან ასევე ხაზგასმით აღნიშნა, რომ კანონში გრანტების შესახებ ცვლილებების შეტანა ამჯერად მიზნად ისახავდა თავად დონორებზე და არა მხოლოდ გრანტების მიმღებებზე გავლენის მოხდენას. 76. უცხოური გრანტის ამჟამინდელი განმარტება იმდენად ფართოა, რომ მოიცავს ცოდნის ნებისმიერ გადაცემას ან ტექნიკურ დახმარებას ტექნოლოგიების, სპეციალიზებული ცოდნის, უნარების, ექსპერტიზის და/ან სხვა სახის დახმარების გაზიარების ფორმით. (მუხლი 2(1 3 )). 51 საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს მიერ 2026 წლის 20 თებერვალს მოწოდებული ინფორმაცია. დანართი XXIV. 52 „ქაუქასუს ვოჩი“ (Caucasus Watch), ‘ქართველი სამოქალაქო გუშაგები ახალი ‘უცხოური აგენტების’ კანონით პირველი პირდაპირი რეპრესიების წინაშე აღმოჩნდენ’, 2025, https://caucasuswatch.de/en/news/georgian-watchdogs-face-first-direct-crackdown-under-new-foreign- agents-law.html (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 53 კანონის ინგლისური ვერსია ხელმისაწვდომია აქ: https://matsne.gov.ge/en/document/download/31510/35/en/pdf (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 54 შეხვედრა საქართველოს პარლამენტში, 2026 წლის 17 თებერვალი.

არაოფიციალური თარგმანი 43 77. გრანტების შესახებ კანონი არ ვრცელდება: „საერთაშორისო სპორტული ასოციაციის, ფედერაციის ან კომიტეტის მიერ გაცემულ გრანტებზე; საქართველოს ფარგლებს გარეთ ზოგადი განათლების, უმაღლესი განათლებისა და სამეცნიერო მუშაობისათვის გაცემულ ინდივიდუალურ ფინანსურ დახმარებაზე; კვლევისა და ინოვაციის ჩარჩო პროგრამა „ჰორაიზენ ევროპის“ (Horizon Europe), ევროკავშირის პროგრამა „ერაზმუს+- ის“ (Erasmus+), გერმანიის აკადემიური გაცვლის სამსახურის (DAAD) ფარგლებში გაცემულ გრანტებზე, აგრეთვე საქართველოსა და ევროკავშირს შორის პროგრამა „შემოქმედებითი ევროპის“ ფარგლებში გაცემულ გრანტებზე.“ (მუხლი 5 1 (3)). აღნიშნული გამონაკლისი 2025 წლის ივნისში მიიღეს საგანმანათლებლო სექტორის მხრიდან გამოთქმული წუხილის საპასუხოდ. 78. გრანტების შესახებ კანონის მიღების შედეგად, მრავალმა დონორმა ქართული არასამთავრობო ორგანიზაციების პირდაპირი ფინანსური მხარდაჭერის შეჩერების გადაწყვეტილება მიიღო. დაფინანსების სიმწირემ უარყოფითი გავლენა იქონია სხვადასხვა არასამთავრობო ორგანიზაციების საქმიანობის მასშტაბსა და საერთო შესაძლებლობებზე. მაგალითად, „ჟურნალისტური ეთიკის ქარტიამ“ ვერ შეძლო 2025 წლის ადგილობრივი არჩევნების მონიტორინგი იმ ფინანსური სახსრების ნაკლებობის გამო, რასაც ჩვეულებრივ, ამ მიზნით დონორებისგან იღებდა ხოლმე. 55 იმის გათვალისწინებით, რომ საქართველოს მთავრობამ გონივრული ვადით ადრე არ გაუგზავნა მოწვევა ეუთო-ს 2025 წლის არჩევნებზე დასაკვირვებლად, აღნიშნული მაგალითი განსაკუთრებულ ყურადღებას იმსახურებს. 79. გრანტების შესახებ კანონის (6 1 (3)(დ)) მუხლი ანტიკორუფციულ ბიუროს უფლებამოსილებას ანიჭებს გამოითხოვოს დოკუმენტაცია, რომელიც ეხება „საჭირო ინფორმაციას, მათ შორის განსაკუთრებული კატეგორიის პერსონალურ მონაცემებს, აგრეთვე სხვა პერსონალურ მონაცემებსა და საიდუმლოებებს“. რაც იმას ნიშნავს, რომ სუბიექტები, რომლებზეც ვრცელდება გრანტების შესახებ კანონი, შესაძლოა იძულებულნი გახდნენ, გაამჟღავნონ სრული ინფორმაცია თავიანთი ბენეფიციარებისა და პარტნიორების შესახებ. 80. ანტიკორუფციული ბიურო, 6 3 -ე მუხლის საფუძველზე, უფლებამოსილია „აღნიშნული ადმინისტრაციული სამართალდარღვევისათვის გათვალისწინებული სახდელის პროპორციულად, დააყადაღოს 55 Centrum Mieroszewskiego, ‘Nie ten sam kraj? Przegląd zmian legislacyjnych w Gruzji po 2024 roku oraz studium przypadków organizacji pozarządowych działających w warunkach ograniczenia wolności’, 2025, p. 14,

არაოფიციალური თარგმანი 44 სამართალდამრღვევის ქონება (მათ შორის საბანკო ანგარიშები). ყადაღა ძალაში შედის დაუყოვნებლივ და დასამტკიცებლად წარედგინება რაიონულ სასამართლოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა ოქმთან ერთად“. ბიუროს გადაწყვეტილების საფუძველზე ყადაღის დადება დასაშვებია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, „თუ არსებობს გარემოებები, რომლებმაც შესაძლოა ხელი შეუშალოს სახდელის აღსრულებას“. ამის შემდეგ, რაიონულმა/(საქალაქო) სასამართლომ უნდა მიიღოს გადაწყვეტილება ბიუროს გადაწყვეტილების დამტკიცების შესახებ (კანონი ადგენს მოკლე ვადებს: 15 დღე + 15 დღე გასაჩივრების შემთხვევაში). განსაკუთრებული წესები მოქმედებს წინასაარჩევნო პერიოდში, როდესაც, მაგალითად, სასამართლომ სამართალდარღვევის ოქმის დამტკიცების შესახებ გადაწყვეტილება 5 დღეში უნდა გამოიტანოს, ხოლო სასამართლოს გადაწყვეტილების გასაჩივრებისთვის მხოლოდ 72 საათია გამოყოფილი. გარდა ამისა, ყადაღის შესახებ გადაწყვეტილება უნდა გაიცეს საქმის წარდგენიდან 48 საათის განმავლობაში, ხოლო გასაჩივრება ასევე მხოლოდ 48 საათის ვადაშია შესაძლებელი. 81. გარდა ამისა, ანტიკორუფციული ბიუროს დირექტორს გრანტების შესახებ კანონის სავარაუდო დარღვევების საფუძველზე შეუძლია მიმართოს თბილისის საქალაქო სასამართლოს კონკრეტული სუბიექტის „უცხოურ აგენტად“ რეგისტრაციის მოთხოვნით. 82. აღნიშნული კანონის 6 4 (4) - მუხლის მიხედვით, გრანტების შესახებ კანონის დარღვევამ შესაძლოა გამოიწვიოს ექვს წლამდე ვადით თავისუფლების აღკვეთა. 83. გრანტების შესახებ კანონი გასაჩივრდა საკონსტიტუციო სასამართლოში. 56 84. პრემიერ-მინისტრმა მომხსენებელს აცნობა, რომ თუ განსახილველი გრანტი „არ შეიცავს პოლიტიკურ კონტენტს“, მასზე თანხმობა გაიცემა. მისივე მტკიცებით, განაცხადის წარმდგენთა 97%-მა თანხმობა მიიღო გრანტებზე. 57 2026 წლის 20 თებერვალს საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს მიერ მოწოდებული ინფორმაციის თანახმად (დანართი XIV): „ახალი რეგულაციების ძალაში შესვლიდან (2025 წლის 16 აპრილიდან 2026 წლის 12 თებერვლამდე) საქართველოს მთავრობაში შემოვიდა და დარეგისტრირდა სულ 133 საგრანტო განაცხადი, რომელთა ჯამური/ერთობლივი ბიუჯეტი 56 საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია, ‘საია’ მოუწოდებს საკონსტიტუციო სასამართლოს, დროულად განიხილოს გრანტების შესახებ კანონთან დაკავშირებით შეტანილი საკონსტიტუციო სარჩელები და შეაჩეროს სადავო ნორმების მოქმედება, 2025 წ., https://www.gyla.ge/en/post/GYLA-grantebisshesaxebkanoni-sakonstitucio-sarcheli (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 57 შეხვედრა პრემიერ-მინისტრის ადმინისტრაციაში 2026 წლის 18 თებერვალს.

არაოფიციალური თარგმანი 45 44.6 მილიონ ლარს შეადგენდა. აქედან განხილულ იქნა 111 განაცხადი და 99%-ის შემთხვევაში თანხმობა გაიცა. დამტკიცებული გრანტების საერთო ბიუჯეტმა დაახლოებით 34.5 მილიონი ლარი შეადგინა.“ 85. 2026 წლის 28 იანვარს წარდგენილ იქნა საკანონმდებლო ცვლილებები, რომლებიც მოითხოვს მთავრობის თანხმობას ნებისმიერი სახის დაფინანსების გადაცემაზე, ხელფასების გადახდაზე, საკონსულტაციო მომსახურების ანაზღაურებასა თუ არამატერიალურ/არაფულად მხარდაჭერაზე, რომელიც „პოლიტიკურ საქმიანობასთანაა“ დაკავშირებული. („საქართველოსთან დაკავშირებულ საკითხებზე მიმართული საქმიანობები, რომლებიც გამოიყენება ან შესაძლოა გამოყენებულ იქნას საქართველოს მთავრობაზე, სახელმწიფო ინსტიტუტებზე ან საზოგადოების ნებისმიერ ნაწილზე რაიმე სახის ზეგავლენის მოხდენის რწმენით ან განზრახვით; იმ საქმიანობებისთვის, რომლებიც განხორციელდა ან განხორციელდება და მიზნად ისახავს საქართველოს საშინაო ან საგარეო პოლიტიკის ფორმირებას, განხორციელებას ან შეცვლას, ისევე როგორც იმ საქმიანობებისთვის, რომლებიც გამოიყენება ან შესაძლოა გამოყენებულ იქნას უცხო ქვეყნის მთავრობის ან უცხოური პოლიტიკური პარტიის პოლიტიკური ან საზოგადოებრივი ინტერესებიდან, მიდგომებიდან ან ურთიერთობებიდან გამომდინარე საქმიანობისთვის“). 58 შესაბამისად, უცხოურ ინსტიტუტებთან თითქმის ნებისმიერი სახის თანამშრომლობა პოლიტიკურ საკითხებზე, მისი ფართო გაგებით, საჭიროებს მთავრობის წინასწარ ნებართვას. საკანონმდებლო ცვლილებების პროექტს ასევე შემოაქვს „სხვა სახელმწიფოს იურიდიული პირის“ ცნება, „რომლის საქმიანობაც მოიცავს არსებით ჩართულობას საქართველოსთან დაკავშირებულ საკითხებში“; ასეთ პირებს გრანტების მიღება მხოლოდ მთავრობის თანხმობის საფუძველზე შეეძლებათ. როგორც მთავრობამ განმარტა, „საზღვარგარეთ რეგისტრირებული ორგანიზაცია, რომელიც საქმიანობას ძირითადად საქართველოში ახორციელებს, ვალდებული იქნება დაფინანსების მისაღებად მიმართოს საქართველოს მთავრობას.“ 59 კანონპროექტი, სხვა 58 https://parliament.ge/media/news/parlamentshi-grantebis-shesakheb-kanonshi-tsvlilebebis-gankhilva- itsqeba; https://www.amnesty.org/en/latest/news/2026/02/georgia-ruling-party-proposes-laws-to- criminalize-foreign-funding-for-civic-activity/ (გადამოწმებულია: 22/02/2026); იხ.: ასევე: „ევრაზიანეტი“ (Eurasianet), „ქართული ოცნება უცხოური დაფინანსების მქონე კრიტიკულად განწყობილი პირების სისხლისსამართლებრივი დევნის მექანიზმებს ააქტიურებს.“ 2026 წლის 30 იანვარი, https://eurasianet.org/georgian-dream-moves-to-jail-critics-over-foreign-grants (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 59 „სივილ ჯორჯია“ (Civil Georgia), „ქართული ოცნება გრანტების მიღებაზე, პარტიულ წევრობასა და „საგარეო ლობირებაზე“ ახალ შეზღუდვებს აანონსებს, 2026 წლის 28 იანვარი.

არაოფიციალური თარგმანი 46 სუბიექტებთან ერთად, ევროპის საბჭოს ადამიანის უფლებათა კომისარმა გააკრიტიკა. 60 გარდა ამისა, საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 194-ე მუხლს (ფულის გათეთრება) დაემატა დამამძიმებელი გარემოება: ფულის გათეთრება, რომელიც ჩადენილია საქართველოს პოლიტიკურ საკითხებთან დაკავშირებულ საქმიანობაში მონაწილეობის მიზნით, რაც ისჯება თავისუფლების აღკვეთით 9-დან 12 წლამდე ვადით. 61 კანონპროექტი ასევე ადგენს სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას პოლიტიკური პარტიების ხელმძღვანელი პირების მიმართ, რომლებიც დაარღვევენ ორგანულ კანონს „მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანებების შესახებ“, კერძოდ, უცხოური დაფინანსების მიღების გზით. აღნიშნული დარღვევა გამოიწვევს დაჯარიმებას, საზოგადოებისთვის სასარგებლო შრომას 300-დან 500 საათამდე ვადით ან 6 წლამდე ვადით თავისუფლების აღკვეთას. 62 ცვლილებები კანონში „მაუწყებლობის შესახებ“ 86. ცვლილებები კანონში „მაუწყებლობის შესახებ“ 2025 წლის 2 აპრილს შევიდა ძალაში. 63 აღნიშნული საკანონმდებლო ცვლილება კრძალავს ნებისმიერი „უცხოური ძალის“ მიერ მაუწყებლების დაფინანსებას (პირდაპირს ან ირიბს, ფულადი თანხის ან ქონებრივი ღირებულების მქონე სხვა მატერიალური სიკეთის სახით), გარდა კომერციული რეკლამისა (მუხლი 66 1 ). იგივე დებულება ასევე ითვალისწინებს, რომ აკრძალულია უცხოური ძალების მიერ მაუწყებლის მომსახურების შესყიდვა (გარდა კომერციული რეკლამისა და გადაცემაში პროდუქტის (საქონლის/მომსახურების) განთავსებისა), აგრეთვე პროგრამის მომზადების ან/და მისი ეთერში განთავსების პირდაპირი თუ ირიბი დაფინანსება ან/და თანადაფინანსება. https://civil.ge/archives/719193 (გადამოწმებულია: 22/02/2026); „ინტერპრესნიუსი“, „პარლამენტში ინიცირებულია გრანტებსა და პოლიტიკურ საქმიანობასთან დაკავშირებული საკანონმდებლო ცვლილებების პაკეტი, რომელიც განსახილველად კომიტეტებს გადაეცა - ცვლილებები შვიდ კანონს მოიცავს“, 2026 წლის 29 იანვარი, https://www.interpressnews.ge/en/article/145375-package-of- legislative-amendments-related-to-grants-and-political-activity-has-been-initiated-in-parliament-and- referred-to-committees-for-consideration-the-changes-cover-seven-laws (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 60 ადამიანის უფლებათა კომისარი: „საქართველოს პარლამენტმა არ უნდა მიიღოს საკანონმდებლო ცვლილებები, რომლებიც სამოქალაქო საზოგადოების შეზღუდვისკენ არის მიმართული“. 2026 წლის, 2 თებერვალი https://www.coe.int/en/web/commissioner/-/georgian-parliament-should-reject- amendments-stifling-civil-society (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 61 https://parliament.ge/media/news/parlamentshi-grantebis-shesakheb-kanonshi-tsvlilebebis-gankhilva- itsqeba (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 62 ინფორმაცია საგარეო საქმეთა სამინისტრომ მომხსენებელს გაუგზავნა 2026 წლის 20 თებერვალს, დანართი XIV. 63 მომხსენებელი გულისხმობს კანონის იმ რედაქციას, რომელიც ხელმისაწვდომია აქ: https://matsne.gov.ge/en/document/view/32866?publication=81 (გადამოწმებულია: 22/02/2026).

არაოფიციალური თარგმანი 47 87. კანონში „მაუწყებლობის შესახებ” ტერმინი „უცხოური ძალა” იმგვარადვეა განმარტებული, როგორც კანონში „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ”(TFI). 88. „მაუწყებლობის შესახებ” კანონის 54-ე მუხლის ახალი რედაქცია ითვალისწინებს, რომ მაუწყებელს ეკრძალება საინფორმაციო ან საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ გადაცემაში ისეთი ინფორმაციის გავრცელება, რომელიც მის პირად დამოკიდებულებას ან მოსაზრებას ეფუძნება და პოლიტიკურ ან სხვა სახის დაპირისპირებას, ასევე საჯარო პოლიტიკის მიმდინარე საკითხებს ეხება. გარდა ამისა, მაუწყებელს ეკრძალება გამოხატოს მხარდაჭერა ან წინააღმდეგობა რომელიმე პოლიტიკური პარტიის, საზოგადოებრივი ან რელიგიური გაერთიანების, ან სხვა ინტერესთა ჯგუფის მიმართ. 54-ე მუხლის თანახმად, „აქტუალური თემის ირგვლივ გარკვეული პოზიციის სიღრმისეული განხილვისას მხოლოდ ერთი მხარის ჩართვა არ შეიძლება გამოყენებულ იქნას იმ ჯგუფებზე თავდასხმის საშუალებად, რომლებიც გადაცემაში არ მონაწილეობენ.“ ამასთან მაუწყებელს შემოსული ზარების სამართლიანობის პრინციპის საფუძველზე შერჩევის ვალდებულება ეკისრება, „შემოსული ზარებით საზოგადოებრივ აზრზე მანიპულაციის გამოსარიცხად, დაუშვებელია მათი მეშვეობით მხოლოდ ერთი პოზიციის წარმოჩენა“. შესაბამისად, აღნიშნული დებულება მაუწყებელს აკისრებს ვალდებულებას, თანაბარი პირობებით უზრუნველყოს განსხვავებული პოლიტიკური პოზიციების წარმოდგენა. ამასთანავე, დაუშვებელია პოლიტიკური პარტიების, საზოგადოებრივი გაერთიანებების, რელიგიური თუ ინტერესთა ჯგუფების მხარდამჭერი ან საწინააღმდეგო მოსაზრებების გავრცელება. 89. კომუნიკაციის კომისიის წევრებმა 2026 წლის 18 თებერვლის შეხვედრის დროს აღიარეს, რომ კომისია 54-ე მუხლის ახლანდელ ფორმულირებას ლობირებდა. იმავდროულად, მათი მტკიცებით, აღნიშნული წესი კანონში მხოლოდ 2025 წელს აისახა, თუმცა იგი მანამდე ქცევის კოდექსის ნაწილს წარმოადგენდა. ისინი ასევე აცხადებდნენ. რომ იმ შეზღუდული რაოდენობის შემთხვევებშიც კი, როდესაც ამ ნორმის საფუძველზე კომისიამ წარმოება დაიწყო, არ მომხდარა არანაირი სახის სახდელის დაკისრება დარღვევის დადასტურების მიუხედავად. კომისიის წევრების მტკიცებით, ისინი ასევე ახდენდნენ საინფორმაციო კამპანიის ორგანიზებას მაუწყებლებისთვის, რომლის მიზანსაც აღნიშნული დებულებისა და მისი გამოყენების განმარტება წარმოადგენდა. 64 64 შეხვედრა კომუნიკაციის კომისიაში 2026 წლის 18 თებერვალს

არაოფიციალური თარგმანი 48 90. წარდგენილი და არსებითად განსახილველად დაშვებულია ორი კონსტიტუციური სარჩელი (N 1801 და N 1841); ჯერ არ შემდგარა საქმის არსებითი განხილვა. 65 ცვლილებები კანონში „მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანების შესახებ“ 91. ცვლილებები კანონში მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანების შესახებ 2025 წლის აპრილში ამოქმედდა. 66 მან ახალი შეზღუდვები დააწესა პოლიტიკური პარტიების მიერ მიღებული მხარდაჭერის შესაძლო ფორმებზე (მუხლი 26 1 ). ვენეციის კომისიას მხარდაჭერის ახალი სახის აკრძალვის მაგალითად უფასო სემინარების ან ლექციების ორგანიზება მოჰყავს. 67 92. 2026 წლის იანვარში ინიცირებული საკანონმდებლო ცვლილებების თანახმად, პირს, რომელიც შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზეა დასაქმებული ორგანიზაციაში, რომლის უცხოური წყაროებიდან მიღებული დაფინანსება წლიური შემოსავლის 20%-ს აღემატება, 8 წლის განმავლობაში ეკრძალება პოლიტიკური პარტიის წევრობა. 68 გარდა ამისა, პოლიტიკური პარტიის ხელმძღვანელს, რომელიც უცხოურ დაფინანსებას იღებს შესაძლოა დაემუქროს თავისუფლების აღკვეთა 6 წლამდე ვადით. 69 65 საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს მიერ მოწოდებული ინფორმაცია, 2026 წლის 20 თებერვალს, დანართი XXIV. 66 მომხსენებელი გულისხმობს კანონის იმ რედაქციას, რომელიც ხელმისაწვდომია აქ: https://matsne.gov.ge/en/document/view/28324?publication=44 (გადამოწმებულია: 22/02/2026) 67 ევროპული კომისია დემოკრატიისათვის სამართლის მეშვეობით (ევროპის საბჭოს ვენეციის კომისია), „დასკვნა ‘უცხოური აგენტების რეგისტრაციის შესახებ’ კანონზე, ‘გრანტების შესახებ’ კანონში შეტანილ ცვლილებებსა და ‘უცხოურ გავლენასთან’ დაკავშირებულ სხვა საკანონმდებლო აქტებზე“, 2025 წლის 15 ოქტომბერი,პარაგრაფი 20, https://www.venice.coe.int/webforms/documents/default.aspx?pdffile=CDL-AD(2025)034-e (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 68 https://parliament.ge/media/news/parlamentshi-grantebis-shesakheb-kanonshi-tsvlilebebis-gankhilva- itsqeba (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 69 „საქართველო: ‘ქართული ოცნება’ აანონსებს რეპრესიულ კანონებში ცვლილებების ახალ პაკეტს, რომელიც მიმართულია სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციებისთვის დაფინანსებაზე ხელმისაწვდომობის დამატებითი შეზღუდვისკენ“., https://csometer.info/updates/georgia-gd- announces-batch-new-changes-repressive-laws-further-limit-access-funding-csos,( გადამოწმებულია: 22/02/2026).

არაოფიციალური თარგმანი 49 C. კანონები ეგრეთ წოდებული „ოჯახური ღირებულებებისა და ლგბტ+ პირების უფლებების შესახებ“ 93. 2024 წლის სექტემბერში პარლამენტმა მიიღო კანონი „ოჯახური ღირებულებებისა და არასრულწლოვანის დაცვის შესახებ“. 2024 წლის ივნისში, ამ კანონპროექტის ინიცირება მოხდა, როგორც საკანონმდებლო პაკეტის, რომელიც ასევე მოიცავდა კონსტიტუციური კანონის პროექტს. აღნიშნულ კონსტიტუციური კანონის პროექტზე, კონსტიტუციაში ცვლილებების შეტანის შესახებ, ისევე როგორც კონსტიტუციური კანონის პროექტზე „ოჯახური ღირებულებებისა და არასრულწლოვანის დაცვის შესახებ“, სხვებთან ერთად, ვენეციის კომისიამაც წარმოადგინა დასკვნა. 70 საბოლოო ჯამში, არ მოხდა აღნიშნული კონსტიტუციური კანონის პროექტის მიღება, თუმცა წინამდებარე დოკუმენტში განხილული ჩვეულებრივი კანონპროექტი უფრო დეტალურად არეგულირებს არსებითად იგივე საკითხს. 94. კანონი, თავისი მიზნებისთვის, არსებითად აიგივებს ერთსქესიანთა ურთიერთობებსა და ტრანსგენდერულ იდენტობას ინცესტთან. შედეგად, იგი კრძალავს მათ ნებისმიერი სახით „პოპულარიზაციას“, მათ შორის მაუწყებლობაში, განათლების სფეროსა და საჯარო შეკრებების დროს. აღნიშნული კანონით აგრეთვე იკრძალება გენდერული იდენტობის დადასტურების სამედიცინო მანიპულაციები, მათ შორის ქირურგიული ჩარევის მეთოდის გამოყენებით, ასევე იკრძალება სამოქალაქო აქტებსა და პირადობის დამადასტურებელ დოკუმენტებში დაბადებისას მინიჭებული სქესისგან განსხვავებული სქესის მითითება, ერთსქესიანთა ქორწინება და ქორწინების მიღმა არსებული ერთსქესიანი ურთიერთობების სამართლებრივი აღიარება, ისევე როგორც ბავშვის შვილად აყვანა ლგბტ+ პირების ან წყვილების მიერ. 95. პრემიერ-მინისტრმა მომხსენებელს აცნობა, რომ აღნიშნული კანონის მიზანს რომელიმე ჯგუფის სტიგმატიზება არ წარმოადგენდა და რომ საქართველოს მთავრობა და საზოგადოება ტოლერანტულია. იგი ამ კანონის მიღებას ქვეყანაში არსებული დემოგრაფიული მდგომარეობით ამართლებდა, რომელიც, მისი აზრით, „გარკვეული იდეოლოგიების“ ზეგავლენის შედეგად 70 ვენეციის კომისია, ‘დასკვნა „ოჯახური ღირებულებებისა და არასრულწლოვანთა დაცვის შესახებ“ საკონსტიტუციო კანონის პროექტზე’, 2024 წლის 25 ივნისი, https://www.venice.coe.int/webforms/documents/default.aspx?pdffile=CDL-AD(2024)021-e (გადამოწმებულია: 22/02/2026).

არაოფიციალური თარგმანი 50 გაუარესდა. 71 პარლამენტის თავმჯდომარემ, აღნიშნული კანონი ევროპული კავშირის მართლმსაჯულების სასამართლოს (CJEU) უახლესი გადაწყვეტილების მითითებით დაიცვა. იაკუბ კუპრიაკ-ტროიანისა და მატეუშ ტროიანის საქმეში მაზოვიეცკის ვოევოდას წინააღმდეგ (Jakub Cupriak-Trojan and Mateusz Trojan v. Wojewoda), სასამართლომ დაადგინა, რომ ევროკავშირის სამართალი წევრ სახელმწიფოებს ავალდებულებს იმ ერთსქესიანი ქორწინების აღიარებას, რომელიც ევროკავშირის სხვა წევრ ქვეყანაშია დარეგისტრირებული. 72 პარლამენტის თავმჯდომარის თქმით, საქართველოსთვის ეს გადაწყვეტილება მისაღები ვერ იქნება, რადგანაც საქართველოს კონსტიტუციის თანახმად, ქორწინება განისაზღვრება, როგორც კავშირი ქალსა და მამაკაცს შორის. 73 არც პრემიერ-მინისტრმა, და არც პარლამენტის თავმჯდომარემ არ გაიზიარეს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს (ECtHR) პრაქტიკიდან მოყვანილი არგუმენტაცია, ვინაიდან ერთსქესიანი ურთიერთობების აღიარებასთან დაკავშირებული შესაბამისი გადაწყვეტილებები (მაგალითად, საქმეზე ‘ფედოტოვა და სხვები რუსეთის წინააღმდეგ’) 74 არ გამოტანილა საქართველოს წინააღმდეგ არსებულ საქმეებზე და, შესაბამისად, საქართველოს მხრიდან დარღვევა არ დაუდგენია. პარლამენტის თავმჯდომარეს მიაჩნდა, რომ სადავო კანონი სრულ თანხვედრაშია საქართველოს კონსტიტუციასთან. 75 96. როგორც გაეროს ავტორიტეტული დოკუმენტებიდან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს (ECtHR) პრეცედენტული სამართლიდან იკვეთება, განსახილველი კანონი იმ ისედაც რეპრესიული გარემოს განმტკიცებისკენ გადადგმული მორიგი ნაბიჯია, რომელიც ლგბტ+ თემის გარშემო არსებობს საქართველოში. მაგალითად, ადამიანის უფლებათა კომიტეტმა შეშფოთება გამოთქვა იმასთან დაკავშირებით, რომ: „გავრცელებულ ცნობებზე ლესბოსელი, გეი, ბისექსუალი და ტრანსგენდერი პირების, მათი უფლებადამცველებისა და ჟურნალისტების მიმართ დისკრიმინაციის, შევიწროების, დაშინებისა და თავდასხმების შესახებ“, 71 შეხვედრა პრემიერ-მინისტრის აპარატში, 2026 წლის 18 თებერვალს; OC Media, „კობახიძე შობადობის შემცირებაში ‘ლიბერალურ იდეოლოგიას’ ადანაშაულებს“, 2026, https://oc- media.org/kobakhidze-blames-liberal-ideology-for-declining-birth-rates/(გადამოწმებულია: 22/02/2026). 72 CJEU, 2025 წლის 25 ნოემბრის გადაწყვეტილება (დიდი პალატა), იაკუბ კუპრიაკ-ტროიანი და მატეუშ ტროიანი მაზოვიის ვოევოდას წინააღმდეგ, C-713/23, ECLI:EU:C:2025:917. 73 შეხვედრა საქართველოს პარლამენტში, 2026 წლის 17 თებერვალი. 74 ECtHR, 2023 წლის 17 იანვრის გადაწყვეტილება (დიდი პალატა), ფედოტოვა და სხვები რუსეთის წინააღმდეგ, 40792/10 30538/14 43439/14. 75 შეხვედრა პრემიერ-მინისტრის ადმინისტრაციაში, 2026 წლის 18 თებერვალს; საქართველოს პარლამენტში შეხვედრა, 2026 წლის 17 თებერვალს.

არაოფიციალური თარგმანი 51 აგრეთვე „პოლიტიკოსების, სხვა საჯარო მოხელეებისა და რელიგიური პირების მიერ დაუსჯელად წარმოებული ჰომოფობიური და ტრანსფობიური რიტორიკის თაობაზე.’ 76 თავის მხრივ, ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ (ECtHR) წარსულში გამოტანილი გადაწყვეტულებებით დაადგინა, რომ საქართველოს ხელისუფლებამ ვერ უზრუნველყო კერძო პირთა მხრიდან ჩადენილი ჰომოფობიური და ტრანსფობიური ძალადობის პრევენცია 77 , ასევე დაადგინა სამართალდამცავთა მხრიდან არასათანადო მოპყრობისას გამოვლენილი ჰომოფობიური და ტრანსფობიური მოტივაცია. 78 „თბილისი პრაიდის“ ღონისძიებებზე წარსულში მომხდარი ძალადობრივი თავდასხმები, აგრეთვე 2024 წლის პრაიდის საჯარო ფორმატით დაგეგმილი ღონისძიებების გაუქმება „პოტენციური ძალადობისა და სიძულვილის რიტორიკის რისკებთან დაკავშირებული შეშფოთების გამო, რასაც თან დაერთო ანტი-ლგბტ კანონმდებლობის მიღება,“ 79 როგორც ჩანს ადასტურებს ლგბტ+ პირებისთვის უკიდურესად შეზღუდული სივრცის არსებობაზე საქართველოში და იმ საფრთხეებზე, რაც დაკავშირებულია ისეთი სექსუალური ორიენტაციის, ან გენდერული იდენტობის საჯარო გამოვლინებასთან, რაც არ შეესაბამება საზოგადოებაში დამკვიდრებულ სექსუალურ და გენდერულ ნორმებს. ლგბტ+ პირთა მიმართ ძალადობის პრობლემასთან დაკავშირებით დასმულ საკითხზე პასუხად პრემიერ-მინისტრმა განაცხადა, რომ იგი არ ფლობდა ინფორმაციას მსგავსი შემთხვევების შესახებ და მომხსენებელი დაარწმუნა, რომ თუ აღნიშნული ქმედებით დაზარალებული პირი მიმართავდა სამართალდამცავ ორგანოებს, ხელისუფლება სათანადო რეაგირებას მოახდენდა. 80 D. ცვლილებები სხვა კანონებში 97. 2025 წლის აპრილში სახელმწიფო ღალატის დანაშაულის (სისხლის სამართლის კოდექსის 307 1 მუხლი) ხელახალი კრიმინალიზაცია მოხდა და განისაზღვრა შემდეგნაირად: „საქართველოს მოქალაქის ან საქართველოში სტატუსის მქონე მოქალაქეობის არმქონე პირის მიერ ამ კოდექსის 308-ე, 309- 76 გაეროს ადამიანის უფლებათა კომიტეტი, „საქართველოს შესახებ მეხუთე პერიოდული ანგარიშის დასკვნითი შენიშვნები“, 2022 წლის 13 სექტემბერი, CCPR/C/GEO/CO/5, პარაგრაფი 17. 77 ECtHR, 2015 წლის 12 მაისის გადაწყვეტილება, იდენტობა და სხვები საქართველოს წინააღმდეგ, 73235/12. 78 ECtHR, 2020 წლის 8 ოქტომბრის გადაწყვეტილება, აღდგომელაშვილი და ჯაფარიძე საქართველოს წინააღმდეგ, 7224/11. 79 Human Rights Watch, ‘საქართველო: 2024’, 2025 წლის მოვლენები, https://www.hrw.org/world- report/2025/country-chapters/georgia (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 80 შეხვედრა პრემიერ-მინისტრის ადმინისტრაციაში 2026 წლის 18 თებერვალს

არაოფიციალური თარგმანი 52 ე, 310-ე, 311-ე, 312-ე, 313-ე, 314-ე, 315-ე, 318-ე ან 319-ე მუხლით გათვალისწინებული რომელიმე დანაშაულის ჩადენა (...)“. სახელმწიფო ღალატისთვის სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა უნდა განისაზღვროს შესაბამისი მუხლის საფუძველზე, ამ მუხლზე მითითებით. არსებული ვარაუდით, დანაშაულის ახალმა ფორმულირებამ შესაძლოა მოიცვას უცხოურ სტრუქტურებთან თანამშრომლობა (TFI-ის ან FARA-ს ნორმების დარღვევით), კერძოდ, სისხლის სამართლის კოდექსის 318-ე (საბოტაჟი) და 319-ე (უცხო ქვეყნისთვის დახმარება) მუხლების კონტექსტში. მიუხედავად ამისა, წინამდებარე ანგარიშის მომზადების დროს, როგორც იკვეთება, ნაკლებად ხდება სახელმწიფო ღალატთან დაკავშირებული ბრალდებების წარდგენა, ვიდრე ფულის გათეთრების წინააღმდეგ მიმართულ კანონმდებლობასთან, საბოტაჟთან ან უცხო ქვეყნის, უცხოეთის ორგანიზაციის, ან უცხოეთის კონტროლს დაქვემდებარებული ორგანიზაციისთვის მტრულ საქმიანობაში დახმარებასთან დაკავშირებული ბრალდებების. 98. 2025 წლის 19 თებერვალს მიღებული მთელი რიგი საკანონმდებლო ცვლილებების საფუძველზე მოხდა ტერმინი „გენდერის“ ან „გენდერული იდენტობის“ ამოღება სხვადასხვა კანონიდან, მათ შორის სისხლის სამართლის კოდექსიდან. 81 სისხლის სამართლის კოდექსის წინა რედაქციის მიხედვით გენდერის ან გენდერული იდენტობის საფუძველზე სიძულვილით მოტივირებული დანაშაულის ჩადენა დამამძიმებელ გარემოებად მიიჩნეოდა, (მუხლი 53 1 (1)). 99. 2026 წლის იანვარში ინიცირებული ცვლილებების თანახმად, „ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსში“ გათვალისწინებული იქნება ახალი ადმინისტრაციული სამართალდარღვევა, სამეწარმეო სუბიექტის მიერ ისეთი საჯარო პოლიტიკური საქმიანობის განხორციელებისთვის, რომელიც არ უკავშირდება მის ძირითად სამეწარმეო/ბიზნეს საქმიანობას. 82 100. 2025 წლის ივნისში ცვლილებები შევიდა კანონში „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ.“ ცვლილებები განხორციელდა 81 CSO Meter, „საქართველო: ქართული ოცნების ინიცირებული საკანონმდებლო ცვლილებები მნიშვნელოვან საფრთხეს უქმნის სამოქალაქო საზოგადოებას და მედიას“., https://csometer.info/updates/georgia-gds-proposed-changes-pose-major-threat-civil-society-and-media (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 82 CSO Meter, „საქართველო: „ქართულმა ოცნებამ რეპრესიულ კანონებში ცვლილებების ახალი პაკეტი დააანონსა, რომელიც კიდევ უფრო ზღუდავს სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციებისთვის დაფინანსებაზე ხელმისაწვდომობას“, https://csometer.info/updates/georgia- gd-announces-batch-new-changes-repressive-laws-further-limit-access-funding-csos,( გადამოწმებულია: 22/02/2026).

არაოფიციალური თარგმანი 53 ცილისწამების სამართლებრივი რეგულირების წესში. აღნიშნული ცვლილებები ითვალისწინებს მტკიცების ტვირთის მოპასუხეზე გადატანას, რომელიც ვალდებულია დაამტკიცოს სადავო განცხადების სიმართლესთან შესაბამისობა მისი სამართლებრივი პასუხისმგებლობის გამოსარიცხად. 83 101. 2024 წლის 13 დეკემბერს ცვლილებები შევიდა კანონში „შეკრებისა და მანიფესტაციების შესახებ“. აღნიშნული ცვლილებების თანახმად, დაწესდა აკრძალვა აქციის მონაწილეთა მიერ ნიღბების, ლაზერული საშუალებებისა და პიროტექნიკის გამოყენებაზე. 84 შემდგომი ცვლილებების მიღება „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ კანონში 2025 წლის თებერვალში განხორციელდა 85 და აღნიშნული ცვლილებებით, სხვა საკითხებთან ერთად განისაზღვრა დახურულ სივრცეში შეკრების ჩასატარებლად შენობის მფლობელის თანხმობის მიღების ვალდებულება, ასევე დაწესდა „ხიდების, გვირაბების, ესტაკადებისა და მუნიციპალიტეტის მიერ განსაზღვრული სატრანსპორტო კვანძების“ ბლოკირების აკრძალვა. იმავდროულად ცვლილებები განხორციელდა ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსში, რომლებიც საპროტესტო გამოსვლებთან დაკავშირებული რეგულაციების დარღვევისთვის სანქციების გამკაცრებას ითვალისწინებს. 86 102. 2025 წლის ოქტომბერში პარლამენტმა დამატებითი შეზღუდვები მიიღო შეკრების თავისუფლებასთან მიმართებაში, რომელთა საფუძველზეც დაწესდა უფრო მკაცრი ადმინისტრაციული და სისხლისსამართლებრივი სანქციები, ასევე სავალდებულო და უფრო ხანგრძლივი პატიმრობა პროტესტთან დაკავშირებული გარკვეული დარღვევებისთვის (მაგალითად, გზის სავალი ნაწილის გადაკეტვა) და სისხლისსამართლებრივი პატიმრობა იმ შემთხვევაში, თუ პირი მსგავსი სამართალდარღვევებისთვის წარსულში უკვე ნასამართლევი იყო, ან ადმინისტრაციული სახდელები ჰქონდა დაკისრებული მსგავსი სამართალდარღვევებისთვის. 87 აღნიშნული 83 https://matsne.gov.ge/ka/document/view/6544501?publication=0 (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 84 ტექსტი ხელმისაწვდომია აქ: https://matsne.gov.ge/ka/document/view/6330362?publication=0 (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 85 https://matsne.gov.ge/ka/document/view/6407621?publication=0 (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 86 https://info.parliament.ge/#law-drafting/30044 (22/02/2026); იხ.: ასევე: შეკრებისა და გაერთიანების თავისუფლების საკითხებზე ექსპერტთა პანელი, „საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსსა და საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსში შეტანილი ცვლილებების შესახებ დაჩქარებული დასკვნა (2025 წლის 6 თებერვალს მიღებული რედაქციით), 2025 წლის 6 მარტი, ვარშავა’, დასკვნა-Nr.: FOPA-GEO/536/2025 [TN], https://legislationline.org/sites/default/files/2025-03/2025-03- 06%20FINAL%20ODIHR%20Urgent%20Opinion%20on%20Amendments%20on%20FoPA_Georgia_EN GLISH.pdf (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 87 https://info.parliament.ge/file/1/BillReviewContent/400558 (გადამოწმებულია: 22/02/2026); https://info.parliament.ge/file/1/BillReviewContent/400556 (გადამოწმებულია: 22/02/2026). იხ.:ასევე: Civil Georgia, „ქართულმა ოცნებამ საპროტესტო სამართალდარღვევებისთვის უფრო მკაცრი

არაოფიციალური თარგმანი 54 ცვლილებები ომბუდსმენმა 2026 წლის იანვარში გაასაჩივრა საკონსტიტუციო სასამართლოში. 88 103. 2025 წლის დეკემბერში მიღებული საკანონმდებლო ცვლილებების თანახმად, ხალხის გადაადგილების შეფერხება (მათ შორის ტროტუარებზე) ისჯება ადმინისტრაციული პატიმრობით 20 დღემდე ვადით. გარდა ამისა, დაგეგმილი შეკრებების შესახებ წინასწარ უნდა ეცნობოს პოლიციას. შესაბამისად, ნებადართული არ არის სპონტანური შეკრებები. შეტყობინების ვალდებულების შეუსრულებლობა ან გზის სავალი ნაწილისა თუ ტროტუარის გათავისუფლების შესახებ მითითების დაუმორჩილებლობა ისჯება ადმინისტრაციული პატიმრობით 20 დღემდე ვადით, ხოლო აღნიშნული სამართალდარღვევების განმეორებით ჩადენის შემთხვევაში შესაძლებელია სასჯელის სახით თავისუფლების აღკვეთა ერთ წლამდე ვადით. 89 E. სასამართლო სისტემის რეფორმა და თანმდევი რეფორმები 104. ამ მანდატით მოცულ პერიოდამდე გაცილებით ადრე გამოითქვა შეშფოთებები საქართველოს სასამართლო სისტემის დამოუკიდებლობასთან დაკავშირებით. აღნიშნული შეშფოთებები, სხვებთან ერთად, ვენეციის კომისიის რამდენიმე თანმიმდევრულ დასკვნაშია ასახული. 90 სანქციები მიიღო“. 2025 წლის 16 ოქტომბერი, https://civil.ge/archives/706463 (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 88 „სახალხო დამცველი საკონსტიტუციო სასამართლოში ასაჩივრებს საპროტესტო აქციებთან დაკავშირებულ შეზღუდვებსა და სანქციებს“, 2026 წლის 20 იანვარი, https://civil.ge/archives/717989 (გადამოწმებულია: 22/02/2026); იხ.: ასევე: https://ombudsman.ge/eng/akhali-ambebi/sakhalkho-damtsveli-shekrebebisa-da-manifestatsiebis- chatarebis-tsestan-dakavshirebul-akrdzalvebsa-da-pasukhismgeblobis-normebs-sakonstitutsio- sasamartloshi-asachivrebs (გადამოწმებულია:22/02/2026); ვენეციის კომისია და შეკრებისა და გაერთიანების თავისუფლების საკითხებზე ექსპერტთა პანელი, „საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსსა და საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსში შეტანილი ცვლილებების შესახებ დაჩქარებული დასკვნა (2025 წლის 16 ოქტომბერს მიღებული რედაქციით), 2025 წლის 12 ნოემბერი, ვარშავა, დასკვნა-Nr.: FOPA-GEO/564/2025, https://www.osce.org/sites/default/files/f/documents/4/1/601503.pdf (გადამოწმებულია: 22/02/2026) 89 სივილ ჯორჯია, „განახლება: პროტესტის მონაწილე აცხადებს, რომ მოსამართლემ „ტროტუარის“ საქმე მასში „სისხლის სამართლის დანაშაულის ნიშნების“ აღმოჩენის შემდეგ შეწყვიტა“, 2026 წლის 9 იანვარი, https://civil.ge/archives/716868 (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 90 ვენეციის კომისია, „საქართველო: დაჩქარებული დასკვნა უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეების შერჩევისა და დანიშვნის შესახებ“ 2019 წლის 24 ივნისი, https://www.venice.coe.int/webforms/documents/default.aspx?pdffile=CDL-AD(2019)009-e (გადამოწმებულია: 22/02/2026); ვენეციის კომისია, „საქართველო: დასკვნა საერთო სასამართლოების შესახებ ორგანულ კანონში ცვლილებების შეტანის შესახებ ორგანული კანონის

არაოფიციალური თარგმანი 55 105. განხორციელებული რეფორმებისა და მათ მიმართ გამოთქმული კრიტიკული შეფასებების გაანალიზების საფუძველზე შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ სასამართლოს დამოუკიდებლობასთან დაკავშირებით არსებულ პრობლემათა ძირითადი საფუძველი მასზე იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მიერ განხორციელებულ სისტემურ კონტროლში მდგომარეობს. რომელსაც ფართო უფლებამოსილებები აქვს თითოეულ მოსამართლეზე, რაც სხვა საკითხებთან ერთად, მათ თანამდებობაზე დანიშვნას (უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეების ჩათვლით), დაწინაურებას, დროებით მივლენას და დისციპლინარულ პროცესს უკავშირდება. ვენეციის კომისიის დასკვნაში ნახსენებია მუდმივად გამოთქმული ბრალდებები იუსტიციის უმაღლეს საბჭოში კორპორატივიზმის არსებობის თაობაზე. რაც ისეთი ქცევაა, რომელიც უპირატესად მოტივირებულია მოსამართლეთა იმ ჯგუფის პირადი ინტერესებით, რომელიც გადამწყვეტ კონტროლს ახორციელებს სისტემაზე, ნაცვლად სასამართლოს მიუკერძოებლობისა და დამოუკიდებლობის დაცვისა. ვენეციის კომისიის აღნიშნული შეშფოთებები გადმოცემულია შემდეგ განცხადებაში: „ვენეციის კომისიას სურს ხაზგასმით აღნიშნოს, რომ ისეთი ორგანო, როგორიცაა სასამართლო ხელისუფლების საბჭო (მათ შორის იუსტიციის უმაღლესი საბჭო), თავის უფლებამოსილებებს საბოლოო ჯამში სასამართლო დამოუკიდებლობის, მართლმსაჯულების ეფექტიანობისა და ხარისხის დასაცავად უნდა იყენებდეს, ისე რომ საზოგადოების ნდობა განამტკიცოს სასამართლო სისტემის მიმართ. საზოგადოების ნდობა მართლმსაჯულების სისტემის მიმართ ილახება, როცა სასამართლო ხელისუფლების საბჭო აღიქმება პროექტზე“, 2020 წლის 8 ოქტომბერი, https://www.venice.coe.int/webforms/documents/default.aspx?pdffile=CDL-AD(2020)021-e (გადამოწმებულია: 22/02/2026); ვენეციის კომისია, „საქართველო: დაჩქარებული დასკვნა „საერთო სასამართლოების შესახებ“ ორგანულ კანონში შეტანილ ცვლილებებზე,“ 2021 წლის 2 ივლისი, https://www.venice.coe.int/webforms/documents/default.aspx?pdffile=CDL-AD(2021)020-e (გადამოწმებულია: 22/02/2026); ვენეციის კომისია, „საქართველო: დასკვნა „საერთო სასამართლოების შესახებ“ ორგანულ კანონში 2021 წლის დეკემბერში შეტანილი ცვლილებების შესახებ“, 2022 წლის 20 ივნისი, https://www.venice.coe.int/webforms/documents/default.aspx?pdffile=CDL-AD(2022)010-e (გადამოწმებულია: 22/02/2026); ვენეციის კომისია, საქართველო: „შემდგომი მოსაზრება „საერთო სასამართლოების შესახებ“ ორგანულ კანონთან დაკავშირებით მომზადებულ ოთხ წინა მოსაზრებაზე“, 2023 წლის 14 მარტი, https://www.venice.coe.int/webforms/documents/default.aspx?pdffile=CDL-AD(2023)006-e (გადამოწმებულია: 22/02/2026).

არაოფიციალური თარგმანი 56 როგორც ორგანო, რომელიც პირადი ინტერესების, თვითდაცვისა და ქრონიზმის საფუძველზე მოქმედებს.“ 91 106. 2026 წლის 17 თებერვალს იუსტიციის უმაღლეს საბჭოში შეხვედრის დროს, იუსტიციის საბჭოს წევრებმა ქრონიზმთან დაკავშირებული ბრალდებები უარყვეს და ისინი მცდარ ინფორმაციაზე დაფუძნებულ და შეურაცხმყოფელ განცხადებებად შეაფასეს. მათ ასევე აღნიშნეს, რომ ვენეციის კომისიას მცდარი ინფორმაცია მიაწოდა პოლიტიკურად მოტივირებულმა წყაროებმა. მათ ყურადღება იმაზე გაამახვილეს, რომ იუსტიციის უმაღლესი საბჭო არასდროს იქცევა თვითნებურად და ყოველთვის ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის (ECHR) მე-6 მუხლის მოთხოვნების შესაბამისად მოქმედებს. მაგალითად, მათი მტკიცებით, არასდროს მომხდარა არც ერთი მოსამართლის მივლინება მათი ნების საწინააღმდეგოდ. ამასთანავე, საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს მიერ 2026 წლის 20 თებერვალს მოწოდებული წერილობითი ინფორმაციის თანახმად (დანართი XXI), „2024 წლის პირველი მარტიდან 2026 წლის 18 თებერვლამდე არ მომხდარა არც ერთი დისციპლინარული სანქციის დაკისრება არც ერთი მოსამართლის მიმართ.“ ასევე ‘მას შემდეგ რაც, „საერთო სასამართლოების შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის 371 მუხლში შესული დებულება ამოქმედდა მოსამართლეთა თანხმობის გარეშე გადაყვანის შესახებ, დღემდე (2026 წლის 18 თებერვალი) არ მომხდარა არც ერთი მოსამართლის სხვა სასამართლოში გადაყვანა მისი თანხმობის გარეშე.“ 107. უფრო მეტიც, იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრებმა, მათი დაკვეთით ჩატარებული საზოგადოებრივი აზრის გამოკითხვის შედეგების ციტირება მოახდინეს იმ ფაქტის ხაზგასასმელად, რომ სასამართლო სისტემის მიმართ საქართველოს მოსახლეობას მაღალი ნდობა ჰქონდა. 92 კვლევა (რომელიც საგარეო საქმეთა სამინისტრომ მომხსენებელს 2026 წლის 20 თებერვალს V დანართის სახით მიაწოდა) 2024 წლის ივლის/აგვისტოში ჩატარდა „იფსოს ფრანსის“ (IPSOS France) მიერ და რომლის შედეგების მიხედვითაც გამოკითხულთა 37%-ს სრული ნდობა აქვთ სასამართლო სისტემის მიმართ, მაშინ როცა გამოკითხულთა 27% საერთოდ არ ენდობა მას. უფრო მეტიც, გამოკითხულთა 61%- საქართველოს სასამართლოების 91 ვენეციის კომისია, „საქართველო: დასკვნა 2021 წლის დეკემბერში „საერთო სასამართლოების შესახებ“ ორგანულ კანონში განხორციელებულ ცვლილებების თაობაზე“. პარაგრაფი 61. იხ.: ასევე: „ჯორჯიან ქორთ ვოჩი“ (Georgian Court Watch), „ფაქტორები, რომლებიც საქართველოს სასამართლო სისტემაში ნეპოტიზმისა და ქრონიზმის გავრცელებას უწყობს ხელს“ (2022 წ.). 92 შეხვედრა იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს ოფისში, 2026 წლის 17 თებერვალი.

არაოფიციალური თარგმანი 57 დამოუკიდებლობა შეაფასა, როგორც „საკმაოდ კარგი“ (51%), ან „ძალიან კარგი“ (10%). მომხსენებელი აღნიშნავს, რომ წარმოდგენილი კვლევა ჩატარდა მასობრივ საპროტესტო გამოსვლებამდე და ამ მოვლენებთან დაკავშირებით რეპრესიული პოლიტიკის გატარებამდე, რაც ქვემოთაა აღწერილი. 108. მოცემული მანდატით გათვალისწინებული უფლებამოსილების ფარგლებში სამოქალაქო საზოგადოების ჯგუფებისგან მოპოვებული ინფორმაციის თანახმად, იუსტიციის უმაღლესი საბჭო აღიქმება, როგორც მთავარი ბერკეტი, რომელიც ხელისუფლებას სასამართლო სისტემის კონტროლის საშუალებას აძლევს. გამოკითხულ პირთა განმარტებით, მას ხელსაყრელი პოზიცია უკავია აღნიშნული კონტროლის განსახორციელებლად, მათ შორის, დისციპლინარული წარმოების თვითნებური დაწყების მეშვეობით, რასაც, თავის მხრივ, უფრო ფართო დამთრგუნველი ეფექტი აქვს. 93 ოპოზიციის ლიდერებთან შეხვედრის დროს გაკეთდა განცხადება, რომლის მიხედვითაც, არ არსებობს არანაირი არსებითი განსხვავება კონკრეტული გადაწყვეტილების მიღება მოხდა საკანონმდებლო, აღმასრულებელი, თუ სასამართლო ხელისუფლების მიერ, რადგანაც არც ერთი მათგანი არ არის დამოუკიდებელი და სასამართლო ხელისუფლება უბრალოდ მთავრობის ხელთ არსებული ინსტრუმენტია. 94 109. 2025 წელს საერთო სასამართლოების შესახებ კანონში შესული ცვლილებები, როგორც ჩანს, კიდევ უფრო მეტად ამცირებს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს გამჭვირვალობას. სხვა საკითხებთან ერთად, ისინი თავისუფლდებიან მოსამართლეობის კანდიდატების ნომინაციის პროცესში ჩართულ პირთა შეფასებების გამოქვეყნების ვალდებულებისგან. უფრო მეტიც, მოსამართლეობის კანდიდატთა შესარჩევი კენჭისყრა ღია სხდომების ნაცვლად, ახლა დახურულ კარს მიღმა ტარდება. საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაციის ინფორმაციის მიხედვით, ბოლო წლებში იუსტიციის უმაღლესი საბჭო „სრულიად დახურულ ინსტიტუციად“ იქცა. ამ ორგანიზაციის ინფორმაციით, პრაქტიკულად შეუძლებელია მის შენობაში შესვლა, ან მათგან საჯარო ინფორმაციის მოპოვება. 95 93 ზეპირი ჩვენება N 4. 94 შეხვედრა პოლიტიკური ოპოზიციის ლიდერებთან, 2026 წლის 18 თებერვალი. 95 საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია, „მართლმსაჯულების სისტემის შესახებ საინფორმაციო ჩანაწერი: საქართველოს მართლმსაჯულების სისტემის წინაშე არსებული გამოწვევები - 2024 წლის გაზაფხულის შემდეგ ძირითადი მოვლენები, წარდგენილი ეუთოს ადამიანის განზომილების მექანიზმის ფარგლებში“(2026 წლის თებერვალი)’, 2026, https://admin.gyla.ge/uploads_script/publications/pdf/6.BN%20to%20OSCE%20MM%20- %20Challenges%20of%20the%20Justice%20System.pdf (გადამოწმებულია: 22/02/2026), გვ. 5.

არაოფიციალური თარგმანი 58 110. შეხვედრისას იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წარმომადგენლებმა ყურადღება იმ გარემოებაზე გაამახვილეს, რომ აღნიშნული საკანონმდებლო ცვლილებების მიღება მოხდა დაჩქარებული წესით, რის გამოც საბჭოს მათი შემუშავების პროცესში მონაწილეობის მიღების რეალური შესაძლებლობა არ ჰქონია. ამავდროულად, საბჭოს წევრები არაკონსტიტუციურად არ მიიჩნევდნენ აღნიშნულ ცვლილებებს. ისინი ასევე ამტკიცებდნენ, რომ იუსტიციის უმაღლესი საბჭო ყოველთვის უზრუნველყოფს საჯარო ინფორმაციაზე წვდომას, როცა სადავო ინფორმაცია ნამდვილად საჯაროა და გასაჯაროებას ექვემდებარება. 96 111. როგორც ჩანს, გამჭვირვალობასთან დაკავშირებული მსგავსი პრობლემები არსებობს საერთო სასამართლოებთან მიმართებაშიც. 2025 წელს სასამართლო სხდომების ფოტო/ვიდეო გადაღების თითქმის სრული აკრძალვა დაწესდა. 97 მომხსენებელმა გამოკითხვის შედეგად შეიტყო, რომ ჟურნალისტებსა და სხვა დამკვირვებლებს პრობლემები შეექმნათ სასამართლო სხდომათა დარბაზებში შესვლასთან და სასამართლო გადაწყვეტილებების მიღებასთან დაკავშირებით. 98 იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრები აღნიშნული საკანონმდებლო ცვლილებების დაცვის დროს, ამ ცვლილებებს სათანადო წესრიგის უზრუნველყოფის გარანტიად წარმოაჩენდნენ სასამართლო სხდომების დროს. მათი მტკიცებით, მედიის დასწრება წარსულში არაერთხელ იქნა გამოყენებული სასამართლო სხდომების ჩაშლის მიზნით. გარდა ამისა, როგორც მათ აღნიშნეს, სასამართლო სხდომების ჩაწერა სტანდარტული პროცედურაა და შესაბამისად, ამ მიზნით მედიის დასწრება საჭიროებას არ წარმოადგენს. 99 112. 2025 წლის სექტემბერში გაუქმდა დამოუკიდებელი ინსპექტორის სამსახური და დამოუკიდებელი ინსპექტორის თანამდებობა. დამოუკიდებელი ინსპექტორი პასუხისმგებელი იყო მოსამართლეთა მიმართ დისციპლინური წარმოების წინასწარი ეტაპის წარმართვაზე. შედეგად, იუსტიციის უმაღლესმა საბჭომ დამოუკიდებელი ინსპექტორის ფუნქციები გადაიბარა. 100 იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრებმა 96 შეხვედრა იუსტიციის უმაღლეს საბჭოში, 2026 წლის 17 თებერვალი. 97 საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია, „მართლმსაჯულების სისტემის შესახებ საინფორმაციო ჩანაწერი: საქართველოს მართლმსაჯულების სისტემის წინაშე არსებული გამოწვევები - 2024 წლის გაზაფხულის შემდეგ ძირითადი მოვლენები, წარდგენილი ეუთოს ადამიანის განზომილების მექანიზმის ფარგლებში“. (2026 წლის თებერვალი)’, გვ. 6. 98 ზეპირი ჩვენება N 4; ზეპირი ჩვენება N 16. 99 შეხვედრა იუსტიციის უმაღლეს საბჭოში, 2026 წლის 17 თებერვალი 100 ინტერპრესნიუსი, ‘დამოუკიდებელი ინსპექტორის სამსახური“, ისევე როგორც სასამართლო სისტემაში დამოუკიდებელი ინსპექტორის თანამდებობა, უქმდება, 2025 წლის 25 ივნისი, https://www.interpressnews.ge/en/article/140703-the-so-called-independent-inspectors-service-and-

არაოფიციალური თარგმანი 59 აღნიშნული ცვლილება უფრო სიმბოლური ხასიათის ცვლილებად შეაფასეს, რადგანაც დამოუკიდებელი ინსპექტორი დისციპლინური წარმოების მხოლოდ გარკვეულ წინასწარ სამუშაოს ასრულებდა, მომდევნო ეტაპებზე კი საქმეები განსახილველად მაინც იუსტიციის უმაღლეს საბჭოს გადაეცემოდა. 101 113. 2025 წლის ივნისში ცლილებები შევიდა ასევე კანონში „პროკურატურის შესახებ“. კანონის ახალი რედაქციით, გენერალური პროკურორის თანამდებობაზე კანდიდატების შერჩევის პროცესში სამართლის ექსპერტებთან და სამოქალაქო სექტორის წარმომადგენლებთან კონსულტაციები აღარ გაიმართება. 102 2025 წლის ივნისში ახალი გენერალური პროკურორი ხმათა მარტივი უმრავლესობით დაინიშნა, მისი წინამორბედის გადადგომის შემდეგ. 103 114. სპეციალური საგამოძიებო სამსახური, რომლის მოვალეობაშიც სამართალდამცავი ორგანოების წარმომადგენლების და მოხელეების მიერ უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენების შემთხვევათა გამოძიება შედიოდა, 2025 წლის 1 ივლისიდან გაუქმდა და აღნიშნული საქმეების გამოძიების უფლებამოსილება საქართველოს გენერალურ პროკურატურას გადაეცა. 104 გენერალური პროკურორის მოადგილემ პოზიტიურად შაფასა აღნიშნული ცვლილება, გამომდინარე იქედან, რომ პროკურატურას გაცილებით მეტი რესურსი და გამოცდილება გააჩნია და შესაბამისად უკეთესადაა აღჭურვილი ეფექტიანი გამოძიებების ჩასატარებლად. 105 თუმცა წამებისა და არაადამიანური ან ღირსების შემლახველი მოპყრობისა თუ დასჯის პრევენციის ევროპულმა კომიტეტმა აღნიშნა, რომ: the-position-of-independent-inspector-within-the-judicial-system-are-being-abolished/, (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 101 შეხვედრა იუსტიციის უმაღლეს საბჭოში, 2026 წლის 17 თებერვალი 102 საქართველოს საზოგადოებრივი მაუწყებელი, „ახალი პროცედურა: გენერალური პროკურორის კანდიდატურის წარდგენის უფლება მხოლოდ პროკურატურის საბჭოს წევრებს ექნებათ“, 2026 წლის 6 ივნისი, https://1tv.ge/lang/en/news/new-procedure-prosecutorial-council-members-to-solely- nominate-prosecutor-general/ , (გადამოწმებულია: 22/02/2026); რუსთავი 2, „პროკურატურის შესახებ კანონში ცვლილებები შედის — ცვლილებები უკვე ინიცირებულია პარლამენტში“, 2025 წლის 6 ივნისი, https://rustavi2.ge/en/news/316281, (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 103 OC Media, „გიორგი გვარაკიძე საქართველოს ახალ გენერალურ პროკურორად დაინიშნა“, 2025 წლის 25 ივნისი, https://oc-media.org/giorgi-gvarakidze-appointed-new-georgian-prosecutor-general/ (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 104 სოციალური სამართლიანობის ცენტრი, „სპეციალური საგამოძიებო სამსახურის გაუქმება სამართალდამცავი ორგანოების წარმომადგენლების დაუსჯელობის ფორმალურ ინსტიტუციონალიზაციას წარმოადგენს“, https://socialjustice.org.ge/en/products/spetsialuri- sagamodziebo-samsakhuris-gaukmeba-samartaldamtsavebis-dausjelobis-saboloo-institutsiuri- gaformebaa-sotsialuri-samartlianobis-tsentris-shefaseba (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 105 შეხვედრა პროკურატურაში 2026 წლის 18 თებერვალს.

არაოფიციალური თარგმანი 60 „კომიტეტი მეტად შეშფოთებულია იმ ნაბიჯების გამო, რომლებიც სპეციალური საგამოძიებო სამსახურის (SIS) გაუქმებასა და მისი ფუნქციების კვლავ გენერალური პროკურატურისთვის გადაცემას ეხება. წამების პრევენციის ევროპული კომიტეტი განმარტავს, რომ სამართალდამცავთა მხრიდან შესაძლო სასტიკი მოპყრობის ფაქტების გამოსაძიებლად დამოუკიდებელი მექანიზმის შექმნა კომიტეტისა და სხვა საერთაშორისო აქტორების რეკომენდაციას წარმოადგენდა დიდი ხნის განმავლობაში. რაც განპირობებული იყო იმ აღქმით, რომ პროკურატურის მიერ ამგვარი ბრალდებების გამოძიება არასაკმარისად ეფექტიანად ხორციელდებოდა. დამოუკიდებელი საგამოძიებო ორგანოს გაუქმება, მისი გაძლიერების ნაცვლად, ზუსტად იმ მიმართულების საპირისპიროდ გადადგმულ ნაბიჯად აღიქმება, რომელსაც კომიტეტი დიდი ხანის განმავლობაში უჭერდა მხარს.“ 106 115. 2026 წლის მარტიდან ანტიკორუფციული ბიურო შეწყვეტს არსებობას და მისი მანდატი გადაეცემა სახელმწიფო აუდიტის სამსახურსა (ქონებრივი დეკლარაციების მონიტორინგი, პოლიტიკური ფინანსების მონიტორინგი, „უცხოური აგენტების რეგისტრაციის შესახებ“ საქართველოს კანონის აღსრულება, „გრანტების შესახებ“ საქართველოს კანონის აღსრულება, საჯარო სამსახურში ეთიკისა და კეთილსინდისიერების ხელშეწყობა, მამხილებელთა დაცვა, კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის საკითხებზე ცნობიერების ამაღლება) და საქართველოს მთავრობას (კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის შესახებ ზოგადი პოლიტიკის დოკუმენტების შემუშავება და მიღება; ეროვნული ანტიკორუფციული სტრატეგიისა და სამოქმედო გეგმის შემუშავება, მიღება და განხორციელება). 107 F. უმაღლესი და ზოგადი განათლების სისტემის რეფორმა 116. 2025 წლის ოქტომბერში საქართველოს მთავრობამ უმაღლესი განათლების რეფორმის გეგმა წარადგინა, რომელიც უმაღლესი 106 CPT, ‘ანგარიში’, 2026 წლის 18 თებერვალი, CPT/Inf (2026) 06, https://www.coe.int/en/web/cpt/- /council-of-europe-anti-torture-committee-cpt-publishes-report-on-its-2024/2025-visit-to-georgia (გადამოწმებულია: 22/02/2026), გვ. 5 107 საქართველოს საგარეო სამინისტროს მიერ მომხსენებლისთვის მოწოდებული ინფორმაცია 2026 წლის 20 თებერვალი (დანართი XXV).

არაოფიციალური თარგმანი 61 საგანმანათლებლო დაწესებულებების დაფინანსების მოდელის გარდაქმნასა და ფაკულტეტების გეოგრაფიულ გადანაწილებას ითვალისწინებს. მთავრობის განცხადებით, სახეზეა უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულებების „ჭარბი გეოგრაფიული კონცენტრაცია“, კერძოდ თბილისში, 108 ხდება რესურსების არარაციონალური გამოყენება და სწავლების ხარისხი უნივერსიტეტებს შორის არათანაბარია. პრემიერ- მინისტრმა ირაკლი კობახიძემ რეფორმის საჭიროება დაასაბუთა „არათანმიმდევრული საკადრო პოლიტიკით“, „გაუმართავი დაფინანსების სისტემით“, „უმაღლეს განათლების პრიორიტეტებსა და შრომის ბაზრის მოთხოვნებს შორის არსებული შეუსაბამობით“, ისევე როგორც თანამედროვე სტანდარტების შესაბამისი პროგრამების დეფიციტითა და ინფრასტრუქტურული პრობლემებით. 109 აღნიშნულ განცხადებას კრიტიკული გამოხმაურება მოჰყვა; რადგან ზოგიერთის მტკიცებით, ფაკულტეტების რეგიონებში გადანაწილება სინამდვილეში მიზნად ისახავს საპროტესტო აქციებში ჩართული სტუდენტების დიდი ჯგუფების დაქსაქსვას. 110 წარმოდგენილი საკანონმდებლო ცვლილებები პარლამენტმა 2026 წლის თებერვალში მიიღო. 111 117. 2026 წლის იანვარში განათლების მინისტრმა გივი მიქანაძემ განაცხადა ორი წამყვანი უმაღლესი სასწავლებლის - ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტისა და საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის გაერთიანების შესახებ. 112 სტუდენტებმა და აკადემიურმა წრეებმა შერწყმის პროცესი იმ არგუმენტით გააპროტესტეს, რომ ხელისუფლების ქმედება ხელყოფდა უნივერსიტეტების 108 https://mes.gov.ge/uploads/files/umaglesi-ganatlebis-sistemis-reformis-erovnuli- koncefcia.pdf?csrt=2940089639010628490&ref=oc-media.org (გადამოწმებულია: 22/02/2026); https://mes.gov.ge/uploads/files/concept-universities.pdf?csrt=15926841656769098371 (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 109 OC Media, „საქართველოს მთავრობა უმაღლესი განათლების სადავო რეფორმებს აანონსებს“, 2025 წლის 17 ოქტომბერი, https://oc-media.org/georgian-government-announces-controversial- higher-education-reforms/ (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 110 ზეპირი ჩვენება N 1; ზეპირი ჩვენება N 8. 111 Civil Georgia, „(ლეგიტიმაციის კუთხით) სადავო პარლამენტმა განათლების კანონებში საკამათო ცვლილებები მიიღო“, 04.02.2026, https://civil.ge/archives/720001 (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 112 https://www.interpressnews.ge/ka/article/860580-gia-volski-ori-avtoritetuli-istoriis-mkone- saganmanatleblo-strukturis-shercqma-racionalurs-gaxdis-umagles-sascavlo-process-pakultetebs-da- zustad-daemtxveva-im-monacemebs-romelic-shromit-bazarze-akvs-kveqanas?ref=oc-media.org (გადამოწმებულია: 22/02/2026).

არაოფიციალური თარგმანი 62 ავტონომიურობას. 113 2026 წლის თებერვალში საქართველოს მთავრობამ გააუქმა გაერთიანების გადაწყვეტილება, თუმცა ძალაში დატოვა ფაკულტეტების კონკრეტულ რეგიონებში ცენტრალიზებული განაწილების გეგმა. 114 118. უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულებების დაფინანსების სისტემაში შესული ცვლილებები ასევე გულისხმობს იმას, რომ კერძო უნივერსიტეტებში სწავლა აღარ დაფინანსდება სახელმწიფოს მხრიდან. 115 გრანტების შესახებ კანონის დამატებითი ეფექტის გათვალისწინებით, რომელიც კრძალავს უცხოური ფინანსური მხარდაჭერის ზოგიერთ ფორმას (რაც გამოიყენებოდა, მაგალითად, იმიტირებული სასამართლო პროცესების ან საზაფხულო კურსების ორგანიზებისთვის), უმაღლესი განათლების დაფინანსების სისტემაში აღნიშნულმა ცვლილებამ შესაძლოა დესტაბილიზაცია გამოიწვიოს უმაღლესი განათლების კერძო სექტორის ფინანსურ მდგომარეობაში. როგორც რესპონდენტებმა აღნიშნეს, არსებული შეზღუდვების გათვალისწინებით, დონორებს, ზოგადად, არ სურთ განაცხადის წარდგენა გრანტების გასაცემად საჭირო თანხმობის მისაღებად. 116 119. მომხსენებელმა აღნიშნული საკითხები წამოჭრა განათლების მინისტრ ბატონ გივი მიქანაძესთან შეხვედრის დროს 2026 წლის 18 თებერვალს. მინისტრმა განმარტა, რომ მიმდინარე რეფორმა ხორციელდება საქართველოში საუნივერსიტეტო განათლების დაბალი ხარისხისა და შეთავაზებულ პროგრამებსა და ბაზრის მოთხოვნებს შორის კავშირის ნაკლებობის გამო. მინისტრმა ასევე ხაზი გაუსვა მწირი ადამიანური რესურსების უკეთ მართვის, სახელმწიფო უნივერსიტეტებში საქართველოს მოქალაქეების განათლებაზე ფოკუსირებისა და თბილისსა და რეგიონებში მყოფ სტუდენტთა პროპორციული გადანაწილების შეცვლის აუცილებლობას (ამჟამად მათი დაახლოებით 85% თბილისში სწავლობს, მიზანი კი თბილისში 60%-ის, ხოლო დანარჩენ რეგიონებში 40%-ის ყოლაა). მინისტრის თქმით, საზოგადოებას წარედგინა რეფორმის ზოგადი კონცეფცია და მან ასევე კონსულტაციები გამართა რექტორთა საბჭოსთან და რექტორთა კონფერენციასთან. კონსულტაციების საფუძველზე (ბოლონიის 113 OC Media, „ქართული ოცნება ორი წამყვანი უნივერსიტეტის გაერთიანებას აანონსებს, რაც შეშფოთებას იწვევს“, 2026 წლის 30 იანვარი , https://oc-media.org/georgian-dream-announces- merger-of-two-of-georgias-top-universities-sparking-concern/ (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 114 „სივილ ჯორჯია“ (Civil Georgia), „ქართულმა ოცნებამ უარი თქვა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტთან გაერთიანების გეგმაზე“. 2026 წლის 9 თებერვალი, https://civil.ge/archives/720624 (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 115 ზეპირი ჩვენება N 8 116 ზეპირი ჩვენება N 8

არაოფიციალური თარგმანი 63 პროცესის მოთხოვნების გათვალისწინებით), რეფორმის პროექტში გარკვეული ცვლილებები განხორციელდა, მაგალითად, სადოქტორო საფეხურზე ჩასარიცხად საჭირო სწავლის ხანგრძლივობასთან დაკავშირებით. მინისტრის განცხადებით, რეფორმის შედეგად სახელმწიფო სრულად დაფარავს სწავლის საფასურს 21 000 ქართველი სტუდენტისთვის და პროფესიული განათლების ხარჯებს კიდევ 10 000 პირისთვის (შედარებისთვის, მინისტრის თქმით, ამჟამად მთავრობა 100%-ით აფინანსებს 8 000 სტუდენტს, ხოლო 50-70%-ით - 6 000 სტუდენტს). 117 მინისტრმა ასევე ხაზგასმით აღნიშნა, რომ პოლიტიკა „ერთი ქალაქი - ერთი ფაკულტეტი“ (რომელიც 19 სახელმწიფო უნივერსიტეტს ეხება) გულისხმობს ძირითად ქალაქებში ინვესტიციების ჩადებას ახალი ინფრასტრუქტურის ასაშენებლად და გამოიწვევს პროფესორ- მასწავლებელთა ხელფასების ზრდას. მინისტრმა ასევე განაცხადა, რომ ის სტუდენტები, რომლებიც ამჟამად კერძო უნივერსიტეტებში სწავლობენ, კვლავ ისარგებლებენ დაფინანსების არსებული სისტემით, რადგან ცვლილებები არ ეხება მათ, ვისაც სწავლა უკვე დაწყებული აქვს. მისი აზრით, კერძო უნივერსიტეტები შეძლებენ უცხოელი სტუდენტების მიღებას (რადგან სახელმწიფო უნივერსიტეტები უცხოელი სტუდენტების რაოდენობას 5%-მდე შეამცირებენ); შესაბამისად, გამომდინარე იქედან, რომ უცხოელი სტუდენტები იხდიან სწავლის მაღალ საფასურს, რეფორმის გამო კერძო უნივერსიტეტები ფინანსურად არ დაზარალდებიან. პრემიერ- მინისტრმა განაცხადა, რომ რეფორმის შედეგად სამსახურს არცერთი პროფესორი არ დაკარგავს. 118 120. უმაღლესი განათლების რეფორმის გარდა, მთავრობამ მიიღო გადაწყვეტილება ზოგადი განათლების სავალდებულო პერიოდის 12-დან 11 წლამდე შემცირების შესახებ (მე-12 კლასი არასავალდებულო იქნება). 119 აღნიშნული ინიციატივა აღქმულია, როგორც ინსტრუმენტი, რათა სტუდენტებს ხელი შეეშალოთ სწავლის საზღვარგარეთ გაგრძელებაში (რადგან მათ მიერ მიღებული განათლება არ მისცემთ ბაკალავრიატზე სწავლის დაწყების უფლებას იმ შემთხვევებში, როდესაც 12-წლიანი ზოგადი განათლება მოეთხოვებათ) და კიდევ უფრო გააღრმავოს დიფერენციაცია ბავშვებს შორის მათი კეთილდღეობის მიხედვით, რადგან ფინანსური 117 შეხვედრა განათლების, მეცნიერებისა და ახალგაზრდობის სამინისტროში, 18 თებერვალი 2026 წლის 18 თებერვალი 118 შეხვედრა პრემიერ-მინისტრთან, 2026 წლის 18 თებერვალი. 119 „სივილ ჯორჯია“ (Civil Georgia), „ლეგიტიმაციის კუთხით სადავო პარლამენტმა განათლების კანონებში საკამათო ცვლილებები მიიღო“,2026 წლის 4 თებერვალი, https://civil.ge/archives/720001 (გადამოწმებულია: 22/02/2026).

არაოფიციალური თარგმანი 64 რესურსების მქონე პირებს უფრო ხანგრძლივ განათლებაზე ექნებათ წვდომა. 120 2026 წლის 18 თებერვალს მომხსენებელთან შეხვედრაზე განათლების მინისტრმა დაგვარწმუნა, რომ სამინისტრო ყოველთვის უზრუნველყოფს მე-12 კლასში ჩარიცხვის შესაძლებლობას იმ შემთხვევაშიც კი, თუ კონკრეტულ სკოლაში სწავლის გაგრძელების სურვილს მხოლოდ ერთი პირი გამოთქვამს. მან ასევე ხაზგასმით აღნიშნა, რომ იმ ბავშვების რაოდენობა, რომლებიც უმაღლეს განათლებას საზღვარგარეთ იღებენ, არ არის დიდი. G. უსაფრთხოების ძალების სისასტიკე და განსხვავებული აზრის ჩახშობა საპროტესტო აქციების დაშლა და აქციის მონაწილეთა წამებისა და მათ მიმართ არასათანადო მოპყრობის სავარაუდო შემთხვევები 121. 2024 წლის ოქტომბერში არჩევნების შედეგების გამოცხადებას მასობრივი საპროტესტო გამოსვლები მოჰყვა. 121 2024 წლის ნოემბერსა და დეკემბერში საპროტესტო აქციების ორგანიზება გამოიწვია პრემიერ- მინისტრ ირაკლი კობახიძის მიერ გაკეთებულმა განცხადებამ ევროკავშირში გაწევრიანების პროცესის შეჩერების თაობაზე, 122 ასევე წინამდებარე ანგარიშში განხილული საკანონმდებლო ცვლილებების გამოცხადებამ, 2025 წლის მომდევნო თვეებში, ისევე როგორც 2026 წელს საპროტესტო გამოსვლების ახალი ტალღა აგორდა. 2025 წლის 4 ოქტომბერს ზოგიერთი დემონსტრანტის მხრიდან ადგილი ჰქონდა პრეზიდენტის სასახლეში შეჭრის მცდელობას. 123 აქციების მსვლელობისას ზოგიერთი მომიტინგე ისროდა ქვებს, მაშხალებსა და სხვა ნივთებს სამართალდამცავი ძალების მიმართულებით და ასევე ლაზერული საშუალებების გამოყენებით ცდილობდნენ მათი მხედველობის დაზიანებას. ამასთან, გავრცელებული ინფორმაციით, დემონსტრანტების აბსოლუტური უმრავლესობა მშვიდობიანი იყო. 120 ზეპირი ჩვენება N 1; ზეპირი ჩვენება N 8. 121 AP-ის არქივი https://www.youtube.com/watch?v=cGn2Brj6fz8 (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 122 BBC, „ისინი ჩვენს პროტესტს ვერ ჩაახშობენ,“ - აცხადებენ ქართველები წინააღმდეგობის ერთი წლის შემდეგ, 2025 წლის 27 ნოემბერი, https://www.bbc.com/news/articles/c208w378gg7o (გადამოწმებულია:10/02.2026). 123 BBC, https://www.bbc.com/news/videos/cgq45vxywdko (გადამოწმებულია: 22/02/2026).

არაოფიციალური თარგმანი 65 122. ევროკავშირში გაწევრიანების პროცესის შეჩერების თაობაზე გაკეთებული განცხადების წინააღმდეგ დაწყებული საპროტესტო აქციები მოექცა მედიისა და სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციების განსაკუთრებული ყურადღების ქვეშ. 124 მომხსენებელმა მრავალი მოწმის ჩვენება მიიღო, მათ შორის უშუალოდ დაზარალებულთა ჩვენებები აღნიშნული საპროტესტო დემონსტრაციების დროს საქართველოს უსაფრთხოების ძალების მიერ გამოყენებული უკიდურესად მკაცრი მეთოდების შესახებ. 125 123. მომიტინგეთა წინააღმდეგ გამოყენებული ზომები მოიცავს წიწაკის სპრეის, ცრემლსადენი გაზისა და სხვა ქიმიური გამაღიზიანებელი ნივთიერებების (BBC-ის ჟურნალისტური გამოძიების მიხედვით, ასევე გამოყენებულ იქნა ნივთიერება სახელწოდებით „კამიტი“) 126 ასევე წყლის ჭავლისა და რეზინის ტყვიების (რომლებსაც ზოგჯერ ახლო მანძილიდან სახეში დამიზნებით ესროდნენ მომიტინგეებს) გამოყენებას, დემონსტრანტთა ცემას და მათ დევნას. 127 აღნიშნული ზომების გამოყენება (თუმცა, დადგენილი არ არის კონკრეტულად რომელი ქიმიური ნივთიერება იქნა გამოყენებული) დასტურდება საჯაროდ ხელმისაწვდომი წყაროებით. 128 124 იხ.:, მაგ.: დემოკრატიული კვლევების ცენტრი, „საპროტესტო აქციების მონიტორინგის შედეგები“ (2025); GYLA, DRI, GDI, HRC, IDFI, ISFED, PHR, RG, SJC, GCRT, WISG „ადამიანის უფლებების კრიზისი საქართველოში 2024 წლის საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ“. 2024 წლის 28 ნოემბერი- 2025 წლის 28 თებერვალი’ (2025). 125 წერილობითი ჩვენება N. 9; წერილობითი ჩვენება N 10; წერილობითი ჩვენება N 12; წერილობითი ჩვენება N 13; წერილობითი ჩვენება N 15; წერილობითი ჩვენება N 19; წერილობითი ჩვენება N 27; წერილობითი ჩვენება N 32; წერილობითი ჩვენება N 36; წერილობითი ჩვენება N 53; წერილობითი ჩვენება N 59; წერილობითი ჩვენება N 60; წერილობითი ჩვენება N 62; წერილობითი ჩვენება N 63; წერილობითი ჩვენება N 64; წერილობითი ჩვენება N 66; წერილობითი ჩვენება N 77. 126 იხ.: ვიდეოჩანაწერებისა და ამბების კრებული აქ: https://gaanate.org/?p=1349#შემთხვევით_მოხვდათ_ალბათ; https://gaanate.org/?p=1349#და_ტიტუშკები; https://gaanate.org/?p=1349#გამოიძიებენ_და_დასჯიან (ყველა გადამოწმებულია: 22/02/2026); https://samkhili.com/ (გადამოწმებულია: 22/02/2026); და უამრავი ჩვენება, მაგ.: წერილობითი ჩვენება N 3; წერილობითი ჩვენება N 33; წერილობითი ჩვენება N 76; წერილობითი ჩვენება N 145; წერილობითი ჩვენება N 152; წერილობითი ჩვენება N. 167; წერილობითი ჩვენება N. 173; წერილობითი ჩვენება N 174; წერილობითი ჩვენება N 176; წერილობითი ჩვენება N 179; წერილობითი ჩვენება N 182; წერილობითი ჩვენება N 183; წერილობითი ჩვენება N 200. 127 BBC,‘პირველი მსოფლიო ომისდროინდელი ტოქსიკური ნაერთის გამოყენება მოხდა საქართველოში მომიტინგეთა დასაშლელად’, BBC-ის მიერ მოპოვებული მტკიცებულებები მიუთითებს, BBC 2025, https://www.bbc.com/news/articles/czrk7g50e1po (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 128 იხ.:, მათ შორის: UN News, „გაეროს ადამიანის უფლებათა უმაღლესი კომისარი საქართველოს ხელისუფლებას მოუწოდებს დაიცვას ძირითადი თავისუფლებები“, 2024 წ., https://news.un.org/en/story/2024/12/1157681 (გადამოწმებულია 22/02/2026); „ამნესთი ინთერნეშენალი“, „საქართველო: თბილისში პოლიციის ქმედებები მშვიდობიანი შეკრების თავისუფლებაზე კიდევ ერთ სადამსჯელო თავდასხმას წარმოადგენს“, 2024 წ.,

არაოფიციალური თარგმანი 66 124. მოცემული მანდატით გათვალისწინებული უფლებამოსილების ფარგლებში მიღებული ჩვენებების თანახმად, ქიმიური ნივთიერებების გამოყენებას შედეგად მოჰყვა მოწამვლა, კანის დამწვრობა, ხველა, სასუნთქი გზების გაღიზიანება, სპაზმი და სხვა ხანგრძლივი სიმპტომები. 129 საპროტესტო აქციების დასაშლელად ქიმიური ნივთიერებების უკანონო გამოყენების შესახებ ბრალდებების საპასუხოდ, ყოფილმა შინაგან საქმეთა მინისტრმა ვახტან გომელაურმა, რომლის ზედამხედველობითაც ხორციელდებოდა საპროტესტო აქციების დაშლა, აღიარა, რომ „აღნიშნული ნივთიერებების შეძენა და გამოყენება, რომლებზეც ისინი საუბრობენ, ნამდვილად ხდებოდა შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიერ, მაგრამ მხოლოდ 2012 წლამდე. თუ არ ვცდები, ბოლო შესყიდვა 2009, ან 2010 წელსაა განხორციელებული. მას შემდეგ შინაგან საქმეთა სამინისტროს არ განუხორციელებია არც მათი შესყიდვა და არც გამოყენება.“ 130 პრემიერ- მინისტრმა ირაკლი კობახიძემ აღიარა, რომ წყლის ჭავლში შერეული იყო ქიმიური მინარევები და დაადასტურა ნივთიერებების შესყიდვა, რომლებიც კლასიფიცირებულია, როგორც UN 3439, თუმცა კატეგორიულად უარყო, მათ შორის „კამიტის“ არსებობა. 131 https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/11/georgia-police-actions-in-tbilisi-amount-to-yet- another-punitive-assault-on-freedom-of-peaceful-assembly/ (გადამოწმებულია: 22/02/2026); BBC, ‘საქართველოში ევროკავშირთან დაკავშირებული პროტესტების მეორე ღამეს პოლიციამ წყლის ჭავლი გამოიყენა“, 2024 წ., https://www.bbc.com/news/articles/c62jp68p315o, (გადამოწმებულია: 22/02/2026); 129 ზეპირი ჩვენება N 9; ზეპირი ჩვენება N 11; წერილობითი ჩვენება N 9; წერილობითი ჩვენება N 10; წერილობითი ჩვენება N 24; წერილობითი ჩვენება N 33; წერილობითი ჩვენება N 41; წერილობითი ჩვენება N 45; წერილობითი ჩვენება N 57; წერილობითი ჩვენება N 59; წერილობითი ჩვენება N 66; წერილობითი ჩვენება N 67; წერილობითი ჩვენება N 68; წერილობითი ჩვენება N 77; წერილობითი ჩვენება N 84; წერილობითი ჩვენება N 89; წერილობითი ჩვენება N 93; წერილობითი ჩვენება N 94; წერილობითი ჩვენება N 101; წერილობითი ჩვენება N 115; წერილობითი ჩვენება N 116; წერილობითი ჩვენება N 119; წერილობითი ჩვენება N 120; წერილობითი ჩვენება N 127; წერილობითი ჩვენება N 129; წერილობითი ჩვენება N 132; წერილობითი ჩვენება N 133; წერილობითი ჩვენება N 136; წერილობითი ჩვენება N 144; წერილობითი ჩვენება N 146; წერილობითი ჩვენება N 149; წერილობითი ჩვენება N 153; წერილობითი ჩვენება N 156; წერილობითი ჩვენება N 157; წერილობითი ჩვენება N 158; წერილობითი ჩვენება N 164; წერილობითი ჩვენება N 165; წერილობითი ჩვენება N 169; წერილობითი ჩვენება N 175; წერილობითი ჩვენება N 183; წერილობითი ჩვენება N 195; წერილობითი ჩვენება N 197; წერილობითი ჩვენება N 201. 130 ‘ჯორჯია თუდეი’, „გომელაურის კომენტარი BBC-ის საგამოძიებო მასალაზე: დასახელებული ნივთიერებები შსს-მ შეისყიდა და გამოიყენებდა, თუმცა მხოლოდ 2012 წლამდე“, 2025, 2 დეკემბერი https://georgiatoday.ge/gomelauri-on-bbc-investigation-substances-mentioned-were- purchased-and-used-by-the-interior-ministry-but-only-until-2012/ (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 131 საქართველოს საზოგადოებრივი მაუწყებელი, „რამდენიმე არასამთავრობო ორგანიზაცია ამდენიმე არასამთავრობო ორგანიზაცია მოუწოდებს ქიმიური იარაღის აკრძალვის ორგანიზაციის (OPCW) გენერალურ დირექტორს, საქართველოში სპეციალური მისია მოავლინოს, 2025 წლის 22 დეკემბერი, https://1tv.ge/lang/en/news/several-ngos-urge-opcw-director-

არაოფიციალური თარგმანი 67 125. მომხსენებელმა გამოკითხულ პირებისგან შეიტყო, რომ ქიმიური ნივთიერებების გამოყენების შემდეგ, ქალაქის ცენტრის გარკვეულ ნაწილებში იმდენად მძაფრი და უსიამოვნო სუნი იდგა, რომ იქ მცხოვრები მოსახლეობის უმეტესობა თავს იკავებდა ფანჯრების გაღებისგან. 132 როგორც გამოკითხულმა პირებმა აღნიშნეს, ქიმიური ნივთიერებების გამოყენება 2024 წლის 28 ნოემბრის შემდეგ რამდენიმე დღის განმავლობაში ხდებოდა. 133 სახალხო დამცველთან შეხვედრის დროს 2026 წლის 17 თებერვალს, მომხსენებელმა შეიტყო, რომ ომბუდსმენს არანაირი საჩივარი არ მიუღია 2024 წლის დეკემბერში ქიმიური ნივთიერებებთან დაკავშირებით. მიუხედავად იმისა, რომ მოწამვლის შესახებ ომბუდსმენთან არანაირი საჩივარი არ შესულა, მომხსენებელმა მრავალი წერილობითი ჩვენება მიიღო და ზეპირი ჩვენება მოისმინა იმ პირებისგან, რომლებიც რაღაც ქიმიური ნივთიერებებისგან მოწამვლის შედეგად დაზარალდნენ. 134 შინაგან საქმეთა მინისტრმა ბატონმა გელა გელაძემ არ უარყო, რომ წყლის ჭავლის დანადგარებში წყალში მოხდა გარკვეული ქიმიური ნივთიერებების შერევა, თუმცა მან დაგვარწმუნა, რომ ეს ნივთიერებები „სიცოცხლისათვის საშიში“ არ იყო და რომ აღნიშნული ნივთიერებები ფართოდ გამოიყენება ასევე სხვა ქვეყნების მიერ. 135 შინაგან საქმეთა მინისტრის თქმით, საჭირო იყო აქციის დაშლის სხვადასხვა მეთოდების გამოყენება (მათ შორის, ცრემლსადენი გაზის, წყლის ჭავლის, და ა.შ.) საზოგადოებრივი უსაფრთხოებისა და წესრიგის დაცვის უზრუნველსაყოფად. საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს მიერ 2026 წლის 20 თებერვალს მოწოდებულ წერილობით ინფორმაციაში აღნიშნულია: „სახელმწიფოს უშიშროების სამსახურმა საფუძვლიანი გამოძიება ჩაატარა სისხლის სამართლის კოდექსის შესაბამისად. ჩატარდა 160- ზე მეტი საგამოძიებო მოქმედება, 93 მოწმე გამოიკითხა, მათ შორის შინაგან საქმეთა სამინისტროს მოქმედი და მაშინდელი თანამშრომლები, ექიმები, ექსპერტები, BBC-ის სიუჟეტის რესპოდენტები და არასამთავრობო ორგანიზაციების general-to-dispatch-mission-to-georgia/, (გადამოწმებულია: 22/02/2026); ‘სივილ ჯორჯია’, „კობახიძემ დაადასტურა წყლის ჭავლის შემადგენლობაში გარკვეული ნივთიერების არსებობა, თუმცა უარყო პრეპარატ „კამიტის“ გამოყენება“, 2025 წლის 3 დეკემბერი, (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 132 ზეპირი ჩვენება N 2; ზეპირი ჩვენება N 19. 133 ზეპირი ჩვენება N 19. 134 მაგ., წერილობითი ჩვენებები N 9, 17, 24, 28, 35, 41; ამას გარდა, მომხსენებელმა მიიღო რამდენიმე პირის საკონტაქტო მონაცემები, რომლებსაც კვლავ აქვთ ჯანმრთელობის სერიოზული პრობლემები, სავარაუდოდ, ქიმიური ნივთიერებების გამოყენების გამო. 135 შეხვედრა შინაგან საქმეთა სამინისტროში, 2026 წლის 17 თებერვალი.

არაოფიციალური თარგმანი 68 წარმომადგენლები. გამოძიების ფარგლებში, შინაგან საქმეთა სამინისტროს განსაკუთრებულ დავალებათა დეპარტამენტიდან 25 ნიმუში იქნა ამოღებული. ქიმიური ნივთიერებების ექსპერტიზა ჩატარდა ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროში. გამოძიებამ დაადგინა, რომ: შინაგან საქმეთა სამინისტროს არასდროს შეუსყიდია ნივთიერება სახელწოდებით „ბრომბენზილ ციანიდი“, ასევე ცნობილი როგორც „კამიტი“; დაკითხვის მიმდინარეობისას BBC-ის დოკუმენტური ფილმის აბსოლუტურად ყველა რესპოდენტმა უარყო, რომ მათ მიერ მიწოდებული ინფორმაცია ან დასკვნები ეხებოდა ტოქსიკურ ქიმიურ ნივთიერება „კამიტს“. შინაგან საქმეთა სამინისტრომ შემდეგი ნივთიერებები გამოიყენა „ქლორობენზილიდენ -მალონონიტრილი“ (chlorobenzylidene malononitrile) და „პროპილენ გლიკოლი“ (propylene glycol) საპროტესტო აქციების დროს მასების გასაკონტროლებლად - არც ერთი მათგანი აკრძალულ ნივთიერებებს არ განეკუთვნება. 126. საჯაროდ ხელმისაწვდომია მრავალი ვიდეოჩანაწერი, რომლებიც ადასტურებენ, რომ ქართველმა პოლიციელებმა, ნიღბიან დაუდგენელ პირებთან ერთად, სცემეს, წიხლები ურტყეს და სილა გააწნეს დემონსტრანტებს, გაუპატიურებით და სიკვდილითაც კი ემუქრებოდნენ მათ. 136 ერთ-ერთმა გამოკითხულმა პირმა განაცხადა: „ნებისმიერ წაქცეულს სცემდნენ და წიხლებს ურტყამდნენ. მნიშვნელობა არ ჰქონდა ვინ იყავი. ჩემი მეგობარი დავინახე, მეგონა რომ მოკვდა. თავი დასისხლიანებული ჰქონდა, ხმამაღლა დავიყვირე.“ 137 ზოგიერთი დემონსტრანტი მიკროავტობუსებში აიყვანეს, ყველა დასისხლიანებული, სადაც გავრცელებული ინფორმაციით მათ კვლავ სცემეს. 138 ზოგიერთი ჩვენების მიხედვით, ცრემლსადენი გაზი 136 იხ.:, ვიდეო ჩვენებები: https://www.youtube.com/watch?v=LXCbS3Hoc5o, https://www.youtube.com/watch?v=S7olEqLig1o; https://www.youtube.com/watch?v=WZUnoqgdZaM; https://www.youtube.com/watch?v=tge0FyRwYFk (ყველა გადამოწმებულია: 22/02.2026); რადიო თავისუფალი ევროპა: https://www.rferl.org/a/georgia-protesters-police-violence/33221561.html (გადამოწმებულია: 22/02/2026); DW: https://www.dw.com/en/georgia-police-accused-of-brutality- against-protesters/video-71190891; (გადამოწმებულია 22/02/2026). იხ.:, ასევე ‘უფლებები საქართველო’, „სისტემური ძალადობა და პოლიციის მიერ არასათანადო მოპყრობის გამოძიება“(2025); ადამიანის უფლებათა დამცველების კავშირი - ადამიანის უფლებათა ცენტრი, „არაფორმალური სადამსჯელო ჯგუფების თავდასხმები საპროტესტო დემონსტრაციების მონაწილეებსა და კრიტიკულად განწყობილ პირებზე “ (2025 წ.). 137 ზეპირი ჩვენება N 11. 138 წერილობითი ჩვენება N 76.

არაოფიციალური თარგმანი 69 დახურულ მიკროავტობუსებშიც გაუშვეს, სადაც დაკავებული დემონსტრანტები იმყოფებოდნენ. 139 127. გავრცელებული ინფორმაციით, საპროტესტო გამოსვლების დროს ადგილი ჰქონდა გენდერული ნიშნით ფსიქოლოგიური და ფიზიკური ძალადობის შემთხვევებს, მათ შორის სექსისტურ შეურაცხყოფას, სექსუალური ძალადობის მუქარას და დამამცირებელ ჩხრეკას გაშიშვლებით. 140 „ამნესთი ინთერნეშანალის“ (Amnesty International) ინფორმაციით 2025 წლის 28 მარტს ერთ-ერთი გამოკითხული ქალი „დაკავების დროს გააშიშვლეს და აიძულეს შიშველი იატაკზე წოლილიყო. მიუხედავად მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობისა, ოფიცრებმა უარი უთხრეს მედიკამენტის მიღებასა და საპირფარეშოს გამოყენებაზე. მას შემდეგაც კი, როცა მას ჰიპერტენზია განუვითარდა და განმეორებითი ღებინება დაეწყო“. 141 ასევე „ამნესთი ინთერნეშანალის“ (Amnesty International) ინფორმაციით, თბილისის მერმა 2025 წლის 8 სექტემბერს საპროტესტო აქციების მონაწილეთა შესახებ საუბრისას აღნიშნა, რომ: „...არც ერთი არაა ქალი...რაღაც სხვა ჯიშია....’ 142 128. მომხსენებელმა მიიღო ჩვენებები, რომელსაც თანდართული ჰქონდა სამედიცინო დოკუმენტაცია და ქალის ფოტოები, რომელიც, გავრცელებული ინფორმაციით, საპროტესტო აქციაზე შეკრებილი მასიდან გაიყვანეს პოლიციისა და სპეციალური ძალების თანამშრომლებმა და ამის შემდეგ სცემეს, მიუხედავად იმისა, რომ როგორც ეს ქალი ამბობს, იგი მათთან თანამშრომლობდა და თავდაპირველად დარწმუნებულიც კი იყო, რომ პოლიციელებს მისი დახმარება სურდათ. 143 129. „ამნესთი ინთერნეშენალის“ (Amnesty International) ანგარიშის მიხედვით, მხოლოდ 2024 წლის ბოლო თვეებში მოხდა 500-ზე მეტი 139 ზეპირი ჩვენება N 9. 140 „ამნესთი ინთერნეშენალი“, „საქართველო: ქალი მომიტინგეები მზარდი ძალადობისა და გენდერული ნიშნით განხორციელებული რეპრესიების სამიზნე ხდებიან“, 2025 წლის 23 მაისი, https://www.amnesty.org/en/latest/news/2025/05/georgia-women-protesters-are-targeted-with- escalating-violence-and-gender-based-reprisals/ (გადამოწმებულია: 22/02.2026); წერილობითი ჩვენება N 24; წერილობითი ჩვენება N 58; ზეპირი ჩვენება N 6. 141 „ამნესთი ინთერნეშენალი“, „საქართველო: ქალი მომიტინგეები მზარდი ძალადობისა და გენდერული ნიშნით განხორციელებული რეპრესიების სამიზნე ხდებიან“, 2025 წლის 23 მაისი, https://www.amnesty.org/en/latest/news/2025/05/georgia-women-protesters-are-targeted-with- escalating-violence-and-gender-based-reprisals/ (გადამოწმებულია: 22/02.2026). 142 „ამნესთი ინთერნეშენალი“, „საქართველო: საქართველო: არჩევნები, რომლებიც წარიმართა მძიმე რეპრესიებისა და ძალადობის ესკალაციის საფრთხის ფონზე“, 2025 წლის 3 ოქტომბერი, https://www.amnesty.org/en/latest/news/2025/10/georgia-elections-marred-by-severe-reprisals-and- risk-of-further-violence/, (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 143 წერილობითი ჩვენება N 3.

არაოფიციალური თარგმანი 70 დემონსტრანტის დაკავება, უმეტესობა მათგანი დააკავეს უსაფუძვლო ადმინისტრაციული ბრალდებებით. სულ მცირე სამასმა დაკავებულმა განაცხადა წამებისა და არასათანადო მოპყრობის შესახებ, ათობით ადამიანი კი დაშავდა საპროტესტო აქციების მსვლელობის ან დაკავების დროს და საჭირო გახდა მათი საავადმყოფოებში გადაყვანა. 144 130. ევროპის საბჭოს წამებისა და არაადამიანური ან ღირსების შემლახავი მოპყრობის ან სასჯელის პრევენციის კომიტეტის ანგარიშში, საქართველოში მისი პერიოდული ვიზიტების შესახებ 2024 წლის 18-19 ნოემბერსა და 2025 წლის 20-21 იანვარს, ნათქვამია: „დელეგაციამ უამრავი საჩივარი მიიღო არასათანადო მოპყრობის სავარაუდო ფაქტებზე, იმ მრავალი პირის გამოკითხვის პროცესში, რომლებიც 2024 წლის 29 ნოემბერს თბილისში გამართულ საპროტესტო გამოსვლებთან დაკავშირებით დააკავეს. გამოკითხულთა უმეტესობას აღენიშნებოდა თვალსაჩინო დაზიანებები, ზოგიერთს - მძიმე დაზიანებები და დასჭირდათ გადაუდებელი სამედიცინო დახმარება. აღნიშნული პირები მიუთითებდნენ გარემოებებს, რომლებიც როგორც ჩანს, საპროტესტო აქციების დროს პოლიციის ქცევის მკაფიო მოდელს წარმოადგენდა: არსებული ცნობებით, დაკავებებს ახორციელებდნენ ნიღბიანი და კაპიუშონიანი პირები ყოველგვარი საიდენტიფიკაციო ნიშნების გარეშე და რამდენიმე თანამშრომელი ერთ ჯგუფად მოქმედებდნენ, რომლებიც დაკავებულ პირებს განურჩევლად ურტყამდნენ მუშტებსა და ფეხებს სხეულის სხვადასხვა ნაწილზე, ასევე აგინებდნენ და ემუქრებოდნენ მათ. არსებული ცნობებით, დაკავებულებს წინააღმდეგობა არ გაუწევიათ და პოლიციას მათზე უკვე სრული კონტროლი ჰქონდა დამყარებული. გარდა ამისა, დაკავებულების ცემა ხორციელდებოდა განმეორებით, ყოველ ჯერზე რამდენიმე თანამშრომლის მიერ, მათ შორის მაშინაც, როცა დაკავებულებს ხელბორკილებით ხელები ზურგს უკან ჰქონდათ შებოჭილი. დაზარალებულთა თქმით, თითქმის ყველა შემთხვევაში არასათანადო მოპყრობა შეწყდა მას შემდეგ, რაც ნიღბიანმა და კაპიუშონიანმა პოლიციის ოფიცრებმა დაკავებული პირები საპატრულო (ან კრიმინალური პოლიციის) თანამშრომლებს 144 „ამნესთი ინთერნეშენალი“, ‘საქართველო: არჩევნები, რომლებიც წარიმართა მძიმე რეპრესიებისა და ძალადობის ესკალაციის საფრთხის ფონზე“. 2025 წლის 3 ოქტომბერი, https://www.amnesty.org/en/latest/news/2025/10/georgia-elections-marred-by-severe-reprisals-and- risk-of-further-violence/ (გადამოწმებულია: 22/02/2026).

არაოფიციალური თარგმანი 71 გადასცეს, რომლებსაც ნიღბები არ ეკეთათ. ამის მიუხედავად, დელეგაციამ მოისმინა გარკვეული ბრალდებები, რომლის თანახმადაც, ამგვარი გადაცემის შემდეგ, დაკავებულებს უტარდებოდათ დაკითხვა (ადვოკატის დასწრების გარეშე), რაც მიზნად ისახავდა მათ იძულებას, ეღიარებინათ დანაშაული ან ინფორმაცია მიეწოდებინათ.“’ 145 131. საქართველოს სახალხო დამცველის მიერ მოწოდებული ინფორმაციის თანახმად, საქართველოს სახალხო დამცველის აპარატის თანამშრომლებმა 2024 წლის 28 ნოემბრიდან მომხსენებელთამ შეხვედრამდე (ე.ი., 2026 წლის 18 თებერვლამდე) საპროტესტო გამოსვლების დროს დაკავებული და/ან დაშავებული 571 პირი მოინახულეს დროებითი მოთავსების იზოლატორებში, პენიტენციურ დაწესებულებებში, პოლიციის განყოფილებებსა ან საავადმყოფოებში. 301 დაკავებული აცხადებს პოლიციის მხრიდან არასათანადო მოპყრობის შესახებ, 194 პირს სხვადასხვა სიმძიმისა და ხარისხის შესამჩნევი დაზიანებები აღენიშნებოდა, 571 მონახულებულ პირთაგან, 60 - სისხლის სამართლის წესით იყო დაკავებული. მონახულებულთაგან 48 ქალი იყო და 2-არასრულწლოვანი. 146 აღნიშნული ვიზიტების დროს შეგროვებულ ინფორმაციაზე დაყრდნობით, სახალხო დამცველის შეფასებით დემონსტრანტთა წინააღმდეგ ძალადობა სისტემური ხასიათის იყო (მათ პოლიცია სცემდა, ბევრმა მათგანმა საავადმყოფოში კვირეები გაატარა და ზოგიერთ შემთხვევაში შესაძლებელი იყო წამების აშკარა ნიშნების შემჩნევა). სახალხო დამცველის აზრით, ძალადობას დემონსტრანტთა მიმართ ადგილი ჰქონდა დაკავებისა და ტრანსპორტით გადაყვანის დროს და არა დროებითი მოთავსების იზოლატორებში. 147 145 CPT-ის, ანგარიში, 2026 წლის 18 თებერვალი, CPT/Inf (2026) 06, https://www.coe.int/en/web/cpt/- /council-of-europe-anti-torture-committee-cpt-publishes-report-on-its-2024/2025-visit-to-georgia (გადამოწმებულია: 22/02/2026), გვ. 4. 146 შეხვედრა სახალხო დამცველის აპარატში, 2026 წლის 17 თებერვალი და დამატებითი ინფორმაცია, რომელიც სახალხო დამცველის აპარატმა გამოუგზავნა მომხსენებელს, 2026 წლის 18 თებერვალი. 147 სახალხო დამცველის აპარატში შეხვედრა, 2026 წლის 17 თებერვალი. იხ.:, ასევე OMCT, „საქართველო: წამების წინააღმდეგ მომუშავე არასამთავრობო ორგანიზაციებისა და ჟურნალისტების მიმართ მზარდი დევნა საფრთხეს უქმნის მსხვერპლთა უფლებას სამართლებრივ დაცვასა და მართლმსაჯულებაზე“, 2025 წლის 30 ოქტომბერი, https://www.omct.org/en/resources/statements/georgia-escalating-harassment-of-anti-torture-ngos-and- journalists-threatens-survivors-right-to-redress-and-justice (გადამოწმებულია: 22/02.2026), სადაც წამების საწინააღმდეგო მსოფლიო ორგანიზაციამ აღნიშნა: „საქართველოს სახალხო დამცველის აპარატის წარმომადგენლებმა მოინახულეს ქვეყნის მასშტაბით დროებითი

არაოფიციალური თარგმანი 72 132. მომხსენებელს სურს ხაზგასმით აღნიშნოს, ამ მანდატის ფარგლებში მიღებულ უამრავ ანგარიშსა და სხვა მასალებში აღწერილი იყო არასათანადო მოპყრობის მძიმე ფორმები, რომლებმაც, სავარაუდოდ, წამების კვალიფიკაციის ზღვარი გადალახა. 148 ჟურნალისტების წინააღმდეგ განხორციელებული თავდასხმები 133. „ერთად წამების წინააღმდეგ“ კონსორციუმმა განაცხადა, რომ 2024 წლის ნოემბერსა და 2025 წლის თებერვალს შორის „მთელი ქვეყნის მასშტაბით, საქართველოს სამართალდამცავი უწყებების მხრიდან ძალადობრივი თავდასხმები და დევნა განხორციელდა ჟურნალისტებისა და სამოქალაქო საზოგადოების წარმომადგენელ დამკვირვებლებზე, რომლებიც მთავრობის წინააღმდეგ მიმართულ საპროტესტო გამოსვლების დროს პოლიციის მხრიდან ძალადობისა და მათ მიერ დაკავების ადგილების გარეთ ჩადენილი წამების დოკუმენტირებას ახდენდნენ.“ 149 134. ორგანიზაციამ „სამართალი ჟურნალისტებისთის“ გაავრცელა ინფორმაცია მედიის წარმომადგენელთა მიმართ ძალადობისა და მუქარის 298 შემთხვევის შესახებ 2024 წელს, რაც თანაბრად ეხებოდა როგორც ბეჭდურ და სამაუწყებლო, ისე ციფრულ მედიასაშუალებებს, მაშინ როცა მოთავსების იზოლატორებში მყოფი 156 დაკავებული, მათგან 124-მა პირმა (80%-მა) განაცხადა, რომ ისინი ძალადობისა და არასათანადო მოპყრობის მსხვერპლნი გახდნენ“. 148 Redress, „საქართველო: პოლიციის უპრეცედენტო სისასტიკე საერთაშორისო საზოგადოების მხრიდან უფრო მტკიცე რეაგირებას მოითხოვს“. 2024 წლის 4 დეკემბერი, ‘https://redress.org/news/georgia-unprecedented-police-brutality-requires-firmer-international- response/ (გადამოწმებულია: 22/02/2026); OMCT, „საქართველო: პოლიტიკურად მოტივირებულ საქმეში წამების ფაქტის გამოვლენა დაუსჯელობის მზარდ მასშტაბებზე მიუთითებს“, 2025 წლის 3 ოქტომბერი, https://www.omct.org/en/resources/individual-cases/georgia-torture-reported-in- politically-motivated-case-illustrates-widening-impunity,( გადამოწმებულია: 22/02/2026); არასამთავრობო ორგანიზაციების (სოციალური სამართლიანობის ცენტრი, საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია და ადამიანის უფლებათა დაცვის ევროპული ცენტრი) ერთობლივი მიმართვა) (23/01/2026) საქმეზე „ცინცაბაძის ჯგუფი საქართველოს წინააღმდეგ“ (განაცხადი N 35403/06), https://hudoc.exec.coe.int/#%7B%22execidentifier%22:%5B%22DH- DD(2026)179E%22%5D%7D (გადამოწმებულია: 22/02/2026); ასევე, ოპოზიციის ლიდერებთან შეხვედრისას შეგროვებული ჩვენებები. 2026 წლის 18 თებერვალი. 149 OMCT (წამების საწინააღმდეგო მსოფლიო ორგანიზაცია), „საქართველო: წამების წინააღმდეგ მომუშავე არასამთავრობო ორგანიზაციებისა და ჟურნალისტების მიმართ მზარდი დევნა საფრთხეს უქმნის მსხვერპლთა უფლებას სამართლებრივ დაცვასა და მართლმსაჯულებაზე“, 2025 წლის 30 ოქტობერი, https://www.omct.org/en/resources/statements/georgia-escalating- harassment-of-anti-torture-ngos-and-journalists-threatens-survivors-right-to-redress-and-justice (გადამოწმებულია: 22/02.2026); ჟურნალისტთა დაცვის კომიტეტი (CPJ): „CPJ გმობს პოლიციის სისასტიკეს იმ ჟურნალისტების მიმართ, რომლებიც საქართველოში მიმდინარე აქციებს აშუქებენ“. 2024 წლის 4 დეკემბერი, https://cpj.org/2024/12/cpj-condemns-police-brutality-against- journalists-covering-georgian-protests/ (გადამოწმებულია: 22/02/2026).

არაოფიციალური თარგმანი 73 2023 წელს ეს მაჩვენებელი 73-ს შეადგენდა. 150 ორგანიზაციამ „რეპორტიორები საზღვრებს გარეშე“ RSF პრესის თავისუფლების დარღვევის 600 შემთხვევის დოკუმენტირება მოახდინა (რაც მოიცავს, თუმცა არ შემოიფარგლება, ისეთი ქმედებებით, როგორიცაა: ფიზიკური თავდასხმები, თვითნებური ჯარიმები, დაკავებები, მუქარა და აკრედიტაციის შეჩერება) 2024 წლის ოქტომბერსა და 2025 წლის ოქტომბრის შუალედში. 151 აღნიშნული რაოდენობიდან 127 შემთხვევაში ადგილი ჰქონდა მედიის წარმომადგენელთა მიმართ ძალის გადამეტებულ გამოყენებას. RSF ამ პრაქტიკას „დამოუკიდებელი მედიის წინააღმდეგ მიმართულ ორგანიზებულ დაშინებას, დევნასა და სისხლისსამართლებრივ რეპრესიებს“ უწოდებს. 152 ზოგიერთი ამგვარი თავდასხმა საჯაროდ ხელმისაწვდომ ვიდეომასალებშია დოკუმენტირებული. 153 RSF-ის ანგარის მიხედვით, 2024 წლის 28 ნოემბერს საპროტესტო აქციების დაწყებიდან პირველი სამი კვირის განმავლობაში თავდასხმა 70 ჟურნალისტზე განხორციელდა, ზოგიერთი მათგანზე - რამდენჯერმეც კი. თავდასხმები მოიცავდა ცემას, ქიმიური ნივთიერებების შემცველი წყლის ჭავლის გამოყენებას, ცრემლსადენ გაზს, დაკავებებს, შეურაცხყოფას, აგრეთვე აღჭურვილობის მიზანმიმართულ განადგურებას ან კონფისკაციას. 154 RSF-ის ციტატას თუ მოვიყვანთ, „დამოუკიდებელი და ოპოზიციური მედიისთვის [საქართველოში] გარემო კვლავ მტრულია “. 155 135. საჯაროდ ხელმისაწვდომი ანგარიშების თანახმად, მათ შორის, ვინც დაექვემდებარა თავდასხმას (როგორც სამართალდამცავი ორგანოების თანამშრომლების, ასევე ნიღბიანი და დაუდგენელი პირების მხრიდან), 150 ფრიდომჰაუსი, „ძირითადი მოვლენები, 2024 1 ივნისიდან –2025 წლის 31 მაისამდე“ https://freedomhouse.org/country/georgia/freedom- net/2025#footnoteref3_13DfspepRNhbnOSfhwFx9Wx5j9KtpNbp4Sj17F6LCfM_gsmSmRcLFVwM (გადამოწმებულია: 22/02/2026); „სამართალი ჟურნალისტებისთვის“, „თავდასხმები მედიის წარმომადგენლებზე საქართველოში 2023-2024 წლებში“ 2025 წლის 21 თებერვალი, https://jfj.fund/attacks-on-media-workers-in-georgia-in-2023-2024-2/ (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 151 რეპორტიორები საზღვრებს გარეშე (RSF), პრესრელიზი გამოქვეყნებული 2025 წლის 24 ნოემბერს, ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://rsf.org/en/unprecedented-crackdown-georgia-600- attacks-against-press-one-year (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 152 იქვე 153 https://www.youtube.com/watch?v=iZX7YqfBk7w - 2024 წლის 7 დეკემბერის ამსახველი მოვლენების ჩვენება (გადამოწმებულია: 22/02/2026); იხ.:, ასევე: https://www.bbc.com/news/videos/c07ggrnxx45o (გადამოწმებულია: 22/02/2026); https://www.youtube.com/shorts/04_cXydLwVI (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 154 რეპორტიორები საზღვრებს გარეშე: „საქართველო: საპროტესტო აქციების გამშუქებელი რეპორტიორების მიმართ განხორციელებულ ძალადობას სახელმწიფო შოკისმომგვრელი დაუსჯელობით შეხვდა“. https://rsf.org/en/georgia-violence-against-reporters-covering-protests-has- been-met-shocking-impunity (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 155 RSF: https://rsf.org/en/index (გადამოწმებულია: 22/02/2026).

არაოფიციალური თარგმანი 74 დაკავებას ან ღირსების შემლახველ მოპყრობას, მრავლად იყვნენ პირები, რომლებიც, როგორც ჩანს მიზანმიმართულად იქნენ შერჩეული მათი ჟურნალისტური საქმიანობის გამო. 156 მომხსენებელი ესაუბრა რამდენიმე მათგანს, როგორც ერთ-ერთმა გამოკითხულმა ჟურნალისტმა განაცხადა: „სხვა ჟურნალისტების ჯგუფთან ერთად ვიყავი, როცა უეცრად შერეული პოლიციის ჯგუფის ალყაში აღმოვჩნდით, რომლებმაც ხელით ცემა და ფეხების რტყმა დაგვიწყეს, ამასთან უამრავი უწმაწური სიტყვით მოგვმართავდნენ. ჩემთვის ეს გასაკვირი იყო, რადგანაც პოლიცია მანამდე ასე არასდროს მოქცეულა. მათ არ უცდიათ ჩემი დაკავება. უბრალოდ ცემა დაგვიწყეს. დავიყვირე: „ჟურნალისტი ვარ“. მათ მიპასუხეს: „ვიცით“. რამდენიმე წამით გონება დავკარგე, რაღაც მომენტში მათ ამ ადგილიდან გამათრიეს და პარლამენტის შენობის უკან წამიყვანეს. მომიწია გამევლო ერთგვარი დერეფანი, რომლის ორივე მხარეს პოლიციის თანამშრომლები იდგნენ; რა დროსაც ისინი სახეში მირტყამდნენ. ხელბორკილები პოლიციის განყოფილებაში დამადეს. რამდენიმე საათი ველოდებოდი სამედიცინო დახმარებას. იქ ერთი ექიმი იყო, რომელმაც ვერ შეძლო სისხლდენის შეჩერება და თქვა, რომ საავადმყოფოში უნდა გადავეყვანეთ. საავადმყოფოში ოპერაცია გამიკეთეს, რადგან ცხვირი მქონდა გატეხილი. იქვე ტვინის შერყევის ნიშნები დამიდგინეს.“ 157 136. გავრცელებული ინფორმაციით, ზოგიერთი ჟურნალისტი (რომლებიც საპროტესტო აქციებს აშუქებდა) ისევე როგორც, მომიტინგეები (5,000 ლარით, დაახლოებით 1,560 ევრო) დაჯარიმდნენ „გზის სავალი ნაწილის გადაკეტვის გამო“ (ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 174-ე მუხლი). 158 თვით ფინეთის საგარეო საქმეთა მინისტრი, რომელიც საქართველოში ეუთოს თავმჯდომარის რანგში იმყოფებოდა, „გზის სავალი ნაწილის გადაკეტვის გამო დააჯარიმეს (5,000 ლარით).“ 159 2025 წლის 156 ჟურნალისტთა დაცვის კომიტეტი: „საქართველოში, საპროტესტო აქციების გაშუქებისას, 6 ჟურნალისტზე იძალადეს და გაძარცვეს“. 2025 წლის 10 სექტემბერი, https://cpj.org/2025/09/in- georgia-6-journalists-attacked-robbed-while-covering-protests/ (გადამოწმებულია: 22/02/2026); ასევე წერილობითი ჩვენება N 170; წერილობითი ჩვენება N 195; ზეპირი ჩვენება N 3; ზეპირი ჩვენება N 9; ზეპირი ჩვენება N 10; ზეპირი ჩვენება N 11; ზეპირი ჩვენება N 16. 157 ზეპირი ჩვენება N 3. 158 წერილობითი ჩვენება N 12; ზეპირი ჩვენება N 19; ზეპირი ჩვენება N 16; წერილობითი ჩვენება N 18; წერილობითი ჩვენება N 25; წერილობითი ჩვენება N 27. 159 პოლიტიკო, „საქართველო აჯარიმებს ფინეთის საგარეო საქმეთა მინისტრს საპროტესტო აქციის დროს „გზის გადაკეტვის“ გამო“, 2025 წლის 16 ოქტომბერი, https://www.politico.eu/article/georgia-

არაოფიციალური თარგმანი 75 ოქტომბერში საპროტესტო აქციების წინააღმდეგ მიმართულ საკანონმდებლო აქტებში შეტანილი ცვლილებების შემდეგ, პირები, რომლებსაც ბრალად გზების გადაკეტვა ან სახის დაფარვა ედებათ, დაუყოვნებლივ დაკავებას ექვემდებარებიან. 160 137. ჟურნალისტებმა, რომლებსაც მომხსენებელი ესაუბრა დაადასტურეს, რომ მათ წინააღმდეგ ჩადენილი ძალადობის შემთხვევებზე დაწყებული გამოძიებები ჩიხშია. გავრცელებული ინფორმაციით, ხელისუფლების წარმომადგენლები აცხადებენ, რომ ვერ ახერხებენ დამნაშავეთა იდენტიფიცირებას. 161 138. ეუთო-ს მედიის თავისუფლების საკითხებში წარმომადგენლის ანგარიშში, „ჟურნალისტების დაცვის გაძლიერება მკაცრი პოლიტიკური ზეწოლის პირობებში: შემაჯამებელი ანგარიში“, რომელიც არზუ გეიბულამ მოამზადა, აღნიშნული იყო, რომ საქართველო ადრე უსაფრთხო თავშესაფარს წარმოადგენდა აზერბაიჯანელი, რუსი და ბელარუსი ჟურნალისტებისთვის, 162 თუმცა, დემოკრატიის მკვეთრი უკუსვლის გამო, ვითარება შეიცვალა. ანგარიშში ასევე ხაზგასმით იყო აღნიშნული, რომ „კანონების მიღება „უცხოური გავლენისა“ და „ოჯახური ღირებულებების“ შესახებჟურნალისტების მარგინალიზაციას ახდენს, მათ ცენზურის საფრთხის წინაშე აყენებს და ზღუდავს თავისუფალი სიტყვის სივრცეს. როგორც ბელარუსის საკითხებზე მომუშავე ერთ-ერთმა ექსპერტმა აღნიშნა, „აგენტების შესახებ კანონის“ მიღებამ საქართველოში მყოფი ბელარუსი ჟურნალისტებისთვის მუშაობის გაგრძელება პრაქტიკულად შეუძლებელი გახადა, რის გამოც მათ ქვეყნის დატოვების გარდა სხვა გზა აღარ დარჩათ“. 163 მომხსენებელმა „თავისუფალი ბელარუსის ცენტრისგან“ მიიღო ასევე ინფორმაცია იმის თაობაზე, რომ არა მხოლოდ ბელარუსი ჟურნალისტები, არამედ ბელარუსი აქტივისტები და უფლებადამცველებიც სერიოზულ fines-finnish-foreign-minister-elina-valtonen-for-blocking-the-road-at-a-protest-rally-osce/ (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 160 „სივილ ჯორჯია“(Civil Georgia), „განახლება: მომიტინგის განცხადებით, მოსამართლემ „ტროტუარის საქმე“ შეწყვიტა მას შემდეგ, რაც მასში „სისხლის სამართლის დანაშაულის ნიშნები“ აღმოაჩინა“ 2026 წლის 9 იანვარი, https://civil.ge/archives/716868 (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 161 ზეპირი ჩვენება N 9; ზეპირი ჩვენება N 10; ზეპირი ჩვენება N 11. 162 იხ.:, ასევე: ანა ბურდული ანა ბურდული და სხვები, „პოლიტიკის ნარკვევი 2025/07. მიგრაციული ტენდენციები საქართველოში: ძირითადი დინამიკა 2012-დან 2024 წლამდე“, 2025 წლის ივნისი, https://iset-pi.ge/storage/media/other/2025-06-02/d58b2cd0-3f80-11f0-9dd6- 4b06e6741c44.pdf (გადამოწმებულია: 22/02/2026); ასევე წერილობითი ჩვენება N 14. 163 ეუთო, „ჟურნალისტების დაცვის გაძლიერება მკაცრი პოლიტიკური ზეწოლის პირობებში: შემაჯამებელი ანგარიში“, 2025, https://rfom.osce.org/sites/default/files/f/documents/0/c/597612_2.pdf (გადამოწმებულია: 22/02/2026).

არაოფიციალური თარგმანი 76 სირთულეებს აწყდებიან საქართველოში ყოფნის სამართლებრივი სტატუსის დარეგულირების კუთხით. 164 დაუდგენელი დამნაშავეების მიერ კრიტიკულად განწყობილ პირებზე განხორციელებული თავდასხმები 139. მრავალი გასაუბრების დროს ხშირად ახსენებდნენ სიტყვა „ტიტუშკებს“ იმ პირთა ასაღწერად, რომლებიც შავებში იყვნენ ჩაცმულები და ხშირად (თუმცა ყოველთვის არა) ეკეთათ ნიღბები და ვინც ძალადობრივად ესხმოდა თავს მთავრობის მიმართ კრიტიკულად განწყობილ პირებს, მათ შორის ჟურნალისტებს, ხშირად საჯარო სივრცეებშიც. 165 მათი თავდასხმების შედეგად ათობით ადამიანი აღმოჩნდა საავადმყოფოში. 140. ზოგიერთი მათგანი აღნიშნავდა, რომ აღნიშნული ჯგუფები ერთმანეთთან კოორდინირებულად მოქმედებდნენ და მათ თავდასხმებზე პოლიცია რეაგირებას არ ახდენდა. 166 ზოგიერთი ჩვენების მიხედვით, აღნიშნული თავდასხმები საქართველოს უსაფრთხოების ძალებთან იყო კოორდინირებული. 167 141. ზემოხსენებული ბანდები ხშირად ოპოზიციის ლიდერებს ესხმოდნენ თავს. ისინი სასტიკად სცემდნენ მათ, რაც ასევე პოლიციის ძალების სიახლოვეს ხდებოდა, და რაშიც, გავრცელებული ინფორმაციით, პოლიცია არ ჩარეულა. 168 ერთი ინციდენტის დროს, ოპოზიციის ერთ-ერთმა ლიდერმა, რომელსაც იარაღის ტარების უფლება ჰქონდა, თავდაცვის მიზნით, გამაფრთხილებელი გასროლა განახორციელა. ამ შემთხვევის შემდეგ, მას იარაღის ტარების ლიცენზია შეუწყდა და საპროტესტო აქციაში მონაწილების გამო ადმინისტრაციული სახდელი დაეკისრა, მაშინ როცა არავის უცდია თავდამსხმელების იდენტიფიცირება და მათ მიმართ სისხლის სამართლებრივი დევნის დაწყება. 169 კიდევ ერთი შემთხვევის დროს, ოპოზიციის ლიდერებს თავს დაესხნენ, როდესაც ისინი ტოვებდნენ სასტუმროს, სადაც შეხვედრას დაესწრნენ. სავარაუდოდ, ერთ-ერთმა მათგანმა, თავდაცვის მიზნით თავდასმხმელს დაარტყა. ამ ინციდენტის 164 ასევე, ზეპირი ჩვენება N 13. 165 ზეპირი ჩვენება N 10; ზეპირი ჩვენება N 16; ზეპირი ჩვენება N 18; წერილობითი ჩვენება N 134; ზეპირი ჩვენება N 78; ზეპირი ჩვენება N 134; ზეპირი ჩვენება N 148; ზეპირი ჩვენება N 174. 166 ზეპირი ჩვენება N 10. 167 ზეპირი ჩვენება N 10. 168 პოლიტიკურ ოპოზიციასთან შეხვედრა, 2026 წლის 18 თებერვალი; წერილობითი ჩვენება N 44; წერილობითი ჩვენება N 88. 169 პოლიტიკურ ოპოზიციასთან შეხვედრა, 2026 წლის 18 თებერვალი

არაოფიციალური თარგმანი 77 შემდეგ, მათ ბრალი სამართალდამცავი ორგანოს წარმომადგენლების მიმართ ძალადობაში დასდეს, თუმცა, თავდასხმის დროს, თავდამსხმელის პოლიციელად იდენტიფიცირება შეუძლებელი იყო. 170 ოპოზიციის ლიდერებთან შეხვედრის დროს, მომხსენებელმა შეიტყო, რომ ზემოაღნიშნულ შეხვედრას ვინც დაესწრო, თითოეულ მათგანზე განხორციელდა თავდასხმა, მუქარა ან მათ ოფისებში შეჭრა და დაზიანება. სავარაუდოდ, ამ თავდასხმების ნაწილი საზგადოებრივი თავშეყრის ადგილებში განხორციელდა, მაგალითად, თბილისის საერთაშორისო აეროპორტში. 142. საპოლიციო ძალების მხრიდან, სავარაუდოდ, არასათანადო რეაგირებამ სამართალდამცავი ორგანოების მიმართ ნდობა შეარყია. მოქალაქეებთან გასაუბრების დროს, მათ აღნიშნეს, რომ 2024 და 2025 წლების მოვლენების შემდეგ, მათ პოლიციის მიმართ ნდობა დაკარგეს და მათი აზრით, პოლიციისთვის დაცვის მიზნით მიმართვა უსარგებლოა, რადგან ადრე ასეთ დროს პოლიცია უმოქმედო იყო და მეტიც, ისინი თავად ჩადიოდნენ ძალადობას. 171 სამართლებრივი დევნა საპროტესტო აქციების მონაწილეთა წინააღმდეგ და სხვა რეპრესიული ზომები 143. საქართველოს სახალხო დამცველმა 2026 წლის 17 თებერვალს გამართული შეხვედრის დროს, ხაზგასმით აღნიშნა აშკარა შეუსაბამობა სისხლის სამართლის საქმის გამოძიების ეფექტურობის კუთხით, ერთის მხრივ აქციის მონაწილეების მიმართ, მეორეს მხრივ კი მათ მიმართ, ვინც საპროტესტო აქციის დაშლის დროს არაპროპორციული ძალა გამოიყენა. 172 კერძოდ, აქციის მონაწილეების მიმართ სამართლებრივი პროცედურები სწრაფად ხორციელდებოდა და შედეგად, მკაცრი სანქციები მოჰყვებოდა, ძალადობაში სავარაუდოდ მონაწილე პირებთან დაკავშირებით კი, უსაფრთხოების ძალების ჩათვლით, საგამოძიებო მოქმედებები საგრძნობლად ჭიანურდებოდა. 173 144. ერთ-ერთი გახმაურებლი სისხლის სამართლებრივი საქმე აქციის მონაწილესთან დაკავშირებით, ეხება ცნობილ ჟურნალისტს, რომელიც 2025 170 პოლიტიკურ ოპოზიციასთან შეხვედრა, 2026 წლის 18 თებერვალი 171 ზეპირი ჩვენება N9; ზეპირი ჩვენება N10 („მე არასდროს ვეტყვი შვილებს, რომ პოლიციას დაურეკონ“). 172 შეხვედრა სახალხო დამცველის ოფისში, 2026 წლის 17 თებერვალი. 173 იხ. აგრეთვე ადამიანის უფლებათა ცენტრი, „სამოქალაქო აქტივისტების წინააღმდეგ მიმდინარე სასასამართლო პროცესები და საპროტესტო აქციების მონიტორინგის ანგარიში“ (2025 წ.).

არაოფიციალური თარგმანი 78 წლის 12 იანვარს ბათუმში დააკავეს. დაკავების მიზეზი იყო ის, რომ ჟურნალისტმა პოლიიცის შენობის ფასადზე პლაკატი გააკრა, წარწერით: „საქართველო გაიფიცა“, მას ასევე ბრალად დასდეს სამართალდამცავი ორგანოს თანამშრომლების შეურაცხყოფა, ვინაიდან მათ „რუსეთის მონები, ძაღლები და ღორები უწოდა“; მას შემდეგ, რაც დაკავებული ჟურნალისტი გაათავისუფლეს, ის აქციის სხვა მონაწილეებს შეუერთდა და ბათუმის პოლიციის უფროსთან - ირაკლი დგებუაძესთან მომხდარ ინციდენტში გარეული აღმოჩნდა (სავარაუდოდ, ზემოაღნიშნულმა ჟურნალისტმა ქალმა მას ხელი დაარტყა). 174 2025 წლის 6 აგვისტოს, მას ორი წლით პატიმრობა მიუსაჯეს, რადგან დამნაშავედ სცნეს მის მიმართ წაყენებულ შემდეგ ბრალში: „საზოგადოებრივი წესრიგის დამცველების მიმართ წინააღმდეგობის გაწევა, მუქარა ან ძალის გამოყენება“. 175 იგივე პოლიციელი - დგებუაძე - სავარაუდოდ, მხილებულ იქნა აქციის სხვა მონაწილეების მიმართ შევიწროების ფაქტებში. 176 ჟურნალისტებმა ასევე გამოაქვეყნეს ვიდეო, რომელშიც ასახულია თუ სიტყვიერად როგორ ემუქრება დგებუაძე ჟურნალისტებს. 177 სახალხო დამცველმა სასამართლოს მეგობრის (amicus curiae) ორი მოსაზრება წარადგინა აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით და დაკავებული ჟურნალისტები არაერთხელ მოინახულა. 145. მომხსენებელს აქციის სხვა მონაწილეებიც დაუკავშირდნენ, რომლებიც აგრეთვე აქციაში მონაწილეობის საფუძველზე დააკავეს. 174 ონლაინ პლატფორმა OC Media, „ბათუმის პოლიციის უფროსი დგებუაძე გადაყვანილია ერთი თვის შემდეგ, რაც ამაღლობელს სასჯელი მიუსაჯეს“ 5 სექტემბერი, 2025, https://oc- media.org/batumi-police-chief-dgebuadze-transferred-one-month-after-amaghlobelis-sentencing/ (გადამოწმებულია: 22/02/2026); TrialWatch Fairness Report: საქართველო მზია ამაღლობელის წინააღმდეგ, ქლუნის ფონდი სამართლიანი ინიციატივისთვის, https://cfj.org/wp- content/uploads/2026/01/2025.01-Fairness-Report_Georgia-Mzia-Amaglobeli.pdf (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 175 AP, „ქართველმა ჟურნალისტმა საპროტესტო აქციის დროს პოლიციის ხელმძღვანელს ხელი გაარტყა, რის გამოც მას 2 წლით პატიმრობა მიუსაჯეს“ 2025 წლის 6 აგვისტო, https://apnews.com/article/georgia-press-freedom-trial-journalist-mzia-amaghlobeli- 288d950aea26bb91da030f3df9bdf3a9 (გადამოწმებულია: 22/02/2026); რადიო თავისუფალი ევროპა, „ქართველ ჟურნალისტს მზია ამაღლობელს 2 წლიანი პატიმრობა მიუსაჯეს“, 6 აგვისტო, 2025 https://www.rferl.org/a/georgia-journalist-mzia-amaglobeli-prison-sentence-media- rights/33496097.htmlhttps://oc-media.org/batumi-police-chief-dgebuadze-transferred-one-month-after- amaghlobelis-sentencing/ (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 176 OC Media, „ბათუმის პოლიციის უფროსი დგებუაძე გადაყვანილია ერთი თვის შემდეგ, რაც ამაღლობელს სასჯელი მიუსაჯეს“ 2025 წლის 5 სექტემბერი, https://oc-media.org/batumi-police- chief-dgebuadze-transferred-one-month-after-amaghlobelis-sentencing/ (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 177 OC Media, „ბათუმის პოლიციის ხელმძღვანელის განცხადებით, ამაღლობელს შეეძლო აერიდებინა პატიმრობა „მარტივი ქმედებით“ 9 მაისი, 2025, https://oc-media.org/batumi-police- chief-says-amaghlobeli-could-avoid-imprisonment-with-simple-actions/ (გადამოწმებულია: 22/02/2026).

არაოფიციალური თარგმანი 79 ძირითადად, დაკავებულების ბრალი კვალიფიცირდება შემდეგი მუხლების საფუძველზე: მუხლი 166 (წვრილმანი ხულიგნობა), 178 მუხლი 173 (სამართალდამცავი ორგანოს თანამშრომლის დაუმორჩილებლობა ), 179 მუხლი 174 (შეკრების ან მანიფესტაციის ორგანიზებისა და ჩატარების წესის დარღვევა - მე-10 პუნქტი კი კონკრეტულად ეხება საზოგადოებრივი უსაფრთხოებისა და მართლწესრიგის, სახელმწიფო და საზოგადოებრივი ორგანოების, საწარმოების, დაწესებულებებისა და ორგანიზაციების ნორმალური მუშაობის, ტრანსპორტის ან ხალხის შეუფერხებელი გადაადგილების ან ადამიანის უფლებებისა და თავისუფლებების დარღვევას), ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსი 180 , მუხლი 222 (ტელერადიომაუწყებლობის ან კავშირგაბმულობის დაწესებულების ანდა სტრატეგიული ან განსაკუთრებული მნიშვნელობის ობიექტის ხელში ჩაგდება ან ბლოკირება), მუხლი 347 ( შეკრების ან მანიფესტაციის ჩატარების წესის დარღვევა), სისხლის სამართლის კოდექსი. 181 146. მომხსენებელმა მრავლად მიიღო წერილობითი თუ ზეპირი ჩვენებები, რაც ადასტურებს აქციის მონაწილეების ადმინისტრაციული წესით დაჯარიმებას ან მათ დაკავებას „გზის სავალი ნაწილის გადაკეტვის“ 178 24 თებერვალს საქართველოს საგარეო სამინისტროს წარმომადგენლების მიერ მომხსენებლისთვის მიწოდებული ინფორმაციის თანახმად: „2024 წლის 1 ოქტომბრიდან 2025 წლის 31 დეკემბრამდე პირველი ინსტანციის სასამართლომ 973 პირის მიმართ გამოსცა დადგენილება ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 166-ე მუხლის (წვრილმანი ხულიგნობა) საფუძველზე. აქედან: - 80 პირთან დაკავშირებით (8%) საქმის მოსმენა შეწყდა; - 462 (48%) პირისთვის გაიცა სიტყვიერი გაფრთხილება; - 431 პირს დაეკისრა ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობა. კერძოდ, 393 (40%) ადამიანს დაეკისრა ჯარიმა და 38 (4%) ადამიანს განესაზღვრა ადმინისტრაციული პატიმრობა 179 24 თებერვალს საქართველოს საგარეო სამინისტროს წარმომადგენლების მიერ მომხსენებლისთვის მიწოდებული ინფორმაციის თანახმად: „2024 წლის 1 ოქტომბრიდან 2025 წლის 31 დეკემბრამდე პირველი ინსტანციის სასამართლომ 4,758 პირის მიმართ გამოსცა დადგენილება ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 173-ე მუხლის […] საფუძველზე, აქედან: - 111 (2%) პირთან დაკავშირებით საქმის მოსმენა შეწყდა; - 1,365 (29 %) პირისთვის გაიცა სიტყვიერი გაფრთხილება; - 3,282 პირს დაეკისრა ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობა. კერძოდ, 2,638 (55%) ადამიანს დაეკისრა ჯარიმა და 644 (14%) ადამიანს განესაზღვრა ადმინისტრაციული პატიმრობა 180 24 თებერვალს საქართველოს საგარეო სამინისტროს წარმომადგენლების მიერ მომხსენებლისთვის მიწოდებული ინფორმაციის თანახმად: “სასამართლომ ვერ მოიპოვა კრებითი მონაცემები ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 174-ე მუხლით (თვითნებობა) განსაზღვრულ საქმეებთან დაკავშირებით“ 181 წერილობითი ჩვენება N12; წერილობითი ჩვენება N13; ზეპირი ჩვენება N 21; ზეპირი ჩვენება N22; ზეპირი ჩვენება N23; ზეპირი ჩვენება N24. 2026 წელს საქართვლოს საგარეო სამინისტროს მიერ მიწოდებული ინფორმაცია, დანართი XX.

არაოფიციალური თარგმანი 80 გამო, მაშინაც კი, როდესაც ისინი ტროტუარზე იმყოფებოდნენ 182 ან სახის დაფარვის გამო. 183 147. მომხსენებელმა მიიღო ინფორმაცია ხუთ ფონდთან დაკავშირებით („თბილისის ადამიანის უფლებათა სახლი“; „მოძრაობა სირცხვილია“, „ნანუკას ფონდი“, „ფროსფერითი ჯორჯია“ და „ფონდი ყველასთვის“), რომელთა ანგარიშები 2025 წლის 27 მარტს დააყადაღეს. 184 , აგრეთვე შვიდი არასამთავრობო ორგანიზაცია, რომელთა ანგარიშები 2025 წლის 27 აგვისტოს დაყადაღდა. (მაგალითად, ინფორმაციის თავისუფლების განვითარების ინსტიტუტი (IDFI); სამოქალაქო საზოგადოების ფონდი (CSF); სამართლიანი არჩევნებისა და დემოკრატიის საერთაშორისო საზოგადოება (ISFED); ინფორმაციის თავისუფლების განვითარების ინსტიტუტი (IDFI) საფარი; სოციალური სამართლიანობის ცენტრი (SJC); საქართველოს დემოკრატიული ინიციატივა (GDI); დემოკრატიის მცველები. 185 ეს ორგანიზაციები განსაკუთრებით აქტიურობდნენ ადამიანის უფლებებისა და კანონის უზენაესობის სფერში. მათ ბრალი შემდეგი საფუძვლებით განუსაზღვრეს: „საბოტაჟის მცდელობა დამამძიმებელ გარემოებებში, უცხოური ორგანიზაციებისთვის და უცხოურ კონტროლს დაქვემდებარებული ორგანიზაციებისთვის დახმარების გაწევა მტრული საქმიანობის განხორციელებაში, ფინანსური რესურსების მობილიზება იმ საქმიანობისთვის, რომელიც ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტუტიციურ წყობას და ეროვნული უსაფრთხოების ძირითად პრინციპებს.“ რამდენიმე მათგანი სამიზნედ იქცა, როგორც თვითონ ახსნეს, „იმ პირების ფინანსური დახმარებისთვის, რომლებსაც გამოხატვისა და მშვიდობიანი შეკრების უფლების განხორციელებისთვის ჯარიმა 182 წერილობითი ჩვენება N 12; წერილობითი ჩვენება N16; წერილობითი ჩვენება N17; წერილობითი ჩვენება N 18; წერილობითი ჩვენება N19; წერილობითი ჩვენება N32; ზეპირი ჩვენება N18. 183 წერილობითი ჩვენება N13. 184 არასამთავრობო ორგანიზაციების საერთაშორისო კოალიცია (OMCT), „საქართველო: ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაციების ნაწილის ანგარიშები დაყადაღებულია,“ 28 მარტი, 2025, https://www.omct.org/en/resources/urgent-interventions/georgia-bank-accounts-of-several-human- rights-organisations-frozen (გადამოწმებულია 22/02/2026); აგრეთვე იხ. 2025 წლის 17 მარტს საქართველოს პროკურატურის მიერ გავრცელებული განცხადება, https://pog.gov.ge/news/saqartvelos-prokuraturis-gantskhadeba-4736?lng=geo (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 185 საერთაშორისო ადვოკატთა ასოციაცია, „საქართველო: საერთაშორისო ადვოკატთა ასოციაციის ადამიანის უფლებების ინსტიტუტის (IBAHRI) ერთობლივი განცხადება არასამთავრობო ორგანიზაციების ანგარიშების დაყადაღებასთან დაკავშირებით და გავლენა იურიდიული დახმარების სამსახურზე“ 2025 წლის 1 ოქტომბერი, ,,https://www.ibanet.org/Georgia-IBAHRI- joint-statement-on-freezing-of-NGO-accounts-and-the-impact-on-legal-aid, (გადამოწმებულია: 22/02/2026); აგრეთე იხ. https://www.frontlinedefenders.org/en/case/prosecutors-office-freezes-bank- accounts-seven-more-human-rights-and-civil-society-4 (გადამოწმებულია 22/02/2026).

არაოფიციალური თარგმანი 81 დააკისრეს.“ როგორც ამ ორგანიზაციების ერთ-ერთმა წარმომადგენელმა განმარტა, „ჩვენ, კანონიერად მიღებული გრანტების მეშვეობით და ჩვენი ორგანიზაციის მანდატის ფარგლებში, ხელი შევუწყეთ ფინანსური ვალდებულებების დაფარვას, რათა დახმარება გაგვეწია მათთვის, რომელთა ფუნდამენტური უფლებები უსამართლო ჯარიმების დაკისრების შედეგად დაირღვა. ჩვენ მხოლოდ მცირე ოდენობით შევიძინეთ პირადი დაცვის საშუალებები (აირწინაღები, ნიღბები, წყალგაუმტარი ტანსაცმელი) ჩვენი თანამშრომლებისთვისთვის, რომლებიც დემონსტრაციების მონიტორინგს აწარმოებდნენ“. 186 H. კრიტიკული აზრის წინააღმდეგ მიმართული დაშინების კამპანია 148. 2024 წლის ოქტომბრის არჩევნებამდე, ფინანსთა სამინისტროს სპეციალური საგამოძიებო სამსახურის თანამშრომლებმა ჩაატარეს რეიდი და შევიდნენ სოფო გელავასა და ეთო ბუზიაშვილის სახლებში - ორი მკვლევარი ატლანტიკის საბჭოს ციფრული საექსპერტო კვლევის ლაბორატორიიდან, რომლებმაც ჩაატარეს ონლაინ სივრცეში ზეგავლენების ანალიზი საქართველოს, რუსეთის ფედერაციის და სხვა ქვეყნების მონაწილეობით; ოფიცრებმა მათი კომპიუტერები და სხვა მოწყობილობები ამოიღეს. ოფიციალური ვერსიის თანახმად, რომელიც სახელმწიფო სტრუქტურებიდან გაჟღერდა, ეს რეიდები გამოძიების ნაწილი იყო, სავარაუდოდ, ფულის გათეთრებისა და გამოძალვის საქმეებზე. 187 149. ამ მანდატის ფარგლებში მიღებული ანგარიშების თანახმად, ამჟამინდელ ოპოზიციასთან აფილირებული ან მიხეილ სააკაშვილის 186 წერილობითი ჩვენება N8; 2025 წლის 27 აგვისტოს, საქართველოს პროკურატურის განცხადება, https://pog.gov.ge/news/saqartvelos-prokuraturis-gantskhadeba-4982 (გადამოწმებულია: 22/02/2026); აგრეთვე იხ. „სივილ ჯორჯია“ „ხელისუფლების წარმომადგენლებმა შვიდი არასამთავრობო ორგანიზაციის ანგარიში დააყადაღეს საბოტაჟის მუხლით აღძრული სისხლის სამართლის გამოძიების ფარგლებში“ 2025 წლის 27 აგვისტო, იხ. https://civil.ge/archives/698002 (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 187 ატლანტიკის საბჭო, „განცხადება ატლანტიკის საბჭოს ორი თანამშრომლის ბინაში განხორციელებულ რეიდთან დაკავშიებით“ 2024 წლის 24 ოქტომბერი, https://www.atlanticcouncil.org/news/announcements/statement-on-the-hom…(გადამოწმებულია: 22/02/2026); „სივილ ჯორჯია“: „ფინანსურმა პოლიციამ ატლანტიკის საბჭოს თანამშრომლების ბინებში ჩხრეკა ჩაატარა“, 2024 წლის 24 ოქტომბერი, https://civil.ge/archives/629994 (გადამოწმებულია: 22/02/2026); „ფრიდომ ჰაუსი“, „საკვანძო დოკუმენტები, 2024 წლის 1 ივნისი– 2025 წლის 31 მაისი,“, https://freedomhouse.org/country/georgia/freedom- net/2025#footnoteref3_13DfspepRNhbnOSfhwFx9Wx5j9KtpNbp4Sj17F6LCfM_gsmSmRcLFVwM (გადამოწმებულია: 22/02/2026).

არაოფიციალური თარგმანი 82 ხელისუფლებასთან კავშირში მყოფი პირები მუდმივი ოპერატიული თვალთვალის ქვეშ იმყოფებიან, 188 მათ სახლებში შეიჭრნენ ავტომატით შეიარაღებული სპეციალური ძალების წარმომადგენლები, ახდენენ რა ძალის დემონსტრირებას მცირეწლოვანი ბავშვების წინაშე. 189 150. საქართველოში ბრალდებები ევროკავშირის ელჩისა და ევროკავშირის დელეგაციის ხელმძღვანელის მიმართაც გაჟღერდა. მას ბრალი ედება: „საქართველოს დესტაბილიზაციის მცდელობაში, ომში ჩათრევასა და ეგრეთწოდებული „არატრადიციული ღირებულებების“ თავს მოხვევაში. 190 ევროკავშირის ელჩს, ისევე როგორც დასავლეთის სხვა ელჩებს პრემიერ-მინისტრმა კობახიძემ (მაგალითად, 2025 წლის 16 სექტემბერს) „ძალადობის თანამონაწილეები“ უწოდა და „სიძულვილის ელჩებად“ მოიხსენია. 191 დასავლეთის ელჩებს „გლობალური მსოფლიო პარტიის“ წევრობა და ამბოხის წაქეზება დააბრალეს. 192 სიტყვიერი თავდასხმები დასავლეთის დიპლომატებზე სისტემატიურად მიმდინარეობდა. 193 შეტევების მასშტაბმა და განგრძობადობამ უბიძგა ევროპის საბჭოს მიემართა საქართველოს მთავრობისთვის „შეეწყვიტათ ევროკავშირის, ევროკავშირის ელჩებისა და დელეგაციის ხელმძღვანელის მისამართით აგრესიული ნარატივის გამოთქმა“. 194 2026 წლის 20 თებერვალს მომხსენებლისთვის გაგზავნილ შეტყობინებაში (დანართი II), საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტრომ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ: „ელჩების ნაწილი, მათი ქმედებებისა 188 უკონტროლო თვალთვალთან დაკავშირებით, იხ.: ადამიანის უფლებათა ცენტრი, „უკონტროლო თვალთვალი და პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობა“ (2024). 189 წერილობითი ჩვენება N1; შეხვედრა პოლიტიკურ ოპოზიციასთან, 2026 წლის18 თებერვალი 190 ევროპის საგარეო ქმედების სამსახური, „საქართველო: ევროკავშირის პრეს-სპიკერის განცხადება დეზინფორმაციასთან დაკავშირებით“, 2025 წლის 25 ივლისი, https://www.eeas.europa.eu/eeas/georgia-statement-spokesperson-disinformation_en (გადამოწმებულია: 22/02/2026); იხ. აგრეთვე პლატფორმა X -ი, პიტერ ფიშერი, @Diplo_Peter, 24 სექტემბერი, 2025, https://x.com/Diplo_Peter/status/1970777097787638087?ref=oc-media.org (გადამოწმებულია: 22/02.2026). 191 „სივილ ჯორჯია“, „ევროკავშირი გმობს ქართული ოცნების დეზინფორმაციას, უსაფუძვლო ბრალდებებსა და ელჩზე თავდასხმებს“ 2025 წლის 25 ივლისი, https://civil.ge/archives/694492 (გადამოწმებულია: 22/02/2026); OC Media, „ევროპის საელჩოებმა საპასუხო იერიში განახორციელეს საქართველოს მთავრობის მხრიდან დიპლომატებზე თავდასხმების შემდეგ.“ 2025 წლის 24 სექტემბერი, https://oc-media.org/european-embassies-hit-back-at-georgian- government-attacks-on-diplomats/ (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 192 „ჯენ ნიუსი“, „გერმანიის ელჩი და „საიდუმლო შეხვედრა“, როგორ ცდილობს ხელისუფლებასთან დაახლოებული მედია დიპლომატის დისკედიტაციას“, 2026 წლის, 17 იანვარი, https://jam-news.net/georgian-authorities-accuse-german-envoy-media-attempt-to-discredit- diplomat/; https://civil.ge/archives/717795 (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 193 ზეპირი ჩვენება N2; ზეპირი ჩვენება N16. 194 პრეზიდენტის დასკვნები გაფართოებასთან დაკავშირებით, 16.12.2025, 128-ე პარაგრაფი (ხელმისაწვდომია შემდეგ ბმულზე: https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-16933-2025- INIT/en/pdf (გადამოწმებულია: 22/02/2026).

არაოფიციალური თარგმანი 83 და განცხადებების მეშვეობით ახდენენ რადიკალური და დესტრუქციული მიზნების წახალისებას, რაც კიდევ უფრო მეტად აღვივებს ქართული საზოგადოების პოლარიზაციას“. საგარეო საქმეთა სამინისტრომ ასევე მიუთითა, რომ ზოგიერთი ელჩი საკუთარი ქმედებით „(1) უგულებელყოფს არჩევნებს, (2) იწონებს არჩევნებისა და სამართლებრივი საქმიანობის ბოიკოტირებას, (3) ზეგავლენას ახდენს სასამართლო პროცესზე, (4) თავს არიდებს დემოკრატიული გზით არჩეულ მთავრობასთან და სახელმწიფო ინსტიტუტებთან დიალოგსა და თანამშრომლობას, (5) ახდენს საჯარო სამსახურის ბულინგსა და დისკრედიტაციას (5) მაშინ როდესაც ღიად უჭერს მხარს ანტისახელწიფოებრივ აქციებსა და ახალისებს ზემოხსენებულ ანტიდემოკრატიულ მიზნებს, რაც სერიოზულ საფრთხეს უქმნის საქართველოს სტაბილურობას და ძირს უთხრის დემოკრატიულ ინსტიტურებს, რაც ქვეყნის ევროპული და ევროანტლანტიკური მისწრაფებების ქვაკუთხედია.“ საგარეო საქმეთა სამინისტრომ აგრეთვე ხაზგასმით აღნიშნა, რომ: „ქართველი პოლიტიკოსების მიერ გაკეთებული განცხადებები, რომლებიც რიგი ელჩების ზემოხსენებულ აქტივობებს აფასებენ და თვლიან, რომ ისინი სახელმწიფოს საშინაო საქმეებში ერევიან, არ უნდა აღიქმებოდეს და არ უნდა იქნას არასწორად ინტერპრეტირებული, როგორც დიპლომატიური კორპუსის წევრების მიმართ პირადი თავდასხმები.“ 151. ორგანიზაცია „ჰუმან რაითს ვოჩის“ (Human Rights Watch) მიხედვით, რამოდენიმე ქალაქში დამონტაჟებულია პლაკატები, რომელზეც ასახულია სამოქალაქო საზოგადოებრივი ორგანიზაციების (CSO) ლიდერები და კრიტიკულად განწყობილი ჟურნალისტები, რომლებსაც მოღალატეებად და მტრებად მოიხსენიებენ. 195 საზოგადოებრივი მაუწყებელი ჩართულია ჟურნალისტების და დამოუკიდებელი მედიის მიმართ წარმოებულ დისკრედიტაციის კამპანიაში. 196 არსებობს ინფორმაცია აშკარად ძალადობრივი სამოქალაქო ჯგუფების შესახებ, რომლებიც, სავარაუდოდ, ეხმარებიან პოლიციას ჟურნალისტების დევნაში, შევიწროვებასა და თავდასხმებში. 197 195 „ჰუმან რაითს ვოჩი“ (HRW), „საქართველო: 2024 წლის მოვლენები“ https://www.hrw.org/world- report/2025/country-chapters/georgia (გადამოწმებულია: 22/02/2026); აგრეთვე იხ. ადამიანის უფლებათა ცენტრი, „საქართველოს ხელისუფლების მხრიდან საჯაროდ გამოთქმული სიძულვილის ენა, მტრული რიტორიკა და დეზინფორმაცია.“ (2026 წ.) 196 „რეპორტიორები საზღვრებს გარეშე“ (RSF), 2025 წლის 23 მაისს გამოქვეყნებული პრეს-რელისი, ხელმისაწვდომია შემდეგ ბმულზე: https://rsf.org/en/between-harassment-and-expulsion-georgia- bent-silencing-british-journalist-will-neal (accessed 22/02/2026); ზეპირი ჩვენება N19. 197 „რეპორტიორები საზღვრებს გარეშე“ (RSF), „რეპორტაჟი თავისუფალ მედიაზე, ჟურნალისტების უსაფრთხოებასა და დეზინფორმაციაზე საქართველოში“ 2026 წლის 9 თებერვალი.

არაოფიციალური თარგმანი 84 152. ხელისუფლების წარმომადგენლები ხშირად იყენებენ უხეშ და მასტიგმატიზებელ ენას სამოქალაქო საზოგადოების აქტივისტებისთვის, ჟურნალისტებისა და ოპოზიციის წევრებისთვის იარლიყების მისაკრავად, ადამიანის უფლებების სფეროში სპეციალურმა მომხსენებელმა მერი ლაულორმა 2024 წლის 5 სექტემბერს აღნიშნა: „ის, რომ სახელმწიფო სტრუქტურების წარმომადგენლები და მმართველი პარტიის წევრები ადამიანის უფლებების დამცველების რეპუტაციას საჯაროდ ბღალავენ და მათ მტრებად აცხადებენ - კვლავ ერთ-ერთ სერიოზულ პრობლემას წარმოადგენს საქართველოში.“ 198 153. მაგალითად, წამების წინააღმდეგ ბრძოლის მსოფლიო ორგანიზაციამ (OMCT) 2025 წლის 19 ოქტომბერს განაცხადა, რომ მთავრობასთან აფილირებულმა ტელევიზიამ „იმედიTV“-მ ეთერში გაუშვა ცილისმწამებლური სიუჟეტი და საქართველოს წამების მსხვერპლთა ფსიქოსოციალურ და სამედიცინო რეაბილიტაციის ცენტრს უსაფუძვლო ბრალი დასდო ევროკომისიის თანხებით „ტერორიზმის მხარდაჭერაში“. 199 აღნიშნულმა მაუწყებელმა „იმედიTV“-მ ასევე გაუშვა არაერთი სიუჟეტი, სადაც საქართველოს კერძო უნივერსიტეტებს ბრალს სდებს მათ შორის ტერორიზმის მხარდაჭერაში. 200 154. საქართველოს პარლამენტის სპიკერმა შალვა პაპუაშვილმა ონლაინ მედია პლატფორმა „პუბლიკა“ უკანონო საქმიანობის მხარდაჭერაში 198 გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია (UN), „საქართველო: მიზანმიმართული და მუდმივი რეპრესიები ადამიანის უფლებების დამცველების მიმართ უნდა დასრულდეს, აცხადებს მომხსენებელი“ 2024 წლის 5 სექტემბერი, https://www.ohchr.org/en/press-releases/2024/09/georgia- targeted-and-sustained-repression-human-rights-defenders-must- stop?fbclid=IwY2xjawFTnHhleHRuA2FlbQIxMQABHTM4io_- iypiZbhGXsdIIdO6sBkxOvipfsePZbr2KW-Tf6ifFHm5KNqeew_aem_tA1eF8fF1u5EnTn3_hR_NA (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 199 „სივილ ჯორჯია“, „იმედიTV“: ევროკომისიამ უცხოეთის აგენტების რეგისტრაციი აქტის (FARA) გვერდის ავლით ქართული არასამთავრობო ორგანიზაციები დააფინანსა“ 2026 წლის 16 თებერვალი, https://civil.ge/archives/707506 (გადამოწმებულია: 22/02/2026); წამების წინააღმდეგ ბრძოლის მსოფლიო ორგანიზაცია (OMCT), „საქართველო: წამების წინააღმდეგ მებრძოლი არასამთავრობო ორგანიზაციებისა და ჟურნალისტების წინააღმდეგ შევიწროების ესკალაციამ შესაძლოა საფრთხის ქვეშ დააყენოს დაზარალებულების მხრიდან მათი უფლებებისა და სამართლიანობის აღდგენა“, 2025 წლის 30 ოქტომბერი, https://www.omct.org/en/resources/statements/georgia-escalating-harassment-of-anti-torture-ngos-and- journalists-threatens-survivors-right-to-redress-and-justice (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 200 წამების წინააღმდეგ ბრძოლის მსოფლიო ორგანიზაცია (OMCT), „საქართველო: წამების წინააღმდეგ მებრძოლი არასამთავრობო ორგანიზაციებისა და ჟურნალისტების წინააღმდეგ შევიწროების ესკალაციამ შესაძლოა საფრთხის ქვეშ დააყენოს დაზარალებულების მხრიდან მათი უფლებებისა და სამართლიანობის აღდგენა.“ 2025 წლის 30 ოქტომბერი, https://www.omct.org/en/resources/statements/georgia-escalating-harassment-of-anti-torture-ngos-and- journalists-threatens-survivors-right-to-redress-and-justice (გადამოწმებულია: 22/02/2026).

არაოფიციალური თარგმანი 85 დაადანაშაულა, რადგან მათ ევროკავშირის მხარდამჭერი აქციის ორგანიზატორების განცხადებები გამოაქვეყნეს. 201 155. დამოუკიდებელი მედიის წარმომადგენლებმა განაცხადეს საგადასახადოს მხრიდან მათი დისკრიმინაციის შესახებ, ხელისუფლების მიმართ კრიტიკული აზრის ეთერში გასვლის შემდეგ, მათი ანგარიშები დააყადაღეს. 202 156. გარკვეულ ორგანიზაციებთან აფილირებული პირები აცხადებენ, რომ ისინი დეზინფორმაციული კამპანიის სამიზნეები აღმოჩდნენ, რომელსაც ძირითადად ორი ტელევიზია: იმედი TV და პოსტTV აწარმოებს. სამოქალაქო საზოგადოებრივ ორგანიზაციებს მოიხსენიებენ „გამყიდველებად“, „მტრებად“ და „გლობალური ომის პარტიის მხარდამჭერებად“. 203 157. მიღებული ანგარიშების თანახმად, ვინც მონაწილეობა მიიღო ანტისამთავრობო აქციებში, რის გამოც უკვე დააკავეს და დააჯარიმეს, გააფრთხილეს, რომ აქციებში მონაწილეობის გამო შესაძლოა ისინი კვლავ დაეკავებინათ, რის შემდეგაც ერთ წლამდე პატიმრობას მიუსჯიდნენ. 204 158. მომხსენებელი გაეცნო ჩვენებებს, რომლის თანახმად, მთავრობის ყოფილი წევრები ან უსაფრთხოების ძალების წარმომადგენლები თავს „სიცოცხლისთვის საფრთხის შემცველ, მწვავე მდგომარეობაში“ გრძნობდნენ, რის გამოც სხვა ქვეყნებში ითხოვდნენ თავშესაფარს. 205 სამართლებრივი დევნა და სხვა რეპრესიული ზომები პოლიტიკური ოპოზიციის წინააღმდეგ სამართალწარმოება კერძო პირების მიმართ 159. საპარლამენტო კომისიაზე გამოუცხადებლობის გამო (თეა წულუკიანის ხელმძღვანელობით), რომელმაც გამოიძია სააკაშვილის ხელისუფლების მიერ სავარაუდოდ ჩადენილი უკანონო ქმედებები (აღნიშნული ხელისუფლება 2004 წლიდან 2012 წლამდე მართავდა ქვეყანას), 206 2025 წელს ოპოზიციის რვა ლიდერი დააკავეს და სისხლის 201 „სივილ ჯორჯია“, „ვოჩდოგსი“: „პაპუაშვილი ცდილობს მედიაზე მუქარასა და დაშინებას.“ 2025 წლის 2 თებერვალი, https://civil.ge/archives/658797 (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 202 წერილობითი ჩვენება N 11. 203 ზეპირი ჩვენება N 16; ზეპირი ჩვენება N 5 204 წერილობითი ჩვენება N5; წერილობითი ჩვენება N7. 205 წერილობითი ჩვენება N4. 206 „სივილ ჯორჯია“ „წულუკიანის კომისიამ 470 გვერდიანი ანგარიში წარადგინა, რომელშიც შედის საქმის მასალები გაერთიანებული ნაციონალური მოძრაობისა და სხვა პარტიების წინააღმდეგ“ 2025 წლის 2 სექტემბერი ,,https://civil.ge/archives/698895 (გადამოწმებულია: 22/02/2026).

არაოფიციალური თარგმანი 86 სამართლის კოდექსის 349-ე მუხლის თანახმად, 7-8 თვით პატიმრობა მიუსაჯეს (საქართველოს პარლამენტის დროებითი საგამოძიებო კომისიის მოთხოვნის შეუსრულებლობა). მათ აგრეთვე ორი წლით შეუწყდათ საჯარო სამსახურში დანიშვნის უფლება. ოპოზიციური პარტიის ზოგიერთმა წევრმა, ჩვენი ინფორმაციით, სასჯელი სამარტოო საკანში მოიხადა. ოპოზიციის წევრებმა, რომლებსაც სასჯელი განესზღვრათ, განმარტეს, რომ ისინი არ იყვნენ ვალდებულნი არაკონსტიტუციური კომისიის წინაშე წარმდგარიყვნენ (განსაკუთრებით იმის გათვალისწინებით, რომ აღნიშნულ კომისიაში ოპოზიციური პარტიების 50 პროცენტი არ იყო შესული; ისინი კი, ვინც ოპოზიციის სახით შევიდა კომისიაში, მომხსენებლის ინფორმაციით, სინამდვილეში ქართული ოცნების წევრები იყვნენ, ისინი ხელოვნურად ქმნიდნენ ოპოზიციას, რაც ცხადყობს იმ ფაქტს, რომ ოპოზიცია საქართველოს კონსტიტუციის დარღვევით შეიქმნა) ამასთან ერთად, ოპოზიციის ლიდერებმა მომხსენებელს მიაწოდეს ინფორმაცია, რომ კომისიაში გადაწყვეტილების მიღების წესიც დარღვევით ხორციელდებოდა. ოპოზიციის ლიდერებმა, რომელთაც სასჯელი განესაზღვრათ, აღნიშნეს, რომ ისინი არ მოელოდნენ სისხლის სამართლის წესით გასამართლებას, ვინაიდან, მათი აზრით, მათ მიერ ჩადენილი ქმედება ადმინისტრაციულ სახდელს ითვალისწინებს. მათ აგრეთვე აღნიშნეს, რომ კომისიის საქმიანობის მასშტაბები გარკვეულ ეტაპზე გაფართოვდა, რათა განეხილათ იმ ოპოზიციის ლიდერთა საქმეებიც, რომლებიც ხელისუფლებაში 2012 წლამდე არ იმყოფებოდნენ. 207 160. ოპოზიციის ზოგიერთ წევრს სისხლის სამართლის წესით, სხვა სერიოზული ბრალი წარედგინათ: a. სისხლის სამართლის კოდექსის 319-ე მუხლი (უცხო ქვეყნისათვის, უცხოეთის ორგანიზაციისათვის ან უცხოეთის კონტროლს დაქვემდებარებული ორგანიზაციისათვის მტრულ საქმიანობაში დახმარება). პროკურატურის განმარტებით, საქართველოში არსებული სიტუაციის შესახებ ინფორმაციის გავრცელებამ საქართველოს ხელისუფლების წევრებისთვის სანქციების დაკისრება გამოიწვია; ეს დანაშაული 7-დან 15 წლამდე თავისუფლების აღკვეთას ითვალისწინებს. b. სისხლის სამართლის კოდექსის 318-ე მუხლი (საბოტაჟი) - ეს დანაშაული 2-დან 4 წლამდე თავისუფლების აღკვეთას ითვალისწინებს - ოპოზიციის ორ ლიდერს, სხვებთან ერთად, ეს 207 პოლიტიკურ ოპოზიციასთან შეხვედრა, 2026 წლის 18 თებერვალი.

არაოფიციალური თარგმანი 87 ბრალიც წარუყენეს; თბილისის საქალაქო სასამართლომ მათ თავდების სახით 1,000,000 ლარი განუსაზღვრა, რაც ორივე ლიდერმა გადაიხადა. c. სისხლის სამართლის კოდექსის 225-ე მუხლი (ჯგუფური ძალადობის ორგანიზება, მართვა ან მასში მონაწილეობა) - ეს დანაშაული 6-დან 9 წლამდე თავისუფლების აღკვეთას ითვალისწინებს - ოპოზიციის ლიდერებთან შეხვედრის დროს, მომხსენებელმა შეიტყო, რომ ბრალის ერთ-ერთი საფუძველი იყო ის, რომ მათ არეულობის წახალისება თავიანთი „სახის გამომეტყველებით“ შეძლეს. 161. არსებობს სისხლის სამართლის წარმოების სხვა მაგალითებიც სხვა პოლიტიკოსების მიმართ, სავარაუდოდ, პოლიტიკურად მოტივირებული, მაგალითად, როგორიც არის ყოფილი პრემიერ-მინისტრის საქმე - 333-ე მუხლი, მე-2 პუნქტი (სამსახურებრივი უფლებამოსილების გადამეტება სახელმწიფო-პოლიტიკური თანამდებობის მქონე პირის მიერ) და 25-11 მუხლები, მე-3 პუნქტი, ქვეპუნქტი „ნ“ ( ჯანმრთელობის განზრახ მძიმე დაზიანების ორგანიზება ორი ან მეტი პირის მიმართ) - ორივე ბრალი განისაზღვრა მალევე მას შემდეგ, რაც პარტიამ მუნიციპალურ არჩევნებში მონაწილეობის მიღება გადაწყვიტა. სამართალწარმოება პოლიტიკური პარტიების მიმართ 162. საქართველოს კონსტიტუციის 23-ე (3) მუხლში ვკითხულობთ: „დაუშვებელია ისეთი პოლიტიკური პარტიის შექმნა და საქმიანობა, რომლის მიზანია საქართველოს კონსტიტუციური წყობილების დამხობა ან ძალადობით შეცვლა, ქვეყნის დამოუკიდებლობის ხელყოფა, ტერიტორიული მთლიანობის დარღვევა ან რომელიც ეწევა ომის ან ძალადობის პროპაგანდას, აღვივებს ეროვნულ, ეთნიკურ, კუთხურ, რელიგიურ ან სოციალურ შუღლს. დაუშვებელია პოლიტიკური პარტიის შექმნა ტერიტორიული ნიშნით.“ 163. 2025 წლის მაისში პარლამენტმა საკანონმდებლო ცვლილებები მიიღო, რომელთა მიხედვითაც, საკონსტიტუციო სასამართლო უფლებამოსილია 14 დღის ვადაში აკრძალოს ის პარტია, რომელიც მნიშვნელოვნად ემსგავსება უკვე აკრძალულ პარტიას, „საქართველოს ორგანული კანონი მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანებების შესახებ“, მუხლი 36 (2) და („საქართველოს ორგანული კანონი საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ“), მუხლი 22 (42).

არაოფიციალური თარგმანი 88 ეს ცვლილება პოლიტიკურმა პარტიამ „ლელო ძლიერი საქართველო“ საკონსტიტუციო სასამართლოში გაასაჩივრა. 208 164. 2025 წლის ოქტომბერს, პარლამენტმა შეიტანა ცვლილება კანონში საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ, მუხლი 23. ეს ცვლილება იმ პარტიის რეგისტრაციის გაუქმებას ითვალისწინებს, რომლის შემადგენლობა ან საქმიანობა სასამართლომ არაკონსტიტუციურად სცნო. 209 2025 წლის ოქტომბერში შეტანილი ცვლილებების თანახმად, იმ პირებს, რომლებიც ასოცირებულნი არიან ისეთ პარტიებთან, რომელთა საქმიანობა არაკონსტიტუციურად სცნეს, ეკრძალებათ პოლიტიკური პარტიის შექმნა, ხელმძღვანელობა ან პოლიტიკურ პარტიაში გაწევრიანება; პოლიტიკურ პარტიაში აღმასრულებელი ან საზედამხედველო უფლებამოსილბა, სახელმწიფო თანამდებობის დაკავება; ან საქართველოს კონსტიტუციით გათვალისწინებული ორგანოს ხელმძღვანელის თანამდებობის დაკავება. 210 აგრეთვე, ცვლილებები შევიდა სისხლის სამართლის კოდექსში, რის თანახმადაც, ჯარიმა დაეკისრება იმ პოლიტიკურ პარტიას, რომელიც არ შეასრულებს საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას ან ხელს შეუშლის მის შესრულებას; 211 ცვლილებები აგრეთვე განხორციელდა „კანონში მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანების შესახებ“ 212 და „საქართველოს საარჩევნო კოდექსში.“ 213 აღნიშნული ცვლილებების შედეგად, სასამართლო უფლებამოსილია არ დააკმაყოფილოს იმ პარტიის რეგისტრაციის მოთხოვნა, რომელშიც შედიან ასეთი პირები, რომლებიც პარტიის ლიდერები ან წევრები არიან, აუკრძალონ ამ პირებს ადგილობრივ ან საპარლამენტო არჩევნებში კენჭისყრა, მოახდინოს ასეთი პარტიების დისკვალიფიკაცია ან იმ საარჩევნო სიების გაუქმება, რომელშიც ეს პირები შედიან. მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანების შესახებ კანონში შეტანილი ცვლილებების მიხედვით კი ასეთ პირებს ეკრძალებათ პოლიტიკური პარტიებისთვის შემოწირულობების გაცემა. 165. 2025 წლის 28 ოქტომბერს საქართველოს პარლამენტმა დააყენა შუამდგომლობა სამი წამყვანი ოპოზიციური პარტიის საქმიანობის 208 „სივილ ჯორჯია“ (Civil Georgia), „საქართველოს ოცნების პარლამენტმა მიიღო საკანონმდებლო ცვლილებები, რითიც გზა გაუკვალა ოპოზიციური პარტიების აკრძალვას“ 2025 წლის, 13 მაისი. https://civil.ge/archives/681064 (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 209 https://info.parliament.ge/file/1/BillReviewContent/400863? (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 210 „სივილ ჯორჯია“ (Civil Georgia),, „საქართველოს ოცნების პარლამენტმა მიიღო კანონი, რის მიხედვითაც, პარტიული აკრძალვები კერძო პირებსაც შეეხება“, 2025 წლის 16 ოქტომბერი. https://civil.ge/archives/706643, (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 211 https://info.parliament.ge/file/1/BillReviewContent/400554 (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 212 https://info.parliament.ge/file/1/BillReviewContent/400548 (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 213 https://info.parliament.ge/file/1/BillReviewContent/400551? (გადამოწმებულია: 22/02/2026).

არაოფიციალური თარგმანი 89 აკრძალვის შესახებ. 214 ამავდროულად, პრემიერ-მინისტრმა ირაკლი კობახიძემ დააანონსა გეგმა, რომელიც მსგავს შუამდგომლობას ითვალისწინებს და ათამდე პარტიას ეხება. 215 166. საკონსტიტუციო სასამართლომ გამოაქვეყნა შუამდგომლობა, რომელიც პარლამენტის 88 წევრმა წარადგინა. ისინი ითხოვენ, რომ შემდეგი პარტიები არაკონსტიტუციურად იყოს ცნობილი, აიკრძალოს მათი საქმიანობა და გაუქმდეს მათი რეგისტრაცია. ეს პარტიებია: „ერთიანობა - ნაციონალური მოძრაობა“, „კოალიცია ცვლილებებისთვის“: გვარამია, მელია, „გირჩი“, „დროა“, „ლელო“ - ძლიერი საქართველო, „ხალხისთვის“, „მოძრაობა თავისუფლებისთვის“. მათი თქმით, ეს პარტიები ცდილობენ საქართველოს საკონსტიტუციო წყობის დამხობას და საფრთხეს უქმნიან ქვეყნის დამოუკიდებლობასა და ტერიტორიულ მთლიანობას. 216 ოპოზიციურმა პარტიებმა: „ლელო - ძლიერი საქართველო“ და „გაერთიანებული ნაციონალური მოძრაობა“ წარადგინეს სარჩელი საკონსტიტუციო სასამართლოში, მათი მტკიცებით, ცვლილებები, რომლის საფუძველზეც პარლამენტის წევრები ოპოზიციური პარტიების აკრძალვას ითხოვენ, არაკონსტიტუციურია. 217 ოპოზიციციის წევრების წინააღმდეგ მიმართული სხვა რეპრესიული ზომები 167. ოპოზიციური პარტიის წევრებმა ხაზგასმით აღნიშნეს, რომ ისინი მუდმივი ზეწოლის ქვეშ იმყოფებოდნენ. მათზე განხორციელდა ფიზიკური თავდასხმა (იხ. ზემოთ), მათი ოჯახის წევრები გაიტაცეს და ემუქრებოდნენ, 214 „სივილ ჯორჯია“, „ოპოზიციურმა პარტიამ საკონსტიტუციო სასამართლოში სარჩელი შეიტანა სამი ძირითადი ოპოზიციური ძალის აკრძალვასთან დაკავშირებით“, 2025 წლის 28 ოქტომბერი, https://civil.ge/archives/708651 (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 215 „სივილ ჯორჯია“ „ქართული ოცნების პარლამენტმა მიიღო კანონი, რის მიხედვითაც, პარტიული აკრძალვები კერძო პირებსაც შეეხება, 2025 წლის 16 ოქტომბერი. https://civil.ge/archives/706643, (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 216 „როიტერი“ „საქართველოს მმართველი პარტია თხოვნით მიმართავს სასამართლოს აკრძალონ სამი ყველაზე დიდი ოპოზიციური პარტია“ 2025 წლის 28 ოქტომბერი. https://www.reuters.com/world/georgian-parliament-speaker-says-ruling-party-asks-court-ban-three- largest-2025-10-28/ (გადამოწმებულია: 22/02/2026). „ჯორჯია თუდეი“, „კონსტიტუციური სასამართლო აქვეყნებს სარჩელს სამი პოლიტიკური პარტიის აკრძალვასთან დაკავშირებით“ 2025 წლის 4 ნოემბერი, https://georgiatoday.ge/constitutional-court-publishes-lawsuit-to-ban-three- political-parties/ (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 217 „სივილ ჯორჯია“ „2025 წლის 10 ნოემბერს, ლელომ და გაერთიანებულმა ნაციონალურმა მოძრაობამ კონსტიტუციურ სასამართლოში ქართული ოცნების წინააღმდეგ საპასუხო სარჩელი შეიტანეს“ https://civil.ge/archives/710054, (გადამოწმებულია: 22/02/2026).

არაოფიციალური თარგმანი 90 სავარაუდოდ, იმ მიზნით, რომ ოპოზიციის ლიდერებს იძულებით დაეტოვებინათ პოლიტიკური ასპარეზი. მათ სახლებსა თუ ოფისებში შეიჭრნენ და მათი საკუთრება დააზიანეს. მათ აღნიშნეს, რომ ისინი ფიზიკური და ფსიქოლოგიური ტერორის გარემოში განაგრძობნენ მუშაობას. 218 III. განვითარებული მოვლენების შეფასება A. წამებისა და სხვა სასტიკი, არაადამიანური ან ღირსების შემლახველი მოპყრობის და დასჯის აკრძალვა 168. ანგარიშის ამ ქვეთავში აღნიშნულ უფლებას ასე განმარტავს ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის (ECHR) მე-3 მუხლი: „არავინ უნდა დაექვემდებაროს წამებას ან არაადამიანურ ან ღირსების შემლახავ მოპყრობას ან დასჯას.“ სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებების შესახებ საერთაშორისო პაქტის (ICCPR) მე-7 მუხლში კი ვკითხულობთ: „არავინ უნდა დაექვემდებაროს წამებას ან არაადამიანურ ან ღირსების შემლახავ მოპყრობას ან დასჯას. კერძოდ, არავინ, მისი ნებაყოფლობითი თანხმობის გარეშე, არ შეიძლება დაექვემდებაროს სამედიცინო ან სამეცნიერო ექსპერიმენტებს.“ არცერთი ზემოაღნიშნული დებულება არ შეიცავს შემზღუდველ პუნქტს. აღსანიშნავია, რომ ECHR და ICCPR-ის მე-3 და მე-7 მუხლები უნდა შესრულდეს საგანგებო ვითარებაშიც კი. ამდენად, წამების, სხვა სასტიკი, არაადამიანური და ღირსების შემლახავი მოპრობისა და დასჯის აკრძალვა აბსოლუტური უფლებაა და დაცული უნდა იყოს პირის ქმედების მიუხედავად. 219 გაეროს საერთაშორისო სამართლის კომისიამ წამების აკრძალვა საერთაშორისო სამართლის სავალდებულო ნორმად სცნო. 220 169. ზემოაღნიშნული უფლება მკაცრ ვალდებულებას აკისრებს ხელისუფლების წარმომადგენლებს ძალის გამოყენებასთან დაკავშირებით. სავალდებულოა, რომ ძალის ნებისმიერი გამოყენება სახელმწიფო ორგანოს 218 შეხვედრა პოლიტიკურ ოპოზიციასთან, 2026 წლის 18 თებერვალი. 219 ევროპული სასამართლოს (ECtHR) 2021 წლის 21 იანვრის გადაწყვეტილება: შმორგუნოვი და სხვები უკრაინის წინააღმდეგ, 15367/14 და სხვა 13, 359-ე პარაგრაფი; ადამიანის უფლებათა კომიტეტი, ზოგადი კომენტარი N20, 1992 წლის 10 მარტი, მუხლი 7 (წამების და სხვა სასტიკი, არაადამიანური და ღირსების შემლახველი მოპყრობის აკრძალვა ან დასჯა)’, მე-3 პარაგრაფი 220 გაერთიანებული ერების სამართლის საერთაშორისო კომისია (UN ILC), დასკვნის პროექტი ზოგადი საერთაშორისო სამართლის სავალდებულო ნორმების იდენტიფიკაციისა და სამართლებრივი შედეგების შესახებ (jus cogens), საერთაშორისო სამართლის კომისიის ყოველწლიური გამოცემა 2022, ტომი II, მეორე ნაწილი, დანართი.

არაოფიციალური თარგმანი 91 წარმომადგენლების მხრიდან უნდა იქნას გამოყენებული, როგორც უკიდურესი საშუალება (ultima ratio), რაც უკიდურესი აუცილებლობით განპირობებული ღონისძიებაა, მაშინ როდესაც სხვა ზომების გამოყენება არაეფექტური აღმოჩნდა იმ პირთან მიმართებით, რომელიც ძალის გამოყენებას დაექვემდებარა. 221 170. გარდა ამისა, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო (ECtHR) მიჯნავს მე-3 მუხლის არსობრივ და პროცედურულ ასპექტებს, ეს უკანასკნელი პოზიტიური ვალდებულებაა, რომელიც ეკისრება ხელისუფლების წარმომადგენლებს, რათა მათ ჩაატარონ ეფექტური გამოძიება ზემოაღნიშნული უფლების სავარაუდო დარღვევებთან დაკავშირებით. 222 171. ზემოხსენებული მუხლები ასხვავებს წამებას, რაც უფლების ყველაზე მძიმე დარღვევად მიიჩნევა და არაადამიანური და ღირსების შემლახავი მოპყრობისა და დასჯის სხვა აბსოლუტურად აკრძალულ ფორმებს. წამების წინააღმდეგ კონვენციის (CAT) მე-2 მუხლში წამება განმარტებულია, როგორც: „ნებისმიერი ქმედება, რომლითაც რომელიმე პირს განზრახ აყენებენ ძლიერ ტკივილს ან ტანჯვას, ფიზიკურს და ზნეობრივს, რათა მისგან ან მესამე პირისაგან მიიღონ ცნობები ან აღიარება, დასაჯონ ქმედებისათვის, რომელიც მან ან მესამე პირმა ჩაიდინა ან რომლის ჩადენაშიც იგი ეჭვმიტანილია, აგრეთვე დააშინონ ან აიძულონ იგი ან მესამე პირი ან ნებისმიერი მიზეზით, რომელსაც საფუძვლად უდევს ნებისმიერი ხასიათის დისკრიმინაცია, როცა ასეთ ტკივილსა და ტანჯვას აყენებს სახელმწიფოს თანამდებობის პირი ან სხვა ოფიციალური პირი, ან მათი წაქეზებით, ნებართვით და მდუმარე თანხმობით. ამ განსაზღვრებაში არ იგულისხმება ტკივილი და ტანჯვა, რომლებიც წარმოიშვა მხოლოდ კანონიერ სანქციათა შედეგად“ 221 ევროპული სასამართლოს (ECtHR), 2021 წლის 21 იანვრის გადაწყვეტილება შმორგუნოვი და სხვები უკრაინის წინააღმდეგ, 9078/14, 15367/14, 16280/14 et al., 359-ე პარაგრაფი. 222 იხ.: ECtHR-ის პრეცედენტული სამართლის მიხედვით ჩატარებული გამოძიების მოთხოვნების კრებული ევროპული სასამართლოს (EctHR) 2012 წლის 13 დეკემბრის გადაწყვეტილებაში (დიდი პალატა), ელ-მასრი მაკედონიის - ყოფილი იუგოსლავიის რესპულიკის წინაღმდეგ 39630/09, პარაგრაფები182-185

არაოფიციალური თარგმანი 92 ამ დებულებაში განმარტებული წამება ოთხ არსებით კრიტერიუმს უკავშირდება: (1) თანამდებობის პირის მონაწილეობა [ან მდუმარე თანხმობა]; (2) ძლიერი ტკივილის ან ტანჯვის მიყენება; (3) განზრახვა; და (4) კონკრეტული მიზანი’. 223 წამების სავარაუდო შემთხვევები 172. მომხსენებელი იხსენებს ანგარიშებს, რომელიც მან მიიღო (ნახსენებია G ქვეთავის II ნაწილში) რამდენიმე პირის მოპყრობასთან დაკავშირებით, რომლებიც პოლიტიკური საქმიანობის მიზეზით დააკავეს, კერძოდ კი, აქციებში მონაწილეობის გამო. ანგარიშებში აღნიშნული იყო დაზარალებულთა ჩვენებებიც. ამ ანგარიშებში აღწერილი იყო მოპყრობის შემდეგი ფორმები: სასტიკი ცემა, რამაც ძვლის მოტეხილობა და სახის დასახიჩრება გამოიწვია, განზრახ ორივე ყურში ერთდროულად ჩარტყმა, ადამიანების იძულებით გაშიშვლება, მათი იატაკზე დაწოლა და მოხრჩობა. 224 173. მომხსენებელი აღიარებს, რომ ის აღნიშნული ჩვენებების სინამდვილესა და სიზუსტეს დარწმუნებით ვერ ადასტურებს. მიუხედავად ამისა, მომხსენებელი აღნიშნავს ასეთი შემთხვევების რაოდენობასა და სიხშირეს. აღსანიშნავია, რომ რამდენიმე მათგანს თან ახლდა სამედიცინო დოკუმენტები, ვიდეო და ფოტო მასალა. ეს ჩვენებები ფაქტობრივად გვაძლევს საშუალებას, რომ საქართველოს ხელისუფლების წარმომადგენლების მოქმედების მოდელი დავინახოთ იმ პირთა მიმართ, რომლებიც დააკავეს იმ მიზეზით, რომ ისინი ხელისუფლების აზრით, მათ საწინააღმდეგო ქმედებას ჩადიოდნენ. ეს ჩვენებები ასევე გამყარებულია მომხსენებლისთვის არაპირდაპირი გზით წარდგენილ ანგარიშებში იმ არასამთავრობო ორგანიზაციების მხრიდან, რომლებიც პოლიტიკურ ნიადაგზე არასათანადო მოპყრობის შემთხვევებს აღრიცხავენ და დაზარალებულებს დახმარებას უწევენ. ამასთან ერთად, საქართველოს სახალხო დამცველმა მომხსენებელს გაუზიარა საქართველოს ხელისუფლების მიერ ჩადენილი არასათანადო მოპყრობის შემაშფოთებელი შემთხვევები. 225 ამ ანგარიშების დიდი ნაწილი, რომელიც მომხსენებელმა პირდაპირი და არაპირდაპირი გზებით მიიღო აღწერს მოპყრობას, რაც 223 ზ. გერიტის „წამების დეფინიცია“ მ. ნოვაკი, მ. ბირკი & გ. მონინა, გაეროს კონვენცია წამების წინააღმდეგ და მასთან დაკავშირებული მოსაზრების პროტოკოლი: A კომენტარი, მეორე გამოცემა, ოქსფორდის უნივერსიტეტის პრესა 2019, გვერდი 24. 224 ზეპირი ჩვენება N11; ზეპირი ჩვენება N19. 225 სახალხო დამცველთან შეხვედრა, 2026 წლის 17 თებერვალი.

არაოფიციალური თარგმანი 93 პირველადი შეფასებით (prima facie) წამების ყველა ნიშანს შეიცავს, წამების წინააღმდეგ კონვენციის (CAT) 2-ე მუხლის თანახმად. თუ ეს ანგარიშები რეალობას ასახავს, რაც მომხსენებლის აზრით, მაღალი ალბათობით ასეც უნდა იყოს, რამდენიმე მათგანთან დაკავშირებით მაინც, მაშინ საქართველომ წამების აკრძალვის მუხლი დაარღვია, წამების წინააღმდეგ კონვენციის (CAT) 2-ე მუხლი. უსაფრთხოების ძალების ქმედებები საპროტესტო აქციების მიმდინარეობისას 174. რაც შეეხება სხვა ქმედებებს, რომელიც წამებისა და სხვა სასტიკი, არაადამიანური მოპყრობისა და დასჯის აკრძალვის კატეგორიაში შედის (თუმცა, შესაძლოა არ ეხებოდეს წამების წინააღმდეგ კონვენციის (CAT) 2-ე მუხლით განსაზღვრულ წამებას), მომხსენებელი ყურადღებას ამახვილებს აქციის მსვლელობის დროს უსაფრთხოების ძალების ქმედებებზე. მომხსენებელი იხსენებს მრავლობით მიღებულ ჩვენებებს, მათ შორის უშუალოდ დაზარალებული პირებისგანაც, რომელშიც აღწერილი იყო საპროტესტო აქციის დროს უშიშროების ძალების მიერ ჩადენილი განსაკუთრებული სისასტიკის ქმედებები, მათ შორის იმ აქციების დროს, რომლებიც 2024 წლის ბოლოსკენ დაიწყო საქართველოს ევროკავშირში გაწევრიანებასთან დაკავშირებული მოლაპარაკებების შეწყვეტის საპასუხოდ და ეწინააღმდეგებოდა „უცხო ქვეყნის აგენტის“ კანონის მიღებას. აქციის მონაწილეების წინააღმდეგ გამოყენებული იყო შემდეგი საშუალებები: წიწაკის სპრეი, ცრემლსადენი გაზი და სხვა ქიმიური ნივთიერებები, წყლის ჭავლი, რეზინის ტყვიები (რიგ შემთხვევებში, აქციის მონაწილეებისთვის ახლო მანძილიდან სახეში დამიზნებით) და ფიზიკური ანგარიშსწორება. ამ საშუალებების გამოყენებას საჯარო წყაროებიც ადასტურებს. 226 ამ მანდატის 226 იხ. მათ შორის: „გაეროს ნიუსი“ „უმაღლესი კომისარი საქართველოს ხელისუფლებას მოუწოდებს დაიცვან ძირითადი თავისუფლებები“ 2024 წ., https://news.un.org/en/story/2024/12/1157681 (გადამოწმებულია: 22/02/2026); „ამნესტი ინთერნეშენალ“ „საქართველო: პოლიციის ქმედებები თბილისში მშვიდობიანი შეკრების თავისუფლებაზე მორიგ სადამსჯელო თავდასხმაში გადაიზარდა.“ 2024 წ,. https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/11/georgia-police-actions-in-tbilisi-amount-to-yet- another-punitive-assault-on-freedom-of-peaceful-assembly/ (გადამოწმებულია: 22/02/2026); BBC, „საქართველოში ევროკავშირის საკითხზე დაწყებული საპროტესტო გამოსვლების მეორე ღამეს პოლიციამ წყლის ჭავლი გამოიყენა“ 2024 წ., https://www.bbc.com/news/articles/c62jp68p315o, (გადამოწმებულია: 22/02/2026);

არაოფიციალური თარგმანი 94 ფარგლებში მიღებული რიგი ანგარიშების თანახმად, ამ საშუალებებმა ადამიანებში მძიმე დაზიანებები გამოიწვია. 227 175. მომხსენებელი აღიარებს, რომ გარკვეული იძულებითი ზომების გამოყენება შესაძლოა კანონიერი იყო იმ მონაწილეთა მიმართ, რომლებიც აგრესიულად იქცეოდნენ, განსაკუთრებით მათ მიმართ, ვინც პოლიციას ესროდა ქვებს, ბოთლებსა და მაშხალებს. 228 ინფორმაცია აქციის მონაწილეების მხრიდან ძალადობის ამგვარი გამოვლინებების შესახებ მომხსენებელს გაუზიარეს შინაგან საქმეთა სამინისტროს წარმომადგენლება 2026 წლის 17 თებერვალს გამართული შეხვედრის დროს. 229 176. ზემოაღნიშნულის მიუხედავად, მომხსენებელს სურს ყურადღება გაამახვილოს სანდო და ავტორიტეტულ ანგარიშებზე, რომლის თანახმად, აქციის მონაწილეთა დიდი უმრავლესობა სიმშვიდეს ინარჩუნებდა აქციების მსვლელობის დროს, როდესაც სხვები ძალადობრივ ქმედებებს ავლენდნენ. 230 შესაბამისად, მომხსენებელი ეხმაურება ECtHR-ის გადაწყვეტილებას, რომელმაც დაადგინა, რომ „პირი მშვიდობიანი თავშეყრის უფლებით სარგებლობას არ წყვეტს, როდესაც აქციის მსვლელობისას სხვა მონაწილეები ცალკეულ ძალადობრივ ქმედებებსა თუ სხვა დასჯად ქმედებებს სჩადიან.“ 231 აქციის მშვიდობიანი მონაწილეების მიმართ, რომლებიც მონაწილეობას იღებდნენ შეკრებაში, რომლის დროსაც სხვები დესტრუქციულ და ძალადობრი ქცევას ავლენდნენ, ძალის გამოყენება განურჩევლად მოხდა. ასეთი ქმედება კი ხალხის კოლექტიური დასჯის ნიშნებს შეიცავს, ხალხისა, რომელმაც კანონიერი გზით მიიღო აქციაში მონაწილეობა, რათა არსებული ხელისუფლების პოლიტიკის მიმართ საკუთარი აზრი გამოეხატა. ხელისუფლების წარმომადგენლების 227 წერილობითი ჩვენება N28; წერილობითი ჩვენება N35; წერილობითი ჩვენება N126; წერილობითი ჩვენება N130. 228 „გარდიანი“, „საქართველოში პროტესტის მონაწილეები პოლიციას შეეჯახნენ, მას შემდეგ, რაც ევროკავშირში გაწევრიანების მოლაპარაკებები შეჩერდა.“ 2024 წლის 29 ნოემბერი, https://www.theguardian.com/world/2024/nov/29/georgia-protest-irakli-kobakhidze-salome- zourabichvili (გადამოწმებულია: 22/02/2026); „გაეროს ნიუსი“ „უმაღლესი კომისარი საქართველოს ხელისუფლებას მოუწოდებს დაიცვან ძირითადი თავისუფლებები“, 2024 წლის 2 დეკემბერი, https://news.un.org/en/story/2024/12/1157681 (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 229 შეხვედრა შინაგან საქმეთა სამინისტოში, 2026 წლის 17 თებერვალი, 230 ევროპის უშიშროებისა და თანამშრომლობის ორგანიზაცია (OSCE). ეუთოს ადამიანის უფლებათა ოფისი გმობს საქართველოში, 2024 წელს საპროტესტო აქციების დროს პოლიციელების მხიდან გადაჭარბებული ძალის გამოყენებას https://odihr.osce.org/odihr/581962 (გადამოწმებულია: 22/02/2026); „ჰუმან რაითს ვოჩი“, საქართველო: პოლიციელების სასტიკი ძალადობა აქციის მონაწილეების მიმართ, 2024 წ., https://www.hrw.org/news/2024/12/23/georgia- brutal-police-violence-against-protesters (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 231 ევროპული სასამართლოს (ECtHR) გადაწყვეტილება, 2020 წლის 13 ოქტომბერი, ზახაროვი და ვარჟაბეტიანი რუსეთის წინააღმდეგ 35880/14, 75926/17, 86 -ე პარაგრაფი.

არაოფიციალური თარგმანი 95 მხრიდან ძალის განურჩეველი გამოყენება, განმარტების მიხედვით, არაპროპორციულად მიიჩნევა და შესაბამისად, წინააღმდეგობაში მოდის ECHR-ის მე-3 მუხლით და ICCPR-ის მე-7 მუხლით გათვალისწინებულ დაცვის გარანტიებთან. მომხსენებელი, შინაგან საქმეთა სამინისტროს წარმომადგენლების მხრიდან გამოთქმულ განაცხადს, რომ ხელისუფლების წარმომადგენლების ქმედება დემონსტრაციის დროს სრულიად ჰუმანური და სამაგალითო იყო, უკიდურესად არადამაჯერებლად მიიჩნევს. 232 177. მომხსენებელი იხსენებს პრემიერ მინისტრისა და შინაგან საქმეთა სამინისტროს წარმომადგენლების მხრიდან გამოთქმულ არგუმენტებს, რომ აქციის ის მონაწილეები, რომელთა მიმართ განსაკუთრებით მკაცრი ზომები იქნა გამოყენებული, სამხედრო გადატრიალებას ცდილობდნენ. 233 მიღებული ინფორმაციით, აქციის მონაწილეების გარკვეული ნაწილი აქციის მსვლელობისას ძალის გამოყენებით ცდილობდა სამთავრობო შენობებში შეჭრას, ამის მიუხედავად, მომხსენებელი გატარებული ზომების დასაბუთებას არადამაჯერებლად მიიჩნევს. აქციის მონაწილეების დიდი უმრავლესობა არ იყო შეიარაღებული (თუმცა, ზოგი მათგანი პოლიციას ესროდა ქვებს, ბოთლებსა და მაშხალებს; შსს-ს განცხადებით, აქციის ზოგმა მონაწილემ გამოიყენა ეგრეთწოდებული „მოლოტოვის კოქტეილები“ 234 ) ზემოხსენებული აქციის მონაწილეებიის ქმედებები კი, მომხსენებლის ინფორმაციით, არ შეიცავდა ორგანიზებული სახელმწიფო გადატრიალების ნიშნებს. მხოლოდ ის ფაქტი, რომ აქციის მონაწილეთა გარკვეული ნაწილი (ნამდვილად მცირე ნაწილი) იქცეოდა ძალადობრივად და ცალკეულ შემთხვევებში, ცდილობდა ძალის გამოყენებით სამთავრობო შენობებში შეღწევას, არ ამყარებს იმ დასკვნას, რომ მთლიანი შეკრება (რომელიც ყოველ დღე ტარდებოდა) შეიცავდა კოორდინირებული ამბოხის გარკვეულ ფორმას, რაც გაცილებით ნაკლებად ამართლებს ხელისუფლების წარმომადგენლების მხრიდან მშვიდობიანი პროტესტის მონაწილეების მიმართ ძალის განურჩეველ გამოყენებას. 178. რაც შეეხება, ხელისუფლების წარმომადგენლების ქმედებას იმ პირების მიმართ, რომლებიც ნამდვილად იქცეოდნენ ძალადობრივად, მომხსენებელი აღნიშნავს, რომ ასეთ ვითარებაშიც კი ძალის გამოყენება უნდა იყოს ლიმიტირებული იმ აუცილებლობიდან გამომდინარე, რაც კონკრეტულ ვითარებას შეესაბამება. აუცილებლობის შეფასება კი უნდა 232 შეხვედრა შინაგან საქმეთა სამინისტროში, 2026 წლის 17 თებერვალი. 233 შეხვედრა პრემიერ-მინისტრის აპარატში, 2026 წლის18 თებერვალი, შეხვედრა შინაგან საქმეთა სამინისტროში, 2026 წლის 17 თებერვალი. 234 შინაგან საქმეთა სამინისტროში შეხვედრა, 17 თებერვალი, 2026.

არაოფიციალური თარგმანი 96 მოხდეს კონკრეტული შემთხვევების გათვალისწინებით, ამისთვის მომხსენებელს არ აქვს ხელთ საჭირო მასალები, დრო და რესურსები, შესაბამისად, ის თავს იკავებს ამ კუთხით რაიმე დასკვნითი შეფასება გააკეთოს. მომხსენებელი აგრეთვე აღიარებს იმ ფაქტს, რომ შესაძლოა შექმნილიყო ისეთი ვითარება, რომლის დროსაც ძალის გამოყენება იქნებოდა კანონიერი და პროპორციული, განსაკუთრებით იმ პირების მიმართ, რომლებიც უშიშროების ძალებს გარკვეულ ნივთებს ესროდნენ ან სამთავრობო შენობებში ძალით შეღწევას ცდილობდნენ. ამავდროულად უნდა აღინიშნოს, რომ აგრესიული ინდივიდების მიმართ მოპყრობა ყოველთვის არ შეესაბამებოდა საერთაშორისო სამართლის მოთხოვნებს. ხელისუფლებისადმი კრიტიკულად განწყობილ პირთა მიმართ დაუდგენელი ჯგუფების მხრიდან მუქარა და ძალადობრივი თავდასხმები 179. მომხსენებელს, მისი მანდატის ფარგლებში, არაერთხელ მიაწოდეს ინფორმაცია, რომ ხელისუფლების მიმართ კრიტიკულად განწყობილი პირები ძალიან ხშირად ძალადობრივი თავდასხმების მსხვერპლნი ხდებიან დაუდგენელი პირების მხრიდან, მათ შორის საზოგადოებრივი თავშეყრის ადგილებში. 235 ასეთი ტიპის თავდასხმები აგრეთვე განხორციელდა ოპოზიციის ცნობილი წევრების მიმართაც. 236 მიუხედავად იმისა, რომ გამოკითხულ პირთა ნაწილი ამტკიცებს, რომ თავდასხმების უკან საქართველოს მთავრობა იდგა, მომხსენებელს არ აქვს იმის საშუალება, რომ ეს ბრალდებები საფუძვლიანად გადაამოწმოს. ამის გათვალისწინებით, ამ მანდატის ფარგლებში მიღებული გარკვეული ჩვენებები მიუთითებს, რომ თავდასხმების ნაწილი განხორციელებული იყო სულ მცირე, ხელისუფლების წარმომადგენლების მდუმარე თანხმობით. ერთ-ერთი ასეთი ჩვენების მიხედვით, ოპოზიციის ლიდერს თავს დაესხნენ დღისით, თბილისის ცენტრალურ ნაწილში. მამაკაცმა მის კანონიერ მფლობელობაში არსებული იარაღი გამოიყენა, ჰაერში გამაფრთხილებელი გასროლები განახორციელა და ამით შეძლო თავდამსხმელის მოგერიება. მისი თქმით, მიუხედავად იმისა, რომ ინციდენტი დღისით-მზისით მოხდა, ქვეყნის დედაქალაქში, რის შესახებაც პოლიციას დაუყოვნებლივ შეატყობინეს, პოლიცია შემთხვევის ადგილზე არ გამოჩენილა. ეს ფაქტი, მისი გადმოცემით, მიუთითებს იმაზე, რომ თავდასხმა, რეალურად, 235 წერილობითი ჩვენება N44. 236 პოლიტიკური პარტიების ლიდერებთან შეხვედრა, 2026 წლის 18 თებერვალი.

არაოფიციალური თარგმანი 97 კოორდინირებული იყო ხელისუფლების წარმომადგენლებთან. თუ ეს სინამდვილეს შეესაბამება, მაშინ საქართველომ აშკარად დაარღვია წამებისა და სხვა სასტიკი, არაადამიანური და ღირსების შემლახავი მოპყრობის აკრძალვის მუხლი. 237 ამ აკძალვის პროცედურული ნაწილის შესრულება და დაუდგენელი პირების მხრიდან თავდახმების შემთხვევების შეფასება განხილული იქნება შემდეგ თავში. 180. მომხსენებელი ასევე იხსენებს ჩვენებებს, რომელიც მან მიიღო განსაკუთრებით მძიმე მუქარასთან დაკავშირებით, რომელიც ხელისუფლების მიმართ კრიტიკულად განწყობილმა ადამიანებმა მიიღეს დაუდგენელი პირებისგან. ოპოზიციის ლიდერების გარკვეული ნაწილის ჩვენებების მიხედვით, მათთან მრავალჯერ განხორციელდა მუქარის შემცველი ზარები. ემუქრებოდნენ მათი ოჯახის წევრებსაც. ეს ზარები შეიცავდა უკიდურესი ძალადობისა და მკვლელობის მუქარას. 238 მომხსენებელს არ შეუძლია ამ ინციდენტებზე პირდაპირი პასუხისმგებლობა ხელისუფლების წარმომადგენლებს დააკისროს. დაუსჯელობა და ეფექტიანი სამართლებრივი დაცვის საშუალებების ნაკლებობა 181. მომხსენებელი ახლა აფასებს წამებისა და სხვა სასტიკი, არაადამიანური და ღირსების შემლახავი მოპყრობისა და დასჯის აკრძალვის პროცედურულ ასპექტებს, რომელიც განხორციელდა იმ პირთა მიმართ, რომლებმაც, სავარაუდოდ, განიცადეს ასეთი მოპყრობა აქციების დროს. ამ ასპექტში, მომხსენებელი ეხმაურება ECtHR-ის მოსაზრებას, რომლის მიხედვით, სავარაუდო უფლებრივ დარღვევებთან დაკავშირებით წარმოებულ გამოძიებას შედეგად უნდა მოჰყვეს ფაქტების დადგენა და იმის განსაზღვრა, გამოყენებული ძალა რამდენად იყო ან არ იყო გამართლებული არსებულ ვითარებაში, ჩადენილ ქმედებაზე პასუხისმგებელი პირების გამოვლენა და საჭიროების შემთხვევაში, მათი დასჯა.“ 239 მომხსენებელი აცნობიერებს, რომ ეს ვალდებულება ქმედების და არა შედეგის ვალდებულებაა. თუმცა, „ნებისმიერი საგამოძიებო ხარვეზი, რომელიც საქმის გარემობების დადგენასა თუ პასუხისმგებელი პირის გამოვლენას 237 პოლიტიკური პარტიების ლიდერებთან შეხვედრა, 2026 წლის 18 თებერვალი. 238 იქვე 239 ევროპის სასამართლოს (ECtHR) 2024 წლის 7 მაისის გადაწყვეტილება (დიდი პალატა), ცაავა და სხვები საქართველოს წინააღმდეგ 13186/20, 204-ე პარაგრაფი.

არაოფიციალური თარგმანი 98 უშლის ხელს რისკის ქვეშ აყენებს ეფექტურობის აუცილებელი სტანდარტების დაცვას.“ 240 182. სანდო ანგარიშებიდან მიღებული ინფორმაციის თანახმად, 2024 წლის ნოემბერსა და დეკემბერში თბილისში გამართული აქციების დროს ჩადენილი ქმედებები ეწინააღმდეგება წამებისა და სხვა სასტიკი, არაადამიანური და ღირსების შემლახავი მოპყრობისა და დასჯის აკრძალვის მუხლს, ამის მიუხედავად, მომხსენებლისთვის ხელთ არსებული ინფორმაციით, დაწყებულ გამოძიებას შედეგად არ მოჰყოლია ამ ქმედებების ჩამდენი არცერთი თანამშრომლის გასამართლება. ეს იმ ფონზე ხდება, როდესაც აქციის მონაწილეთა სისხლისსამართლებრივი დევნა სწრაფი ტემპებით განხორციელდა და შედეგად, რამდენიმე პირის მსჯავრდებით დასრულდა. 2026 წლის 18 თებერვალს გამართული შეხვედრის დროს გენერალური პროკურორის მოადგილემ ბატონმა ამირან გულუაშვილმა განაცხადა, რომ შვიდ პირს ბრალი წარედგინა ჟურნალისტებზე განხორციელებული თავდასხმების საქმეზე. მან ასევე გამოთქვა იმედი, რომ გამოძიება უფრო სწრაფად წარიმართებოდა, რადგან 2025 წლიდან ეს საქმეები სპეციალური საგამოძიებო სამსახურიდან პროკურატურამ გადმოიბარა. 241 2026 წლის 20 თებერვალს, საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტრომ წერილობითი სახით შემდეგი ინფორმაცია ამცნო (დანართი XX) მომხსენებელს წამებისა და არასათანადო მოპყრობის პრევენციის საკითხთან დაკავშირებით: „სასამართლო განჩინების საფუძველზე, სათვალთვალო კამერებიდან ამოღებულია 2,700 საათიანი ვიდეო ჩანაწერები კერძო და საჯარო ობიექტებიდან. სისხლის სამართლის საქმეების ფარგლებში, 163 პირი დაზარალებულად სცნეს.“ ამასთან ერთად, ვკითხულობთ შემდეგ ინფორმაციას: „2024-2025 წლებში, 45 ჟურნალისტი/ოპერატორი სცნეს დაზარალებულად ჟურნალისტისათვის პროფესიულ საქმიანობაში უკანონოდ ხელის შეშლისთვის, ეს ფაქტები საპროტესტო აქციის მსვლელობის დროს დაფიქსირდა. საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 154-ე მუხლის შესაბამისად, საქმე აღიძრა შვიდი პირის მიმართ, რაც ჟურნალისტებისთვის პროფესიულ საქმიანობაში უკანონოდ ხელის შეშლას ითვალისწინებს. აღნიშნული მოვლენები განვითარდა 2025 წლის 4 ოქტომბერს, ადგილობრივი არჩევნების დღეს, პრეზიდენტის სასახლესთან გამართული საპროტესტო აქციის დროს. შედეგად, 9 ჟურნალისტი და ოპერატორი დაზარალებულად სცნეს, სისხლის სამართლის კოდექსის 154-ე მუხლის 240 იქვე 207-ე პარაგრაფი. 241 შეხვედრა საქართველოს პროკურატურაში, 2026 წლის 18 თებერვალი.

არაოფიციალური თარგმანი 99 საფუძველზე - ჟურნალისტისათვის პროფესიულ საქმიანობაში უკანონოდ ხელის შეშლა. 2025 წელს პროკურატურამ 11 პირის საქმე გამოიძია და 36 ჟურნალისტს/ოპერატორს დაზარალებულის სტატუსი მიანიჭა.“ 183. დანაშაულის ჩამდენი პირების იდენტიფიცირება რიგ შემთხვევებში სავარაუდოდ შეუძლებელი გახდა იმ მიზეზით, რომ სპეციალური დანიშნულების ძალების თანამშრომლებს, რომლებიც აქციის დაშლაში იღებდნენ მონაწილეობას არ აღენიშნებოდათ მათი სამსახურის მაიდენტიფიცირებელი ნიშნები. შინაგან საქმეთა მინისტრმა აღიარა ეს პრობლემა და დაგვარწმუნა, რომ ახალი რეგულაციების თანახმად, სამართალდამცავი ორგანოების ყველა თანამშრომელს ექნება მაიდენტიფიცირებელი ნიშნები, ამდენად, ეს პრობლემა მომავალში აღარ იჩენს თავს. 242 184. მომხსენებელს არ შეუძლია შეაფასოს დაწყებული გამოძიების ხარისხი. თუმცა, მომხსენებელი ეთანხმება ევროპის საბჭოს ადამიანის უფლებათა კომისარს 243 და ვარაუდობს, რომ საგამოძიებო მოქმედებები, დიდი ალბათობით, არ იქნება შესაბამისი ხარისხის, ამდენად, შესაძლოა, აღმოჩნდეს, რომ საქართველომ დაარღვია პროცედურული ასპექტი ზემოხსენებულ უფლებასთან დაკავშირებით. 2026 წლის 17 თებერვალს ჩატარებულ შეხვედრაზე სახალხო დამცველმა ხაზგასმით აღნიშნა თუ რამდენად მნიშვნელოვნად განსხვავდება გამოძიების ეფექტურობა აქციის მონაწილეების შემთხვევაში და მათ მიმართ, ვინც აქციის დაშლის მიზნით არაპროპორციული ძალა გამოიყენა. სახალხო დამცველმა აღნიშნა, რომ გამოძიება შეფერხდა მაშინაც კი, როდესაც დანაშაულის ჩამდენ პირებს ნიღბები არ ეკეთათ და მათი ვინაობის დადგენა მარტივად შეიძლებოდა. 244 ასეთი განსხვავებული მიდგომის გამართლება რთულად შესაძლებელია. 185. სახალხო დამცველის აპარატმა განიხილა სპეციალური საგამოძიებო სამსახურის წარმოებაში არსებული ორი სისხლის სამართლის საქმე აქციებთან დაკავშირებით. განხილვამ გამოავლინა, რომ გამოძიება არ აკმაყოფილებდა ეფექტიანობის სტანდარტებს. სახალხო დამცველმა კონკრეტული რეკომენდაციები წარუდგინა სპეციალურ საგამოძიებო სამსახურსა და გენერალურ პროკურატურას 242 შეხვედრა შინაგან საქმეთა სამინისტროში, 2026 წლის 17 თებერვალი. 243 ევროპის საბჭო, „კომისარი 2024 წელს საქართველოში გამართული საპროტესტო აქციების დროს პოლიციის მხრიდან სავარაუდო ძალადობრივი ქმედებების ეფექტური გამოძიებისკენ მოუწოდებს.“, 2025, https://www.coe.int/en/web/commissioner/-/commissioner-calls-for-effective- investigations-into-alleged-police-violence-during-2024-protests-in-georgia (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 244 სახალხო დამცველის ოფისში შეხვედრა, 2026 წლის 17 თებერვალი.

არაოფიციალური თარგმანი 100 საგამოძიებო/პროცედურულ მოქმედებებთან დაკავშირებით და ბრალის ხელახალი კვალიფიკაციის მიზნით. სახალხო დამცველის აპარატი პერიოდულად კვლავ ითხოვს ინფორმაციას გამოძიების მსვლელობასთან დაკავშირებით. 245 186. გარდა ამისა, მომხსენებელი აღნიშავს, რომ საქართველოში ECHR-ის მე-3 მუხლით განსაზღვრული პროცედურული დარღვევების ისტორია თითქმის იდენტურია 2024 წლის ნოემბერ-დეკემბერში თბილისში გამართული საპროტესტო აქციების დროს გამოვლენილ ფაქტებთან - დიდი პალატის გადაწყვეტილება ცაავა და სხვები საქართველოს წინააღმდეგ. 187. მომხსენებელი აგრეთვე იხსენებს, რომ მას წარუდგინეს ჩვენებები, რომლის თანახმად, ძალადობას გაურკვეველი პირები, საზოგადოებრივი თავშეყრის ადგილებში ჩადიოდნენ და მოძალადე პირებს არ ეკეთათ ნიღბები. ასეთი შემთხვევების დიდი ნაწილის გამოძიება ასევე შეფერხდა, მიუხედავად იმისა, რომ ქმედების ჩამდენი პირების იდენტიფიცირება ადვილად შეიძლებოდა. 246 188. ზემოხსენებული ინფორმაციის გათვალისწინებით, მიუხედავად იმისა, რომ მომხსენებელს არ შეუძლია კონკრეტული საგამოძიებო მოქმედებების ხარისხის შეფასება, მომხსენებელი, დიდი ალბათობით, მიიჩნევს, რომ საქართველო ECHR-ის მე-3 მუხლის პროცესუალურ ასპექტებს სისტემატიურად არღვევს არასრულფასოვანი გამოძიების ჩატარებითა და ხელისუფლების კრიტიკოსებისა და აქციის მონაწილეთა მიმართ არასათანადო მოპყრობით. B. შეკრებისა და გაერთიანების თავისუფლება და გამოხატვის თავისუფლება 189. შეკრებისა და გაერთიანების თავისუფლებისა და გამოხატვის თავისუფლების ერთ თავში განხილვა გამართლებულია ECtHR-ის პრეცედენტული სამართლის მიხედვითაც, რის თანახმადაც, შეკრებისა და გაერთიანების თავისუფლების მიზანი ხშირად სწორედ გამოხატვის თავისუფლებაა. ასეთი კავშირი ამ ორ თავისუფლებას შორის კიდევ უფრო საგრძნობია იმ შემთხვევებში, როდესაც ორგანიზაციები (რომლებიც, 245 სახალხო დამცველის აპარატის მხრიდან მოწოდებული ინფორმაცია, 2026 წლის 18 თებერვალი იხ. აგრეთვე სახალხო დამცველის, 2024 წლის პარლამენტის ანგარიში ttps://ombudsman.ge/res/docs/2025091211433999093.pdf (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 246 პოლიტიკურ ოპოზიციის ლიდერებთან შეხვედრა, 2026 წლის 18 თებერვალი.

არაოფიციალური თარგმანი 101 გაერთიანების თავისუფლების გამოვლინებას წარმოადგენენ) სამიზნედ იქცევიან საკუთარი აზრის გამოხატვის გამო. 247 190. ამ ანგარიშის მიზნებიდან გამომდინარე, შეკრებისა და გაერთიანების თავისუფლებასა და გამოხატვის თავისუფლებასთან დაკავშირებული ტერმინოლოგია ECHR-ს ეფუძნება. ამ ორ თავისუფლებას ასეთი განმარტება აქვს: მუხლი 10 „1. ყველას აქვს აზრის გამოხატვის თავისუფლება. ეს უფლება მოიცავს ადამიანის თავისუფლებას გააჩნდეს საკუთარი შეხედულება, მიიღოს ან გაავრცელოს ინფორმაცია ან იდეები საჯარო ხელისუფლების ჩაურევლად და სახელმწიფო საზღვრების მიუხედავად. ეს მუხლი ვერ დააბრკოლებს სახელმწიფოებს მოახდინონ რადიომაუწყებლობის, ტელევიზიისა და კინემატოგრაფიულ საწარმოთა ლიცენზირება. 2. ამ თავისუფლებათა განხორციელება, რამდენადაც ისინი განუყოფელია შესაბამისი ვალდებულებისა და პასუხისმგებლობისგან, შეიძლება დაექვემდებაროს კანონით დადგენილ ისეთ წესებს, პირობებს, შეზღუდვებსა ან სანქციებს, რომლებიც აუცილებელია დემოკრატიულ საზოგადოებაში ეროვნული უშიშროების, ტერიტორიული მთლიანობის ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების ინტერესებისათვის, საზოგადოებრივი უწესრიგობისა თუ დანაშაულის აღსაკვეთად, ჯანმრთელობის ან მორალის დაცვის მიზნით, სხვათა უფლებების ან ღირსების დასაცავად, საიდუმლოდ მიღებული ინფორმაციის გამჟღავნების თავიდან ასაცილებლად, ანდა სასამართლოს ავტორიტეტისა და მიუკერძოებლობის უზრუნველსაყოფად.“ მუხლი 11. „1. ყველას აქვს მშვიდობიანი შეკრებისა და სხვებთან გაერთიანების თავისუფლება, მათ შორის, პროფესიული კავშირების შექმნისა და მათში გაერთიანების უფლება საკუთარი ინტერესების დასაცავად. 2. დაუშვებელია ამ უფლების განხორციელების შეზღუდვა გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ეს განსაზღვრულია კანონით და აუცილებელია დემოკრატიულ საზოგადოებაში ეროვნული უშიშროების ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების ინტერესებისთვის, უწესრიგობის ან დანაშაულის აღსაკვეთად, ჯანმრთელობისა თუ მორალის ან სხვა 247 ევროპული სასამართლოს (ECtHR) 2022 წლის 14 ივნისის გადაწყვეტილება ეკოდეფენსი და სხვები რუსეთის წინააღმდეგ 9988/13 და 60 სხვა, 72-ე პარაგრაფი.

არაოფიციალური თარგმანი 102 უფლებებისა და თავისუფლებების დასაცავად. ეს მუხლი ვერ დააბრკოლებს სახელმწიფოს ამ უფლების განხორციელებაზე დააწესოს კანონიერი შეზღუდვები შეიარაღებილი ძალების, პოლიციის ან სახელმწიფო ადმინიტრაციის წარმომადგენლების მხრიდან.“ კანონები „უცხოური აგენტების“ შესახებ და თანმდევი საკანონმდებლო აქტები 191. მომხსენებლისთვის ცხადია, რომ ორივე: „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ კანონი“ (TFI) და „უცხოეთის აგენტების რეგისტრაციის აქტი“ (FARA) ზემოხსენებულ თავისუფლებებს ზღუდავს, 248 რადგან ფიზიკურ და იურიდიულ პირებს მნიშვნელოვან ვალდებულებებს აკისრებს (მაგალითად, რეგისტრაციის, ფინანსური აღრიცხვისა და ანგარიშგების ვალდებულება, სხვა საკითხებთან ერთად მასალების მარკირებას და სხვ.) ამასთან ერთად, კანონში მითითებულ პირებს მასტიგმატიზირებელ იარლიყებს აკრავს: „უცხოური ძალის ინტერესების გამტარებელი ორგანიზაცია“ (TFI) და „უცხოური პრინციპალის აგენტი“ (FARA). ჩნდება კითხვა, გამართლებულია თუ არა ეს შეზღუდვები შესაბამისი შემზღუდველი პუნქტების გათვალისწინებით. მაშასადამე, რამდენად შეგვიძლა, ჩავთვალოთ, რომ (1) კანონით განსაზღვრულია და (2) აუცილებელია დემოკრატიულ საზოგადოებაში. 192. რაც შეეხება იმ პირობებს, რომლის მიხედვითად ეს შეზღუდვები „კანონით განსაზღვრულად“ მიიჩნევა, ხაზგასმით უნდა აღინიშნოს, რომ შეზღუდვები არ უნდა იკითხებოდეს როგორც უბრალო ფორმალობა, არამედ უნდა იყოს კანონის ხარისხის შესაბამისი. კერძოდ, კანონი უნდა იყოს „განჭვრეტადი“, რაც იმას ნიშნავს, რომ სხვა მოთხოვნებთან ერთად უნდა აკმაყოფილებდეს შემდეგ პირობას - იყოს საკმარსად ზუსტი, რათა 248 იხ.: აგრეთვე დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებათა ოფისი (ODHIR), „ საქართველოს უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის“ კანონი არ არის თავსებადი ადამიანის უფლებების სამართალთან და დემოკრატიულ პრინციპებთან“: ადამიანის უფლებების საერთაშორისო ოფისი (ODIHR-ი), 2024 წლის 30 მაისი, https://odihr.osce.org/odihr/569925 (გადამოწმებულია: 22/02/2026); გაეროს ადამიანის უფლებათა უმაღლესი კომისრის ოფისი, „საქართველო: გაეროს ექსპერტები გმობენ უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის კანონის მიღებას“ 2024 წლის 15 მაისი, https://www.ohchr.org/en/press-releases/2024/05/georgia-un-experts- condemn-adoption-law-transparency-foreign-influence (გადამოწმებულია: 22/02/2026).

არაოფიციალური თარგმანი 103 ადამიანებმა შეძლონ საკუთარი ქმედებები კანონის მოთხოვნებს შეუსაბამონ. 249 193. იმისათვის, რომ ზემოხსენებული პრინციპები ამ ორ კანონმდებლობას (TFI და FARA) მივუსადაგოთ, მომხსენებელი გვიზიარებს ვენეციის კომისიის მოსაზრებას, რომლის მიხედვით ორივე საკანონმდებლო აქტს აკლია სამართლებრივი სიცხადე ორ საკვანძო ტერმინოლოგიასთან დაკავშირებით: „უცხოური ძალის ინტერესების გამტარებელი ორგანიზაცია“ (TFI) და „უცხოური პრინციპალის აგენტი“ (FARA). 194. ზემოხსენებულის გათვალისწინებით, შესაძლოა ჩანდეს, რომ თითქოს საკვანძო ტერმინს: „უცხოური ძალის ინტერესების გამტარებელი ორგანიზაცია“ კანონი განმარტავს და მიუთითებს, რომ შესაბამისი სუბიექტის მიერ მიღებული შემოსავლის წყარო უცხოური ძალა უნდა იყოს. თუმცა, ამის საფუძველზე იმის დასკვნა, რომ ეს განმარტება კანონს საკმარისად განჭვრეტადს ხდის, არ იქნება სწორი. მიზეზი კი იმაში მდგომარეობს, რომ „უცხოური ძალის ინტერესების გამტარებელი ორგანიზაციის“ განსაზღვრება ფართო და გაურკვეველ სამართლებრივ კატეგორიებს აერთიანებს, მაგალითად, როგორიცაა „უცხოური ძალა“ (ნებისმიერი, საქართველოს ფარგლებს გარეთ არსებული სუბიექტი, მათ შორის ფიზიკური პირი), შემოსავალი (ფულადი თანხა ან ქონებრივი ღირებულების სხვა სახის მატერიალური სიკეთე (ნებისმიერი მოძრავი ან უძრავი ნივთი) და კანონით განსაზღვრული სუბიექტის სამართლებრივი ფორმა (არაკომერციული იურიდიული პირები, მაუწყებლები, იურიდიული პირები, რომლებიც ფლობენ ინტერნეტდომენს). მომხსენებელი იზიარებს ვენეციის კომისიის მოსაზრებას, რომლის მიხედვით ამდაგვარი ბუნდოვანი ტერმინების კომბინაცია იწვევს უკიდურეს გაურკვევლობას, რაც მომავალში გაართულებს სუბიექტისთვის იმის დადგენას, თუ რამდენად შედის ის „უცხოური ძალის ინტერესების გამტარებელი ორგანიზაციის“ კატეგორიაში და ეხება თუ არა მას კანონით განსაზღვრული შესაბამისი შეზღუდვები. 250 კანონი აგრეთვე ბუნდოვანია შესაბამისი კომპეტენტური უწყებების სარეგისტრაციო პროცესში მონაწილეობის ასპექტებშიც, რისი ინტერპრეტირება შესაძლოა მოხდეს ისეთი ფორმით, რაც უწყებებს კანონით 249 აგრეთვე იხ., ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს (EctHR), 2015 წლის 16 ივნისის გადაწყვეტილება, (დიდი პალატა), დელფი ას. v. ესტონეთის წინააღმდეგ, 64569/09, 120-122 -ე პარაგრაფები. 250 ვენეციის კომისიის „გადაუდებელი მოსაზრება უცხო გავლენის გამჭვირვალობის კანონმდებლობასთან დაკავშიებით“ 2024 წლის 24 ივნისი, 53-54-ე პარაგრაფები, http://www.venice.coe.int/webforms/documents/default.aspx?pdffile=CDL-AD(2024)020-e (გადამოწმებულია: 22/02/2026).

არაოფიციალური თარგმანი 104 განსაზღვრული სუბიექტის მიმართ ფართომასშტაბიანი ღონისძიებების გატარების შესაძლებლობას მისცემს. 251 195. FARA-ში აღნიშნული საკვანძო ტერმინი: „უცხოური პრინციპალის აგენტი“ კიდევ უფრო ბუნდოვანია. TFI-სგან განსხვავებით, აქ ტერმინი უკავშირდება თვისობრივ და ამავდროულად არსობრივად ბუნდოვან მინიშნებებს, რაც სუბიექტს „უცხოურ პრინციპალთან“ აკავშირებს. ეს კავშირი გულისხმობს პოლიტიკური საქმიანობის განხორციელებისას სუბიექტის მოქმედებას „უცხოური პრინციპალის“ ხელმძღვანელობით, მითითებით, ინსტრუქციითა თუ კონტროლით.“ „უცხოური პრინციპალის“ განმარტება TFI-ში აღნიშნული „უცხოური ძალის“ მსგავსია და მცირე გამონაკლისების გარდა ფაქტობრივად ეხება ნებისმიერ ადამიანს, ფიზიკურ ან იურიდიულ პირს, რომელიც საქართველოს ფარგლებს გარეთ იმყოფება. „პოლიტიკური საქმიანობის“ განმარტება განსაკუთრებით ზოგადია და შესაძლოა მოიაზრებდეს ნებისმიერ საქმიანობას, რაც საჯარო პოლიტიკაზე ზეგავლენის მოხდენას ისახავს მიზნად, ნებისმიერი ფორმით, იქნება ეს პოლიტიკური ლობირება ვიწრო გაგებით (sensu stricto), თუ სოციალურ ქსელებში არასამთავრობო ორგანიზაციებისთვის პოსტების გადაზიარება, მათი საერთო ინტერესებიდან გამომდინარე. 196. მომხსენებლის აზრით, FARA-ს სხვა პუნქტებშიც არ არის საკმარისი სიცხადე, რასაც შესაძლოა საკმაოდ მძიმე შედეგები მოჰყვეს მათი შეუსრულებლობის შემთხვევაში. FARA უცხოური პრინციპალის აგენტს რეგისტრაციისა და აღრიცხვის ვრცელ მოთხოვნებს აკისრებს, მათ შორის საკმაოდ ზოგადი და ბუნდოვანი ხასიათის ვალდებულებებს. მაგალითად, რეგისტრაციისთვის განმცხადებლებმა უნდა წარადგინონ „ნებისმიერი სხვა დოკუმენტისა თუ აქტის ასლი, ისევე როგორც ყველა ზეპირი შეთანხმებით გათვალისწინებული წესებისა და პირობების წერილობითი აღწერილობა, რაც [გამცხადებლის] ორგანიზაციასთან არის კავშირში და „დეტალური ინფორმაცია გამცხადებლის ყველა (მათ შორის პოლიტიკურ) საქმიანობასთან დაკავშიებით.“ აღნიშნული ბუნდოვანება და ის გარმოება, რომ FARA-ს ნებისმიერი დებულების განზრახ დარღვევა მკაცრ სასჯელს ითვალისწინებს, საკმაოდ დიდ უზუსტუბებს იწვევს და ზოგადი და ვრცელი დიაპაზონის ინტერპრეტაციის საშუალებას იძლევა, რაც თავის მხრივ მძიმე შედეგების მომტანი შეიძლება იყოს ამ კანონით განსაზღვრული სუბიექტისთვის. 197. მომხსენებელი პრემიერ-მინისტრის განცხადებას ითვალისწინებს, რომელმაც აღნიშნა, რომ FARA-ს მიღება ძირითადად პოლიტიკური აქტია 251 იქვე. 55-57-ე პარაგრაფები.

არაოფიციალური თარგმანი 105 და მისი შემუშავება მიზნად არ ისახავდა მათ დასჯას, ვინც კანონი ვერ შეასრულა 252 თუმცა, ის ფაქტი, რომ საქართველოს სამართლებრივ სივრცეში ასეთი დოკუმენტი არსებობს და მისი გამოყენება შესაძლებელია განსაკუთრებით მკაცრი, სისხლის სამართლის სასჯელის განსაზღვრის მიზნით, თავისი არსით, ზემოხსენებულ თავისუფლებას საფთხის ქვეშ აყენებს. მომხსენებელი იხსენებს, რომ როგორც ეს მეორე ნაწილში აღინიშნა, რიგი ორგანიზაციებისგან შეიტყო, რომ მათ კანონის შეუსრულებლობის გამო დაუკავშირდნენ. 198. ამასთან ერთად, ის ფაქტი, რომ ორივე TFI და FARA-ც არსობრივად მსგავს თემებს მოიცავს, თუმცა, ნაწილობრივ განსხვავებულ ადმინისტრაციულ პასუხისმგებლობას ითვალისწინებენ და მათი გამოყენება პარალელურად შეიძლება, ეს კიდევ უფრო ამძაფრებს არსებულ სამართლებრივ გაურკვევლობას. მაგალითად, სპეციფიური გარემოებებიდან გამომდინარე, შესაძლოა სუბიექტისთვის გაუგებარი იყოს TFI და FARA-ს მიხედვით, რეგისტრაციისა და აღრიცხვის ვალდებულება ერთდროულად ეკისრება თუ არა. შეუსრულებლობის შემთხვევაში თანმდევი შედეგების გათვალისწინებით, არსებული ვითარება მნიშვნელოვან სამართლებრივ ბუნდოვანებას იწვევს. 199. იგივე ეხება ცვლილებებს, რომელიც შევიდა კანონში გრანტების შესახებ და კანონში საზოგადოებრივი მაუწყებლობის შესახებ. როგორც ეს ვენეციის კომისიამ აღნიშნა, გრანტის შესახებ კანონის ახალი პუნქტები არ აწესებს იმ კრიტერიუმებს, რომლის თანახმად ხელისუფლება შეაფასებს უცხოურ გრანტებს ავტორიზაციის მინიჭების მიზნით. აქედან გამომდინარე ვასკვნით, რომ ასეთი გადაწყვეტილებები შესაძლოა იყოს თვითნებური. 253 ფაქტობრივად, გრანტების შესახებ კანონის ენა იმდენად გაუგებარია, რომ შესაძლოა მოიცავდეს ასევე ფულად გზავნილებს, რომელსაც უცხო ქვეყანაში მცხოვრები ნათესავები უგზავნიან საქართველოში მაცხოვრებლებს. 200. გრანტების შესახებ კანონით დაწესებული მოთხოვნები ავალდებულებს პირს სახელმწიფოსგან წინასწარ მიიღოს თანხმობა თითქმის ნებისმიერი საგარეო დახმარების შემთხვევაში იქნება ეს ფულადი თუ ნატურალური ფორმით ან მომსახურების მიღება უცხო ქვეყნის სუბიექტებისგან. ამან შესაძლოა ზეგავლენა მოახდინოს საქართველოსა და საერთაშორისო საზოგადოების შესაძლებლობებზე საერთაშორისო 252 პრემიერ-მინისტრის აპარატში გამართული შეხვედრა, 2026 წლის 18 თებერვალი. 253 ვენეციის კომისიის „მოსაზრება „უცხოური აგენტის რეგისტრაციის კანონისა“ და საკანონმდებლო ცვლილებების შესახებ „გრანტების შესახებ“ კანონსა და სხვა „უცხოურ ზეგავლენასთან“ დაკავშირებულ კანონებში.“ 90-ე პარაგრაფი.

არაოფიციალური თარგმანი 106 დახმარება გაუწიონ საქართვლოს საგანგებო ვითარების დროს. კანონი გრანტების შესახებ არ აღიარებს გამონაკლისებს ჰუმანიტარული დახმარების კუთხითაც კი, თუმცა, კონკტერულად გრანტები განსაზღვრულია, როგორც მიზნობრივი სახსრები, რომლებიც გამოიყენება კონკრეტული ჰუმანიტარული პროექტის განხორციელებისთვის [მუხლი 2(1)] და ჰუმანიტარული ორგანიზაციებისთვის. [მუხლი 3(1)(a)]. შედეგად, ეს შეზღუდვები ეწინააღმდეგება საგანგებო მდგომარეობის შესახებ საერთაშორისო კანონმდებლობით განსაზღვრულ თანამედროვე ტენდენციებს მოიხსნას დაბრკოლებები საგანგებო ვითარების დროს, საგარეო დახმარების გაწევის კუთხით. 254 მომხსენებელი აღნიშნავს, რომ საგანგებო ვითარების მიმართ სამართლებრივი მზაობის ნაკლებობამ შესაძლოა გამოიწვიოს საქართველოს მიერ ნაკისრი ვალდებულებების დარღვევა ჰუმანიტარული დახმარების უფლების განხორციელებასთან დაკავშირებით (თითოეულ ადამიანს გააჩნია სიცოცხლის უფლება, საკვების უფლება, საცხოვრისის უფლება, ტანსაცმლის უფლება, სამედიცინო მომსახურეობაზე წვდომის უფლება და ა.შ.) - მუხლი 6, საერთაშორისო პაქტი სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებების შესახებ (ICCPR) და მუხლები 11-12, ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების შესახებ საერთაშორისო პაქტი ( ICESCR). 201. მაუწყებლობის შესახებ კანონში შეტანილი ცვლილებების თანახმად, აკრძალულია მაუწყებლის მიერ „უცხოური ძალისგან“ დაფინანების მიღება, დეფინიცია TFI კანონის იდენტურია, რაც, როგორც ზემოთ აღინიშნა, ბუნდოვან და გადამეტებულად ფართო დეფინიციად შეფასდა. გარდა ამისა, ამ კანონის 54-ე მუხლი მაუწყებლისთვის მკაცრ ვალდებულებებს აწესებს, რასაც საკმაოდ ზოგადი ფორულირება აქვს (მაგალითად, „ფაქტისა და მოსაზრების მკაფიო გამიჯვნა“, აკრძალულია „ნებისმიერი მოსაზრების გამოხატვა, რომელიც რომელიმე პოლიტიკური პარტიის, საზოგადოებრივი, რელიგიური გაერთიანების ან სხვა ინტერესთა ჯგუფის მხარდამჭერი ან საწინააღმდეგო პოზიციაა“). ამგვარი არამკაფიო განმარტება მრავალი ინტერპრეტაციის საშუალებას იძლევა და იმ პოლიტიკურ მიზანს შეასრულებს, რაც არასასურველი მაუწყებლის სანქცირებას ითვალისწინებს. 254 იხ. მაგალითად, საერთაშორისო სამართლის კომისიის, კანონპროექტი საგანგებო ვითარების დროს ადამიანების დაცვის შესახებ (2016) - მუხლი 8; მუხლი 15; წითელი ჯვრისა და წითელი ნახევარმთვარის საერთაშორისო მოძრაობა (IFRC), სახელმძღვანელო პრინციპები საგანგებო ვითარებაში საერთაშორისო დახმარებისა და პირველადი სამაშველო დახმარების ადგილობრივი ხელშეწყობა და რეგულირება, ხელმისაწვდომია შემდეგ ბმულზე: https://disasterlaw.ifrc.org/sites/default/files/media/disaster_law/2020-09/1205600-IDRL-Guidelines-EN- LR.pdf (გადამოწმებულია: 22/02/2026).

არაოფიციალური თარგმანი 107 აგრეთვე, კანონის 54-ე მუხლის მიხედვით, მაუწყებელი ვალდებულია უზრუნველყოს პირდაპირ ეთერში შემოსული ზარების სამართლიანობის პრინციპით შერჩევა. მომხსენებელი თვლის, რომ ამ უკანასკნელი ვალდებულების შესრულება შეუძლებელია, რადგან მაუწყებელი ვერ გააკონტროლებს მაყურებლის მიერ გამოთქმული მოსაზრებების შინაარსს. 202. ზემოხსენებულის გათვალისწინებით, მომხსენებელი მიიჩნევს, რომ კანონები, რომლებიც მიღებულ იქნა მისი მანდატის მოქმედების პერიოდში და რომლებიც ეგრეთწოდებულ „უცხოურ აგენტებსა“ თუ „უცხოურ ზეგავლენას“ უკავშირდება, არ აკმაყოფილებენ „კანონით განსაზღვრულობის“ მოთხოვნას. 203. ECtHR-ის პრეცედენტული სამართლის მიხედვით, მოთხოვნა: „აუცილებელია დემოკრატიულ საზოგადოებაში“ აფასებს იმას, თუ დადგენილი შეზღუდვა რამდენად პასუხობს „გადაუდებელ სოციალურ საჭიროებას“ და რამდენად პროპორციულია დასახულ მიზანთან. 255 204. მომხსენებელი აღიარებს, რომ რეალურად, არასამთავრობო ორგანიზაციებისა და მედია საშუალებების უცხოური დაფინანსების წყაროების გამჭვირვალობის გაზრდა სავსებით ლეგიტიმურია და ECHR-ისა და ICCPR-ის მიზნებსაც ემსახურება, კერძოდ, ეროვნული უსაფრთხოებისა ან დანაშაულის პრევენციის უზრუნველყოფა. მომხსენებელი ასევე აღიარებს, რომ ეროვნული უსაფრთხოების საფუძველი განსაკუთრებით აქტუალურია საქართველოს კონტექსტში, რადგან ქვეყანაში შესაძლოა ნამდვილად არსებობდეს შეშფოთების ლეგიტიმური მიზეზი არასახარბიელო უცხოურ გავლენასთან დაკავშირებით. თუმცა, სამართლებრივი ანალიზის შედეგად, მათ შორის TFI-ისა და FARA-ს კანონმდებლობის, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ აღნიშნული კანონის მთავარი მიზანი სინამდვილეში არ არის ქვეყნისთვის საზიანო უცხო ზეგავლენასთან ბრძოლა, არამედ იმ ორგანიზაციების სტიგმატიზაცია, დაშინება და საბოლოოდ გაჩუმებაა, რომლებიც ხელისუფლებისგან დამოუკიდებლები არიან და ხელისუფლების მიმართ კრიტიკული მოსაზრების გამოთქმის სურვილი აქვთ. 205. TFI-ისა და FARA-ს არაერთი დებულება ამყარებს ამ დასკვნას. უპირველეს ყოვლისა, კანონით განსაზღვრული სუბიექტებისთვის იარლიყების მიკუთვნება: „უცხოური ძალის ინტერესების გამტარებელი ორგანიზაცია“ და „უცხოური პრინციპალის აგენტები“ - ტერმინები, რომლებიც ცალსახად უარყოფითი მნიშვნელობის მატარებელია და 255 ევროპული სასამართლს (ECtHR) გადაწყვეტილება ეკოდეფენსი და სხვები რუსეთის წინააღმდეგ. 118-ე პარაგრაფი.

არაოფიციალური თარგმანი 108 ძირითადად, სახელმწიფო ღალატთან ასოცირდება - ამყარებს იმ დასკვნას, რომ კანონმდებლის ნამდვილი მიზანი იყო „უცხოური ძალის“ გამოყენებით ადამიანების სტიგმატიზირება თითქოს ისინი საქართველოს წინააღმდეგ შეთქმულებას აწყობდნენ და ამით ძირს უთხრიდნენ საქართველოს ინტერესებს. 256 მეორე, მომხსენებელი აგრეთვე ეხმაურება ECtHR-ის მოსაზრებას რუსეთის მსგავს კანონმდებლობასთან დაკავშირებით, რომ ასეთი იარლიყები არა მხოლოდ მასტიგმატიზირებელი, არამედ შეცდომაში შემყვანია: არ არსებობს მტკიცებულება, რომელიც ადასტურებს იმ გარემოებას, რომ კანონს დაქვემდებარებული ყველა სუბიექტი ან მათი ნაწილი მაინც ემსახურება ან მოქმედებს უცხო ძალის ინტერესებიდან გამომდინარე. ორივე კანონის მიხედვით, „უცხოეთის აგენტებად“ დასახელება არ საჭიროებს რაიმე მტკიცებულების წარდგენას ამ მიზნებისთვის. 257 და მესამე, კანონით განსაზღვრულ სუბიექტზე ადმინისტრაციული ვალდებულებების ოდენობა, განსაკუთრებით FARA-თი განსაზღვრული, მაგრამ არა მხოლოდ, ვერ იქნება მიჩნეული პროპორციულად კანონის იმ მიზანთან, რომელიც დაფინანსების წყაროების გამჭვირვალობას ითვალისწინებს. ეს ვალდებულებები აშკარად გადამეტებულია, ვითარებას კი უფრო მეტად შესაბამისი პუნქტების ბუნდოვანება ამძიმებს (იხ. ზემოთ). ამან შესაძლოა გამოიწვიოს იმის აუცილებლობა, რომ რესურსები აღნიშნული კანონის შესაბამისობაზე გადამისამართდეს, ეს კი აღნიშნული ორგანიზაციების ძირითადი საქმიანობების ხარჯზე მოხდება. მეოთხე, საქართველოს საჯარო მოხელეები ირწმუნებოდნენ, რომ კანონის მიზანი გამჭვირვლობის უზრუნველყოფა იყო და ამავდროულად თავს არ არიდებდნენ საჯაროდ განეცხადებინათ, რომ კანონს იმ ორგანიზაციების წინააღმდეგ აამოქმედებდნენ, რომლებიც ხელისუფლებას აკრიტიკებდნენ ან ადვოკატირებდნენ იმ საკითხებს, რასაც ხელისუფლება არ ეთანხმებოდა. 258 მეხუთე, ამ თავში განხილული ყველა კანონმდებლობა მკაცრ სანქციებს ადგენს ხისტი, მაგრამ ამავდროულად ბუნდოვანი ვალდებულებების შეუსრულებლობისთვის . ამას შესაძლოა 256 იქვე. 136 -ე პარაგრაფი ასევე - ზეპირი ჩვენება N15. მომხსენებელმა დამარწმუნებლად არ მიიჩნია საგარეო საქმეთა სამინისტროს მიერ 2026 წლის 20 თებერვალს წარდგენილი ლინგვისტური ანალიზი, დანართი VIII, რის თანახმადაც, ტერმინს „უცხოური აგენტი“ ქართულ ენაში არ აქვს ნეგატიური კონოტაცია. ამ მოსაზრების დასაბუთება მოცემულია ქვემოთ, მესამე ნაწილის D პუნქტში. 257 ევროპული სასამართლოს (ECtHR) 2024 წლის 22 ოქტომბრის გადაწყვეტილება, ქობალია და სხვები რუსეთის წინააღმდეგ 39446/16 და 106 სხვა. 113 -ე პარაგრაფი 258 „სივილ ჯორჯია,“ „პრემიერ-მინისტრი იცავს კანონმდებლობას, სამოქალაქო საზოგადოებრივ ორგანიზაციებსა და პრეზიდენტს „უცხოურ აგენტად“ მოიხსენიებს“ 2024 წლის 17 აპრილი, https://civil.ge/archives/599588 (გადამოწმებულია: 22/02/2026).

არაოფიციალური თარგმანი 109 დამთრგუნველი ეფექტი ჰქონდეს შეკრებისა და გაერთიანების თავისუფლებასა და გამოხატვის თავისუფლებაზე. დამთრგუნველი ეფექტი შესაძლოა მატერიალური იყოს, როგორც არსებული ორგანიზაციებისთვის (რომლემაც შესაძლოა თავი შეიკავონ იმ ქმედებებისგან, რომელიც ხელისუფლებამ შესაძლოა მტრულად განწყობილად მიიჩნიოს) და კერძო პირებისთვის, რომლებსაც სურვილი აქვთ გაწევრიანდნენ ასეთ ორგანიზაციებში (რომლებსაც, ასეთ ვითარებაში შესაძლოა აღარ გაუჩნდეთ ამის სურვილი). 206. ამდენად, მომხსენებელი მიიჩნევს, რომ უცხოური დაფინანსების გამჭვირვალობა არ იყო კანონის მიღების მთავარი მიზანი. მომხსენებელი თვლის, რომ დიდი ალბათობით, კანონის ძირითადი არსი პოტენციური დისიდენტების გაჩუმებაა. საერთაშორისო სამართლის მიხედვით, რისი შესრულება საქართვეელოსაც ევალება, ეს მიზანი სრულიად უკანონია. 207. იმ შემთხვევაშიც კი, თუ დავასკვნიდით, რომ უცხოური დაფინანსების გამჭვირვალობა ამ კანონების ნამდვილი მიზანი იყო, ამის მიუხედავად, შეკრებისა და გაერთიანების თავისუფლებისა და გამოხატვის თავისუფლების კუთხით დაწესებული შეზღუდვები მაინც არაპროპორციული იქნებოდა ამ კანონების მიზანთან შესაბამისობაში. 208. ზემოაღნიშნულ შეფასებას რამდენიმე არგუმენტი ამყარებს. პირველი, როგორც უკვე აღვნიშნეთ, TFI-ი და FARA-ა კანონით განსაზღვრულ სუბიექტებს მძიმე და ზედმეტ ვალდებულებებს აკისრებს, რის გამოც, შესაძლოა მათ არსებითი რესურსები ძირითად საქმიანობას მოაკლონ და კანონის შესრულებაზე მიმართონ. ამ კუთხით, მომხსენებელი არადამაჯერებლად მიიჩევს პარლამენტის თავმჯდომარის კომენტარს, რომელიც მან 2026 წლის 17 თებერვალს გამართულ შეხვედრაზე გააჟღერა და სუბიექტებისთვის განსაზღვრული ვალდებულებების სიმწვავე შეარბილა. 259 მეორე, FARA-ს მიხედვით, „უცხოური პრინციპალის აგენტის“ მიერ გავრცელებულ მასალაზე იარლიყის დატანა, არა მხოლოდ სუბიქტის სტიგმატიზირებას იწვევს, არამედ ასევე არღვევს გამოხატვის თავისუფლების ნეგატიურ ასპექტს (იმით, რომ მათ აიძულებენ გაავრცელონ ის ინფორმაცია, რასაც ისინი არ ეთანხმებიან) და როგორც ECtHR-მა რუსეთის მსგავს კანონმდებლობაზე დაადგინა, „შემაშფოთებლად ჰგავს წარსულში ავტორიტარული რეჟიმის მიერ თავსმოხვეულ დისკრიმინაციულ და სეგრეგაციულ პრაქტიკას.“ 260 მესამე, FARA-ში შემოდის საზოგადოებასთან ურთიერთობების საკითხებში მრჩეველის 259 შეხვედრა საქართველოს პარლამენტში, 2026 წლის 17 თებერვალი. 260 ევროპის სასამართლო (ECtHR) ქობალაია და სხვები რუსეთის წინააღმდეგ, 85-ე პარაგრაფი.

არაოფიციალური თარგმანი 110 ცნება, რომელიც შესაძლოა იყოს ნებისმიერი პირი, რომელიც „უცხოურ პრინციპალს“ აწვდის ინფორმაციას საქართველოს საშინაო და საგარეო პოლიტიკის შესახებ. შესაბამისად, ჟურნალისტები, რომლებიც უცხო ქვეყნის პრესასთან თანამშრომლობენ, შესაძლოა უცხოურ აგენტებად მოიაზრებოდნენ. მეოთხე, გრანტების შესახებ კანონის ამოქმედებამ შესაძლოა უცხო ქვეყნიდან დაფინანსებაზე წვდომა სრულიად შეწყვიტოს. ამას მოწმობს ამ ანგარიშის მომზადების მიზნებისთვის ჩატარებული გასაუბრების დროს მიღებული ინფორმაცია, რომლის თანახმად, გარკვეულ ორგანიზაციებს ამ კანონმა ხელი შეუშალა მიეღოთ განსაზღვრული დაფინანსება, რის გამოც მათ შეზღუდეს ან შეაჩერეს თავიანთი საქმიანობა. მაგალითად, დეზინფორმაციასთან მებრძოლმა ორგანიზაციებმა იძულებით შეამცირეს ან შეწყვიტეს მუშაობა. ჩვენთან გასაუბრებისას, რამდენიმე პირმა განაცხადა, რომ გრანტების შესახებ კანონი სამოქალაქო საზოგადოებრივი ორგანიზაციებისთვის საფრთხეს შეიცავს. 261 მომხსენებელი აღნიშნავს, რომ პრემიერ-მინისტრმა მას მიაწოდა ინფორმაცია იმის შესახებ, რომ ნებისმიერი არაპოლიტიკური გრანტი დამტკიცდება და საგრანტო განაცხადების უმრავლესობა დაკმაყოფილებულია. 262 თუმცა, ასეთი დათქმის არსებობამ შესაძლოა ხელი შეუშალოს დონორებს და მათ მომავალ ბენეფიციარებს (განსაკუთრებით ვინც ხელისუფლებას სამართლებრივად ან რიტორიკით უპირისპირდება) წარადგინონ საგრანტო განაცხადი. მეხუთე, მაუწყებლებისთვის უცხოური დაფინანსების სრულიად აკრძალვა განსაკუთრებით სასტიკი ზომაა და შესაძლოა ამან მნიშვნელოვნად შეზღუდოს მათი შესაძლებელობები საქართველოს მთავრობისგან დამოუკიდებელი ნარატივი შეინარჩუნონ. მომხსენებელი აზიარებს ვენეციის კომისიის დასკვნას, რის მიხედვითაც ეს ზომა ეწინააღმდეგება საქართველოს პოზიტიურ ვალდებულებას უზრუნველყოს მედია პლურალიზმი. 263 მეექვსე, სანქციების სიმკაცრე, მათ შორის თავისუფლების აღკვეთა, უნდა განისაზღვროს ჩადენილი ქმედების სიმძიმის შესაბამისად, რაც ადმინისტრაციული ვალდებულებების დარღვევასთან იქნება დაკავშირებული. პოლიტიკური გამოხატვის თავისუფლების კონტექსტში, თავისუფლების აღკვეთა გამართლებულია მხოლოდ განსაკუთრებით მძიმე შემთხვევების დროს, მაგალითად ადამიანის უფლებების მწვავე დარღვევებისას, როგორიცა სიძულვილის ენა და ძალადობისკენ 261 ზეპირი ჩვენება N8. 262 შეხვედრა პრემიერ-მინისტრის აპარატში, 2026 წლის 18 თებერვალი. 263 ვენეციის კომისიის „მოსაზრება უცხოური აგენტის რეგისტრაციის კანონისა და საკანონმდებლო ცვლილებების შესახებ გრანტების შესახებ კანონსა და სხვა „უცხოურ ზეგავლენასთან“ დაკავშირებულ კანონებში.“ 104-ე პარაგრაფი.

არაოფიციალური თარგმანი 111 მოწოდება. 264 FARA-ს კანონმდებლობით განსაზღვრული სასჯელი კი უნდა იყოს იმ ქმედების პროპორციული, რომლის სანქცირებასაც ემსახურება. 209. შესაბამისად, მომხსენებლის აზრით, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ მივიჩნევთ, რომ თავდაპირველად აღნიშნული სადაო კანონების მთავარი დანიშნულება უცხოური დაფინანსების გამჭვირვალობა და ეროვნული უსაფრთხოების უზრუნველყოფა იყო (რასაც მომხსენებელი ნაკლებსავარაუდოდ მიიჩნევს, იხ. ზემოთ) ამისდა მიუხედავად, შეკრებისა და გაერთიანების თავისუფლებისა და გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვა ამ კანონის მიზნებთან არაპროპორციულია. 210. რაც შეეხება იმ მკაცრ ვალდებულებებს, რომელსაც მაუწყებლობის შესახებ კანონი აწესებს (განსაკუთრებით 54-ე მუხლით), მაუწყებელის მხრიდან გავრცელებული ინფორმაციის შესახებ, მათი გამართლება შეუძლებელი იქნება ეროვნული უსაფრთხოების საფუძველზე. ერთადერთი სამართლებრივი საფუძველი, რასაც საქართველოს ხელისუფლება შესაძლოა დაეყრდნოს არის „სხვათა უფლებების დაცვა“ ECHR, მუხლი 10 (2). თუმცა, ეს ვარაუდიც არადამაჯერებლად ჟღერს, რადგან რთულია წარმოიდგინო, რომ ისეთი ვალდებულებები, როგორიცაა: „ფაქტისა და მოსაზრების მკაფიო გამიჯვნა“, „პოლიტიკური ან სხვა კონფრონტაციური შინაარსის ან მაუწყებლის პირადი აზრისა და დამოკიდებულების გამომხატველი ინფორმაციის“ აკრძალვა ან „ნებისმიერი მოსაზრების გამოხატვის აკრძალვა, რომელიც რომელიმე პოლიტიკური პარტიის, საზოგადოებრივი, რელიგიური გაერთიანების ან სხვა ინტერესთა ჯგუფის მხარდამჭერი ან საწინააღმდეგო პოზიცია შესაძლოა ემსახურებოდეს ამ მიზნის მიღწევას. ეს საკანონმდებლო დათქმები არის ზოგადი და გაურკვეველი, რადგან შესაძლოა ეხებოდეს ეთერში გასულ ნებისმიერ ინფორმაციას, რომელიც პოლიტიკას ეხება. შესაბამისად, მომხსენებელი მიიჩნევს, რომ ეს ვალდებულებები შესაძლოა გონივრულად იქნას მიჩნეული გამოხატვის თავისუფლების არსებითი შინაარსის ხელყოფად, ამდენად, აშკარად არაპროპორციულია ნებისმიერ კანონიერ მიზანთან, ECHR, მუხლი 10. 211. რომ შევაჯამოთ, მომხსენებელი მიიჩნევს, რომ მისი მანდატის გავრცელების ფარგლებში მიღებული კანონები: „უცხოურ აგენტთან“ და „უცხოურ გავლენასთან“ დაკავშირებით არღვევს შეკრებისა და გაერთიანების თავისუფლებასა და გამოხატვის თავისუფლებას. 264 ევროპის სასამართლოს (ECtHR) 2011 წლის 15 მარტის გადაწყვეტილება ოტეგი მონდრაგონი ესპანეთის წინააღმდეგ 2034/07, 59-ე პარაგრაფი.

არაოფიციალური თარგმანი 112 კანონი „ოჯახური ღირებულებების შესახებ“ და ლგბტ+ თემის გამოხატვისთვის შემცირებული სივრცე 212. მომხსენებელი მიიჩნევს, რომ კანონი ოჯახური ღირებულებების შესახებ შეკრებისა და გაერთიანების და გამოხატვის თავისუფლების კატეგორიაში შედის, რადგან (1) კრძალავს ერთი და იმავე ბიოლოგიური სქესის წარმომადგენლებს შორის სექსუალური ორიენტაციის ნიშნით გამოხატული ურთიერთობის პოპულარიზაციას და კრძალავს გენდერული იდენტობის ცნების გავრცელებას, მათ შორის განათლების, მაუწყებლის მეშვეობით და არასრულწლოვანებისთვის ინფორმაციის მიწოდებით, (2) იგი ასევე კრძალავს საჯაროდ ისეთი შეკრების ჩატარებას, რომელიც მიმართულია ერთი და იმავე ბიოლოგიური სქესის წარმომადგენლებს შორის სექსუალური ორიენტაციის ნიშნით გამოხატული ურთიერთობის პოპულარიზაციისკენ ან გენდერული იდენტობის ცნებებს ეხება. 213. მომხსენებლისთვის ცხადია, რომ აღნიშნული კანონმდებლობა ზემოხსენებული უფლებების შეზღუდვას ითვალისწინებს, ვინაიდან, პირდაპირ კრძალავს თითქმის ნებისმიერი საჯარო აზრის გამოხატვას გარკვეულ თემებთან დაკავშირებით, იკრძალება აგრეთვე შეკრებები ამ თემების გარშემო. შესაბამისად, ისმის კითხვა ეს შეზღუდვები შეიძლება თუ არა გამართლებული იყოს შესაბამისი შემზღუდველი მუხლის გათვალისწინებით, მაშასადამე, რამდენად არის შეზღუდვები (1) კანონით განსაზღვრული და (2) აუცილებელი დემოკრატიულ საზოგადოებაში. 214. რაც შეეხება მოთხოვნას, რომლის თანახმად შეზღუდვები უნდა იყოს „კანონით განსაზღვრული“, მომხსენებელი აღნიშნავს, რომ „პოპულარიცაზიის“ მნიშვნელოვანი კატეგორია განმარტებულია ზოგადი და ბუნდოვანი ფრაზეოლოგიით, რაც მოიაზრებს ნებისმიერ ინფორმაციას ან ქმედებას, რაც გენდერული იდენტობის საკითხებს, სექსუალურ ორიენტაციასა თუ ინცესტს დადებითად ან მისაბაძად წარმოაჩენს. ეს კი შესაძლოა განიმარტოს, როგორც სქესობრივი ჯანმრთელობის პოპულარიზაციაზე ორიენტირებული საგანმანათლებო და ცნობიერების ამაღლების კამპანიების აკრძალვა ან თუნდაც ლგბტ+ თემისთვის მათი სექსუალური ორიენტაციისა და გენდერული ინდენტობის გამოვლენის დაუშვებლობა მათ ყოველდღიურ ყოფაში. 265 ამასთან ერთად, მომხსენებელი იზიარებს ვენეციის კომისიის მოსაზრებას, რომლის მიხედვით, ერთი და იმავე ბიოლოგიური სქესის წარმომადგენლებს შორის სექსუალური 265 იხ. 2017 წლის 20 ივნისის ევროპული სასამართლოს (ECtHR) გადაწყვეტილება, ბაიევი და სხვები რუსეთის წინააღმდეგ, 67667/09 44092/12 56717/12, 61-ე პარაგრაფი.

არაოფიციალური თარგმანი 113 ურთიერთობისა და გენდერული იდენტობის ინცესტთან გაიგივება, გარდა გავრცელებულ სოციალურ ნორმებთან შესაბამისობისა, მასტიგმატიზირებელი და დამამცირებელია, ამდენად, დაუშვებელია არსებობდეს ისეთ ქვეყანაში, რომელსაც ადამიანის უფლებებისა და ღირსების დაცვის პრეტენზია გააჩნია. 266 მომხსენებელმა აღნიშნა, რომ 2026 წლის 18 თებერვალს გამართულ შეხვედრაზე პრემიერ-მინისტრმა განაცხადა, რომ ეს დებულება არავის სტიგმატიზაციას არ ისახავდა მიზნად. 267 ეს განცხადება არადამაჯერებლად ჟღერს კანონმდებლობის ამ დებულების და სხვა დებულების გათვალისწინებით, აგრეთვე, საქართველოში ლგბტ+ პირების გარშემო არსებული, ზოგადად, დამთრგუნველი ატმოსფეროს ფონზე, რომელსაც ხელს უწყობს ხელისუფლების წევრების მხრიდან გამოთქმული აშკარა ჰომოფობიური და ტრასფობიური რიტორიკა. უფრო მეტიც, შეგვიძლია ვამტკიცოთ, რომ ეს განზრახვა ნაკლებად რელევანტურია იმ ფაქტის გათვალისწინებით, რომ ლგბტ+ უფლებრივი საკითხები ინცესტთან ერთად განიხილება. შედეგად, მომხსენებელი მიიჩნევს, რომ კანონი ოჯახური ღირებულებების შესახებ არ აკმაყოფილებს შესაბამისი სამართლებრივი ხარისხის სტანდარტებს და შესაბამისად, განხილული ღონისძიებები ვერ იქნება „კანონით განსაზღვრულად“ მიჩნეული. 215. ახლა დავუბრუნდეთ იმ მოთხოვნას, რომლის თანახმად, განხილული შეზღუდვა უნდა იყოს „აუცილებელი დემოკრატიულ საზოგადოებაში“. ხელისუფლების წარმომადგენლებთან ამ ანგარიშის მიზნებისთვის გამართული შეხვედრებიდან გამომდინარე და მათი საჯარო განცხადებების გათვალისწინებით, შეგვიძლია დავასკვნათ რომ, საქართველოს ხელისუფლებამ შესაძლოა „ჯანმრთელობისა და ზნეობის“ დაცვა ზემოხსენებული თავისუფლებების შეზღუდვისთვის დასაშვებ საფუძვლად მიიჩნიოს. 216. რაც შეეხება საზოგადოებრივ ჯანმრთელობას, მომხსენებელი ECtHR- ის მოსაზრებას იზიარებს რუსეთში არსებული მსგავსი კანონმდებლობის კონტექსტში და აღნიშნავს, რომ ხსენებული შეზღუდვები კონტრპროდუქტიულია საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ლეგიტიმური მიზნის მისაღწევად. მომხსენებელი მიიჩნევს, რომ საგანმანათლებლო და ცნობიერების ამაღლების კამპანიები, რომლებიც სამეცნიერო ცოდნას 266 ვენეციის კომისიის „მოსაზრება საკონსტიტუციო კანონპროექტზე ოჯახური ღირებულებებისა და არასრულწლოვანის დაცვის შესახებ“ 2024 წლის 25 ივნისი, 68-70-ე პარაგრაფები https://www.venice.coe.int/webforms/documents/default.aspx?pdffile=CDL-AD(2024)021-e (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 267 პრემიერ-მინისტრის ოფისში შეხვედრა, 2026 წლის 18 თებერვალი.

არაოფიციალური თარგმანი 114 ეფუძნება და არაჰეტერონორმატიულ და მასთან ასოცირებულ რისკებს და მათი შერბილების მექანიზმებს ეხება, საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის კამპანიის მნიშვნელოვანი და არსებითი ნაწილი უნდა იყოს. 268 ზემოხსენებულიდან გამომდინარე, მომხსენებელი თვლის, რომ საჯარო სფეროს წმენდა ამგვარი ინფორმაციისგან საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ხარისხის გაუარესებას გამოიწვევს. 217. 2026 წლის 18 თებერვალს შემდგარი შეხვედრის დროს, პრემიერ- მინისტრმა აღნიშნა, რომ ზემოხსენებული კანონი დემოგრაფიის უარყოფით ტენდენციებთან ბრძოლას ისახავდა მიზნად, რაც მისი განმარტებით, „გარკვეული იდეოლოგიით“ იყო განპირობებული. 269 მომხსენებელი ვერ გაიზიარებს ასეთ დასაბუთებას ორი მიზეზის გამო. პირველი, რთული გასარკვევია, თუ როგორ შეესაბამება ეს არგუმენტი იმ მიზეზების ვრცელ ჩამონათვალს, რომლის საფუძველზეც შეკრებისა და გაერთიანების თავისუფლება და გამოხატვის თავისუფლება შეიზღუდა. მეორე და უფრო მნიშვნელოვანი, მაშინაც კი, თუ ვივარაუდებთ, რომ დემოგრაფიული საკითხები „საზოგადოებრივ ჯანმრთელობას“ უკავშირდება, პრემიერ- მინისტრის არგუმენტი ჩანს, რომ სამეცნიერო მტკიცებულების ნაცვლად, წინასწარგანწყობას ეფუძნება, რომლის თანახმად, დაბალი შობადობა ლგბტ+ პირების საჯარო სფეროში ხილვადობას უკავშირდება. საჯარო დებატებიდან ლგბტ+ თემის უფლებრივი საკითხების გამორიცხვით ლგბტ+ საზოგადოება არ გაქრება და არც რაიმე მეცნიერული დასაბუთება არსებობს, რომელიც მიუთითებს მათ ზეგავლენას შობადობის მაჩვენებელზე. საზოგადოებრივი ჯანდაცვის არგუმენტად მოშველიება და ამით გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვის გამართლება უკიდურესად არადამაჯერებელი არგუმენტია. 218. რაც შეეხება, საზოგადოების ზნეობას, მომხსენებელი არ იზიარებს მოსაზრებას, რის მიხედვითაც, „საზოგადოების ზნეობა“ ზემოხსენებული შეზღუდვების გამართლებას ითვალისწინებს და რომ ლგბტ+ თემის წევრობა „ამორალური“ ან რაიმე სხვა მხრივ „ცუდია.“ ლგბტ+ თემის არსებობა ნებისმიერ საზოგადოებაში ბუნებრივი მოცემულობაა და იმის მტკიცება, რომ მათი იდენტობა არაბუნებრივი, ამორალური ან საზიანოა სხვებისთვის სასტიკად შეურაცხმყოფელი და ცილისმწამებლურია და ფაქტობრივად საფრთხეს უქმნის სოციალურ მთლიანობას. 268 ECtHR, ბაიევი და სხვები რუსეთის წინააღმდეგ. 72 -ე პარაგრაფი. 269 2026 წლის 18 თებერვალს პრემიერ-მინისტრის ოფისში შეხვედრა; OC Media „კობახიძე „ლიბერალურ იდეოლოგიას“ შობადობის შემცირებაში ადანაშაულებს, 2026 წლის 19 თებერვალი, https://oc-media.org/kobakhidze-blames-liberal-ideology-for-declining-birth-rates/ (გადამოწმებულია: 22/02/2026).

არაოფიციალური თარგმანი 115 219. რაც შეეხება, პარლამენტის თავმჯდომარის მიერ წარმოდგენილ არგუმენტს იმის თაობაზე, რომ ზოგადად, ქართული საზოგადოება ეწინააღმდეგება ლგბტ+ გამოხატვას 270 , მომხსენებელი იმეორებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს (ECtHR) პოზიციას, რომლის თანახმადაც, მხოლოდ ის სავარაუდო ფაქტი, რომ საზოგადოებრივი აზრი ეწინააღმდეგება ადამიანის რომელიმე უფლების განხორციელებას, არ წარმოადგენს ამ უფლების შეზღუდვისათვის საკმარის საფუძველს 271 . იმ შემთხვევაშიც კი, თუ ქართველების უმეტესი ნაწილისთვის მიუღებელია არაჰეტერონორმატიულობა , სწორედ იმ ხელისუფლების მოვალეობაა, რომელმაც საკუთარ თავზე აიღო საერთაშორისო დონეზე აღიარებული ადამიანის უფლებების დაცვის ვალდებულება, ძალისხმევა მიმართოს იმგვარი პირობების შესაქმნელად, რომლებიც უზრუნველყოფს ხსენებული უფლებებისადმი საზოგადოებრივი პატივისცემის ჩამოყალიბებას. გარდა ამისა, არ უნდა მოხდეს იმ საკითხის უგულებელყოფა, რომ ლგბტ+ პირების მიმართ ქართული საზოგადოების უპირატესად უარყოფითი დამოკიდებულება, შესაძლოა, თუნდაც ნაწილობრივ, განპირობებული იყოს სწორედ სამთავრობო უწყებების მხრიდან მომდინარე ჰომოფიბიური და ტრანსფობიური რიტორიკიდან. ნებისმიერ შემთხვევაში, მომხსენებელი იმეორებს ECtHR-ის ძირეულად დამკვიდრებულ პრეცედენტულ სამართალს, რომ საზოგადოებაში გაბატონებული შეხედულებები, ვერ იქნება საკმარისი ისეთი პოლიტიკის გასამართლებლად, რომელიც ეფუძნება სექსუალური უმცირესობების მიმართ არსებულ სტერეოტიპებსა და წინასწარგანწყობებს. შედეგად, მომხსენებელი არ თვლის რომ საზოგადოებრივი მორალი წარმოადგენს განსახილველი კანონის ლეგიტიმურ გამართლებას შეკრებისა და გაერთიანების თავისუფლებისა და გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვისათვის. 220. ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საჭირო აღარ არის პროპორციულობის შეფასება იმის სათქმელად, რომ საქართველოს კანონი ოჯახური ღირებულებებისა და არასრულწლოვანის დაცვის შესახებ, წარმოადგენს შეკრებისა და გაერთიანების თავისუფლებასა და გამოხატვის თავისუფლებაში დაუშვებელ ჩარევას. თუმცა, მომხსენებელი მაინც მიზანშეწონილად მიიჩნევს იმის ხაზგასმას, რომ აღნიშნული კანონის მიერ დაწესებული შეზღუდვები იმდენად მკაცრია, რომ შესაძლოა ამ უფლებების არსის ხელყოფადაც ჩაითვალოს. ლგბტ+ თემატიკის გარშემო 270 შეხვედრა საქართველოს პარლამენტში, 2026 წლის 17 თებერვალი. 271 ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო (ECtHR), ფედოტოვა და სხვები რუსეთის წინააღმდეგ, პარაგრაფი 217.

არაოფიციალური თარგმანი 116 ორგანიზებული საზოგადოებრივი შეკრებების სრული აკრძალვით, აღნიშნული კანონი, არსებითად აუქმებს შეკრების თავისუფლებას. ნებისმიერი გამოხატვის აკრძალვა, რაც ლგბტ+ უფლებების ,,პოპულარიზაციას” ახდენს, შესაძლოა აღნიშნულ საკითხებზე საუბრის უფლების სრულ აკრძალვადაც კი განიმარტოს, ან თუნდაც შესაბამისი პირების სექსუალური თუ გენდერული იდენტობის გამოხატვის აკრძალვად. მოცემული უფლებების არსებითი დარღვევის გამო, უნდა ჩაითვალოს, რომ პროპორციულობის მოთხოვნა არ არის დაკმაყოფილებული. 221. მომხსენებელი იხსენებს, რომ როგორც პრემიერ-მინისტრი, აგრეთვე პარლამენტის თავმჯდომარე ამტკიცებდნენ, რომ კანონი ოჯახური ღირებულებების შესახებ შესაბამისობაშია საქართველოს საერთაშორისო ვალდებულებებთან. ისინი მიანიშნებდნენ ფაქტზე, რომ არ არსებობს საქართველოსთვის სავალდებულო ძალის მქონე პირდაპირი სასამართლო გადაწყვეტილება, რომელიც ამბობს, რომ სადავო კანონი წინააღმდეგობაში მოდის აღნიშნულ ვალდებულებებთან. 272 თუმცა, ზემოთ მოყვანილი პუნქტების ჭრილში, რომლებითაც დასტურდება, რომ სადავო კანონი, ნამდვილად, აშკარად შეუთავსებელია, სხვათა შორის, ადამიანის უფლებათა ევროპულ კონვენციასთანაც (ECHR), მომხსენებელი თვლის რომ მსგავსი განცხადებების გაკეთება კონვენციის არაკეთილსინდისიერად ინტერპრეტირების მაგალითია. 222. აგრეთვე, მომხსენებელს სურს ხაზი გაუსვას იმ მნიშვნელოვან ფაქტობრივ გარემოებებს, რომლებიც მისთვის მანდატით გათვალისწინებული პერიოდის განმავლობაში გახდა ცნობილი და რომლებიც მიანიშნებს სექსუალური ორიენტაციის ან გენდერული იდენტობის გამოხატვისათვის სივრცის მნიშვნელოვან შემცირებაზე, გარდა იმ შემთხვევებისა, რომლებიც თანხვედრაშია გაბატონებულ სოციალურ ნორმებთან. ფაქტობრივად, ჩატარებული ინტერვიუებიდან და საჯაროდ ხელმისაწვდომი ინფორმაციიდან გამომდინარე, შეიძლება ითქვას, რომ ლგბტ+ თვითგამოხატვა საქართველოში საფრთხის შემცველი გახდა, სტიგმატიზაციის მზარდი კლიმატისა და იმ მდგომარეობის ფონზე, როდესაც სახელმწიფო ორგანოებს არ აქვთ სურვილი დაიცვან ადამიანები, რომლებიც გამოხატავენ საკუთარ იდენტობას ან უბრალოდ სურთ საზოგადოებას მიაწოდონ ინფორმაცია ლგბტ+ უფლებების შესახებ. 272 შეხვედრა პრემიერ-მინისტრის აპარატში, 2026 წლის 18 თებერვალს; შეხვედრა საქართველოს პარლამენტში, 2026 წლის 17 თებერვალს.

არაოფიციალური თარგმანი 117 223. ზემოხსენებული ინფორმაციიდან გამომდინარე, მომხსენებელი თვლის, რომ ოჯახური ღირებულებების შესახებ კანონი, აგრეთვე, ლგბტ+ პირების გარშემო არსებული სტიგმატიზაციისკენ მიდრეკილი ზოგადი კლიმატი ან თუნდაც საფრთხე, რომელიც ნაწილობრივ საჯარო უწყებების მხრიდან მომდინარეობს, უტოლდება საქართველოს მიერ შეკრებისა და გაერთიანებისა და გამოხატვის თავისუფლებების დარღვევას. სხვა სამართლებრივი პროცესები 224. ცილისწამების საქმეებში, მტკიცების ტვირთის ბრალდებულისთვის გადაკისრება მაღალი რისკის შემცველია გამოხატვის თავისუფლების თვალსაზრისით, განსაკუთრებით იმიტომ, რომ შესაძლოა დამთრგუნველი ეფექტი იქონიოს ჟურნალისტებსა და სხვა პირებზე, რომლებიც ჩართული არიან საჯარო ინტერესის მქონე საზოგადოებრივ დისკუსიებში. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ დაადგინა, რომ სავარაუდო ცილისმწამებლური განცხადების სიმცდარის პრეზუმფცია, თავისთავად, არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-10 მუხლს, ხოლო აღნიშნულ მუხლში გაწერილ უფლებაზე ზეგავლენა უნდა დადგინდეს ყოველი კონკრეტული საქმის შემთხვევაში. 273 თუმცაღა, ECtHR აგრეთვე ადგენს, რომ „[სიმცდარის პრეზუმფცია], ცალკე აღებული, შესაძლოა დაუსაბუთებლად აბრკოლებდეს ისეთი მასალების გამოქვეყნებას, რომელთა ნამდვილობაც რთულად დასადგენია სასამართლოს მიერ, დასაშვები მტკიცებულებების ნაკლებობის ან მაღალი ხარჯების გამო.“ 274 შესაბამისად, მომხსენებლი მიიჩნევს, რომ გამოხატვის თავისუფლებასთან მეტად თავსებადი სტანდარტი, რომლის მიხედვითაც უნდა შეფასდეს სადავო განცხადებები ცილისწამების საქმეებში, არის არა ნებისმიერ შემთხვევაში „აბსოლუტური ჭეშმარიტების“ დადგენა, არამედ „კეთილსინდისიერი მოქმედება“, რაც საშუალებას იძლევა ჟურნალისტური ეთიკის ფარგლებში გავრცელდეს სწორი და სანდო ინფორმაცია.“ 275 მომხსენებლის ხედვას წარმოადგენს სწორედ ის, რომ ჭეშმარიტების მტკიცების მოთხოვნა, იმ მიზნით რომ მტკიცების ტვირთი ისევ მოსარჩელეს დაეკისროს, შესაძლოა, ზოგიერთ შემთხვევაში მაინც, ჩაითვალოს გადამეტებულად და გააჩინოს ეჭვები გამოხატვის თავისუფლების ჭრილში. 273 ECtHR, 2011 წლის 19 აპრილის გადაწყვეტილება, კასაბოვა ბულგარეთის წინააღმდეგ, 22385/03, პარაგრაფი 60. 274 იქვე., პარაგრაფი 61. 275 ECtHR, 2006 წლის 02 ნოემბრის გადაწყვეტილება, Standard Verlags GmbH (სტანდარდ ვერლაგს გმბჰ) და Krawagna-Pfeifer (კრავანია-პფაიფერ) ავსტრიის წინააღმდეგ, 19710/02, პარაგრაფი 57.

არაოფიციალური თარგმანი 118 აღნიშნულ დებულებას, აგრეთვე, შეუძლია გამოიწვიოს დამთრგუნველი ეფექტი და წვლილი შეიტანოს თვითცენზურის დამკვიდრებაში შიშისა და პოტენციური ცილისწამების ბრალდებების ფონზე. 225. რაც შეეხება ზოგად აკრძალვას საპროტესტო აქციების დროს სახის დაფარვის შესახებ, მომხსენებელი იშველიებს ECtHR-ს, ვენეციის კომისიასა და ეუთოს დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებათა ოფისს (ODIHR) იმის დასადგენად, რომ მსგავსი ზოგადი აკრძალვა, რომელიც არანაირ ლეგიტიმურ გამონაკლისს არ ითვალისწინებს, არის არათანაზომიერი. 276 ვენეციის კომისია და ODIHR-ი „მშვიდობიანი შეკრების თავისუფლების სახელმძღვანელო პრინციპებში“ ადგენენ, რომ „ტრადიციული შეკრებების დროს, მონაწილეებს, სურვილის შემთხვევაში, შეუძლიათ ჰქონდეთ გარკვეულ დონეზე ანონიმურობა, ან თუნდაც იდენტიფიცირებისა ან „გამოცალკევების“ ნაკლები ალბათობა. გამოხატვის მიზნებისთვის ნიღბის ტარება, ითვლება ლეგიტიმურად საერთაშორისო სამართლის მიხედვით, უფრო მეტიც, „ნიღბის ტარება ან სახის სხვაგვარი დაფარვა მშვიდობიანი შეკრებების დროს არ უნდა იყოს აკრძალული, იმ შემთხვევაში თუ არ არსებობს მოსალოდნელი ძალადობის აშკარა მტკიცებულება. პირს არ უნდა მოეთხოვოს ნიღბის მოხსნა, თუ მისი ქმედებები არ იწვევს პოტენციური დაკავების საჭიროებას და ამ მიზნით, მისი დაფარული სახე ხელს არ უშლის მის იდენტიფიცირებას.“ 226. მომხსენებელი, შესაბამისად, თვლის რომ დემონსტრაციის დროს სახის დაფარვის აბსოლუტური აკრძალვა არის არაპროპორციული ზომა და წინააღმდეგობაში მოდის ECHR-ის მოთხოვნებთან. დამატებით, მომხსენებელმა მოისმინა ჩვენებები (ფოტო და ვიდეო დოკუმენტაციით), რომელთა მიხედვითაც, მხოლოდ კაპიუშონის ტარებაც კი სამართალდამცავი უწყებების მიერ აღიქმებოდა, როგორც სახის დაფარვის შესახებ აკრძალვის დარღვევა. 277 ერთ-ერთი ჩვენების მიხედვით კი, პირი ადმინისტრაციულად დააკავეს იმის გამო, რომ მას სამედიცინო პირბადე ეკეთა. 278 აღნიშნული ფაქტები ადასტურებს, რომ ისედაც შემზღუდველი ნორმა, სამართალდამცავების მიერ აღქმულია ზედმეტად ხისტად, რაც კიდევ უფრო აფერხებს ხსენებული უფლებების რეალიზებას. 227. რაც შეეხება ცვლილებებს, რომლებიც ზრდის სანქციებს პროტესტში მონაწილეობასთან დაკავშირებული კანონდარღვევებისთვის, 276 ECtHR, 2022 წლის 30 აგვისტოს გადაწყვეტილება, იბრაგიმოვა რუსეთის წინააღმდეგ, 68537/13, პარაგრაფი 37. 277 წერილობითი ჩვენება N 13. 278 წერილობითი ჩვენება N 111.

არაოფიციალური თარგმანი 119 მომხსენებელი იმეორებს, რომ ისევ და ისევ, აუცილებელია ბალანსის დაცვა საჯარო წესრიგის მოთხოვნებსა და მშვიდობიანი შეკრებისა და გაერთიანების და გამოხატვის თავისუფლებებს შორის. ამ თვალსაზრისით, განსაკუთრებით ის ცვლილებები, რომლებიც აწესებს სავალდებულო დაკავება პროტესტთან დაკავშირებული ზოგიერთი დარღვევისათვის, გადაჭარბებულია, რადგანაც დაპატიმრება უნდა განიხილებოდეს როგორც უკიდურესი საშუალება. უსაფრთხოების ძალების ქმედებები კრიტიკულად განწყობილი პირებისა და დემონსტრანტების მიმართ 228. სამართალდამცავი ძალების ქმედებები დემონსტრანტების მიმართ უკვე განხილული იყო წამებისა და სხვა სასტიკი, არაადამიანური ან ღირსების შემლახველი მოპყრობის აკრძალვასთან შესაბამისობის შეფასების ჭრილში. წინამდებარე ნაწილში კი, მომხსენებელი მხოლოდ რამოდენიმე საკითხს შეეხება. თუმცაღა, მომხსენებლისთვის ნათელია, რომ საპროტესტო აქციების დაშლის დროს გამოყენებული არათანაზომიერი ძალა წინააღმდეგობაში მოდის შეკრებისა და გამოხატვის თავისუფლებებთან. 229. ECtHR-ი ადგენს: „ცალკეული პირი, დემონსტრაციის დროს, სხვების მიერ ეპიზოდური ძალადობრივი ან დასჯადი ქმედებების ჩადენის შემთხვევაშიც კი სარგებლობს მშვიდობიანი შეკრების უფლებით, თუ აღნიშნული პირი ინარჩუნებს მშვიდობიან განზრახვებს და იქცევა მშვიდად.“ 279 გარდა ამისა, გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ძირითადი პრინციპები ძალის გამოყენების შესახებ (მუხლი 13), ნათლად ადგენს, რომ „სამართალდამცავებმა, უკანონო, თუმცა არაძალადობრივი შეკრებების დაშლის დროს, არ უნდა გამოიყენონ ძალა, ხოლო თუ ეს გარდაუვალია, ძალის გამოყენება უნდა დაიყვანონ მინიმუმამდე.“ შესაბამისად, ძალის გამოყენების საკითხი ყოველთვის უნდა შეფასდეს აუცილებლობისა და პროპორციულობის ჭრილში და ბალანსი უნდა იყოს დაცული საზოგადოებრივ ინტერესსა და შეკრებისა და გამოხატვის თავისუფლებებს შორის. 230. მომხსენებელს არ გააჩნია არც საშუალება და არც რესურსი იმისათვის, რომ ყოველი კონკრეტული შემთხვევა გაანალიზოს, როდესაც მოხდა სავარაუდო გადამეტებული ძალის გამოყენება პროტესტის მონაწილეების მიმართ. თუმცა, ცემის ამსახველი ხშირად რადიკალური აღწერილობები და ფოტო/ვიდეო მასალები, პროტესტის მონაწილეებისთვის ახლო მანძილიდან 279 ECtHR, ზახაროვი და ვარჟაბეტიანი რუსეთის წინააღმდეგ, პარაგრაფი 86.

არაოფიციალური თარგმანი 120 რეზინის ტყვიების სახეში სროლა, წყლის ჭავლის გადამეტებული გამოყენება (წყლით, რომელშიც სავარაუდოდ ქიმიური ნივთიერებები იყო შერეული) და სხვა მსგავსი ზომები, რომლებიც ძირითადად მშვიდობიანი დემონსტრანტების მიმართ იყო გამოყენებული, განაპირობებს მომხსენებლის დასკვნას, რომ ეს ქმედებები, ხშირ შემთხვევაში, იყო არათანაზომიერი და შესაბამისად, ეწინააღმდეგება შეკრებისა და გამოხატვის თავისუფლებებს. 231. რაც შეეხება აღნიშნული ზომების გამოყენებას ისეთი პირების მიმართ, ვინც ძალადობრივ ქმედებებს ახორციელებდნენ, მომხსენებელი ხაზს უსვამს, რომ ასეთ დროსაც კი, გამოყენებული ძალა უნდა იყოს პროპორციული. ყოველი კონკრეტული შემთხვევის ცალ-ცალკე შეფასების საშუალებისა და რესურსების არქონის პირობებში, მომხსენებელი ადასტურებს, რომ ძალის გამოყენება შესაძლოა გამართლებული და დასაბუთებული ყოფილიყო ზოგიერთ შემთხვევაში, თუმცა აღნიშნული არ გულისხმობს იმას, რომ აქციის ძალადობრივი მონაწილეების მიმართ მოპყრობა ყველა შემთხვევაში საერთაშორისო სამართლის მოთხოვნების შესაბამისად ხდებოდა. სანქციები კრიტიკულად განწყობილი პირების მიმართ 232. მომხსენებელი იხსენებს, რომ სახალხო დამცველმა ხაზი გაუსვა თვალშისაცემ სხვაობას გამოძიების სისწრაფის კუთხით, ერთის მხრივ, პროტესტის მონაწილეების წინააღმდეგ აღძრულ, ხოლო მეორეს მხრივ არაპროპორციული ძალის გამომყენებელი საპოლიციო ძალების წინააღმდეგ დაწყებულ საქმეებში. 280 მომხსენებელი, აგრეთვე, აღნიშნავს განსაკუთრებით სერიოზულ და ხშირად რთულად დასაბუთებად ბრალდებებს პოლიტიკური ოპოზიციის ლიდერების მიმართ. 233. უფრო მეტიც, მომხსენებელმა მოისმინა ჩვენებები, რომლებშიც იკვეთება სისხლის სამართლის თვითნებური გამოყენების ფაქტები. ერთ- ერთი ასეთი ჩვენების თანახმად, კონკრეტული გზა, სადაც საპროტესტო აქცია უნდა დაწყებულიყო, მოულოდნელად სტატეგიული მნიშვნელობის ადგილად იქცა, შესაბამისად, დემონსტრანტები, გაუთვიცნობიერებლად სისხლის სამართლის კოდექსის 222-ე მუხლით გათვალისწინებულ სასჯელს დაექვემდებარნენ. 281 234. ზემოხსენებული მოწმობს განსხვავებული აზრის ჩასახშობად სისხლის სამართლის გამოყენების შერჩევით და ზოგიერთ შემთხვევაში 280 შეხვედრა საქართველოს სახალხო დამცველის აპარატში, 2026 წლის 17 თებერვალი. 281 ზეპირი ჩვენება N 21.

არაოფიციალური თარგმანი 121 თვითნებურ ფაქტებს. გარდა ამისა, აღნიშნული იწვევს განსაკუთრებით მწვავე „მომადუნებელ ეფექტს“ იმ პირებისათვის, ვინც არ ეთანხმებიან მთავრობის პოლიტიკას, ვინაიდან მათთვის უკვე არსებობს ლეგიტიმური საფრთხე პროსტეტში მონაწილეობის ან შეკრების, გაერთიანებისა და გამოხატვის თავისუფლებების სხვაგვარი რეალიზების შემთხვევაში, რომ აღმოჩნდნენ სისხლის სამართლის პოტენციური დამნაშავეები. 235. მომხსენებელი, აგრეთვე, იხსენებს ჩვენებებს, რომელთა მიხედვითაც, ადამიანები გაათავისუფლეს საჯარო სამსახურებიდან პროტესტში ჩართულობის გამო, 282 გააფრთხილეს, რომ თუ მათი ოჯახის წევრები არ შეწყვეტდნენ პროტესტში მონაწილეობას, ისინი შესაძლოა გაეთავისუფლებინათ სამსახურიდან, 283 ან, პირების მიმართ იწყებოდა დისციპლინური წარმოება სამსახურში, პროსტეტში სავარაუდო მონაწილეობის გამო. 284 პრემიერ-მინისტრმა, ირაკლი კობახიძემ განაცხადა საჯარო სამსახურების გაწმენდის შესახებ იმ ადამიანებისგან, ვინც რაიმე ფორმით ჩართული იყო ხელისუფლების საწინააღმდეგო ქმედებებში. 285 ვინაიდან აღნიშნული მიდგომა აშკარად მიმართულია ძლიერი „დამთრგუნველი ეფექტის“ გამოწვევისკენ, ის შეუთავსებელია შეკრებისა და გამოხატვის თავისუფლებებთან. რიტორიკული თავდასხმები დიპლომატებზე 236. II ნაწილში ნახსენები რიტორიკული თავდასხმები, რომლებიც საქართველოს მთავრობის წევრების მხრიდან დიპლომატების წინააღმდეგ განხორციელდა, წარმოადგენს დიპლომატიური ურთიერთობების შესახებ 1961 წლის ვენის კონვენციის 29-ე მუხლისა და საკონსულო 282 წერილობითი ჩვენება N 18; წერილობითი ჩვენება N 20; ზეპირი ჩვენება N 15; წერილობითი ჩვენება N 50; წერილობითი ჩვენება N 72; წერილობითი ჩვენება N 75; წერილობითი ჩვენება N 91; წერილობითი ჩვენება N 95; წერილობითი ჩვენება N 96; წერილობითი ჩვენება N 97; წერილობითი ჩვენება N 102; წერილობითი ჩვენება N 103; წერილობითი ჩვენება N 107; წერილობითი ჩვენება N 113; წერილობითი ჩვენება N 114; წერილობითი ჩვენება N 124. 283 წერილობითი ჩვენება N 23, წერილობითი ჩვენება N 79. 284 წერილობითი ჩვენება N 24 285 ინტერპრესნიუსი, [თარგმანი] „ირაკლი კობახიძე - საჯარო სამსახურში თვითწმენდის პროცესი ძალიან საინტერესოდ წარიმართა - ყველას მოქმედებას ვაკვირდებოდით და რეაგირება გვექნება, რასაც მთელი პასუხისმგებლობით ვამბობ!“, 2024 წლის 3 დეკემბერი, https://www.interpressnews.ge/ka/article/823115-irakli-kobaxize-sajaro-samsaxurshi-tvitcmendis- procesi-zalian-sainteresod-carimarta-qvelas-mokmedebas-vakvirdebodit-da-reagireba-gvekneba-rasac- mteli-pasuxismgeblobit-vambob (გადამოწმებულია: 22/02/2026); შედარებისთვის, აგრეთე იხ.: https://www.radiotavisupleba.ge/a/33222551.html და https://bm.ge/news/sajaro-mokheleebi-mier- otsnebis-nabijtan-gamijvna-sakhelmtsifo-gadatrialebis-natsili-iyo-kaladze (გადამოწმებულია: 22/02/2026).

არაოფიციალური თარგმანი 122 ურთიერთობების შესახებ 1963 წლის ვენის კონვენციის მე-40 მუხლის დარღვევას (რომელთაც საქართველო 1993 წლის 12 ივლისს შეურთდა). აღნიშნული დებულებები ჩვეულებითი სამართლის ასახვას წარმოადგენს და საქართველოს ავალდებულებს „ჯეროვანი პატივისცემით“ მოეპყრონ დიპლომატებს და „ყველა საჭირო ზომა განახორციელონ დიპლომატის პიროვნების, თავისუფლებისა და ღირსების წინააღმდეგ ნებისმიერი თავდასხმის აღსაკვეთად.“ თუმცა, პარლამენტის თავმდჯომარის, შალვა პაპუაშვილის მიერ აღინიშნა, რომ ზოგიერთი დიპლომატისკენ მიმართული მწვავე კრიტიკა არ სცდება გამოხატვის თავისუფლების ფარგლებს და თავდასხმები მიმართულია იმ დიპლომატების მიმართ, რომლებიც სავარაუდოდ ერევიან საქართველოს შიდა საქმეებში, შესაბამისად, არღვევენ დიპლომატიური ურთიერთობების შესახებ ვენის 1961 წლის კონვენციის 41(1) მუხლს. თავმჯდომარემ, ასევე აღნიშნა, რომ ქართული პოლიტიკური კულტურა, ზოგადად, მწვავე რიტორიკას ითვალისწინებს. 286 237. მომხსენებლისათვის მისაღებია, რომ პოლიტიკური დისკურსის დასაშვები სიმკაცრის დონეები ზოგადად განსხვავებულია ქვეყნების მიხედვით, აგრეთვე, თვით მწვავე კრიტიკაც მოქცეულია გამოხატვის თავისუფლების ფარგლებში. მიუხედავად ამისა, ხელისუფლებამ უნდა გაითვალისწინოს, რომ არსებობს ზღვარი კრიტიკის ობიექტის რეალურ ქმედებებზე დაფუძნებულ თუნდაც მკაცრ კრიტიკასა და უბრალო, არაპროდუქტიულ შეურაცხყოფას შორის. 287 ისეთი ტერმინების გამოყენება, როგორიცაა „სიძულვილის ელჩი“, მიუხედავად იმისა, რომ მომხსენებლის ინფორმაციით, აღნიშნულ დიპლომატს სიძულვილის ენა არ გამოუყენებია, სწორედ ამ უკანასკნელ კატეგორიას განეკუთვნება. სახელმწიფო უწყებებმა ისიც უნდა გაითავისონ, რომ დიპლომატების გარშემო მტრული გარემოს შექმნას, მათი ფიზიკური საფრთხის წინაშე დაყენება შეუძლია. მედიის ზოგადი მდგომარეობა 238. მომხსენებლის აზრით, საქართველოში მისი მანდატით გათვალისწინებული პერიოდის განმავლობაში განვითარებულ სამართლებრივ და ფაქტობრივ მოვლენებს, მნიშვნელოვნად უარყოფითი გავლენა ჰქონდა პრესის თავისუფლებაზე. ორგანიზაციის „რეპორტიორები საზღვრების გარეშე“ (RSF) თანახმად, „საქართველოში ნარჩუნდება მტრული გარემო დამოუკიდებელი და ოპოზიციური მედიისთვის, ხშირია 286 შეხვედრა საქართველოს პარლამენტში, 2026 წლის 17 თებერვალი. 287 მაგალითისთვის, იხ.:, ECtHR, 2003 წლის 27 მაისის გადაწყვეტილება, სკალკა პოლონეთის წინააღმდეგ, 43425/98, პარაგრაფი 34.

არაოფიციალური თარგმანი 123 ჟურნალისტების მიმართ სიტყვიერი და ფიზიკური შეურაცხყოფების ფაქტები. „უცხოური გავლენებისა“ და „ოჯახური ღირებულებების“ შესახებ კანონების მიღება ახდენს ჟურნალისტთა მარგინალიზაციას, აქცევს მათ ცენზურის რისკის ქვეშ და თავისუფალი აზრის გამოხატვის სივრცეს ამცირებს.“ 288 239. მრავალი სამართლებრივი საკითხი, რომელიც გავლენას ახდენს მედიის მდგომარეობაზე, უკვე გაანალიზებულია ზემოთ მოყვანილ პუნქტებში. შესაბამისად, საჭიროა მხოლოდ მოკლედ აღინიშნოს, რომ „უცხოურ გავლენებთან“ დაკავშირებული კანონების - უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ (TFI), უცხოელი აგენტების რეგისტრაციის შესახებ (FARA), გრანტებისა და მაუწყებლობის შესახებ, პოტენციური სამიზნე სწორედ ის დამოუკიდებელი მედიაა, რომელიც ინარჩუნებს საერთაშორისო თანამშრომლობის გარკვეულ ფორმებს. TFI და FARA ახდენს მედიების „უცხოურ აგენტებად“ სტიგმატიზაციას, მათ მძიმე, არაპროპორციულ ადმინისტრაციულ ვალდებულებებს უწესებს, ამავდროულად, გრანტებისა და მაუწყებლობის შესახებ კანონები პოტენციურად აუქმებს დაფინანსების არსებულ წყაროებს, რაც ართულებს ოპერირებას და იწვევს დამთრგუნველ ეფექტს. 240. კანონი მაუწყებლობის შესახებ, მაუწყებლებს დამატებით მკაცრ და, მომხსენებლის აზრით, ხშირად შეუძლებელ მოთხოვნებს უწესებს დასაშვები შინაარსის შესახებ, იმ გადაცემებისთვის, რომლებიც პოლიტიკურ საკითხებს უკავშირდება. აღნიშნულით, როგორც აქამდე აღინიშნა, ირღვევა გამოხატვის თავისუფლების არსი. მომხსენებელი იხსენებს, რომ კომუნიკაციების კომისიის წევრების მიერ მიწოდებული ინფორმაციის თანახმად, კომისიის წინაშე წარდგენილი მცირე რაოდენობის საქმეებში, რომლებიც მაუწყებლობის შესახებ კანონის 54-ე მუხლს უკავშირდებოდა, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ დარღვევა დადგინდებოდა, მაინც არ ხდებოდა რაიმე სანქციის დაკისრება. კომისიის წევრებმა, აგრეთვე, აღნიშნეს, რომ ისინი ორგანიზებას უწევდნენ საინფორმაციო კამპანიებს მაუწყებლებისთვის, რათა მათთვის განემარტათ კანონის დადგენილებები და გამოყენების სფერო, რასაც მომხსენებელი მიესალმება და აფასებს. 289 თუმცაღა, მომხსენებელი თვლის, რომ ქართულ საკანონმდებლო ჩარჩოში მსგავსი დადგენილების მხოლოდ არსებობაც კი და იმის ალბათობა, რომ იგი შესაძლოა ნებისმიერ დროს იქნას გამოყენებული არასასურველად 288 რეპორტიორები საზღვრების გარეშე (RSF), „საქართველო“, 2026, https://rsf.org/en/index (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 289 შეხვედრა კომუნიკაციების კომისიაში, 2026 წლის 18 თებერვალი.

არაოფიციალური თარგმანი 124 მიჩნეული მაუწყებლების მიმართ სანქციების დასაკისრებლად, შეუთავსებელია გამოხატვის თავისუფლებასთან. ანალოგიური ვითარებაა ოჯახური ღირებულებების შესახებ კანონთან მიმართებაშიც, რომელიც, არსებითად აუქმებს ლგბტ+ უფლებებთან დაკავშირებულ გამოხატვის თავისუფლებას. შესაბამისად, სადავო კანონები, მნიშვნელოვნად ზღუდავს სივრცეს დამოუკიდებელი ჟურნალისტური საქმიანობისათვის და შედეგად, ძირს უთხრის პრესის თავისუფლებას. 241. მომხსენებლისთვის, ასევე, ცნობილი გახდა, რომ შეიზღუდა უცხოური დაფინანსების მოპოვების შესაძლებლობები, რაც გავლენას ახდენს ასევე კულტურის სფეროს უფრო ფართო დარგებზე. მაგალითად, კინემატოგრაფისტები, რომლებიც პროექტების დასაფინანსებლად უცხოეთიდან მოიძიებენ ფინანსებს, გრანტების შესახებ კანონის მოქმედების სფეროში მოექცევიან. უფრო მეტიც, გავრცელებული ინფორმაციის თანახმად, საქართველოს ეროვნული კინოცენტრი უარს ამბობს ისეთი ფილმების დაფინანსებაზე, რომლებიც შესაძლოა ხელისუფლების გადმოსახედიდან შეუსაბამოდ აღიქმებოდეს. 290 242. სამართალდამცავებისა და დაუდგენელი ჯგუფების მიერ ჟურნალისტებზე განხორციელებულმა არაერთმა თავდასხმამ, დამოუკიდებელი ჟურნალისტური საქმიანობა განსაკუთრებით საფრთხისშემცველი გახადა. აღნიშნულთან დაკავშირებით, მომხსენებელი იხსენებს წინამდებარე ანგარიშის II ნაწილში ნახსენებ ჩვენებებს, რომელთა მიხედვითაც, ჟურნალისტები მიზანმიმართული ძალადობის სამიზნეები ხდებოდნენ, სწორედ იმიტომ, რომ ჟურნალისტები იყვნენ. მომხსენებელი, აგრეთვე, აღნიშნავს, რომ ჟურნალისტებს ხშირად აკავებენ საპროტესტო აქციების გაშუქებისას და მათ წინააღმდეგ იყენებენ იმავე ადმინისტრაციულ და სისხლისსამართლებრივ სანქციებს, რასაც საპროტესტო აქციების მონაწილეთა მიმართ. 291 უფრო მეტიც, დამოუკიდებელი მედიასაშუალებები ხელისუფლებისგან მომდინარე დისკრედიტაციის კამპანიების სამიზნეები ხდებიან. 292 კომუნიკაციის კომისიის წევრები აცხადებენ, რომ მხოლოდ ერთი საჩივარი მიიღეს მსგავს კამპანიასთან დაკავშირებით. თუმცა, მათ არანაირი საქნცია არ გამოიყენეს პასუხისმგებელი მედიასაშუალების 290 ზეპირი ჩვენება N 20. 291 წერილობითი ჩვენება N 54; ზეპირი ჩვენება N 16. 292 რეპორტიორები საზღვრების გარეშე (RSF), „უპრეცედენტო მასშტაბის რეპრესიები საქართველოში: 600 თავდასხმა მედიის წინააღმდეგ ერთ წელიწადში“, 2025 წ., https://rsf.org/en/unprecedented-crackdown-georgia-600-attacks-against-press-one-year (გადამოწმებულია: 22/02/2026).

არაოფიციალური თარგმანი 125 მიმართ, „გამოხატვის თავისუფლების“ მოტივით. 293 შედეგად, დამოუკიდებელი ჟურნალისტების დისკრედიტაცია უმეტესად დაუსჯელად ხორციელდება. აღნიშნულ ფაქტორებს, ერთიანობაში, მნიშვნელოვნად უარყოფითი ზეგავლენა აქვთ საქართველოში პრესის თავისუფლებაზე. 243. მომხსენებელი, აგრეთვე ესაუბრა ჟურნალისტებს, რომლებიც აღნიშნავდნენ, რომ საზოგადოებრივ მედიაში მათ ხელისუფლების მხარდამჭერ შეხედულებების გაშუქებას ავალებენ, ხოლო შეწინააღმდეგების შემთხვევაში, სამსახურიდან გათავისუფლებით ან სხვაგვარი რეპრესიებით ემუქრებიან. 294 244. მომხსენებელი ხაზს უსვამს ნებისმიერ დემოკრატიულ საზოგადოებაში დამოუკიდებელი ჟურნალისტების არსებობის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვან როლს. ისინი „საზოგადოებრივი მეთვალყურეების“ როლს ასრულებენ, რითაც რბილი ფორმით კონტროლს ახორციელებენ საჯარო ძალაუფლების გამოყენებაზე, ამით კი უზრუნველყოფენ „იმ ზოგადი ინტერესის მქონე ინფორმაციისა და იდეების გავრცელებას, რისი მიღებაც საზოგადოების უფლებას წარმოადგენს.“ 295 ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო, შესაბამისად, ხაზს უსვამს სახელმწიფოების პოზიტიურ ვალდებულებას, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის (ECHR) მე-10 მუხლის ფარგლებში, რომ „ჟურნალისტთა დაცვის ეფექტიანი სისტემის ჩამოყალიბებისას, შექმნან საჯარო დისკუსიებში მონაწილეობისათვის ხელსაყრელი პირობები ყველა დაინტერესებული ადამიანისათვის, მისცენ მათ შიშის გარეშე აზრებისა და იდეების გამოხატვის საშუალება მაშინაც კი, თუ ისინი სახელმწიფო ორგანოების დაცვის ქვეშ მყოფთა ან საზოგადოების მნიშვნელოვანი ნაწილის აზრს ეწინააღმდეგება, ან მაშინაც კი თუ ეს შეხედულებები ამ უკანასკნელთათვის გამაღიზიანებელი ან შოკისმომგვრელია.“ 296 ზემოთ ჩამოთვლილი ცვლილებები, აღნიშნული ვალდებულების სრულიად საწინააღმდეგო მიდგომაა. ფაქტობრივად, მომხსენებელი ეთანხმება მისი მანდატის ფარგლებში ერთ-ერთ გამოკითხულ პირს, რომელიც ამბობს, რომ აღნიშნული ცვლილებები, სხვა გარემოებებთან ერთად, იმის მკაფიო 293 შეხვედრა კომუნიკაციების კომისიაში, 2026 წლის 18 თებერვალი. 294 ზეპირი ჩვენება N 16. 295 ECtHR, 2019 წლის 10 იანვრის გადაწყვეტილება, ხადიჯა ისმაილოვა აზერბაიჯანის წინააღმდეგ, 65286/13, 57270/14, პარაგრაფი 158. 296 იქვე.

არაოფიციალური თარგმანი 126 სიგნალია, რომ ვერავინ ვერ იგრძნობს თავს უსაფრთხოდ, ვინც ხელისუფლებას არ ეთანხმება. 297 C. თავისუფლებისა და უსაფრთხოების უფლება 245. ამ ანგარიშის მიზნებისთვის, თავისუფლების უფლება განიმარტება იგივენაირად, როგორც ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-5 მუხლში: „1. ყველას აქვს თავისუფლებისა და პირადი უსაფრთხოების უფლება. არავის შეიძლება აღეკვეთოს თავისუფლება, თუ არა კანონით დადგენილი პროცედურის შესაბამისად და გარდა შემდეგი შემთხვევებისა: (ა) კანონიერი დაპატიმრება უფლებამოსილი სასამართლოს მიერ მსჯავრდებული პირისა; (ბ) კანონიერი დაკავება ან დაპატიმრება კანონის შესაბამისად გაცემული სასამართლოს ბრძანების შეუსრულებლობისათვის , ანდა კანონით გათვალისწინებული ნებისმიერი ვალდებულების შესრულების უზრუნველსაყოფად; (გ) პირის კანონიერი დაკავება ან დაპატიმრება, უფლებამოსილი სამართლებრივი ორგანოს წინაშე მის წარსადგენად, როდესაც არსებობს ამ პირის მიერ სამართალდარღვევის ჩადენის საფუძვლიანი ეჭვი, ან საფუძვლიანად არის მიჩნეული პირის მიერ სამართალდარღვევის ჩადენის თუ მისი ჩადენის შემდეგ მიმალვის აღკვეთის აუცილებლობა; (დ) არასრულწლოვნის დაპატიმრება კანონიერი ბრძანების საფუძველზე მასზე აღმზრდელობითი ზედამხედველობისათვის ან უფლებამოსილი სამართლებრივი ორგანოს წინაშე მის წარსადგენად; (ე) პირის კანონიერი დაპატიმრება გადამდებ დაავადებათა გავრცელების თავიდან ასაცილებლად, ან სულით ავადმყოფის, ალკოჰოლიკის, ნარკომანისა და მაწანწალის კანონიერი დაპატიმრება; (ვ) პირის კანონიერი დაკავება ან დაპატიმრება, ქვეყანაში მისი უნებართვოდ შესვლის აღსაკვეთად, აგრეთვე იმისა, ვის 297 ზეპირი ჩვენება N 1.

არაოფიციალური თარგმანი 127 მიმართაც ხორციელდება ღონისძიებანი მისი გაძევების (დეპორტაცია) ან გადაცემისათვის (ექსტრადიცია). 2. დაკავებულ პირს მისთვის გასაგებ ენაზე დაუყოვნებლივ უნდა ეცნობოს მისი დაკავების მიზეზები და მისთვის წაყენებული ყველა ბრალდება. 3. ამ მუხლის 1-ლი (გ) პუნქტით გათვალისწინებულ დებულებათა შესაბამისად დაკავებული თუ დაპატიმრებული პირი დაუყოვნებლივ წარედგინება მოსამართლეს ან სასამართლო ხელისუფლების განსახორციელებლად, კანონით უფლებამოსილ სხვა მოხელეს და იგი აღჭურვილია უფლებით, მისი საქმე სასამართლომ გონივრულ ვადაში განიხილოს ან გათავისუფლდეს საქმის განხილვის განმავლობაში. ასეთი გათავისუფლება შეიძლება პირობადებული იყოს სასამართლოში მისი გამოცხადების რაიმე გარანტიით. 4. ყველას, ვისაც დაკავებით ან დაპატიმრებით აღეკვეთა თავისუფლება, აქვს უფლება, მიმართოს სასამართლოს, რომელიც დაუყოვნებლივ განიხილავს მისი დაპატიმრების საკითხს და ბრძანებს მის გათავისუფლებას, თუ ეს დაპატიმრება უკანონოა. 5. ყველა მსხვერპლს, ვინც ამ მუხლის მოთხოვნათა დარღვევით დააკავეს ან დააპატიმრეს, აქვს კომპენსაციის ქმედითი უფლება. “ 246. მომხსენებელი იმეორებს, რომ მოცემული უფლების ძირითადი მიზანია თავისუფლების თვითნებური ან დაუსაბუთებელი აღკვეთისგან დაცვა. 298 ის, თუ რა შეიძლება ჩაითვალოს თვითნებობად, დამოკიდებულია თითოეული საქმის გარემოებებზე. მაგალითად, ECtHR-მა დაადგინა თავისუფლების თვითნებური აღკვეთა მაშინ, როდესაც საქმეში ფიგურირებდა სახელმწიფო უწყებების მხრიდან არაკეთილსინდისიერების ან შეცდომაში შეყვანის ეპიზოდები, ან, როდესაც დაკავების ორდერი და მისი აღსრულება არსებითად თანხვედრაში არ იყო მე-5 მუხლის 1-ლი პუნქტის შესაბამის ქვეპუნქტში განსაზღვრული შეზღუდვის მიზანთან. 299 247. თავისუფლების აღკვეთის „კანონიერების“ კრიტერიუმი არ გულისხმობს მხოლოდ ეროვნულ კანონმდებლობასთან შესაბამისობას, აგრეთვე მნიშვნელოვანია სადავო კანონის ხარისხი. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რომ კანონი აკმაყოფილებდეს განჭვრეტადობის მოთხოვნას, რაც გულისხმობს, რომ შესაძლებელია გარემოებების შესაბამის 298 ECtHR, 2020 წლის 22 დეკემბრის გადაწყვეტილება, (დიდი პალატა), სელაჰატტინ დემირთაშ თურქეთის წინააღმდეგ (ნომ. 2), 14305/17, პარაგრაფი 311. 299 ECtHR, 2008 წლის 29 იანვრის გადაწყვეტილება (დიდი პალატა), საადი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ, 13229/03, პარაგრაფი 69.

არაოფიციალური თარგმანი 128 გონივრულ ფარგლებში განისაზღვროს კონკრეტული ქმედების თანმდევი შედეგები. 300 სადავო კანონი, შესაბამისობაში უნდა იყოს ასევე თანაზომიერების პრინციპთან. 301 უცხოეთის აგენტების რეგისტრაციის აქტი 248. უცხოეთის აგენტების რეგისტრაციის აქტი (FARA) თავისუფლების უფლების სფეროში ექცევა, ვინაიდან, ის სანქციად პატიმრობას ითვალისწინებს ამ კანონის რომელიმე დებულების განზრახ დარღვევისათვის, აგრეთვე, სარეგისტრაციო და ანგარიშგების პროცედურებში განზრახ მცდარი ინფორმაციის წარდგენის ან შესაბამისი ინფორმაციის განზრახ გაუმხელელობის გამო. 249. ზემოთ უკვე ახსნილია, რომ გამოხატვისა და შეკრების და გაერთიანების თავისუფლებების ჭრილში, მომხსენებელი თვლის, რომ FARA ვერ აკმაყოფილებს კანონმდებლობის ხარისხის საჭირო დონეს. შესაბამისად, მართებულია იმის აღნიშვნა, რომ FARA მკაცრ, თუმცა იმავდროულად ბუნდოვან ვალდებულებებს აწესებს მისი მოქმედების სფეროში მოქცეული სუბიექტებისთვის. უფრო მეტიც, „უცხოური ძალის ინტერესების გამტარებელი ორგანიზაციის“ ბუნდოვანი განმარტების გამო, ზოგიერთ შემთხვევაში, საკმაოდ რთულია იმის დადგენა, თუ ვინ ხვდება კანონის მოქმედების სფეროში. ვინაიდან, FARA ითვალისწინებს შესაძლო დაპატიმრებას მისი რომელიმე დებულების დარღვევის გამო, მომხსენებლისთვის ნათელია, რომ მას არ გააჩნია სამართლებრივი განჭვრეტადობა, იმ ფონზე, რომ ის არ იძლევა ქმედებების თანმდევი შედეგების განსაზღვრის საკმარის შესაძლებლობას. 250. ზემოთქმულის მიუხედავად, მომხსენებელი თვლის რომ მაქსიმუმ 5 წლამდე თავისუფლების აღკვეთა აშკარად არაპროპორციულია იმ მოქმედებების სიმძიმისა, რომლებზეც ის ვრცელდება. საპროტესტო აქციების მონაწილეებისა და ოპოზიციური ფიგურების დაკავება 251. მომხსენებელს არ გააჩნია საშუალებები და რესურსი, მისი მანდატის პერიოდში, ყოველი კონკრეტული საქმის შემთხვევაში შეაფასოს პროტესტის 300 ECtHR, 2016 წლის 15 დეკემბრის გადაწყვეტილება (დიდი პალატა), ხლაიფია და სხვები იტალიის წინააღმდეგ, 16483/12, პარაგრაფი 92. 301 ECtHR, 2008 წლის 28 აგვისტოს გადაწყვეტილება, საიმონსი ბელგიის წინააღმდეგ, 71407/10, პარაგრაფი 32.

არაოფიციალური თარგმანი 129 მონაწილეების დაკავება თვითნებურად მოხდა თუ არა. აღნიშნულის ფონზე, მომხსენებელს მაგალითად მოჰყავს ის საკანონმდებლო ცვლილებები, რომლებმაც საპროტესტო გამოსვლებთან დაკავშირებული სხვადასხვა დარღვევებისთვის ავტომატური ადმინისტრაციული პატიმრობა დააწესა, მაგ: გზის გადაკეტვისას. ეს საკითხი, იმ ჩვენებებთან ერთიანობაში, რომელთა მიხედვითაც აღნიშნული დადგენილებების განმარტება ზედმეტად ფართოდ ხდება, ტროტუარზე მდგომი მშვიდობიანი მომიტინგეების დასანქცირების მიზნით, ამტკიცებს, რომ დიდი ალბათობით, ქართული სამართალდამცავი უწყებები ხშირ შემთხვევაში, პროტესტის მშვიდობიანი მონაწილეების თავისუფლებას თვითნებურად აღკვეთენ. 252. მომხსენებელი აღნიშნავს, რომ ოპოზიციის ზოგიერთმა ლიდერმა ციხეში 7-დან 8 თვემდე გაატარა პარლამენტის საგამოძიებო კომისიაზე გამოუცხადებლობის გამო, მიუხედავად იმისა, რომ ამ პირების განცხადებით, აღნიშნული დარღვევისათვის ადმინისტრაციული სანქცია უნდა გამოყენებულიყო. ზოგიერთი ლიდერის მიმართ ასევე წაყენებულია ისეთი ბრალდებები, რომლებსაც შესაძლოა რამდენიმეწლიანი დაპატიმრება მოჰყვეს, მაგალითად სისხლის სამართლის კოდექსის 319-ე მუხლით გათვალისწინებული ქმედებები (უცხო ქვეყნისათვის, უცხოეთის ორგანიზაციისათვის ან უცხოეთის კონტროლს დაქვემდებარებული ორგანიზაციისათვის მტრულ საქმიანობაში დახმარება). აგრეთვე, სავარაუდოდ, როგორც უკვე აღინიშნა II ნაწილის 1-ელ სექციაში, ზოგიერთი პირისათვის აღნიშნული მუხლით გათვალისწინებული ბრალდების წაყენება მოხდა იმის გამო, რომ მათ მიერ გაკეთებულმა საჯარო განცხადებებმა,ზოგიერთი ქვეყნის მიერ ქართული ხელისუფლების მაღალჩინოსნებისთვის სანქციების დაწესება გამოიწვია. უფრო მეტიც, ზოგიერთი ლიდერი დააკავეს საბოტაჟის ბრალდებით და მიუსაჯეს წინასწარი პატიმრობა არაპროპორციულად დიდი ოდენობის გირაოს პირობით. აღნიშნული ფაქტები, მომხსენებელს აფიქრებინებს, რომ სისხლის სამართლის კანონმდებლობას პროკურატურა და, გარკვეულწილად, სასამართლოც, ზედმეტად ფართოდ განმარტავს, რაც არღვევს სამართლის განსაზღვრულობის პრინციპს, შესაბამისად, ვერ აკმაყოფილებს ECHR-ის მე- 5 მუხლის 1-ლი პუნქტით გათვალისწინებულ „კანონიერების“ მოთხოვნებს. 253. გარდა ზემოაღნიშნულისა, მომხსენებელი იხსენებს ზოგიერთი ოპოზიციური ფიგურის, ასევე მათი ოჯახის წევრების დაუდგენელი პირების მიერ გარკვეული დროით გატაცების ფაქტებს. იმ პერიოდში, როდესაც მათი თავისუფლება იყო აღკვეთილი, მათ ძალადობითა და სიკვდილით

არაოფიციალური თარგმანი 130 ემუქრებოდნენ. 302 მტკიცებულებების ნაკლებობის გამო, მომხსენებელს არ აქვს განზრახვა ამტკიცოს, რომ აღნიშნული გატაცებები განხორციელდა სახელმწიფო უწყებებთან კოორდინაციით ან მათი დახმარებით. თუმცა, მომხსენებელს სურს ხაზი გაუსვას სახელმწიფოს პოზიტიურ ვალდებულებას, რომ მან უნდა „მიიღოს შესაბამისი ზომები, რათა დაიცვას აღნიშნული უფლებები უკანონო ჩარევისაგან, საკუთარი იურისდიქციის ფარგლებში.“ 303 მოკლედ რომ ითქვას, საქართველოს აქვს პოზიტიური ვალდებულება დაიცვას ადამიანთა თავისუფლება თავისი იურისდიქციის ფარგლებში. სახელმწიფოს პასუხისმგებლობა დადგებოდა ორივე შემთხვევაში: თუ დადასტურდებოდა , რომ გატაცებებში სახელმწიფო უწყებებმაც გარკვეული როლი ითამაშეს ან დახმარებას უწევდნენ გამტაცებლებს და მაშინაც, თუ სახელმწიფომ ვერ უზრუნველყო გატაცებული პირების თავისუფლება, მიუხედავად იმისა, რომ მას ამისი გონივრული შესაძლებლობა გააჩნდა. 304 D. პირადი და ოჯახური ცხოვრების დაცულობის უფლება 254. პირადი და ოჯახური ცხოვრების დაცულობის უფლება, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-8 მუხლში ფორმულირებულია შემდეგნაირად: „1. ყველას აქვს უფლება, რომ დაცული იყოს მისი პირადი და ოჯახური ცხოვრება, საცხოვრისი და მიმოწერა. 2. დაუშვებელია ამ უფლების განხორციელებაში საჯარო ხელისუფლების ჩარევა, გარდა ისეთი შემთხვევისა, როდესაც ასეთი ჩარევა ხორციელდება კანონის შესაბამისად და აუცილებელია დემოკრატიულ საზოგადოებაში ეროვნული უშიშროების, საზოგადოებრივი უსაფრთხოების, ქვეყნის ეკონომიკური კეთილდღეობის ინტერესებისათვის, უწესრიგობისა თუ დანაშაულის თავიდან ასაცილებლად, ჯანმრთელობისა ან მორალის, ანდა სხვათა უფლებებისა და თავისუფლებების დასაცავად. “ 302 შეხვედრა ოპოზიციის ლიდერებთან, 2026 წლის 18 თებერვალი. 303 ECtHR, 2012 წლის 13 დეკემბრის გადაწყვეტილება (დიდი პალატა), ელ-მასრი იუგოსლავიის ყოფილი რესპუბლიკა მაკედონიის წინააღმდეგ, 39630/09, პარაგრაფი 239. 304 ECtHR, 2009 წლის 15 იანვრის გადაწყვეტილებ, მედოვა რუსეთის წინააღმდეგ, 25385/04, პარაგრაფი 124.

არაოფიციალური თარგმანი 131 255. მომხსენებელი აღნიშნავს, რომ „პირადი ცხოვრების“ ცნება არის ფართო კონცეფცია და შეუძლებელია მისი მოკლედ, გადაჭრით განმარტება. ECtHR-ის მიხედვით, „იგი შეიძლება მოიცავდეს პირის ფიზიკური და სოციალური იდენტობის მრავალ ასპექტს.“ 305 პირადი და ოჯახური ცხოვრების დაცულობის უფლება, შესაბამისად, სხვებთან ერთად, მოიაზრებს ისეთ ასპექტებს, რაც უკავშირდება პირის სოციალურ, სექსუალურ და გენდერულ იდენტობას, პირადი მონაცემების დაცვას, „პიროვნული განვითარებისა და ურთიერთობების დამყარების უფლებას სხვებთან და გარესამყაროსთან“ და „რეპუტაციის დაცვის უფლებას.“ 306 ეგრეთ წოდებული „უცხოური აგენტების კანონები“ 256. მომხსენებელი თვლის, რომ კანონები „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის“ (TFI) და „უცხოეთის აგენტების რეგისტრაციის აქტის“ (FARA) შესახებ უნდა შეფასდეს პირადი ცხოვრების დაცულობის უფლების ჭრილში შემდეგი მიზეზების გამო: (1) სარეგისტრაციო დოკუმენტები არის საჯარო ხასიათის და რეგისტრირებულთათვის წესდება საჯარო მონაცემთა ბაზის შექმნის ვალდებულება; (2) რეგისტრირებულ სუბიექტებს ენიჭება, შესაბამისად, „უცხოური ძალის ინტერესების გამტარებელი ორგანიზაციისა“ და „უცხოური პრინციპალის აგენტის“ სტატუსები. 257. საჭირო არ არის მსჯელობა სადავო კანონების ხარისხის შეფასებაზე. აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით იხილეთ III ნაწილის სექცია B. აქ საკმარისია მხოლოდ იმის გამეორება, რომ მომხსენებლის აზრით, სადავო კანონები ვერ აკმაყოფილებს ხარისხის საჭირო სტანდარტს იმისათვის, რომ პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის უფლების ნებისმიერი შეზღუდვა „კანონის შესაბამისად“ ჩაითვალოს. შედეგად, მომხსენებელი აქ საკუთარ შეფასებაში შემოიფარგლება მხოლოდ შემდეგი კრიტერიუმით: „აუცილებლობა დემოკრატიულ საზოგადოებაში.“ 258. III ნაწილის B სექციის მსგავსად, მომხსენებელს სურს დაუშვას, რომ, პრინციპში, არასამთავრობო ორგანიზაციებისა და მედიის უცხოური დაფინანსების გამჭვირვალობის გაზრდის მოთხოვნა შესაძლოა ლეგიტიმურად ჩაითვალოს იმავე მიზნებისთვის, რაც მოცემულია 305 ECtHR, ქობალია და სხვები რუსეთის წინააღმდეგ, პარაგრაფი 103. 306 იხ. სხვათა შორის: იგივე., პარაგრაფები:103-104; ECtHR, ფედოტოვა და სხვები რუსეთის წინააღმდეგ, პარაგრაფი 142; ECtHR, 2012 წლის 7 თებერვლის გადაწყვეტილება (დიდი პალატა) Axel Springer AG (აქსელ შპრინგერ ეი ჯი) გერმანიის წინააღმდეგ, 39954/08, პარაგრაფი 83; ადამიანის უფლებათა კომიტეტი (HRC), „კომიტეტის მიერ მიღებული მოსაზრებები ფაკულტატური ოქმის მე-5 მუხლის მე-4 პარაგრაფის შესაბამისად, №2172/2012 ინდივიდუალურ საჩივართან დაკავშირებით“, 28 ივნისი 2017 წ., CCPR/C/119/D/2172/2012, პარაგრაფი 7.2.

არაოფიციალური თარგმანი 132 ადამიანის უფლებათა ევროპულ კონვენციასა (ECHR) და სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებების შესახებ საერთაშორისო პაქტში (ICCPR), მაგალითად: ეროვნული უსაფრთხოების უზრუნველყოფა ან დანაშაულთა პრევენცია. თუმცა, სადავო კანონების ანალიზის შედეგად, მომხსენებლისთვის საეჭვოა, რომ აღნიშნული მიზნები წარმოადგენდა კანონების მიღების ძირითად მოტივს. ნაცვლად ამისა, როგორ ჩანს, ეს ნორმატიული აქტები უმეტესად ემსახურება სტიგმატიზაციასა და პოტენციურად განსხვავებული აზრის სრულ ჩახშობას. აღნიშნული ხედვის დამამტკიცებელი არგუმენტებისათვის, იხილეთ მესამე ნაწილის B სექცია. მიუხედავად ზემოთქმულისა, მომხსენებელი მაინც საჭიროდ მიიჩნევს შეფასებას პროპორციულობის ნაწილში, რათა უფრო ნათლად გამოჩნდეს აღნიშნული კანონის უარყოფითი ზეგავლენა მისი სუბიექტების პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის უფლებაზე. 259. როგორც TFI, ასევე FARA ითვალისწინებს „უცხოელ აგენტად“ რეგისტრაციისას გამოყენებული დოკუმენტაციის საჯარო ხასიათს, აგრეთვე, აღნიშნული კანონების ფარგლებში რეგისტრირებული სუბიექტების მიერ ღია რეესტრების შექმნას მოითხოვს. TFI-ის შემთხვევაში, მომხსენებელს მაგალითად მოჰყავს ვენეციის კომისიის ანგარიში, რომელიც აღნიშნავს, რომ ბუნდოვანია თუ ზუსტად რა სახის მონაცემებს უნდა მოიცავდეს სარეგისტრაციო დოკუმენტები, შესაბამისად, გაურკვეველია რომელი მონაცემები გახდება საჯარო. როგორც ჩანს, TFI-ში გამოყენებული ფართო ფორმულირებები არ გამორიცხავს კანონის სუბიექტ ორგანიზაციებში დასაქმებული პირების შესახებ სენსიტიური ინფორმაციის გამჟღავნებასაც. 260. აღნიშნული საკითხი ბევრად უფრო პრობლემურია FARA-ს შემთხვევაში, რომელიც მკაცრად მოითხოვს, რომ „უცხოური პრინციპალის აგენტებმა“, სარეგისტრაციო პროცედურის ფარგლებში, სხვა დოკუმენტებთან ერთად, წარადგინონ აგრეთვე „დასაქმებულთა სრული სია“. უფრო მეტიც, ეს მოთხოვნა ვრცელდება არა მხოლოდ იურიდიულ, არამედ ასევე ფიზიკურ პირებზეც. შედეგად, უბრალოდ FARA-ში გამოყენებული სიტყვათა წყობიდანაც კი შეიძლება იმ დასკვნის გაკეთება, რომ იგი უშვებს როგორც „უცხოური პრინციპალის აგენტებად“ წოდებული ინდივიდუალური პირების, ასევე ამ სტატუსის მქონე იურიდიულ პირებთან დასაქმებულების შესახებ განსაკუთრებული კატეგორიის მონაცემების გამჟღავნების შესაძლებლობას. 261. უფრო მეტიც, TFI-ისა და FARA-ში გაწერილი სარეგისტრაციო და ანგარიშგების ვალდებულებები, შესაძლოა რისკის ქვეშ აყენებდეს კანონის სუბიექტი ორგანიზაციების ბენეფიციართა მონაცემების

არაოფიციალური თარგმანი 133 კონფიდენციალურობასაც. აღნიშნული კი, სარეგისტრაციო დოკუმენტების საჯარო ხასიათთან ერთად, სამოქალაქო საზოგადოებრივი ორგანიზაციების ბენეფიციართა უკიდურესად სენსიტიური მონაცემების გამჟღავნების საშიშროებას იწვევს. 307 262. განსახილველი კანონების სუბიექტი ორგანიზაციებისა და ინდივიდუალური პირების მონაცემების გამჟღავნებას, მნიშვნელოვნად მძიმე ზეგავლენა აქვს პირადი ცხოვრების დაცულობის უფლებაზე, განსაკუთრებით სტიგმატიზაციის გამომწვევ იმ იარლიყებთან კომბინაციაში, როგორებიცაა, შესაბამისად: „უცხოური ძალის ინტერესების გამტარებელი ორგანიზაცია“ და „უცხოური პრინციპალის აგენტი“. მომხსენებელს კიდევ ერთხელ სურს, ხაზი გაუსვას, რომ ECtHR-ის თანახმად, მსგავსი იარლიყები არა მხოლოდ მასტიგმატიზებელია, არამედ ხელს უწყობს მცდარი შეხედულებების ჩამოყალიბებას: არანაირი მტკიცებულება არ არსებობს იმ მოსაზრების მხარდასაჭერად, რომ ხსნებულ კანონებში გათვალისწინებული ყველა, ან თუნდაც ნაწილი სუბიექტებისა, ფაქტობრივად, ნამდვილად ემსახურება ან სხვაგვარად მოქმედებს უცხოური ძალების რეალური ან აღქმული ინტერესების სასარგებლოდ. ორივე კანონის შემთხვევაში, „უცხოეთის აგენტის“ სტატუსის მისანიჭებლად, საჭირო არ არის რაიმე დამადასტურებელი მტკიცებულების წარდგენა. 308 263. მრავალი პირი, ვისაც მომხსენებელთან მანდატის პერიოდში ჰქონდა შეხება, აღნიშნავდა, რომ „უცხოეთის აგენტის“ იარლიყთან ასოცირებას საკმაო სტრესი ახლდა თან, ვინაიდან, გარდა სტიგმატიზაციის შეგრძნებისა, მათ ჰქონდათ რეპუტაციის შელახვის განცდაც. ერთ-ერთი ორგანიზაციის ოფისი, გავრცელებული ინფორმაციის თანახმად, გახდა ვანდალიზმის სამიზნე: გარე კედლებზე გაჩნდა საღებავით გაკეთებული ცილისმწამებლური წარწერები, აგრეთვე ნაწერები, რომლებიც მიუთითებდა იმაზე, რომ თითქოს ისინი უცხოეთის აგენტები არიან. 309 შესაბამისად, მომხსენებლისთვის არ არის დამაჯერებელი საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს (MFA) მიერ 2026 წლის 20 თებერვალს VIII დანართად წარდგენილი ლინგვისტური ანალიზი, რომლის მიხედვითაც, ტერმინი „უცხოეთის აგენტი“ არ ატარებს უარყოფით დატვირთვას ქართულ ენაში. 307 წამების აკრძალვის მსოფლიო ორგანიზაცია (OMCT), „საქართველო: წამების წინააღმდეგ მომუშავე არასამთავრობო ორგანიზაციებისა და ჟურნალისტების მიმართ მზარდი დევნა საფრთხეს უქმნის მსხვერპლთა უფლებას სამართლებრივი დაცვის საშუალებებსა და მართლმსაჯულებაზე“, 2025 წ., https://www.omct.org/en/resources/statements/georgia-escalating- harassment-of-anti-torture-ngos-and-journalists-threatens-survivors-right-to-redress-and-justice (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 308 ECtHR, ქობალია და სხვები რუსეთის წინააღმდე, პარაგრაფი113. 309 ზეპირი ჩვენება N 4; წერილობითი ჩვენება N 128.

არაოფიციალური თარგმანი 134 264. მომხსენებლის აზრით, ზემოხსენებულის მსგავსი ინციდენტები წარმოადგენს დაშინების განსაკუთრებით მძიმე ფორმას, რაც, სამართლიანად იწვევს მსგავსი ქმედებების სამიზნე პირებში მნიშვნელოვან სტრესსა და შიშს. ეს შეხედულება არ წამოადგენს იმის მტკიცებას, რომ ხელისუფლება პირდაპირ პასუხისმგებელია ვანდალიზმის ამგვარი აქტების განხორციელებაში. თუმცა, მომხსენებლისთვის ნათელია, რომ ხელისუფლების წარმომადგენლები იყენებენ ისეთ ნარატივს, რომელიც თავისუფლად შეიძლება ჩაითვალოს მსგავსი ქმედებების გამომწვევ ირიბ ინსპირაციად. 265. უფრო მეტიც, აქტივისტების მოხსენება უცხოეთის აგენტებად იწვევს არა მხოლოდ რეპუტაციის შელახვას, არამედ შესაძლოა უარყოფითი ზეგავლენა ჰქონდეს სხვებთან ურთიერთობების დამყარებასა და შენარჩუნებაზე, როგორც პროფესიულ, ისე პირად კონტექსტში. 266. წინამდებარე პუნქტების გათვალისწინებით, მომხსენებელი თვლის, რომ სადავო კანონების სუბიექტი პირების პირადი ცხოვრების უფლებაში ჩარევა აშკარად არათანაზომიერია. 267. ზემოაღნიშნული მიზეზებიდან გამომდინარე, მომხსენებლის აზრით, ე.წ. „უცხოეთის აგენტებთან“ დაკავშირებული კანონების როგორც მიღება, ასევე მათი პრაქტიკაში გამოყენება არღვევს პირადი ცხოვრების დაცულობის უფლებას საქართველოს სახელმწიფოს მხრიდან. კანონი „ოჯახური ღირებულებების და არასრულწლოვანის დაცვის შესახებ“ და ლგბტ+ პირების სტიგმატიზაცია 268. მომხსენებელი აღნიშნავს, რომ კანონზე ოჯახური ღირებულებებისა და არასრულწლოვანის დაცვის შესახებ, ვრცელდება პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის უფლება იმის გათვალისწინებით, რომ იგი (1) კრძალავს გენდერის დადასტურების სამედიცინო ჩარევებს; (2) კრძალავს ბიოლოგიური სქესისგან განსხვავებული სქესის მითითებას სახელმწიფოს მიერ გაცემულ დოკუმენტებში; (3) კრძალავს ერთსქესიანთა ურთიერთობის სამართლებრივად აღიარებას; (4) ლგბტ+ გამოხატვასთან დაკავშირებულ საკითხებს აიგივებს ინცესტთან და (5) დაუშვებლად მიიჩნევს ლგბტ+ პირების მიერ (როგორც წყვილები, ისე ინდივიდუალური პირები) არასრულწლოვნის შვილად აყვანას ან მინდობით აღსაზრდელად გადაცემას. 269. საჭირო არ არის ისევ მსჯელობა, სადავო კანონის ხარისხზე და მისი, როგორც საზოგადოებრივი ჯანმრთელობისა და მორალის დამცავი მექანიზმის გამართლებაზე. აღნიშნული საკითხების შეფასებისთვის იხილეთ III ნაწილის B ქვეთავი.

არაოფიციალური თარგმანი 135 270. იქიდან გამომდინარე, რომ განსახილველი კანონი კრძალავს გენდერული დადასტურების სამედიცინო ჩარევებს, იგი აშკარად ეწინააღმდება ECtHR-ის მიერ დადგენილ სტანდარტებს. პიროვნული ავტონომიის ცნება, რომელიც პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის უფლების მთავარი საყრდენია, თვითგამორკვევის უფლების საფუძველს წარმოადგენს, რომლის განუყოფელ ნაწილს საკუთარი გენდერული იდენტობის განსაზღვრის თავისუფლება შეადგენს. 310 გენდერული დადასტურების სამედიცინო ჩარევების რეგულირების კუთხით, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მონაწილე სახელმწიფოებს ჯანდაცვის მოტივით გარკვეულწილად შეფასების თავისუფალი ფარგლები გააჩნიათ, თუმცა აღნიშნული მანიპულაციების სრულად აკრძალვა აშკარად სცდება ამ ფარგლებს. 311 იგივე დასკვნის გამოტანაა შესაძლებელი ევროპის საბჭოსა და გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის რბილი სამართლის დოკუმენტებიდან. 312 ამასთან დაკავშირებით, მომხსენებელი ერთ-ერთ ზეპირ ჩვენებას იხსენებს, რომლის მიხედვითაც, მსგავსი სამედიცინო ჩარევების აკრძალვის ფონზე, მრავალ ტრანსგენდერ პირს უწევს მათი ჩატარება იმპროვიზებულ, სახლის პირობებში, საჭირო სამედიცინო მეთვალყურეობის გარეშე, რაც მათ ფიზიკური საფრთხის წინაშე აყენებს. 313 271. იქიდან გამომდინარე, რომ სადავო კანონი კრძალავს დაბადებისას მიკუთვნებული ბიოლოგიური სქესის გარდა სხვა გენდერული იდენტობის სამართლებრივ აღიარებას, იგი ამით აშკარად წინააღმდეგობაში მოდის ECHR-ის მიერ დადგენილ პოზიტიურ ვალდებულებასთან, რომელიც გულისხმობს სამართლებრივ დოკუმენტებში სქესის შეცვლის ნებადართულობას, იმის მიუხედავად, პირმა იქამდე განახორციელა თუ არა გენდერული დადასტურების სამედიცინო ჩარევები. 314 მსგავსი პოზიტიური 310 ECtHR, 2024 წლის 11 ივლისის გადაწყვეტილება, W.W. პოლონეთის წინააღმდეგ, 31842/20, პარაგრაფი 91. 311 იხ.: ECtHR, 2015 წლის 10 მარტის გადაწყვეტილება, Y.Y. თურქეთის წინააღმდეგ, 14793/08, პარაგრაფი 65, 101-122. 312 ევროპის საბჭოს საპარლამენტო ასამბლეა, რეზოლუცია 1728 (2010), „დისკრიმინაცია სექსუალური ორიენტაციისა და გენდერული იდენტობის ნიშნით“, 2010 წლის 29 აპრილი, პარაგრაფი 16.11.3; გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის გენერალური ასამბლეა, „დაცვა სექსუალური ორიენტაციისა და გენდერული იდენტობის ნიშნით ძალადობისა და დისკრიმინაციისგან“, 18 ივლისი 2018, A/73/152, პარაგრაფი 79. 313 ზეპირი ჩვენება N 5. 314 ECtHR, 2006 წლის 23 მაისის გადაწყვეტილება, გრანტი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ, 32570/03; ECtHR, 2017 წლის 6 აპრილის გადაწყვეტილება, ა.პ, გარსონი და ნიკო საფრანგეთის წინააღმდეგ, 79885/12, 52471/13, 52596/13.

არაოფიციალური თარგმანი 136 ვალდებულებები ასევე გათვალისწინებულია სხვა შესაბამის რბილი სამართლის დოკუმენტებში. 315 272. ოჯახური ღირებულებების შესახებ კანონის მიერ ერთსქესიანთა ქორწინების აკრძალვის ნაწილში, იგი ECHR-თან თანხვედრას ინარჩუნებს. ECtHR-ი აღნიშნავს, რომ ხელშემკვრელი მხარეები სარგებლობენ შეფასების თავისუფალი არეალით ერთსქესიანი წყვილების ქორწინებასთან დაკავშირებით. 316 273. თუმცაღა, მიუხედავად იმისა რომ ქორწინების უფლების გავრცელება ერთსქესიან წყვილებზე სავალდებულო არ არის, ECHR-ის მიხედვით, მონაწილე სახელმწიფოებს აქვთ პოზიტიური ვალდებულება, რომ ეროვნულ კანონმდებლობაში ასეთი წყვილების სამართლებრივი აღიარების რაიმე ფორმა გაითვალისწინონ. 317 გამომდინარე იქიდან, რომ კანონი ეხება არა მხოლოდ უშუალოდ ქორწინებას, არამედ ერთი და იმავე ბიოლოგიური სქესის პირებს შორის „კავშირს“, შესაბამისად იგი წარმოადგენს ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-8 მუხლის დარღვევას, როგორც ცალკე აღებულის, ისე მე-14 მუხლთან ერთობლიობაში. 318 274. რაც შეეხება ლგბტ+ წყვილებისა და პირების მიერ არასრულწლოვანის შვილად აყვანასა და მინდობით აღზრდას, უნდა ითქვას შემდეგი: ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო ყოველთვის აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენცია არ წარმოშობს შვილად აყვანის უფლებას. თუმცა, თუ ხელშემკვრელი სახელმწიფო თავის შიდა იურისდიქციაში ითვალისწინებს მსგავს უფლებას, მაშინ ამ უფლების რეგულირება და განხორციელება უნდა მოხდეს დისკრიმინაციის გარეშე, კონვენციის მე-14 მუხლის შესაბამისად. 319 შედეგად, ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ, მათ შორის, დაადგინა კონვენციის დარღვევა მარტოხელა ჰომოსექსუალი პირის მიერ შვილის აყვანის აკრძალვის ჭრილში, მაშინ 315 ევროპის საბჭოს საპარლამენტო ასამბლეა, „დისკრიმინაცია სექსუალური ორიენტაციისა და გენდერული იდენტობის ნიშნით“, პარაგრაფი 16.11.2; გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის გენერალური ასამბლეა, „დაცვა სექსუალური ორიენტაციისა და გენდერული იდენტობის ნიშნით ძალადობისა და დისკრიმინაციისგან“, პარაგრაფი 81. 316 ECtHR, 2016 წლის 9 ივნისის გადაწყვეტილება, ჩაპინი და ჩარპენტერი საფრანგეთის წინააღმდეგ, 40183/07, პარაგრაფი 48; ECtHR, ფედოტოვა და ხვები რუსეთის წინააღმდეგ, პარაგრაფი 188. 317 ECtHR, 2015 წლის 21 ივლისის გადაწყვეტილება, ოლიარი და სხვები იტალიის წინააღმდეგ, 18766/11, 36030/11, პარაგრაფი 185; ECtHR, ფედოტოვა და სხვები რუსეთის წინააღმდეგ, პარაგრაფი178. 318 იხ. აგრეთვე: ვენეციის კომისია, ,,მოსაზრება საქართველოს კონსტიტუციური კანონის პროექტის ოჯახური ღირებულებებისა და არასრულწლოვნების დაცვის შესახებ,” პარაგრაფი 31. 319 ECtHR, 2013 წლის 19 თებერვლის გადაწყვეტილება (დიდი პალატა), იქს და სხვები ავსტრიის წინააღმდეგ, 19010/07, პარაგრაფი 135.

არაოფიციალური თარგმანი 137 როდესაც, ზოგადად, კანონი არ კრძალავს მარტოხელა ადამიანის მიერ შვილის აყვანას, 320 აგრეთვე, ქორწინებაში არ მყოფი ერთსქესიანი წყვილების შემთხვევაში, პარტნიორის შვილის შვილად აყვანის ჭრილში, მაშინ როდესაც, ეროვნული კანონმდებლობა, როგორც წესი, უშვებს მსგავს სიტუაციაში შვილად აყვანის შესაძლებლობას ჰეტეროსექსუალი წყვილების მიერ. 321 უფრო მეტიც, აღნიშნული არგუმენტაცია უნდა გავრცელდეს მინდობით აღზრდის საკითხთან მიმართებაშიც. ზემოთქმულიდან გამომდინარე, და იმის გათვალისწინებით, რომ საქართველოს კანონი ოჯახური ღირებულებებისა და არასრულწლოვანის დაცვის შესახებ აშკარად გამოკვეთს ლგბტ+ თემთან კუთვნილებას, როგორც შვილად აყვანისა და მინდობით აღზრდის აკრძალვის საფუძველს, მომხსენებელი თვლის, რომ კანონის აღნიშნული დებულება წინააღმდეგობაში მოდის ECHR-ის მე-8 მუხლთან, მე-14 მუხლთან ერთობლიობაში. 275. აგრეთვე, მომხსენებელს სურს დაუბრუნდეს საკითხს, რომლის მიხედვითაც, კანონი ოჯახური ღირებულებების შესახებ, თავისი მიზნებისთვის, ლგბტ+ საკითხებს აიგივებს ინცესტთან. როგორც ზემოთ უკვე ითქვა, აღნიშნული არის როგორც მასტიგმატიზებელი, აგრეთვე, დამამცირებელი და ისეთ სახელმწიფოში, რომელიც აცხადებს, რომ იცავს ადამიანის ღირსებას, მსგავს შემთხვევებს ადგილი არ უნდა ჰქონდეს. 276. მომხსენებელი აღნიშნავს, რომ სადავო კანონი წარმოადგენს საქართველოში ლგბტ+ პირების დემონიზაციისა და სტიგმატიზაციის პროცესის ერთ-ერთ ეტაპს, მათ შორის, როგორც ჩანს სახელმწიფოს მიერ ინსპირირებულ სიძულვილის ენასთან ერთად. 322 აღნიშნულ პროცესებს, ფართო ზოგადი შედეგები მოჰყვება ლგბტ+ პირების პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის უფლებასთან მიმართებაში. მომხსენებელი კვლავ მიმართავს ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს, რომელიც ამბობს, რომ ლგბტ+ პირების შესახებ საჯარო მოხელეების მიერ გაკეთებულ შეურაცხმყოფელ განცხადებებს, შეუძლია არსებითად მნიშვნელოვანი ზეგავლენა მოახდინოს ლგბტ+ თემის ინდივიდუალური წევრების თვითშეფასებასა და თავდაჯერებულობაზე, რაც დაცულია ECHR-ის მე-8 320 ECtHR, 2008 წლის 22 იანვრის გადაწყვეტილება, ე.ბ. საფრანგეთის წინააღმდეგ, 43546/02. 321 ECtHR, იქს და სხვები ავსტრიის წინააღმდეგ. 322 ადამიანის უფლებათა საბჭო, ,,საქართველო: გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ადამიანის უფლებათა უმაღლესი კომისრის ოფისის მიერ მომზადებული ინფორმაციის კრებული”, 2015 წლის 31 ოქტომბერი, A/HRC/WG.6/51/GEO/2, პუნქტები 101-102; ადამიანის უფლებათა საბჭო, ,,დაინტერესებულ მხარეთა წარდგენილი ინფორმაციის შეჯამება საქართველოს შესახებ”, პარაგრაფი 20.

არაოფიციალური თარგმანი 138 მუხლით. 323 საქართველოში, მრავალი ლგბტ+ პირი იძულებულია, ფიზიკური უსაფრთხოების გამო, დაფაროს თავისი სექსუალური ორიენტაცია ან გენდერული იდენტობა. მრავალი მათგანი ცხოვრობს გაურკვევლობაში, ფიზიკური ან სიტყვიერი შეურაცყოფის რისკის ქვეშ. ეს საკითხები გაჟღერდა ამ ანგარიშის მიზნებისათვის ჩატარებულ ინტერვიუებში, ზოგიერთი ინფორმაცია კი სპეციალურად გამოყოფილი ელექტრონული ფოსტის მეშვეობითაა მიღებული. ერთ-ერთი გამოკითხული ჰომოსექსუალის თანახმად, შენობა, სადაც ის პარტნიორთან ერთად ცხოვრობს, გახდა ვანდალიზმის სამიზნე, მათი ბინისაკენ მიმავალ კიბეებზე გაჩნდა ჰომოფობიური წარწერები. 324 მომხსენებლის განზრახვას არ წარმოადგენს იმის მითითება რომ ხელისუფლება პირდაპირ არის პასუხისმგებელი ასეთი ქმედებების განხორციელებაზე. თუმცა, იგი მიიჩნევს, რომ ოჯახური ღირებულებების შესახებ კანონის მიღება, ქართველი პოლიტიკოსების ჰომოფობიურ და ტრანსფობიურ რიტორიკასთან და საზოგადოებრივ სივრცეში ლგბტ+ პირების ფართო სტიგმატიზაციასთან ერთად, ნამდვილად ხელს უწყობს ისეთი ატმოსფეროს შექმნას, სადაც მომწიფებულია სიძულვილის ასეთი სავალალო გამოვლინებები. 277. მიუხედავად იმისა, რომ მომხსენებელს არ გააჩნია ქვემოთ მოცემული საკითხის შესახებ რაიმე სამეცნიერო მტკიცებულება, მაინც მართებულად მიიჩნევს გაახმოვანოს ერთ-ერთი დაინტერესებული მხარის მიერ საქართველოს შესახებ 2026 წლის უნივერსალური პერიოდული განხილვის ფარგლებში წარმოდგენილი ინფორმაცია, რომლის თანახმადაც, საქართველოში ლგბტ+ პირების ზოგად მდგომარეობას აშკარა გავლენა უნდა ჰქონოდა აღნიშნული თემის წევრების მენტალურ ჯანმრთელობაზე. 325 278. ზემოხსენებული მიზეზებიდან გამომდინარე, მომხსენებელი თვლის, რომ კანონი ოჯახური ღირებულებების შესახებ, აგრეთვე ლბგტ+ პირების სტიგმატიზაციისაკენ მიმართული გარემო, რასთან დაკავშირებითაც სახელმწიფო აპარატი, უკეთეს შემთხვევაში გულგრილია, ან, უარეს შემთხვევაში რასაც ხელს უწყობს, წარმოადგენს საქართველოს მიერ პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის უფლების აშკარა დარღვევას. 323 ECtHR, 2023 წლის 30 მაისის გადაწყვეტილება, ნეპომნიაშჩი და სხვები რუსეთის წინააღმდეგ, 39954/09, 3465/17, პარაგრაფი 62. 324 ზეპირი ჩვენება N 5. 325 ადამიანის უფლებათა საბჭო, ,,დაინტერესებულ მხარეთა წარდგენილი ინფორმაციის შეჯამება საქართველოს შესახებ”, პარაგრაფი 66.

არაოფიციალური თარგმანი 139 კრიტიკული ხმების ჩახშობის რიტორიკული კამპანია 279. მომხსენებელს, აგრეთვე, სურს ხაზი გაუსვას სტიგმატიზაციისა და დაშინების რიტორიკის გავლენას პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის უფლებაზე, რაც სახელმწიფო ხელისუფლების ყველაზე მაღალი ეშელონებიდანაც კი მომდინარეობს და რაც მიმართულია კრიტიკული ხმების, განსაკუთრებით სამოქალაქო საზოგადოებრივი აქტორების წინააღმდეგ. 326 ქართველი სახელმწიფო მაღალჩინოსნების მიერ გაკეთებული უხეში, შეურაცხმყოფელი, მასტიგმატიზებელი და შეცდომაში შემყვანი განცხადებები საჯაროდაა ხელმისაწვდომი და მანდატის პერიოდში გამოკითხული პირების მიერ აღნიშნულ განცხადებებზე მითითების შედეგად მიიპყრო მომხსენებლის ყურადღება. 327 280. ე.წ. უცხოეთის აგენტების კანონის ლოგიკის თანახმად, ხელისუფლების წარმომადგენლები ხშირად ახსენებენ, რომ სამოქალაქო საზოგადოებრივი ორგანიზაციები ატარებენ უცხოურ ინტერესებს, რითიც, ძირს უთხრიან საქართველოს ეროვნულ უსაფრთხოებას. 328 ასეთი განცხადებები, ფაქტობრივად, მიანიშნებს და შეიძლება აღქმული იყოს ისე, როგორც სამოქალაქო სექტორში აქტიურად მოღვაწე ადამიანების მხრიდან სახელმწიფოს ღალატი. ეს კი საკმაოდ ძლიერი და შეცდომაში შემყვანი ბრალდებაა, ვინაიდან, არ არსებობს ამ განცხადებების დამადასტურებელი მტკიცებულებები, რომ ფიგურანტი ორგანიზაციები და პირები დანამდვილებით არიან, საქართველოს ინტერესების ხარჯზე, უცხოური ინტერესების გამტარებელნი. როგორც ასეთი, აღნიშნული განცხადებები ახდენს ქართული სამოქალაქო საზოგადოების წევრების კოლექტიურ სტიგმატიზებას და ხელყოფს მათი პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობას, მათ შორის, სხვებთან ურთიერთობების დამყარებისა და შენარჩუნების შესაძლებლობას, ასევე, ფიზიკური უსაფრთხოების განცდას. სამოქალაქო საზოგადოების წევრებზე ფიზიკური თავდასხმების ფაქტები, რომელთა ჩამდენებიც, სავარაუდოდ, არც დაუსჯიათ, აგრეთვე, აღნიშნული 326 Civil Georgia (სივილ ჯორჯია), ,,პრემიერ-მინისტრი კანონპროექტს იცავს, სსო-ებსა და პრეზიდენტს „უცხოელ აგენტებს“ უწოდებს”; France24 (ფრანს24), ,,საქართველოს პრემიერ- მინისტრი „ლიბერალური ფაშიზმის აღმოფხვრის“ პირობას დებს პროევროპული პროტესტების დარბევის ფონზე”, 2024 წლის 5 დეკემბერი, https://www.france24.com/en/live-news/20241205- georgian-pm-vows-to-eradicate-opposition-amid-pro-eu-protests (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 327 ზეპირი ჩვენება N 4. 328 Civil Georgia (სივილ ჯორჯია), „ქართული ოცნება“ აშშ-ის საელჩოს, USAID-ს, NED-ს, EED-ს, უცხოეთიდან დაფინანსებულ სსო-ებს საქართველოს წინააღმდეგ კოორდინირებულ მუშაობაში ადანაშაულებს“, 2025 წლის 6 თებერვალი, https://civil.ge/archives/660501 (გადამოწმებულია: 22/02/2026).

არაოფიციალური თარგმანი 140 თავდასხმების გამოძიებისას სახელმწიფო უწყებების მხრიდან სავარაუდოდ გამოჩენილი გულგრილობა, მხოლოდ და მხოლოდ ამძაფრებს ამგვარ განწყობებს. 329 281. იგივე შეიძლება ითქვას პოლიტიკურ ოპოზიციაზეც, რომელსაც, სისტემატიურად ადანაშაულებენ სახელმწიფო გადატრიალების მოწყობაში - ესაა ბრალდება, რომელიც ოპოზიციური ფიგურების წინააღმდეგ დაწყებულ სამართლებრივ დევნაშიც იქნა გამოყენებული. (აღნიშნული საკითხი განხილულია II ნაწილის I ქვეთავში და წინამდებარე ნაწილის ქვეთავებში: B, C და E). 330 იმ შემთხვევაშიც კი, თუ ასეთი ბრალდებების გაჟღერებისას საჯაროდ არ სახელდება კონკრეტული პირების სახელები, მომხსენებელი თვლის, რომ კოლექტიურად რომელიმე კონკრეტული სოციალური ჯგუფის მიმართ (ამ შემთხვევაში ოპოზიცია ან სამოქალაქო საზოგადოება) მსგავსი განცხადებების გაკეთებას, უარყოფითი გავლენა აქვს ამ ჯგუფის წევრების უფლებებზე. 331 282. ხელისუფლების მიმართ კრიტიკულად განწყობილი პირების მიმართ დაწყებული სამართლებრივი დევნა, ძალადობრივი, დაუდგენელი ჯგუფების ქმედებებიდან მომდინარე ფიზიკურ საფრთხესთან ერთად, ასევე მათ წინააღმდეგ მიმართული რიტორიკული კამპანია, ქართულ სამოქალაქო საზოგადოებრივი ორგანიზაციებისა და პოლიტიკური ოპოზიციის წევრებს, მათივე თქმით, აიძულებს იცხოვრონ გამუდმებული სტრესის ქვეშ. 332 283. შესაბამისად, მომხსენებელი მიიჩნევს, რომ საქართველოს სახელმწიფო უწყებების მხრიდან მომდინარე რიტორიკული კამპანია, რომელიც სამოქალაქო საზოგადოებასა და პოლიტიკურ ოპონენტებს „უცხოეთის აგენტებად“ და მოღალატეებად მოიხსენიებს, პირადი ცხოვრების დაცულობის უფლების ხელყოფას წარმოადგენს. 329 „ჰუმან რაითს ვოჩი“ (Human Rights Watch), „საქართველო: ძალადობრივი თავდასხმები ხელისუფლების კრიტიკოსებზე“, 2024, https://www.hrw.org/news/2024/08/20/georgia-violent- attacks-government-critics (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 330 „ევრონიუსი“ (EuroNews), „საქართველოს პრემიერ-მინისტრი ოპოზიციას მისი დამხობის მცდელობაში ადანაშაულებს და რეპრესიების გაძლიერების პირობას დებს“, 2024 წლის 6 ოქტომბერი, https://www.euronews.com/2025/10/06/georgias-prime-minister-accuses-opposition-of- attempting-to-topple-him-and-vows-further-cr (გადამოწმებულია: 22/02/2026); „როიტერსი“ (Reuters), ,,საქართველო ოპოზიციის ლიდერებს ხელისუფლების დამხობის მცდელობაში ადანაშაულებს”, 2025 წლის 6 ნოემბერი, https://www.reuters.com/world/georgia-opens-criminal- case-against-saakashvili-opposition-leaders-2025-11-06/ (გადამოწმებულია: 22/02/2026). 331 იხ.: ECtHR, 2012 წლის 15 მარტის გადაწყვეტილება, აკსუ თურქეთის წინააღმდეგ, 4149/04, 41029/04, პარაგრაფი58; ECtHR, 2021 წლის 16 თებერვლის გადაწყვეტილება, ბეჰარ და გუტმანი ბულგარეთის წინააღმდეგ, 29335/13, პარაგრაფი 67. 332 ზეპირი ჩვენება N 4; შეხვედრა პოლიტიკური ოპოზიციის ლიდერებთან, 2026 წლის 18 თებერვალი.

არაოფიციალური თარგმანი 141 E. საქმის სამართლიანი განხილვის უფლება 284. საქმის სამართლიანი განხილვის უფლება განმტკიცებულია ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით: „1. სამოქალაქო უფლებათა და მოვალეობათა განსაზღვრისას, ან წარდგენილი ნებისმიერი სისხლისსამართლებრივი ბრალდების საფუძვლიანობის გამორკვევისას, ყველას აქვს გონივრულ ვადაში მისი საქმის სამართლიანი და საქვეყნო განხილვის უფლება კანონის საფუძველზე შექმნილი დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელი სასამართლოს მიერ. სასამართლო გადაწყვეტილება ცხადდება საქვეყნოდ, თუმცა მთელ სასამართლო პროცესზე ან მის ნაწილზე პრესა და საზოგადოება შეიძლება არ იქნეს დაშვებული დემოკრატიულ საზოგადოებაში მორალის, საზოგადოებრივი წესრიგის ან ეროვნული უშიშროების ინტერესებისათვის, აგრეთვე, როდესაც ამას მოითხოვს არასრულწლოვნის ინტერესები, ან მხარეთა პირადი ცხოვრების დაცვა, ანდა, რამდენადაც, სასამართლოს აზრით, ეს მკაცრად აუცილებელია განსაკუთრებული გარემოებების არსებობის გამო, ვინაიდან საქვეყნოობა დააზარალებდა მართლმსაჯულების ინტერესს. 2. ყოველი პირი, ვისაც ბრალად ედება სისხლის სამართლის დანაშაულის ჩადენა, ითვლება უდანაშაულოდ, ვიდრე მისი ბრალეულობა არ დამტკიცდება კანონის შესაბამისად. 3. ყოველ პირს, ვისაც ბრალად ედება სისხლის სამართლის დანაშაულის ჩადენა, აქვს, სულ მცირე, შემდეგი უფლებები: (ა) მისთვის გასაგებ ენაზე დაუყოვნებლივ და დაწვრილებით ეცნობოს წარდგენილი ბრალდების არსი და საფუძველი; (ბ) ჰქონდეს საკმარისი დრო და შესაძლებლობანი საკუთარი დაცვის მოსამზადებლად; (გ) დაიცვას თავი პირადად ან მის მიერ არჩეული დამცველის მეშვეობით ან, თუ მას არ გააჩნია საკმარისი საშუალება იურიდიული მომსახურების ასანაზღაურებლად, უფასოდ ისარგებლოს ასეთი მომსახურებით, როდესაც ამას მოითხოვს მართლმსაჯულების ინტერესები; (დ) დაკითხოს ან დააკითხვინოს ბრალდების მოწმეები, და გამოაძახებინოს და დააკითხვინოს დაცვის მოწმეები ბრალდების მოწმეების თანაბარ პირობებში,

არაოფიციალური თარგმანი 142 (ე) ისარგებლოს თარჯიმნის უფასო დახმარებით, თუ მას არ შეუძლია გაიგოს სასამართლოში გამოყენებული ენა ან ილაპარაკოს ამ ენაზე.“ დამატებით, კონვენციის მე-7 მუხლი ადგენს: „1. არავინ შეიძლება მიიჩნიონ ბრალეულად რაიმე დანაშაულის ჩადენაში ისეთი მოქმედების ან უმოქმედობის გამო, რომელიც ჩადენის დროს არ ითვლებოდა სისხლის სამართლის დანაშაულად ეროვნული ან საერთაშორისო სამართლის მიხედვით. არც იმაზე უფრო მკაცრი სასჯელი შეიძლება შეეფარდოს ვინმეს, ვიდრე სასჯელი, რომელიც გამოიყენებოდა სისხლის სამართლის დანაშაულის ჩადენის დროს. 2. ეს მუხლი ხელს არ შეუშლის ნებისმიერი პირის გასამართლებასა და დასჯას რომელიმე მოქმედების ან უმოქმედობისათვის, რომელიც მისი ჩადენის დროისათვის მიიჩნეოდა დანაშაულად ცივილიზებული სახელმწიფოების მიერ აღიარებული სამართლის ზოგადი პრინციპების მიხედვით.“ 285. საქმის სამართლიანი განხილვის უფლება მსგავსად არის ფორმულირებული პოლიტიკური და სამოქალაქო უფლებების საერთაშორისო პაქტის (ICCPR) მე-14 და მე-15 მუხლებში. 286. საქმის სამართლიანი განხილვის უფლება სასიცოცხლო მნიშვნელობისაა დემოკრატიისთვის, შესაბამისად, შეუძლებელია ზემოხსენებული დებულებებით განმტკიცებული გარანტიების ვიწროდ განმარტება. 333 უფრო მეტიც, ადამიანის უფლებათა კომიტეტის თანახმად, „სასამართლოს კომპეტენტურობის, დამოუკიდებლობისა და მიუკერძოებლობის მოთხოვნები, მე-14 მუხლის 1-ლი პუნქტის ჭრილში, წარმოადგენს აბსოლუტურ უფლებას და არ ექვემდებარება რაიმე გამონაკლისს.“ 334 287. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს იურისპრუდენციის თანახმად, პარლამენტის ან აღმასრულებელი შტოს მიერ მოსამართლის მხოლოდ დანიშვნა, თავისი არსით, არ იწვევს ECHR-ის მე-6 მუხლის 333 ECtHR, 2012 წლის 10 ივლისის გადაწყვეტილება, გრეგაჩევიჩი ხორვატიის წინააღმდეგ, 58331/09, პარაგრაფი 49. 334 ადამიანის უფლებათა კომიტეტი (HRC), ზოგადი კომენტარი №32, მუხლი 14: სასამართლოებისა და ტრიბუნალების წინაშე თანასწორობისა და საქმის სამართლიანი განხილვის უფლება. გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის (U.N.) დოკუმენტი CCPR/C/GC/32, 2007 წლის 23 აგვისტო, პარაგრაფი 19.

არაოფიციალური თარგმანი 143 დარღვევას, იმ პირობით, რომ დანიშნული მოსამართლეები თავისუფალი არიან გარე ზემოქმედებისგან. თუმცა, დანიშვნის პროცედურის მიუხედავად, მოსამართლეები თავისუფალი უნდა იყვნენ როგორც სასამართლო ხელისუფლები შიგნიდან მომავალი, ასევე გარე უცხო გავლენებისგან. ECtHR-ი, ასევე სისტემატიურად ადასტურებს სასამართლოს დამოუკიდებლობის საკითხის საზოგადოებრივი აღქმის განსაკუთრებულ მნიშვნელობას. ამ კუთხით, სასამართლო ამბობს: „სასწორზე დევს ნდობა, რომელიც, სასამართლოებმა, დემოკრატიულ საზოგადოებაში, უნდა აღძრან ხალხში, უპირველეს ყოვლისა კი, სისხლისსამართლებრივი პროცესების დროს, ბრალდებულებში.“ 335 იუსტიციის უმაღლესი საბჭო და საერთო სასამართლოების დამოუკიდებლობა 288. მომხსენებელი თვლის, რომ საქართველოში იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მიერ მხოლოდ მოსამართლეების დანიშვნის ფაქტი, არ არღვევს საქმის სამართლიანი განხილვის უფლებას. თუმცა, აღნიშნული ორგანოს ფართო ძალაუფლება, პროცესებში გამჭვირვალობის ნაკლებობასთან ერთად, აგრეთვე, იმ საზოგადოებრივი აღქმის ფონზე, რომ საბჭოს აკონტროლებს და მართავს გავლენიან მოსამართლეთა ჯგუფი, ნამდვილად აჩენს გამოწვევებს საქმის სამართლიანი განხილვის უფლების კუთხით. 289. მიმდინარე მანდატის დროში შეზღუდულობიდან გამომდინარე, მომხსენებელი არ შეისწავლის იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს, საერთო სასამართლოებისა და უზენაესი სასამართლოს სამართლებრივ ლეგიტიმაციას 2024 წლამდე მიმდინარე საკანონმდებლო ცვლილებების ჭრილში. ამ კუთხით, მომხსენებელი მიუთითებს ვენეციის კომისიის მიერ გახმოვანებულ საკითხებზე, რომელიც მოცემულია II ნაწილის E სექციაში. მომხსენებელი, აგრეთვე აღნიშნავს, რომ ანგარიშის შედგენის მომენტისათვის, ECtHR-ს არ აქვს იდენტიფიცირებული რაიმე სისტემური ხარვეზი საქართველოს სასამართლო სისტემაში, მათ შორის, არც საქართველოს ყოფილი პრეზიდენტის, მიხეილ სააკაშვილის საქმის შემთხვევაში. 336 თუმცა, მომხსენებელს არ შეუძლია არ აღნიშნოს, რომ 2025 წელს მიღებული ცვლილებები, ფაქტობრივად, ვენეციის კომისიის რეკომენდაციების საწინააღმდეგო მიმართულებით განვითარდა. ეს 335 ECtHR, 2021 წლის 25 სექტემბრის გადაწყვეტილება, საჰინერი თურქეთის წინააღმდეგ, 29279/95, პარაგრაფი 44. 336 ECtHR, 2024 წლის 23 მაისის გადაწყვეტილება, სააკაშვილი საქართველოს წინააღმდეგ, 6232/20 22394/20.

არაოფიციალური თარგმანი 144 ცვლილებები, ფაქტობრივად, ძირს უთხრის იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს და საერთო სასამართლოების საქმიანობის გამჭვირვალობას საჯარო ხელმისაწვდომობის შეზღუდვით, შესაბამისად შეიძლება აღქმულ იქნეს სასამართლო ხელისუფლების დამოუკიდებლობისადმი საზოგადოებრივი ნდობის კიდევ უფრო მეტად შელახვად. 290. ზემოთქმულიდან გამომდინარე, მიუხედავად იმისა რომ, როგორც წესი, საქმის სამართლიანი განხილვის უფლების დარღვევა-არ დარღვევის საკითხი უნდა შეფასდეს ყოველი კონკრეტული საქმის მიხედვით, მომხსენებელს სურს აღნიშნოს, რომ ქართულ სასამართლო სისტემაში არსებობს სისტემური გამოწვევები, რომელთა აღმოფხვრაც არ მომხდარა მანდატის პერიოდში. უფრო მეტიც, იუსტიციის უმაღლესი საბჭოსა და საერთო სასამართლოების გამჭირვალობის უფრო მეტად შელახვას იმ დასკვნამდე მივყავართ, რომ ეს გამოწვევები კიდევ უფრო გაიზარდა. ხელისუფლების წინააღმდეგ მიმართული პროტესტის მონაწილეების, პოლიტიკური ოპოზიციისა და სხვა კრიტიკულად განწყობილ პირთა სასამართლო პროცესები 291. მოცემული ანგარიშის მოსამზადებლად გამოკითხული პოლიტიკოსებისა და პროტესტის რიგითი მონაწილეების ადვოკატები, ხაზგასმით აღნიშნავდნენ, რომ ეშინოდათ მათ მიერ ბრალდებულთა დაცვას ან მომხსენებელთან საუბრისას გარკვეული საკითხების წამოჭრას შესაძლოა გამოეწვია მათთვის ბრალდების წაყენება იმავე მუხლებით, რაც გამოყენებულია მათი დაცვის ქვეშ მყოფთა წინააღმდეგ. მიუხედავად იმისა, რომ ამ მომენტამდე, რამდენადაც ეს მომხსენებლისთვის ცნობილია, არ არსებობს სამართლებრივი დევნის მსგავსი შემთხვევები, გამოთქმული შეშფოთება სახელმწიფო უწყებების მიერ კანონის გამოყენების არაპროგნოზირებადი ხასიათის კარგი მაგალითია. 292. ზოგადად, ადვოკატები აღნიშნავდნენ, რომ მათ არ ჰქონიათ დაცვის ქვეშ მყოფებთან წვდომის პრობლემა. თუმცა, ზოგჯერ უჭირდათ მათი ადგილსამყოფელის დადგენა სამართალდამცავი ორგანოების მიერ აყვანის შემდეგ. 337 გარდა ამისა, მომხსენებლისთვის ცნობილი გახდა ერთ-ერთი ჩვენების შესახებ, რომლის მიხედვითაც, სისხლის სამართლის პროცესის 337 ზეპირი ჩვენება N12; ზეპირი ჩვენება N 21; ზეპირი ჩვენება N 22; ზეპირი ჩვენება N 23, ზეპირი ჩვენება N 24.

არაოფიციალური თარგმანი 145 სხვადასხვა ეტაპზე, შეზღუდული იყო ადვოკატთან წვდომა, მათ შორის წინასწარი პატიმრობის პერიოდში. 338 293. სისხლის სამართლის საქმის სამართლიანი განხილვის ერთ-ერთი ძირითადი გარანტია მხარეთა თანასწორობაა, რაც, ECtHR-ის მიხედვით ნიშნავს, რომ „თითოეულ მხარეს უნდა მიეცეს გონივრული შესაძლებლობა, წარადგინოს თავისი პოზიცია იმ პირობებში, რომელიც მას არ ჩააყენებს არსებითად არახელსაყრელ მდგომარეობაში მოწინააღმდეგე მხარესთან შედარებით.“ 339 გამოკითხული პირების თანახმად (პროსტესტის მონაწილეები, სისხლისსამართლებრივი მუხლებით ბრალდებული პოლიტიკოსები და მათი ადვოკატები), შუამდგომლობები დაცვის მხარის მტკიცებულებებზე ხშირად უარყოფილია, იმ შემთხვევაშიც კი, როდესაც მათ წარდგენას გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს უდანაშაულობის დასამტკიცებლად. მომხსენებლისთვის ცნობილი ერთ-ერთი მაგალითი იყო შუამდგომლობა იმ ვიდეომასალის მტკიცებულად დართვის თაობაზე, რომელიც სავარაუდო დანაშაულის ჩადენის ზუსტ დროსა და ადგილს ასახავდა, ან შუამდგომლობა გადამწყვეტი მოწმეების გამოძახებაზე. 340 ადვოკატები აღნიშნავდნენ, რომ ხშირად სასამართლო მხოლოდ პოლიციელებს უსმენდა მოწმეებად. გამოკითხულთა მიხედვით, ხშირად მათ უწევთ მტკიცებულებებით მანიპულირებასთან გამკლავება, ხოლო ნებისმიერი მცდელობა ამ მტკიცებულებების ეჭვქვეშ დაყენებასთან დაკავშირებით ფუჭია, ვინაიდან, ადვოკატებს არ ეძლევათ შესაძლებლობა წარმოადგინონ პოტენციურად საპირისპირო მტკიცებულებები. მომხსენებლისთვის ცნობილი მაგალითის მიხედვით, თუ საქმეში მტკიცებულებად იდო ვიდეომასალა, პროკურატურა მას ნაწილ-ნაწილ წარმოადგენდა, ხოლო სასამართლომ უარყო ვიდეოს შედარებით გრძელი მონაკვეთების ჩვენება, რომელსაც კონტექსტის დაზუსტება შეეძლო. ერთ- ერთ ზედმიწევნით აღწერილ საქმეში, სავარაუდოდ, სასამართლოს მიერ არ დაიშვა მტკიცებულებების დიდი ნაწილი. 341 294. საქმის სამართლიანი განხილვის უფლების სხვა დარღვევებთან ერთად, ბრალდებულთა ადვოკატებმა აღნიშნეს: 338 წერილობითი ჩვენება N 1. 339 ECtHR, 1997 წლის 18 მარტის გადაწყვეტილება, ფაუჩერი საფრანგეთის წინააღმდეგ, 22209/93, პარაგრაფი 34. 340 ზეპირი ჩვენება N 21. 341 კლუნების ფონდი სამართლიანობისათვის, „საქართველო მზია ამაღლობელის წინააღმდეგ“, 2026 წლის იანვარი https://cfj.org/wp-content/uploads/2026/01/2025.01-Fairness-Report_Georgia-Mzia- Amaglobeli.pdf (გადამოწმებულია: 22/02/2026), გვ. 27.

არაოფიციალური თარგმანი 146 a. უდანაშაულობის პრეზუმფციის დარღვევა - გამოკითხულთა მიხედვით, საკმაოდ ხშირია ხელისუფლების მაღალჩინოსნების მიერ ბრალდებულთა სავარაუდო დანაშაულის შესახებ განცხადებების გაკეთება. 342 უფრო მეტიც, ზოგიერთი ბრალდებული სასამართლო დარბაზში სხდომას ესწრებოდა ბადრაგებით გარშემორტყმული შუშის გალიიდან, თითქოს იგი საშიში კრიმინალი იყოს. 343 b. უკიდურესი პრევენციული ზომებისა (წინასწარი პატიმრობა) და სასჯელების (პატიმრობა) არაპროპორციული გამოყენება იმ პირების მიმართაც კი, ვისაც ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული სერიოზული პრობლემები აქვს. 344 c. დაკავებული პირების იძულება ხელი მოეწერათ ცრუ განცხადებებისთვის, რომელიც, შემდეგ, სისხლისსამართლებრივი პროცესის დროს გამოყენებული იყო მათ წინააღმდეგ. 345 d. პროცესის დასრულებამდე, სასამართლოს მიერ ბრალის გადაკვალიფიცირება, დაცვის მხარისათვის ახალი ბრალდების გასაჩივრების შანსის მიცემის გარეშე. 346 295. მომხსენებელს არ გადაეცა კონკრეტული საქმეების მასალები და მას არ ჰქონდა შესაძლებლობა დასწრებოდა სასამართლო სხდომებს. შესაბამისად, მას არ გააჩნია საშუალება, რომ დანამდვილებით თქვას, სიმართლეს შეესაბამება თუ არა მიმდინარე მანდატით გათვალისწინებულ პერიოდში მისთვის ცნობილი ბრალდებები. თუმცა, მათი დადასტურების შემთხვევაში, საქართველო დაარღვევდა საქმის სამართლიანი განხილვის უფლებას, სავარაუდოდ სისტემურად, ხელისუფლების მიმართ კრიტიკულად განწყობილ პირთა სასამართლო პროცესების ჭრილში. F. თავისუფალი არჩევნების უფლება და პოლიტიკური პლურალიზმი 296. ECHR-ის 1-ლი დამატებითი ოქმის მე-3 მუხლის თანახმად, „მაღალი ხელშემკვრელი მხარეები კისრულობენ, გონივრული ხანგამოშვებით 342 ქლუნების ფონდი სამართლიანობისათვის, „საქართველო მზია ამაღლობელის წინააღმდეგ“, 2026 წლის იანვარი, https://cfj.org/wp-content/uploads/2026/01/2025.01-Fairness-Report_Georgia- Mzia-Amaglobeli.pdf (გადამოწმებულია: 22/02/2026), გვ. 54-55; ზეპირი ჩვენება N 12 343 ქლუნების ფონდი სამართლიანობისათვის, „საქართველო მზია ამაღლობელის წინააღმდეგ“, 2026 წლის იანვარი, https://cfj.org/wp-content/uploads/2026/01/2025.01-Fairness-Report_Georgia- Mzia-Amaglobeli.pdf (გადამოწმებულია: 22/02/2026), გვ. 31. 344 ზეპირი ჩვენება N12. 345 ზეპირი ჩვენება N 3. 346 ზეპირი ჩვენება N12.

არაოფიციალური თარგმანი 147 ჩაატარონ თავისუფალი არჩევნები ფარული კენჭისყრით ისეთ პირობებში, რომლებიც საკანონმდებლო ორგანოს არჩევისას უზრუნველყოფს ხალხის ნება-სურვილის თავისუფალ გამოხატვას.“ აღნიშნული დებულების მიხედვით, ყველას აქვს უფლება საკუთარი ქვეყნის ხელისუფალი აირჩიოს ფარული კენჭისყრით. თავისუფალი არჩევნები არჩეული ორგანოების შესაბამისი წარმომადგენლობითობის გარანტიას წარმოადგენს და აუცილებელია საკანონმდებლო და აღმასრულებელი ორგანოების ლეგიტიმაციისათვის, რაც ხელს უწყობს სახელმწიფო ინსტიტუტების მიმართ ხალხის ნდობის ჩამოყალიბებას. 297. მიუხედავად იმისა რომ 2024 და 2025 წლებში ადგილი ჰქონდა გარკვეულ გადაცდომებს, ანგარიშის II ნაწილსა და მოგროვებულ ჩვენებებში აღნიშნული ფაქტები, თავისთავად, მომხსენებელის აზრით, არ არის საკმარისი იმის სათქმელად, რომ არჩევნების შედეგების სანდოობა სრულად შეირყა ან ადგილი ჰქონდა არჩევნების ფართომასშტაბიან გაყალბებას. მომხსენებელს არც საკმარისი საშუალება და არც რესურსი აქვს რომ საფუძვლიანად შეაფასოს მსგავსი ბრალდებები. 298. მომხსენებლის აზრით, მზარდ პრობლემას წარმოადგენს პოლიტიკური პლურალიზმის სისტემური ამოძირკვა, არსებული ხელისუფლების მიმართ კრიტიკულად განწყობილი ოპოზიციისა მოსპობისა და სამოქალაქო საზოგადოებრივი ორგანიზაციების განადგურების გზით. 299. მრავალ ჩვენებაში, როგორც წერილობითში, ისე ზეპირში, ტერმინი „სახელმწიფოს მიტაცება“ განიმარტა როგორც სახელმწიფო ინსტიტუტების პარტია ქართული ოცნების კონტროლის ქვეშ გადასვლა. მმართველ პარტიას მარტივად შეუძლია შეცვალოს კანონები და ყველა სახელმწიფო უწყებაში დანიშნოს თავისი წარმომადგენლები. შედეგად, კანონმდებლობა და სახელმწიფო ინსტიტუციები გამოიყენება ოპოზიციის სხვადასხვა მეთოდით მოსასპობად: (ა) შუამდგომლობები ზოგიერთი პარტიის აკრძალვის შესახებ; (ბ) ოპოზიციური ლიდერების წინააღმდეგ სისხლის სამართლებრივი დევნა; (გ) სახელმწიფო აპარატის მხრიდან არაადეკვატური რეაგირება ოპოზიციური ფიგურების წინააღმდეგ განხორციელებულ ძალადობაზე; (დ) მედიაში გავრცელებული დისკრედიტაციის კამპანიები და დაშინების რიტორიკა. საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის დებულებები საბოტაჟთან და უცხოური ძალებისათვის დახმარების გაწევასთან დაკავშირებით, აგრეთვე ახლახანს შეცვლილი სახელმწიფო ღალატის მუხლი, შესაძლოა განიმარტოს ისე, რომ მმართველი პარტიის ნებისმიერი კრიტიკა დანაშაულად წარმოაჩინოს. მდგომარეობა, როდესაც ოპოზიციური ლიდერები თვეობით იმყოფებიან ციხეში (სამარტოო

არაოფიციალური თარგმანი 148 საკნებში!) და, გათავისუფლებიდან თითქმის დაუყოვნებლივ კვლავ ახალ სისხლისსამართლებრივ ბრალდებებს უყენებენ, შესაძლოა მიანიშნებდეს იმაზე, რომ მიზანი მათი პოლიტიკური საქმიანობიდან ჩამოშორების იძულებაა. მომხსენებელი თვლის, რომ ოპოზიციის წინააღმდეგ აღძრული საქმეების მნიშვნელოვანი რაოდენობა ძალაუფლების გადამეტებას წარმოადგენს და მიზნად მხოლოდ და მხოლოდ პოლიტიკური ოპონენტების ჩამოშორებას ისახავს. მაგალითად, ოპოზიციის ორ ლიდერს მიესაჯა 8 თვიანი პატიმრობა საპარლამენტო კომისიის წინაშე გამოუცხადებლობის გამო. შემდეგ, მოულოდნელად, 2025 წლის 5 სექტემბერს, ისინი პრეზიდენტმა ყაველაშვილმა შეიწყალა, მათი თხოვნის გარეშე, ადგილობრივ არჩევნებში მონაწილეობის მისაღებად კანდიდატთა რეგისტრაციის ვადის გასვლიდან 1 დღის შემდეგ. შესაბამისად, ლიდერებმა ვერ შეძლეს კანდიდატებად რეგისტრაცია. 347 300. ოპოზიციის დასაშლელად მხოლოდ სამართლებრივი ზომების გამოყენება არ ხდება. თითქმის ყველა ლიდერი (და მათი ოჯახის წევრები) გახდა ფიზიკური თავდასხმის მსხვერპლი - მათ სცემდნენ, იტაცებდნენ, საპოლიციო ძალები ან დაუდგენელი პირები ემუქრებოდნენ, ხოლო სამართალდამცავ ორგანოებს, როგორ ჩანს, რეაგირება არ სურდათ. ხდებოდა მათი ოფისებისა და საცხოვრებელი სახლების დარბევა, ქონების განადგურება. როგორ ჩანს, თავდასხმები ოპოზიციაზე გამოძიებული არ არის. დაუსჯელობის კულტურა იმარჯვებს, თუ მსხვერპლი ოპოზიციის წევრია. მომხსენებელი თვლის, რომ ეს ქმედებები მიმართულია ანგარიშგასაწევი ოპოზიციური ნაწილის მოსასპობად, შესაბამისად, ვნებს პოლიტიკურ პლურალიზმს. 301. სწორად ფუნქციონირებადი დემოკრატიის პირობებში, სახელმწიფოში უნდა არსებობდეს მრავალი ინსტიტუტი, რომელიც უზრუნველყოფს ხელისუფლების ანგარიშვალდებულებას. მათ შორის, აღსანიშნავია სამოქალაქო საზოგადოებრივი ორგანიზაციების როლი. არასამთავრობო ორგანიზაციები აკვირდებიან არჩევნებს, ააშკარავებენ ძალაუფლების გადამეტებისა და სხვა გადაცდომების ფაქტებს, ხელს უწყობენ საზოგადოების განათლებასა და გამდიდრებას სამოქალაქო კულტურის კუთხით. TFI, FARA, კანონი გრანტების შესახებ და სხვა თანმდევი ნორმატიული აქტები, სამოქალაქო საზოგადოებრივ ორგანიზაციებს არა მხოლოდ არაპროპორციულ ვალდებულებებს უყენებს, არამედ, ახდენს მათ სტიგმატიზაციასაც, რითიც ძირს უთხრის მათ სანდოობას. უფრო მეტიც, იმ ორგანიზაციებმაც კი, რომლებმაც გადაწყვიტეს 347 წერილობითი ჩვენება N 83.

არაოფიციალური თარგმანი 149 რომ შესაბამისობაში მოსულიყვნენ ახალ კანონებთან, არ იციან რა სახის დამატებითი ვალდებულებების დაწესება შეიძლება მოხდეს მათთვის. მაგალითად, 2026 წლის იანვარში წარდგენილი საკანონმდებლო ცვლილებების მიხედვით, FARA-ს საფუძველზე რეგისტრირებულ ორგანიზაციებში დასაქმებულებს, ჩამოერთმევათ პოლიტიკური საქმიანობის უფლება 8 წლის ვადით. მომხსენებლისთვის გაგზავნილ ერთ- ერთ წერილობით ჩვენებაში ნათქვამია: „[ინიცირებული ცვლილებები] ნიშნავს, მაგალითად, რომ განსაკუთრებული საჭიროების მქონე ბავშვების მშობლები, რომლებსაც აქვთ საერთაშორისო დონორის ან სახალხო თანადაფინანსების წყალობით ფუნქციონირებადი დღის ცენტრები, ვერ შეძლებენ რომელიმე პოლიტიკურ პარტიაში გაწევრიანებას.“ 348 მომხსენებელს სურს ხაზი გაუსვას, რომ უცხოური დაფინანსების მიღება, ავტომატურად არ ნიშნავს უცხოეთის ინტერესების გატარებას, საქართველოს ინტერესების ხარჯზე. შესაბამისად, თითქოსდა გამჭვირვალობის უზრუნველყოფის მოტივით ინსპირირებული აღნიშნული ცვლილება, კიდევ უფრო აზიანებს პოლიტიკურ პლურალიზმს. G. საკუთრების უფლება 302. საკუთრების უფლება განმტკიცებულია ECHR-ის I დამატებითი ოქმის 1-ელ მუხლში, რომლის თანახმადაც, „ყოველ ფიზიკურ ან იურიდიულ პირს აქვს თავისი საკუთრებით შეუფერხებელი სარგებლობის უფლება. მხოლოდ საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის შეიძლება ჩამოერთვას საკუთრება ვინმეს კანონითა და საერთაშორისო სამართლის ზოგადი პრინციპებით გათვალისწინებულ პირობებში.“ იგივე მუხლი განმარტავს, რომ „წინამდებარე დებულება ვერ ხელყოფს სახელმწიფოს უფლებას, გამოიყენოს ისეთი კანონი, რომელსაც ის აუცილებლად მიიჩნევს საერთო ინტერესების შესაბამისად საკუთრებით სარგებლობის კონტროლისათვის, ან გადასახადებისა თუ სხვა მოსაკრებლის ანდა ჯარიმების გადახდის უზრუნველსაყოფად.“ 303. მომხსენებელთან გაგზავნილ შეტყობინებებში, მრავალი ადამიანი აღნიშნავდა, რომ მოხდა მათი საბანკო ანგარიშების დაყადაღება ადმინისტრაციული ან სისხლის სამართლის კოდექსის შესაბამისად, რათა უზრუნველყოფილი ყოფილიყო ჯარიმების გადახდა ან ყადაღა გამოყენებული იყო როგორც პრევენციული ზომა. 349 მომხსენებელმა ვერ 348 წერილობითი ჩვენება N 90. 349 მაგ: წერილობითი ჩვენება N 42; წერილობითი ჩვენება N 45; წერილობითი ჩვენება N 106; წერილობითი ჩვენება N 171.

არაოფიციალური თარგმანი 150 შეძლო შეეფასებინა ანგარიშების დაყადაღების საჭიროება პოტენციური ჯარიმების გადახდის უზრუნველყოფის მოტივით ან ნამდვილად იყო თუ არა ამ ზომის გამოყენება პროპორციული იმ ინტერესისა, რომლის დაცვაც სურდა სახელმწიფოს. 304. II ნაწილში ჩამოთვლილი სხვადასხვა ფაქტების მიხედვით (ჟურნალისტებზე თავდასხმებთან დაკავშირებით), რომლებიც შემდგომში დადასტურდა მომხსენებლის მიერ შეგროვებული ჩვენებების მეშვეობით, პროტესტის მიმდინარეობის დროს სამართალდამცავები ჟურნალისტებს ართმევდნენ აღჭურვილობას (მაგალითად ვიდეოკამერებს) ან მათ მიზანმიმართულად აზიანებდნენ. 350 ერთ-ერთი მოწმის თანახმად, მისთვის ვიდეოკამერის დროებით ჩამორთმევის შემდეგ, იგი უკან აღარ დაუბრუნებიათ, იმ მოტივით, რომ სამართალდამცავებმა კამერა ვეღარ იპოვეს. 351 პროტესტის რიგითი მონაწილეების შემთხვევაში, როგორც ცნობილი გახდა, პოლიციამ მიისაკუთრა მათი კუთვნილი ნივთები (საფულეები, ტელეფონები, გასაღებები, ფეხსაცმელები). 352 ზოგიერთი ჩვენების მიხედვით, აღნიშნული ნივთები პატრონებს აღარ დაუბრუნეს, ხოლო როგორც მომხსენებლისთვის ცნობილია, მათთვის არც კომპენსაცია გადაუხდიათ. 353 მომხსენებელი მიიჩნევს, რომ მსგავსი ქმედებებისთვის არ არსებობს რაიმე სახის გამართლება, შესაბამისად, ისინი ცალსახად წარმოადგენს საკუთრების უფლების დარღვევას. 350 ზეპირი ჩვენება N 3; ზეპირი ჩვენება N 9; ზეპირი ჩვენება N 11. 351 ზეპირი ჩვენება N 3. 352 იხ. ვიდეო: https://www.youtube.com/watch?v=LXCbS3Hoc5o; https://www.youtube.com/watch?v=WZUnoqgdZaM, https://www.youtube.com/watch?v=tge0FyRwYFk (გადამოწმებულია 22/02.2026). 353 ზეპირი ჩვენება N 9; ზეპირი ჩვენება N11.

არაოფიციალური თარგმანი 151

არაოფიციალური თარგმანი PERMANENT MISSION OF GEORGIA TO THE OSCE AND OTHER INTERNATIONAL ORGANISATIONS IN VIENNA 7236-11-2-202603092049 11/7236 09.03.2026 ვენა, 2026 წლის 9 მარტი ქალბატონ მარია ტელალიანს, დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისის დირექტორს (ოდირი) ევროპაში უსაფრთხოებისა და თანამშრომლობის ორგანიზაცია ვარშავა, პოლონეთი ქალბატონო დირექტორო, საქართველოს მთავრობა ღრმა შეშფოთებას გამოთქვამს ეუთო-ს საქართველოში ფაქტების დამდგენი მისიის ანგარიშის თაობაზე - საქართველოში ადამიანის უფლებებთან და ძირითად თავისუფლებებთან დაკავშირებით 2024 წლის გაზაფხულის შემდგომ განვითარებული მოვლენების შესახებ, რომელიც მოსკოვის მექანიზმის ფარგლებში შემუშავდა. მიუხედავად იმისა, რომ საქართველო კვლავაც მტკიცედ იცავს ეუთოს პრინციპებსა და ადამიანური განზომილების სფეროში ნაკისრ ვალდებულებებს, აღნიშნული ანგარიში შეიცავს სერიოზულ ფაქტობრივ უზუსტობებსა და შერჩევით ინეტერპრეტაციებს, ასევე პოლიტიკურად მიკერძოებულ დასკვნებს, რაც არსებითად ძირს უთხრის მის სანდოობასა და ობიექტურობას. მოსკოვის მექანიზმი ეუთოს 23-მა მონაწილე ქვეყანამ აამოქმედა. საქართველოს თავიდანვე სერიოზული დათქმები ჰქონდა შერჩევითი ინტერპრეტაციისა და აღნიშნული პროცედურის პოლიტიზების საფრთხესთან დაკავშირებით. მიუხედავად ამისა, საქართველომ, ეუთო-ს ნორმების სრული დაცვითა და

არაოფიციალური თარგმანი კონსტრუქციული თანამშრომლობის სულისკვეთებით, სრულად და გამჭვირვალედ ითანამშრომლა ფაქტების დამდგენ კომისიასთან. რაც მოიცავდა მაღალი დონის შეხვედრებს პრემიერ-მინისტრთან, პარლამენტის თავმჯდომარესთან და იუსტიციის უმაღლეს საბჭოსთან, ასევე რამდენიმე მინისტრთან და ძირითადი სახელმწიფო უწყებების ხელმძღვანელებთან, მათ შორის, პროკურატურის, ცენტრალური საარჩევნო კომისიის, კომუნიკაციის კომისიასა და სახალხო დამცველთან. წარედგინათ მოცულობითი წერილობითი მასალები და უზრუნველყოფილ იქნა შესაბამის დაწესებულებებსა და დოკუმენტაციასთან წვდომა. რაც მისიისთვის საჭირო ინფორმაციის ხელმისაწვდომობას უზრუნველყოფდა ინფორმირებული შეფასების განსახორციელებლად. აღნიშნული თანამშრომლობის მიუხედავად, წარმოდგენილი ანგარიში სათანადოდ ვერ ასახავს საქართველოს პოლიტიკური და სამართლებრივი კონტექსტის კომპლექსურობას, მასში გამოტოვებულია კომპეტენტური სახელმწოფო უწყებების მიერ წარმოდგენილი მნიშვნელოვანი განმარტებები და შერჩევითადაა ხაზგასმული ცალკეული შემთხვევები, როგორც „პოლიტიკურად მოტივირებული“, ამასთან უგულებელყოფილია სამართლებრივი გარანტიები, მიმდინარე სასამართლო პროცესები და სამართლიანი სასამართლოს საერთაშორისოდ აღიარებული სტანდარტები. „მაუწყებლობის შესახებ“ კანონის, საარჩევნო პროცედურებისა და საპროტესტო აქციებთან დაკავშირებული საგამოძიებო მოქმედებების ასახვა ფაქტობრივ უზუსტობებსა და მცდარ ინტერპრეტაციებს შეიცავს. უფრო მეტიც, მოცემულ ანგარიშში წარმოდგენილია რეკომენდაციები, რომლებიც მნიშვნელოვნად აღემატება მოსკოვის მექანიზმის კომპეტენციას, მათ შორისაა მოწოდებები სხვა საერთაშორისო ორგანიზაციებისა და სახელმწიფოების მიმართ იმოქმედონ საქართველოს წინააღმდეგ, რითაც გასცდა აღნიშნული მისიის მანდატით განსაზღვრულ უფლებამოსილებას. ანგარიშში წარმოდგენილი მასალის შერჩევითი ხასიათი და გამოქვეყნების დრო მიუთითებს ანგარიშის მიგნებების პოლიტიზების წინასწარგანწყობაზე, ამასთან უგულებელყოფს საქართველოს მიერ მიღწეულ მრავალწლიან წარმატებებს დემოკრატიული ტრანსფორმაციის, პოლიტიკური პლურალიზმისა და გამოხატვის თავისუფლების მიმართულებებით, ასევე ბოლო ათლწლეულის განმავლობაში ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში საქართველოდან შესული საჩივრების 85%-ზე მეტ კლებას. მისიისთვის გამოყოფილი უკიდურესად მცირე 14 დღის ვადამ, იმ გარემოებასთან ერთად, რომ ანგარიში ვიზიტის დასრულებიდან სულ რამდენიმე დღეში მომზადდა, გაამწვავა აღნიშნული ხარვეზები, რასაც შედეგად მოცულობითი დოკუმენტაციის არასრული ანალიზი მოჰყვა. საქართველოს მთავრობა, აღნიშნულიდან გამომდინარე, კატეგორიულად უარყოფს წარმოდგენილი ანგარიშის მიგნებებსა და რეკომენდაციებს და თხოვნით მიმართავს ეუთო-სა და მის მონაწილე სახელმწიფოებს ჯეროვნად გაითვალისწინონ საქართველოს მიერ წარმოდგენილი სამართლებრივი

არაოფიციალური თარგმანი არგუმენტები, მიღწევები და ყოვლისმომცველი განმარტებები. საქართველოს მთავრობის თხოვნაა წინამდებარე წერილი ეუთო/ოდირ-ის ვებგვერდზე გამოქვეყნდეს აღნიშნულ დასკვნასთან ერთად, რათა უზრუნველყოფილ იქნას სრული კონტექსტისა და ფაქტობრივი გარემოებების ხელმისაწვდომობა ყველა მონაწილე სახელმწიფოსთვის. დანართი: 90 გვერდი. პატივისცემით, [ხელმოწერა] მ.ა. ელჩი ალექსანდრე მაისურაძე, საქართველოს მუდმივი წარმომადგენელი ეუთო-სა და ქ. ვენაში განლაგებულ საერთაშორისო ორგანიზაციებში ასლი: ეუთოს გენერალურ მდივანს ასლი: ეუთოს წევრ სახელმწიფოებს

არაოფიციალური თარგმანი 1 საქართველოს მთავრობის პასუხი „ანგარიშზე საქართველოში ადამიანის უფლებებთან და ძირითად თავისუფლებებთან დაკავშირებით 2024 წლის გაზაფხულის შემდგომ განვითარებული მოვლენების შესახებ“, რომელიც პროფესორმა პატრიცია გჟებიკმა - ერთპიროვნულმა მომხსენებელმა მოამზადა, საქართველოში ეუთოს ფაქტების დამდგენი მისიის ფარგლებში (2026 წ.) მოსკოვის მექანიზმის დოკუმენტის 12-ე პარაგრაფის საფუძველზე საქართველოს მთავრობამ ითხოვა აღნიშნული პასუხის გამოქვეყნება თბილისი, მარტი, 2026 წელი

არაოფიციალური თარგმანი 2 სარჩევი შესავალი ...................................................................................................................................... 3 საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს მხარდაჭერით გამართული შეხვედრები ....... 4 საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს კომენტარები ..................................................... 5 საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს კომენტარები ............................................................ 15 საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს კომენტარები ................................................... 20 საქართველოს განათლების, მეცნიერებისა და ახალგაზრდობის სამინიტროს კომენტარი .... 64 საქართველოს მთავრობის ადმინისტრაციის კომენტარები ..................................................... 66 საქართველოს პარლამენტის თავმჯდომარის კაბინეტის კომენტარები .................................. 73 საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს კომენტარები .................................................... 90 საქართველოს პროკურატურის კომენტარები ......................................................................... 104 საქართველოს ცენტრალური საარჩევნო კომისიის კომენტარები .......................................... 123 საქართველოს კომუნიკაციების კომისიის კომენტარები ........................................................ 125

არაოფიციალური თარგმანი 3 შესავალი 2026 წელს ეუთოს 23-მა მონაწილე ქვეყანამ საქართველოში მიმდინარე პროცესების შესასწავლად მოსკოვის მექანიზმი აამოქმედა. საქართველოს მთავრობამ თავიდანვე სერიოზული ეჭვები გამოთქვა შერჩევითი ინტერპრეტაციისა და აღნიშნული პროცედურის პოლიტიზების საფრთხესთან დაკავშირებით. მიუხედავად ამისა, საქართველომ სრულად ითანამშრომლა, რაც გამოიხატებოდა მაღალი დონის თანამდებობის პირებთან ფართო წვდომის უზრუნველყოფაში, მათ შორის, პრემიერ-მინისტრთან, პარლამენტისა და იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარეებთან, ასევე რამდენიმე მინისტრთან და პროკურატურის, ცენტრალური საარჩევნო კომისიისა და კომუნიკაციის კომისიის ხელმძღვანელებთან, ასევე სახალხო დამცველთან, ამავდროულად დამატებით წარადგინა ყოვლისმომცველი წერილობითი მასალები, სამართლებრივი ტექსტები და საგამოძიებო მასალები. ფაქტების დამდგენი მისიის საპასუხოდ წარმოდგენილ დოკუმენტში გაერთიანებულია საქართველოს ხელისუფლების ოფიციალური განმარტებები და პოზიციები, რომლებიც ეხება საკანონმდებლო და სასამართლო რეფორმებს, სამართალდამცავთა მოქმედებებს, საარჩევნო პროცესებს, გამოხატვის თავისუფლებასა და მედიას, ასევე ადამიანის უფლებებისა და მმართველობის უფრო ფართო საკითხებს. წარმოდგენილი კომენტარები ასწორებს ფაქტობრივ უზუსტობებს, წარმოაჩენს გამოტოვებულ კონტექსტს და ახდენს საქართველოს სრული შესაბამისობის დემონსტრირებას ეუთო-ს ვალდებულებებთან და საერთაშორისო სტანდარტებთან. მისიის მიერ წარმოდგენილ ანგარიშში მოცემული ტენდენციური ასახვის საპირისპიროდ, საქართველო თანმიმდევრულად იცავს კანონის უზენაესობას, უზრუნველყოფს სასამართლოს დამოუკიდებლობას, იცავს ძირითად უფლებებსა და ინარჩუნებს პოლიტიკურ პლურალიზმს, ამასთან საქართველომ ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში ქვეყნიდან შესული საჩივრების 85%-ზე მეტ კლებას მიაღწია, რაც შიდასახელმწიფოებრივი დაცვის საშუალებებისა და ინსტიტუციური რეფორმების ეფექტიანობის გამოხატულებაა. აღნიშნული მასალების წარდგენით საქართველო ეუთო-ს მონაწილე სახელმწიფოებისა და საერთაშორისო დაინტერესებული მხარეების წვდომას უზრუნველყოფს სრულ ფაქტობრივ მასალებზე, რითაც მათ ქვეყნის მიერ ადამიანური განზომილების ვალდებულებების დაცვის ობიექტური, დაბალანსებული და მტკიცებულებებზე დაფუძნებული შეფასების საშუალებას აძლევს.

არაოფიციალური თარგმანი 4 საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს მხარდაჭერით გამართული შეხვედრები დ-რი პატრიცია გჟებიკის ვიზიტი საქართველოში თბილისი, 2026 წლის 17-18 თებერვალი მ.ა. ირაკლი კობახიძე, საქართველოს პრემიერ-მინისტრი მ.ა. შალვა პაპუაშვილი, საქართველოს პარლამენტის თავმჯდომარე ბ-ნი პაატა სალია, საქართველოს იუსტიციის მინისტრი ბ-ნი გელა გელაძე, საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრი ბ-ნი გივი მიქანაძე, საქართველოს განათლების, მეცნიერებისა და ახალგაზრდობის მინისტრი ბ-ნი ნიკოლოზ მარსაგიშვილი, საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარე ბ-ნი ამირან გულუაშვილი, საქართველოს გენერალური პროკურორის მოადგილე ბ-ნი გოგა გულორდავა, საქართველოს კომუნიკაციების კომისიის თავმჯდომარე ბ-ნი გიორგი კალანდარიშვილი, საქართველოს ცენტრალური საარჩევნო კომისიის თავმჯდომარე ბ-ნი ლევან იოსელიანი, საქართველოს სახალხო დამცველი (ომბუდსმენი)

არაოფიციალური თარგმანი 5 საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს კომენტარები ზოგადი სანდოობა ანგარიშის თანახმად, ეუთოს ფაქტების დამდგენი მისიის მანდატი „დიდი მოცულობის მასალების გაანალიზებას ძალზედ შეზღუდულ დროში - 14 დღის განმავლობაში“ მოითხოვდა და „მომხსენებელი შეხვდა საქართველოს ხელისუფლებისა და პოლიტიკური ოპოზიციის წარმომადგენლებს, გამართა რიგი ონლაინ შეხვედრები მრავალ დაინტერესებულ მხარესთან, მიიღო უამრავი წერილობითი ინფორმაცია და შეაგროვა საჯაროდ ხელმისაწვდომი მასალები....“ იმის გათვალისწინებით, რომ მოსკოვის მექანიზმის დოკუმენტის მე-7 პუნქტის თანახმად, მომწვევი სახელმწიფოსთვის მოხსენების წარდგენის ვადა დაახლოებით სამ კვირას შეადგენს, ანგარიშისთვის გასაანალიზებელი მასალის თავდაპირველი მოცულობისა და შეზღუდული ვადების, გამოყენებული მეთოდოლოგიისა და მისიის უმეტესწილად არაპროპორციულად მკაცრი და მეტწილად მიკერძოებული შეფასებებისა და რეკომენდაციების გათვალისწინებით, ანგარიშის სანდოობა და მასში წარმოდგენილი დაკვირვებები ეჭვქვეშ უნდა იქნას დაყენებული. უფრო მეტიც, ქართული მხარე აღნიშნავს, რომ მომხსენებლისთვის 14-დღიანი ვადის დაწესებამ, ძირეულად გამორიცხა ყოვლისმომცველი და დაბალანსებული მოკვლევის განხორციელება. მისიას, რომელსაც „დიდი მოცულობის ინფორმაციის“ გაანალიზება დაევალა ექსკლუზიურად „ონლაინ შეხვედრებითა“ და „საჯაროდ ხელმისაწვდომი მასალის“ მეშვეობით, არ გააჩნია საჭირო მტკიცებულებითი კავშირი, რაც სავალდებულოა ამგვარი მნიშვნელობის მქონე ანგარიშის წარსადგენად. მისიამ ვერ დააკმაყოფილა ობიექტურობის ის მინიმალური სტანდარტი, რაც დამოუკიდებელ ექსპერტებს მოეთხოვებათ. საქართველოს მთავრობამ ათასობით გვერდის მოცულობის მტკიცებულებები წარადგინა ვენის მექანიზმის ეტაპზე (რომელიც 2024 წლის შემოდგომისა და 2025 წლის იანვრის პერიოდს მოიცავდა), ხოლო მოსკოვის მექანიზმის ფარგლებში - მოცულობითი მასალები (რომელიც 2024 წლის გაზაფხულიდან 2026 წლის თებერვლამდე პერიოდს მოიცავდა), რომელიც მომხსენებელმა უგულებელყო ან ანგარიშში არაჯეროვნად ასახა. ზემოაღნიშნული წინასწარ არსებულ განზრახვას ადასტურებს. გადამოწმებად სახალმწიფო მონაცემებსა და სასამართლო დოკუმენტაციაზე მეტად პოლიტიკური ოპოზიციისა და წინასწარ შერჩეული დაინტერესებული მხარეების პოზიციებისთვის აშკარა პრიორიტეტის მინიჭებით, წარმოდგენილი ანგარიში ფაქტების დადგენის პროცესიდან პოლიტიკურად მოტივირებულ ინსტრუმენტად გარდაიქმნა.

არაოფიციალური თარგმანი 6 ზემოაღნიშნულიდან გამოდინარე, საქართველოს მთავრობა ოფიციალურად იტოვებს უფლებას, რომ უგულებელყოს ნებისმიერი და ყველა რეკომენდაცია, რომელიც აღნიშნულ ანგარიშშია წარმოდგენილი. მტკიცედ მივიჩნევთ რომ, პროცედურული ხარვეზებით მიმდინარე პროცესის შედეგად შემუშავებულ რეკომენდაციებს, რომლებიც ადგილზე გადამოწმების გარეშე მომზადდა და გაჯერებულია პოლიტიკური მიკერძოებით, არავითარი სავალდებულო მორალური თუ პოლიტიკური ძალა არ გააჩნია ჰელსინკის დასკვნითი აქტისა თუ მოსკოვის დოკუმენტის ფარგლებში. მისიის მანდატსა და რიგ რეკომენდაციებს შორის არსებული შეუსაბამობები რეკომენდაციები საქართველოს [რესპუბლიკის] მიმართ ამ თავთან დაკავშირებით უნდა აღინიშნოს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის 2(1) -ე მუხლის თანახმად, საქართველოს სახელმწიფოს სახელია „საქართველო“. • საკანონმდებლო რეფორმებთან დაკავშირებით (რეკ.-ები: N2, N3 და N5): ნაცვლად გონივრული რეკომენდაციების წარმოდგენისა, რომლებიც საქართველოს მთელ რიგ შიდა საკანონმდებლო აქტებს შეეხებოდა, ანგარიში „მბრძანებლური ტონით“ მოითხოვს, რომ „უნდა გაუქმდეს“ საქართველოს სხვადასხვა კანონი. ამგვარი განცხადება არ შეესაბამება კონსტრუქციული თანამშრომლობის სულისკვეთებას, სცდება მისიისთვის მანდატით მინიჭებულ უფლებამოსილებას და ეწინააღმდეგება საერთაშორისო სამართლის ფუნდამენტურ პრინციპს სახელმწიფოს შიდა საქმეებში ჩაურევლობის შესახებ. 2. ანალოგიურად უნდა გაუქმდეს ბოლოდროინდელი საკანონმდებლო ცვლილებები კანონში „მაუწყებლობის შესახებ“, რომელიც უცხოურ დაფინანსებასა და მაუწყებლობის შინაარსის შეზღუდვებს ეხება (მუხლი 54) 3. უნდა გაუქმდეს კანონი „ოჯახური ღირებულებების“ შესახებ. ეს ეხება, განსაკუთრებით, თუმცა არა მხოლოდ, ერთსქესიანთა ურთიერთობისა და ტრანსგენდერული იდენტობის ინცესტთან გაიგივებას, აღნიშნული მცნებების „პოპულარიზაციის“ აკრძალვას, მათ შორის შეკრებების მეშვეობით, გენდერული იდენტობის დადასტურების სამედიცინო ჩარევების აკრძალვას, სქესის შესახებ მონაცემების შეცვლის აკრძალვას პირადობის დამადასტურებელ დოკუმენტებსა და სამოქალაქო აქტებში. 5. უნდა გაუქმდეს ის რეგულაციები, რომელთა მეშვეობითაც დაწესდა საპროტესტო აქციების დროს სახის დაფარვის სრული აკრძალვა. ასევე უნდა გაუქმდეს, ან გადაიხედოს სხვა რეგულაციები, რომლებიც არაპროპორციულად ზღუდავს შეკრების უფლებას (როგორებიცაა დაკავება ინდივიდუალური შეფასების გარეშე და შეუსაბამოდ მაღალი ჯარიმები), რათა დაცულ იქნეს ამ უფლებასა და საზოგადოებრივი წესრიგის დაცვის ინტერესებს შორის სათანადო ბალანსი.

არაოფიციალური თარგმანი 7 რეკომენდაციები საერთაშორისო თანამეგობრობის მიმართ • გაეროს სპეციალურ პროცედურებთან დაკავშირებით (რეკ. N6): საქართველო დიდ მნიშვნელობას ანიჭებს ადამიანის უფლებათა დაცვას და ამ საკითხთან დაკავშირებით მჭიდრო თანამშრომლობას ინარჩუნებს გაეროს ადამიანის უფლებათა დაცვის მექანიზმებთან. 6. ხელი შეუწყვეთ გაეროს სპეციალური პროცედურების ჩართვას ადამიანის უფლებების დაცვასა და განმტკიცებაში და განიხილეთ საქართველოში გაეროს ადამიანის უფლებათა უმაღლესი ოფიცრის ოფისის გახსნა. გაეროს სპეციალურ პროცედურებსა და ადამიანის უფლებათა საბჭოს სხვა მექანიზმებს შორის, განსაკუთრებული ყურადღება უნდა დაეთმოს: a. თვითნებური დაკავების საკითხებზე მომუშავე სამუშაო ჯგუფს (WGAD) - რომელიც განსაკუთრებით სასარგებლოა, რადგან არ არსებობს შიდასახელმწიფოებრივი სამართლებრივი დაცვის საშუალებების ამოწურვის მოთხოვნები. b. სპეციალურ მომხსენებელს წამებისა და სხვა არასათანადო მოპყრობის საკითხებზე. c. სპეციალურ მომხსენებელს აზრისა და გამოხატვის თავისუფლების ხელშეწყობისა და დაცვის საკითხებზე. d. სპეციალურ მომხსენებელს მშვიდობიანი შეკრებისა და გაერთიანების თავისუფლების საკითხებზე. e. სპეციალურ მომხსენებელს ადამიანის უფლებათა დამცველების მდგომარეობის საკითხებზე. f. სპეციალურ მომხსენებელს მოსამართლეებისა და ადვოკატების დამოუკიდებლობის საკითხებზე. g. სპეციალურ მომხსენებელს იძულებით გადაადგილებულ პირთა ადამიანის უფლებების საკითხებზე. h. სპეციალურ მომხსენებელს უმცირესობათა საკითხებზე. i. სპეციალურ მომხსენებელს პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის უფლების საკითხებზე. j. დამოუკიდებელ ექსპერტს სექსუალური ორიენტაციისა და გენდერული იდენტობის საფუძველზე ძალადობისა და დისკრიმინაციისგან დაცვის საკითხებზე. k. სპეციალურ მომხსენებელს ქალთა და გოგონათა მიმართ ძალადობის, მისი მიზეზებისა და შედეგების საკითხებზე. l. ქალთა და გოგონათა მიმართ დისკრიმინაციის საკითხებზე მომუშავე სამუშაო ჯგუფს.

არაოფიციალური თარგმანი 8 საქართველომ 2010 წელს მუდმივი მიწვევა გაუგზავნა ყველა სპეციალური პროცედურის მანდატის მფლობელს და უკვე უმასპინძლა მათ არაერთ ვიზიტს. მაგალითად, გასულ წლებში საქართველოში ვიზიტით იმყოფებოდნენ გაეროს დამოუკიდებელი ექსპერტი დემოკრატიული და სამართლიანი საერთაშორისო წესრიგის ხელშეწყობის საკითხებში (2023), გაეროს სპეციალური მომხსენებელი შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების საკითხებში (2023), გაეროს სპეციალური მომხსენებელი ადამიანის უფლებათა დამცველების მდგომარეობის საკითხებში (2023) და წამების და სხვა სასტიკი, არაადამიანური ან ღირსების შემლახველი მოპყრობის ან დასჯის აღკვეთის ქვეკომიტეტის წევრები (SPT) (2023). შესაბამისად, ეს რეკომენდაცია დაუსაბუთებელი და უმეტესწილად არარელევანტურია. • საყოველთაო პერიოდულ მიმოხილვასთან (UPR) დაკავშირებით (რეკ. N7): საქართველო მტკიცე ერთგულებას გამოხატავს საყოველთაო პერიოდული მიმოხილვის (UPR) მექანიზმის მიმართ. კერძოდ, საქართველო თანმიმდევრულად წარადგენს თავის ეროვნულ ანგარიშს UPR-ის ყველა ციკლის ფარგლებში. ამავდროულად, საქართველოში ანგარიშგების პროცესი ღია და ინკლუზიურია ყველა შესაბამისი სახელმწიფო უწყების აქტიური მონაწილეობით. ხაზგასმით უნდა აღინიშნოს, რომ 2026 წლის 26 იანვარს საქართველოს ანგარიშის განხილვა გაიმართა, საყოველთაო პერიოდული მიმოხილვის (UPR) მე-4 ციკლის ფარგლებში. ანგარიში ასევე მოიცავდა ცხრილს, რომელშიც ასახული იყო მესამე ციკლის ფარგლებში ჩვენს მიერ მხარდაჭერილი რეკომენდაციების განხორციელების მდგომარეობა. ბოლო მიმოხილვის დროს ქვეყანამ 307 რეკომენდაცია მიიღო. შიდა პროცედურების შესაბამისად, მიმდინარე ციკლის ფარგლებში მიღებულ რეკომენდაციებს ჯერ მთავრობა შეისწავლის დეტალურად, ხოლო შემდეგ - პარლამენტი, რომელიც ახორციელებს მონიტორინგს და ზოგადად, UPR-ის ანგარიშგების პროცესის ყველა ეტაპზე გადამწყვეტ როლს ასრულებს. შესაბამისად, მოხდება რეკომენდაციების შეფასება, განხილვა და მათთან დაკავშირებით საქართველოს პოზიცია დადგენილ ვადებში იქნება წარმოდგენილი. ზოგადად, ქართული მხარე მხარს უჭერს UPR-ის თითოეული ციკლის ფარგლებში მიღებული რეკომენდაციების აბსოლუტურ უმრავლესობას. შესაბამისად, ეს რეკომენდაცია დაუსაბუთებელი და არარელევანტურია. 7. აქტიურად ჩაერთეთ საქართველოს საყოველთაო პერიოდული მიმოხილვის (UPR) შემდგომ პროცესებში.

არაოფიციალური თარგმანი 9 • ქიმიური იარაღის აკრძალვის ორგანიზაციასთან დაკავშირებით (OPCW)(რეკ. N8): რეკომენდაცია იმის შესახებ, რომ „ქიმიური იარაღის აკრძალვის შესახებ კონვენციის“ (CWC) მონაწილე სახელმწიფოებმა IX მუხლის საფუძველზე OPCW-ის წინაშე განმარტებები მოითხოვონ, სცილდება მისიის მანდატს. მისიის უფლებამოსილება შემოიფარგლებოდა მხოლოდ ფაქტების დადგენითა და საქართველოს მიერ ეუთო-ს წინაშე აღებული ვალდებულებების შესრულების შეფასებით, რასაც ამავე ჩარჩოს ფარგლებში მომზადებული პოლიტიკური რეკომენდაციები უნდა მოჰყოლოდა. განიარაღების შესახებ ცალკეული ხელშეკრულებით გათვალისწინებული შესრულების ფორმალური პროცედურის გააქტიურების წახალისებით, ანგარიში სცილდება დოკუმენტირებისა და შეფასების ფარგლებს და სახელმწიფოთაშორისი დავის მექანიზმების სფეროში გადადის, რაც ეუთო-ს კომპეტენციის ფარგლებს მიღმაა. ეუთოს არ გააჩნია საზედამხედველო ან აღსრულების ფუნქცია „ქიმიური იარაღის აკრძალვის შესახებ კონვენციის“ (CWC) ფარგლებში, ხოლო მომხსენებელი არ ფლობს უფლებამოსილებას, სხვა სამართლებრივ რეჟიმებში გასცეს ხელშეკრულებაზე დაფუძნებული სამართალწარმოების დაწყების რეკომენდაცია. აღნიშნული მანდატის გადამეტებას (ultra vires) წარმოადგენს, რაც პოლიტიკური, ადამიანური განზომილების მიმოხილვის თვითნებურ გაფართოებასა და შეიარაღების კონტროლის დამოუკიდებელი ჩარჩოს ფარგლებში ფორმალური ანგარიშვალდებულების პროცესების ხელშეწყობაში გამოიხატება. 8. 1992 წლის ქიმიური იარაღის კონვენციის მონაწილე სახელმწიფოებმა, ამავე კონვენციის IX მუხლის საფუძველზე, შესაძლოა განიხილონ ქიმიური იარაღის აკრძალვის ორგანიზაციის (OPCW) აღმასრულებელი საბჭოსთვის მიმართვა, საქართველოს ხელისუფლების მიერ ქიმიური იარაღის სავარაუდო გამოყენების გარემოებების გარკვევის მოთხოვნით.

არაოფიციალური თარგმანი 10 • ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან (ECHR) და ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოსთან დაკავშირებით (ECtHR) (რეკ.-ები: N9, N10 და N11): მოსკოვის მექანიზმის თანახმად, მომხსენებელს შეუძლია ეუთო-ს ადამიანური განზომილების ჩარჩოს ფარგლებში შესთავაზოს მხოლოდ „წამოჭრილი საკითხის შესაძლო გადაჭრის გზები“, რაც ეუთოს ადამიანური განზომილების შესახებ მოსკოვის შეხვედრის დოკუმენტის (1991 წ.) მე-11 პარაგრაფშია ასახული. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის (ECHR) 33-ე მუხლი ერთ წევრ სახელმწიფოს მეორე სახელმწიფოს წინააღმდეგ საქმის აღძვრის უფლებას აძლევს ევროპულ სასამართლოში (ECtHR). ეს უკანასკნელი კი წარმოადგენს ევროპის საბჭოს სასამართლო მექანიზმს, რომელიც ინსტიტუციურად გამიჯნულია ეუთო ს სისტემისგან. იმის რეკომენდაცია, რომ სახელმწიფოებმა სახელმწიფოთაშორისი დავა დაიწყონ 33-ე მუხლის საფუძველზე, აღნიშნულ მანდატს სცილდება შემდეგ მიზეზთა გამო: 1. შესაბამისი უფლებამოსილების არქონა მანდატის ფარგლებში მანდატი არ ითვალისწინებს გარე სასამართლო ორგანოებთან ურთიერთქმედების უფლებამოსილებას. იგი არ შეიცავს არც პირდაპირ და არც ირიბ კომპეტენციას, რომელიც მომხსენებელს ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში (ECtHR) სამართლებრივი დავის დაწყების რეკომენდაციისა თუ მისი ხელშეწყობის უფლებას მისცემდა. 2. 33-ე მუხლით გათვალისწინებული სამართალწარმოების ავტონომიურობა 33-ე მუხლით გათვალისწინებული სამართალწარმოება ექსკლუზიურად ევროპის საბჭოს სახელშეკრულებო ჩარჩოს განეკუთვნება და ადამიანის უფლებათა ევროპული 9. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის (ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენცია; „ECHR”) მონაწილე სახელმწიფოებმა შესაძლოა განიხილონ ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში (ECtHR) სახელმწიფოთაშორისი საჩივრის წარდგენა ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის 33-ე მუხლის შესაბამისად. 10. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის (ECHR) მონაწილე სახელმწიფოებმა, ისევე როგორც სხვა ორგანოებმა, როგორებიცაა ვენეციის კომისია, ევროპის საბჭოს ადამიანის უფლებათა კომისარი და სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციები, შესაძლოა განიხილონ ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში მიმდინარე და მომავალ სამართალწარმოებაში ჩართვის შესაძლებლობა. 11. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს (ECtHR) მიერ გადაწყვეტილებების გამოტანის შემთხვევაში, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის (ECHR) ხელშემკვრელ სახელმწიფოებს, ისევე როგორც სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციებს, ევროპის საბჭოს მინისტრთა კომიტეტის მეშვეობით შეუძლიათ აქტიურად ჩაერთონ გადაწყვეტილებების აღსრულების პროცესში.

არაოფიციალური თარგმანი 11 კონვენციის (ECHR) ფარგლებში ცალკეულ სადავო-სამართლებრივ მექანიზმს წარმოადგენს. იგი ოფიციალური სახელმწიფოთაშორისი სასამართლო პროცედურაა კონვენციის სავარაუდო დარღვევების თაობაზე. როგორც ავტონომიური მართლმსაჯულების პროცესი, იგი რეგულირდება სასამართლოს (ECtHR) მისაღებობის კრიტერიუმებითა და სხვა პროცედურული პირობებით, რომელთაგან თითოეული დამოუკიდებლად უნდა იქნეს შეფასებული პოტენციური მომჩივანი სახელმწიფოს მიერ. შესაბამისად, მსგავსი სამართალწარმოების დაწყების შესახებ გადაწყვეტილება სუვერენულ სამართლებრივ უფლებამოსილებას წარმოადგენს, რომლის მართვა, წინასწარ სტრუქტურირება ან პრაქტიკული რეალიზება სხვა ინსტიტუციური ჩარჩოს ფარგლებში შეუძლებელია. იგივე ინსტიტუციური ავტონომია ვრცელდება როგორც ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს (ECtHR) გადაწყვეტილებების აღსრულებაზე, რომელსაც კონვენციის 46-ე მუხლის საფუძველზე ზედამხედველობას უწევს მინისტრთა კომიტეტი, ასევე მესამე მხარის ინტერვენციებზე, რომლებიც 36-ე მუხლითა და სასამართლოს რეგლამენტით რეგულირდება. აღნიშნული პროცესები სტრასბურგის ავტონომიური სისტემის ნაწილია და ეუთოს (OSCE) ჩარჩოსგან დამოუკიდებლად ფუნქციონირებს. მოსკოვის მექანიზმი მომხსენებელს არ ანიჭებს უფლებამოსილებას, გასცეს რეკომენდაცია, კოორდინაცია განახორციელოს ან ხელი შეუწყოს აღნიშნულ სასამართლო თუ საზედამხედველო პროცედურებში ჩართულობა. შესაბამისად, მსგავსი რეკომენდაციები სცილდება მანდატით განსაზღვრულ ინსტიტუციურ კომპეტენციას. 3. მოსკოვის მექანიზმის ინსტიტუციური ფარგლები მოსკოვის მექანიზმი შექმნილია ეუთოს ადამიანური განზომილების ფარგლებში, როგორც ფაქტების დადგენისა და პოლიტიკური რეაგირების პროცედურა. იგი არ ითვალისწინებს სასამართლო აღსრულებას და არც უფლებამოსილების დელეგირებას ახდენს სხვა საერთაშორისო სამართლებრივი რეჟიმის ფარგლებში ოფიციალური სახელშეკრულებო სამართლებრივი დავის ინიცირების, მხარდაჭერისა თუ წახალისების მიზნით. შესაბამისად, 33-ე მუხლის გამოყენების რეკომენდაცია სცილდება მანდატით მინიჭებულ ინსტიტუციურ კომპეტენციას. 33-ე მუხლით გათვალისწინებული სახელმწიფოთაშორისი დავის ინიცირების რეკომენდაციით, მომხსენებელი გასცდა მანდატის ფარგლებს. რეკომენდაცია ეხება ევროპის საბჭოს სისტემის ფარგლებში არსებულ ცალკეულ სახელშეკრულებო აღსრულების მექანიზმს და ამდენად, აჭარბებს მოსკოვის მექანიზმით მინიჭებულ ინსტიტუციურ კომპეტენციას.

არაოფიციალური თარგმანი 12 • წამებისა და სხვა სასტიკი, არაადამიანური ან დამამცირებელი მოპყრობის ან სასჯელის წინააღმდეგ კონვენციასთან (CAT) დაკავშირებით (რეკ.-ები: N12 და N13): მე-12 რეკომენდაცია სცილდება მანდატს, რადგან მოუწოდებს „წამების წინააღმდეგ კონვენციის“ მონაწილე სახელმწიფოებს 21-ე მუხლის საფუძველზე წამების წინააღმდეგ კომიტეტის წინაშე აღძრან სახელმწიფოთაშორისი შეტყობინების პროცედურა. მიუხედავად იმისა, რომ ანგარიშმა შესაძლოა შეაფასოს წამების შესახებ ბრალდებები არსებ ული საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისად, მოსკოვის მექანიზმი არ ანიჭებს მომხსენებელს უფლებამოსილებას, წაახალისოს გაეროს სახელშეკრულებო ორგანოების ფარგლებში კვაზი- სასამართლო სახელმწიფოთაშორისი პროცედურების გააქტიურება. მსგავსი შეტყობინებები წარმოადგენს შეჯიბრებით სამართალწარმოებას, რომელიც მიზნად ისახავს სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის დადგენას და მას სერიოზული სამართლებრივი და დიპლომატიური შედეგები მოსდევს. მათი ინიცირების რეკომენდაციით, ანგარიში სცილდება თანამშრომლობაზე დაფუძნებულ პოლიტიკურ მიმოხილვას და გადადის სხვა სახელშეკრულებო რეჟიმის ფარგლებში არსებული სადავო აღსრულების მექანიზმების გააქტიურების მოწოდებაზე. ეს ფუნდამენტურად ცვლის მისიის არსს - ეუთო-ს ჩარჩოში დიალოგზე ორიენტირებული ადამიანური განზომილების შეფასებიდან, მის ინსტიტუციურ კომპეტენციის გარეთ არსებული ოფიციალური სამართლებრივი დავის ხელშეწყობით. მე-13 რეკომენდაცია წარმოადგენს მანდატიდან ყველაზე აშკარა გადახვევას, რადგან მოუწოდებს „წამების წინააღმდეგ კონვენციის“ მონაწილე სახელმწიფოებს, სამართალწარმოება დაიწყონ მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლოში (ICJ). ICJ- ის სამართალწარმოება წარმოადგენს სავალდებულო ძალის მქონე სახელმწიფოთაშორის მართლმსაჯულებას საერთაშორისო სამართლის სავარაუდო დარღვევების შესახებ და პირდაპირ ეხება სახელმწიფოს პასუხისმგებლობისა და სუვერენიტეტის საკითხებს . მოსკოვის მექანიზმი კი, თავის მხრივ, პოლიტიკური ფაქტების დადგენის ინსტ რუმენტია; იგი არც სასამართლო ორგანოს წარმოადგენს და არც იმგვარი უფლებამოსილებითაა აღჭურვილი, რომ რეკომენდაცია გასცეს გარე ხელშეკრულებებით გათვალისწინებული დავების სავალდებულო გადაწყვეტის მექანიზმების გამოყენების თაობაზე. მისი მანდატი შემოიფარგლება ეუთო-ს ვალდებულებებთან შესაბამისობის შეფასებითა და პოლიტიკური რეკომენდაციების გაცემით, რომელთა მიზანიც დიალოგის წარმართვა და ვითარების გაუმჯობესებაა. „წამების წინააღმდეგ კონვენციის“ (CAT) საარბიტრაჟო დათქმის საფუძველზე ICJ-ში სამართლებრივი დავის დაწყების ინიცირების ლობირებით, ანგარიშს საკითხი თანამშრომლობითი მიმოხილვიდან ოფიციალური სასამართლო აღსრულების ეტაპზე გადაჰყავს და ფაქტობრივად, მოუწოდებს სახელმწიფოებს გაეროს მთავარ სასამართლო ორგანოში დაუპირისპირდნენ სხვა სახელმწიფოს სუვერენულ ქმედებებს. 12. წამებისა და სხვა სასტიკი, არაადამიანური ან დამამცირებელი მოპყრობის ან სასჯელის წინააღმდეგ კონვენციის (CAT) მონაწილე სახელმწიფოებმა შესაძლოა განიხილონ წამების წინააღმდეგ ბრძოლის კომიტეტისთვის სახელმწიფოთაშორისი შეტყობინების წარდგენა. 13. წამების წინააღმდეგ კონვენციის (CAT) მონაწილე სახელმწიფოებმა შესაძლოა განიხილონ მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლოში (ICJ) სარჩელის წარდგენა. 14.

არაოფიციალური თარგმანი 13 მსგავსი ნაბიჯი დავების გადაწყვეტის შესახებ სუვერენული გადაწყვეტილების მიღების სფეროში იჭრება და სცილდება მექანიზმის ინსტიტუციურ და ფუნქციურ ფარგლებს, რითაც ადამიანური განზომილების შეფასებას საერთაშორისო სამართალწარმოების პლატფორმად გარდაქმნის. • სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოსთან (ICC) დაკავშირებით (რეკ. N16): მე-16 რეკომენდაცია, რომელიც ეხება „რომის სტატუტის“ მონაწილე სახელმწიფოების მიერ საქართველოში არსებული ვითარების შესაძლო წარდგენას სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოსთვის (ICC), შეუსაბამოა როგორც თავად სტატუტთან, ისე საერთაშორისო სამართლის ზოგად პრინციპებთან, სამი ძირითადი მიზეზის გამო: 1. სტატუტის მე-5 მუხლის თანახმად, სასამართლოს იურისდიქცია ვრცელდება „საერთაშორისო მასშტაბით უმძიმეს დანაშაულებზე“, კერძოდ: გენოციდზე, კაცობრიობის წინააღმდეგ მიმართულ დანაშაულებზე, ომის დანაშაულებსა და აგრესიაზე. მისიის მიერ აღწერილი ვითარება ვერ აკმაყოფილებს აღნიშნული დანაშაულებისთვის დადგენილ სამართლებრივ ზღვარს. I. აგრესიის დანაშაული: 8-ე მუხლის თანახმად, იქვე, აღნიშნული საჭიროებს გაეროს უშიშროების საბჭოს მიერ აგრესიის აქტის წინასწარ დადასტურებას ერთი სახელმწიფოს მხრიდან მეორე სახელმწიფოს სუვერენიტეტის, ტერიტორიული მთლიანობის ან პოლიტიკური დამოუკიდებლობის წინააღმდეგ, გაეროს გენერალური ასამბლეის 3314 (XXIX) რეზოლუციის შესაბამისად. მსგავსი დასკვნა არ არსებობს; II. გენოციდი: მე-6 მუხლის თანახმად, აღნიშნული საჭიროებს გენოციდის ჩადენის მიზანმიმართული განზრახვის (mens rea) მტკიცებულებას, რაც გულისხმობს დაცული ეროვნული, ეთნიკური, რასობრივი ან რელიგიური ჯგუფის მთლიანად ან ნაწილობრივ განადგურების განზრახვას (ამასთან, დისკრიმინაციული საფუძველი საბოლოო მტკიცებულებას წარმოადგენს). არსებული ბრალდებები ვერ აკმაყოფილებს მტკიცებულებითი სტანდარტის ამ მაღალ ზღვარს და არცერთი იდენტიფიცირებული დაცული ჯგუფის წინააღმდეგ არ განხორციელებულა მიზანმიმართული დევნა. III. ომის დანაშაულები: მე-8 მუხლის თანახმად, აღნიშნული ქმედებები მჭიდროდ და არსებითად უნდა უკავშირდებოდეს მიმდინარე საერთაშორისო ან არასაერთაშორისო შეიარაღებულ კონფლიქტს. მსგავსი კონტექსტუალური კავშირი არ არსებობს. IV. კაცობრიობის წინააღმდეგ მიმართული დანაშაულები: მე-7 მუხლის თანახმად, 16. რომის სტატუტის ხელშემკვრელმა სახელმწიფოებმა შესაძლოა განიხილონ საქართველოში არსებული ვითარების გადაცემა სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოსთვის (ICC), პოლიტიკური დევნის, წამებისა და სხვა არაადამიანური ქმედებების მზარდი რაოდენობის გათვალისწინებით.

არაოფიციალური თარგმანი 14 რაც სახელმწიფოებრივ ან ორგანიზაციულ პოლიტიკური გადაწყვეტილების არსებობას მოითხოვს იმასთან დაკვაშირებით, რომ ფართომასშტაბიანი ან სისტემური თავდასხმის ფარგლებში, თავდასხმა სამოქალაქო მოსახლეობაზე განხორციელდეს. სავარაუდო პოლიტიკური დევნა ან სხვა არაადამიანური ქმედებები, ვერ აღწევს ამ დანაშაულისთვის დადგენილ სიმძიმის ზღვარს და სახელმწიფოს დონეზე მსგავსი პოლიტიკა არ არსებობს. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ანგარიშში მითითებული ქმედებები არ განეკუთვნება სასამართლოს საგნობრივ იურისდიქციას (ratione materiae). 2. სტატუტის პირველი მუხლის თანახმად, სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლო (ICC) სისხლის სამართლის ეროვნული იურისდიქციების შემავსებელ მექანიზმს უნდა წარმოადგენდეს. ნებისმიერ შემთხვევაში, როგორც ტერიტორიული იურისდიქციის განმახორციელებელი სახელმწიფო, საქართველო პირველადი და საუკეთესოდ აღჭურვილი ინსტანციაა სავარაუდო შიდასახელმწიფოებრივ დანაშაულებზე ეფექტიანი გამოძიების წარსამართად და მართლმსაჯულების აღსრულების უზრუნველსაყოფად. ვინაიდან საერთაშორისო დანაშაულების ელემენტები არ იკვეთება, ხოლო ეროვნული სასამართლო სისტემა საქმის განხილვის შესაბამის ინსტანციას წარმოადგენს, კომპლემენტარობის პრინციპიდან გამომდინარე სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს (ICC) იურისდიქცია აღნიშნულ საქმეზე არ ვრცელდება. 3. სტატუტის მე-13 მუხლის თანახმად, სასამართლოს იურისდიქციის ამოქმედების სამი მექანიზმი არსებობს: (1) წევრი სახელმწიფოს მიერ საკითხის გადაცემა, რაც, როგორც წესი, იმ სახელმწიფოებს გულისხმობს, რომელთა ტერიტორიაზეც ადგილი ჰქონდა მასშტაბურ ბოროტმოქმედებებს; (2) გაეროს წესდების VII თავის საფუძველზე უშიშროების საბჭოს მიერ საკითხის გადაცემა, ან (3) პროკურორის მიერ საკუთარი ინიციატივით (proprio motu) დაწყებული გამოძიება, როდესაც ტერიტორიული იურისდიქციის სახელმწიფოს არ სურს ან არ შეუძლია გამოძიების ან სისხლისსამართლებრივი დევნის ჯეროვნად განხორციელება. რეკომენდაცია, რომ წევრმა სახელმწიფოებმა - მიუხედავად იმისა, აქვთ თუ არა რაიმე კავშირი სავარაუდო სამართალდარღვევასთან - სასამართლოს ისეთი ვითარება გადასცენ განსახილველად, რომელიც აშკარად ვერ აკმაყოფილებს დანაშაულის სიმძიმის ზღვარს, ეწინააღმდეგება მართლმსაჯულების ჯეროვანი განხორციელების პრინციპს. სასამართლოს შეზღუდული რესურსების მიმართვა ისეთი შემთხვევებისკენ, რომლებიც ვერ აკმაყოფილებენ „საკმარისი სიმძიმის“ კრიტერიუმს, არ შეესაბამება მის მანდატს, რომელიც მე-17(1)(d) მუხლშია განსაზღვრული. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, რეკომენდაცია არა მხოლოდ სცილდება მისიის მანდატს, არამედ სრულიად არარელევანტურია.

არაოფიციალური თარგმანი 15 საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს კომენტარები წარმოდგენილი ანგარიშის მე-6 მუხლის თანახმად, ფაქტების დამდგენი მისიის მანდატი შემდეგნაირად იყო განსაზღვრული: 1) საქართველოში ადამიანის უფლებებსა და ძირითად თავისუფლებებთან დაკავშირებით ბოლო დროს განვითარებული მოვლენების დოკუმენტირება; 2)აღნიშნულ მოვლენათა შეფასება ეუთოს კონტექსტში უსაფრთხოების ყოვლისმომცველი განსაზღვრების ჭრილში; 3) რეკომენდაციების წარმოდგენა პრობლემური საკითხების გადაჭრის გზების თაობაზე. წინამდებარე შენიშვნები წარმოდგენილია შემდეგ საკითხებთან დაკავშირებით: ა) ანგარიშის II ნაწილი, რომელსაც უნდა მიმოეხილა მისიის მანდატის ფარგლებში არსებული მნიშვნელოვანი მოვლენები და დაედგინა შესაბამისი ფაქტები; ბ) III ნაწილი, რომელიც ეხება აღნიშნული მოვლენების სამართლებრივ შეფასებას; გ) მომხსენებლის მიერ გაცემული რეკომენდაციები. კომენტარები II ნაწილთან დაკავშირებით - მანდატით მოცულ პერიოდში მომხდარი ძირითადი მოვლენები მიუხედავად იმისა, რომ მომხსენებელი ანგარიშის მეთოდოლოგიის ნაწილში (პარ. 27) აღნიშნავს, რომ „წინამდებარე ანგარიშის მიგნებები მეტწილად ეფუძნება საჯაროდ ხელმისაწვდომ ინფორმაციას.“ სინამდვილეში II ნაწილი, რომლის მიზანიც ფაქტების დადგენა უნდა ყოფილიყო, უფრო მეტად აღწერილობითი ხასიათისაა. იგი მხოლოდ უკვე არსებულ წყაროებზე მიუთითებს და არ წარმოადგენს თავად მომხსენებლის მიერ გამოკვეთილ მიგნებებს, რაც ფაქტების დამდგენი მისიის მთავარ დანიშნულებას წარმოადგენდა.“ ნაცვლად ამისა, დასკვნები მოცემულია მხოლოდ ერთ აბზაცად შემაჯამებელ მიმოხილვაში, ყოველგვარი განმარტების გარეშე, თუ რომელ ფაქტებს, წყაროებსა თუ მტკიცებულებებს ეფუძნება ისინი. ანგარიშის II ნაწილში ასევე გაურკვეველი რჩება კონკრეტულ მიგნებებთან მიმართებით, თუ როგორ მოხდა საქართველოს ხელისუფლების მიერ მიწოდებული მტკიცებულებების/ინფორმაციის ანალიზი სხვა წყაროებთან მიმართებაში და რომელი მტკიცებულება იქნა მიჩნეული უფრო სარწმუნოდ ან სანდოდ. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, შეიძლება დავასკვნათ, რომ ანგარიშმა ვერ უზრუნველყო ფაქტების დადგენა საანგარიშო პერიოდში მომხდარ ძირითად მოვლენებთან დაკავშირებით, რაც ეუთო-ს ადამიანური განზომილების მოსკოვის მექანიზმის ფარგლებში ფაქტების დამდგენი მისიის ამოქმედების მთავარ მიზანს წარმოადგენდა. რაც შეეხება გარკვეული ფაქტების გამოტოვებებსა და შეუსაბამობებს: a. 60-ე და 62-ე პარაგრაფებში იუსტიციის სამინისტროს ნაცვლად მითითებული უნდა იყოს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო;

არაოფიციალური თარგმანი 16 b. 104-115-ე პარაგრაფებში გამოტოვებულია სასამართლო სისტემის რეფორმებთან დაკავშირებული მნიშვნელოვანი ინფორმაცია, რომელიც მომხსენებელს იუსტიციის სამინისტროში გამართული შეხვედრისას, მოგვიანებით კი, წერილობითი ფორმითაც მიეწოდა. კერძოდ, მისიას წარედგინა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს (ECtHR) შესაბამისი განჩინებები/გადაწყვეტილებები, რომლებშიც ნათქვამია: (i) ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს (ECtHR) არასდროს დაუდგენია რაიმე სტრუქტურული ან სისტემური ნაკლოვანებების არსებობა, რომელიც გავლენას მოახდენდა საქართველოს სასამართლო ხელისუფლების დამოუკიდებლობაზე; (ii) 2012 წლიდან საქართველომ მართლმსაჯულების სისტემის ძირეული რეფორმის განხორციელება დაიწყო, რომელიც მიმართულია სასამართლოს ინსტიტუციური დამოუკიდებლობის გაძლიერებისა და მიუკერძოებელი მართლმსაჯულების განხორციელების გარანტიების განმტკიცებისკენ. შენიშვნები III ნაწილთან დაკავშირებით - მნიშვნელოვანი მოვლენების შეფასება ზოგადი დაკვირვების სახით ხაზგასმით უნდა აღინიშნოს, რომ ანგარიშის ეს ნაწილი სცილდება ფაქტების დამდგენი მისიის მანდატს, რადგანაც, ნაცვლად იმისა, რომ მომხსენებელს შეეფასებინა ფაქტობრივი მოვლენების გავლენა ეუთო-ს უსაფრთხოების კომპლექსური დეფინიციის ჭრილში, მან საკუთარი მოსაზრება წარმოგვიდგინა ადამიანის უფლებათა ევროპულ კონვენციასთან (ECHR) და გაეროს გარკვეულ ხელშეკრულებებთან სავარაუდო შეუსაბამობების შესახებ. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის გარკვეული მუხლების სავარაუდო დარღვევების დადგენა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს ექსკლუზიური კომპეტენციაა, რომელიც თითოეულ კონკრეტულ საქმეს დადგენილი წესების, პროცედურებისა და მტკიცების სტანდარტის დაცვით განიხილავს, რაც სტრასბურგის სასამართლოს საშუალებას აძლევს, კანონსა და მტკიცებულებებზე დაყრდნობით გამოიტანოს დასკვნები. ანალოგიურად, საქართველოს, გაეროს შესაბამისი ხელშეკრულებების ფარგლებში, აღიარებული აქვს ინდივიდუალური საჩივრების მექანიზმები, რომლებსაც აღნიშნული ხელშეკრულებების სავარაუდო დარღვევების დადგენის უფლებამოსილება გააჩნიათ. ამ ფონზე, რამდენიმე დღეში, აუცილებელი პროცედურების გარეშე, ადამიანის უფლებათა ევროპულ კონვენციასა და გაეროს ხელშეკრულებებთან მიმართებით უამრავი ფაქტობრივი მოვლენის სამართლებრივი შეფასება, წარმოადგენს არა მხოლოდ მომხსენებლის მცდელობას, შეითავსოს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მოსამართლის როლი, არამედ სცილდება იმ ჩარჩოს, რომლისთვისაც მოსკოვის მექანიზმია შექმნილი. აღსანიშნავია, რომ იმ შემთხვევების უმრავლესობასთან დაკავშირებით, რომლებიც მომხსენებლის მიერ მიჩნეულ იქნა ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის ან გაეროს ხელშეკრულებების გარკვეული მუხლების დარღვევად, სავარაუდო მსხვერპლებს არ წარუდგენიათ საჩივრები საქართველოს წინააღმდეგ ევროპულ სასამართლოში ან გაეროს კომიტეტებში, რაც თავისთავად იმაზე მეტყველებს, რომ დარღვევების დადგენის

არაოფიციალური თარგმანი 17 საფუძველი არ არსებობს. ნებისმიერი მსგავსი საჩივრის საქართველოს მთავრობისთვის გადმოგზავნის შემთხვევაში, ევროპულ სასამართლოს ან გაეროს შესაბამის კომიტეტს, დეტალური სამართლებრივი დასაბუთება და მტკიცებულებები წარედგინება დადგენილი სამართალწარმოების პროცედურების შესაბამისად. რაც შეეხება იმ საკითხებს, რომლებზეც ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში მიმდინარეობს სამართალწარმოება (მაგალითად, 120 სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციის, 16 მედიასაშუალებისა და ოთხი ინდივიდუალური განმცხადებლის სარჩელი, რომელიც ეხება „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ“ კანონს), ყველა მტკიცებულება და სამართლებრივი შეფასება უკვე წარდგენილია კომპეტენტურ ევროპულ სასამართლოში. ამრიგად, მიზანშეწონილი არ არის ანგარიშის III ნაწილზე დეტალური კომენტარის გაკეთება, რადგანაც: ა) დაცული უნდა იქნეს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოსა და გაეროს ხელშეკრულებების მანდატი, ისევე როგორც მიმდინარე თუ მომავალი სამართალწარმოების მანდატები; ბ) ეუთო-ს მოსკოვის მექანიზმის ფარგლებში ფაქტების დამდგენი მისიის ამოქმედება მიზნად ისახავდა შეფასებების მომზადებას ეუთო-ს სამართლებრივ ჩარჩოებში და ანგარიშის ფარგლები არ უნდა სცილდებოდეს აღნიშნულ მიჯნებს. შემდეგი სადემონსტრაციო მაგალითები საკმარისია იმის დასადასტურებლად, რომ არც გონივრულად და არც პრაქტიკულად არის შესაძლებელია ერთი ექსპერტის მიერ, ეუთო-ს მექანიზმის ფარგლებში, ასეთ მოკლე დროში, შესაბამისი შეჯიბრებითი პროცედურებისა და მტკიცებულებითი სტანდარტების გარეშე, მომზადდეს სარწმუნო სამართლებრივი შეფასებები ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციისა და გაეროს ხელშეკრულებების საფუძველზე ადამიანის უფლებათა საკითხების ასეთ ფართო სპექტრთან მიმართებით: c. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროში გამართულ შეხვედრაზე განემარტა და შემდგომ წერილობითი ფორმითაც მიეწოდა (მომხსენებელს), რომ მარკირების მოთხოვნები, რაც უმთავრეს პრობლემას წარმოადგენდა „რუსეთის უცხოური აგენტების შესახებ კანონსა“ და „ორგანიზაციების გამჭვირვალობის შესახებ უნგრეთის 2017 წლის კანონში“, გათვალისწინებული არ არის საქართველოს კანონით „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ“. ანგარიშში კი ეს გადამწყვეტი ფაქტობრივი და სამართლებრივი ასპექტი უგულებელყოფილია და იგი მცდარად ამტკიცებს, რომ „როგორც უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ კანონი“ (TFI), ასევე „უცხოეთის აგენტების რეგისტრაციის აქტი“ (FARA) ზემოხსენებულ თავისუფლებებს ზღუდავს, რადგან ფიზიკურ და იურიდიულ პირებს მნიშვნელოვან ვალდებულებებს აკისრებს (მაგალითად, რეგისტრაციის, ფინანსური აღრიცხვისა და ანგარიშგების ვალდებულება, სხვა საკითხებთან ერთად მასალების მარკირებას და სხვ.)“...(პარ. 191). d. TFI-სა და FARA-ს სავარაუდო სტიგმატიზებელ ეფექტთან დაკავშირებით, მისიას როგორც ზეპირად, ისე წერილობით მიეწოდა შემდეგი განმარტებები: ტერმინი „უცხოური ძალის ინტერესების გამტარებელი“, რომელიც გამოყენებულია საქართველოს TFI კანონში, ან თუნდაც ტერმინი „უცხოური აგენტი“ (რომელიც გამოყენებულია FARA-ში), თავისთავად არ არის სტიგმატიზებელი და არ აქვთ უარყოფითი კონოტაცია. რაც დადასტურდა თბილისის სახელმწიფო

არაოფიციალური თარგმანი 18 უნივერსიტეტის ქართველი ლინგვისტის მიერ მომზადებული დამოუკიდებელი ლინგვისტური ანალიზით. მან დაასკვნა, რომ TFI კანონში გამოყენებული ტერმინები უმეტესწილად ნეიტრალურია, ზოგიერთ კონტექსტში კი - პოზიტიურიც. დამოუკიდებელმა ექსპერტმა დამატებით ხაზგასმით აღნიშნა, რომ სიტყვა „გამჭვირვალობის“ ჩართვა როგორც სათაურში, ისე ძირითად ტექსტში, პოზიტიურ სემანტიკურ მოდიფიკატორს წარმოადგენს, რადგანაც ქართულ ენაში ეს ტერმინი აღნიშნავს ღიაობასა და სიცხადეს, რაც თავისთავად გამორიცხავს უარყოფით მნიშვნელობას. მომხსენებელს ოფიციალურად გადაეცა აღნიშნული დამოუკიდებელი ექსპერტის დასკვნა. ამ ფონზე, მომხსენებელი კატეგორიულად ასკვნის, რომ იგი დამოუკიდებელი ლინგვისტის საექსპერტო დასკვნამ ვერ დაარწმუნა მხოლოდ იმის გამო, რომ გარკვეულმა პირებმა თუ ორგანიზაციებმა მას ერთი ზეპირი და ერთი წერილობითი ჩვენება წარუდგინეს, სადაც ნათქვამია, რომ „უცხოეთის აგენტის“ იარლიყთან ასოცირებას საკმაო სტრესი ახლდა თან, ვინაიდან, გარდა სტიგმატიზაციის შეგრძნებისა, მათ ჰქონდათ რეპუტაციის შელახვის განცდაც“ (პარაგრაფი 263). კომენტარები რეკომენდაციებთან დაკავშირებით ვითვალისწინებთ რა, რომ მომხსენებელი უფლებამოსილია წარმოადგინოს რეკომენდაციები საკუთარი შეხედულებისამებრ, გარკვეული რეკომენდაციები მაინც საჭიროებს პასუხს, ვინაიდან ისინი აშკარად სცილდება მისიის ფარგლებს ან არ უკავშირდება ანგარიშში განხილულ საკითხებს. მაგალითის სახით, მომხსენებელი საერთაშორისო თანამეგობრობას, სხვა საკითხებთან ერთად, შემდეგ რეკომენდაციებს წარუდგენს: e. წარადგინონ სახელმწიფოთაშორისი საჩივარი ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში; f. წარადგინონ სახელმწიფოთაშორისი შეტყობინება წამების წინააღმდეგ ბრძოლის კომიტეტში; g. წარადგინონ მიმართვა სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოში საქართველოში არსებულ ვითარებასთან დაკავშირებით; h. შეიტანონ სარჩელი მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლოში. ამ საერთაშორისო სასამართლოებისა თუ მექანიზმების საპროცესო წესების გათვალისწინებით, აღნიშნული რეკომენდაციები ყოვლად უსაფუძვლოა და სრულიად სცილდება მისიის მანდატს. მსგავსი არარეალისტური რეკომენდაციები ყურადღებასაც არ მიიპყრობდა, რომ არა ის ფაქტი, რომ თავად მომხსენებელი უნივერსიტეტის პროფესორია, რომლის კვლევის ძირითად სფეროებს საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართალი, საერთაშორისო სისხლის სამართალი, ძალის გამოყენება და საერთაშორისო სასამართლოების როლი წარმოადგენს. რაც შეეხება იმ რეკომენდაციის მაგალითს, რომელიც არ ეფუძნება ფაქტობრივ მიგნებებს ან სამართლებრივ საფუძვლებს, მომხსენებელი საქართველოს ხელისუფლებას მოუწოდებს: „გააუქმოს პოლიტიკური ოპოზიციის ლიდერების წინააღმდეგ თვითნებურად წარდგენილი ბრალდებები“ და „დაუყოვნებლივ და უპირობოდ გაათავისუფლოს პოლიტიკური მოტივით დაკავებული ყველა პატიმარი, განსაკუთრებით ოპოზიციის წევრები“. ანგარიში ვერ წარმოაჩენს ბრალდებების ან სასამართლო პროცესების თვითნებობის ვერცერთ დადგენილ

არაოფიციალური თარგმანი 19 ფაქტს. პირიქით, მომხსენებელს წარედგინა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებები, რომლებიც პირდაპირ ადასტურებს მაღალი თანამდებობის პირების, პოლიტიკური ლიდერებისა და ოპოზიციური პარტიების წევრების დაკავებისას რაიმე პოლიტიკური მოტივის არარსებობას. სტრასბურგის სასამართლომ ყველა განხილულ საქმეზე უარყო მომჩივანთა არგუმენტები ამ კუთხით და ერთმნიშვნელოვნად დაადასტურა სასამართლო ხელისუფლების მიუკერძოებლობა და დამოუკიდებლობა სამართალწარმოების ყველა ეტაპზე. თავად მომხსენებელმაც ხაზგასმით აღნიშნა, რომ: „ანგარიშის მომზადების მომენტისთვის, ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს არ დაუდგენია რაიმე სისტემური ხარვეზი საქართველოს სასამართლო სისტემაში, მათ შორის, საქართველოს ყოფილი პრეზიდენტის, მიხეილ სააკაშვილის შემთხვევაშიც“ (პარაგრაფი 289). ამ ფონზე, ყოველგვარ საფუძველსაა მოკლებული, ნებისმიერი პირის დაუყოვნებელი და უპირობო გათავისუფლების რეკომენდაცია მხოლოდ მისი პოლიტიკური სტატუსის გამო.

არაოფიციალური თარგმანი 20 საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს კომენტარები აღნიშნული რეკომენდაცია სამართლებრივად დაუსაბუთებელია და ნაცვლად გადამოწმებული ფაქტებისა, სუბიექტურ და პოლიტიზებულ აღქმებს ეფუძნება, რაც უხეშად არღვევს უდანაშაულობის პრეზუმფციის ფუნდამენტურ პრინციპს. ისეთი ტერმინების გამოყენება, როგორებიცაა „წამება“ და „არასათანადო მოპყრობა“ ყოველგვარი სამართლებრივი კვლევის, ობიექტური გამოძიების ან კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების გარეშე, წინასწარგანზრახულ სტიგმატიზაციასა და სამართლებრივი დეფინიციების თვითნებურ ინტერპრეტაციას წარმოადგენს. სახელმწიფო ინსტიტუტებს ლეგიტიმური უფლებამოსილება და ვალდებულება გააჩნიათ, გამოიყენონ კანონით გათვალისწინებული იძულების პროპორციული ზომები, საზოგადოებრივი წესრიგისა და უსაფრთხოების დასაცავად, ხოლო ამ პროცესის ავტომატური გაიგივება წამებასთან ეწინააღმდეგება როგორც ეროვნულ კანონმდებლობას, ისე ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს ძალის გამოყენების შესახებ. უფრო მეტიც, რეკომენდაცია დისკრიმინაციული ხასიათისაა, რადგან იგი პრივილეგირებულ მიდგომას მოითხოვს კონკრეტული სუბიექტების - პოლიტიკური ოპონენტებისა და ჟურნალისტების - მიმართ, რაც პირდაპირ ეწინააღმდეგება კანონის წინაშე თანასწორობის კონსტიტუციურ პრინციპს. მსგავსი ჩანაწერი ასევე უგულებელყოფს ქვეყანაში მოქმედ დამოუკიდებელ საგამოძიებო მექანიზმებს და ახდენს სამართლებრივი პროცესების პოლიტიკურ ინსტრუმენტალიზაციას, რაც გამორიცხავს მის ობიექტურობასა და სამართლებრივ მართლზომიერებას. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, რეკომენდაცია მოკლებულია მართლზომიერ სამართლებრივ არგუმენტაციას და სახელმწიფო ინსტიტუტების წინააღმდეგ დაუსაბუთებელ ბრალდებას წარმოადგენს. საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლი და „პოლიციის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-17 და 31-ე მუხლები პირდაპირ განსაზღვრავს სახელმწიფოს უფლებამოსილებას, გამოიყენოს ფიზიკური ძალა და სპეციალური საშუალებები კანონსაწინააღმდეგო ანგარიშის (რეკომენდაციები წამებისა და სხვა სასტიკი, არაადამიანური და ღირსების შემლახველი მოპყრობის ან დასჯის აკრძალვის შესახებ, გვერდი 7) ამ მონაკვეთში აღნიშნულია: – 1. დაუყოვნებლივ უნდა შეწყდეს ფიზიკური ძალის არაპროპორციული გამოყენება, კერძოდ, წამება და სხვა სახის არასათანადო მოპყრობა მშვიდობიანი დემონსტრანტების, ჟურნალისტებისა და პოლიტიკური ოპონენტების მიმართ. ანგარიშის (რეკომენდაციები წამებისა და სხვა სასტიკი, არაადამიანური და ღირსების შემლახველი მოპყრობის ან დასჯის აკრძალვის შესახებ, გვ. 7) ამ მონაკვეთში აღნიშნულია: – 2. უზრუნველყავით ძალის პროპორციული გამოყენება იმ დემონსტრანტების მიმართაც, რომლებიც ძალადობრივ ქმედებებს მიმართავენ.

არაოფიციალური თარგმანი 21 ქმედების აღსაკვეთად. „პოლიციის შესახებ“ კანონის 31-ე მუხლის თანახმად, პოლიციელს აქვს ძალის გამოყენების უფლება „საზოგადოებრივი უსაფრთხოებისა და მართლწესრიგის დასაცავად“, ხოლო მისი პროპორციულობა ფასდება კონკრეტული ვითარების სიმძიმისა და სამართალდარღვევის ხასიათის მიხედვით. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო საქმეში „ჯულიანი და გაჯიო იტალიის წინააღმდეგ“ (Giuliani and Gaggio v. Italy) განმარტავს, რომ ძალის გამოყენება კონვენციის მე-2 ან მე-3 მუხლების დარღვევად არ მიიჩნევა, თუ იგი „აბსოლუტურად აუცილებელი“ იყო ძალადობრივი თავდასხმისგან თავდასაცავად ან მასობრივი არეულობის ჩასახშობად. შესაბამისად, საქართველოს პოლიციის მიერ ძალადობრივი მონაწილეების წინააღმდეგ ძალის გამოყენება წარმოადგენს სამართლებრივად სანქცირებულ, პროპორციულ პასუხს, რისი მიზანიც უსაფრთხოების აღდგენა და კანონის უზენაესობის დაცვა იყო. საქართველოს კანონმდებლობა, კერძოდ, საქართველოს კონსტიტუციის მე-9 მუხლი და პენიტენციური კოდექსი, უკვე სრულად ითვალისწინებს დაკავებულ და პატიმრობაში მყოფ პირთა ღირსების დაცვის აბსოლუტურ გარანტიებს, რაც შესაბამისობაშია ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-3 მუხლთან (წამების აკრძალვა). სახალხო დამცველის აპარატის ეროვნული პრევენციის მექანიზმი უწყვეტ რეჟიმში ახორციელებს მონიტორინგს და არ დაუდასტურებია ისეთი ტიპის სისტემური გადაცდომა, რომელიც მსგავსი კატეგორიული მოთხოვნის საფუძველი გახდებოდა. ევროპული სასამართლოს პრაქტიკა, კერძოდ, საქმეში „მურშიჩი ხორვატიის წინააღმდეგ“ (Muršić v. Croatia), პატიმრობის პირობების შეფასებისთვის მკაცრ კრიტერიუმებს ადგენს, ხოლო ზოგადი ხასიათის რეკომენდაცია, რომელიც კონკრეტულ ინციდენტზე არ მიუთითებს, სახელმწიფო ინსტიტუტების მიმართ უსაფუძვლო უნდობლობის დეკლარირებას წარმოადგენს. გარდა ამისა, დაკავებულ პირთა შეპყრობისა და ტრანსპორტირების წესი ნორმატიულ აქტებში დეტალურადაა გაწერილი, რომლებიც სრულად შეესაბამება ადამიანის უფლებათა დაცვის საერთაშორისო სტანდარტებს, მათ შორის, გაეროს პატიმართა მოპყრობის მინიმალურ სტანდარტულ წესებს (ნელსონ მანდელას წესები). ბავშვის უფლებათა კოდექსის 66-ე და 67-ე მუხლები სამართალდამცავ ორგანოებს პირდაპირ ავალდებულებს პრიორიტეტულად გაითვალისწინონ ბავშვის საუკეთესო ინტერესები ნებისმიერი საგამოძიებო თუ პოლიციური ღონისძიების დაგეგმვისა და განხორციელებისას. საქართველოს კანონმდებლობის თანახმად, ბავშვის დაცვა ანგარიშის (რეკომენდაციები წამებისა და სხვა სასტიკი, არაადამიანური და ღირსების შემლახველი მოპყრობის ან დასჯის აკრძალვის შესახებ, გვ. 7) ამ მონაკვეთში აღნიშნულია:– 4. უზრუნველყავით, რომ დაკავებულ პირთა დაკავებისა და ტრანსპორტით გადაყვანის პროცესი ადამიანური ღირსების მოთხოვნებს აკმაყოფილებდეს. უზრუნველყავით დაკავებისა და პატიმრობის ღირსეული პირობები. ანგარიშის (რეკომენდაციები წამებისა და სხვა სასტიკი, არაადამიანური და ღირსების შემლახველი მოპყრობის ან დასჯის აკრძალვის შესახებ, გვ. 7) ამ მონაკვეთში აღნიშნულია: – 5. შესაძლებლობის ფარგლებში, დაიცავით ბავშვები პოლიციის რეიდების ზემოქმედებისგან და პოლიციის ოპერაციების დროს დანერგეთ ბავშვზე მორგებული პრაქტიკა.

არაოფიციალური თარგმანი 22 იმპერატიული ვალდებულებაა. უფრო მეტიც, პოლიციური ოპერაციების დროს ბავშვზე ორიენტირებული პრაქტიკა უკვე დანერგილია შინაგან საქმეთა სამინისტროს სპეციალიზებული ქვედანაყოფებისა და შესაბამისი ინსტრუქციების სახით, რაც სრულ შესაბამისობაშია გაეროს ბავშვის უფლებათა კონვენციასთან. საქართველო სრულად აღიარებს და პრაქტიკაში ახორციელებს მშვიდობიანი შეკრების თავისუფლების გარანტიებს, საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლისა და „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის საფუძველზე. აღნიშნული ნორმატიული აქტები, თავისი არსით, სრულ თანხვედრაშია ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-11 მუხლთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს (ECHR) პრეცედენტულ სამართალთან. საქართველოს სამართლებრივი სისტემა უკვე ითვალისწინებს გაეროს ადამიანის უფლებათა კომიტეტის 2020 წლის №37 ზოგადი კომენტარით დადგენილ სტანდარტებს, რომლებიც ხაზს უსვამს შეკრების მშვიდობიან ხასიათს, სახელმწიფოს პოზიტიურ ვალდებულებასა და ძალის გამოყენების უკიდურეს აუცილებლობას. ევროპული სასამართლოს პრაქტიკის შესაბამისად (მაგალითად, საქმეზე „კუდრევიჩიუსი და სხვები ლიეტუვის წინააღმდეგ“ – Kudrevičius and Others v. Lithuania), საქართველოში მშვიდობიანი პროტესტი მკაცრად არის გამიჯნული ძალადობრივი ქმედებებისგან. სახელმწიფო უზრუნველყოფს შეკრების მონაწილეთა უსაფრთხოებას მანამ, სანამ შეკრება მშვიდობიანია, ხოლო ნებისმიერი შეზღუდვა (ასეთი აუცილებლობის შემთხვევაში) ლეგიტიმური მიზნის, აუცილებლობისა და პროპორციულობის ტესტს ეფუძნება, რაც სრულ თანხვედრაშია საერთაშორისო სტანდარტებთან. გარდა ამისა, ქვეყანაში არსებული მექანიზმები, მათ შორის სასამართლო კონტროლი და სახალხო დამცველის ზედამხედველობა, იმის ეფექტურ გარანტიას წარმოადგენს, რომ შეკრების თავისუფლება დაცულია ნებისმიერი გაუმართლებელი ჩარევისგან. საქართველოს მოქმედი კანონმდებლობა და სასამართლო პრაქტიკა სრულად უზრუნველყოფს სპონტანური შეკრების უფლებას, როგორც შეკრებისა და მანიფესტაციის თავისუფლების განუყოფელ ნაწილს. საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლი ყველას ანიჭებს უფლებას, საჯაროდ და უიარაღოდ შეიკრიბოს წინასწარი ნებართვის გარეშე. როგორც უკვე აღინიშნა, შეკრების თავისუფლება გარანტირებულია საქართველოს ანგარიშის (რეკომენდაციები შეკრებების, გაერთიანებისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ გვ. 8) ამ მონაკვეთში აღნიშნულია:– 2. პატივი ეცით სპონტანური შეკრების უფლებას, როგორც შეკრების უფლების ნაწილს. ანგარიშის (რეკომენდაციები შეკრებების, გაერთიანებისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ გვ. 8) ამ მონაკვეთში აღნიშნულია: – 1. უზრუნველყავით მშვიდობიანი შეკრების თავისუფლება საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისად, როგორებიცაა: გაეროს ადამიანის უფლებათა კომიტეტის 2020 წლის ზოგადი კომენტარი N 37 და ევროპის ადამიანის უფლებათა სასამართლოს (ECtHR) პრეცედენტული სამართალი.

არაოფიციალური თარგმანი 23 კონსტიტუციით, ხოლო აღნიშნული უფლების განხორციელების წესი განსაზღვრულია საქართველოს კანონით „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“. საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის თანახმად, ყველას, გარდა იმ პირებისა, რომლებიც არიან თავდაცვის ძალების ან სახელმწიფო ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების დაცვაზე პასუხისმგებელი ორგანოს შემადგენლობაში, აქვს უფლება, წინასწარი ნებართვის გარეშე შეიკრიბოს საჯაროდ და უიარაღოდ. ამავე მუხლის მიხედვით, კანონით შეიძლება დადგინდეს ხელისუფლების წინასწარი გაფრთხილების აუცილებლობა, თუ შეკრება ხალხის ან ტრანსპორტის გადაადგილების ადგილას იმართება. საქართველოს კანონი „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ არეგულირებს საქართველოს კონსტიტუციით აღიარებული უფლების განხორციელებას პირთა მიერ - შეიკრიბონ საჯაროდ და უიარაღოდ წინასწარი ნებართვის გარეშე, როგორც შენობის შიგნით, ისე გარეთ. აღსანიშნავია, რომ ამავე კანონის მე-5 მუხლი ითვალისწინებს საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს წინასწარი გაფრთხილების აუცილებლობას, არაუგვიანეს 5 დღით ადრე, თუ შეკრება ან მანიფესტაცია იმართება ხალხის ან ტრანსპორტის გადაადგილების ადგილას, ან აფერხებს ტრანსპორტის ან ხალხის მოძრაობას. აღსანიშნავია, რომ „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე- 10 მუხლის თანახმად, საზოგადოებრივი უსაფრთხოებისა და წესრიგის დაცვის, სახელმწიფო და საზოგადოებრივი ორგანოების, საწარმოების, დაწესებულებებისა და ორგანიზაციების ნორმალური მუშაობის, ტრანსპორტის ან ხალხის შეუფერხებელი მოძრაობისა და ადამიანის უფლებებისა და თავისუფლებების დაცვის უზრუნველყოფის მიზნით, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო უფლებამოსილია, გაფრთხილების მიღებიდან 3 დღის ვადაში, ხოლო სპონტანური შეკრების ან მანიფესტაციის შემთხვევაში - მისი ჩატარების ადგილზე, განიხილოს შეკრების ან მანიფესტაციის ჩატარების დროის ან/და ადგილის ან მარშრუტის შეცვლის მიზანშეწონილობის საკითხი და წერილობით ან კომუნიკაციის სხვა საშუალებით, ხოლო სპონტანური შეკრების ან მანიფესტაციის შემთხვევაში - ზეპირად, მისცეს სავალდებულო მითითება შეკრების ან მანიფესტაციის ორგანიზატორს ან/და მონაწილეებს ამის შესახებ, თუ: შეკრება ან მანიფესტაცია რეალურ საფრთხეს ქმნის საზოგადოებრივი უსაფრთხოებისა და წესრიგისათვის, უწყებების, საწარმოების, დაწესებულებებისა და ორგანიზაციების ნორმალური მუშაობისათვის, ტრანსპორტის ან ხალხის შეუფერხებელი მოძრაობისათვის, ან ადამიანის სხვა უფლებებისა და თავისუფლებებისათვის; იმავე დროსა და იმავე ადგილას დაგეგმილია სხვა აქციის ჩატარება (რომლის შესახებ გაფრთხილებაც უფრო ადრე იქნა წარდგენილი საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროში). აღნიშნულ შემთხვევაში, შეკრება ან მანიფესტაცია ტარდება სავალდებულო მითითებით განსაზღვრულ ალტერნატიულ დროსა ან/და ადგილას, ისევე როგორც ალტერნატიული მარშრუტით. ხაზგასმით უნდა აღინიშნოს, რომ „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონი განსაზღვრავს შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილეთა ვალდებულებებს, მათ შორის, იმ ნივთებისა თუ ქმედებების ამკრძალავ ჩამონათვალს, რომლებმაც შესაძლოა საფრთხე შეუქმნას საზოგადოებრივ უსაფრთხოებას, ადამიანის

არაოფიციალური თარგმანი 24 სიცოცხლესა თუ ჯანმრთელობას, ან ხელი შეუშალოს სახელმწიფო უწყებებისა და ტრანსპორტის გამართულ ფუნქციონირებას. შეკრების ან მანიფესტაციის ორგანიზებასა და ჩატარებაზე პასუხისმგებელი პირები და მისი მონაწილეები ვალდებულნი არიან, დაიცვან საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი მოთხოვნები და შეასრულონ შეტყობინებით ნაკისრი ვალდებულებები; წინააღმდეგ შემთხვევაში, შეკრების ან მანიფესტაციის ორგანიზებისა და ჩატარების წესის დარღვევისთვის, მათ საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსითა და საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსით გათვალისწინებული პასუხისმგებლობა დაეკისრებათ. საქართველოს კანონმდებლობით, კერძოდ, საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 154-ე მუხლით, მკაცრად ისჯება ჟურნალისტისთვის პროფესიულ საქმიანობაში უკანონო ხელის შეშლა. სახელმწიფო არა მხოლოდ არ ახორციელებს ჟურნალისტების „მიზანმიმართულ შევიწროებას“, არამედ პირიქით - უზრუნველყოფს მათ უსაფრთხოებას და ქმნის ისეთ გარემოს, სადაც მედიის წარმომადგენლებს ნებისმიერი საჯარო ღონისძიების თავისუფლად გაშუქება შეუძლიათ. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკის თანახმად (მაგალითად, საქმეზე „პენტიკიაინენი ფინეთის წინააღმდეგ“ – Pentikäinen v. Finland), ხაზგასმითაა აღნიშნული, რომ ჟურნალისტები ვალდებულნი არიან დაემორჩილონ პოლიციის კანონიერ მოთხოვნებს საზოგადოებრივი წესრიგის დაცვის დროს. იმ შემთხვევაში, თუ შეკრების დაშლისას ჟურნალისტი ძალის გამოყენების არეალში აღმოჩნდება, ეს მისი „მიზანში ამოღება“ კი არა- არამედ დინამიური პროცესის თანმდევი სამწუხარო მოვლენაა, რომლის თავიდან ასაცილებლადაც პოლიცია მუდმივად გასცემს შესაბამის ინსტრუქციებსა და გაფრთხილებებს. ნებისმიერი შესაძლო გადაცდომა ჟურნალისტის მიმართ საქართველოს გენერალური პროკურატურის დეტალური შესწავლის საგანი ხდება. შესაბამისად, მოწოდება „შეწყდეს მიზანში ამოღება“ პოლიტიკური დეკლარაციაა და არა სამართლებრივი შინაარსის დოკუმენტი, ვინაიდან იგი გვერდს უვლის ქვეყანაში არსებულ დამოუკიდებელ ინსტიტუციურ მექანიზმებს. ნებისმიერი ადმინისტრაციული დაკავება ან ჯარიმის დაკისრება ხორციელდება მხოლოდ საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის მკაცრი დაცვით და ეფუძნება კონკრეტულ სამართალდარღვევას, როგორიცაა პოლიციის კანონიერი მოთხოვნისადმი დაუმორჩილებლობა (მუხლი 173) ან წვრილმანი ხულიგნობა (მუხლი 166). ანგარიშის (რეკომენდაციები შეკრებების, გაერთიანებისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ გვ. 8) ამ მონაკვეთში აღნიშნულია:– 3. შეწყვიტეთ ჟურნალისტების მიზანიმიმართული შევიწროვება საპროტესტო აქცის გაშუქებისას. ანგარიშის (რეკომენდაციები შეკრებების, გაერთიანებისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ გვ. 8) ამ მონაკვეთში აღნიშნულია:– 4. თავი შეიკავეთ საპროტესტო გამოსვლების მშვიდობიან მონაწილეთა თვითნებური დაკავებისგან და დაჯარიმებისგან.

არაოფიციალური თარგმანი 25 საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის თანახმად, ნებისმიერი პირი, რომლის თავისუფლებაც შეიზღუდა, დაუყოვნებლივ წარედგინება სასამართლოს, რომელიც აფასებს დაკავების კანონიერებასა და დასაბუთებულობას. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკის თანახმად (მაგალითად, საქმეზე „სტილი და სხვები გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ“ – Steel and Others v. the United Kingdom), დაკავება კანონიერად მიიჩნევა, თუ იგი საზოგადოებრივი წესრიგის დაცვას ემსახურება და ეროვნულ კანონმდებლობას ეფუძნება. საქართველოში სამართალდამცავი ორგანოები მოქმედებენ ზუსტად ამ სტანდარტით და რეაგირებენ მხოლოდ იმ ქმედებებზე, რომლებიც სცილდება მშვიდობიანი შეკრების ფარგლებს და არღვევს სხვათა უფლებებს ან საზოგადოებრივ სიმშვიდეს. საქართველოს საკანონმდებლო ჩარჩო და არსებული პრაქტიკა სრულად უზრუნველყოფს თავისუფლების უფლების დაცვას საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისად, რაც თვითნებური დაკავების რისკებს გამორიცხავს. სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის მე-5 მუხლისა და კონსტიტუციური პრინციპების თანახმად, თავისუფლების პრეზუმფცია უზენაესია, ხოლო მისი შეზღუდვა დასაშვებია მხოლოდ უკიდურესი აუცილებლობის შემთხვევაში, თუ არსებობს პირის მიმალვის, ახალი დანაშაულის ჩადენის ან მტკიცებულებათა განადგურების დასაბუთებული საფრთხე. თავისუფლების უფლებაში ნებისმიერი ჩარევა მკაცრ სასამართლო კონტროლს ექვემდებარება, რაც სრულ შესაბამისობაშია სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებების შესახებ საერთაშორისო პაქტის მე-9 მუხლსა და ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მოთხოვნებთან. ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 244-251-ე მუხლებით დადგენილი წინასწარგანჭვრეტადი პროცედურები სამართალდამცავებს ავალდებულებს, დაუყოვნებლივ განუმარტონ დაკავებულს მისი უფლებები, მათ შორის ადვოკატის ყოლისა და ოჯახის ინფორმირების უფლება, და უზრუნველყონ მისი წარდგენა სასამართლოს წი ნაშე მაქსიმუმ 24-დან 48 საათამდე ვადაში. აღსანიშნავია, რომ პრევენციული დაკავების ქართული მოდელი თანხვედრაშია ევროპული სასამართლოს დიდ ი პალატის პრაქტიკასთან (მაგალითად, ეს., ვი. და ეი. ვი. დანიის წინააღმდეგ (S., V. and A. v. Denmark)) და გაეროს ადამიანის უფლებათა კომიტეტის №37 ზოგად კომენტართან, რომელიც უშვებს პრევენციულ ზომებს საზოგადოებრივი წესრიგის დასაცავად, თუ ისინი კონკრეტულ ოპერატიულ ინფორმაციას ეფუძნება და არა აბსტრაქტულ ვარაუდებს. დროებითი მოთავსების იზოლატორებში მოქმედი მაღალი სტანდარტი დაკავებულთა უფლებების დაცვის დამატებით გარანტიას ქმნის, რაც გულისხმობს სავალდებულო სამედიცინო შემოწმებას სტამბოლის პროტოკოლის მიხედვით, 24 -საათიან ვიდეომონიტორინგსა და შეუფერხებელ წვდომას სახალხო დამცველთან . ნებისმიერი შესაძლო გადაცდომა ექვემდებარება საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიერ შესწავლას, ხოლო უკანონო დაკავების შემთხვევაში კანონმდებლობა კომპენსაციის მიღების უფლებას ითვალისწინებს. ამრიგად, ქვეყანაში არსებული სამართლებრივი მექანიზმები, პროცედურული სიზუსტე და ინსტიტუციური ზედამხედველობა ქმნის მყარ სისტემას, რომელიც სრულად პას უხობს საერთაშორისო სტანდარტებს და პირის თავისუფლების თვითნებურ შეზღუდვას გამორიცხავს. ანგარიშის (რეკომენდაციები შეკრების, გაერთიანებისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ გვ.8) ამ მონაკვეთში აღნიშნულია: – 8. თავი შეიკავეთ ჟურნალისტების პროფესიული საქმიანობის განხორციელებასთან დაკავშირებული ნებისმიერი გაუმართლებელი რეპრესიული ქმედებისგან და მათი აღჭურვილობისა და გადაღებული მასალის დაუსაბუთებელი ჩამორთმევისგან და დაზიანებისგან.

არაოფიციალური თარგმანი 26 აღნიშნული რეკომენდაცია არსებითად შესრულებულია, რადგანაც საქართველოს კანონმდებლობა და სამართალდამცავი ორგანოების პრაქტიკა სრულად გამორიცხავს ჟურნალისტების მიმართ ნებისმიერ რეპრესიულ ქმედებას და უზრუნველყოფს მ ათი საქმიანობისა და საკუთრების ხელშეუხებლობას. ჟურნალისტური საქმიანობის დაცვა გარანტირებულია საქართველოს კონსტიტუციითა და საქართველოს კანონით „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“, რომლის მიხედვითაც ცენზურა და მედიის წარმომადგენლებზე ნებისმიერი უკანონო ზეწოლა აკრძალულია. განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 154-ე მუხლს, რომელიც სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას ადგენს ჟურნალისტის პროფესიულ საქმიანობაში უკანონო ხელის შეშლისთვის, მათ შორის, ინფორმაციის მოპოვებისა და გავრცელების იძულებით შეჩერებისათვის. რაც შეეხება აღჭურვილობისა და მასალების ხელშეუხებლობას, საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსი მკაცრ სამართლებრივ ფილტრებს აწესებს ნებისმიერი ნივთის ამოღებასთან დაკავშირებით, რაც შესაძლებელია მხოლოდ სასამართლოს განჩინების საფუძველზე, დასაბუთებული აუცილებლობის შემთხვევაში. სამართალდამცავი ორგანოები მაღალი პროფესიული სტანდარტით მოქმედებენ, რათა საზოგადოებრივი წესრიგის დაცვისას მედიის მუშაობის შეფერხება ან მათი ტექნიკური საშუალებების დაზიანება მინიმუმამდე იქნეს დაყვანილი. ნებისმიერი ცალკეული შემთხვევა, სადაც შესაძლოა ადგილი ჰქონდა ჟურნალისტის უფლების დარღვევას ან ქონების დაზიანებას, საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიერ მყისიერ და ობიექტურ გამოძიებას ექვემდებარება. შესაბამისად, საქართველოში არსებული საკანონმდებლო ბარიერები და ინსტიტუციური კონტროლი იმის მყარ გარანტიას იძლევა, რომ მედიის წარმომადგენლები დაცულნი არიან ყოველ გვარი გაუმართლებელი ჩარევისგან, რაც მოცემულ რეკომენდაციას უკვე რეალიზებულ სტანდარტად აქცევს. საქართველო „ქიმიური იარაღის აკრძალვის შესახებ“ კონვენციის (CWC) ხელმომწერი სახელმწიფოა და მჭიდროდ თანამშრომლობს ქიმიური იარაღის აკრძალვის ორგანიზაციასთან (OPCW). საქართველოში გამოყენებული საშუალებები მკაცრად კონტროლდება და მათი შემადგენლობა არ აჭარბებს საერთაშორისოდ დადგენილ ნორმებს. საქართველოს სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის 2025 წლის 6 დეკემბრის განცხადების თანახმად: „როგორც თქვენთვის ცნობილია, რამდენიმე დღეა სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურში მიმდინარეობს გამოძიება სისხლის სამართლის საქმეზე, რომელიც ეხე ბა როგორც ტელეკომპანია BBC-ის მიერ მომზადებულ სიუჟეტში გაჟღერებულ ინფორმაციას, ასევე მის საფუძველზე საქართველოში წარმოებულ კამპანიას. მოცემულ სისხლის სამართლის საქმეზე ჩატარდა 160-ზე მეტი საგამოძიებო მოქმედება, გამოიკითხა 93 მოწმე, მათ შორის: შინაგან საქმეთა სამინისტროს მოქმედი და ყოფილი ანგარიშის (საერთაშორისო თანამშრომლობის შესახებ გვ. 9) მონაკვეთში აღნიშნულია: – 2. ითანამშრომლეთ ქიმიური იარაღის აკრძალვის ორგანიზაციასთან (OPCW) საპროტესტო აქციის მონაწილეთა წინააღმდეგ ქიმიური ნივთიერების გამოყენების ბრალდებების გარემოებების გასარკვევად.

არაოფიციალური თარგმანი 27 თანამშრომლები, ექიმები, ექსპერტები, ბრიტანული სამაუწყებლო კომპანიი ს ფილმის რესპონდენტები, არასამთავრობო ორგანიზაციების წარმომადგენლები და სხვა პირები. შინაგან საქმეთა სამინისტროდან და შემოსავლების სამსახურის საბაჟო დეპარტამენტიდან ამოღებულია სხვადასხვა სახის დოკუმენტაცია. შინაგან საქმეთა სამინისტროს განსაკუთრებულ დავალებათა დეპარტამენტის პირველი და მეორე სამმართველოების ბაზებიდან გამოძიებამ 25 საკვლევი ნიმუში ამოიღო, რომლებზეც ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროში ქიმიური ექსპერტიზა ჩატარდა. აღნიშნული ოპერატიული და საგამოძიებო მოქმედებების შედეგად დადგინდა, რომ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიერ შესყიდული და წლების განმავლობაში მიმდინარე აქციების დროს მასების მართვისთვის, საჭიროებისამებრ, გამოყენებული ქიმიური ფხვნილი არის „ქლორბენზილიდენ მალონონიტრილი“ (Chlorobenzylidene malononitrile). აღნიშნული ნივთიერება შესყიდულია შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიერ ისრაელში რეგისტრირებული კომპანიისგან 2007 წლის 18 დეკემბერსა და 2009 წლის 27 მარტს, გამხსნელ ნივთიერება „ტრიქლორეთილენთან“ (Trichloroethylene) ერთად. ტრანსპორტირებისას მას მინიჭებული ჰქონდა საერთაშორისო გადაზიდვის კოდი UN3439, ხოლო გამხსნელ სითხეს - გადაზიდვის კოდი UN1710. აღნიშნული კოდები ფიქსირდება როგორც საბაჟო დოკუმენტაციაში, ისე ყველა სხვა აქტში, მათ შორის, გამოყენების შემდგომ პერიოდში შედგენილ ჩამოწერის აქტებში. ნიმუშის სახით ამოღებულია 17.5 კილოგრამიანი კასრი, რომელშიც აღნიშნული ფხვნილი ინახებოდა. მასზე ნივთიერების მომწოდებელი ორგანიზაციის მიერ დამზადებული საინფორმაციო სტიკერია დაკრული, სადაც სხვა მრავალ მონაცემთან ერთად მითითებულია როგორც ხსენებული ნივთიერების დასახელება - „ქლორბენზილიდენ მალონონიტრილი“ (Chlorobenzylidene malononitrile), ისე მინიჭებული საერთაშორისო ტრანსპორტირების კოდი UN3439. გამოძიებით ასევე დადგინდა, რომ ტელეკომპანია BBC-ის მიერ მომზადებულ ფილმში ნახსენები საერთაშორისო გადაზიდვის კოდებით — UN3439 და UN1710, შინაგან საქმეთა სამინისტროს გარდა, ბოლო 20 წლის განმავლობაში, სხვადასხვა ქართულმა ორგანიზაციამ, მათ შორის „ავერსი-რაციონალმა“, „ჯიპისიმ“, „რუსთავის აზოტმა“ და სხვებმა, 606-ჯერ განახორციელეს ათეულობით სხვადასხვა სახის სამოქალაქო, სამრეწველო და სამედიცინო დანიშნულების ტვირთის იმპორტი; მათ შორის, საბაჟო დეპარტამენტის აღრიცხვის მონაცემთა ბაზებში ტრანსპორტირების კოდი UN3439 507- ჯერ, ხოლო ტრანსპორტირების კოდი UN1710 — 99-ჯერ ფიქსირდება. რაც შეეხება ნივთიერებას - „ბრომბენზილ ციანიდი“ (Bromobenzyl cyanide), იგივე „კამიტი“ (Camite) - საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს არასოდეს შეუსყიდია აღნიშნული ნივთიერება. იმ პირთაგან, რომელთა ე.წ. დასკვნებსა თუ ინფორმაციასაც ეყრდნობოდა ტელეკომპანია BBC-ის მიერ გავრცელებული ინფორმაცია მომწამვლელი ქიმიური ნივთიერებების გამოყენების შესახებ, საქმეზე მოწმის სახით გამოკითხვის ას აბსოლუტურად ყველამ უარყო, რომ მათი ინფორმაცია ან დასკვნები მომწამვლელ ქიმიურ ნივთიერება „კამიტს“ ეხებოდა.

არაოფიციალური თარგმანი 28 ე.წ. კვლევის ავტორთა განმარტებით, ისინი ვერ დაადასტურებდნენ „კამიტის“ გამოყენების ფაქტს იმ ელემენტარული მიზეზის გამო, რომ მათ ამ მიმართ ულებით კვლევა არ ჩაუტარებიათ. გამოძიების ფარგლებში მოწმის სახით ასევე გამოიკითხნენ სამედიცინო და საექსპერტო წრეების წარმომადგენლები; ასევე, ღია წყაროებიდან მოპოვებული მასალების თანახმად, საზოგადოებრივი ინტერესის დასაკმაყოფილებლად შეგვიძლია განვმარტოთ, რომ ნივთიერება „ბრომბენზილ ციანიდის“, ე.წ. „კამიტის“ გამოყენება ადამიანების მიმართ იწვევს უმძიმეს და, ხშირ შემთხვევაში, ლეტალურ შედეგებსაც კი, რის გამოც იგი გასული საუკუნის 30-იან წლებში აიკრძალა თანამედროვე ცივილიზებულ სამყაროში. ამ ფონზე, აღსანიშნავია, რომ საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროდან მოპოვებული დოკუმენტაციის თანახმად, 2024 წლის 28 ნოემბრის შემდგომ დღეებში, სასწრაფო სამედიცინო დახმარების ბრიგადების მიერ სტაციონარულ სამედიცინო დაწესებულებებში გადაყვანილი 54 პირიდან, მსუბუქი ინტოქსიკაციის ნიშნები აღენიშნებოდა 5 პირს და ისინი სამედიცინო კლინიკებიდან მომდევნო დღესვე გაეწერნენ. გამოძიებით ასევე დადგინდა, რომ 2024 წლის დეკემბრის პირველ დღეებში, კერძოდ, 4-5 დეკემბრის ღამეს, მასების მართვისთვის გამოყენებულ იქნა ნივთიერება „ქლორბენზილიდენ მალონონიტრილი“, რომლის გამხსნელადაც ნივთიერება „პროპილენგლიკოლის“ ხსნარი გამოიყენეს; არცერთი აღნიშნული ნივთიერება აკრძალულ ნივთიერებათა კატეგორიას არ განეკუთვნება. ჩატარებული ქიმიური ექსპერტიზის თანახმად, გამოძიების მიერ შინაგან საქმე თა სამინისტროს განსაკუთრებულ დავალებათა დეპარტამენტიდან ამოღებული ნივთიერებებია - პირველი: ქიმიური ნივთიერება „ქლორბენზილიდენ მალონონიტრილი“; მეორე: ქიმიური ნივთიერება „ტრიქლორეთილენი“ (ამ შემთხვევაში იგულისხმება ჩამოწერილი ნაშთი 880 ლიტრის ოდენობით); მესამე: ქიმიური ნივთიერება „პროპილენ გლიკოლი“. გამოძიებისთვის საინტერესო პირთაგან ვერ მოხერხდა ერთადერთი მოწმის, ლაშა შერგელაშვილის გამოკითხვა, რომლის ინფორმაციაც დიდწილად დაედო საფუძვლად BBC-ის მიერ მომზადებული სიუჟეტის ავტორის მოსაზრებებს. აღსანიშნავია ის გარემოება, რომ ხსენებული პირის მიმართ სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურში მიმდინარეობს ოპერატიულ-სამძებრო და საგამოძიებო მოქმედებები უახლოეს წარსულში მომხდარ ერთ-ერთ გახმაურებულ სისხლის სამართლის საქმესთან დაკავშირებით, რომელიც ბრალდებულ ბექა ჩულუხაძის მიერ ცეცხლსასროლი იარაღისა და საბრძოლო მასალის, მათ შორის, ფეთქებადი ნივთიერება „ტროტილის“ (TNT) შეძენა-შენახვის ფაქტს ეხებოდა. საზოგადოებას შევახსენებთ, რომ აღნიშნულ საქმეზე ოპერატიული და საგამოძიებო მოქმედებები ამა წლის 4 ოქტომბრის ცნობილი მოვლენების პარალელურად მიმდინარეობდა.

არაოფიციალური თარგმანი 29 გამოძიება ინტენსიურად მუშაობს ვერსიაზე, რომლის თანახმადაც, უკრაინის სპეცსამსახურებში კონტრაქტით დასაქმებულმა ლაშა შერგელაშვილმა, 4 ოქტომბრამდე რამდენიმე დღით ადრე, ბექა ჩულუხაძეს თბილისის მახლობლად ზემოაღნიშნული საბრძოლო მასალის, ფეთქებადი ნივთიერებებისა და მოწყობილობების შეძენა და გადამალვა დაავალა. შერგელაშვილი ამჟამად უკრაინაში იმყოფება. ამრიგად, გამოძიების მიერ მოპოვებული უტყუარი მტკიცებულებები იმ დასკვნის გაკეთების საფუძველს იძლევა, რომ BBC-ის ფილმში გაჟღერებული ინფორმაცია საქართველოში მომიტინგეების წინააღმდეგ ე.წ. ქიმიური იარაღის - „კამიტის“ გამოყენების შესახებ სრული და მიზანმიმართული დეზინფორმაციაა და საქართველოს ინტერესების დაზიანებას ემსახურება, რაშიც, სამწუხაროდ, საქართველოს მოქალაქეებიც არიან ჩართულნი და BBC-ის ფილმის ავტორებთან ერთად, მათ ქმედებებს კარგად დაგეგმილი, ორგანიზებული და კამპანიური ხასიათი აქვს საქართველოს წინააღმდეგ კონკრეტული მტრული მიზნების მისაღწევად. შესაბამისად, მას შემდეგ რაც გამოძიების მიერ დეტალურად შესასწავლი ორი მიმართულებიდან ერთ-ერთზე საგამოძიებო მოქმედებები დასრულდა, რომელიც გასული საუკუნის 30-იან წლებში აკრძალული, ე.წ. „კამიტის“ პოლიციის მიერ გამოყენების გამოგონილ ფაქტს ეხებოდა - სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახური აგრძელებს გამოძიებას საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 319-ე მუხლით გათვალისწინებულ შესაძლო დანაშაულზე, რაც უცხოეთის ორგანიზაციისათვის მტრულ საქმიანობაში დახმარებას გულისხმობს. როგორც ნებისმიერი თავმოყვარე სახელმწიფოს უწყება, რომელიც უსაფრთხოებაზეა პასუხისმგებელი, საქართველოს სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახური კვლავაც განსაკუთრებულ ყურადღებას დაუთმობს პოლიტიკური სტაბილურობისა და უსაფრთხოების საკითხებს, როგორც უსაფრთხოების სფეროში ჩვენი ქვეყნის ერთ-ერთ მთავარ გამოწვევას.“ მოცემული რეკომენდაცია წარმოადგენს სუვერენული სახელმწიფოს სამართლებრივი სისტემის სრულ უგულებელყოფას და საერთაშორისო სამართლის ფუნდამენტური პრინციპების თვითნებურ ინტერპრეტაციას. მსგავსი მოწოდება არა მხოლოდ დაუსაბუთებელია, არამედ პირდაპირ ეწინააღმდეგება საერთაშორისო წესრიგის სტაბილურობასა და სახელმწიფოებს შორის სამართლებრივი ურთიერთდახმარების დამკვიდრებულ ნორმებს: 1. მოცემული რეკომენდაცია არღვევს სუვერენული თანასწორობისა და ჩაურევლობის პრინციპებს: გაეროს წესდების თანახმად (მე-2 მუხლის 1-ლი და მე-7 პუნქტები), საერთაშორისო წესრიგი სახელმწიფოთა სუვერენულ თანასწორობას ეფუძნება. ანგარიშის (რეკომენდაციები საერთაშორისო თანამეგობრობას) გვ. 10) ამ მონაკვეთში აღნიშნულია: – 2. განიხილეთ წამებისა და არაადამიანური მოპყრობის ჩამდენთა და მათზე პასუხისმგებელი ზემდგომი თანამდებობის პირების მართლმსაჯულების წინაშე წარდგენა ეროვნულ სასამართლოებში, სადაც კი ეს შესაძლებელია, მათ შორის, უნივერსალური იურისდიქციის გამოყენების გზით.

არაოფიციალური თარგმანი 30 სხვა სახელმწიფოებისადმი მოწოდება, აღასრულონ საკუთარი მართლმსაჯულება სუვერენული ქვეყნის მოქალაქეების მიმართ, სახელმწიფოს შიდა საქმეებში უხეში ჩარევის მცდელობას და სუვერენიტეტის სრულ უპატივცემულობას წარმოადგენს, რაც ეწინააღმდეგება გაეროს 1970 წლის დეკლარაციას „სახელმწიფოთა შორის მეგობრული ურთიერთობების შესახებ“. 2. მოცემული რეკომენდაცია უგულებელყოფს სუბსიდიარობისა და კომპლემენტარობის პრინციპებს: საერთაშორისო სისხლის სამართლის ფუნდამენტური პრინციპია, რომ მართლმსაჯულების აღსრულების პირველადი უფლება და ვალდებულება იმ სახელმწიფოს ეკუთვნის, რომლის ტერიტორიაზეც მოხდა სავარაუდო ფაქტი. უნივერსალური იურისდიქცია არ არის „ალტერნატიული მართლმსაჯულება“, რომლის გააქტიურებაც პოლიტიკური სურვილის საფუძველზეა შესაძლებელი. მისი გამოყენება უკიდურესი ზომაა და დასაშვებია მხოლოდ მაშინ, როდესაც ეროვნული სისტემა საერთოდ არ არსებობს ან ჩამოშლილია, რაც საქართველოს შემთხვევაში აბსურდული მტკიცებაა, რადგან ქვეყანას გააჩნია ფუნქციური, დამოუკიდებელი და ეფექტიანი სასამართლო სისტემა. 3. მოცემული რეკომენდაცია ხელს უწყობს უნივერსალური იურისდიქციის ბოროტად გამოყენებას: საერთაშორისო სამართლის კომისიისა და გაეროს გენერალური ასამბლეის ფარგლებში მიმდინარე დებატებში ხაზგასმითაა აღნიშნული, რომ უნივერსალური იურისდიქციის გამოყენება არ უნდა ხდებოდეს პოლიტიკური მიზნებისთვის. მისი თვითნებური მოთხოვნა, ყოველგვარი ფაქტობრივი მტკიცებულებისა თუ სამართლებრივი დასაბუთების გარეშე, საფრთხეს უქმნის საერთაშორისო ურთიერთობებს და ქმნის მართლმსაჯულების პოლიტიზების რისკს, რაც „საერთაშორისო მართლმსაჯულების სტაბილურობის პრინციპს“ ეწინააღმდეგება. 4. მოცემული რეკომენდაცია არღვევს უდანაშაულობის პრეზუმფციასა და სამართლიანი სასამართლოს პრინციპს (ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლი): რეკომენდაცია პირდაპირ მიუთითებს პირთა „დასჯასა“ და მათ „დამნაშავეებად“ შერაცხვაზე ყოველგვარი სასამართლო განაჩენის გარეშე. რაც წინააღმდეგობაში მოდის ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლსა და სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებების შესახებ საერთაშორისო პაქტის მე-14 მუხლთან. 5. მოცემული რეკომენდაცია არღვევს „შეუსაბამო ფორუმის“ (forum non conveniens) დაუშვებლობის პრინციპს: სამართლებრივი ლოგიკით, საქმის განხილვა იმ სასამართლოში უნდა წარიმართოს, რომელიც ყველაზე ახლოს მდებარეობს მტკიცებულებებთან, მოწმეებთან და შემთხვევის ადგილთან. საქმეების უცხო ქვეყნების სასამართლოებში ხელოვნური გადატანა ობიექტური ჭეშმარიტების დადგენას ართულებს და მართლმსაჯულების არაჯეროვანი განხორციელების რისკს ზრდის, რაც ეფექტიანი მართლმსაჯულების ინტერესებს ეწინააღმდეგება. 6. მოცემული რეკომენდაცია არღვევს ფუნდამენტურ სამართლებრივ პრინციპს - Non- bis-in-idem (ორჯერადი გასამართლების დაუშვებლობა): რეკომენდაცია საფრთხეს უქმნის საერთაშორისოდ აღიარებულ პრინციპს, რომლის თანახმადაც, პირი არ შეიძლება ორჯერ გასამართლდეს ერთი და იმავე ქმედებისთვის. იმ პირობებში, როდესაც საქართველოს გენერალური პროკურატურა და სასამართლო სისტემა

არაოფიციალური თარგმანი 31 ფუნქციონირებს, უცხოური იურისდიქციის ჩართვა სამართლებრივ გაურკვევლობასა და პროცედურულ დუბლირებას იწვევს. 7. მოცემული რეკომენდაცია მიღებულია მტკიცებულებების არარსებობის პირობებში და მიზნად ისახავს საქართველოს ხელისუფლების სტიგმატიზაციას: ყოველგვარი ობიექტური გამოძიების გარეშე, ისეთი ტერმინების გამოყენება სისტემურ კონტექსტში, როგორებიცაა: - „წამება“ და „არაადამიანური მოპყრობა“, სახელმწიფოს წინააღმდეგ მიმართულ დეზინფორმაციის კამპანიას წარმოადგენს. საერთაშორისო სამართალი „გონივრულ ეჭვს მიღმა“ მტკიცებულებებს მოითხოვს, რასაც მოცემული რეკომენდაცია საერთოდ არ ითვალისწინებს და მხოლოდ ცალმხრივ პოლიტიკურ ნარატივებს ეყრდნობა. აღნიშნული რეკომენდაცია სამართლებრივ ინსტრუმენტს კი არ წარმოადგენს, არამედ იგი პოლიტიკური რადიკალიზმის გამოხატულებაა, რომელიც მიზნად ისახავს საქართველოს სახელმწიფო რეპუტაციის შელახვასა და საერთაშორისო სამართლებრივი მექანიზმების დეგრადაციას. მოცემული რეკომენდაცია მიზანმიმართულად ამახინჯებს საერთაშორისო მართლმსაჯულების არსსა და დანიშნულებას. მსგავსი მოწოდება წარმოადგენს არა სამართლებრივი დავის მცდელობას, არამედ ღია პოლიტიკურ თავდასხმას საქართველოს სახელმწიფოებრიობაზე, რაც სრულად უგულებელყოფს საერთაშორისო სამართლის ფუნდამენტურ პრინციპებს. ევროპული კონვენციის (ECHR) 33-ე მუხლით გათვალისწინებული სახელმწიფოთაშორისი განაცხადი უკიდურესი მექანიზმია, რომელიც, როგორც წესი, გამოიყენება შეიარაღებული კონფლიქტების ან მასობრივი, სისტემური დარღვევების დროს. მოწოდება ამ მექანიზმის იმ ქვეყნის წინააღმდეგ გააქტიურების შესახებ, რომელიც სრულად თანამშრომლობს ევროპულ სტრუქტურებთან და რომელსაც სამართლებრივი დაცვის ეფექტიანი შიდასახელმწიფოებრივი საშუალებები გააჩნია, პოლიტიკური მიზნებისთვის საერთაშორისო სამართლის ინსტრუმენტალიზაციას წარმოადგენს. ანგარიშის (რეკომენდაციები საერთაშორისო თანამეგობრობას, გვ.-ები:10-11) მონაკვეთებში ნათქვამია – 9. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის (ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენცია; „ECHR”) მონაწილე სახელმწიფოებმა შესაძლოა განიხილონ ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში (ECtHR) სახელმწიფოთაშორისი საჩივრის წარდგენა ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის 33-ე მუხლის შესაბამისად. 12. წამებისა და სხვა სასტიკი, არაადამიანური ან დამამცირებელი მოპყრობის ან სასჯელის წინააღმდეგ კონვენციის (CAT) მონაწილე სახელმწიფოებმა შესაძლოა განიხილონ წამების წინააღმდეგ ბრძოლის კომიტეტისთვის სახელმწიფოთაშორისი შეტყობინების წარდგენა. 13. წამების წინააღმდეგ კონვენციის (CAT) მონაწილე სახელმწიფოებმა შესაძლოა განიხილონ მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლოში (ICJ) სარჩელის წარდგენა.

არაოფიციალური თარგმანი 32 ჰააგის მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლოში (ICJ) სარჩელის შესატანა დ „წამების წინააღმდეგ კონვენციის“ (CAT) საფუძველზე საჭიროა სახელმწიფოებს შორის არსებობდეს რეალური სამართლებრივი დავა კონვენციის ინტერპრეტაციასა თუ გამოყენებასთან დაკავშირებით. მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობს არავითარი წინაპირობა, მტკიცებულება ან ფაქტობრივი საფუძველი იმისა, რომ საქართველო სისტემურად არღვევს CAT-ის დებულებებს. მსგავსი რეკომენდაცია წარმოადგენს ICJ-ის, როგორც უმაღლესი სამართლებრივი ორგანოს, ავტორიტეტის შეურაცხყოფას. საერთაშორისო სამართლის „ოქროს წესია“, რომ მართლმსაჯულება პირველ რიგში ეროვნულ დონეზე უნდა აღსრულდეს. საქართველოში მოქმედებს საქართველოს გენერალური პროკურატურა, დამოუკიდებელი სასამართლო ხელისუფლება და სახალხო დამცველის ინსტიტუტი. მოწოდება საერთაშორისო სასამ ართლოების ჩართვის შესახებ მაშინ, როდესაც შიდასახელმწიფოებრივი მექანიზმები ფუნქციონირებს, წარმოადგენს სუბსიდიარობის პრინციპის უხეშ დარღვევასა და ქვეყნის კონსტიტუციური წესრიგის უპატივცემულობას. აღნიშნული რეკომენდაცია ობიექტური ფაქტების ნაცვლად მხოლოდ ცალმხრივ, პოლიტიკურად მოტივირებულ ნარატივებს ეყრდნობა. საერთაშორისო სასამართლოებში სახელმწიფოს წინააღმდეგ ბრალდების წარსადგენად საჭიროა უტყუარი მტკიცებულებები (გონივრულ ეჭვს მიღმა მტკიცებულება), რასაც მოცემული მოწოდება საერთოდ არ ითვალისწინებს. პარტნიორი ქვეყნებისადმი მოწოდება, სამართლებრივი ომი დაიწყონ საქართველოს წინააღმდეგ, ეწინააღმდეგება კეთილსინდისიერების პრინციპსა და სახელმწიფოებს შორის მეგობრული თანამშრომლობის საფუძვლებს. შესაბამისად, აღნიშნული რეკომენდაცია მიზნად ისახავს საერთაშორისო სასამართლოე ბის პოლიტიკურ ინსტრუმენტებად გადაქცევას. იგი მოკლებულია ყოველგვარ ლეგიტიმურ საფუძველს და პირდაპირ თავდასხმას წარმოადგენს საქართველოს სუვერენიტეტსა და მის დემოკრატიულ ინსტიტუტებზე. აღნიშნული რეკომენდაცია მოკლებულია სამართლებრივ საფუძველს და ეწინააღმდეგება სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს (ICC) ფუნქციონირების ფუნ დამენტურ პრინციპებს, კერძოდ: რომის სტატუტის მე-5 მუხლით განსაზღვრული იურისდიქცია ვრცელდება მხოლოდ კაცობრიობის წინააღმდეგ მიმართულ დანაშაულებზე, გენოციდზე, ომის დანაშაულებსა და აგრესიის დანაშაულზე. იმისათვის, რომ ქმედება დაკვალიფიცირდეს კაცობრიობის წინააღმდეგ მიმართულ დანაშაულად (მე -7 მუხლი), იგი „სამოქალაქო მოსახლეობის წინააღმდეგ მიმართული ფართომასშტაბიანი ან სისტემური თავდასხმის ნაწილი“ უნდა ანგარიშის (რეკომენდაციები საერთაშორისო თანამეგობრობას, გვ.: 11) მონაკვეთში ნათქვამია –16. რომის სტატუტის ხელშემკვრელმა სახელმწიფოებმა შესაძლოა განიხილონ საქართველოში არსებული ვითარების გადაცემა სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოსთვის (ICC), პოლიტიკური დევნის, წამებისა და სხვა არაადამიანური ქმედებების მზარდი რაოდენობის გათვალისწინებით.

არაოფიციალური თარგმანი 33 იყოს. პოლიტიკური პროტესტის ფონზე, ცალკეული საპოლიციო ღონისძიებები ან სამართლებრივი დევნის ფაქტები, მათი შეფასების მიუხედავად, თავისი მასშტაბი თა და ბუნებით ვერ დააკმაყოფილებს რომის სტატუტით დადგენილ სიმძიმის ზღვარს . ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, რეკომენდაცია ICC -ისთვის აღნიშნული ვითარების გადაცემის თაობაზე სამართლებრივად დაუსაბუთებელია, რადგან საქართველოში არ არსებობს არც იურისდიქციული საფუძველი (სიმძიმის ზღვარი) და არც პროცედურული წინაპირობა (ეროვნული სისტემის უმოქმედობა), რაც აუცილებელია საერთაშორისო მართლმსაჯულების გასააქტიურებლად. ანგარიშის 121-ე პარაგრაფში ნათქვამია, რომ „2025 წლის 4 ოქტომბერს ზოგიერთმა მომიტინგემ სცადა პრეზიდენტის სასახლეში შეჭრა“. აღნიშნული ჩანაწერი ობიექტურ რეალობას არ ასახავს, რადგანაც ფოტო და ვიდეო მტკიცებულებები ადასტურებს, რომ პრეზიდენტის სასახლეში არა მხოლოდ რამდენიმე, არამედ ათეულობით მომიტინგე შეიჭრა. უფრო მეტიც, მოცემულ წინადადებაში აღნიშნულია, თითქოს მომიტინგეებმა „სცადეს“ პრეზიდენტის სასახლეში შეჭრა, რაც ასევე არაზუსტი განაცხადია . მტკიცებულებებით დატურდება, რომ მომიტინგეები ნამდვილად შეიჭრნენ სასახლეში, კერძოდ კი მის ღობეებით გარშემორტყმულ ეზოში, რომელიც სასახლის განუყოფელი ნაწილია. ანგარიშში აღწერილი მოვლენები, მათ შორის 121-ე პარაგრაფი, წარმოდგენილია ფრაგმენტულად და კონტექსტის გარეშე. განსაკუთრებით, 2025 წლის 4 ოქტომბრის მოვლენებთან დაკავშირებით საუბრისას, არსადაა ნახსენები, რომ ოპოზიციური პარტიები, მათ შორის ისინი, ვინც მონაწილეობა მიიღო ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნებში და ისინიც, ვინც არჩევნებს ბოიკოტი გამოუცხადა, რამოდენიმე თვით ადრე აანონსებდნენ 4 ოქტომბერს, ადგილობრივი თვითმმართველოს არჩევნების დღეს, დიდ ანტი-სახელისუფლებო აქციას, სადაც, ყველა შესაძლო ძალა იქნებოდა გამოყენებული ხელისუფლების დასამხობად. ისინი, სატელევიზიო ეთერით, საქართველოს მოსახლეობას მოუწოდებდნენ სახელმწიფო ხელისუფლების დამხობისა და კონსტიტუციური წყობილების ძალადობრივი გზით შეცვლის შესახებ. იგივე პირები მოსახლეობას მიუთითებდნენ, რომ 4 ოქტომბრის 16:00 საათიდან შეიარაღებულნი შეკრებილიყვნენ საქართველოს ხელისუფლების დასამხობად. ოპოზიციური პარტიების განცხადებების თანახმად, აქცია გაიმართებოდა 2025 წლის 4 ოქტომბერს, რუსთაველის გამზირზე, რომლის შედეგადაც, 4 ოქტომბერსვე მოხდებოდა ანგარიშის (პარაგრაფი 121, გვ. 43) მონაკვეთში ნათქვამია: - 2024 წლის ოქტომბერში არჩევნების შედეგების გამოცხადებას მასობრივი საპროტესტო გამოსვლები მოჰყვა. 2024 წლის ნოემბერსა და დეკემბერში საპროტესტო აქციების ორგანიზება გამოიწვია პრემიერ-მინისტრ ირაკლი კობახიძის მიერ გაკეთებულმა განცხადებამ ევროკავშირში გაწევრიანების პროცესის შეჩერების თაობაზე, ასევე წინამდებარე ანგარიშში განხილული საკანონმდებლო ცვლილებების გამოცხადებამ, 2025 წლის მომდევნო თვეებში, ისევე როგორც 2026 წელს საპროტესტო გამოსვლების ახალი ტალღა აგორდა. 2025 წლის 4 ოქტომბერს ზოგიერთი დემონსტრანტის მხრიდან ადგილი ჰქონდა პრეზიდენტის სასახლეში შეჭრის მცდელობას.აქციების მსვლელობისას ზოგიერთი მომიტინგე ისროდა ქვებს, მაშხალებსა და სხვა ნივთებს სამართალდამცავი ძალების მიმართულებით და ასევე ლაზერული საშუალებების გამოყენებით ცდილობდნენ მათი მხედველობის დაზიანებას. ამასთან, გავრცელებული ინფორმაციით, დემონსტრანტების აბსოლუტური უმრავლესობა მშვიდობიანი იყო.

არაოფიციალური თარგმანი 34 საქართველოს ხელისუფლების დამხობა. აღნიშნულ მოწოდებას თვეების განმავლობაში აქტიურად აშუქებდნენ რადიკალური ოპოზიციის მედიასაშუალებები, როგორც ტელევიზიების, ასევე სოციალური ქსელების მეშვეობით. 2025 წლის 28 მაისს, პაატა ბურჭულაძემ -„რუსთაველის გამზირის“ გაერთიანების წევრმა, ,,პალიტრანიუსის“ პროგრამაში „360 გრადუსი“ 1 განაცხადა, რომ ხელისუფლება იანვრის თვემდე შეიცვლებოდა; 13 ივნისს, მან გააკეთა განცხადება ეროვნული კრების 2 გამართვის თაობაზე, ხოლო 30 ივნისს დაადასტურა, 3 რომ კრება ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნების დღეს, 4 ოქტომბერს შედგებოდა. ხელისუფლების დამხობისკენ მოწოდებებმა არაერთხელ გაიჟღერა 4 ოქტომბრამდე პერიოდში, როგორც საჯარო გამოსვლებისას, ასევე სატელევიზიო ეთერებითა და სოციალური ქსელებით. მაგალითად, 31 ივლისს, პაატა ბურჭულაძემ, „რუსთაველის გამზირის“ გაერთიანების ერთ-ერთმა წევრმა, შემდეგი მოწოდებით მიმართა ხალხს: 4 „მივმართავ მის უდიდებულესობა ქართველ ხალხს. 4 ოქტომბერს, დღის 16:00 საათზე ვიკრიბებით რესპუბლიკის მოედანზე, ვატარებთ ეროვნულ კრებას, ვიბრუნებთ რეჟიმის მიერ მიტაცებულ ქვეყანას და ხმას ვაძლევთ საქართველოს გათავისუფლებას. ივანიშვილს უნდა ჩამოვართვათ უკანონოდ მითვისებული ძალაუფლება და დავუბრუნოთ ხალხს. 4 ოქტომბერი არ იქნება უბრალოდ პროტესტის თარიღი, ეს იქნება ისტორიული გამარჯვების დღე. ასე, რომ 4 ოქტომბერი ცხადდება ივანიშვილის მშვიდობიანი დამხობის დღედ. მოემზადე საქართველო, ბრძოლა ბოლომდე! “ 5 სექტემბერს, „ნაციონალური მოძრაობის“ პოლიტსაბჭოს თავმჯდომარემ, ლევან ხაბეიშვილმა განაცხადა: 5 „ქვეყანა საჭიროებს რევოლუციურ ცვლილებებს, რათა დავუბრუნდეთ ჩვენს ევროპულ ოჯახს – ქართველ ხალხს სახელმწიფო ინსტიტუტები წაართვეს, მაგრამ ვერ წაართვეს საქართველოს დროშა, რომლის გარშემოც ვერთიანდებით. 4 ოქტომბერს გარდაუვალია ამ რეჟიმის მშვიდობიანი დამხობა.“ 12 სექტემბერს, „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობის“ ერთ-ერთმა ლიდერმა, ლევან სანიკიძემ განაცხადა: 6 „დღეს „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობის“ პოლიტსაბჭო შევხვდით 4 ოქტომბრის მშვიდობიანი სახალხო რევოლუციის ინიციატორ ბატონ პაატა ბურჭულაძეს და 1 https://www.interpressnews.ge/ka/article/839519-paata-burchulaze-am-kviridan-31-ricxvidan-chven-vapirebt-gasvlas-kalakis- ubnebshi-xalxs-unda-davelaparakot-unda-avuxsnat-rashia-sakme-da-rogor-unda-chavatarot-archevnebi 2 https://www.interpressnews.ge/ka/article/841035-paata-burchulaze-chven-unda-shevzlot-qrilobis-chatareba-unda-shevkmnat- mesame-respublika-rogorc-ciprul-archevnebze-iqo-ormxrivi-damokidebuleba-axla-amazec-daicqes-rom-rogor-sheizleba-amis- gaketeba-magram-es-aucilebelia 3 https://www.interpressnews.ge/ka/article/842700-paata-burchulaze-4-oktombers-unda-chavatarot-erovnuli-qriloba-sad-gvakvs- imis-puli-rom-stadionebis-tanxa-vixadot-mivmartavt-merias-rom-gadagvixados 4 https://www.interpressnews.ge/ka/article/845151-paata-burchulaze-4-oktomberi-cxaddeba-ivanishvilis-mshvidobiani-damxobis- dged-vikribebit-respublikis-moedanze-vatarebt-erovnul-krebas-vibrunebt-rezhimis-mier-mitacebul-kveqanas-da-xmas-vazlevt- sakartvelos-gatavisuplebas 5 https://www.interpressnews.ge/ka/article/847877-levan-xabeishvili-kveqana-sachiroebs-revoluciur-cvlilebebs-vertiandebit-4- oktombers-gardauvalia-am-rezhimis-mshvidobiani-damxoba 6 https://www.interpressnews.ge/ka/article/848585-levan-sanikize-politsabchom-levan-xabeishvilis-samarcxvino-dakavebis-ponze- kidev-upro-mtkice-pozicia-gamoxata-rata-4-oktombers-gamovidet-kuchashi-da-gavaketot-qvelaperi-rata-am-rezhimis- mshvidobiani-dasasruli-vnaxot

არაოფიციალური თარგმანი 35 სამოქალაქო ორგანიზაცია „რუსთაველის გამზირს“. ბატონმა პაატა ბურჭულაძემ გაგვაცნო მოძრაობის გეგმები 4 ოქტომბრის საერთო სახალხო კრებასთან დაკავშირებით. „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობის“ პოლიტიკური საბჭო კიდევ ერთხელ მიესალმა „რუსთაველის გამზირის“ ინიციატივას. პოლიტსაბჭომ... კიდევ უფრო აქტიური და მტკიცე პოზიცია გამოხატა, რათა 4 ოქტომბერს, ქართველი ხალხი, ჩვენი ქვეყნის ყველა პატრიოტი მოქალაქე შეიკრიბოს არა „ქართული ოცნების“კრიმინალური, მოღალატეობრივი, რუსული სპეცოპერაციის პუნქტებზე, არამედ გამოვიდეთ ქუჩაში, ერთად დავგმოთ რუსული რეჟიმი და გავაკეთოთ ყველაფერი იმისთვის, რომ ამ რეჟიმის მშვიდობიანი დასასრული ვიხილოთ.“ 1 ოქტომბერს, „ნაციონალური მოძრაობის“ ლიდერმა, ირაკლი ნადირაძემ შემდეგი განცხადება გააკეთა: 7 „ეს დღე იქნება ქართველი ხალხის გამარჯვების დღე და როგორც არ უნდა ეშინოდეს ბიძინა ივანიშვილს, ეს დღე დასრულდება ქართველი ხალხის მშვიდობიანი დროშების რევოლუციით “ 2 ოქტომბერს, პარტიის „ნაციონალური მოძრაობა“ ერთ-ერთმა ლიდერმა, ლევან ბეჟაშვილმა, 4 ოქტომბერს დაგეგმილ აქციასთან დაკავშირებით განაცხადა: 8 „გადავდოთ პულტი, გამოვრთოთ ტელევიზორი, ტელეფონი, სოციალური ქსელები, წავიდეთ რუსთაველზე და დავწეროთ უახლოესი ისტორია. თითოეული ადამიანის მოსვლა, მოქმედება, თუ საჭირო გახდა პირადი თავგანწირვაც კი...“ 2 ოქტომბერს, „ანტიკრიზისული პლატფორმის“ წევრმა, ზურაბ ცეცხლაძემ განაცხადა: 9 „4 ოქტომბერს თუ ხალხის აურაცხელი რაოდენობა გამოვა, ამ ხელისუფლებას შევცვლით. გააჩნია ხალხის რა რაოდენობა გამოვა რუსთაველზე. თუმცა მაინც და მაინც ამაზე გათვალა არ გვაქვს, რომ ნახევარი მილიონი ადამიანი მოვა, 100-150 ათასი მოვა, მაგრამ თუ ნახევარი მილიონი გამოვა, ჩათვალეთ, რომ ეს საკითხი გადაწყვეტილია ისე, რომ ხელისუფლება შეიცვლება. ჩვენ გვექნება მოცემულობა,რომ 4 ოქტომბერს თუ შევცვალეთ ხელისუფლება, იქნება ტექნიკური მთავრობა და იქნება ლეგიტიმური ხელისუფლება [უზენაესი საბჭო], რომელიც აღდგა, არის ასევე ანტიკრიზისული პლატფორმა და ამ დროს, ამ პროცესში რა როლი აქვს პროტესტს და ადამიანებს, რომლებიც აქამდე იდგნენ ქუჩაში, ამ საკითხზე იქნება დისკუსია.“ 3 ოქტომბერს, მოძრაობის „რუსთაველის გამზირი“ დამფუძნებელმა, პაატა ბურჭულაძემ, ბრიფინგზე შემდეგი განცხადება გააკეთა: 10 „მეგობრებო, 4 ოქტომბრამდე საათებია დარჩენილი - ქართველი ხალხის ეპოქალური გამარჯვებამდე. ჩვენ ვიკრიბებით რუსთაველზე, რათა ქართველმა ხალხმა დაიბრუნოს ივანიშვილის მიერ მიტაცებული ხელისუფლება. მოგიწოდებთ 7 https://www.interpressnews.ge/ka/article/850412-irakli-nadiraze-paktia-rezhims-zalian-eshinia-moaxloebuli-4-oktombris- mshvidobiani-revoluciis-da-amis-dadasturebaa-bizina-ivanishvilis-cerilic-es-dge-dasruldeba-kartveli-xalxis-mshvidobiani- droshebis-revoluciit 8 https://www.interpressnews.ge/ka/article/850606-levan-bezhashvili-4-oktombers-gadavdot-pulti-gamovrtot-televizori-teleponi- socialuri-kselebi-cavidet-rustavelze-da-davcerot-uaxloesi-istoria-vaprtxilebt-xelisuplebas-ar-gabedon-zaladoba-ra-pasuxi-akvs- xalxs-gvinaxavs 9 https://www.interpressnews.ge/ka/article/850598-zurab-cecxlaze-4-oktombers-qvelaperi-sheizleba-moxdes-da-sheizleba- araperi-moxdes-kargi-pormulaa-4-shi-vicqebt-4-shi-vamtavrebt-magram-gvakvs-5-da-6-oktomberi-ar-aris-gamoricxuli- grzelvadiani-brzolis-processhi-chavdget 10 https://www.interpressnews.ge/ka/article/850649-paata-burchulaze-xshirad-gvekitxebian-ra-moxdeba-roca-ivanishvilis-rezhimi- dasruldeba-vigebt-pasuxismgeblobas-rom-arc-erti-saxelmcipo-instituciis-punkcionireba-ar-sheperxdeba

არაოფიციალური თარგმანი 36 ყველას, ვისაც გსურთ ღირსეული და თავისუფალი საქართველო, ყველანი მოდით რუსთაველზე 4 ოქტომბერს, 16:00 საათზე. არავინ იფიქროთ, რომ სხვისი მისვლა საკმარისია. გარდა ამისა, მინდა გავაკეთო ერთი განცხადება - ხშირად გვეკითხებიან, რა მოხდება როცა ივანიშვილის რეჟიმი დასრულდება. მინდა გითხრათ, რომ ვიღებთ პასუხისმგებლობას, არც ერთი სახელმწიფო ინსტიტუციის ფუნქციონირება არ შეფერხდება. თუ რომელიმე მინისტრი ან მაღალჩინოსანი გაიქცევა, ეს არ გამოიწვევს ფუნქციების კოლაფსს. უფრო მეტიც, ამის შედეგად კოლაფსი მცირე ხნითაც არ მოხდება. ყველა სასიცოცხლო სახელმწიფო სერვისი, როგორიცაა ჯანდაცვა, ხელფასები და საპენსიო უზრუნველყოფა, მართლწესრიგი თუ სხვა, გარანტირებული იქნება. ხაზგასმით მინდა აღვნიშნოთ, სახელმწიფო ინსტიტუტების მუშაობას უზრუნველყოფენ არა მხოლოდ მინისტრები, არამედ უწყებებში უამრავ სხვადასხვა თანამდებობაზე დასაქმებული პროფესიონალები. ჩვენ არა მხოლოდ მოლოდინები გვაქვს, არამედ ზუსტად ვიცით, რომ ეს ადამიანები გააგრძელებენ თავიანთი მოვალეობების შესრულებას. ამიტომ ახლა ყველაფერი შენზეა დამოკიდებული. 4 ოქტომბერს, 16:00 საათზე რუსთაველზე მოდით ყველანი, მიღეთ მონაწილეობა ამ ისტორიულ ეროვნულ კრებაში, ერთად შევქმნათ ახალი საქართველო, დავასრულოთ ივანიშვილის რეჟიმი, დავიბრუნოთ ჩვენი სამშობლო.“ 4 ოქტომბერს, დილის 11 საათზე, „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობის“ ერთ-ერთმა ლიდერმა, ლევან სანიკიძემ პარლამენტში განაცხადა: 11 „16:00 საათზე, როგორც კი პირველი ნაკადი დაიწყებს მოსვლას, გახდება ცნობილი ძალიან ბევრი დეტალი აქციის მიმდინარეობასთან დაკავშირებით. მე რა ინფორმაციაც მაქვს, 16:00 საათიდან უფრო მეტ დეტალს გავიგებთ აქციის მიმდინარეობასა და შინაარსთან დაკავშირებით. არ მინდა მოვლენებს გავუსწრო, პაატა ბურჭულაძე უფრო მეტ დეტალს მოგაწვდით.“ 2025 წლის 4 ოქტომბერს, 16:00 საათზე დაიწყო ოპოზიციური პარტიების მიერ ორგანიზებული შეკრება, რომლის გაცხადებულ მიზანსაც ხელისუფლების დამხობა წარმოადგენდა. შეკრებამ მალევე მიიღო კანონსაწინააღმდეგო ხასიათი, რის შემდეგაც, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრომ, ყველა სამართლებრივი სტანდარტის დაცვით, პროპორციული ზომები განახორციელა კანონის დაცვის უზრუნველსაყოფად. დეტალურად: 2025 წლის 4 ოქტომბერს, დილის 08:00 საათიდან, ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნებზე ხმის მიცემის პროცესი მშვიდობიან გარემოში დაიწყო. ქვეყნის მასშტაბით გაიხნსა 3,061 საარჩევნო უბანი. პარალელურად, ოპოზიციურმა პარტიებმა დაიწყეს თბილისსა და საქართველოს რეგიონებიდან მონაწილეების მობილიზაცია 4 ოქტომბრის 16:00 საათისთვის დაგეგმილი შეკრების/აქციისათვის, რომლის მიზანსაც საქართველოს ხელისუფლების დამხობა წარმოადგენდა. 4 ოქტომბერს, დღის 11:13 წუთზე, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრომ გაავრცელა განცხადება: 12 „საზოგადოების უსაფრთხოებისა და მართლწესრიგის დაცვის მიზნით, შინაგან საქმეთა სამინისტროს შესაბამისი საპოლიციო დანაყოფების თანამშრომლები, მიმდინარე წლის 4 ოქტომბერს, თბილისში დაგეგმილ აქციასთან დაკავშირებით, 11 https://www.interpressnews.ge/ka/article/850765-levan-sanikize-dges-ec-rusuli-specoperaciis-ubnebze-misvla-aris-kveqnis- galati-ar-gvainteresebs-ras-ambobs-ivanishvili-mtavaria-ras-itqvis-xalxi 12 https://police.ge/news/shinagan-sakmeta-saministros-gantskhadeba-19/9980

არაოფიციალური თარგმანი 37 დედაქალაქის მასშტაბით, სხვადასხვა ადგილზე არიან მობილიზებულნი, მათ შორის, პარლამენტის ეზოში. მოვუწოდებთ აქციის ორგანიზატორებსა და მონაწილე პირებს, შეკრება-მანიფესტაცია გამართონ საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილ ფარგლებში, დაემორჩილონ პოლიციელების კანონიერ მოთხოვნას და არ შეუშალონ ხელი სამსახურებრივი საქმიანობის განხორციელებაში. კანონდარღვევის თითოეულ ფაქტს, პოლიციის მხრიდან შესაბამისი სამართლებრივი რეაგირება მოჰყვება.“ 4 ოქტომბრის 15:40 წუთზე, ოპოზიციის მიერ ორგანიზებული შეკრების/აქციის მონაწილეებმა გადაკეტეს სამანქანო გზა რუსთაველის გამზირზე, ხოლო რამოდენიმე საათის შემდეგ, სცენიდან სიტყვით გამოსვლები დაიწყეს. 18:45 წუთზე, თავისუფლების მოედანზე, თბილისის საკრებულოს შენობის წინ მიმდინარე შეკრებაზე, მოძრაობა „რუსთაველის გამზირის“ დამფუძნებელმა, პაატარა ბურჭულაძემ წაიკითხა ე.წ. დეკლარაცია, სადაც აცხადებდა, რომ „სახელმწიფო ინსტიტუტები აღარ ასახავს ხალხის ნებას; ხალხი იბრუნებს საკუთარ ძალაუფლებას.“ მან კენჭისყრაზე სამი საკითხი დააყენა: 1. „ეროვნული კრება აცხადებს, რომ ძალაუფლება მთლიანად ეკუთვნის ქართველ ხალხს.“ 2. „ ე.წ. ხელისუფლებას კონსტიტუციურად დაკარგული აქვს ლეგიტიმაცია, ამიტომ მისი ძალაუფლება შეწყვეტილია.“ 3. „ვაცხადებთ მშვიდობიან გარდამავალ პერიოდს.“ მისი განცხადების მიხედვით, შინაგან საქმეთა სამინისტრო უნდა დამორჩილებოდა ხალხს; მან, აგრეთვე გააჟღერა შემდეგი ადამიანების შეპყრობისა და პასუხისგების დაყენების საკითხი: ირაკლი კობახიძე, შალვა პაპუაშვილი, ანზორ ჩუბინიძე, მამუკა მდინარაძე, თეა წულუკიანი, ბიძინა ივანიშვილი. პაატა ბურჭულაძის გამოსვლის შემდეგ, „ნაციონალური მოძრაობის“ წევრმა, მურთაზ ზოდელავამ აქციის მონაწილეებს მოუწოდა, რომ „მამაკაცური ძალები“ გადანაცვლებულიყვნენ პარლამენტის უკანა შესასვლელთან, შემდეგ კი ორბელიანის ქუჩის მიმართულებით, რათა „ჩაებარებინათ პრეზიდენტის სასახლის გასაღები“: 13 „მინდა, მივმართო ძალოვანი სისტემის, განსაკუთრებულ დავალებათა დეპარტამენტს (გდდ) და სხვა თანამშრომლებს, თქვენ დღეს დგახართ კონკრეტული არჩევანის წინაშე. უნდა აირჩიოთ ან ქართველი ხალხი, ან ივანიშვილის მსახურება, დღეს ჩვენ აქ ვიდგებთ, მამაკაცური ძალა დღეს დაიწყებს მოქმედებას. ვთხოვ ყველას, მამაკაცური ძალა მხოლოდ იქ და ვიწყებთ მოძრაობას, რათა ქართველმა ხალხმა დაიწყოს საკუთარი სახელისუფლებო ცენტრების დაბრუნება. ნებისმიერ პოლიციელს, რომელიც წინ დაგვხვდება, დავუსვამთ ერთადერთ შეკითხვას, ვისკენ ხართ, ხალხისკენ, კონსიტუტიციისკენ თუ ივანიშვილისკენ? სამშობლოსკენ თუ რუსეთისკენ? მხოლოდ ის იქნება აღქმული ჩვენს მიერ პოლიციელად, რომელიც სწორ პასუხს გასცემს, რომ ემსახურება ქართველ ხალხს, სახელმწიფოს. ეს არის ჩვენი მიდგომა, მორჩა ლაი-ლაი, ბოდიალი, ბიძინას მონობა, სილაჩრე. ყველას ვთხოვ, მამაკაცური ძალა გამოირჩეს, ქალბატონები აქ უნდა იდგეთ. გამოდით მამაკაცური ძალა ბარათაშვილის პარკისკენ. შევიკრიბებით ახლა და ჩავიბარებთ პრეზიდენტის სასახლის გასაღებს.“ 13 https://1tv.ge/news/murtaz-zodelava-mamakacuri-dzala-dghes-daiwyebs-moqmedebas-shevikribebit-da-chavibarebt-prezidentis- sasakhlis-gasaghebs/

არაოფიციალური თარგმანი 38 ამ მოწოდების შემდეგ, აქციის მონაწილეებმა საქართველოს პრეზიდენტის სასახლისკენ გადაინაცვლეს, რომელიც თბილისში, ათონელის ქუჩაზე მდებარეობს. სახელმწიფო დაცვის სპეციალური სამსახურის თანამშრომლებმა პრეზიდენტის ადმინისტრაციის კარი რკინის კონსტრუქციით გაამაგრეს; მიუხედავად ამისა, დემონსტრანტებმა გაარღვიეს რკინის ბარიერი და საქართველოს პრეზიდენტის სასახლის ტერიტორიაზე შეიჭრნენ. ადგილზე მობილიზებული სამართალდამცავი პირების მიმართულებით აქციის მონაწილეებმა ქვები და სხვადასხვა საგნები ისროლეს. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრომ დემონსტრანტებს მოუწოდა დაუყოვნებლივ დამორჩილებოდნენ პოლიციის კანონიერ მოთხოვნებს: 14 „მიმდინარე აქცია გასცდა შეკრებისა და მანიფესტაციის კანონით დადგენილ ნორმებს. აქციის ორგანიზატორების მხრიდან გახმოვანდა ძალადობრივი შინაარსის მოწოდებები. ორგანიზატორებმა ათონელზე მდებარე პრეზიდენტის სასახლის შენობის ჯებირები დააზიანეს და შენობაში შეჭრას ცდილობდნენ. შინაგან საქმეთა სამინისტრო კიდევ ერთხელ მოუწოდებს აქციის ყველა მონაწილეს, დაემორჩილონ პოლიციის კანონიერ მითითებებს, არ დაუშვან სიტუაციის ხელოვნური ესკალაცია, წინააღმდეგ შემთხვევაში სამართალდამცველები გამოიყენებენ კანონით გათვალისწინებულ შესაბამის ღონისძიებებს.“ ძალადობრივი აქციის მონაწილეები არ დაემორჩილნენ პოლიციის გაფრთხილებასა და მოთხოვნებს, ისინი აგრძელებდნენ პრეზიდენტის სასახლეში შეჭრის მცდელობას. მათ გადაკეტეს სასახლის გასწვრივ მდებარე ათონელის ქუჩა რკინის კონსტრუქციებითა და ახლომდებარე კაფეებიდან და კერძო დაწესებულებებიდან აღებული სხვადასხვა საყოფაცხოვრებო ნივთებით. დემონსტრანტებმა ცეცხლი წაუკიდეს ათონელის ქუჩაზე, პრეზიდენტის სასახლის მიმდებარე ტერიტორიაზე მდებარე სხვადასხვა ობიექტს, მათ დააზიანეს ტროტუარი, შეაგროვეს ქვები და ესროდნენ პოლიციას. აგრეთვე, აქციის მონაწილეები სხვადასხვა საგნებს ისროდნენ სამართალდამცავი ორგანოების წარმომადგენლების მიმართულებით, რის შედეგადაც მრავალი პოლიციელი დაშავდა, საჭირო გახდა მათი გადაუდებელი ჰოსპიტალიზაცია და ზოგიერთის მდგომარეობა დღემდე მძიმეა. რუსთაველის გამზირზე მიმდინარე ძალადობრივი აქციის მონაწილეები ეტაპობრივად შეუერთდნენ ათონელის ქუჩის აქციის მონაწილეებს. ათონელის ქუჩაზე, პრეზიდენტის რეზიდენციაში ძალადობრივი შეჭრის პარალელურად, თავისუფლების მოედანზე გრძელდებოდა აქცია და სიტყვით გამოსვლები. საღამოს 20:17 მობილიზაციისკენ, შემდეგ ქართულის ოცნების ოფისისკენ გადანაცვლებისკენ, სადაც არჩევნების შედეგების გამოცხადება მიმდინარეობდა: 15 „კვლავ ვახდენთ მობილიზებას და მათაც მივაკითხავთ; მათაც მოვკითხავთ პასუხს. ახლა მთავარია, აქ მოვახდინოთ მობილიზება - ხედავთ, უამრავი ადამიანია. ნაბიჯ- ნაბიჯ, ყოველ ნახევარ საათში, ყოველ ერთ საათში იქნება კონკრეტული მოქმედება, რომელიც „ქართულ ოცნებას“ კედელთან მიაყენებს, აიძულებს, რომ ივანიშვილი გაიქცეს. მთავარი სიურპრიზი, მთავარი გარემოებაა, რომ არავინ აპირებს სახლში წასვლას, ყველა აპირებს ბოლომდე ბრძოლას. წარმოუდგენელია ივანიშვილო, ეს გაპატიოთ, შენ ბოლო საათებს ითვლი.“ 14 https://police.ge/news/shinagan-sakmeta-saministros-gantskhadeba-21/9982 15 https://1tv.ge/news/murtaz-zodelava-aravin-apirebs-sakhlshi-wasvlas-yovel-ert-saatshi-iqneba-konkretuli-moqmedeba-akhla- mtavaria-mobilizeba-mokhdes-da-mivalt-qartuli-ocnebis-ofistan/

არაოფიციალური თარგმანი 39 პარალელურად, ათონელის ქუჩაზე, აქციის მონაწილეები აგრძელებდნენ პრეზიდენტის სასახლესთან ბარიკადების აღმართვასა და ახლომდებარე კვების ობიექტების ინვენტარის დაზიანებას. აქციის მონაწილეები წიწაკის სპრეით თავს დაესხნენ „საზოგადოებრივი მაუწყებლის“ - საქართველოს პირველი არხის და „ტვ იმედის“ გადამღებ ჯგუფებს. ჟურნალისტებმა დაშავდნენ და სამედიცინო დახმარება დასჭირდათ. საქართველოს პროკურატურამ გამოძიება დაიწყო ჟურნალისტისთვის პროფესიულ საქმიანობაში უკანონოდ ხელის შეშლის ფაქტებზე, საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 154-ე მუხლის მიხედვით (ჟურნალისტისათვის პროფესიულ საქმიანობაში უკანონოდ ხელის შეშლა, ე.ი. მისი იძულება, გაავრცელოს ინფორმაცია ან თავი შეიკავოს მისი გავრცელებისაგან). თბილისის პროკურატურის საგამოძიებო სამსახურის მიერ გამოძიების დაწყებას საფუძვლად დაედო მედიასაშუალებებში გავრცელებული ინფორმაცია, რომლის თანახმადაც, 4 ოქტომბერს, თბილისში, ათონელის ქუჩასა და მის მიმდებარე ტერიტორიაზე, პროტესტის მონაწილეები „საზოგადოებრივი მაუწყებლისა“ და „ტვ იმედის“ გადამღებ ჯგუფებს უკანონოდ უშლიდნენ ხელს ჟურნალისტური საქმიანობის განხორციელებაში წიწაკის სპრეის მისხურებითა და ფიზიკური დაბრკოლების შექმნით. 16 საღამოს 21:29 წუთზე, შინაგან საქმეთა მინისტრის მოადგილემ ბრიფინგი გამართა სამინისტროში. 17 მან აღნიშნა, რომ აქციების მსვლელობისას ძალადობრივ ქმედებებთან დაკავშირებული გამოძიება მიმდინარეობდა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 317-ე, 187-ე, 222-ე და 225-ე მუხლების საფუძველზე. მან, აგრეთვე, განაცხადა, რომ შსს-ის 14 თანამშრომელს მიღებული ჰქონდა დაზიანებები, ერთ-ერთი მათგანი კი მძიმე მდგომარეობაში იმყოფებოდა. „თბილისში მიმდინარე აქციის ორგანიზატორებისა და მონაწილეების მიერ განხორციელებულ კანონსაწინააღმდეგო და ძალადობრივ ქმედებებთან დაკავშირებით, გამოძიება სისხლის სამართლის კოდექსის 317-ე, 187-ე, 222-ე და 225- ე მუხლებით დაიწყო, რაც პოლიციელზე თავდასხმას, საქართველოს კონსტიტუციური წყობილების ძალადობით შეცვლისაკენ ან სახელმწიფო ხელისუფლების დამხობისაკენ მოწოდებას, ნივთის დაზიანებას ან განადგურებას, ჯგუფური ძალადობის ორგანიზებას, ხელმძღვანელობას ან მასში მონაწილეობას, ასევე, სტრატეგიული ან განსაკუთრებული მნიშვნელობის ობიექტის ხელში ჩაგდებას ან ბლოკირების მცდელობას გულისხმობს. გვსურს საზოგადოებას მივაწოდოთ დეტალური ინფორმაცია, აქციის მიმდინარეობისას განვითარებული მოვლენების შესახებ. მთელი დღის განმავლობაში პროტესტის მონაწილეებს შესაძლებლობა ჰქონდათ, მშვიდ ვითარებაში გამოეხატათ პროტესტი და გაეგრძელებინათ აქცია. შინაგან საქმეთა სამინისტრომ აქციის მონაწილეების მიმართ შესაბამისი მოწოდებაც გაავრცელა, რომ მათი შეკრება-მანიფესტაცია მშვიდობიანი ყოფილიყო და არ გასცდენოდა კანონით დადგენილ ფარგლებს. მიუხედავად სამართალდამცავების მხრიდან აქციის მონაწილეების მიმართ გაკეთებული არაერთი მოწოდებისა, ასევე შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიერ ოფიციალურად გავრცელებული განცხადებებისა, აქციის წევრები არ დაემორჩილნენ სამართალდამცავთა კანონიერ მოწოდებებს. აქცია გასცდა შეკრებისა და მანიფესტაციის კანონით დადგენილ ნორმებს. აქციის ორგანიზატორების მხრიდან გახმოვანდა ძალადობრივი შინაარსის მოწოდებები. ორგანიზატორებმა ათონელზე მდებარე პრეზიდენტის სასახლის შენობის ჯებირები დააზიანეს და შენობაში შეჭრა 16 https://pog.gov.ge/news/prokuraturam-zhurnalistebistvis-profesiul-saqmianobashi-khelis-sheshlis-faqtebze-gamodzieba-daitsko- 5102 17 https://police.ge/news/aleksandre-darakhvelidzis-bripingi-shinagan-sakmeta-saministroshi/9983

არაოფიციალური თარგმანი 40 სცადეს. დაფიქსირდა ძალადობის ფაქტები. საპროტესტო აქციის მონაწილეების მხრიდან განხორციელებული კანონსაწინააღმდეგო ქმედებების, მათ შორის ძალადობრივი ჯგუფების მიერ სამართალდამცავთა მისამართით ნასროლი სხვადასხვა საგნის მოხვედრის შედეგად, ამ ეტაპზე არსებული მონაცემებით, შინაგან საქმეთა სამინისტროს 14 თანამშრომელია დაშავებული. დაშავებულ პოლიციელებს სხვადასხვა სახის ჯანმრთელობის დაზიანება აღენიშნებათ, მათ შორის ერთ-ერთი მათგანი მიღებული დაზიანებების შედეგად მძიმე მდგომარეობაშია. მათ შესახებ ინფორმაციას საზოგადოებას პერიოდულად მივაწვდით. ადგილზე საზოგადოებრივი წესრიგის აღდგენის მიზნით, შინაგან საქმეთა სამინისტრომ კანონმდებლობით გათვალისწინებული სპეციალური საშუალებები გამოიყენა. ხაზგასმით აღვნიშნავთ, რომ სამართალდამცავების მიერ განხორციელდება საჭირო საპროცესო და საგამოძიებო მოქმედებები, ყველა იმ პირის დადგენისა და დაკავების მიზნით, ვინც კანონსაწინააღმდეგო ქმედება ჩაიდინა. კიდევ ერთხელ, უმკაცრესად მოგიწოდებთ აქციის ყველა მონაწილეს, დაემორჩილოთ პოლიციის კანონიერ მითითებებს, არ დაუშვათ სიტუაციის ხელოვნური ესკალაცია, წინააღმდეგ შემთხვევაში სამართალდამცავები კანონით გათვალისწინებულ ყველა შესაბამის ღონისძიებას გამოიყენებენ!“ სამართალდამცავი ორგანოების მრავალი მოწოდების მიუხედავად, აქციის ორგანიზატორები მიმართავდნენ მონაწილეებს, აღნიშნავდნენ, რომ პერიოდულად მიაწვდიდნენ მათ ინფორმაციას ძალადობრივი შეკრების შემდგომი ეტაპების თაობაზე. 18 აქცია პარლამენტთან გაგრძელდა; ადგილზე განლაგებულ სამართალდამცავი ორგანოების წარმომადგენლებს აქციის მონაწილეები შეურაცხმყოფელი შეძახილებით მიმართავდნენ. 21:45 წუთზე, საქართველოს სახალხო დამცველმა ბოლო საათებში თბილისის ქუჩებში განვითარებულ მოვლენებთან დაკავშირებით განცხადება გააკეთა. 19 მან აღნიშნა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ მშვიდობიანი შეკრება დაცულია საერთაშორისო და ეროვნული სტანდარტებით, დაუშვებელია შეკრების ან მანიფესტაციის მომზადებისა და ჩატარების დროს ისეთი მოწოდებების გაკეთება, როგორიცაა: ხელისუფლების დამხობა ან საქართველოს კონსტიტუციური წყობილების ძალადობრივი გზით შეცვლა; აგრეთვე, მნიშვნელოვანია, რომ მონაწილეებმა პროტესტის გამოხატვისას არ გადააჭარბონ კანონით დაცულ ფარგლებს. სახალხო დამცველის თანახმად, განსაკუთრებული პასუხისმგებლობა ეკისრებათ აქციის ორგანიზატორებს, რომლებიც ვალდებულნი არიან შეკრების მშვიდობიანად ჩატარება უზრუნველყონ, ნაცვლად იმისა რომ დემონსტრანტებს ძალადობრივი ქმედებებისკენ მოუწოდებდნენ. ამავდროულად, ძალის გამოყენების შემთხვევაში, პოლიციის მოქმედებები უნდა აკმაყოფილებდეს აუცილებლობისა და პროპორციულობის ტესტის მკაცრ მოთხოვნებს. სახალხო დამცველმა, აგრეთვე, განცხადებაში აღნიშნა, რომ მედიის წარმომადგენლებს უნდა მიეცეთ თავიანთი საქმიანობის შეუფერხებლად განხორციელების შესაძლებლობა. ომბუდსმენი ყველას შეახსენებს, რომ ჟურნალისტის პროფესიულ საქმიანობაში უკანონო ჩარევა სისხლის სამართლებრივ პასუხისმგებლობას იწვევს. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მრავალი მოწოდების მიუხედავად, ათონელის ტერიტორიაზე შეკრებილი დემონსტრანტები აგრძელებდნენ პიროტექნიკის 18 https://1tv.ge/news/paata-burchuladze-yvelaferi-aris-normalurad-sheidzleba-yofiliyo-uketesad-magram-ar-gamovida/ 19 https://www.ombudsman.ge/geo/akhali-ambebi/sakartvelos-sakhalkho-damtsveli-tbilisis-kuchebshi-bolo-saatebshi-ganvitarebul- movlenebs-ekhmianeba

არაოფიციალური თარგმანი 41 გამოყენებას. აგრეთვე, „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობის“ წევრმა, მურთაზ ზოდელავამ კიდევ ერთი განცხადება გააკეთა: „მეგობრებო, დღეს ქვეყანაში დაიწყო რევოლუციური პროცესი, დღეს დიდი რევოლუცია დაიწყო. არ არსებობს ორ და სამ საათში მომხდარი რევოლუცია; ეს არის პროცესი, რომელსაც სჭირდება რამდენიმე დღიანი ბრძოლა, შერკინება და რევოლუცია გაიმარჯვებს. მთავარია, რაც მოხდა დღეს, ეს არის ამ პროცესის დასაწყისი, დაწყება და რომელსაც სჭირდება დგომა ხვალ, ზეგ. მეტნი უნდა გამოვიდეთ, უნდა დავდგეთ და გავიმარჯებთ. არ დავნებდეთ. ქვეყანაში დაწყებულია რევოლუციური პროცესი და ამას უნდა ბოლომდე მიყოლა. მე პირადად მზად ვარ, დავჯდე კიდევაც, მზად ვარ ციხეშიც ჩავჯდე, მაგრამ ეს პროცესი ბოლომდეა მისაყვანი, რევოლუციამ უნდა გაიმარჯვოს. დღეს, 4 ოქტომბერს, დაიწყო დიდი რევოლუცია, რომელსაც სჭირდება შერკინება, დგომა, ურთიერთგამაგრება და ჩვენ გავიმარჯვებთ. რაც შეიძლება დიდხანს უნდა ვიდგეთ, ხვალ უნდა გამოვიდეთ უფრო მეტნი, სხვა რეცეპტი არ არსებობს, სხვანაირად არ გამოვა. ეს ხანგრძლივი ბრძოლაა.“ ამავე პერიოდში, აქციის მონაწილეებმა თაბუკაშვილის ქუჩაზე კიდევ ერთი ხანძარი გააჩინეს და დამატებითი ბარიკადების აღმართვა დაიწყეს. დაპირისპირება მოხდა აგრეთვე დემონსტრანტებს შორისაც. გარდა ამისა, მოძრაობამ „ერთობა“ განცხადება გაავრცელა, რომელშიც ნათქვამი იყო, რომ აქციის მონაწილეების ერთი ნაწილი ღამეს რუსთაველზე გაათევდა და დილის 8 საათისთვის მათ მეორე ნაწილი ჩაანაცვლებდა. 5 ოქტომბერს, ღამის 02:29 წუთზე, შინაგან საქმეთა მინისტრის მოადგილემ ბრიფინგზე განცხადება გააკეთა დაკავებული პირების შესახებ: 20 „შინაგან საქმეთა სამინისტროს თანამშრომლებმა დააკავეს პაატა ბურჭულაძე, მურთაზ ზოდელავა, ირაკლი ნადირაძე, პაატა მანჯგალაძე და ლაშა ბერიძე. მათ ბრალად ედებათ საქართველოს კონსტიტუციური წყობილების ძალადობით შეცვლისაკენ ან სახელმწიფო ხელისუფლების დამხობისაკენ მოწოდება, ასევე ჯგუფური ძალადობის ორგანიზება, ხელმძღვანელობა და მასში მონაწილეობა. დანაშაულები 9 წლამდე ვადით თავისუფლების აღკვეთას ითვალისწინებს. სამართალდამცავების მიერ მოპოვებული მტკიცებულებებით, ასევე სხვადასხვა მედიასაშუალებით გავრცელებული ვიდეომასალების შესწავლის შედეგად დგინდება, რომ თავისუფლების მოედანზე მიმდინარე აქციის დროს ორგანიზატორების მხრიდან ძალადობრივი შინაარსის მოწოდებები გახმოვანდა. ასეთი მოწოდებები ხმოვანდებოდა მიმდინარე წლის 4 ოქტომბრამდეც. შინაგან საქმეთა სამინისტრომ აქციის მონაწილეების მიმართ გაავრცელა არაერთი მოწოდება, რომ შეკრება-მანიფესტაცია ყოფილიყო მშვიდობიანი და არ გასცდენოდა კანონით დადგენილ ფარგლებს, თუმცა საპროტესტო აქციაზე გახმოვანებული ძალადობრივი მოწოდებების შემდგომ, აქციის რამდენიმე მონაწილემ და ორგანიზატორმა ათონელზე მდებარე პრეზიდენტის სასახლის ჯებირები გადაანგრიეს და პრეზიდენტის სასახლის დაკავება სცადეს. გამოძიება სისხლის სამართლის კოდექსის 317-ე, 222-ე, 225-ე და 187-ე მუხლებით მიმდინარეობს. გამოძიების შედეგებისა და ახალი დეტალების შესახებ ინფორმაციას საზოგადოებას ეტაპობრივად მივაწვდით.“ 5 ოქტომბერს, პარტია „ახალი“-ს წევრი, რუსლან შამახია დააკავეს საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 236-ე მუხლით მიმდინარე გამოძიების ფარგლებში (ცეცხლსასროლი 20 https://police.ge/news/bripingi-shinagan-sakmeta-saministroshi-3/9984

არაოფიციალური თარგმანი 42 იარაღის (გარდა სანადირო გლუვლულიანი ცეცხლსასროლი იარაღისა (თოფისა)), საბრძოლო მასალის, ფეთქებადი ნივთიერების ან ასაფეთქებელი მოწყობილობის მართლსაწინააღმდეგო შეძენა, შენახვა, ტარება, დამზადება, გადაზიდვა, გადაგზავნა ან გასაღება). თბილისის მერიამ განცხადება და ფოტო-ვიდეო მასალა გაავრცელა, რომელიც 2025 წლის 4 ოქტომბრის საპროტესტო აქციის შედეგად დაზიანებულ ინფრასტრუქტურას ასახავდა. მერიის თანახმად, ზიანი მიადგა კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების ფასადებს, ჟალუზებისა და დეკორატიული მხატვრული განათებების ნაწილს. ორბელიანისა და თაბუკაშვილის ქუჩებსა და რუსთაველის გამზირზე დაზიანდა საფეხმავლო ტროტუარები, ქვაფენილი, გარე განათების ბოძის სანათები, სადენები. ორბელიანის ქუჩაზე ჩაწყდა და ჩატყდა დეკორატიულ-მხატვრული მინათებები, თაბუკაშვილის ქუჩაზე კი დაიწვა ნაგავშემკრები კონტეინერები. დაზიანდა გარე ავეჯი, რომელიც კერძო კომპანიებს, კაფეების მფლობელებს ნაქირავებ ტერიტორიაზე ჰქონდათ განთავსებული. დაიმტვრა პრეზიდენტის ადმინისტრაციის ეზოს ღობე, ხოლო მოპირდაპირე მხარეს განთავსებული ბოძკინტები დაზიანდა, დაიღუნა ბოლარდები, რომლებიც საფეხმავლო ზონას ავტომანქანების ზონისგან გამოყოფს. სხვადასხვა ინფრასტრუქტურა – საქანელები, მცენარეები, ქოთნები, გამწვანებული თარგები და დეკორატიული ელემენტები, რომლებიც რეაბილიტირებულ ქუჩაზე და კაფეების მიმდებარედ იყო, დიდწილად დაზიანებულია. აქედან ნაწილი აღდგენას ექვემდებარება, ნაწილი კი სრულად განადგურდა. ამასთან, მიმდებარე ტერიტორიაზე დაიმტვრა საგზაო ნიშნები, შლაგბაუმი, რომელიც მიწისქვეშა ავტოსადგომთან იყო დამონტაჟებული, მაჩვენებლის დაფა, დეკორატიული სცენა, რომელიც ავტოსადგომის თავზე ორბელიანის ქუჩის მხარეს იყო მოწყობილი. რაც შეეხება „კონკას“, რომელიც თბილისის ერთ-ერთი გამორჩეული ღირსშესანიშნაობაა, რამდენიმე დეკორატიული ელემენტი აქვს დაზიანებული. 21 2025 წლის 5 ოქტომბერს, დღის 14:50 წუთზე, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრომ შემდეგი გამაფრთხილებელი განცხადება გამოაქვეყნა: 22 „როგორც საზოგადოებისთვის ცნობილია, გუშინ გაიმართა შეკრება, რომლის გაცხადებული მიზანი ხელისუფლების დამხობა იყო. შეკრებამ მალევე მიიღო კანონსაწინააღმდეგო ხასიათი, რის შემდეგაც საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრომ უმაღლესი სამართლებრივი სტანდარტის შესაბამისად მიიღო პროპორციული ზომები კანონის დაცვის უზრუნველსაყოფად. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო დღეს და მომდევნო დღეების განმავლობაში მიიღებს შესაბამის ზომებს კანონდამრღვევების დასადგენად და მათ მიმართ კანონის აღსასრულებლად. ამასთან, გუშინ განვითარებული მოვლენებიდან გამომდინარე, გვაქვს საფუძველი მივიჩნიოთ, რომ დღეს და მომდევნო დღეების განმავლობაში გამართული ნებისმიერი შეკრება არის გუშინდელი მცდელობის გაგრძელება და მივიღებთ შესაბამის ზომებს, რათა საფრთხე არ შეექმნას საზოგადოებრივ წესრიგსა და უსაფრთხოებას. მოვუწოდებთ ყველას, მხედველობაში მიიღონ ეს გარემოება და თავი შეიკავონ ნებისმიერი ქმედებისგან, რომელიც მათ მიმართ სამართლებრივი ზომების მიღების საფუძველი შეიძლება გახდეს.“ 21 https://1tv.ge/news/gushindeli-saprotesto-aqciebis-shedegad-dazianebuli-infrastruqturis-shesakheb-tbilisis-meria- ganckhadebas-da-foto-videomasalas-avrcelebs/ 22 https://police.ge/news/sakartvelos-shinagan-sakmeta-saministros-gantskhadeba/9986

არაოფიციალური თარგმანი 43 2025 წლის 4 ოქტომბრის მოვლენების შედეგად, 35 პოლიციელმა მიიღო ფიზიკური დაზიანებები, საიდანაც: • 2 პოლიციელი დაშავდა მძიმედ; ერთ-ერთ მათგანს საფეთქელის ძვლის მოტეხილობა აღენიშნება; • დაფიქსირებულია თავის, ფეხის, ხერხემლისა და ყბის ტრავმები; რამდენიმე მათგანს აღენიშნება ღია ჭრილობები თავის არეში; • დაშავებულთა ნაწილი კვლავ სამედიცინო დაწესებულებაში რჩება. 121-ე პარაგრაფში აგრეთვე ვკითხულობთ: „საპროტესტო აქციების დროს, სამართალდამცავი ორგანოების წარმომადგენლების მიმართულებით ზოგიერთი მონაწილე ისროდა ქვებს, მაშხალებსა და სხვა საგნებს. აგრეთვე, დაფიქსირდა მხედველობის დაზიანების შემთხვევები ლაზერების მეშვეობით. მიუხედავად ზემოაღნიშნულისა, გავრცელებული ინფორმაციის თანახმად, დემონსტრანტების აბსოლუტური უმრავლესობა ინარჩუნებდა პროტესტის გამოხატვის მშვიდობიან ფორმას.“ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო, როგორც უწყება, რომელიც პასუხისმგებელია კანონის უზენაესობის დაცვაზე, უზრუნველყოფს საქართველოს მოქალაქეებიისთვის კონსტიტუციით განმტკიცებული მშვიდობიანი შეკრებისა და მანიფესტაციის უფლების დაცვას. საქართველოში, მშვიდობიანი - და არა ძალადობრივი - შეკრების უფლება სრულად გარანტირებულია როგორც კანონმდებლობით, ასევე პრაქტიკაში. კანონით დაცული შეკრება უნდა იყოს მშვიდობიანი, რაც ნიშნავს იმას, რომ ის ძალადობრივ კონტექსტში არ უნდა ჩატარდეს. უფრო მეტიც, იგი უნდა აკმაყოფილებდეს კანონიერების კომპონენტს, რომელიც გულისხმობს, რომ შეკრება არ უნდა ზღუდავდეს სხვათა უფლებებს, ხოლო მისმა მონაწილეებმა არ უნდა ჩაიდინონ საქართველოს კანონმდებლობით აკრძალული ქმედებები. იმ შემთხვევაში, თუ შეკრება-მანიფესტაციის წევრები არღვევენ ქართულ კანონმდებლობას, პოლიციას უფლება აქვს გამოიყენოს კანონით გათვალისწინებული პროპორციული ზომები, მათ შორის, სპეციალური საშუალებები. ამ უკანასკნელის გამოყენებამდე, დემონსტრანტებს ეძლევათ გაფრთხილება და გონივრული ვადა, რომ შეასრულონ პოლიციის კანონიერი მოთხოვნები. საპროტესტო აქციები აქტიურად მიმდინარეობს 2024 წლის 28 ნოემბრის პერიოდიდან. როგორც თავად აქციის მონაწილეები აცხადებენ, 400 დღეზე მეტია ისინი პროტესტის რეჟიმში იმყოფებიან. თვით აღნიშნული ფაქტი, რომ 400 დღეზე მეტი ხნის განმავლობაში, პირებს შეუძლიათ ქვეყნის მთავარ საკანონმდებლო ორგანოსთან შეკრება და ნებისმიერ საკითხზე პროტესტის გამოხატვა, ნათლად მიუთითებს, რომ საქართველოში მშვიდობიანი შეკრების უფლება სრულად დაცულია. როდესაც აქცია და პროტესტის გამოხატვა მშვიდობიან ფორმატში მიმდინარეობს, მონაწილეებს ამომწურავად ეძლევათ შესაძლებლობა ისარგებლონ მშვიდობიანი შეკრების უფლებით. 2024 წლის ნოემბრის ბოლოსა და დეკემბრის დასაწყისში საქართველოში განვითარებული მოვლენები წარმოადგენს არა მშვიდობიან, არამედ კარგად ორგანიზებულ, ძალადობრივ პროტესტს, რომლის მიზანსაც, თავიდანვე სახელმწიფო გადატრიალების მოწყობა და საქართველოში ხელისუფლების დამხობა წარმოადგენდა. ქვეყნის შინაგან საქმეთა სამინისტრომ იმოქმედა ისე, როგორც ნებისმიერი სუვერენული ქვეყნის სამართალდამცავი ორგანო იმოქმედებდა ქვეყანაში წესრიგისა და უსაფრთხოების უზრუნველყოფის მიზნით. საქართველოს პროკურატურის, სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურისა და შინაგან

არაოფიციალური თარგმანი 44 საქმეთა სამინისტროს ერთობლივი საგამოძიებო მოქმედებების შედეგად, 8 ადამიანის წინააღმდეგ აღიძრა სისხლის სამართლის საქმე სახელმწიფოს წინააღმდეგ მიმართული დანაშაულების ბრალდებით, მათ შორის, საქართველოს კონსტიტუციური წყობილების ძალადობრივად შეცვლისა და ხელისუფლების დამხობის მოწოდებებზე. ჩატარებული გამოძიებით დასტურდება, რომ 2024 წლის ოქტომბერში, საპარტლამენტო არჩევნებში ოპოზიციური პარტიების დამარცხების შემდეგ, არჩევნების სავარაუდო გაყალბების საბაბით, აღნიშნულმა პირებმა დაიწყეს აქტიური მოქმედებები პროცესების ქუჩაში გადატანისა და რადიკალიზაციის მიზნით. ისინი საჯაროდ მოუწოდებდნენ რევოლუციის, ხელისუფლების დამხობისა და ჩამოშლის, სახელმწიფო შენობა-ნაგებობების პიკეტირებისა და სამართალდამცავი ორგანოების წარმომადგენლებზე ფიზიკური დაპირისპირებისკენ. ამასთანავე, კანონიერი ხელისუფლების დამხობის, აგრესიულად განწყობილი მოქალაქეების მობილიზების, მათი შეკრებისა და ძალადობრივ ქმედებებში ჩართვის მიზნით, ისინი მხარდამჭერებს უკანონო მოქმედებებისკენ მოუწოდებდნენ, ამტკიცებდნენ, რომ აუცილებელია ბრძოლა და აგრესიული წინააღმდეგობა. განცხადებებში, ისინი ასევე მიმართავდნენ მხარდამჭერებს, რომ მოეხდინათ სახელმწიფო შენობების დაკავება და „რეჟიმის ჩამოშლა.“ როგორც ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ დაადგინა საქმეში „კუდრევიჩიუსი და სხვები ლიეტუვის წინააღმდეგ“, მშვიდობიანი შეკრების უფლება არ ვრცელდება ისეთ დემონსტრაციებზე, სადაც ორგანიზატორები და მონაწილეები: ა) ავლენენ ძალადობრივ განზრახვებს; ბ) მოუწოდებენ ძალადობისკენ; გ) უარყოფენ დემოკრატიული საზოგადოების საფუძვლებს. საქართველოში 2024 წლის ნოემბრის ბოლოსა და დეკემბრის დასაწყისში მიმდინარე პროტესტი სტრასბურგის სასამართლოს მიერ დადგენილი ძალადობრივი პროტესტის სამივე კატეგორიას აკმაყოფილებს. ის ფაქტი, რომ აქციაზე შეკრებილი პირების გარკვეული ნაწილისათვის სწორედ ძალადობრივი ქმედებების განხორციელება წარმოადგენდა თავდაპირველ მიზანს, დასტურდება იმ გარემოებებით, რომ შეკრებაზე მისვლისას მათ თან ჰქონდათ აკრძალული ნივთები, როგორიცაა: ე.წ. მოლოტოვის კოქტეილები, პიროტექნიკა, რკინისა და ხის ხელკეტები, ე.წ. კასტეტები და შურდულები, რკინის ნაკეთობები და სხვა. როგორც კი აქციაზე საკმარისი რაოდენობის დემონსტრანტი შეიკრიბა, დაიწყო ძალადობრივი ქმედებები, რომლებიც პარლამენტის შენობაზე თავდასხმასა და პოლიციელების წინააღმდეგ მიმართულ ძალადობაში გადაიზარდა. ცეცხლმოკიდებული საკანონმდებლო შენობის ამსახველი მასალა პირდაპირ ეთერში გადაიცემოდა ტელევიზიებით; პარლამენტის შენობაზე განხორცილებელი თავდასხმების შედეგად, მრავალი სამუშაო ოთახი, საოფისე ტექნიკა და ა.შ. დაზიანდა. აგრეთვე, ადგილი ჰქონდა პოლიციასთან მიზანმიმართული და ორგანიზებული დაპირსიპირების არაერთ შემთხვევას, მათი მიმართულებით ე.წ. „მოლოტოვის კოქტეილებისა“ და სხვა ადვილად აალებადი ნივთიერებების სროლას. აქციის მონაწილეები თავს ესხმოდნენ პოლიციელებს, ესროდნენ ქვებს, შუშის ბოთლებს, პიროტექნიკას, ასაფეთქებლებს, მეტალის სხვადასხვა საგნებს, კვერცხებსა და საღებავებს, აყენებდნენ ფიზიკურ და სიტყვიერ შეურაცხყოფას, ადგილი ჰქონდა ვანდალიზმსა და ქონების დაზიანებას. აქციის მონაწილეების დესტრუქციული ქმედებების შედეგად, საფრთხე ექმნებოდა სხვა დემონსტრანტებისა და შსს-ის თანამშრომლების სიცოცხლესა და ჯანმრთელობას. შეკრების მონაწილეების ძალადობრივი ქმედებების შედეგად, დაშავდა შსს-ის 171 თანამშრომელი, რაც სამინისტროს მიერ ინფორმაციის გავრცელების მიუხედავად, სამოქალაქო საზოგადოების, მედიისა და ადამიანის უფლებებზე მომუშავე ორგანიზაციების ყურადღების მიღმა დარჩა. აქციების დროს, ძალადობრივი ჯგუფების თავდასხმების

არაოფიციალური თარგმანი 45 შედეგად დაზარალებულ თითქმის ყველა პოლიციელს დასჭირდება სამედიცინო დახმარება, მრავალი მათგანისთვის საჭირო გახდა ქირურგიული ჩარევა. ერთ-ერთმა პოლიციელმა მხედველობა დაკარგა, მეორემ სმენა, ხოლო მესამემ - რეპროდუქციული ფუნქცია. სამართალდამცავთა უმეტესობას აღენიშნებოდა დამწვრობები, მოტეხილობები და ტრავმები თავისა და სახის არეში. თუმცა, საქართველოს შემთხვევაში, ძალადობრივი პროტესტი არ შემოიფარგლებოდა მხოლოდ პარლამენტის შენობის დაწვითა და პოლიციელებზე თავდასხმით - რუსთაველის გამზირსა და მის მიმდებარე ტერიტორიაზე მიმდინარე ძალადობრივი ქმედებების პარალელურად აღირიცხა მრავალრიცხოვანი დანაშაულებრივი ქმედებები: • აქციის მონაწილეთა ძალადობრივი ქმედებების შედეგად, დაზიანდა როგორც სახელმწიფოს, ისე კერძო პირთა კუთვნილი ქონება. • დაფიქსირდა მოქალაქეების მიმართ ძალადობრივი ჯგუფების მიერ განხორციელებული თავდასხმებისა და შეურაცხყოფის მრავალი შემთხვევა. • აქციის მონაწილეებმა, მიზანმიმართულად, გაანადგურეს რუსთაველის გამზირზე განთავსებული როგორც სახელმწიფო, ისე კერძო საკუთრებაში არსებული სათვალთვალო ვიდეო-კამერები, რათა შედეგად ხელი შეეშალათ პოლიციის მიერ დანაშაულების სწრაფი და ეფექტიანი გამოძიებისთვის. აღნიშნულის შედეგად ზიანი მიადგათ, როგორც კერძო პირებს, ასევე სახელმწიფოს. • რუსთაველის გამზირზე მდებარე მაღაზია „სვაროვსკიზე“ განხორციელდა ყაჩაღური თავდასხმა, საიდანაც დანით შეიარაღებულმა, შავებში გამოწყობილმა ნიღბიანმა პირმა ძვირადღირებული ნივთები მოიპარა. • ქურდობის 60-მდე ფაქტი დაფიქსირდა. აქციის მონაწილეებმა რუსთაველის გამზირზე მდებარე ერთ-ერთ შენობაში ხელოვნურად გააჩინეს ხანძარი, გაანადგურეს კაფე-ბარების ინფრასტრუქტურა, ვანდალურად დაამტვრიეს რუსთაველის გამზირზე მდებარე მაღაზიების ვიტრინები, თავად მაღაზიები კი დაარბიეს და გაძარცვეს. • დანაშაულებრივი გზით კერძო პირებისა და სახელმწიფოსთვის მიყენებული ზიანი ასეულობით ათას ლარს აჭარბებს. ყოველივე ზემოაღნიშნული შესაბამისი მტკიცებულებებით, ფოტო და ვიდეომასალით დასტურდება. აღნიშნული ძალადობრივი ქმედებები ძალიან შორს დგას პროტესტის მშვიდობიანი გამოხატვისგან და ნებისმიერი საერთაშორისო სტანდარტით ვერავითარ შემთხვევაში ვერ მოექცევა გამოხატვის ან შეკრების თავისუფლების ფარგლებში. საერთაშორისო საზოგადოებას არ ახსოვს შემთხვევა, როდესაც სახელმწიფოს მთავარი საკანონმდებლო ორგანოს - პარლამენტის შენობის გადაწვა გამართლებული ყოფილიყოს მშვიდობიანი პროტესტის უფლებით. შეკრების თავისუფლების მსგავსი ინტ ერპრეტაცია ძალიან სახიფათო პრეცედენტს წარმოადგენს თანამედროვე საერთაშორისო სამართლებრივი წესრიგის ფუნქციონირებისა და ნებისმიერი სახელმწიფოს სუვერენიტეტისთვის.

არაოფიციალური თარგმანი 46 საგანგაშოა, რომ აქციის მონაწილეები მშვიდობიანი შეკრების დროს კანონმდებლობით აკრძალულ ნივთებს იყენებდნენ: • ნებისმიერი ქვეყნის კანონმდებლობა, მათ შორის საქართველოს კანონმდებლობა, დეტალურად განსაზღვრავს, თუ რა სახის ნივთების ქონა ეკრძალებათ შეკრებისა და მანიფესტაციის მონაწილეებს. • ის ფაქტი, რომ აქციაზე მყოფი პირების ნაწილის მიზანი თავიდანვე ძალადობრივი ქმედებების განხორციელება იყო, დასტურდება იმ გარემოებით, რომ შეკრებაზე მისვლისთანავე მათ თან ჰქონდათ უკანონო ნივთები: ე.წ. „მოლოტოვის კოქტეილები“, პიროტექნიკა, რკინისა და ხის ხელკეტები, კასტეტები, ე.წ. შურდულები, ქვები, რკინის კონსტრუქციები და ა.შ. • ადგილი ჰქონდა პოლიციურ ძალებთან მიზანმიმართული და ორგანიზებული დაპირისპირების მრავალჯერად შემთხვევას, სამართალდამცავების მიმართულებით ე.წ. „მოლოტოვის კოქტეილების“, ადვილად აალებადი და ცეცხლგამჩენი ნივთიერებების სროლას. მსგავსი ქმედებებისთვის ევროპული სახელმწიფოების სისხლის სამართლის კანონმდებლობა სხვადასხვა ვადით პატიმრობას ითვალისწინებს. მსოფლიოს არცერთ ქვეყანაში პოლიციელსა და საჯარო მოხელეზე თავდასხმა არ შეიძლება გამართლდეს შეკრების უფლებით. პოლიციელსა და საჯარო მოხელეზე თავდასხმისა და ძალადობისთვი ს სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა დადგენილია ევროპული სახელმწიფოების აბსოლუტურ უმრავლ ესობაში. ზემოაღნიშნულის გაანალიზების შემდეგ, ობიექტურ დამკვირვებელს აღარ უნდა დარჩეს კითხვები იმის შესახებ, რომ მიმდინარე აქციებს ჰქონდა ძალადობრივი ხასიათი.

არაოფიციალური თარგმანი 47 ანგარიშის (პარ.-ები 124-125, გვ.-ები: 44-46) მონაკვეთში ნათქვამია – 124.მოცემული მანდატით გათვალისწინებული უფლებამოსილების ფარგლებში მიღებული ჩვენებების თანახმად, ქიმიური ნივთიერებების გამოყენებას შედეგად მოჰყვა მოწამვლა, კანის დამწვრობა, ხველა, სასუნთქი გზების გაღიზიანება, სპაზმი და სხვა ხანგრძლივი სიმპტომები.129 საპროტესტო აქციების დასაშლელად ქიმიური ნივთიერებების უკანონო გამოყენების შესახებ ბრალდებების საპასუხოდ, ყოფილმა შინაგან საქმეთა მინისტრმა ვახტან გომელაურმა, რომლის ზედამხედველობითაც ხორციელდებოდა საპროტესტო აქციების დაშლა, აღიარა, რომ „აღნიშნული ნივთიერებების შეძენა და გამოყენება, რომლებზეც ისინი საუბრობენ, ნამდვილად ხდებოდა შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიერ, მაგრამ მხოლოდ 2012 წლამდე. თუ არ ვცდები, ბოლო შესყიდვა 2009, ან 2010 წელსაა განხორციელებული. მას შემდეგ შინაგან საქმეთა სამინისტროს არ განუხორციელებია არც მათი შესყიდვა და არც გამოყენება.“ პრემიერ-მინისტრმა ირაკლი კობახიძემ აღიარა, რომ წყლის ჭავლში შერეული იყო ქიმიური მინარევები და დაადასტურა ნივთიერებების შესყიდვა, რომლებიც კლასიფიცირებულია, როგორც UN 3439, თუმცა კატეგორიულად უარყო, მათ შორის „კამიტის“ არსებობა. 125. მომხსენებელმა გამოკითხულ პირებისგან შეიტყო, რომ ქიმიური ნივთიერებების გამოყენების შემდეგ, ქალაქის ცენტრის გარკვეულ ნაწილებში იმდენად მძაფრი და უსიამოვნო სუნი იდგა, რომ იქ მცხოვრები მოსახლეობის უმეტესობა თავს იკავებდა ფანჯრების გაღებისგან.132 როგორც გამოკითხულმა პირებმა აღნიშნეს, ქიმიური ნივთიერებების გამოყენება 2024 წლის 28 ნოემბრის შემდეგ რამდენიმე დღის განმავლობაში ხდებოდა.133 სახალხო დამცველთან შეხვედრის დროს 2026 წლის 17 თებერვალს, მომხსენებელმა შეიტყო, რომ ომბუდსმენს არანაირი საჩივარი არ მიუღია 2024 წლის დეკემბერში ქიმიური ნივთიერებებთან დაკავშირებით. მიუხედავად იმისა, რომ მოწამვლის შესახებ ომბუდსმენთან არანაირი საჩივარი არ შესულა, მომხსენებელმა მრავალი წერილობითი ჩვენება მიიღო და ზეპირი ჩვენება მოისმინა იმ პირებისგან, რომლებიც რაღაც ქიმიური ნივთიერებებისგან მოწამვლის შედეგად დაზარალდნენ.134 შინაგან საქმეთა მინისტრმა ბატონმა გელა გელაძემ არ უარყო, რომ წყლის ჭავლის დანადგარებში წყალში მოხდა გარკვეული ქიმიური ნივთიერებების შერევა, თუმცა მან დაგვარწმუნა, რომ ეს ნივთიერებები „სიცოცხლისათვის საშიში“ არ იყო და რომ აღნიშნული ნივთიერებები ფართოდ გამოიყენება ასევე სხვა ქვეყნების მიერ. შინაგან საქმეთა მინისტრის თქმით, საჭირო იყო აქციის დაშლის სხვადასხვა მეთოდების გამოყენება (მათ შორის, ცრემლსადენი გაზის, წყლის ჭავლის, და ა.შ.) საზოგადოებრივი უსაფრთხოებისა და წესრიგის დაცვის უზრუნველსაყოფად. საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს მიერ 2026 წლის 20 თებერვალს მოწოდებულ წერილობით ინფორმაციაში აღნიშნულია: „სახელმწიფოს უშიშროების სამსახურმა საფუძვლიანი გამოძიება ჩაატარა სისხლის სამართლის კოდექსის შესაბამისად. ჩატარდა 160-ზე მეტი საგამოძიებო მოქმედება, 93 მოწმე გამოიკითხა, მათ შორის შინაგან საქმეთა სამინისტროს მოქმედი და მაშინდელი თანამშრომლები, ექიმები, ექსპერტები, BBC-ის სიუჟეტის რესპოდენტები და არასამთავრობო ორგანიზაციების წარმომადგენლები. გამოძიების ფარგლებში, შინაგან საქმეთა სამინისტროს განსაკუთრებულ დავალებათა დეპარტამენტიდან 25 ნიმუში იქნა ამოღებული.

არაოფიციალური თარგმანი 48 ქიმიური ნივთიერებების ექსპერტიზა ჩატარდა ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროში. გამოძიებამ დაადგინა, რომ: შინაგან საქმეთა სამინისტროს არასდროს შეუსყიდია ნივთიერება სახელწოდებით „ბრომბენზილ ციანიდი“, ასევე ცნობილი როგორც „კამიტი“; დაკითხვის მიმდინარეობისას BBC-ის დოკუმენტური ფილმის აბსოლუტურად ყველა რესპოდენტმა უარყო, რომ მათ მიერ მიწოდებული ინფორმაცია ან დასკვნები ეხებოდა ტოქსიკურ ქიმიურ ნივთიერება „კამიტს“. შინაგან საქმეთა სამინისტრომ შემდეგი ნივთიერებები გამოიყენა „ქლორობენზილიდენ-მალონონიტრილი“ (chlorobenzylidene malononitrile) და „პროპილენ გლიკოლი“ (propylene glycol) საპროტესტო აქციების დროს მასების გასაკონტროლებლად-არც ერთი მათგანი აკრძალულ ნივთიერებებს არ განეკუთვნება.” შეხვედრის ფარგლებში ექსპერტებს განემარტათ, რომ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო არ ფლობს და არასოდეს გამოუყენებია აკრძალული ქიმიური ნივთიერებები. უწყების მიერ გამოყენებული საშუალება - „ქლორბენზილიდენ მალონონიტრილი“ - დამტკიცებულია მრავალი ქვეყნის, მათ შორის ევროპული სახელმწიფოების პოლიციური ძალების მიერ. შსს-ს განმარტებით, აქციების მიმდინარეობისას პოლიცია იყენებდა მხოლოდ კანონით ნებადართულ სპეციალურ საშუალებებს. სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის ინფორმაცია ასევე ადასტურებს, რომ გამოყენებული ნივთიერება იყო „ქლორბენზილიდენ მალონონიტრილი“ (Chlorobenzylidene malononitrile), რომელიც ფართოდ გამოიყენება საერთაშორისო პრაქტიკაში. სამინისტრომ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ მას არ შეუძენია და არ ფლობს მასების მართვის აკრძალულ საშუალებებს. გარდა ამისა, შსს-მ ექსპერტებს მიაწოდა ინფორმაცია იმის თაობაზე, რომ 2024 წლის ნოემბერ-დეკემბერში, 2025 წლის იანვარსა და შემდგომ პერიოდში, სამედიცინო დაწესებულებებში ან სასწრაფო სამედიცინო დახმარების სამსახურში არ შესულა არცერთი შეტყობინება ქიმიური ნივთიერებით გამოწვეული დაზიანების ან მოწამვლის შესახებ. ამ საკითხზე სპეკულაციები მხოლოდ ერთი წლის შემდეგ, BBC-ის მიერ მომზადებული სიუჟეტის გამოქვეყნების შემდეგ დაიწყო. შეხვედრისას ექსპერტებს განემარტათ, რომ შინაგან საქმეთა სამინისტროს მისამართით გაჟღერებული ბრალდებები ე.წ. „კამიტის“ გამოყენების შესახებ მხოლოდ სპეკულაციაა. სამინისტროს აღნიშნული ნივთიერება არასოდეს შეუძენია და, შესაბამისად, მას მასების მართვის საშუალებად ვერ გამოიყენებდა. შსს-ს წარმომადგენლებმა აღნიშნეს, რომ „კამიტთან“ დაკავშირებული ცრუ ბრალდებები სრულად იქნა უარყოფილი სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის მიერ ჩატარებული გამოძიებით, რომლის შედეგებიც საზოგადოებისთვის უკვე ცნობილია. ანგარიშის (პარ. 132, გვ. 48) მონაკვეთში ნათქვამია – მომხსენებელს სურს ხაზგასმით აღნიშნოს, ამ მანდატის ფარგლებში მიღებულ უამრავ ანგარიშსა და სხვა მასალებში აღწერილი იყო არასათანადო მოპყრობის მძიმე ფორმები, რომლებმაც, სავარაუდოდ, წამების კვალიფიკაციის ზღვარი გადალახა.

არაოფიციალური თარგმანი 49 საერთაშორისო სამართალში, კერძოდ, „წამების წინააღმდეგ გაეროს კონვენციის“ (CAT) ფარგლებში, წამების ზღვარი უკიდურესად მაღალია და მოითხოვს კონკრეტული შემადგენელი ელემენტების ერთობლიობას. იმისათვის, რომ ქმედება წამებად დაკვალიფიცირდეს, იგი ოთხკომპონენტიან კუმულაციურ ტესტს უნდა პასუხობდეს: • ძლიერი ტკივილი ან ტანჯვა (ფიზიკური ან ფსიქიკური). • განზრახვა (ეს არ შეიძლება იყოს შემთხვევითი ან კანონიერი სანქციების თანმდევი შედეგი). • კონკრეტული მიზანი (აღიარების მოპოვება, დასჯა, დაშინება ან იძულება). • სახელმწიფოს ჩართულობა (წაქეზებული ან ჩადენილი საჯარო მოხელის მიერ, ან მისი თანხმობით/მდუმარე თანხმობით). კონკრეტული განზრახვისა და მიზანმიმართული იძულების მკაფიო მტკიცებულებების გარეშე, ამ ქმედებების მოხსენიება „წამების ზღვრის გადაკვეთად“ სამართლებრივ შეცდომას წარმოადგენს, რომელიც გაეროს კონვენციით დადგენილ მკაცრ კრიტერიუმებს უგულებელყოფს. გარდა ამისა, მომხსენებელი აღნიშნავს, რომ მათი დასკვნა „წამების“ კვალიფიკაციასთან დაკავშირებით „ანგარიშებს“ ეყრდნობა. აღსანიშნავია, რომ ანგარიშები ხშირად დაფუძნებულია თავად მსხვერპლის ან მესამე პირების ჩვენებებზე. სასამა რთლო- სამედიცინო მტკიცებულებების (მაგალითად, სტამბოლის პროტოკოლის სტანდარტების) გარეშე, სისასტიკის აღწერა კვლავ სუბიექტურ ხასიათს ატარებს. მომხსენებელი იყენებს ფრაზას „შესაძლოა“, რაც და რწმუნებულობის ნაკლებობაზე მიუთითებს. სამართლებრივ დისკურსში ისეთი მძიმე ბრალდება, როგორიცაა წამება, არ უნდა ეფუძნებოდეს ვარაუდებს ან მრავალრიცხოვან, თუმცა გადაუმოწმებელ ინფორმაციას. გზის სავალი ნაწილის გადაკეტვის დასჯადობა: 400 დღეზე მეტია, აქციის მონაწილეებს ეძლევათ შეკრების სრული თავისუფლებ ა; თუმცა, ადგილი აქვს შეკრების უფლების ბოროტად გამოყენებას, მათ შორის გზების ხელოვნურ გადაკეტვას, რაც დასჯადია კანონმდებლობით. ანგარიშის (პარ. 146, გვ. 53) მონაკვეთში ნათქვამია – მომხსენებელმა წერილობითი და ზეპირი ჩვენებების მნიშვნელოვანი რაოდენობა მიიღო, რომლებიც ადასტურებს, რომ მოხდა დემონსტრანტების დაჯარიმება და დაკავება „გზის გადაკეტვისთვის“, ან სახის დაფარვისთის იმ შემთხვევებშიც კი როცა ისინი ტროტუარზე იდგნენ.

არაოფიციალური თარგმანი 50 გზის გადაკეტვის დასჯადობა 2009 წლიდან რეგულირდება. ეს ქმედება დასჯადია უკვე 16 წელია და ამ დრომდე საერთაშორისო ორგანიზაციების მხრიდან აღნიშნული აქტის დასჯადობასთან დაკავშირებით უარყოფითი შეფასებები არ გაკეთებულა. ლეგიტიმური მიზნების გათვალისწინებით, კანონი გარკვეულ შეზღუდვებს ითვალისწინებს შეკრების ჩატარებასთან დაკავშირებით. კერძოდ: დაუშვებელია გზი ს სავალი ნაწილის ხელოვნურად გადაკეტვა, თუ შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილ ეთა რაოდენობა ამას არ მოითხოვს. ასევე დაუშვებელია სავალი ნაწილის გადაკეტვა ტრანსპორტით, სხვადასხვა კონსტრუქციებითა და/ან საგნებით. საზოგადოებრივი ინტერესის გათვალისწინებით, შეკრების მონაწილეთა მიერ გზის სავალი ნაწილის ნაწილობრივ ან სრულად გადაკეტვის შემთხვევაში, მუნიციპალური ორგანო უფლებამოსილია მიიღოს გადაწყვეტილება ტრანსპორტის მოძრაობის აღდგენის თაობაზე, თუ შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილეთა რაოდენობა მცი რეა. იმ შემთხვევაში, თუ მუნიციპალიტეტის აღმასრულებელი ორგანო ვერ/არ ახორციელებს აღნიშნულ უფლებამოსილებას, საქართველოს მთავრობა უფლებამოსილია მიიღოს გადაწყვეტილება ტრანსპორტის მოძრაობის აღდგენის თაობაზე. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პლენუმმა 2011 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილებაში განმარტა, რომ: „31...... საქართველოს კონსტიტუციით გარანტირებული უფლება თავისთავად არ გულისხმობს ქუჩის გადაკეტვის ან მისი პიკეტირების შესაძლებლობას.“ 34. „…..აზრის გამოხატვისას ქუჩის მიზანმიმართული, განზრახ გადაკეტვა აქციის მონაწილეთა და ორგანიზატორთა მიზნების მისაღწევ ინსტრუმენტად აქცევს იმ პირთა ინტერესებს, რომლებიც არ მონაწილეობენ შეკრებაში. შესაბამისად, ნებისმიერ დროსა და ადგილას ქუჩის გადაკეტვის შესაძლებლობის გარანტირება გამოიწვევს სხვათა უფლებების გაუმართლებლად ხშირ შეზღუდვას. არასწორია მტკიცება, თითქოს კონსტიტუციის 25-ე მუხლი შეკრების (მანიფესტაციის) მონაწილეებს ანიჭებს უფლებას, საკუთარი მიზნების მისაღწევად მიზანმიმართულად შეზღუდონ სხვათა უფლებები, როდესაც სხვათა უფლებების შეზღუდვა წარმოადგენს შეკრების (მანიფესტაციის) საბოლოო მიზანს, ან როდესაც უფლებებს შორის გონივრული ბალანსის დაცვის მიზნით, ხელისუფლება უფლებამოსილი ხდება ჩაერიოს შეკრებისა და მანიფესტაციის განხორციელების პროცესში.“ საზოგადოებრივი უსაფრთხოების კუთხით არსებული გამოწვევები სახელმწიფოსგან ადეკვატურ რეაგირებას მოითხოვს. მსგავსი გამოწვევების საპასუხოდ, შესაბამისი ქმედებისთვის დადგენილმა სანქციამ, პირველ რიგში, დარღვევის აღკვეთის ფუნქცია უნდა შეასრულოს, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც საქმე ეხება საზოგადოებრივი უსაფრთხოების უზრუნველყოფაზე პასუხისმგებელი პირების საქმიანობის ნორმალური ფუნქციონირებისთვის ხელის შეშლას. იმის გამო, რომ კონკრეტული პირები ახდენენ

არაოფიციალური თარგმანი 51 შეკრების უფლების ინსტრუმენტალიზაციას და უხეშად არღვევენ საქართველოს კანონმდებლობას, ჯარიმა რამდენჯერმე გაიზარდა - ჯერ 500, ხოლო შემდეგ 5 000 ლარამდე. ჯარიმების გაზრდის მეშვეობით კანონმდებლობის გამკაცრებას პრევენციული ეფექტი არ ჰქონია, რის გამოც მოხდა პატიმრობის ნორმის შემოღება. შესაბამისი სანქციები გზის ხელოვნური გადაკეტვისთვის დადგენილია არაერთი ქვეყნის მიერ; უფრო მეტიც, ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ (ECtHR) ასევე დაადგინა, რომ გზის ხელოვნური გადაკეტვა არ მოექცევა გამოხატვისა და შეკრების უფლების ფარგლებში. აღსანიშნავია სასამართლოს მსჯელობა საქმეზე „მაქარაშვილი და სხვები საქართველოს წინააღმდეგ“, რომლის ფარგლებშიც სასამართლომ დაადგინა საქართველოში მოქმედი ადმინისტრაციული პატიმრობის პრაქტიკის შესაბამისობა საერთაშორისო სტანდარტებთან. სასამართლოს განმარტებით, დემონსტრანტების მიერ შერჩეული პროტესტის ფორმები - პარლამენტის შენობის შესასვლელების ბლოკირება, პარლამენტისკენ მიმავალ შუა გზაზე ჯდომა და გზის სავალი ნაწილის გათავისუფლების პროცესში პოლიციისთვის ხელის შეშლა - ნებისმიერი მიზნითა და განზრახვით, ცალსახად წარმოადგენს საზოგადოებრივი წესრიგის დარღვევას, რაც სცილდება წვრილმანი სამართალდარღვევის ფარგლებს. როგორც ევროპულმა სასამართლომ აღნიშნა, სახელმწიფოს მსგავსი ქმედებების აღსაკვეთად შეფასების ფართო თავისუფლება გააჩნია, მათ შორისაა, სისხლისსამართლებრივი ხასიათის სასჯელების დაწესების უფლებამოსილება. სამართალდარღვევის ფაქტის განხილვა სასამართლოში ღია სასამართლო სხდომაზე მიმდინარეობს, რომელსაც თავად დაკავებული და მის მიერ შერჩეული დამცველი ესწრება. გარდა ამისა, სამართალდარღვევის ჩადენის მტკიცების ტვირთი პოლიციელს ეკისრება. ისინი ვალდებულნი არიან სასამართლოს საქმეზე გადაწყვეტილების მისაღებად საჭირო ყველა მტკიცებულება წარუდგინონ. პოლიცია სასამართლოს წარუდგენს მოწმეთა ჩვენებებს (მათ შორის, ნეიტრალური მოწმეების ჩვენებებს), ასევე მედიასაშუალებებიდან, ქუჩის ვიდეომეთვალყურეობის სისტემებიდან, სამხრე ვიდეოკამერებიდან ან სხვა ტექნიკური საშუალებებით მოპოვებულ ვიდეოჩანაწერებს. შესაბამისად, სასამართლო მტკიცებულებათა ერთობლიობისა და ურთიერთგამამყარებელი ფაქტების საფუძველზე იღებს გადაწყვეტილებას. ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის გარემოებების ყოველმხრივი გამოკვლევის მიზნით, მხარეს უფლება აქვს წარადგინოს შუამდგომლობა, მოიპოვოს, სასამართლოს მეშვეობით გამოითხოვოს, წარადგინოს და გამოიკვლიოს საქმისათვის მნიშვნელოვანი ყველა მტკიცებულება. გარდა ამისა, თავად სასამართლოს შეუძლია, საკუთარი ინიციატივით მიიღოს გადაწყვეტილება დამატებითი ინფორმაციის ან მტკიცებულებების წარდგენის თაობაზე. მტკიცებულებათა შეფასებისა და საკმარისობის საკითხთან დაკავშირებით, საქართველოს კანონმდებლობა ადგენს, რომ არავითარ მტკიცებულებას არ აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. საქმის განმხილველი ორგანო (თანამდებობის პირი) მტკიცებულებებს აფასებს საკუთ არი შინაგანი რწმენით, რაც საქმის ყველა გარემოების ყოველმხრივ, ს რულ და ობიექტურ გამოკვლევას ეფუძნება. კოდექსი ასევე განსაზღვრავს უდანაშაულობის პრეზუმფციის პრინციპს.

არაოფიციალური თარგმანი 52 მნიშვნელოვანია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების გასაჩივრებ ა და გადახედვა შესაძლებელია სააპელაციო წესით. გარდა ამისა, ადმინისტრაციული წესით დაკავებულ პირს უკანონო დაკავებით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება აქვს. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, ზიანი ანაზღაურდება სახელმწიფოს მიერ, ზიანის მიმყენებელი თანამდებობის პირის ბრალის მიუხედავად, ხოლო ამ მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად საკმარისია ზიანის არსებობის, ქმედების უკანონობისა და პირის მარეაბილიტირებელი გარემოების დადგენა. 2021 წლის 27 მაისს უზენაესმა სასამართლომ მიიღო პრეცედენტული მნიშვნელობის გადაწყვეტილება, რომლითაც დადგინდა, რომ ადმინისტრაციული პატიმრობა ექვემდებარება მორალური ზიანის ანაზღაურებას, თუ საქმის განხილვის შემდეგ პირის მიმართ დადგება გამამართლებელი განაჩენი. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის თანახმად, სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლით განსაზღვრული ზიანის ანაზღაურებისთვის, ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის წარმოების შეწყვეტის შესახებ დადგენილების მიღება უპირობოდ მიიჩნევა მარეაბილიტირებელ გარემოებად, რადგან მსგავსი აქტით დასტურდება, რომ გამართლებულ პირს სამართალდარღვევა არ ჩაუდენია, რაც განაპირობებს მისი უფლებების აღდგენას - რეაბილიტაციას. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკის თანახმად, მათ შორის საქმეზე „გალსტიანი სომხეთის წინააღმდეგ“, ადმინისტრაციული პატიმრობის არსებობა, თავისთავად, არ წარმოადგენს ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციით გათვალისწინებული უფლებების დარღვევას. სასამართლოსთვის პრობლემას წარმოადგენს არა პატიმრობა, როგორც ადმინისტრაციული სახდელის სახე, არამედ დაკავებული პირის სამართლებრივი სტატუსი და პროცედურული გარანტიები იმ შემთხვევებში, როდესაც საქმის განხილვის შემდეგ პირის მიმართ შესაძლოა გამოყენებულ იქნეს პატიმრობა. პრევენციული დაკავება აღსანიშნავია, რომ პრევენციული დაკავება საზოგადოებრივი წესრიგის დაცვის მიზნით ცნობილია რამდენიმე ევროპული ქვეყნისთვის, მათ შორის გერმანიისა და დანიისთვის. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს დიდმა პალატამ 2018 წლის გადაწყვეტილებაში საქმეზე „ეს., ვი. და ეი. დანიის წინააღმდეგ“ (S.,V. and A. v. Denmark) მიუთითა, რომ პრევენციული დაკავება შესაბამისობაშია ევროპული კონვენციის მე-5 მუხლთან, რადგანაც არ არსებობდა სხვა, ნაკლებად რადიკალური ზომა, რომლითაც შესაძლებელი იქნებოდა საზოგადოებრივი მშვიდობის შენარჩუნება. ნიღბების თაობაზე სახის დაფარვის აკრძალვა პროპორციულ ზომას წარმოადგენს ლეგიტიმური მიზნის მისაღწევად - პროტესტის დროს ნიღბის ტარების ან სახის დაფარვის ერთადერთი მიზანია პირის მიერ პასუხისმგებლობისთვის თავის არიდება. თუ პირი პროტესტს კანონმდებლობის დაცვით გამოხატავს, სრულად არის დაცული მისი შეკრებისა და გამოხატვის უფლება. თუმცა, თუ პირი საკუთარი პიროვნების ან იდენტობის

არაოფიციალური თარგმანი 53 დამალვის მიზნით ნიღაბს იყენებს, ასეთ შემთხვევაში მას კანონმდებლობით დადგენილი წესით დაეკისრება პასუხისმგებლობა. „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონში 2024 წლის 13 დეკემბერს განხორციელებული ცვლილების თანახმად, შეკრებისა და მანიფესტაციის მონაწილეებს აეკრძალათ სახის დაფარვა ნიღბით ან სხვა ნებისმიერი საშუალებით. აქციის მონაწილეთა მხრიდან ამგვარი ძალადობის წამახალისებელი და განმაპირობებელი ფაქტორი შესაძლოა დაუსჯელობის განცდა ყოფილიყო, რაც ძალადობრივი ქმედებების ჩამდენ პირებს სწორედ სახის დაფარვისა და იდენტიფიცირების შეუძლებლობის გამ ო შეექმნათ. ეს ცალსახად შეიძლება უკავშირდებოდეს იმ წინასწარ მომზადებასა და წვრთნას, რომელიც აქციის მონაწილეებმა გაიარეს. აღნიშნული დასკვნის საფუძ ველს წინა წლების გამოცდილებაც იძლევა, როდესაც ნიღბიანი მოძალადე ჯგუფების იდენტიფიცირების შეუძლებლობის გამო, ვერ მოხერხდა მათი სისხლის სამართლი ს წესით დასჯა. ძალადობრივი ექსცესები იწყებოდა მაშინვე, როგორც კი აქციაზე ხალხის საკმარისი რაოდენობა გროვდებოდა, რაც გადაიზედებოდა პარლამენტის შენობის ვანდალიზმსა და პოლიციელების მიმართ განხორციელებულ ძალადობაში . საქართველოს კანონმდებლობა ევროპულ სტანდარტს ასახავს. სახის ნიღბით ან სხვა ნებისმიერი საშუალებით დაფარვის აკრძალვა გათვალისწინებულია მრავალი განვითარებული ქვეყნის კანონმდებლობით, ხოლო საქართველოს კანონმდებლობაში ცვლილებები განხორციელდა სწორედ განვითარებული ქვეყნების საუკეთესო გამოცდილებაზე დაყრდნობით. საქართველოს კანონმდებლობაში შეტანილი ცვლილებები სრულ შესაბამისობაშია მის გერმანულ ანალოგთან - მოხდა საკანონმდებლო ნორმების პირდაპირი გადმოტანა. „შეკრებებისა და მსვლელობების შესახებ“ გერმანიის ფედერალური კანონის თანახმად, ღია ცის ქვეშ გამართული შეკრების, მსვლელობის ან სხვა საჯარო ღონისძიების დროს აკრძალულია ისეთი სამოსის ტარება, რომელიც გამიზნულია იდენტიფიცირებისთვის ხელის შესაშლელად (§17a). ასევე გათვალისწინებულია სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა (§27, ერთ წლამდე ვადით პატიმრობა ან ჯარიმა). გარდა ამისა, თუ პირს სპეციალური სამედიცინო საჭიროება აქვს, რის გამოც ატარებს ნიღაბს, მას შეუძლია აღნიშნული ინფორმაცია მიაწოდოს სამართალდამცავ ორგანოებსა და სასამართლოს, რის შემდეგაც მოხდება შესაბამისი გადაწყვეტილების მიიღება. ანგარიშის (პარ.-ები: 174 – 178, გვ.-ები:61-63) მონაკვეთში ნათქვამია: 174. რაც შეეხება სხვა ქმედებებს, რომელიც წამებისა და სხვა სასტიკი, არაადამიანური მოპყრობისა და დასჯის აკრძალვის კატეგორიაში შედის (თუმცა, შესაძლოა არ ეხებოდეს წამების წინააღმდეგ კონვენციის (CAT) 2-ე მუხლით განსაზღვრულ წამებას), მომხსენებელი ყურადღებას ამახვილებს აქციის მსვლელობის დროს უსაფრთხოების ძალების ქმედებებზე. მომხსენებელი იხსენებს მრავლობით მიღებულ ჩვენებებს, მათ შორის უშუალოდ დაზარალებული პირებისგანაც, რომელშიც აღწერილი იყო საპროტესტო

არაოფიციალური თარგმანი 54 აქციის დროს უშიშროების ძალების მიერ ჩადენილი განსაკუთრებული სისასტიკის ქმედებები, მათ შორის იმ აქციების დროს, რომლებიც 2024 წლის ბოლოსკენ დაიწყო საქართველოს ევროკავშირში გაწევრიანებასთან დაკავშირებული მოლაპარაკებების შეწყვეტის საპასუხოდ და ეწინააღმდეგებოდა „უცხო ქვეყნის აგენტის“ კანონის მიღებას. აქციის მონაწილეების წინააღმდეგ გამოყენებული იყო შემდეგი საშუალებები: წიწაკის სპრეი, ცრემლსადენი გაზი და სხვა ქიმიური ნივთიერებები, წყლის ჭავლი, რეზინის ტყვიები (რიგ შემთხვევებში, აქციის მონაწილეებისთვის ახლო მანძილიდან სახეში დამიზნებით) და ფიზიკური ანგარიშსწორება. ამ საშუალებების გამოყენებას საჯარო წყაროებიც ადასტურებს. ამ მანდატის ფარგლებში მიღებული რიგი ანგარიშების თანახმად, ამ საშუალებებმა ადამიანებში მძიმე დაზიანებები გამოიწვია. 175. მომხსენებელი აღიარებს, რომ გარკვეული იძულებითი ზომების გამოყენება შესაძლოა კანონიერი იყო იმ მონაწილეთა მიმართ, რომლებიც აგრესიულად იქცეოდნენ, განსაკუთრებით მათ მიმართ, ვინც პოლიციას ესროდა ქვებს, ბოთლებსა და მაშხალებს. ინფორმაცია აქციის მონაწილეების მხრიდან ძალადობის ამგვარი გამოვლინებების შესახებ მომხსენებელს გაუზიარეს შინაგან საქმეთა სამინისტროს წარმომადგენლება 2026 წლის 17 თებერვალს გამართული შეხვედრის დროს. 176. ზემოაღნიშნულის მიუხედავად, მომხსენებელს სურს ყურადღება გაამახვილოს სანდო და ავტორიტეტულ ანგარიშებზე, რომლის თანახმად, აქციის მონაწილეთა დიდი უმრავლესობა სიმშვიდეს ინარჩუნებდა აქციების მსვლელობის დროს, როდესაც სხვები ძალადობრივ ქმედებებს ავლენდნენ. შესაბამისად, მომხსენებელი ეხმაურება ECtHR-ის გადაწყვეტილებას, რომელმაც დაადგინა, რომ „პირი მშვიდობიანი თავშეყრის უფლებით სარგებლობას არ წყვეტს, როდესაც აქციის მსვლელობისას სხვა მონაწილეები ცალკეულ ძალადობრივ ქმედებებსა თუ სხვა დასჯად ქმედებებს სჩადიან.“ აქციის მშვიდობიანი მონაწილეების მიმართ, რომლებიც მონაწილეობას იღებდნენ შეკრებაში, რომლის დროსაც სხვები დესტრუქციულ და ძალადობრი ქცევას ავლენდნენ, ძალის გამოყენება განურჩევლად მოხდა. ასეთი ქმედება კი ხალხის კოლექტიური დასჯის ნიშნებს შეიცავს, ხალხისა, რომელმაც კანონიერი გზით მიიღო აქციაში მონაწილეობა, რათა არსებული ხელისუფლების პოლიტიკის მიმართ საკუთარი აზრი გამოეხატა. ხელისუფლების წარმომადგენლების მხრიდან ძალის განურჩეველი გამოყენება, განმარტების მიხედვით, არაპროპორციულად მიიჩნევა და შესაბამისად, წინააღმდეგობაში მოდის ECHR-ის მე-3 მუხლით და ICCPR-ის მე-7 მუხლით გათვალისწინებულ დაცვის გარანტიებთან. მომხსენებელი, შინაგან საქმეთა სამინისტროს წარმომადგენლების მხრიდან გამოთქმულ განაცხადს, რომ ხელისუფლების წარმომადგენლების ქმედება დემონსტრაციის დროს სრულიად ჰუმანური და სამაგალითო იყო, უკიდურესად არადამაჯერებლად მიიჩნევს. 177. მომხსენებელი იხსენებს პრემიერ მინისტრისა და შინაგან საქმეთა სამინისტროს წარმომადგენლების მხრიდან გამოთქმულ არგუმენტებს, რომ აქციის ის მონაწილეები, რომელთა მიმართ განსაკუთრებით მკაცრი ზომები იქნა გამოყენებული, სამხედრო გადატრიალებას ცდილობდნენ. მიღებული ინფორმაციით, აქციის მონაწილეების

არაოფიციალური თარგმანი 55 ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ, საქმეზე: კუდრევიჩიუსი და სხვები ლიეტუვას წინააღდეგ, დაადგინა, რომ მშვიდობიანი შეკრების უფლება არ ვრცელდება იმ აქციებზე, რომელთა ორგანიზარტორებს და მონაწილეებს: ა) გააჩნიათ ძალადობრივი მოტივები; ბ) აქეზებენ ძალადობას; ან გ) დემოკრატიული საზოგადოების საფუძვლებს უარყოფენ (§92). ბოლო წლებში საქართველოში მიმდინარე აქციების ფარგლებში, სტრასბურგის სასამართლოს მიერ ძალადობრივ აქციებთან დაკავშირებით დადგენილი სამივე კრიტერიუმი, სამწუხაროდ, დაკმაყოფილდა. გაეროს ადამიანის უფლებათა კომიტეტის 37-ე ზოგადი კომენტარის, 19-ე პარაგრაფის მიხედვით, „შეკრების ცალკეული მონაწილეების ქმედება შეიძლება მიჩნეულ იქნეს ძალადობრივად, თუ ხელისუფლებას შეუძლია წარმოადგინოს სარწმუნო მტკიცებულება იმისა, რომ ღონისძიებამდე ან მისი მიმდინარეობისას, აღნიშნული მონაწილეები სხვებს ძალადობისკენ მოუწოდებენ და ამგვარმა ქმედებებმა შესაძლოა გამოიწვიოს ძალადობა; გარკვეული ნაწილი აქციის მსვლელობისას ძალის გამოყენებით ცდილობდა სამთავრობო შენობებში შეჭრას, ამის მიუხედავად, მომხსენებელი გატარებული ზომების დასაბუთებას არადამაჯერებლად მიიჩნევს. აქციის მონაწილეების დიდი უმრავლესობა არ იყო შეიარაღებული (თუმცა, ზოგი მათგანი პოლიციას ესროდა ქვებს, ბოთლებსა და მაშხალებს; შსს-ს განცხადებით, აქციის ზოგმა მონაწილემ გამოიყენა ეგრეთწოდებული „მოლოტოვის კოქტეილები“) ზემოხსენებული აქციის მონაწილეებიის ქმედებები კი, მომხსენებლის ინფორმაციით, არ შეიცავდა ორგანიზებული სახელმწიფო გადატრიალების ნიშნებს. მხოლოდ ის ფაქტი, რომ აქციის მონაწილეთა გარკვეული ნაწილი (ნამდვილად მცირე ნაწილი) იქცეოდა ძალადობრივად და ცალკეულ შემთხვევებში, ცდილობდა ძალის გამოყენებით სამთავრობო შენობებში შეღწევას, არ ამყარებს იმ დასკვნას, რომ მთლიანი შეკრება (რომელიც ყოველ დღე ტარდებოდა) შეიცავდა კოორდინირებული ამბოხის გარკვეულ ფორმას, რაც გაცილებით ნაკლებად ამართლებს ხელისუფლების წარმომადგენლების მხრიდან მშვიდობიანი პროტესტის მონაწილეების მიმართ ძალის განურჩეველ გამოყენებას. 178. რაც შეეხება, ხელისუფლების წარმომადგენლების ქმედებას იმ პირების მიმართ, რომლებიც ნამდვილად იქცეოდნენ ძალადობრივად, მომხსენებელი აღნიშნავს, რომ ასეთ ვითარებაშიც კი ძალის გამოყენება უნდა იყოს ლიმიტირებული იმ აუცილებლობიდან გამომდინარე, რაც კონკრეტულ ვითარებას შეესაბამება. აუცილებლობის შეფასება კი უნდა მოხდეს კონკრეტული შემთხვევების გათვალისწინებით, ამისთვის მომხსენებელს არ აქვს ხელთ საჭირო მასალები, დრო და რესურსები, შესაბამისად, ის თავს იკავებს ამ კუთხით რაიმე დასკვნითი შეფასება გააკეთოს. მომხსენებელი აგრეთვე აღიარებს იმ ფაქტს, რომ შესაძლოა შექმნილიყო ისეთი ვითარება, რომლის დროსაც ძალის გამოყენება იქნებოდა კანონიერი და პროპორციული, განსაკუთრებით იმ პირების მიმართ, რომლებიც უშიშროების ძალებს გარკვეულ ნივთებს ესროდნენ ან სამთავრობო შენობებში ძალით შეღწევას ცდილობდნენ. ამავდროულად უნდა აღინიშნოს, რომ აგრესიული ინდივიდების მიმართ მოპყრობა ყოველთვის არ შეესაბამებოდა საერთაშორისო სამართლის მოთხოვნებს.

არაოფიციალური თარგმანი 56 რომ მონაწილეებს აქვთ ძალადობრივი განზრახვა და მათი განხორციელების გეგმა; ან რომ მათი მხრიდან ძალადობა გარდაუვალია“. ანალოგიური მოსაზრება დაფიქსირებულია გაეროს ადამიანის უფლებათა საბჭოს მიერ მიღებული რაბათის სამოქმედო გეგმის 29-ე პუნქტის „ვ“ ქვეპუნქტში (რაბათის სამოქმედო გეგმა ეროვნული, რასობრივი ან რელიგიური შუღლის პროპაგანდის აკრძალვის შესახებ, რაც დისკრიმინაციის, მტრობის ან ძალადობის წაქეზებას წარმოადგენს). მსგავსი დასაბუთებაა აღნიშნული ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ მიღებულ არაერთ გადაწყვეტილებაში, მათ შორის საქმეში „ბოდსონი და სხვა პირები ბელგიის წინააღმდეგ“ (§91). შეკრების უფლების შემზღუდველი ხასიათი აგრეთვე ხაზგასმულია ევროკავშირის სასამართლო ორგანოების პრაქტიკაში, მათ შორის 2003 წლის 12 ივნისის გადაწყვეტილებაში საქმეზე „შმიდბერგერი ავსტრიის წინააღმდეგ“ (საქმე C-112/00, §§79, 80), ისევე როგორც საქმეებში „კომისია გერმანიის წინააღმდეგ“ (1992 წლის გადაწყვეტილება, საქმე C-62/90, §23) და „P კომისიის წინააღმდეგ“ (1994 წლის გადაწყვეტილება, საქმე C-404/92, §18). სახელმწიფოს აკისრია პოზიტიური ვალდებულება, დაიცვას კონსტიტუციური წესრიგი და სახელმწიფო ინსტიტუტების ფუნქციონირება. როდესაც შეკრება სცილდება „მშვიდობიან“ ფარგლებს (სამთავრობო შენობებში შეჭრის მცდელობა, პოლიციაზე თავდასხმა „მოლოტოვის კოქტეილებითა“ და პიროტექნიკით), სახელმწიფო ვალდებულია გამოიყენოს ადეკვატური ძალა ესკალაციის თავიდან ასაცილებლად. ძალადობრივი ქმედებები (შენობებში შეჭრა) ცვლიან შეკრების სამართლებრივ სტატუსს. ასეთ დროს ძალის გამოყენება გამოხატვის თავისუფლების შეზღდუვას არ ისახავს მიზნად, არამედ ძალადობრივი გადატრიალების პრევენციას ითვალისწინებს. ანგარიში საფუძვლად იყენებს პრინციპს, რომლის თანახმად, სხვების მიერ ჩადენილი ძალადობის მიუხედავად, პირი კვლავ სარგებლობს მშვიდობიანი შეკრების უფლებით. თუმცა, უნდა აღინიშნოს, რომ თავად შეკრება აღარ მიიჩნევა მშვიდობიანად, როდესაც ძალადობრივი ქმედებები სისტემატიურ ხასიათს იძენს და სახელმწიფო ინსტიტუტების პარალიზებას ისახავს მიზნად. მაშინ, როდესაც აქციის მონაწილეთა ნაწილი იყენებს მოლოტივის კოქტეილებს ან ცდილობს პარლამენტის შენობაში შეღწევას, ასეთ შემთხვევაში, აქცია ვეღარ აკმაყოფილებს „მშვიდობიანობის“ კრიტერიუმს იმ მნიშვნელობით, რაც ეს ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-11 მუხლით არის გაწერილი. ასეთ დროს, სპეციალური დანიშნულების საშუალებების გამოყენება მასების დაშლას ემსახურება, რაც აუცილებელი ზომაა სხვა მძიმე დანაშულის პრევენციის მიზნით (მაგალითად, შენობის დაკავება, ხანძარი) ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო აღიარებს, რომ ეროვნულ ხელისუფლებას ყველაზე უკეთ შეუძლია შეაფასოს მის ქვეყანაში არსებული უშიშროების რისკები. ხელისუფლება უფლებამოსილია გამოიყენოს უფრო მკაცრი ზომებიც, როდესაც არსებობს ოპერატიული ინფორმაცია ან ხილული ნიშნები, რომელიც ორგანიზებულ ამბოხზე მიუთითებს. რაც შეეხება განაცხადს, რომ ძალის გამოყენება „არაპროპორციული იყო, დეფინიციის თანახმად“ - სამართლებრივ დასაბუთებას მოკლებულია. პროპორციულობა ფასდება არა მხოლოდ შედეგების მიხედვით, არამედ იმ საფრთხის დონის შესაბამისად, რის წინაშეც სამართალდამცავი ორგანოების წარმომადგენლები აღმოჩნდნენ. ანგარიშში არის მცდელობა, რომ პოლიციის ქმედებები „არაადამიანურ მოპყრობას“ გაუთანაბრონ. სამართლებრივად, იმისათვის, რომ ქმედება წამების წინააღმდეგ კონვენციის მესამე მუხლის დარღვევად ჩაითვალოს, არასათანადო მოპყრობის მინიმალურ სტანდარტს მაინც უნდა აკმაყოფილებდეს. სამსახურეობრივი მოვალეობის შესრულების დროს, კანონიერი იძულების შედეგად მიყენებული დაზიანებები არ წამოადგენს მესამე მუხლის დარღვევას, თუ ეს თავად აქციის მონაწილის/პირის არაკანონიერმა მოქმედებამ გამოიწვია.

არაოფიციალური თარგმანი 57 ამდენად, სახელმწიფო მოქმედებდა კანონიერი მიზნით - დაეცვა საზოგადოებრივი უსაფრთხოება და სახელმწიფო ინსტიტუტები. ის, რომ ძალადობრივი ჯგუფები აქციის მშვიდობიან მონაწილეებს ამოეფარნენ, არ ათავისუფლებს პოლიციას ვალდებულებისგან აღკვეთოს სისხლის სამართლის ქმედება (შენობებში შეჭრა, ხანძრის გაჩენა). მომხსენებლის განცხადება, რომ ძალის გამოყენება ავტომატურად არაპროპორციულად ითვლება მისი „განურჩევლობის“ გამო, სამართლებრივი თვალსაზრისით, საკამათოა. წიწაკის სპრეი, ცრემლსადენი გაზი და წყლის ჭავლი, საერთაშორისოდ აღიარებული არალეტალური საშუალებებია. მათი გამოყენება თავისთავად არ ნიშნავს მესამე მუხლის დარღვევას (წამება/არაადამიანური მოპყრობა). ძალადობა სახეზეა მხოლოდ მაშინ, როდესაც ძალა დასჯის მიზნით გამოიყენება და არა წესრიგის აღდგენის გამო. ძალადობრივი აქციის დაშლის დროს აქციის მშვიდობიანი მონაწილეებისთვის მიყენებული დაზიანებები ხშირად იმ ადამიანების ქმედებებით არის გამოწვეული, რომლებმაც პოლიციის პროვოცირება მოახდინეს. სახელმწიფო არა მხოლოდ შედეგებზეა (დაზიანებებზე) პასუხისმგებელი, არამედ იმაზეც, რამდენად იყო ძალის გამოყენება გარდაუვალი. ამასთან ერთად, როგორც ზემოთ აღვნიშნეთ, აქციის ძალადობრივი მონაწილეების ქმედებების შედეგად, პოლიციის თანამშრომლებმა განსაკუთრებით მძიმე დაზიანებები მიიღეს. შესაბამისად, სამართალდამცავი ორგანოების თანამშრომლების ქმედებები იყო რეაქტიული და არა პროაქტიული. ძალის გამოყენება მოხდა მხოლოდ მას შემდეგ, რაც აქციის მონაწილეების გარკვეულმა ნაწილმა მშვიდობიანი პროტესტის ზღვარს გადააბიჯა და სახელმწიფო ინსტიტუტებს საფრთხე შეუქმნა. ასეთ პირობებში, სპეციალური საშუალებების გამოყენება ნაკლები ზიანის მომტანი იყო მოსალოდნელ ქაოსთან და სახელმწიფო სტრუქტურების კოლაფსთან შედარებით. ანგარიშში (228 -ე პარაგრაფი, გვერდი 78) აღნიშნულია: უსაფრთხოების ძალების ქმედებები აქციის მონაწილეების მიმართ განხილული იყო წამების და სხვა სასტიკი, არაადამიანური ან დამამცირებელი მოპყრობის აკრძალვასთან დაკავშირებული შესაბამისობის შეფასების ნაწილში. ამდენად, ამ თავში მომხსენებელი შემოიფარგლება მხოლოდ რამდენიმე შენიშვნით. მიუხედავად ამისა, მომხსენებლისთვის ნათელია, რომ დემონსტრაციების დაშლისას ძალის არაპროპორციული გამოყენება აგრეთვე ეწინააღმდეგება შეკრებისა და გამოხატვის თავისუფლების უფლებას. 230-ე და 231-ე პარაგრაფებში მომხსენებელი აღნიშნავს, რომ, მათ არ ჰქონდათ საკმარისი დრო და რესურსი, რათა მანიფესტაციის დროს პოლიციელების მიერ ჩატარებული ღონისძიებების პროპორციულობა გამოეძიათ. ამავდროულად, 228-ე პარაგრაფში აღნიშნულია დასკვნა, რომელიც არანაირ მტკიცებულებას არ ეფუძნება და რომლის თანახმად, აქციის დაშლის დროს გამოყენებული იყო არაპროპორციული ძალა. იმ შემთხვევაში, თუ 228-ე პარაგრაფში მოცემული წინადადება წარმოადგენს მომხსენებლის ზოგად შეფასებას — რომ, ზოგადად, დემონსტრაციების დაშლისას ძალის არაპროპორციული გამოყენება არღვევს შეკრებისა და გამოხატვის თავისუფლებას, მაშინ უმჯობესი იქნებოდა, რომ ეს განზოგადება უფრო მკაფიოდ ყოფილიყო ასახული. სხვა შემთხვევაში, აღნიშნული იკითხება, როგორც საქართველოს კონტექსტზე მორგებული წინადადება. ანგარიშში (230-231-ე პარაგრაფები, გვერდი 79) აღნიშნულია:

არაოფიციალური თარგმანი 58 230. მომხსენებელს არ გააჩნია არც საშუალება და არც რესურსი იმისათვის, რომ ყოველი კონკრეტული შემთხვევა გაანალიზოს, როდესაც, სავარაუდოდ, არაპროპორციული ძალის გამოყენება მოხდა საპროტესტო აქციის მონაწილეების მიმართ. თუმცა, ცემის ფაქტების ზოგჯერ მძაფრი აღწერილობებისა და კადრების, მომიტინგეებისთვის ახლო მანძილიდან რეზინის ტყვიების სახეში სროლის, წყლის ჭავლის ფართომასშტაბიანი გამოყენების (შესაძლოა, წყალში ქიმიური დანამატების შერევით) და მეტწილად მშვიდობიანი მომიტინგეების წინააღმდეგ მიმართული მსგავსი ზომების გაცნობის საფუძველზე, მომხსენებელი ასკვნის, რომ აღნიშნული ზომები, ხშირ შემთხვევაში, იყო არაპროპორციული და შესაბამისად, ეწინააღმდეგებოდა შეკრებისა და გამოხატვის თავისუფლებას. 231. რაც შეეხება აღნიშნული ზომების გამოყენებას ისეთი პირების მიმართ, ვინც ძალადობრივ ქმედებებს ახორციელებდნენ, მომხსენებელი ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ ასეთ ვითარებაშიც კი, გამოყენებული ძალა უნდა იყოს პროპორციული. ვინაიდან მას არ გააჩნია კონკრეტული შემთხვევების ინდივიდუალურად შეფასების საშუალება ან რესურსები, მომხსენებელი ადასტურებს, რომ ძალის გამოყენება შესაძლოა გამართლებული და დასაბუთებული ყოფილიყო ზოგიერთ შემთხვევაში, თუმცა აღნიშნული არ გულისხმობს იმას, რომ აქციის ძალადობრივი მონაწილეების მიმართ მოპყრობა ყველა შემთხვევაში საერთაშორისო სამართლის მოთხოვნებს შეესაბამებოდა. საერთაშორისო საზოგადოება თანხმდება, რომ პოლიციამ უნდა მიიღოს ეფექტური ზომები ძალადობაზე რეაგირების მიზნით. ევროპარლამენტის 2019 წლის 14 თებერვლის რეზოლუცია: „მშვიდობიანი პროტესტის უფლებისა და ძალის პროპორციული გამოყენების შესახებ“ ადგენს, რომ: „ევროპარლამენტი ითვალისწინებს რა იმ გარემოებას, რომ პოლიციას რთულ პირობებში უწევს მუშაობა, განსაკუთრებით, კი აქციის ცალკეული მონაწილეების მხრიდან გამოვლენილი სისასტიკის გამო, მათ რიგებში არის მსხვერპლის შემთხვევებიც. ევროპარლამენტი გმობს ძალადობის ყველა გამოვლინებას აქციის იმ მონაწილეების მხრიდან, რომლებიც აქციაში მხოლოდ ძალადობრივი მიზნით მონაწილეობენ და ამით მშვიდობიანი პროტესტის ლეგიტიმურობას არღვევენ. ევროპარლამენტი ხაზს უსვამს საზოგადოებრივი პროტესტის დროს, უსაფთხოების ღონისძიებებში მოანწილე სამართალდამცავი ორგანოების თანამშრომლების, პოლიციელებისა და სამხედრო პირების უსაფრთხოების უზრუნველყოფის მნიშვნელობას“ (§§ 8, 10). საქმეებში „ქრისტიან-დემოკრატიული სახალხო პარტია მოლდოვის წინააღმდეგ“ (2010) და „ურანიო ტოქსო და სხვები საბერძნეთის წინააღმდეგ“ (2005), ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ პირდაპირ მიუთითა, რომ როდესაც პროტესტი სცილდება მშვიდობიან ფორმებს და გადაიზარდა ძალადობაში, პოლიციას არა მხოლოდ აქვს უფლება, არამედ იგი ვალდებულია მიიღოს შესაბამისი ზომები. ვენეციის კომისიის სახელმძღვანელო პრინციპები ცალსახად ადგენს, რომ: „შეკრების დაშლა შეიძლება საჭირო გახდეს მისი ზომის, ადგილმდებარეობისა და გარემოებების გათვალისწინებით, როდესაც ეს საზოგადოებრივი წესრიგისა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის დაცვის ინტერესებიდან გამომდინარეობს; შესაძლოა მესამე მხარის წარმომადგენლების (ჟურნალისტები, დამკვირვებლები, ფოტოგრაფები) დაშლა აუცილებელი გახდეს იმ შემთხვევაში, თუ ისინი ხელს უშლიან პოლიციის მიერ წესრიგის დაცვას.“ შინაგან საქმეთა სამინისტრომ, ვითარების დეესკალაციის მიზნით, განახორციელა კანონით განსაზღვრული, თანმიმდევრული ზომები. პოლიცია მოქმედებდა საქართველოს კონსტიტუციის, „პოლიციის შესახებ“ კანონისა და შინაგან საქმეთა მინისტრის ბრძანებით

არაოფიციალური თარგმანი 59 დამტკიცებული „შეკრებებისა და მანიფესტაციების დროს შინაგან საქმეთა სამინისტროს თანამშრომლების ქცევის ინსტრუქციის“ თანახმად, რაც სრულ შესაბამისობაშია ეუთო/ ODIHR-ის სახელმძღვანელო მითითებებთან. პოლიციის მოქმედებების მიზანი იყო ძალადობის აღკვეთა და არა პროტესტის დაშლა. სპეციალური საშუალებების გამოყენებამდე, შსს ყოველ ჯერზე და არაერთგზის, წინასწარ აფრთხილებდა აქციის მონაწილეებს, როგორც ოფიციალური განცხადებების, აგრეთვე ადგილზე სპეციალური ხმოვანი აპარატურის მეშვეობით, რათა შეეწყვიტათ ძალადობა, თუმცა, ამას შედეგი არ მოჰყოლია — სხვადასხვა ტელევიზიის პირდაპირი ეთერიდან ნათლად ჩანდა, რომ ამ გაფრთხილებების მიუხედავად, აქციის მონაწილეები აგრძელებდნენ უკანონო ქმედებებს. ჩვენ აგრეთვე კარგად ვიცნობთ განვითარებული ქვეყნების პრაქტიკას და გვესმის, რომ სხვა ქვეყნების სამართალდამცავი ორგანოებიც ხშირად დგებიან მსგავსი გამოწვევების წინაშე, როდესაც მათ უწევთ შესაბამისი ზომების მიღება ძალადობრივი პროტესტის შესაჩერებლად. ზემოთ აღნიშნული დეტალური ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებიც გამყარებულია მრავალრიცხოვანი მტკიცებულებებით, არ იძლევა მანიპულაციისა და საქართველოში მიმდინარე პროცესების დამახინჯებულად წარმოჩენის საბაბს. ანგარიშში (294-ე პარაგრაფი, გვერდები 95-96) აღნიშნულია: 289. საქმის სამართლიანი განხილვის უფლების სხვა დარღვევებთან ერთად, ბრალდებულთა ადვოკატებმა აღნიშნეს: a. უდანაშაულობის პრეზუმფციის დარღვევა - გამოკითხულთა მიხედვით, საკმაოდ ხშირია ხელისუფლების მაღალჩინოსნების მიერ ბრალდებულთა სავარაუდო დანაშაულის შესახებ განცხადებების გაკეთება. უფრო მეტიც, ზოგიერთი ბრალდებული სასამართლო დარბაზში სხდომას ესწრებოდა ბადრაგებით გარშემორტყმული შუშის გალიიდან, თითქოს ისინი საშიში კრიმინალები ყოფილიყვნენ. b. ყველაზე მკაცრი აღკვეთის ღონისძიებების (წინასწარი პატიმრობა) და სასჯელების (თავისუფლების აღკვეთა) არაპროპორციული გამოყენება იმ პირთა მიმართაც კი, რომლებსაც ჯანმრთელობის სერიოზული პრობლემები აქვთ. c. დაკავებული პირების იძულება ხელი მოეწერათ ცრუ ჩვენებებზე, რომელიც, შემდეგ, სისხლისსამართლებრივი პროცესის დროს გამოყენებული იყო მათ წინააღმდეგ. d. სასამართლოს მიერ ბრალის კვალიფიკაციის შეცვლა, პროცესის დასრულებამდე დაცვის მხარისათვის ახალი ბრალდების გასაჩივრების შანსის მიცემის გარეშე. ადმინისტრაციული პატიმრობა საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსი აღიარებს ადმინისტრაციულ პატიმრობას, როგორც ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა საქმეების წარმოების უზრუნველყოფის ერთ-ერთ ზომას. 2024 წლის 28 ნოემბრიდან მიმდინარე აქციების ფარგლებში, საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის საფუძველზე დაკავებული პირებისთვის

არაოფიციალური თარგმანი 60 უზრუნველყოფილი იყო შესაბამისი სამართლებრივი გარანტიები. ადმინისტრაციული პატიმრობისას, დაკავებულ პირებს დაკავებისთანავე, მათთვის გასაგები ფორმით, განემარტათ: • მათ მიერ ჩადენილი ადმინისტრაციული სამართალდარღვევა და დაკავების საფუძვლები; • ადვოკატის ყოლის უფლება; • უფლება, საკუთარი მოთხოვნის საფუძველზე, დაკავების ფაქტისა და ადგილსამყოფელის შესახებ ეცნობოს მათ მიერ დასახელებულ ნათესავს, ისევე როგორც იმ სასწავლო ან სამუშაო დაწესებულების ადმინისტრაციას, სადაც ისინი ირიცხებიან ან მუშაობენ. აღსანიშნავია, რომ პოლიცია ადმინისტრაციული პატიმრობის ზომას მხოლოდ უკიდურეს შემთხვევებში მიმართავდა, მაშინ როდესაც ადგილი ჰქონდა საზოგადოებრივი წესრიგის უხეშ დარღვევას, პოლიციისადმი დაუმორჩილებლობას ან მათ მიმართ შეურაცხმყოფელ ქმედებას. დაკავება მიზნად ისახავდა შეკრების დროს საზოგადოებრივი წესრიგის შენარჩუნებასა და ძალადობრივი ქმედების ჩამდენი პირის ტერიტორიიდან გაყვანას. ადმინისტრაციული პატიმრობის დროს, დაკავებული პირები წარდგენილნი იყვნენ სასამართლოს წინაშე პირველივე შესაძლებლობისთანავე, თუმცა, არაუგვიანეს 24 საათისა. მტკიცებულებების მოპოვების მიზნით, აუცილებლობის შემთხვევაში, ეს ვადა ერთჯერადად გაგრძელდა არაუმეტეს 24 საათით (ჯამში არაუმეტეს 48 საათი). აღსანიშნავია, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მსჯელობა ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის საფუძველზე განხორციელებულ დაკავებებთან დაკავშირებით საქმეზე „მაქარაშვილი და სხვები საქართველოს წინააღმდეგ“, რომელშიც სასამართლომ დაადგინა საქართველოში მოქმედი ადმინისტრაციული დაკავების პრაქტიკის შესაბამისობა საერთაშორისო სტანდარტებთან. გარემოებებიდან გამომდინარე, სასამართლომ განსაზღვრა, რომ ადმინისტრაციული სამართალწარმოებისას სამართლიანი სასამართლოს უფლება არ დარღვეულა. დაკავება სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის შესაბამისად სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის თანახმად, პირის დაკავება დასაშვებია, თუ არსებობს დასაბუთებული ვარაუდი, რომ პირმა ჩაიდინა დანაშაული, რომლისთვისაც, სასჯელის სახით კანონი თავისუფლების აღკვეთას ითვალისწინებს. გარდა ამისა, არსებობს საფრთხე, რომ პირი მიიმალოს ან არ გამოცხადდეს სასამართლოში, გაანადგუროს საქმისთვის მნიშვნელოვანი ინფორმაცია ან ჩაიდინოს ახალი დანაშაული. რაც შეეხება, ამა წლის 28 ნოემბრიდან დაწყებულ აქციებს, შსს-ს მიერ სამართალდამრღვევ პირთა დაკავება ხორციელდებოდა სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსით განსაზღვრული საფუძვლების შესაბამისად. დაკავების მომენტში, თითოეულ დაკავებულ პირს, მისთვის გასაგებ ენაზე, ეცნობა: • დაკავების საფუძვლები და რომელი დანაშაულის ჩადენაში ედება ბრალი; • რომ ყველაფერი, რასაც იტყვის, შესაძლებელია სასამართლოში მის წინააღმდეგ იქნეს გამოყენებული; • ადვოკატის უფლება;

არაოფიციალური თარგმანი 61 • დუმილისა და კითხვებზე პასუხის გაცემისაგან თავის შეკავების უფლება; • საკუთარი თავის წინააღმდეგ ჩვენების მიცემისგან თავის შეკავების უფლება სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის თანახმად, დაკავების ვადა არ უნდა აღემატებოდეს 72 საათს. ამასთანავე, დაკავებიდან არაუგვიანეს 48 საათისა, დაკავებულები წარდგნენ მოსამართლის წინაშე, რომელსაც გადაეცა ბრალდების შესახებ დადგენილება. მოსამართლემ 24 საათის განმავლობაში მიიღო გადაწყვეტილება აღკვეთი ღონისძიების შეფარდების შესახებ. დაკავებულ პირთათვის სამართლიანი სასამართლოს უფლების უზრუნველყოფა დაკავებულ პირებს აქვთ შესაძლებლობა ისარგებლონ სამართლიანი სასამართლოს უფლებით. არსებობს სამართლიანი სასამართლოს მთელი რიგი გარანტიები, რომლებიც სრულად გამოიყენება. ეს გარანტიები მოიცავს მხარეთა თანასწორობას, დაცვის უფლების გამოყენებასა და მტკიცებულებების წარდგენის უფლებას. სასამართლო განხილვის ეტაპზე, სასამართლოს წინაშე წამდგარ პირებს აქვთ სრულყოფილი და დროული წვდომა საქმის მასალებზე, სასამართლოსთვის მტკიცებულებების წარდგენის შესაძლებლობა, სახელმწიფო უწყების მიერ წარდგენილი მტკიცებულებების გასაჩივრებისა და საკუთარი არგუმენტების/მოსაზრებების წარდგენის შესაძლებლობა. სასამართლოში მართლსაწინააღმდეგო ქმედების ფაქტები განიხილება ღია სასამართლო სხდომაზე, რომელსაც ესწრება როგორც დაკავებული, აგრეთვე მის მიერ შერჩეული დაცვის მხარე. სასამართლო გადაწყვეტილებას იღებს მტკიცებულებათა ერთობლიობისა და ურთიერთშედარების საფუძველზე. მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება შეიძლება გასაჩივრდეს და გადაისინჯოს სააპელაციო წესით. აგრეთვე, ადმინისტრაციული პატიმრობა ითვალისწინებს მორალური ზიანის ანაზღაურებას, თუ საქმის განხილვის შემდეგ პირის მიმართ დადგა გამამართლებელი განაჩენი ან მისი დაკავება უკანონოდ სცნეს. ამასთანავე, ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ არაერთ გადაწყვეტილებაში დაადგინა, რომ საქართველოში არსებული ვითარება, ისევე როგორც საქართველოს კანონმდებლობა, სრულ შესაბამისობაშია კონვენციის მე-6 მუხლთან. დროებითი მოთავსების იზოლატორში განთავსებული პირები სარგებლობენ ღირსეული პირობებით საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად, უფლებამოსილი ორგანოს გადაწყვეტილების აღსრულების მიზნით, დაკავებულ და/ან ადმინისტრაციულ პატიმრობაში მყოფ პირთა განთავსება ხდება შსს-ს დროებითი მოთავსების უზრუნველყოფის დეპარტამენტის დროებითი მოთავსების იზოლატორებში. „შსს-ს დროებითი მოთავსების იზოლატორებში დაკავებულ პირთა უფლებების დაცვა ხორციელდება საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისად. შსს მუდმივად ისწრაფვის საერთაშორისო ორგანიზაციების/მონიტორინგის ინსტიტუტების რეკომენდაციების იმპლემენტაციისკენ; მაგალითად, როგორიცაა გაეროს წამების პრევენციის ქვეკომიტეტისა და ევროპის საბჭოს წამების პრევენციის კომიტეტის, ასევე საქართველოს სახალხო დამცველის რეკომენდაციები. უნდა აღინიშნოს, რომ ბოლო წლებში განხორციელდა

არაოფიციალური თარგმანი 62 რამდენიმე მნიშვნელოვანი რეფორმა, რომელიც მიზნად ისახავდა სწორედ ზემოაღნიშნული რეკომენდაციების შესრულებას. დაკავებულ პირთათვის სამედიცინო მომსახურება უზრუნველყოფილია ყველა დროებითი მოთავსების იზოლატორში, შინაგან საქმეთა მინისტრის №1/81 ბრძანებით დამტკიცებული „საქართველოს შსს-ს დროებითი მოთავსების უზრუნველყოფის დეპარტამენტის დროებითი მოთავსების იზოლატორებში მოსათავსებელ/მოთავსებულ პირთა სამედიცინო შემოწმების ჩატარების ინსტრუქციის“ შესაბამისად. აღნიშნული დოკუმენტი წარმოადგენს სახელმძღვანელოს იზოლატორებში დასაქმებული სამედიცინო პერსონალისთვის, რათა მათ მაქსიმალური სიზუსტით უზრუნველყონ დაკავებული პირისგან ამომწურავი ინფორმაციის მიღება მათი ჯანმრთელობის მდგომარეობისა და არსებული ჩივილების შესახებ, სხეულზე არსებული დაზიანებების დეტალური დოკუმენტირება სტამბოლის პროტოკოლის შესაბამისად სრულდება, ასევე ხორციელდება დაკავებულის მიმართ ჩადენილი შესაძლო ძალადობის ფაქტების გამოვლენა. იზოლატორში დაკავებულთა შემოწმებისას, თითოეულ პირზე ივსება სპეციალური ფორმა, რომელშიც დეტალურად არის აღწერილი პირის ჯანმრთელობის მდგომარეობა, მათ შორის მცირე ნაკაწრები და ნაწიბურები, ისევე როგორც შესაძლო არასათანადო მოპყრობის ნიშნები. შსს-ს დროებითი მოთავსების იზოლატორში მოქმედი წესის თანახმად, იმ შემთხვევაში, თუ ექიმს გაუჩნდება ეჭვი დაკავებულის მიმართ განხორციელებული არასათანადო მოპყრობის შესახებ, აღნიშნულის თაობაზე, ექიმი დაუყოვნებლივ პირადად აგზავნის შეტყობინებას გენერალურ პროკურატურაში. შეტყობინების გაგზავნა არ არის დამოკიდებული პირის განცხადებაზე ძალადობის შესახებ — ის იგზავნება იმ შემთხვევაშიც კი, როდესაც დაკავებული არ მიუთითებს ძალადობაზე, თუმცა, ექიმს უჩნდება დასაბუთებული ვარაუდი. მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ ვიდეომეთვალყურეობის კამერები დამონტაჟებულია ყველა დროებითი მოთავსების იზოლატორში. მონიტორინგის სამსახური იზოლატორების საქმიანობის ვიდეომეთვალყურეობას ახორციელებს სპეციალურად გამოყოფილი ვიდეომეთვალყურეობის ცენტრალური საკონტროლო ოთახიდან. არასათანადო მოპყრობის ფაქტის გამოვლენის შემთხვევაში, მონიტორინგის სამსახური ვალდებულია აცნობოს შესაბამის საგამოძიებო ორგანოს. აღსანიშნავია, რომ 2022-2023 წლებში, დროებითი მოთავსების იზოლატორებში მყოფ პირთა უსაფრთხოების დაცვის მიზნით, იზოლატორის ყველა სამედიცინო და საგამოძიებო ოთახი აღიჭურვა ვიდეომეთვალყურეობის სისტემებით. გარდა ამისა, გაიზარდა მონიტორინგის სამსახურში დასაქმებულ პირთა რაოდენობა, რომლებიც მუდმივად, 24-საათიან რეჟიმში ახორციელებენ მონიტორინგს. აღსანიშნავია, რომ დროებითი მოთავსების იზოლატორებში განთავსებულ პირებს აქვთ შესაძლებლობა დააფიქსირონ საჩივარი ნებისმიერ საკითხთან დაკავშირებით, მათ შორის უკანონო დაკავების, ასევე პოლიციელთა მხრიდან ფიზიკური და სიტყვიერი შეურაცხყოფის თაობაზე. გარდა ამისა, სამართალდამცავი ორგანოების წარმომადგენელთა მხრიდან უცხოელი მოქალაქის მიმართ განხორციელებული წამების, არაადამიანური, სასტიკი ან ღირსების შემლახველი მოპყრობის ან დასჯის სრული აღმოფხვრის მიზნით, 2023 წლის 26 ივლისიდან შეიცვალა შსს-ს დროებითი განთავსების ცენტრში უცხოელის მოთავსებისას ჩასატარებელი პირველადი სამედიცინო შემოწმების ფორმა და გაიზარდა ექიმის ვალდებულებები ძალადობრივი ფაქტების აღრიცხვისა და მათზე რეაგირების კუთხით. ამასთანავე, განისაზღვრა ფოტოგადაღებისა და ფოტომასალის შენახვის წესები. სამედიცინო პერსონალს დაეკისრა ვალდებულება, დაუყოვნებლივ ტელეფონით, ხოლო

არაოფიციალური თარგმანი 63 პირველივე შესაძლებლობისთანავე წერილობითი ფორმით აცნობოს საქართველოს გენერალურ პროკურატურას, ასევე მიაწოდოს ინფორმაცია სამინისტროს მიგრაციის დეპარტამენტის დირექტორს და წერილობით აცნობოს შსს-ს გენერალურ ინსპექციას: • თუ მას გაუჩნდა ეჭვი უცხოელის მიმართ წამების, არასათანადო მოპყრობის ან სხვა ძალადობრივი ქმედების განხორციელების შესახებ; • თუ უცხოელი აცხადებს, რომ მის მიმართ სამართალდამცავი ორგანოს წარმომადგენლის, თანამდებობის პირის ან მასთან გათანაბრებული პირის მხრიდან ადგილი ჰქონდა წამებას, წამების მუქარას, ღირსების შემლახველ/არაადამიანურ მოპყრობას ან სხვა ძალადობრივ ქმედებას უფლებების დარღვევის სხვა შემთხვევებში (მაგ. სიტყვიერი შეურაცხყოფა, საჩივარი უკანონო დაკავების თაობაზე), ექიმი ვალდებულია აცნობოს საქართველოს გენერალურ პროკურატურას, მიაწოდოს ინფორმაცია მიგრაციის დეპარტამენტის დირექტორს და წერილობით აცნობოს შსს-ს გენერალურ ინსპექციას. გარდა ამისა, 2021 წლის 5 მარტიდან ამოქმედდა სისტემა, რომლის თანახმად დროებითი განთავსების ცენტრში მოთავსებულ უცხოელ პირს ცენტრის უფლებამოსილი პირის (ცენტრის სამედიცინო პერსონალის) მიერ 24-საათიანი სამედიცინო მომსახურება გაეწევა.

არაოფიციალური თარგმანი 64 საქართველოს განათლების, მეცნიერებისა და ახალგაზრდობის სამინიტროს კომენტარი F. უმაღლესი და ზოგადი განათლების სისტემის რეფორმა (გვერდი 41) ანგარიშში (117-ე პარაგრაფი, გვერდი 42) აღნიშნულია: „2026 წლის თებერვალში საქართველოს მთავრობამ გააუქმა გაერთიანების გადაწყვეტილება, თუმცა ძალაში დატოვა ფაკულტეტების კონკრეტულ რეგიონებში ცენტრალიზებული განაწილების გეგმა“ ორი სახელმწიფო უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულების შესაძლო გაერთიანების შესახებ გაკეთებულ განცხადებას მოჰყვა სამუშაო შეხვედრების სერია საქართველოს განათლების, მეცნიერებისა და ახალგაზრდობის მინისტრთან, მინისტრის მოადგილესთან და საქართველოს პრემიერ-მინისტრთან. ფართომასშტაბიანი განხილვების, მოსაზრებების გაცვლისა და ორი დაწესებულების დამოუკიდებლად არსებობის სასარგებლოდ წარმოდგენილი არგუმენტების საფუძველზე, სიღრმისეული დიალოგის შედეგად, მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება გაერთიანების გეგმის გაუქმების შესახებ, იმ პირობით, რომ საგანმანათლებლო პროგრამების განაწილების კოორდინაცია კვლავ ცენტრალურად განხორციელდებოდა. ამ კონტექსტში, გთავაზობთ ტექსტს შემდეგი ფორმულირებით: „2026 წლის თებერვალში საქართველოს მთავრობამ მიიღო გადაწყვეტილება სახელმწიფო უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულებების შერწყმის გეგმის გაუქმების შესახებ. უმაღლესი განათლების რეფორმის კონცეფციის საფუძველზე, მთავრობამ უზრუნველყო ფაკულტეტების კოორდინირებული განაწილება კონკრეტული ლოკაციების მიხედვით.” ანგარიშში (118-ე პარაგრაფი, გვერდი 42) აღნიშნულია: გრანტების შესახებ კანონი, რომელიც კრძალავს უცხოური ფინანსური მხარდაჭერის ზოგიერთ ფორმას (რაც გამოიყენებოდა, მაგალითად, იმიტირებული სასამართლო პროცესების ან საზაფხულო კურსების ორგანიზებისთვის) კანონის მე-5 მუხლი რეალურად განსაზღვრავს უცხოური გრანტების გაცემის პროცედურას, რის მიხედვითაც, სავალდებულოა საქართველოს მთავრობის ან შესაბამისი უფლებამოსილი ორგანოს წინასწარი თანხმობა, მანამ, სანამ უცხოელი დონორი გასცემს გრანტს შესაბამის ბენეფიციარზე საქართველოს მთავრობასთან წინასწარი თანხმობისა და კომუნიკაციის საფუძველზე. შესაბამისად, ჩვენ გთავაზობთ, რომ სიტყვა „აკრძალვა“ შეიცვალოს ისეთი ფორმულირებით, რომელიც უფრო ზუსტად ასახავს მოცემული დებულების მარეგულირებელ ხასიათს, მაგალითად როგორიცაა: „უცხოური ფინანსური მხარდაჭერის გარკვეული ფორმებისთვის წინასწარი ავტორიზაციის მოთხოვნების დაწესება“. ანგარიშში (118-ე პარაგრაფი, გვერდი 42) აღნიშნულია: „უმაღლესი განათლების დაფინანსების სისტემაში აღნიშნულმა ცვლილებამ შესაძლოა უმაღლესი განათლების კერძო სექტორის ფინანსური მდგომარეობის დესტაბილიზაცია გამოიწვიოს.“ როგორც მინისტრმა შეხვედრის დროს ხაზგასმით აღნიშნა, იმ სტუდენტების უმრავლესობა, რომლებმაც 100%-იანი სახელმწიფო სასწავლო გრანტი მიიღო, სწავლას სახელმწიფო უნივერსიტეტებში განაგრძობენ. მეორეს მხრივ, კერძო უმაღლეს

არაოფიციალური თარგმანი 65 საგანმანათლებლო დაწესებულებებში ძირითადად ის სტუდენტები ირიცხებიან, რომელთაც 50-70%-იანი სახელმწიფო დაფინანსება აქვთ და ეს დაწესებულებები სრულად არ არიან დამოკიდებულნი სახელმწიფო დაფინანსებაზე. ამ კონტექსტში, ჩვენ ტექსტს შემდეგი ფორმულირებით გთავაზობთ: „ახალი მოდელის საფუძველზე, კერძო უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულებები განაგრძობენ საქმიანობას სახელმწიფო დაფინანსების გარეშე და მათგან დაფინანსების ალტერნატიული მექანიზმების შემუშავებას მოელიან.“ მოცემული აბზაცის შემდეგი ფრაზის ნაცვლად („უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულებების დაფინანსების სისტემაში აღნიშნულმა ცვლილებამ შესაძლოა უმაღლესი განათლების კერძო სექტორის ფინანსურ მდგომარეობის დესტაბილიზაცია გამოიწვიოს“). „ახალი მოდელის საფუძველზე, კერძო უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულებები განაგრძობენ საქმიანობას სახელმწიფო დაფინანსების გარეშე და მათგან დაფინანსების ალტერნატიული მექანიზმების შემუშავებას მოელიან. უმაღლესი განათლების რეფორმა საშუალებას აძლევს საჯარო უნივერსიტეტებს მათი ყოველწლიური სტუდენტური ნაკადიდან 5%-მდე საერთაშორისო სტუდენტები შეადგენდენ და მიზნად ისახავს უმაღლესი სასწავლებლების ხარისხისა და საერთაშორისო ცნობადობის გაუმჯობესებას, მათ შორის, საერთაშორისო რეიტინგებში მათი წარმომადგენლობის გაძლიერებას.“ (ნაცვლად წინადადებისა: „უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულებების დაფინანსების სისტემაში აღნიშნულმა ცვლილებამ შესაძლოა უმაღლესი განათლების კერძო სექტორის ფინანსური მდგომარეობის დესტაბილიზაცია გამოიწვიოს“). ანგარიშში (119-ე პარაგრაფი, გვერდი 42) აღნიშნულია: „რეფორმის შედეგად სახელმწიფო სრულად დაფარავს სწავლის საფასურს 21 000 ქართველი სტუდენტისთვის და პროფესიული განათლების ხარჯებს კიდევ 10 000 პირისთვის (შედარებისთვის, მინისტრის თქმით, ამჟამად მთავრობა 100%-ით აფინანსებს 8 000 სტუდენტს, ხოლო 50-70%-ით - 6 000 სტუდენტს).“ დოკუმენტის თანახმად: „სახელმწიფოს მიერ დაფუნძებულ უმაღლეს საგანმა ნათლებლო დაწესებულებებში 2026-2027 სასწავლო წლისათვის მისაღებ სტუდენტთა რაოდენობის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2026 წლის 12 თებერვლის N55 დადგენილებაში ცვლილების შეტანის თაობაზე“ ბაკალავრიატის საფეხურზე სტუდენტთა რაოდენობა შეადგენს 21,574-ს, ხოლო მაგისტრატურის საფეხურზე - 3,335-ს. ზემოაღნიშნული ფორმულირების თანახმად, „2026 წელს, საბაკალავრო პროგრამების გარდა, აპლიკანტებს დამატებით შესთავაზებენ 10,000 ადგილს პროფესიულ განათლების პროგრამებზე.“

არაოფიციალური თარგმანი 66 საქართველოს მთავრობის ადმინისტრაციის კომენტარები ანგარიშში წარმოდგენილი შემაჯამებელი მიმოხილვა და რეკომენდაციები არ შეესაბამება მისიის წარმომადგენლების საქართველოში ვიზიტის დროს მიწოდებულ ინფორმაცია ს და არ არის ლოგიკურად თანმიმდევრული ანგარიშის ნარატივთან. კერძოდ, ექსპერტის დას კვნა ფოკუსირებულია მოსაზრებ ებზე, რომელიც ეხება დემოკრატიის სავარაუდო უკუსვლას, დემოკრატიული ინსტიტუტების ფუნქციონირებასა და საქართველოში არსებულ ზოგად პოლიტიკურ გარემოს, თუმცა მასში არ არის მითითებული კონკრეტული წყაროები ან ტექსტები, რომლებზე დაყრდნობითაც გაკეთდა აღნიშნული დასკვნები . ეს შეფასებები მეტწილად ეფუძნება შერჩეულ შემთხვევებს და ბოლოდროინდელი საკანონმდებლო თუ პოლიტიკური მოვლენების ინტერპრეტაციას, რაც ანგარიშში ასახულია, როგორც სისტემური გამოწვევების დამადასტურებელი მტკიცებულება. „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ“ კანონის, FARA -ს, „გრანტების შესახებ“ საქართველოს კანონში შეტანილი ცვლილებებისა და სხვა დაკავშირებული საკანონმდებლო აქტების გაუქმების თაობაზე წარმოდგენილი დაუსაბუთებელი მოთხოვნების საპასუხოდ , საქართველოს მთავრობამ განაცხადა, რომ ის მხარს არ უჭერს ეროვნული კანონმდებლობის უპირობო გაუქმებას და ხაზგასმით აღნიშნა, რომ კანონების მიღება თუ გაუქმება სუვერენული სახელმწიფოს ლეგიტიმურად არჩეული ინსტიტუტების უფლებამოსილებაა. ამავდროულად, მთავრობამ კიდევ ერთხელ დაადასტურა საერთაშ ორისო პარტნიორებთან ღია და კონსტრუქციული დიალოგისთვის სრული მზადყოფნა. საქართველოს ხელისუფლებამ არაერთგზის განმარტა, რომ აღნიშნული კანონმდებლობა მიზანად ი სახავს გამჭვირვალობის, ანგარიშვალდებულებისა და კეთილსინდისიერი მმართველობის გაძლიერებას და არა სამოქალაქო საზოგადოების, პოლიტიკური პარტიებისა თუ მედიის თავისუფლებების შეზღუდვას. ბოლოდროინდელი საკანონმდებლო ცვლილებების გაუქმების შესახებ წარმოდგენილი რეკომენდაციების საპასუხოდ, გთხოვთ, გაეცნოთ შემდეგ ინფორმაციას: „უცხოური აგენტების რეგისტრაციის აქტი” (FARA) 2025 წლის აპრილში, საქართველოს პარლამენტმა მიიღო „უცხოური აგენტების რეგისტრაციის აქტი“, რომლის მიზანია საქართველოში მოქმედი უცხოური პრინციპალების საქმიანობისა და ფინანსური მხარდაჭერის გამჭვირვალობის გაუმჯობესება. კანონმდებლობა შემუშავდა იმისთვის, რომ საზოგადოება და შესაბამისი ინსტიტუტები იყვნენ ინფორმირებულნი უცხოური დაფინანსების, გარკვეული საქმიანობის მიღმა არსებული ინტერესებისა და იმ აქტორების შესახებ, რომლებიც ქვეყანაში უცხოურ ძალებს წარმოადგენენ. აღნიშნული კანონი დიდწილად იმეორებს ამერიკის შეერთებული შტატების „უცხოური აგენტების რეგისტრაციის აქტის“ (FARA) შინაარსს, სტრუქტურასა და აღსრულების მექანიზმებს. აღნიშნული კანონის განხორციელების მიზნით, თავდაპირველად კომპეტენტურ საზედამხედველო ორგანოდ ანტიკორუფციული ბიურო განისაზღვრა. GRECO -ს დასაბუთებისა და ვენეციის კომისიის მხრიდან გამოთქმული შეშფოთების საპასუხოდ, რომელიც ანტიკორუფციული ბიუროს დამოუკიდებლობას ეხე ბოდა — კერძოდ კი, მისი ხელმძღვანელის აღმასრულებელი ხელისუფლების მიერ დანიშვნას — ბოლოდროინდელი საკანონმდებლო ცვლილებებს მიხედვით, 2026 წლის 2 მარტიდან, ყველა პრევენციული ანტიკორუფციული ფუნქცია გადაეცა სახელმწიფო აუდიტის სამსახურს (SAO). სახელმწიფო

არაოფიციალური თარგმანი 67 აუდიტის სამსახური წარმოადგენს კონსტიტუციურად დამოუკიდებელ ორგანოს, რომელიც ანგარიშვალდებულია პარლამენტის წინაშე. აღნიშნული ინსტიტუციური მოწყობა მიზნად ისახავს ზედამხედველობის გარანტიების გაძლიერებას და პასუხობს რეკომენდაც იებს ინსტიტუციური დამოუკიდებლობის შ ესახებ. არსებული მონაცემებით, დღეის მდგომარეობით, კანონის საფუძველზე არცერთი ფიზიკური პირი ან ორგანიზაცია არ დაჯარიმებულა და მათ მიმართ არც სხვა სახის სანქცია ყოფილა გამოყენებული. ასევე, არცერთი მასალა არ გადაგზავნილა საგამოძიებო ორგანოებში სისხლისსამართლებრივი დევნის დაწყების მიზნით. საქართველოს კანონში „გრანტების შესახებ“ შეტანილი ცვლილებები „უცხოელი აგენტების რეგისტრაციის შესახებ“ აქტის მიღების პარალელურად, საქართველომ შეიტანა ცვლილებები საქართველოს კანონში „გრანტების შესახებ“ რაც მიზნად ი სახავს ქვეყანაში შემოსული უცხოური სახსრების გამჭვირვალობის, ანგარიშვალდებულებისა და ზედამხედველობის გაძლ იერებას. რეფორმა მიზანად ისახავს უცხოური გრანტების წყაროების, მიზნებისა და გამოყენების შესახებ მეტი სიცხადის უზრუნველყოფას, ამავდროულად კი აძლიერებს საერთაშორისო დახმარების კოორდინირებულ და ანგარიშვალდებულ მართვას. საქართველოში დიდი ხანია მოქმედებს სამართლებრივი ჩარჩო, რომლის თანახმად, თუ უცხოური გრანტები საბიუჯეტო ორგანიზ აციებს გადაეცემათ, ამ შემთხვევაში, სავალდებულოა მთავრობის წინასწარი თანხმობა, რაც გამჭვირვალობასა და დახმარების კოორდინაციაზე ეროვნულ პასუხისმგებლობას უზრუნველოფს. თუმცა, არასაბიუჯეტო ორგანიზაციებისთვის გაცემული გრანტები მანამდე ამ ზედამხედველობის მექანიზმ ის მიღმა რჩებოდა, რაც კონტროლის მხრივ, ხარვეზს წარმოადგენდა. ბოლოდროინდელი ცვლილებები ამ ნაკლოვანებას გამოასწორებს და არასაბიუჯეტო ორგანიზაციებისთ ვის იმავე განხილვის, დამტკიცებისა და ანგარიშგების პროცედურებს დააწესებს, რომელიც უკვე ვრცელდება საბიუჯეტო დაწესებულებებზე. რაც შეეხება გრანტის ბენეფიციართა კონფიდენციალური ინფორმაციის დაცვას, გთხოვთ გაითვალისწინოთ, რომ „გრანტების შესახებ“ საქართველოს კანონი ნათლად განსა ზღვრავს კანონით აღიარებულ გრანტის მიმღებებს (მე -4 მუხლი). შესაბამისად, დოკუმენტების განხილვისას აუცილებელია მათი იდენტიფიცირება. თუმცა, როდესაც გრანტის მიმღები არის ორგანიზაცია და არა ფიზიკური პირი, ზოგადად, საკმარისია ორგანიზაციის დასახელებისა და მისი საიდენტიფიკაციო კოდის მითითება. განხილვის ძირითადი აქცენტ ი მიმართულია გრანტის მიზნობრიობის შეფასებაზე და მის შეს აბამისობაზე სახელმწიფო პრიორიტეტებთან/ეროვნულ ინტერესებთან, და არა გრანტის მიმღების პირად მო ნაცემებზე. გარდა ამისა, გრანტის გაცემის შესახებ მთავრობის საჯაროდ ხელმისაწვდომ განკარგულებებში მითითებულია მხოლოდ დონორის, გრანტის მიმღებისა და პროექტის დასახელებები. ყველა თანდართული მასალა, მათ შორის გრანტის შესახებ ხელშეკრულების პროექტები, ბიუჯეტის კომპონენტები და დაკავშირებული დოკუმენტები, განკუთვნილია შიდა მოხმარებისთვის და მათი მართვა ხორციელდება კონფიდენციალურობის მკაცრი სტანდარტების დაცვით. საკანონმდებლო პაკეტი ოჯახური ღირებულებებისა და არასრულწლოვანის დაცვის/სიძულვილის ენის შესახებ

არაოფიციალური თარგმანი 68 „ოჯახური ღირებულებებისა და არასრულწლოვანის დაცვის შესახებ“ საქართველოს კანონი ს მიზანია ქალისა და მამაკაცის კავშირზე დაფუძნებული ოჯახური ფასეულობების დაცვა და არასრულწლოვანთა დაცვის მექანიზმების გაძლიერება. ამ მიზნით, კანონი კრძალავს ერთი და იმავე ბიოლოგიური სქესის პირთა შორის კავშირის ქორწინებად რეგისტრაციას. გარდა ამისა, კანონი აწესებს შეზღუდვებს ისეთ სფეროებში, როგორიცაა განათლება, ინფორმაციის გავრცელება, შეკრებები და მანიფესტაციები, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც არასრულწლოვანთათვის მიწოდებული ინფორმაცია ე ხება საკუთარი ბიოლოგიური სქესისგან განსხვავებულ სქესთან თვითიდენტიფიკაციას, ინცესტის პოპულარიზაციასა და მსგავს საკითხებს. შეზღუდვა ასევე ვრცელდება ოფიციალურ დოკუმენტებში ბიოლოგიური სქესის შეცვლაზე. კანონი კრძალავს სქესის შეცვლას. კანონის მიზანი არ ყოფილა ძალადობის წახალისება, იდენტობის კრიმინალიზაცია ან დისკრიმინაციის დაკანონება. კანონი კრძალავს შევიწროებას, ძალადობას ან პირად ცხოვრებაში თვითნებურ ჩარევას და არც სიძულვილით მოტივირებული დანაშაულის ჩამდენ პირებს ათავისუფლებს სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობისგან. „დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ“ კანონი რჩება ძალაში და კრძალავს უთანასწორო მოპყრობას. აღნიშნულს მხარს უჭერს ისეთი ინსტიტუციური მექა ნიზმები, როგორიცაა საქართველოს სახალხო დამცველი და სასამართლო კონტროლი. ძალადობა, მათ შორის სიძულვილით მოტივ ირებული, კრიმინალიზებულია საქართველოს კანონმდებლობით, მსხვერპლისა თუ დამნაშავის იდენტობის მიუხედავად. საქართველო უარყოფს ბრალდებებს იმის შესახებ, რომ საჯარო განხილვებში დისკრიმინაციული რიტორიკა და სიძულვილის ენა დომინირებს. საქართველოს სამართლებრივი და ინსტიტუციური ჩარჩო სიძულვილის ენის წინააღმდეგ დაცვის მექანიზმებს ითვალისწინებს. არაერთი ქცევის კოდექსი მო იცავს დებულებებს საჯარო სამსახურსა თუ მედიაში სიძულვილის ენის აკრძალვის შესახებ. განცხადებები სიძულვილის ენის არსებობის შესახებ უნდა შეფასდეს ინდივიდუალურად, გამოხატვის თავისუფლე ბის სტანდარტების შესაბამისად. ტერმინი „გენდერის“ ამოღება კანონმდებლობიდან უარყოფითი შეფასებების მიუხედავად, 2025 წლის აპრილის საკანონმდებლო ცვლილებები ცალსახად მიჩნეულია, რომ ემსახურება ეროვნულ კანონმდებლობაში გენდერული თანასწორობის მნიშვნელობის დაზუსტებას და არა მისი შესუსტებას. საქართველოს კანონმდებლობის მიზნებიდან გამომდინარე , გენდერული თანასწორობა ყოველთვის ნიშნავდა თანასწორობას ქალსა და მამაკაცს შორის, რაც ასახულია კონსტიტუციის მე -11 მუხლში და 2022 წლის „გენდერული თანასწორობის კონცეფციაში“. ეს უკანასკნელი გენდერულ თანასწორობას განმარტავს, როგორც ქალისა და მამაკაცის თანაბარ უ ფლებებს, მოვალეობებს, პასუხისმგებლობებსა და თანაბარ მონაწილეობას პირადი და საზოგადოებრივი ცხოვრების ყველა სფეროში. ცვლილებების შედეგად, 16 საკანონმდებლო აქტში ტერმინი „გენდერი“ შეიცვალა შესაბამისი ფორმულირებებით; ეს ცვლილებები არ ცვლის რეგულაციის არსს და კვლავ ემსახურება ქალსა და მამაკაცს შორის თანასწორობის განმტკიცებას და ხელს უწყობს მის ერთგვაროვან ინტერპრეტაციას ეროვნულ დონეზე.

არაოფიციალური თარგმანი 69 სამოქალაქო საზოგადოების საქმიანობის შეზღუდვასა და გამოხატვის თავისუფლებასთან დაკავშირებული რეკომენდაციების საპასუხოდ, იხილეთ შემდეგი: სამოქალაქო საზოგადოება და გამოხატვის თავისუფლება საქართველოს მთავრობა აღიარებს სამოქალაქო საზოგადოების მნიშვნელოვან როლს დემოკრატიული მმართველობის განმტკიცებასა და ფუნდამენტური უფლებების დაცვაში. მთავრობამ აგრეთვე აღნიშნა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ 2024 წელს გაჩნდა კრიტიკა ახალი კანონების შესაძლო ზემოქმედებასთან დაკავშირებით, დღემდე არ არის წარმოდგენილი მტკიცებულებებზე დაფუძნებული შეფასებები ან ოფიციალური დასკვნები, რომლებიც დაადასტურებდა არასამთავრობო ორგანიზაციების საოპერაციო საქმიანობაზე რაიმე სახის ნეგატიურ გავლენას. „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ“ კანონის ძალაში შესვლის დღიდან, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის მიერ წარმოებულ „უცხ ოური ძალის ინტერესების გამტარებელ ორგანიზაციათა რეესტრში“ 385 სუბიექტი დარეგისტრირდა. მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციებისთვის გრანტების მიღება არ შეზღუდულა, ოფიციალური მონაცემების თანახმად, მათ კვლავ შეუფერხებლად აქვთ წვდომა როგორც ადგილობრივ, ასევე საერთაშორისო დაფინანსებაზე. გრანტების დამტკიცების მარეგულირებელი ახალი სამართლებრივი ჩარჩოს ამოქმედების შემდეგ, ყველა განხილული საგრანტო განაცხადის თითქმის 99 პროცენტი — ძირითადად არასამთავრობო ორგანიზაციების მიერ წარდგენილი — საქართველოს მთავრობამ დაამტკიცა. საქართველოში ფუნქციონირებს სპეციალიზებული სახელმწიფო გრანტების მართვის სააგენტო, რომლის მეშვეობითაც აქტიურად ხორციელდება საზოგადოებრივი ორგანიზაციების მიერ ინიცირებული სამოქალაქო ინიციატივების მხარდაჭერა და დაფინანსება. აღნიშნული ინსტიტუციური მექანიზმი ადა სტურებს ხელისუფლების მხრიდან ნაკისრი ვალდებულებების შესრულებას სამოქალაქო საზოგადოებასთან პარტნიორობისა და თანამშრომლობის კუთხით. გარდა ამისა, ხელისუფლება არასამთავრობო ორგანიზაციებისა და სამოქალაქო საზოგადოების მონაწილეობით აქტიურად მუშაობს ეროვნული დონის პოლიტიკის დოკუმენტის შემუშავებაზე. საქართველოს მთავრობა სრულად აღიარებს მშვიდობიანი შეკრებისა და გამოხატვის უფლებას. ქვეყნის მასშტაბით ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში მიმდინარე საჯარო დემონსტრაციები ადასტურებს, რომ ეს უფლება დაცულია. სამართალდამცავი ორგანოების ქმედებები კი ეფუძნება კანონიერების, აუცილებლობისა და პროპორციულობის პრინციპებს, რომელთა მიზანია ძალადობის პრევენცია და საზოგადოებრივი უსაფრთხოების დაცვა. განაცხადი იმის შესახებ, რომ მშვიდობიანი მომიტინგეები, ჟურნალისტები და ოპოზიციონერი პოლიტიკოსები სისტემატიურად ექვემდებარებიან თვით ნებურ დაკავებას, არ არის გამყარებული მტკიცებულებებით.

არაოფიციალური თარგმანი 70 ანტიევროკავშირის რიტორიკა საქართველო უარყოფს განცხადებებს იმის შესახებ, რომ თითქოს ქვეყანამ ანტიევროპ ული პოლიტიკა აირჩია ან უარი თქვა ევროპულ მისწრაფებებზე. საქართველოს მიერ ნაკისრი ვალდებულება ევროპულ და ევროატლანტიკურ ინტეგრაციასთან დაკავშირებით გამყარებულია კონსტიტუციით. ეს პირობა სავალდებულო და უცვლელია. საქართველო ერთგული რჩება ევროკავშირში გაწევრიანების საგარეო პოლიტიკის მიზნებთან მიმართებით, რაც განმტკიცებულია კონსტიტუციის შესაბამისი დებულებებ ით. ამ მიზნით, საქართველოს მთავრობა აგრძელებს კომპლექსური რეფორმების განხორციელებას, რაც მიზნად ისახავს ევროკავშირის ნორმებთან და სტანდარტებთან უფრო მეტ დაახლოებას ინსტიტუციურ, პოლიტიკურ და სამართლებრივ სფეროში ასოცირების შესახებ შეთან ხმებისა (AA) და ღრმა და ყოვლისმომცველი თავისუფალი სავაჭრო სივრცის შესახებ შეთანხმების (DCFTA) ფარგლებში აღებული ვალდებულებების შესაბა მისად. 2025 წლის 12 აგვისტოს საქართველომ მიიღო ევროკავშირში ინტეგრაციის 2025 წლის ეროვნული სამოქმედო გეგმა. ამჟამად, 2025 წლის ეროვნული სამოქმედო გეგმის შესრულების შესახებ ანგარიშის მომზადება და 2026 წლის ეროვნული სამოქმედო გეგმის შემუშავებ ა მიმდინარეობს. საჯარო დებატებსა და პოლიტიკურ რიტორიკასთან დაკავშირებით, მთავრობა ხაზს უს ვამს პოლიტიკურ დისკურსსა და სავალდებულო სახელმწიფო პოლიტიკას შორის გამიჯვნის მნიშვნელობას. პოლიტიკური რიტორიკა, თუნდაც პოლარიზებული , არ აბათილებს კონსტიტუციურ ვალდებულებებს, საერთაშორისო ხელშეკრულებებსა თუ ოფიციალურ საგარეო პოლიტიკურ პოზიციებს. სახალხო დამცველის აპარატის მხარდაჭერასთან დაკავშირებულ რეკომენდაციაზე, რათა ამ უკანასკნელმა შეძლოს დაკისრებული ფუნქციების სრულფასოვნად შესრულება, გთხოვთ იხილოთ შემდეგი პასუხი: სახალხო დამცველის აპარატის მხარდაჭერის შესახებ საქართველოს მთავრობა განაგრძობს სახალხო დამცველის აპარატის (PDO), როგორც ქვეყნის ძირითადი ადამიანის უფლებათა დაცვის ეროვნული ინსტიტუტის ძლიერ და თანმიმდევრულ მხარდაჭერას. აპარატთან მუდმივი ჩართულობა ნარჩუნდება ინსტიტუციონალური მექანიზმების, მათ შორის, უწყე ბათაშორისი პლატფორმებისა და თემატური სამუშაო ჯგუფების მეშვეობით. სახალხო დამცველის აპარატს თავისი წვლილი შეაქვს ეროვნული დონის პოლიტიკის დოკუმენტების (როგორიცაა ადამიანის უფლებათა დაცვის სამოქმედო გეგმა) მონიტორინგსა და შეფასებაში და უზრუნველყოფს მათი იმპლემენტაციის დამოუკიდებელ შეფასებას. აპარატის მიერ შემუშავებული ანგარიშები და მიგნებები სისტემატიურად განიხილება შესაბამისი სამინისტროების მ იერ, შემდგომი ღონისძიებების შესახებ დისკუსია კი უწყებათაშორის ფორმატებში ხორციელდება.

არაოფიციალური თარგმანი 71 მიმდინარე თანამშრომლობა ასევე მოიცავს ინფორმაციის გაცვლას, ცნობიერების ამაღლების ერთობლივ ინიციატივებს და მონაწილეობას იმ კანონპროექტებთან დაკავშირებულ კონსულტაციებში, რომელიც ადამიანის უფლებებსა და თანასწორობას ეხება. ბოლო წლების განმავლობაში სახალხო დამცველის აპარატისთვის გამოყოფილი ბიუჯეტი საერთო ზრდის ტენდენციით ხასიათდება. 2020 წლის ბიუჯეტი 7,000,000 ლარიდან 11,150,000 ლარამდე გაიზარდა 2026 წელს. 2020 წლიდან სახალხო დამცველის აპარატის რეგიონული ოფისების რაოდენობა 9 23 -დან 11 24 -მდე გაიზარდა. 2025 წლის 29 აპრილს, „საქართველოს სახალხო დამცველის შესახებ“ ორგანულ კანონში შესულმა ცვლილებებმა გააძლიერა სახალხო დამცველისა და აპარატის თანამშრომელთა სოციალური დაცვის გარანტიები. აღნიშნული ცვლილებები, სახალხო დამცველის აპარატისთვის ზოგადი ჯანმრთელობის, უსაფრთხოებისა და სოციალური უზრუნველყოფის პირობების გაუმჯობესებას ითვალისწინებს. საჯარო მოხელეთა უფლებების შეზღუდვასთან დაკავშირებულ ნარატივზე, გთხოვთ იხილოთ შემდეგი პასუხი: გარანტიები საჯარო სამსახურში დასაქმებულ პირთათვის და სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული საწარმოების რეფორმისთვის 2025 წელს საქართველომ „საჯარო სამსახურის შესახებ“ კანონში შეიტანა ცვლილებები, რაც მიზნად ისახავს საჯარო სამსახურის სტრუქტურის გაუმჯობესებას. გარდა ამისა, ცვლილებების შედეგად, არაერთი ინსტიტუციური სიახლე დაინერგა. კერძოდ, შემოღებულ იქნა სახელმწიფო მოსამსახურესთან გათანაბრებული პირის სამართლებრივი კატეგორია, რამაც განავრცო იმ საჯარო სამართლის იურიდიული პირების (სსიპ)უფლებები, რომლე ბიც მანამდე ამ სისტემის მიღმა იმყოფებოდნენ ამით კი სამართლებრივი სიცხადე გაუმჯობესდა. საჯარო სამსახურის ბიუროს რეორგანიზაციის შედ ეგად, მისი დარჩენილი ძირითადი ფუნქციები, მათ შორის საჯარო მოხელეთა ცენტრალიზებული რეესტრის მართვა, გადაეცა მთავრობის ადმინისტრაციას, რამაც აღმოფხვრა ფუნქციების დუბლირება, მოახდინა მმართველობის რაციონალიზაცია და უზრუნველყო ხარჯების ოპტიმიზაცია. აღსანიშნავია, რომ საჯარო დაწესებულებების რეორგანიზაცია წარმოადგენს საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრულ სტანდარტულ ადმინისტრაციულ ინსტრუმენტს და ის არ გულისხმობს დასაქმების ავტომატურ შეწყვეტას. რეორგანიზაციები ხორციელდება სახელმწიფო ადმინისტრირების ოპტიმიზაციისა და ფუნქციების დუბლირების გამორიცხვის მიზნით. გარდა ამისა, რეორგანიზაცია გამჭვირვალე პროცედურების შესაბამისად ხორციელდება, კონკურსის პრინციპის საფუძველზე. საჯარო მოსამსახურეები, რომლები ც ვერ 23 2020 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით, სახალხო დამცველის აპრატის 9 რეგიონალური ოფისი ფუნქციონირებდა: ზემო სვანეთში, გორში, ახალქალაქში, ოზურგეთში, ზუგდიდში, მარნეულში, თელავში, ბათუმსა და ქუთაისში. 24 2026 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით, სახალხო დამცველის აპარატის 11 რეგიონალური ოფისი მოქმედებს, 2025 წლის ოქტომბერში რეგიონალური ოფისი გაიხსნა დუშეთში, 2025 წლის ივლისში კი - ამბროლაურში.

არაოფიციალური თარგმანი 72 გაივლიან კონკურსს მოხვდებიან რეზერვში. კუნკურსის შედეგების გასაჩივრება შესაძლებელია. 2025 წელს რეორგანგანიზაცია ცენტრალურ და მუნიციპალურ დონეზე განხორციელდა, რის შედეგადაც, თანამშრომელთა ნაწილი გათავისუფლდა. ეს გათავისუფლებები იყო ფართომასშტაბიანი ინსტიტუციური რესტრუქტურიზაციის ნაწილი და არ ყოფილა მიმართული კონკრეტული პირების წინააღმდეგ. საჯარო დაწესებულებების გარდა, რეორგანიზაცია განხორციელდა მსხვილ სახელმწიფო საწარმოებსა და სახელმწიფო მფლობელობაში არსებულ კომპანიებში. სახელმწიფო საწარმოების ფართომასშტაბიან რეფორმას თან ახლდა სამუშაო ძალის ოპტიმიზაცია. აღნიშნული რეფორმა შესაძლებლობას აძლე ვს სახელმწიფოს ყოველწლიურად ათეულობით მილიონი ლარი დაზოგოს და შეამციროს კორუფციისა და ნეპოტიზმის რისკები. ეს დანაზოგები ხელს შეუწყობს მმართველობის სისტემის გაძლიერებას და სახელმწიფო საწარმოებში მიმდინარე რეფორმების პროცესის მხარდაჭერას. 2025-2028 წლების სამთავრობო პროგრამა ითვალისწინებს რეფორმებს საჯარო სამსახ ურის სექტორში. შემუშავდება საჯარო სამსახურის განვითარების სტრატეგია, რომელიც ჩამოაყალიბებს ერთიან ხედვას საჯარო სამსახურის მართვის თანამედროვე სტანდარტ ების დანერგვის მიზნით.

არაოფიციალური თარგმანი 73 საქართველოს პარლამენტის თავმჯდომარის კაბინეტის კომენტარები II თავის B, C, D, E, H, I ქვეთავების და III თავის B, C, D, E, F ქვეთავების შესახებ ანგარიში ეფუძნება განაგონს. მომხსენებელი არ იცნობს საქართველოს კანონმდებლობას და ის არ ეყრდნობა ფაქტებსა თუ მტკიცებულებებს. შესაბამისად, ანგარიში სრულად არის უკიდურესად ტენდენციური და პოლიტიზებული, აკლია პროფესიული მიდგომა და ანალიზი წინამდებარე დოკუმენტი პასუხობს ანგარიშში არსებულ ხარვეზებს და წარმოადგენს არგუმენტებს შესაბამის საკითხებთან დაკავშირებით. ამავდროულად, ფორმატიდან გამომდინარე, დოკუმენტი ორიენტირებულია მხოლოდ განსაკუთრებით სერიოზულ საკითხებზე. დოკუმენტში აღნიშნულია მხოლოდ იმ საკითხების ანალიზი, რომლებიც წამოჭრილია ანგარიშის II თავის B, C, D, E, H, I ქვეთავებსა და III თავის B, C, D, E, F ქვეთავებში. ანგარიშის სხვა თავებში განხილული საკითხების ანალიზი წარმოდგენილია მომხსენებლის პოზი ციებზე საპასუხო სხვა დოკუმენტებში. I. პასუხი მომხსენებლის პოზიციაზე შეკრებისა და გაერთიანების თავისუფლებასა და გამოხატვის თავისუფლებას შორის კავშირის შესახებ მომხსენებელი ცდილობს მანიპულაციური ხერხით დაუკავშიროს შეკრებისა და გაერთიანების თავისუფლება გამოხატვის თავისუფლებას, რათა ხელოვნურად გააერთიანოს საკითხები და მოაქციოს ორივე თავისუფლების ფარგლებში. ეს წარმოადგენს მეთოდოლოგიურ მანიპულაციას, ვინაიდან თითოეულ საკითხს აქვს თავისი ლეგიტიმური მიზანი და მათი უმეტესობა არ განეკუთვნება გამოხატვის თავისუფლების სფეროს. ამრიგად, მომხსენებლის მიერ შერჩეული მეთოდოლოგია არის სპეკულაციური და მანიპულაციური, რაც ჩრდილს აყენებს ანგარიშის სანდოობასა და დამაჯერებლობას. II. პასუხი „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ“ კანონთან დაკავშირებულ შეფასებებზე ანგარიში მოიცავს შეფასებებს „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ“ საქართველოს კანონთან დაკავშირებით (შემდგომში − „TFI“), რაც, სხვა საკითხებთან ერთად, ასახულია ანგარიშის 191-211 და 256-267 პარაგრაფებში. აღნიშნული შეფასებები დაუსაბუთებელი, მიკერძოებული და პოლიტიზებულია და მოკლებულია თანმიმდევრულ სამართლებრივ დასაბუთებას. კერძოდ:

არაოფიციალური თარგმანი 74 (a) ანგარიშში აღნიშნულია, რომ „[TFI] [იურიდიულ] პირებს ანიჭებს მასტიგმატიზირებელ იარლიყებს, როგორიცაა „უცხოური ძალის ინტერესების გამტარ ებელი ორგანიზაცია“ (TFI-ს მიხედვით) [...]“. (იხ. §191). მომხსენებლის ანალოგიური მიდგომა იკვეთება ანგარიშის სხვა პარაგრაფებშიც (იხ. §§204, 205). (b) ანგარიშში, პრინციპის — „კანონით განსაზღვრული“ — კონტექსტში, საუბარია TFI-ის [უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ კანონის] სიზუსტისა და განჭვრეტადობის ნაკლებობაზე (იხ. §§192-198, 202). (c) ანგარიშში აღნიშნულია, რომ „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ“ კანონი (TFI) იურიდიულ პირებს აკისრებს გადამეტებულ ადმინისტრაციულ ტვირთს (იხ. §191, 205, 208).“ (d) ანგარიშში ნათქვამია, რომ TFI-იდან გამომდინარე ბუნდოვანია, თუ რა მონაცემები უნდა შევიდეს საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში წარსადგენ ფინანსურ დეკლარაციაში და ამ მონაცემებიდან რომელი გასაჯაროვდეს. გარდა ამისა, ანგარიშის მიხედვით, TFI -ით დადგენილი დოკუმენტა ციის გამჟღავნების ვალდებულებას შესაძლოა შედეგად მოჰყვეს შესაბამის პირებთან დაკავშირებული სენსიტიური ინფორმაციიის გათქმა. (იხ. §§256-267). სანამ ზემოაღნიშნულ საკითხებს პუნქტობრივად განვიხილავდეთ, უპირველეს ყოვლისა, მხედველობაში უნდა იქნას მიღებული, რომ დღეის მდგომარეობით, 385 ორგანიზაცია უკვე დარეგისტრირდა და წარადგინა ყოველწლიური ფინანსური დეკლარაცია საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში. 25 ამის მიუხედავად, ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში (ECHR) ერთობლივი სარჩელი 120 -მა არაკომერციულმა ორგანიზაციამ, 16 -მა მედიასაშუალებამ და 4-მა ფიზიკურმა პირმა შეიტანა. 26 ეს თანაფარდობა (დაახლოებით 75% 25%-ის წინააღმდეგ) ნათლად აჩვენებს ზოგად განწყობასა და დამოკიდებულებას TFI -ის მიმართ. გარდა ამისა, დღემდე არ არსებობს არანაირი მტკიცებულება, რომელიც მიუთ ითებს სახელმწიფოს მხრიდან ორგანიზაციების საქმიანობის შეფერხებაზე, სტიგმა ტიზაციაზე, კანონის განჭვრეტადობის ნაკლებობაზე, გადამეტებულ ადმინისტრაციულ ტვირთსა თუ პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის დარღვევაზე აღნიშნული 385 ორგანიზაციის რეგისტრაციის გამო. პირიქით, ერთ-ერთი რეგისტრირებული ორგანიზაციის ხელმძღვანელმა საჯარო დებატების დროს განაცხადა, რომ მისი ორგანიზაციის რეგისტრაციის შემდეგ პრობლემა წარმოიქმნა არა სახელმწიფოს, არამედ დონორის მხრიდან. 27 აღნიშნული გარემოებები, ერთობლივად თუ ცალ -ცალკე, ნათლად აჩვენებს, რომ მომხსენებელმა TFI-ს შესახებ შეფასებები გააკეთა წმინდა აღქმით ჰიპოთეზებზე დაყრდნობით და არ გაითვალისწინა თითქმის 2 წლის განმავლობაში დაგროვებული პრაქტიკა, რაც უაღრესად მნიშვნელოვანია კანონთან დაკავშირებული საკითხების განხილვისას. მეტიც, სავარაუდოდ, მომხსენებელი არც კი შეხვედრია ამ რეგისტრირებულ ორგანიზაციებს და პირველწყა როდან 25 იხ. https://fitreg.napr.gov.ge/fitr/fitr-pub 26 იხ. https://hudoc.echr.coe.int/?i=001-242877 https://www.echr.coe.int/documents/d/echr/cp_georgia_eng 27 იხ. https://rustavi2.ge/ka/news/338773

არაოფიციალური თარგმანი 75 არ მიუღია ინფორმაცია, წინააღმდეგ შემთხვევაში, ანგარიშში ამის შესახებ მკაფიო მითითება იქნებოდა. A) მითითება „მასტიგმატიზირებელ იარლიყებთან“ დაკავშირებით: ანგარიშში მითითება „მასტიგმატიზირებელ იარლიყებთან“ დაკავშირებით არის მცდარი განაცხადი, რადგან TFI-ში არ არის ნახსენები ტერმინები: „აგენტი“, „უცხოური აგენტი“ ან სხვა მსგავსი ფრაზეოლოგია. ერთადერთი ტერმინი, რომელიც TFI -ში ნახსენებია არის „უცხოური ძალის ინტერესების გამტარებელი ორგანიზაცია“, თუმცა ეს ტერმინი, თავისი არსით, უარყოფითი მნიშვნელობის მატარებელი არ არის: ორგანიზაცია შესაძლოა უცხოური ძალის სახელით ემსახურებოდეს კეთილშობილურ მიზნებს ან გულწრფელ ინტერესს ან უცხო ური ძალის სახელით საზიანო ინტერესების გამ ტარებელი იყოს; ორივე შემთხვევაში, მასზე ვრცელდება ერთი და იგივე საკანონმდებლო ტერმინი. შესაბამისად, მითითება „მასტიგმატიზირებელ იარლიყებთან“ დაკავშირებით არის მცდარი და გადაჭარბებული. მსგავსი საკითხი განიხილა ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომაც (ECH R), რომელმაც შეაფასა ტერმინი „უცხოური აგენტი“ სხვა გარემოებებთან ერთობლიობაში; 28 თუმცა, აღნიშნული ან მსგავსი ტერმინი TFI-ში საერთოდ არ არის ნახსენები. დღეის მდგომარეობით, საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში დარეგისტრირდა და ყოველწლიური ფინანსური დეკლარაცია წარადგინა 385 ორგანიზაციამ, თუმცა ამ დრომდე არ არსებობს არავითარი მტკიცებულება, რომელიც მიუთითებს რაიმე სახის მასტიგმატიზირებელ იარლიყზე. B) მითითება კანონის არასაკმარის სიზუსტესა და განჭვრეტადობაზე: TFI-ს არ გააჩნია არავითარი საკანონმდებლო ხარვეზი სიზუსტისა თუ განჭვრეტადობის თვალსაზრისით. დღეის მდგომარეობით, საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში დარეგისტრირდა და ყოველწლიური ფინანსური დეკლარაცია წარადგინა 385 ორგანიზაციამ, თუმცა ამ დრომდე არ არსებობს არავითარი მტკიცებულება, რომელიც მიუთითებს კანონის არასაკმარის სიზუსტესა თუ განჭვრეტადობაზე. გარდა ამისა, გასათვალისწინებელია, რომ საკანონმდებლო ტერმინების განმარტება ასევე ხდება კანონქვემდებარე აქტებისა და სასამართლო ინტერპრეტაციის მეშვეობით. ადამიან ის უფლებათა ევროპული სასამართლოს დამკვიდრებული პრეცედენტული სამართლის თანახმად: „იმ პრინციპიდან გამომდინარე, რომ კანონები უნდა იყოს ზოგადი გამოყენების, საკანონმდებლო აქტების ფორმულირება ყოველთვის არ არის ზუსტი. ეს ნიშნავს იმას , რომ ბევრი კანონი გარდაუვლად არის ჩამოყალიბებული ისეთი ტერმინებით, რომლებიც მეტ- ნაკლებად ბუნდოვანია და მათი ინტერპრეტაცია და გამოყენება პრაქტიკაზეა დამოკიდებული. შესაბამისად, ნებისმიერ სამართლებრივ სისტემაში, რაც უნდა მკაფი ოდ იყოს ჩამოყალიბებული სამართლებრივი ნორმა, მათ შორის სისხლის სამართლის ნორმა, 28 იხ. ეკოდეფენსი და სხვები რუსეთის წინააღმდეგ, განაცხადის ნომრები 9988/13 და 60 სხვა, პარ. 186: https://hudoc.echr.coe.int/?i=001-217751.

არაოფიციალური თარგმანი 76 სასამართლო ინტერპრეტაციის ელემენტი გარდაუვალია. ყოველთვის იარსებებს სა ეჭვო საკითხების განმარტებისა და ცვალებად გარემოებებთან ადაპტაციის საჭიროება. მიუხედავად იმისა, რომ სიცხადე მეტად სასურველია, მას თან შეიძლება ახლდეს გადამეტებული სიხისტე, კანონი კი უნდა პასუხობდეს ცვალებად გარემოებებს. კანონმა შესაძლოა მაინც დააკმაყოფილოს „განჭვრეტადობის“ მოთხოვნა, როდესაც დაინტერესებულ პირს უწევს შესაბამისი იურიდიული კონსულტაციის მიღება, რათა გარემოებების გათვალისწინები თ, გონივრულ ფარგლებში შეაფასოს ის შედეგები, რაც შეიძლება კონკრეტულ ქმედებას მოჰყვეს“. 29 (საკანონმდებლო სიზუსტისა და განჭვრეტადობისადმი აღნიშნული მიდგომა რელევანტურია და ვრცელდება ანგარიშში მოცემული ნებისმიერი საკითხის მსგავს შეფასებაზე).“ შესაბამისად, აქედან გამომდინარეობს, რომ მითითებას TFI-ის არასაკმარის სიზუსტესა და განჭვრეტადობაზე არ გააჩნია არავითარი ფაქტობრივი, სამართლებრივი თუ ლოგიკური საფუძველი. C) მითითება გადამეტებულ ადმინისტრაციულ ტვირთთან დაკავშირებით: ანგარიშში მოცემული შეფასებებიდან ცხადია, რომ მომხსენებელი არ იცნობს საქართველოს კანონმდებლობას და არ ფლობს ინფორმაციას იმის შესახებ, რომ „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის“ კანონთან (TFI) დაკავშირებული საკითხები რეგულირდება არა მხოლოდ ამ კანონით, არამედ მინისტრის ბრძანებითაც. კერძოდ, საქართველოს იუსტიციის მინისტრმა დაამტკიცა სპეციალური ფორმები, რომელიც განაცხადის ავტორმა უნდა შეავსოს. აღნიშნული ფორმები დამტკიცებულია მინისტრის 2024 წლის 1 აგვისტოს N1019 ბრძანებით. შესაბამისად, განმცხადებლებს შეუძლიათ მარტივად ჩამოტვირთონ და შეავსონ ეს ფორმები. დღეის მდგომარეობით, საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში დარეგისტრირდა და ყოველწლიური ფინანსური დეკლარაცია წარადგინა 385 ორგანიზაციამ, თუმცა ამ დრომდე არ არსებობს არავითარი მტკიცებულება, რომელიც რაიმე სახის გადამეტებულ ადმინისტრაციულ ტვირთზე მიუთითებს. შესაბამისად, აქედან გამომდინარეობს, რომ ანგარიშში მითითება გადამეტებულ ადმინისტრაციულ ტვირთთან დაკავშირებით არის მცდარი. D) მითითება პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის დარღვევაზე: მომხსენებლის განცხადებები პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის დარღვევასთან დაკავშირებით მიუთითებს იმაზე, რომ ის არ იცნობს შესაბამის ქართულ კანონ მდებლობას. კერძოდ, საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში (NAPR) წარსადგენი დოკუმენტების ნუსხა, მასში შესატანი ინფორმაცია და საჯაროდ გამოსაქვეყნებელი მონაცემები მკაცრად არის განსაზღვრული საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2024 წლის 1 აგვისტოს N1019 ბრძანებით. გარდა ამისა, ამავე ბრძანების დანართის შესაბამისად, დოკუმენტე ბში მითითებული ინფორმაცია იმგვარად უნდა ჩამოყალიბდეს, რომ თ ავიდან იქნას აცილებული 29 იხ. აშლარბა საქართველოს წინააღმდეგ, განაცხადი 45554/08, პარ. 34: https://hudoc.echr.coe.int/?i=001-145572

არაოფიციალური თარგმანი 77 თანხის მიმღები ფიზიკური პირის განსაკუთრებული კატეგორიის პერსონალური მონაცემების ასახვა. შესაბამისად, მომხსენებლის მოსაზრება წარდგენილ დოკ უმენტებში შესატანი და გასაჯაროებული ინფორმაციის სავარაუდო ბუნდოვანების, ისევე როგორც სენსიტიური ინფორმაციის გამჟღავნების შესახებ, სრულიად უსაფუძვლოა. ამჟამად, საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში დარეგისტრირდა და ყოველწლიური ფინანსური დეკლარაცია წარადგინა 385 ორგანიზაციამ, თუმცა ამ დრომდე არ არსებობს არავითარი მტკიცებულება, რომელიც მიუთითებს პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის დარღვევაზე. ამდენად, ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, გამომდინარეობს, რომ ანგარიშში „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ“ კანონთან (TFI) დაკავშირებული შეფასებები არის სპეკულაციური და მანიპულაციური, რაც ჩრდილს აყენებს ანგარიშის სანდოობასა და დამაჯერებლობას. უფრო მეტიც, TFI სრულ შესაბამისობაშია ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოსა (ECHR) და ევროკავშირის მართლმსაჯულების სასამართლოს (CJEU) მიერ დადგენილ სტანდარტებთან. II. პასუხი „უცხოული აგენტის რეგისტრაციის აქტთან“ დაკავშირებულ შეფასებებზე ანგარიში მოიცავს შეფასებებს საქართველოს „უცხოელი აგენტების რეგისტრაციის ა ქტთან“ (შემდგომში – ქართული FARA) დაკავშირებით, რაც, სხვა საკითხებთან ერთად, ასახულია, ანგარიშის §§191-211-ე, 248-250-ე და 256-267-ე პარაგრაფებში. აღნიშნული შეფასებები დაუსაბუთებელი, მიკერძოებული და პოლიტიზებულია და მოკლებულია თანმიმდევრულ სამართლებრივ დასაბუთებას. საქართველოს „უცხოელი აგენტების რეგისტრაციის აქტი “ (შემდგომში – ქართული FARA) წარმოადგენს ამერიკის შეერთებული შტატების „უცხოელი აგენტების რეგისტრაციის აქტის“ სიტყვასიტყვით თა რგმანს (ქართული თარგმანი აშშ-ის FARA-ს ტექსტისგან განსხვავდება მხოლოდ კანონის აღსრულებაზე პასუხისმგებელი სახელმწიფო უწყებების დასახელებებით, რომელიც სპეციფიურია საქართველოსა და აშშ - სთვის). 30 აშშ-ის FARA-ს წინააღმდეგ მისი ამოქმედებიდან (1938 წ.) დღემდე არანაირი პრეტენზია არ გამოთქმულა. აქედან გამომდინარე, ერთი და იმავე შინაარსის კანონმდებლობის გამო ეუთო (OSCE) ერთ მონაწილე სახელმწიფოს აკრიტიკებს , მეორეს – კი არა. შესაბამისად, აშკარაა, რომ პრეტენზიები ქართული FARA-ს მიმართ, რომელიც აშშ-ის FARA-ს სიტყვასიტყვასითი თარგმანია, არის მიკერძოებული, სპეკულაციური, მანიპულაციური და პოლიტიზებული. ანგარიშში, სხვა საკითხებთან ერთად, აღნიშნულია, რომ ქართული FARA -ს მოთხოვნების დარღვევისთვის დადგენილი 5 წლამდე თავისუფლების აღკვეთა არაპროპორციულია. ანგარიშში გამოთქმული ეს მოსაზრება აგრეთვე საფუძველს მოკლებულია. როგორც ჩანს, მომხსენებელი სათანადოდ არ იცნობს საქართველოს კანონმდებლობას. 30 იხ. https://www.justice.gov/nsd-fara/fara-index-and-act

არაოფიციალური თარგმანი 78 კერძოდ, საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 355 2 მუხლის შესაბამისად, ქართული FARA-ს დარღვევისთვის ალტერნატიული სანქციის სახით დადგენილია თავისუფლების აღკვეთა 5 წლამდე ვადით, ასევე პირს შეიძლება დაეკისროს ჯარიმა. გარდა ამისა, საქართველოს კანონმდებლობა, პირის მიმართ საკმარის პროცედურულ გარანტიებს ითვალისწინებს, რათა თავიდან იქნას აცილებული მის მიმართ არაპროპორციული სასჯელის გამოყენება. კერძოდ, საქართველოს კანონმდებლობით, სასჯელის შეფარდება თითოეუ ლ სისხლის სამართლის საქმეზე ხორციელდება ყველა გარემოების ინდი ვიდუალური შეფასების საფუძველზე და სასამართლო ვალდებულია დაასაბუთოს პირისთვის შეფარდებული სასჯელის სახე და პროპორციულობა. თავისუფლების აღკვეთა, როგორც სასჯელი, გამოიყენება მხოლოდ დამამძიმებელი გარემოებების არსებობისას. გარდა ამისა, შეფარდებული სასჯელის პროპ ორციულობა დაინტერესებულ პირს შეუძლია გაასაჩივროს სააპელაციო და საქართველოს უზენაეს სასამართლოებში. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სრულიად ბუნდოვანია, თუ რა გარემოებებს დაეყრდნო მომხსენებელი, როდესაც განაცხადა, რომ ქართული FARA -ს მოთხოვნების დარღვევისთვის დადგენილი 5 წლამდე თავისუფლების აღკვეთა არაპროპორციულია. ანგარიში არ შეიცავს არავითარ არგუმენტს მასში მოცემული დასკვნის დასაბუთებასთან დაკავშირებით. ასევე ხაზგასმით უნდა აღინიშნოს, რომ მსგავსი სასჯელები დადგენილია აშშ-შიც FARA-ს კანონის დარღვევისთვის. შესაბამისად, სრულიად გაუგებარია, რატომ აცხადებს მომხსენებელი, რომ მსგავსი სასჯელი საქართველოს შემთხვევაში არაპროპორციულია. აგრეთვე აღსანიშნავია, რომ ქართული FARA-ს მოთხოვნების დარღვევისთვის დადგენილი პატიმრობის სასჯელი ამ კანონის ამოქმედების დღიდან არასდროს ყოფილა გამოყენებული. შესაბამისად, ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, გამომდინარეობს, რომ ანგარიშში FARA-სთან დაკავშირებული შეფასებები არის სპეკულაციური და მანიპულაციური, რაც ჩრდილს აყენებს ანგარიშის სანდოობასა და დამაჯერებლობას. III. პასუხი გრანტებთან დაკავშირებულ კანონმდებლობაზე გაკეთებულ შეფასებებზე ანგარიში მოიცავს შეფასებებს გრანტებთან დაკავშირებულ კანონმდებლობაზე, რაც სხვა საკითხებთან ერთად ასახულია ანგარიშის §§199 -ე, მე-200, 208-ე, 239-ე, 241-ე და 301-ე პარაგრაფებში. აღნიშნული შეფასებები დაუსაბუთებელი, მიკერძოებული და პოლიტიზებულია და მოკლებულია თ ანმიმდევრულ სამართლებრივ დასაბუთებას. გრანტებთან დაკავშირებული კანონი მოითხოვს მთავრობის თანხმობას უცხოური გრანტის გაცემამდე. ეს სრულ შესაბამისობაშია „დახმარების ეფექტურობის შესახებ პ არიზის დეკლარაციასთან“ (2005), რომელიც მკაფიოდ ადგენს, რომ ყველა გრანტი უნდა გაიცეს

არაოფიციალური თარგმანი 79 მიმღები ქვეყნის პრიორიტეტების შესაბამისად. 31 ზოგ შემთხვევაში ეს თავისთავად უკვე არსებული პრაქტიკაა. ამრიგად, მთავრობის მიერ წინასწარი თანხმობის პროცედურა სრულ თანხვედრაშია შესაბამის საერთაშორისო სტანდარტებთან. აღნიშნული კანონმდებლობა მიზნად ისახავს უცხოური ჩარევის აღკვეთას და საქართველოს სახელმწიფო სუვერენიტეტის დაცვას, რაც გულისხმობს, რომ უცხოური ფინანსები უნდა დაიხარჯოს საქართველოს პრიორიტეტებიდან გამომდინარე. გარდა ამისა, მთავრობის მხრიდან წინასწარი თანხმობის პროცედურის საჭიროება ასევე გამომდინარეობს პრაქტიკიდან და ფაქტებიდან. კერძოდ, ბოლო წლებში საქართველოს ხელისუფლებამ ხშირად პოსტ ფაქტუმ აღმოაჩინა, რომ დონორი ორგანიზაცია აფინანსებდა რადიკალურ ჯგუფებსა და რადიკალურ აქტივობებს საქართველოში. შესაბამისად, ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, გამომდინარეობს, რომ ანგარიშში გრანტებთან დაკავშირებული შეფასებები არის სპეკულაციური და მანიპულაციური, რაც ჩრდილს აყენებს ანგარიშის სანდოობასა და დამაჯერებლობას. IV. პასუხი მედიასთან დაკავშირებულ საკითხებზე გაკეთებულ შეფასებებზე ანგარიში მოიცავს შეფასებებს მედიასთან დაკავშირებულ თემებთან მიმართებით, რაც, სხვა საკითხებთან ერთად, ასახულია ანგარიშის §§238 -244-ე პარაგრაფებში. აღნიშნული შეფასებები დაუსაბუთებელი, მიკერძოებული და პოლიტიზებულია და მოკლებულია თანმიმდევრულ სამართლებრივ დასა ბუთებას. გაუგებარია, რატომ აკრიტიკებს მომხსენებელი ქართულ მედიასტანდარტებს, რომელიც 15 წელზე მეტია არსებობს. ის რეგულაციები, რომლებიც ანგარიშშია გაკრიტიკებული, არ წარმოადგენს სიახლეს საქართველოს კანონმდებლობისთვის. კერძოდ, „მაუწყებლობის შესახებ“ კანონში განხორციელებულმა ბოლო ცვლილებებმა მხოლოდ პროცედურული საკითხები შეცვალა და არა მაუწყებლობის მიმართ არსებული მოთხოვნები. კერძოდ, უახლესი საკანონმდებლო ცვლილებები ეხება მხოლოდ გასაჩივრების პროცედურას მედიასტანდარტების დარღვევის შემთხვევაში, მედიამოთხოვნები კი უცვლელი დ არჩა და საქართველოს იურისდიქციაში სხვადასხვა კანონის მეშვეობით 15 წელზე მეტი მოქმედებს. ეს მიუთითებს იმ ფაქტზე, რომ მომხსენებელი არ იცნობს შესაბამის რეგულაციებ სა და მათი წარმოშობის დროს, რაც არასათანადოდ აისახა ანგარიშში. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ცვლილებებმა შესაძლებელი გახადა მაუწყებლების წინააღმდეგ საჩივრების შეტანა საქართველოს კომუნიკაციების ეროვნულ კომისიაში, რაც სასამართლო განხილვას ითვალისწინებს, მაშინ როდესაც მანამდე მედიამოთხოვნების დარღვევის შემთხვე ვაში, მხოლოდ მაუწყებლის თვითრეგულირების მექანიზმ ი გამოიყენებოდა, რაც სასამართლო 31 იხ. https://www.oecd.org/en/publications/2005/03/paris-declaration-on-aid-effectiveness_g1g12949.html

არაოფიციალური თარგმანი 80 განხილვას არ ითვალისწინებდა. როგორც ჩანს, მომხსენებელი აკრიტიკებს გასაჩივრების ახალ პროცედურას, რომელიც სასამართლო კონტროლს ექვემდებარება. შესაბამისად, ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, გამომდინარეობს, რომ ანგარიშში მედიასთან დაკავშირებული შეფასებები არის სპეკულაციური და მანიპულაციური, რაც ჩრდილს აყენებს ანგარიშის სანდოობასა და დამაჯერებლობას. V. პასუხი „ოჯახური ღირებულებებისა და არასრულწლოვანთა დაცვის შესახებ“ კანონთან დაკავშირებულ შეფასებებზე ანგარიში მოიცავს შეფასებებს „ოჯახური ღირებულებებისა და არასრულწლოვანთა დაცვის შესახებ“ კანონთან დაკავშირებით, რომლებიც, სხვა საკითხებთან ერთად, ასახულია ანგარიშის §§ 212-223-ე და 268-278-ე პარაგრაფებში. აღნიშნული კანონი და მისგან გამომდინარე საკანონმდებლო ცვლილებები ეფუძნებ ა მხოლოდ ორი გენდერის (სქესის) — მამრობითისა და მდედრობითის — სამართლებრივი აღიარების ჭეშმარიტ პრინციპს და ქორწინებას აღიარებს მხოლოდ ქალსა და მამაკაცს შორის (ამავდროულად, ეს პრინციპი უმეტეს წილად საქართველოს კონსტიტუციის 30 -ე მუხლს ეფუძნება). ეს კანონი წარმოადგენს რეაქციას, რომელიც მიზნად ისახავს კონსტიტუც იური წესრიგისა და ტენდენციის განმტკიცებას. აღნიშნული კანონი ასევე წარმოადგენს რეაქციას იმ გლობალურ ტენდენციებზე, რომელი ც მიზნად ისახავს საღი აზრის საწინააღმდეგო იდეოლოგიის თავსმოხვევას; ეს იდეოლოგი ა ორზე მეტი გენდერის არსებობას გულისხმობს და სქესის შეცვლის შესაძლებლობას იძლევა. აღნიშნული ტენდენციები განსაკუთრებით საგანგაშოა, როდესაც არასრულწლოვნებს ეხება. „ოჯახური ღირებულებებისა და არასრულწლოვნების დაცვის შესახებ“ კანონის მიზანია საქართველოს მოქალაქეების, განსაკუთრებით კი არასრულწლოვნების დაცვა შეუსაბამო გენდერული პროპაგანდისა და მასთან დაკავშირებული იდეოლოგიისგან, რომელიც ფართოდ არის დამკვიდრებული სხვადასხ ვა ქვეყანაში. აღნიშნული პროპაგანდა და იდეოლოგია რეალურ საფრთხეს წარმოადგენს, მისი არსებობა კი დადასტურებული და გადამოწმებულია სხვადასხვა მტკიცებულებებით, მაგალითად: - 2025 წლის ოქტომბერში ევროკომისიამ გამოაქვეყნა „LGBTIQ+ თანასწორობის 2026 - 2030 სტრატეგია“, რომელშიც ვკითხულობთ შემდეგს: „კომისია ხელს შეუწყობს წევრ სახელმწიფოებს შორის საუკეთესო პრაქტიკის გაზიარებას, რათა მხარი დაუჭიროს გენდერის სამართლებრივი აღიარების ისეთი პროცედურების შემუშავებას, რომლებიც ეფუძნება თვითგამორკვევას და თავისუფალია ასაკობრივი შეზღუდვებისგან.“ 32 32 იხ. https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/policies/justice-and-fundamental-rights/combatting-discrimination/lesbian-gay-bi-

არაოფიციალური თარგმანი 81 - 2025 წლის ნოემბერში ევროკავშირის მართლმსაჯულების სასამართლომ (CJEU) გამოიტანა გადაწყვეტილება, რომელიც ევროკავშირის წევრ სახელმწიფოებს ავალდებულებს, აღიარონ ევროკავშირის ორ ერთი და იმავე სქესის მოქალაქეს შორის კანონიერად დადებული ქორწინება, რომელიც გაფორმდა სხვა წევრ სახელმწიფოში, სადაც მათ ისარგებლეს გადაადგილებისა და ცხოვრების თავისუფლებით. 33 ამ საკითხთან დაკავშირებით ანგარიშში მოცემული შეფასებებიც კი ზემოაღნიშნული მტკიცებულებების მაგალითებს წარმოადგენს. ამავდროულად, გასათვალისწინებელია, რომ „ოჯახური ღირებულებებისა და არასრულწლოვნების დაცვის შესახებ“ კანონი არ ემსახურება და არ არის გამიზნული დისკრიმინაციული მიზნებისთვის; საქართველოში მოქმედებს არაერთი კანონი (მათ შო რის, „დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვ რის შესახებ“), რომელიც კრძალავს დისკრიმინაციას და იცავს ადამიანს დისკრიმინაციული მოპყრობისგან. „ოჯახური ღირებულებებისა და არასრულწლოვნების დაცვის შესახებ“ კანონი საქართველოს მოსახლეობის მაღალი მხარდაჭერით სარგებლობს, რაც დადასტურდა და გამყარდა იმავე შინაარსის კონსტიტუციურ კანონპროექტზე გამართული ფართომასშტაბიანი საჯარო განხილვები დროს, 34 ისევე როგორც 2024 წლის საპარლამენტო არჩევნების შედეგებით, როდესაც საქართველოს მოქალაქეების უმრავლესობამ ხმა მისცა პოლიტიკურ პარტიას („ქართული ოცნება“), რომელიც წინასაარჩევნო კამპანიის დროს აქტიურად უჭერდა მხარს ამ კანონის მიღებას. საქართველოს პარლამენტის თავმჯდომარის სიტყვების მცდარი ციტირების შემთხვევა: ანგარიშის 219-ე პარაგრაფში მოცემულია არასწორი განაცხადი საქართველოს პარლამენტის თავმჯდომარის პოზიციასთან დაკავშირებით. შესაბამისად, ანგარიშის ეს ნაწილი საჭიროებს შესწორებას. აღნიშნულ საკითხზე დეტალური ინფორმაცია წარდგენილი იქნება ცალკეული კორესპონდენციის სახით. VI. პასუხი ცილისწამების საკითხთან დაკავშირებულ შეფასებაზე ანგარიში მოიცავს შეფასებას ცილისწამების საკითხთან დაკავშირებით, რომელიც, სხვა საკითხებთან ერთად, ასახულია ანგარიშის 224 -ე პარაგრაფში. აღნიშნული შეფასება trans-and-intersex-equality/lgbtiq-equality-strategy-2026-2030_en 33 იხ. იაკუბ კუპრიაკ-ტროიანი და მატეუშ ტროიანი ვოიევოდა მაზოვეცკის წინააღმდეგ, საქმე C-713/23: https://eur- lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:62023CJ0713 https://curia.europa.eu/site/upload/docs/application/pdf/2025-11/cp250147en.pdf 34 იხ. https://info.parliament.ge/#law-drafting/28352

არაოფიციალური თარგმანი 82 დაუსაბუთებელი, მიკერძოებული და პოლიტიზებულია, ასევე მოკლებულია ყოველგვარ თანამიმდევრულ სამართლებრივ დასაბუთებას. გარდა ამისა, აღნიშნული შეფასება ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს (ECHR) პრეცედენტულ სამართალს. „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის წინა რედაქციით, მტკიცების ტვირთი განცხადების ავტორსა და მსხვერპლს შორის არასწორად იყო გადანაწილებული. კერძოდ, ავტორს შეეძლო დაებრალებინა რაიმე ადრესატისთვის, ხოლო განცხადების უზუსტობის მტკიც ების ტვირთი ადრესატზე გადადიოდა; ავტორი არ იყო ვალდებული, დაესაბუთებინა ცილისწამების შემცველი განცხადების ფაქტობრივი საფუძველი. მტკიცების ტვირთის ასეთი გადანაწილების არასწორი ფორმა ასევე დაადასტურა ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ 2026 წლის 3 თებერ ვლის გადაწყვეტილებაში საქმეზე „რამიშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“, სადაც მტკიცების ტვირთის მსგავსი განაწილების გამო, სასამართლომ მომჩივანის მიმართ კ ონვენციის მე-8 მუხლის დარღვევა დაადგინა. 35 „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონში შესულმა ცვლილებამ შ ეცვალა სწორედ ეს წესი ავტორსა და მსხვერპლს შორის მტკიცების ტვირთის გადანაწილების შესახებ. კერძოდ კი, დადგინდა, რომ შესაბამისი ფაქტობრივი საფუძვლის მტკიცების ტვირთი ეკისრება ავტორს. ავტორმა უნდა აჩვენოს, რომ ასეთი საფუძველი არსებობდა განცხადების გაკეთების მომენტში. შესაბამისად, განცხადების ადრესატს აღარ უწევს ავტომატურად თავის მართლების რეჟიმში გადასვლა. აქედან გამომდინარე, ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, აშკარაა, რომ ანგარიშში მოცემული ცილისწამებასთან დაკავშირებული შეფასება არის სპეკულაციური და მანიპულაციური, რაც ჩრდილს აყენებს ანგარიშის სანდოობასა და დამაჯერებლობას. VII. პასუხი დიპლომატებთან დაკავშირებულ საკითხზე გაკეთებულ შეფასებაზე ანგარიში მოიცავს შეფასებას საქართველოში დიპლომატების მიმართ სიტყვიერ მიმართვებთან დაკავშირებულ საკითხზე, რაც ასახულია, მათ შორის, ანგარიშის 236-ე და 237- ე პარაგრაფებში. აღნიშნული შეფასება არის დაუსაბუთებელი, მიკერძოებული, პოლიტიზებული და მოკლებულია ყოველგვ არ თანმიმდევრულ სამართლებრივ დასაბუთებას. დიპლომატიური ურთიერთობების შესახებ ვენის კონვენციის 41 -ე მუხლის თანახმად, დიპლომატებს ეკისრებათ ვალდებულება, პატივი სცენ მიმღები სახელმწ იფოს კანონებსა და წესებს და არ ჩაერიონ ამ სახელმწიფოს შიდა საქმეებში. 36 შესაბამისად, როდესაც დიპლომატი მონაწილეობას იღებს პოლიტიკურ დებატებში ქვეყნის საშინაო საქმეებთან დაკავშირებით, ის 35 იხ. რამიშვილი საქართველოს წინააღმდეგ, განაცხადი 4100/24: https://hudoc.echr.coe.int/?i=001-248200 36 იხ. https://legal.un.org/ilc/texts/instruments/english/conventions/9_1_1961.pdf

არაოფიციალური თარგმანი 83 ამით არღვევს ვენის კონვენციას; ამდენად, ის თანხმდება, რომ მას პოლიტიკური აქტორის მსგავსად მოეპყრობიან, რაც ნიშნავს იმას, რომ მან უნდა მოითმინოს პოლიტიკ ური დებატების სტილი და ფორმა, მათ შორის, მიმღები სახელმწიფოს პოლიტიკური ენაც. ვენის კონვენციის 41-ე მუხლი არა მხოლოდ შემზღუდველი დებულებაა, არამედ ის ამავდროულად იცავს დიპლომატს, რათა ის ნებაყოფლობით არ გახდეს ხისტი პოლიტიკური ენის ობიექტი. შესაბამისად, ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, აშკარაა, რომ ანგარიშში აღნიშნული შეფასება დიპლომატებთან დაკავშირებით არის სპეკულაციური და მანიპულაციური, რაც ჩრდილს აყენებს ანგარიშის სანდოობასა და დამაჯერებლობას. VIII. პასუხი შეკრებებთან დაკავშირებულ საკითხებზე გაკეთებულ შეფასებებზე ანგარიში მოიცავს შეფასებებს შეკრებისა და მანიფესტაციის თავისუფლებასთა ნ დაკავშირებულ საკითხებზე, რაც, სხვა საკითხებთან ერთად, ასახულია ანგარიშის 225-235-ე პარაგრაფებში. აღნიშნული შეფასებები დაუსაბუთებელი, მიკერძოებული და პოლიტიზებულია, ასევე მოკლებულია ყოვე ლგვარ თანამიმდევრულ სამართლებრივ დასაბუთებას. შეკრებისა და მანიფესტაციის რეგულირებასთან დაკავშირებული ყველა საკანონმდებლო ღონისძიება საქართველოს პარლამენტმა მიიღო ქვეყანაში არსებული მწვავე გამ ოწვევების საპასუხოდ და მიზნად ისახავს სამართალდარღვევებზე რეაგირების ეფექტიანობის გაუმჯობესებას, კანონდარღვევის შემთხვევების პრევენციას და საზოგადოებრივი უსაფრთხოებისა და მართლწესრიგის დაცვას. ბოლო დროს განხორციელებულ ცვლილებებამდე არსებული კანონმდებლობა ვერ ახდენდა სათანადო რეაგირებას შეკრების შესახებ კანონის დარღვევებზე, როდესაც, სხვა შემთხვევებთან ერთად, სამართალდამრღვევი მალავდა სახესა და გარეგნობას, გზების ბლოკირებას ჰქონდა მუდმივი და განმეორებადი ხასიათი და ა.შ. ამდენად, ყველა ეს საკანონმდებლო ცვლილება ემსახურება ჯეროვან ლეგიტიმურ მიზანს და აუცილებელია საქართველოს დემოკრატიულ საზოგადოებაში. ამავდროულად, გასათვალისწინებელია, რომ პროტესტის მონაწილეთა წინააღმდეგ საქმეების გამოძიება ხორციელდება მტკიცებულებების საფუძველზე, სისხლისსამართლებრივი დ ევნა მიმართულია უკანონო ქმედებისკენ და არა განსხვავებული აზრისკენ, სასამართლოები კი შემდგომი დაცვის გარანტიებს უზრუნველყო ფენ. გაუგებარია, რატომ აკრიტიკებს მომხსენებელი შეკრებებისა და მანიფესტაციების დრ ოს პიროტექნიკის გამოყენების ან სახის დაფარვის შეზღუდვას, მაშინ როდესაც სხვა ქვეყნებიც იღებენ მსგავს კანონებს საზოგადოებრივი წესრიგის დაცვის მიზნით. გარდა ამისა, ანგარიშში ნახსენებია BBC-ის მასალები, სადაც BBC ყოველგვარი მტკიცებულებითი საფუძვლის გარეშე ადანაშაულებდა საქართველოს ხელისუფლებას პროტესტის მონაწილეთა წინააღმდეგ პირველი მსოფლიო ომის დროინდელი ქიმიური იარაღის (კამიტის) გამოყენებაში. შესაბამისად, ამ ცრუ ბრალდების გამო, საქართველოს მმართველი პოლიტიკური პარტია „ქართული ოცნება“ ახორციელებს შესაბამის სამართლებრივ პროცედურებს BBC -ის წინააღმდეგ. ამდენად, ვიდრე სამართლებრივი პროცედურები მიმდინარეობს, მომხსენებლის

არაოფიციალური თარგმანი 84 ჩანაწერი ანგარიშში (§230) — „შესაძლოა წყალში დამატებული ქიმიკატებით“ — გაუმართლებელია. ამ მხრივ ასევე აღსანიშნავია, რომ BBC-ის დოკუმენტურ ფილმში არცერთი რესპონდენტი არ ადასტურებს პროტესტის მონაწილეთა წინააღმდეგ კამიტის გამოყენებას; უფრო მეტიც, ზოგიერთმა რე სპონდენტმა დაადასტურა, რომ მათ არასოდეს უთქვამთ, თითქოს კამიტი გამოყენებული იყო აქციის მონაწილეთა წინააღმდეგ. აქედან გამომდინარე, ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, აშკარაა, რომ ანგარიშში მოცემული შეკრების თავისუფლებასთან დაკავშირებული შეფასებები არის სპეკულაციური და მანიპულაციური, რაც ჩრდილს აყენებს ანგარიშის სანდოობასა და დამაჯერებლობას. IX. პასუხი აქციის მონაწილეებისა და ოპოზიციის წევრების დაკავებასთან დაკავშირებულ შეფასებებზე (§§251-253) მომხსენებელი, რომელიც ცალმხრივად ეყრდნობა მხოლოდ ერთი მხარის მიერ მიწოდ ებულ ინფორმაციას, ასკვნის, რომ სამართალდამცავმა ორგანოებმა შესაძლოა თვითნებურად დააკავონ შეკრების მონაწილეები. მომხსენებელი ასევე ასკვნის — კვლავ მხოლოდ ერთი მხარის მიერ მოწოდებულ ინფორ მაციაზე დაყრდნობით — რომ საქართველოს კანონმდებლობაში შესული ბოლო საკანონმდებლო ცვლილებების თანახმად, შეკრების მონაწილეებს აკავებენ მხოლოდ ტროტუარზე დგომის გამო. ეს შეფასება არ ეყრდნ ობა ობიექტურ გარემოებებს და, შესაბამისად, მიკერძოებულია. სინამდვილეში, „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონში შესული ბოლო საკანონმდებლო ცვლილებების თანახმად, თუ შეკრების მონაწილეთა რაოდენობიდან გამომდინარე ტროტუარის სრულად დაკავება გარდაუვალია, პირებს აქვთ სრული უფლება დაიკავონ ის და ამისთვის მათ პასუხისმგებლობა არ დაეკისრებათ. პასუხისმგებლობის საკითხი დგება მხოლოდ მაშინ, როდესაც მონაწილეთა მცირე რაოდენობის გათვალისწინებით, ტროტუარის სრულად დაკავების აუცილებლობა არ არსებობს, თუმცა, მონაწილეები განზრახ განლაგდებიან ისე, რომ იწვევენ ტროტუარის ბლოკირებას. ასეთ შემთხვევაში, ფეხით მოსიარულეები, რომლებიც არ მონაწილეობენ შეკრებაში, იძულებულნი არიან გადავიდნენ სავალ ნაწილზე, რაც საფრთხეს უქმნის მათ სიცოცხლესა და ჯანმრთელობას. შესაბამისად, ტროტუარის განზრახ და უსაფუძვლოდ ჩახერგვისთვის პასუხისმგებლობის დაკისრება გამართლებულია. კანონში არ წერია, რომ შეკრებაში მონაწილე პირები უნდა დააკავონ მხოლოდ ტროტუარზე დგომისთვის. ამასთან ერთად, მომხსენებელი აცხადებს, რომ ოპოზიციონერ პოლიტიკოსებს დაეკისრა თ სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა საქართველოს პარლამენტის დროებითი საგამოძიებო კომისიის წინაშე გამოუცხადებლობის გამო. ამ საკითხთან დაკავშირებით ანგარიში ეყრდნობა ოპოზიციონერი პ ოლიტიკოსის სიტყვებს და აღნიშნავს, რომ, ამ პოლიტიკოსების აზრით, მათ უნდა დაკისრებოდათ ადმინისტრაციული და არა სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა. კიდევ ერთხელ აშკარაა, რომ მომხს ენებელი სათანადოდ არ იცნობს საქართველოს კანონმდებლობას. კერძოდ, საქართველოს სის ხლის

არაოფიციალური თარგმანი 85 სამართლის კოდექსის 349-ე მუხლის შესაბამისად, რომელიც საქართველოს პარლამენტის დროებითი საგამოძიებო კომისიის წინაშე გამოუცხადებლობის შემთხვევაში სისხ ლის სამართლის პასუხისმგებლობას ითვალისწინებს, და საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის მე -10 მუხლის თანახმად, რომლის მიხედვითაც ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობის საკითხი დგება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ქმედება არ იწვევს სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას, ანგარიშში ხსენებული ოპოზიციონერი პოლიტიკოსების განცხადებები იმის შესახებ, რომ მათ ადმინისტრ აციული პასუხისმგებლობა უნდა დაკისრებოდათ, სრულიად უსაფუძვლოა. მომხსენებელი ასევე აღნიშნავს გარკვეული ოპოზიციონერი პოლიტიკოსის წინააღმდე გ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის სხვადასხვა მუხლით სისხლისსამართლებრივ ი დევნის დაწყების შემთხვევებს. უნდა აღინიშნოს, რომ საქართველოს კანონმდებლობა აღიარებს და იცავს სამართლის უზენაესობის პრინციპებს. ამ პრინციპების თანახმად კი, კანონი თანაბრად უნდა აღსრულდეს ყველას მიმართ და ოპოზიციონერი პოლიტიკოსები ვერ იქნებიან გამონაკლისი. როგორც ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ განმარტა საქმეზე „მელია საქართველოს წინააღმდეგ“, ოპოზიცი ონერი პოლიტიკოსის სტატუსი არ ათავისუფლებს პირს პასუხისმგებლობისგან, თუ მან დაარღვია კანონი. შესაბამისად, გარკვეული პოლიტიკოსების მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნის დაწყება უკავშირდე ბა მათ მიერ დანაშაულის სავარაუდო ჩადენას და სამართლის უზენაესობის პრინციპის აღსრულებას. ამდენად, ანგარიშში აღნიშნული მითითებები ოპოზიციონერი პოლიტიკოსების წინააღმდეგ სისხლისსამართლებრივი დევნის დაწყების შესახებ მიკერძოებულია. X. პასუხი §§279-283-ე პარაგრაფებში მოცემულ შეფასებებზე მომხსენებელი აგრეთვე აცხადებს, რომ საქართველოს ხელისუფლების წარმომადგენლები ოპოზიციონერი პოლიტიკოსებისა და არასამთავრობო ორგანიზაციების წარმომადგენლების მიმართ იყენებენ ხისტ, დამამცირებელ და მასტიგმატიზირებელ ენას. პირველ რიგ ში, მკაფიოდ უნდა აღინიშნოს, რომ მომხსენებლის შეფასება უკიდურესად მიკერძოებულია. ის ორიენტირებულია მხოლოდ საქართველოს ხელისუფლების წარმომადგენლების მიერ გაკეთებულ განცხადებებზე და არაფერს ამბობს იმ სიტყვებზე, რომლებსაც ოპოზიციო ნერი პოლიტიკოსები და არასამთავრობო ორგანიზაციების წარმომადგენ ლები იყენებენ ხელისუფლების წარმომადგენლების მიმართ. წლების განმავლობაში ოპოზიციონერი პოლიტიკოსები და არასამთავრობო ორგანიზაციების წარმომადგენლები სისტემატიურად იყენებენ, მათ შორის, ფაშისტურ ტერმინებს, როგორიცაა „მონა“, „ინფექცია“, „არსება“ და სხვა. მომხსენებელს ეს ფაქტები არ უხსენებია, მიუხედავად იმისა, რომ ჩვენ მივაწოდეთ მ ას ინფორმაცია და მტკიცებულებები მსგავსი ფაქტების არსებობის შესახებ. მიუხედავად იმისა, რომ ოპოზიციონერი პოლიტიკოსები და არასამთავრობო ორგანიზაციების წარმომადგენლები ხელისუფლების მიმართ იყენებენ ფაშისტურ ტერმინ ებს და არა მხოლოდ, ხელისუფლების წარმომადგენლების მიერ გამოყენებული სიტყვები პოლიტიკური დებატების დროს დასაშვები რიტ ორიკის ფარგლებს არ სცილდება.

არაოფიციალური თარგმანი 86 ასევე უნდა აღინიშნოს, რომ მომხსენებელი სათანადოდ არ იცნობს ქართულ ენასა და ქართულ კონტექსტს. ბუნებრივია, გარკვეული ტერმინები შესაძლოა მისაღები იყოს ქართულ ენაში, მაშინ როდესაც სხვა ქვეყანაში ისინი მიუღებელია და პირიქით. გარდა ამისა, უკიდურესად საეჭვოა, ზოგადად ფლობს თუ არა მომხსენებელი იმ სპეციფიურ ცოდნას, რაც აუცილებელია შესაბამისი სიტყვების მასტიგმატიზებელი ფორმის ჯეროვნად შეფასებისთვის . ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, მომხსენებლის მიერ გამოთქმული შეშფოთება საქართველოს ხელისუფლების მხრიდან ოპოზიციონერი პოლიტიკოსებისა და არასამთავრობო ორგანიზაციების წარმომადგენლების მიმართ თითქოსდა ხისტი, დამამცირებელი და მასტიგმატიზებელი ტერმინები ს გამოყენებასთან დაკავშირებით უკიდურესად მიკერძოებული და უსაფუძვლოა. XI. პასუხი იუსტიციის უმაღლეს საბჭოსა და საერთო სასამართლოების დამოუკიდებლობასთან დაკავშირებით გაკეთებულ შეფასებებზე (§§288 –290) მომხსენებელი გამოთქვამს შეშფოთებას იმის თაობაზე, რომ 2025 წელს მ იღებულმა შესაბამისმა საკანონმდებლო ცვლილებებმა დააზიანა საქართველოს იუსტიციის უმაღლეს ი საბჭოსა და საერთო სასამართლოების საქმიანობის გამჭვირვალობა. ეს შეფასება სრულიად უსაფუძვლოა. კერძოდ, მომხსენებელი არ აკონკრეტებს, 2025 წლის რომელ საკანონმდებლო ცვლილებას აკრიტიკებს და არც იმ კონკრეტულ არგუმენტებზე მიუთითებს, რომლებსაც ეყრდნობა დასკვნის გაკეთებისას თითქოსდა ცვლილებებმა სასამართლო სისტემის გამჭვირვალობა დააზიანა. მსგავსი ინფორმაციის არარსებობის პირობებში, სრულიად შეუძლებელია აღნიშნული შეფასების გონივრულობის შემოწმება. XII. პასუხი §§291–295-ე პარაგრაფებში მოცემულ შეფასებებზე მომხსენებელი გამოთქვამს შეშფოთებას იმის თაობაზე, რომ შეკრებების მონაწილეებისა და ოპოზიციონერი პოლიტიკოსების წინააღმდეგ მიმდინარე სასამართლო პროცესების დროს ირღვევა მათი საპროცესო უფლებები. ამ შეფასების გაკეთებისას მომხსენებელი ცალმხრივად ეყრდნობა მხოლოდ ერთი მხარის მიერ წარმოდგენილ ინფორმაციას. მისი შეფასებები ეფუძნება სამათალდამრღვევ პირ თა და მათი ადვოკატების მხრიდან მოწოდებულ ინფორმაციას. ბუნებრივია, ისინი ვერ ჩაითვლებიან ობიექტურ და მიუკერძოებელ მხარეებად. ანგარიშში არ არის მოყვანილი არცერთი შემთხვევა, რომლის ობიექტური განხილვაც საფუძვლად დაედებოდა მომხსენებლის შეფასებას. შესაბამისად, აღნიშნული დასკვნა მიკერძოებული და უსაფუძვლოა.

არაოფიციალური თარგმანი 87 XIII. პასუხი თავისუფალი არჩევნების უფლებასა და პოლიტიკურ პლურალიზმთან დაკავშირებით გაკეთებულ შეფასებებზე (§§296-301) მომხსენებელი გამოთქვამს მოსაზრებას, რომ „ქართული ოცნება“ აკონტროლებს სახ ელმწიფო ხელისუფლების ყველა შტოს. ეს შეფასება უკიდურესად მიკერძოებული და უსაფუძვლოა. მომხსენებლის საყურადღებოდ უნდა ითქვას, რომ საქართველოს კონსტიტუციის მე -3 მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, სახელმწიფო ხელისუფლების წყარო არის ხალხი. 2024 წლის საპარლამენტო არჩევნებში „ქართულმა ოცნებამ“ მოიპოვა ზუსტად იმდენი საპარლამენტო მანდატი, რამდენიც მას საქართველოს მოსახლეობამ მიანიჭა. ის ფაქტი, რომ „ქართული ოცნება“ ფლობს უმრავლესობას პარლამენტში, გამომდინარეობს ქართველი ხალხის ნებიდან. ის, რაც ხალხის ნებიდან გამომდინარეობს, არ შეიძლება ეწინააღმდეგებოდეს დემოკრატიულ ღირებულებებს. ასევე ხაზგასმით უნდა აღინიშნოს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის მე -4 მუხლის მე-3 პუნქტის შესაბამისად, სახელმწიფო ხელისუფლება ხორციელდება ხელისუფლების დანაწილების პრინციპზე დაყრდნობით. სახელმწიფო ხელისუფლების შტოებს შორის კონსტიტუციური ბალანსის გაძლიერების მიზ ნით, „ქართული ოცნების“ მიერ ინიცირებული საკონსტიტუციო ცვლილებების შედეგად, პროკურატურას მიენიჭა კონსტიტუციური ორგანოს სტატუსი, ხოლო მოსამართლეებს განესაზღვრათ დამოუკიდებლობის შესაბამისი გარანტიები. ამ კონსტიტუციურმა ცვლილებებმა კიდევ უფრო განამტკიცა სასამა რთლო ხელისუფლების დამოუკიდებლობა და მიუკერძოებლობა, რაც დადასტურებულია ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს რამდენიმე გადაწყვეტილებით ისეთ საქმე ებზე, როგორიცაა „სააკაშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“, „მელია საქართველოს წინააღმდეგ“, „ახალაია საქართველოს წინააღმდეგ“ და სხვა. მომხსენებელი ასევე გამოთქვამს შეფასებას ოპოზიციური პარტიების დევნისა და საქართველოში პოლიტიკური პლურალიზმის აღმოფხვრის შესახებ. ეს შეფასება განსაკუთრებით აბსურდულია იმის გათვალისწინებით, რომ 2024 წლის საპარლამენტო არჩევნებში სწორედ ოპოზიციურმა პოლიტიკურმა პარტიებმა თქვეს უარი მათ მიერ მოპოვებული 49 საპარლამენტო მანდატის მიღებაზე. ამჟამად საქართველოს პარლამენტი შედგება 101 მოქმედი წევრისგან. ამ 101 წევრიდან 78 გაერთიანებულია საპარლამენტო უმრავლესობაში, ხოლო 23 არის ოპოზიციური პოლიტიკური პარტიების წარმომადგენ ელი. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, მომხსენებლის ზემოხსენებული შეფასებები არის უკიდურესად მიკერძოებული, აბსურდული და უსაფუძვლო. პარლამენტის თავმჯდომარის, შალვა პაპუაშვილის სიტყვების მცდარი ციტირება საქართველოს პარლამენტის თავმჯდომარის, შალვა პაპუაშვილის, სხვა პარლამენტის წევრების და მინისტრთა კაბინეტის მრჩევლების საუბრის ჩაწერა განხორციელდა ეუთოს (OSCE) „მოსკოვის მექანიზმის“ ექსპერტთა ფაქტების დამდგენ მისიასთან შეხვედრის დროს,

არაოფიციალური თარგმანი 88 თავად ექსპერტების ნებართვით. აღნიშნული ჩანაწერებიდან ვლინდება, რომ პროფესორ პატრიცია გჟებიკის მიერ მომზადებული ანგარიშში: „2024 წლის გაზაფხულიდან საქართველოში ადამიანის უფლებებისა და ფუნდამენტური თავისუფლებების კუთხით განვითარებული მოვლენების შესახებ“ — 76-ე გვერდის, 219-ე პუნქტში მოცემულია არასწორი ჩანაწერი პარლამენტის თავმჯდომარის პოზიციასთან დაკავშირებით. კერძოდ კი, 219-ე პუნქტში აღნიშნულია შემდეგი (შრიფტის გამუქება დამატებულია): 219. „რაც შეეხება პარლამენტის თავმჯდომარის მიერ წამოყენებულ არგუმენტს, თითქოს ქართული საზოგადოება ზოგადად LGBT+ გამოხატვის წინააღმდეგია, მომხსენებელი იმეორებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს (ECtHR) პოზიციას, რომლის მიხედვითაც, მხოლოდ ის სავარაუდო ფაქტი, რომ საზოგადოებრივი აზრი ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებების რეალიზაციას, თავისთავად არ წარმოადგენს ამ უფლების შეზღუდვის საკმარის საფუძველს. ფაქტობრივად, თუ მართლაც ასეა, რომ ქართველთა უმრავლესობა არ აღიარებს არაჰეტერონორმატიულობას , სწორედ ხელისუფლების როლია საზოგადოებაში ამ უფლებების პატივისცემისთვის შესაბამისი გარემო შექმნას, ხელისუფლებისა, რომელმაც საერთაშორისოდ აღიარებული ადამიანის უფლებების დაცვის ვალდებულება იკისრა. ამასთან ერთად, უნდა გავითვალისწინოთ, რომ ქართული საზოგადოების უპირატესად ნეგატიური განწყობა LGBT+ პირების მიმართ, შესაძლოა, ნაწილობრივ მაინც იყოს განპირობებული თავად ხელისუფლების წარმომადგენლების მიერ გამოყენებული ჰომოფობიური და ტრანსფობიური რიტორიკით. ნებისმიერ შემთხვევაში, მომხსენებელი იმეორებს ECtHR-ის დამკვიდრებულ პრეცედენტულ სამართალს და აცხადებს, რომ გაბატონებული სოციალური განწყობები არ შეიძლება მიჩნეულ იქნას იმ პოლიტიკის გასამართლებლად, რომელიც ეფუძნება სექსუალური უმცირესობების მიმართ არსებულ სტერეოტიპებსა და მიკერძოებას. შესაბამისად, მომხსენებელი არ მიიჩნევს, რომ საზოგადოებრივი მორალი უნდა წარმოადგენდეს შეკრების, გაერთიანებისა და გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვის სამართლებრივ საფუძველს.“ ეუთოს (OSCE) ექსპერტებსა და საქართველოს პარლამენტის თავმჯდომარეს შორის გამართული შეხვედრის აუდიოჩანაწერიდან, რომელიც თავად ექსპერტებთან შეთანხმებით განხორციელდა, ირკვევა, რომ პარლამენტის თავმჯდომარე ამბობს შემდეგს: „საქართველოს კონსტიტუციაში ვკითხულობთ, რომ ქორწინება არის მხოლოდ ქალისა და მამაკაცის კავშირი. ასეთია კანონის ჩანაწერი. შეიძლება ითქვას, რომ დღეს ამას ეჭვქვეშ აყენებს ევროკავშირი და სხვა ინსტიტუტები. თუ გადახედავთ ევროკავშირის მართლმსაჯულების სასამართლოს გადაწყვეტილებას, იქ ნათქვამია, რომ თუ ერთსქესიანთა ქორწინება რეგისტრირებულია ევროპის ერთ ქვეყანაში, მაშინ ეს ფაქტი სხვა ქვეყნებმაც უნდა აღიარონ. ეს ნიშნავს იმას, რომ მართლმსაჯულების სასამართლოს განმარტებით, აღნიშნული დასაშვები უნდა იყოს, ეს კი ჩვენ უხერხულობას გვიქმნის. აღნიშნული ეწინააღმდეგება ჩვენს კონსტიტუციას, რომელიც ადგენს, რომ ქორწინება ორ სხვადასხვა სქესს შორის კავშირია. [ახლადმიღებული] კანონის მიზანი იყო გვეთქვა, რომ ჩვენ ამ აზრს არ ვიზიარებთ [ევროკავშირის მართლმსაჯულების სასამართლოს]. ეს ჩვენს

არაოფიციალური თარგმანი 89 კონსტიტუციაში წერია. ეს კანონი 2024 წლის სექტემბერში მივიღეთ, ოქტომბრის არჩევნებამდე ცოტა ხნით ადრე (რაც ყველა მხარის მიერ რეფერენდუმად გამოცხადდა). ამ კანონმა როგორც პოლიტიკური, ასევე საარჩევნო მხარდაჭერაც მოიპოვა. ეს ნიშნავს იმას, რომ ქართველმა ხალხმა და საზოგადოებამ მხარი დაუჭირა ჩვენს, ე.ი „ქართული ოცნების“ ხედვას. ეს ნიშნავს, რომ ისინი დგანან ამ კანონებისა და ჩვენ მიერ მიღებული სამართლებრივი აქტების უკან. შეგვიძლია ვთქვათ, რომ ეს ხალხის მიერ რეფერენდუმზე დამტკიცებული კანონია. თუ ჩვენ ვეთანხმებით თეზისს, რომ არსებობს მხოლოდ ორი სქესი, მაშინ ამ კანონთან დაკავშირებით პრობლემა არ არსებობს. თუ ამ დაშვებაზე აზრთა სხვადასხვაობა არსებობს, მაშინ შეიძლება ითქვას, რომ ის [კანონი] პრობლემურია. შესაბამისად, საქმე ეხება მსოფლმხედველობას, რაც სცილდება რაციონალურ დასაბუთებას.. [ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს] მიერ მიღებული გადაწყვეტილებები სხვა ქვეყნების მიმართ არ არის სავალდებულო საქართველოსთვის. ვენეციის კომისიის შეფასებები და ა.შ. მხოლოდ მოსაზრებებია, აქ კი ჩვენ ვსაუბრობთ კანონზე, რომელიც სასამართლოს კონტროლს ექვედებარება და შესაბამისობაში უნდა იყოს კონსტიტუციასთან და საქართველოს საერთაშორისო ვალდებულებებთან. ჩვენი აზრით, ის [კანონი] ორივეს შეესაბამება. შესაძლოა არსებობდეს გარკვეული გადაწყვეტილება რუსეთთან დაკავშირებით, თუმცა, გადაწყვეტილებები შეიძლება შეიცვალოს, რადგან ეს სასამართლო მსჯელობის საგანია.“ ამ ციტატიდან აშკარაა, რომ ექსპერტების მიერ პარლამენტის თავმჯდომარის სიტყვების ინტერპრეტაცია, თითქოს „ქართული საზოგადოება ზოგადად LGBT+ გამოხატვის წინააღმდეგია“, არის მცდარი დასკვნა. პარლამენტის თავმჯდომარეს არსად უთქვამს და არც უგულისხმია, რომ ქართული საზოგადოება რაიმე ფორმით მხარს უჭერს ანტი LGBT+ განწყობებს. „ოჯახური ღირებულებების შესახებ“ კანონის მიმართ არსებული საზოგადოებრივი მხარდაჭერა არ შეიძლება განიმარტოს, როგორც უმცირესობათა უფლებების დარღვევის მხარდაჭერა. ყველა ეს უფლება ჯეროვნად არის დაცული როგორც საქართველოს კანონმდებლობით, აგრეთვედ სამართალდამცავი ორგანოების მხრიდან. აზრის უხეშად დამახინჯების გათვალისწინებით, ჩვენ კატეგორიულად მოვითხოვთ, რომ აღნიშნული მცდარი ჩანაწერი ამოღებულ იქნას ანგარიშიდან.

არაოფიციალური თარგმანი 90 საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს კომენტარები იუსტიციის უმაღლეს საბჭოს სურს გამოხატოს თავისი პოზიცია ეუთოს (OSCE) ადამიანური განზომილების „მოსკოვის მექანიზმის“ ფარგლებში დანიშნული ექსპერტის მიერ 2026 წლის თებერვალში მომზადებული ანგარიშის იმ ნაწილებთან დაკავშირებით, რომლებიც ეხება საქართველოს საერთო სასამართლოების სისტემას. ჩვენი ხედვით, ანგარიშში ასახული შეფასებები და დასკვნები უმეტესწილად დაუსაბუთებელი და წინააღმდეგობრივია. უპირველეს ყოვლისა, სანამ ანგარიშის „შემაჯმებელ მიმოხილვასა“ და „რეკომენდაციებს“ თანმიმდევრულად ვუპასუხებდეთ, საჭიროდ მივიჩნევთ ყურადღება გავამახვილოთ ერთ მნიშვნელოვან გარემოებაზე. ანგარიშის 295-ე პარაგრაფში ავტორი აღნიშნავს, რომ მას „არ მიეცა წვდომა კონკრეტული საქმეების მასალებზე და არ ჰქონდა სასამართლო პროცესებზე დასწრების შესაძლებლობა“. ეს განცხადება სრულიად გაუგებარია. ექსპერტს არცერთ ეტაპზე არ მოუთხოვია წვდომა ან სასამართლო სხდომებზე დასწრება. შესაბამისად, აღნიშნული განცხადება (იხ. ანგარიშის 295-ე პარაგრაფი) არ შეესაბამება სინამდვილეს. ეს ფაქტი იმავე პარაგრაფში ექსპერტის მიერ გაკეთებულ შეფასებებს საფუძველს უკარგავს და დაუსაბუთებელს ხდის. მიგვაჩნია, რომ ექსპერტის მანდატში შემავალი საკითხები არ იმსახურებს ასეთ ზედაპირულ მიდგომას; მათი ყოვლისმომცველი განხილვა და შეფასება გაცილებით მეტ დროსა და ძალისხმევას მოითხოვს. სწორედ ეს წარმოადგენს ჩვენს ძირითად არგუმენტს იმისა, თუ რატომ არ შეიძლება ანგარიში მიჩნეულ იქნას სანდო დოკუმენტად. არანაკლებ მნიშვნელოვანია მივუთითოთ ექსპერტის ერთ-ერთ დასკვნით დაკვირვებაზე, რომელიც მოცემულია 295-ე პარაგრაფში: „ამდენად, მომხსენებელი არ არის იმ ვითარებაში, რომ საბოლოოდ დაადგინოს, თუ რამდენად მართალი იყო ამ მანდატის განხორციელებისას მოსმენილი ბრალდებები“. მიუხედავად ამისა, ანგარიშის დაახლოებით 70% ეფუძნება სწორედ ამგვარ „განაგონ ბრალდებებს“. ეს კი აუცილებლად აჩენს შემდეგ ფუნდამენტურ კითხვას: რა ტიპის დოკუმენტთან გვაქვს საქმე? ეს არის მხოლოდ ვარაუდების კრებული, თუ ყველა შესაბამისი მხარის მოსმენის შედეგად ჩატარებული ობიექტური ექსპერტული შეფასება? თავად ექსპერტის განცხადება მკაფიოდ მიანიშნებს იმაზე, რომ პირველი ინტერპრეტაცია უფრო ახლოსაა რეალობასთან. მიუხედავად ამისა, ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, ჩვენ წარმოგიდგენთ საკუთარ პოზიციას, რომელიც ჩამოყალიბებულია ანგარიშის ფორმატის შესაბამისად. კერძოდ, „შემაჯამებელ მიმოხილვასა“ და „რეკომენდაციებში“ ასახული ხედვები და რეკომენდაციები განხილულია ანგარიშის ანალიტიკურ ნაწილში მოცემულ შესაბამის შეფასებებთან ერთობლიობაში. 1. „შემაჯამებელ მიმოხილვასთან“ დაკავშირებული კომენტარები 1.1. ოპოზიციონერი პოლიტიკოსების, მომიტინგეებისა და ჟურნალისტების თავისუფლებები არამართლზომიერად შეიზღუდა ისეთი ადმინისტრაციული ღონისძიებების აღსრულებით, როგორიცაა მაღალი ჯარიმები და ადმინისტრაციული პატიმრობა.

არაოფიციალური თარგმანი 91 მოცემული დასკვნის ჩამოყალიბებისას, ანგარიშის ავტორი, როგორც ჩანს, ეყრდნობა 136-ე პარაგრაფში ასახულ ინფორმაციას, რომლის თანახმადაც: „არსებული ინფორმაციით, ზოგიერთი ჟურნალისტი (რომლებიც აშუქებდნენ საპროტესტო აქციებს), ისევე როგორც მომიტინგეები, დაჯარიმდნენ (5,000 ლარით, რაც დაახლოებით 1,560 ევროს შეადგენს) „გზის გადაკეტვისთვის“ (ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 174-ე პრიმა მუხლი). გზის გადაკეტვისთვის დაჯარიმდა ფინეთის საგარეო საქმეთა მინისტრიც კი (5,000 ლარით).“ უპირველეს ყოვლისა, ანგარიშის ავტორი უნდა დაეთანხმოს იმას, რომ კანონი სავალდებულოა ყველასთვის. კანონის დარღვევის შემთხვევაში, ნებისმიერი პირი, მიუხედავად მისი მოქალაქეობისა, ოფიციალური თუ ფუნქციური სტატუსისა, მზად უნდა იყოს შესაბამისი პასუხისმგებლობის ასაღებად. სრულიად გაუგებარია, თუ რატომ მიიჩნევს ექსპერტი „თავდასხმად“ ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევაზე ადმინისტრაციული სამართალწარმოების განხორციელებას. აგრეთვე გაუგებარია ანგარიშის ამ ნაწილში ფინეთის საგარეო საქმეთა მინისტრის ხსენება, რომელიც არ მოქმედებდა ჟურნალისტის სტატუსით. მისი ქმედების სამართლებრივი კვალიფიკაცია და პასუხისმგებლობის დაკისრება განხორციელდა კანონის სრული დაცვით, რადგან ის რეალურად მონაწილეობდა გზის სავალი ნაწილის ჩაკეტვაში. გარდა ამისა, ანგარიშის ავტორი მსჯელობს სასამართლოების მიერ გამოყენებული ჯარიმების სავარაუდოდ გადამეტებულ ოდენობასა და ადმინისტრაციულ პატიმრობაზე. თუმცა, შემდგომში ავტორი თავადვე მიუთითებს სტატისტიკურ მონაცემებს, რაც ნათლად ადასტურებს იმ ფაქტს, რომ სასამართლოები თითოეული საქმის გარემოებათა დეტალური შესწავლის საფუძველზე, უმეტეს წილად, უფრო მსუბუქ სანქციებს მიმართავენ ან, ცალკეულ შემთხვევებში, წყვეტენ ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებას. შესაბამისად, აღნიშნული ნათლად ადასტურებს გამოტანილი დასკვნების დაუსაბუთებლობას და შეუსაბამობას წარმოდგენილ ფაქტობრივ მონაცემებსა და ექსპერტის მიერ შემდგომ გაკეთებულ შეფასებებს შორის. 1.2. „გარდა ამისა, არსებობს გარკვეული შეშფოთება იმ პირთა სამართლიანი სასამართლოს უფლებასთან დაკავშირებით, რომელთა მიმართაც ხორციელდება სისხლისსამართლებრივი დევნა განსხვავებული აზრის ამა თუ იმ ფორმით გამოხატვის გამო.“ სანამ გადავალთ ანგარიშში აღნიშნულ იმ საქმეების ანალიზზე, რომლებიც საფუძვლად დაედო ზემოაღნიშნულ დასკვნას, მნიშვნელოვანია ყურადღება გავამახვილოთ თავად ექსპერტის დაკვირვებაზე, რომელიც ასახულია 289-ე პარაგრაფში, სადაც ვკითხულობთ: „ანგარიშის მომზადების მომენტისთვის, ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს (ECtHR) არ გამოუვლენია სისტემური ხარვეზი საქართველოს სასამართლო სისტემაში, მათ შორის, საქართველოს ყოფილი პრეზიდენტის, მიხეილ სააკაშვილის საქმესთან დაკავშირებით“. ყველა ეგრეთწოდებულ მაღალი საზოგადოებრივი ინტერესის მქონე საქმეზე (მათ შორის, მაგალითად, სამაუწყებლო კომპანია „რუსთავი 2“-ის საქმეზე და ა.შ.),

არაოფიციალური თარგმანი 92 რომელთა განხილვისას საქართველოს სასამართლოები ხშირად ხდებოდნენ თავდასხმებისა და ცილისმწამებლური ბრალდებების ობიექტები მიკერძოებული და პოლიტიზებული მედიასაშუალებების, არასამთავრობო სექტორის წარმომადგენლებისა და გარკვეული პოლიტიკური აქტორების მხრიდან, რომლებიც ამტკიცებდნენ, რომ სამართლიანი სასამართლოს, გამოხატვის თავისუფლების, შეკრების თავისუფლებისა და სხვა ფუნდამენტური უფლებების დარღვევას ჰქონდა ადგილი, ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს, იმავე მხარეების მიერ წარდგენილი საჩივრების განხილვის შედეგად, არავითარი დარღვევა არ გამოუვლენია“. რაც შეეხება ექსპერტის ზემოაღნიშნული დასკვნის დასაბუთებას, როგორც ჩანს, ის ანგარიშის 291–294 პარაგრაფებში მოცემულ ინფორმაციას ეყრდნობა, კერძოდ: a) 291-ე პარაგრაფში საუბარია იმ ადვოკატების მიერ გამოთქმულ შეშფოთებაზე, რომლებიც როგორც პოლიტიკოსებს, ასევე აქციის რიგით მონაწილეებს წარმოადგენდნენ. პარაგრაფში აღნიშნულია, რომ „მათ ეშინოდათ, რომ მათი დაცვის ქვეშ მყოფი პირების წარმომადგენლობა ან მომხსენებელთან დისკუსიის დროს გარკვეული საკითხების წამოჭრა შესაძლოა გამხდარიყო მათთვის იმავე ბრალის წაყენების საფუძველი, რაც მათ დაცვის ქვეშ მყოფ პირებს განესაზღვრათ“. საყურადღებოა, რომ თავად ექსპერტი შემდეგ განცხადებას აკეთებს: „მიუხედავად იმისა, რომ ამ მომენტისთვის, მომხსენებლის ხელთ არსებული ინფორმაციის საფუძველზე, მსგავსი სისხლისსამართლებრივი დევნის ფაქტები არ არსებობს“. თუმცა, ამას მოჰყვება სრულიად ალოგიკური დასკვნა: „ხსენებული შეშფოთება ხელისუფლების მხრიდან კანონის არაპროგნოზირებული გამოყენების ნათელი მაგალითია“. ჩვენი აზრით, აქ დამატებითი კომენტარი ზედმეტია. b) 293-ე პარაგრაფში აღნიშნულია, რომ ხშირ შემთხვევაში სასამართლოები არ იღებენ დაცვის მხარისათვის სასარგებლო მტკიცებულებებს; ეს დასკვნაც, ასევე, ეფუძნება ადვოკატებთან ჩატარებულ გასაუბრებებს. აღნიშნულ შემთხვევაშიც, დასკვნა დაუსაბუთებელი და არასანდოა, ვინაიდან ანგარიშში არ არის შესწავლილი გადაწყვეტილების მიმღები სასამართლოების საფუძველი, თუ რატომ არ იქნა მიღებული კონკრეტული მტკიცებულებები ამა თუ იმ საქმის განხილვისას. მართლმსაჯულების განხორციელებისას ხშირია შემთხვევა, როდესაც მხარე ითხოვს მტკიცებულების დაშვებას, თუმცა აღნიშნული მტკიცებულება შესაძლოა მოპოვებული იყოს კანონით დადგენილი წესების დარღვევით, ან წარდგენილი იყოს სამართალწარმოების შეუსაბამო ეტაპზე (მაგალითად, მტკიცებულებათა წარდგენისა და დასაშვებობის პროცედურული ეტაპის დასრულების შემდეგ), ან საერთოდ არ ჰქონდეს შემხებლობა მოცემულ საქმესთან. c) 294-ე პარაგრაფის „ა“ ქვეპუნქტი მიუთითებს უდანაშაულობის პრეზუმფციის დარღვევაზე. პარაგრაფის თანახმად, „საკმაოდ გავრცელებულია შემთხვევები, როდესაც მაღალი თანამდებობის პირები აკეთებენ განცხადებებს ბრალდებულის სავარაუდო დანაშაულის შესახებ. გარდა ამისა, ზოგიერთ ბრალდებულს, როგორც ჩანს, სასამართლო დარბაზში შუშის გალიებში უწევდა ყოფნა, ციხის გუშაგების

არაოფიციალური თარგმანი 93 გარემოცვაში, თითქოს ისინი საშიში დამნაშავეები ყოფილიყვნენ“. მითითებულ წყაროებს კვლავ წარმოადგენს ინტერვიუები ადვოკატებთან და ერთ-ერთი ორგანიზაციის მიერ ჩატარებული კვლევა მზია ამაღლობელის საქმესთან დაკავშირებით. უდანაშაულობის პრეზუმფცია სამართლიანი სასამართლოს უფლების განუყოფელი ნაწილია და ხშირად გამხდარა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს განხილვის საგანი. თუმცა, მოცემულ კონტექსტში, ანგარიში არ მიუთითებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს არცერთ გადაწყვეტილებაზე, კონკრეტული ბრალდებულის მიმართ ამ უფლების დარღვევასთან დაკავშირებით. გარდა ამისა, მსგავსი დარღვევის საილუსტრაციოდ, ანგარიშში არ არის მითითებული რომელიმე თანამდებობის პირის მიერ კონკრეტულ ბრალდებულთან დაკავშირებით გაკეთებული საჯარო განცხადების შინაარსი; შესაბამისად, აღნიშნული დასკვნა დაუსაბუთებელი და უსაფუძვლოა. რაც შეეხება ე.წ. „შუშის გალიებს“, საქართველოში სისხლის სამართლის პროცესის შესაბამისად ადაპტირებული სასამართლო დარბაზები, როგორც წესი, აღჭურვილია მსგავსი ინფრასტრუქტურით არა რომელიმე ბრალდებულის ღირსების შელახვის მიზნით, არამედ იმისთვის, რომ უზრუნველყოფილ იქნეს უსაფრთხოების მინიმალური ზომები სასამართლო განხილვების დროს დაკავებული ან პატიმრობაში მყოფი ბრალდებულის/ადმინისტრაციული წესით დაკავებული პირის დარბაზში განთავსებისას. d) 294-ე პარაგრაფის „ბ“ ქვეპუნქტი მიუთითებს ყველაზე მკაცრი აღკვეთის ღონისძიების (წინასწარი პატიმრობა) და სასჯელის (თავისუფლების აღკვეთა) არაპროპორციულ გამოყენებაზე, მათ შორის იმ პირთა მიმართაც, რომლებსაც ჯანმრთელობის სერიოზული პრობლემები აქვთ. მოცემულ შემთხვევაშიც, დასკვნა არ არის გამყარებული კონკრეტული ფაქტებით, მაგალითად: სავარაუდო დანაშაულის ხასიათი და სიმძიმე, ბრალდებულის პიროვნული მახასიათებლები, მათი ქცევა სამართალწარმოების პროცესში და ა.შ. შესაბამისად, ჩვენ მოკლებულნი ვართ შესაძლებლობას, დასაბუთებული და არგუმენტირებული პასუხი გავცეთ ანგარიშის ამ ნაწილს. e) 294-ე პარაგრაფის „გ“ ქვეპუნქტი მიუთითებს, რომ დაკავებულ პირებს აიძულებდნენ ხელი მოეწერათ ცრუ ჩვენებებზე, რაც შემდგომში მათ წინააღმდეგ გამოიყენეს სისხლის სამართლის პროცესში. აღნიშნული მტკიცება კვლავ არ არის გამყარებული კონკრეტული ფაქტობრივი დეტალებით. f) 294-ე პარაგრაფის „დ“ ქვეპუნქტი აღნიშნავს, რომ სასამართლომ მოახდინა ბრალდების გადაკვალიფიცირება ისე, რომ დაცვის მხარეს არ მისცა შესაძლებლობა, სამართალწარმოების დასრულებამდე ედავა ახალი ბრალდების შესახებ. მოცემულ შემთხვევაშიც, დასკვნა არ არის გამყარებული კონკრეტული ფაქტობრივი გარემოებებით.

არაოფიციალური თარგმანი 94 2. კომენტარები „რეკომენდაციები საქართველოს რესპუბლიკისთვის“ შესაბამის პუნქტებზე 2.1. „თავისუფლებისა და უსაფრთხოების უფლება“ a) „დაუყოვნებლივ და უპირობოდ გათავისუფლდეს პოლიტიკური ნიშნით დაკავებული ყველა პირი, განსაკუთრებით კი ოპოზიციის წარმომადგენლები. თავი შეიკავეთ მომავალში მათი პოლიტიკური ნიშნით დაკავებისგან.“ ბუნდოვანია, რის საფუძველზე ასკვნის ანგარიშის ავტორი, რომ საქართველოში არსებობენ პოლიტიკური მოტივით დაკავებული პირები. თუ ეს ეხება ანგარიშის 252-ე პარაგრაფში ნახსენებ პოლიტიკოსებს, რომლებიც საპარლამენტო კომისიის წინაშე გამოუცხადებლობის გამო დააკავეს, მაშინ მსგავსი განცხადება სრულიად უადგილოა. საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 349-ე მუხლის თანახმად, რომელიც ძალაშია 1999 წლიდან, პარლამენტის დროებითი საგამოძიებო კომისიის კანონიერი მოთხოვნის შეუსრულებლობა (მათ შორის, სხდომებზე გამოუცხადებლობა) წარმოადგენს დანაშაულს, რომელიც, სხვა სანქციებთან ერთად, ითვალისწინებს ერთ წლამდე ვადით თავისუფლების აღკვეთას. შესაბამისად, იმ პოლიტიკოსებისთვის, რომლებმაც განზრახ აარიდეს თავი საპარლამენტო დროებითი საგამოძიებო კომისიის სხდომებზე გამოცხადებას, მათი უმოქმედობის სამართლებრივი შედეგები, მათ შორის შესაძლო სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა, სრულად პროგნოზირებადი უნდა ყოფილიყო. ჩვენის მხრივ, აღვნიშნავთ, რომ საქართველოს სასამართლოები ნებისმიერ საქმეზე გადაწყვეტილებას იღებენ მხოლოდ საქმის მასალებში არსებული სანდო მტკიცებულებების ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური განხილვისა და შეფასების საფუძველზე, მხარეთა თანასწორობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპების მკაცრი დაცვით, ჩართული მხარეების პოლიტიკური თუ სხვა სტატუსის მიუხედავად. b) „დაუყოვნებლივ გათავისუფლდნენ ჟურნალისტები და საჯარო დებატების სხვა მონაწილეები, რომლებიც დაკავებულნი არიან გამოხატვის თავისუფლების უფლების განხორციელების გამო. თავი შეიკავეთ მომავალში მსგავს გარემოებებში მათი დაკავებისგან.“ ბუნდოვანია, რა საფუძველზე ასკვნის ანგარიშის ავტორი, რომ საქართველოში არსებობენ ჟურნალისტები და საჯარო დებატების სხვა მონაწილეები, რომლებიც გამოხატვის თავისუფლების განხორციელების გამო იყვნენ დაკავებულნი. გამოხატვის თავისუფლება დაცულია საქართველოს კონსტიტუციითა და ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციით, რომელიც საქართველოს კანონმდებლობის განუყოფელ ნაწილს წარმოადგენს, ხოლო ამ უფლების ნებისმიერი შეზღუდვა ხორციელდება მხოლოდ პროპორციული და

არაოფიციალური თარგმანი 95 აუცილებელი ზომების გატარებით, ამ სამართლებრივი ინსტრუმენტებით განსაზღვრული კანონიერი მიზნების მისაღწევად. c) „თავისუფლების აღკვეთისას დაცული უნდა იყოს კანონიერების, პროპორციულობისა და ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის პრინციპები.“ ჩვენ ვეთანხმებით იმას, რომ აღნიშნული პრინციპების დაცვას სასიცოცხლო მნიშვნელობა აქვს სამართლებრივი სახელმწიფოს არსებობისთვის და ეს პრინციპები დაცულია საქართველოს სასამართლოების საქმიანობაში. ანგარიშის ავტორი ამ შემთხვევაშიც ვერ მიუთითებს დასაბუთებულად ვერცერთ კონკრეტულ საქმეზე, რომელშიც ეს პრინციპები იქნებოდა უგულებელყოფილი . 2.2. სამართლიანი სასამართლოს უფლების შესახებ: a) „უზრუნველყოფილ იქნეს სამართლიანი სასამართლოს სტანდარტების დაცვა, მათ შორის უდანაშაულობის პრეზუმფცია, მხარეთა თანასწორობა და სისხლის სამართლის პროცესში სამართლებრივ დახმარებაზე სწრაფი ხელმისაწვდომობა.“ ჩვენი პასუხი აღნიშნულ რეკომენდაციასთან დაკავშირებით მოცემულია ზემოთ, 1.2 პუნქტის „გ“ ქვეპუნქტსა და მომდევნო ქვეპუნქტებში. b) „ გარანტირებულ და დაცულ იყოს სასამართლოს დამოუკიდებლობა, მათ შორის, იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს სათანადო რეფორმირების გზით.“ საქართველოში სასამართლო ხელისუფლების დამოუკიდებლობა აღიარებული და დაცულია ისე, როგორც არასდროს. ამ კონტექსტში გადამწყვეტ როლს ასრულებს საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭო, რომლის ძირითად კონსტიტუციურ მანდატს სწორედ სასამართლოს დამოუკიდებლობის დაცვა წარმოადგენს. იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს რეფორმირების შესახებ რეკომენდაცია, როგორც ჩანს, ეფუძნება ანგარიშის 104–112 და 289–290 პარაგრაფებში ასახულ ინფორმაციასა და დასკვნებს. შესაბამისად, ჩვენი პასუხია შემდეგი: b.a) ანგარიშის ავტორი აღნიშნავს, რომ საქართველოს სასამართლო ხელისუფლების დამოუკიდებლობასთან დაკავშირებული შეშფოთება ამ მანდატით მოცულ პერიოდზე უფრო ადრეულ პერიოდს უკავშირდება. ეს შეშფოთება ასახულია როგორც სხვა დოკუმენტებში, აგრეთვე ვენეციის კომისიის თანმიმდევრულ დასკვნებში (პარაგრაფი 104); სავარაუდოდ, პრობლემის არსი არის იუსტიციის უმაღლესი საბჭო, რომელიც, როგორც ამბობენ, ფლობს „ფართო უფლებამოსილებებს ცალკეულ მოსამართლეებზე, რაც, სხვა საკითხებთან ერთად, ეხება მათ დანიშვნას (უზენაესი სასამართლოს

არაოფიციალური თარგმანი 96 მოსამართლეების ჩათვლით), დაწინაურებას, მივლინებასა და დისციპლინურ სამართალწარმოებას“. საკუთარი შეფასების გასამყარებლად, ავტორი ციტირებს ვენეციის კომისიის 2022 წლის 20 ივნისის №1077/2002 დასკვნის ნაწილს (იხ. პარაგრაფი 105), კერძოდ კი 61-ე პარაგრაფს, რომელსაც ანგარიშის ავტორი განმარტავს, როგორც იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს საქმიანობის შესახებ ვენეციის კომისიის „შეშფოთების“ ამსახველს. უპირველეს ყოვლისა, ნებისმიერი ავტორის, მისი ავტორიტეტის მიუხედავად, გამოთქმული ნებისმიერი „შეშფოთება“ სუვერენული სახელმწიფოს სასამართლო ხელისუფლების დამოუკიდებლობასთან დაკავშირებით უნდა იყოს საფუძვლიანად არგუმენტირებული და გამყარებული კონკრეტული ფაქტებით. წლების განმავლობაში მსგავსი „შეშფოთება“ ისმოდა, თუმცა, სამწუხაროდ, უმეტესწილად სისტემური ცილისმწამებლური კამპანიის/ინსტრუმენტის ნაწილს წარმოადგენდა, რაც შორს არის სამართლებრივი და რაციონალური პროცესისგან და საქართველოს ეროვნული ინტერესების საწინააღმდეგო პოლიტიკურ დღის წესრიგს ემსახურება (იხილეთ 108-ე პარაგრაფი, რომელიც ეხება ეგრეთწოდებული სამოქალაქო საზოგადოებისა და გარკვეული პოლიტიკური აქტორების დაუსაბუთებელ პრეტენზიებს). ის, რომ ანგარიშის ავტორი ამახინჯებს ფაქტებს და ცდილობს რეალობის მისთვის სასურველი სახით წარმოჩენას, დასტურდება მაგალითად, ვენეციის კომისიის ზემოაღნიშნული დასკვნის 61-ე პარაგრაფში მოყვანილი არგუმენტების დახასიათებით, რის მიხედვითაც ვენეციის კომისია თითქოსდა საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს საქმიანობის შესახებ გამოთქვამს „შეშფოთებას“. ამ არგუმენტის და მისი კონტექსტის საფუძვლიანი შესწავლა ცხადყოფს ავტორის მიკერძოებულობას: ვენეციის კომისია მხოლოდ მიუთითებს იუსტიციის საბჭოს ფუნქციონირების ზოგად სტანდარტებზე; ის არ აფასებს უარყოფითად რომელიმე კონკრეტული სახელმწიფოს (ამ შემთხვევაში, საქართველოს) იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს საქმიანობას. პირიქით, იმავე დასკვნის მე-60 პარაგრაფში ვენეციის კომისია პირდაპირ აცხადებს: „ვენეციის კომისიას არ აქვს შესაძლებლობა გადაამოწმოს ამ შეშფოთების საფუძვლების სიზუსტე“. მიგვაჩნია, რომ აქ დამატებითი კომენტარი ზედმეტია. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ ანგარიშის ავტორი, ერთის მხრივ, საუბრობს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს ფართო უფლებამოსილებებზე დანიშვნების, მივლინებისა და დისციპლინური სამართალწარმოების კუთხით, როგორც სასამართლოს დამოუკიდებლობის პოტენციურ რისკებზე, და ასევე განიხილავს დისციპლინური სამართალწარმოების გამოყენების შემთხვევებს, როგორც მექანიზმს, რომელიც თითქოსდა ახდენს „შემაკავებელ ეფექტს“ მოსამართლეებზე. თუმცა, ამავდროულად, ავტორი იძულებულია მიუთითოს არსებული სტატისტიკური მონაცემები, რომელთა თანახმად, მისი მანდატით განსაზღვრულ პერიოდში არ ყოფილა მოსამართლის თანხმობის გარეშე მივლინების ან მოსამართლეების მიმართ დისციპლინური სახდელის დაკისრების არცერთი შემთხვევა. შესაბამისად, მიუხედავად ცალსახა და ერთმნიშვნელოვანი ფაქტობრივი მოცემულობისა, ანგარიშის ავტორი საკუთარ შემაჯამებელ შეფასებას მაინც ბუნდოვან და დაუსაბუთებელ

არაოფიციალური თარგმანი 97 დაშვებებზე აფუძნებს. b.b) ანგარიშის 107-ე პარაგრაფი შეიცავს კიდევ ერთ ფაქტობრივ უზუსტობას: 2024 წლის ივლის-აგვისტოში ჩატარებული IPSOS France-ის კვლევა არ ყოფილა იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს დაკვეთით მომზადებული; კვლევა ჩაატარა იუსტიციის სამინისტრომ. ანგარიშის ავტორი გვერდს ვერ აუვლის იმ ფაქტს, რომ ზემოაღნიშნული კვლევის მონაცემები პოზიტიურია საქართველოში სასამართლოს დამოუკიდებლობისა და სასამართლო ხელისუფლების მიმართ საზოგადოების ნდობის ხარისხის შეფასების თვალსაზრისით; თუმცა, ავტორი ფაქტობრივად უარს ამბობს მათ გათვალისწინებაზე იმ მოტივით, რომ აღნიშნული კვლევა ჩატარდა მასობრივი პროტესტების დაწყებამდე. ჩვენი აზრით, ისეთი რეპუტაციული კვლევითი ორგანიზაციის შედეგების უგულებელყოფა, როგორიცაა IPSOS France, დაუსაბუთებელია. მეტიც, ავტორის ლოგიკას თუ მივყვებით, მას აგრეთვე უნდა მიეთითებინა შემდგომში ჩატარებულ ავტორიტეტულ კვლევები, რომელიც IPSOS France-ის კვლევაში წარმოდგენილი შედეგების რაიმე სახით გაუარესებას დაადასტურებდა; თუმცა, ანგარიშში მსგავსი კვლევები მითითებული არ არის. ასევე, გვსურს ანგარიშის ავტორის ყურადღება საქართველოს სასამართლო სისტემის შესახებ 2025 წელს გამოქვეყნებულ სხვა ავტორიტეტულ კვლევებზე გავამახვილოთ, რაც მისთვის, როგორც საერთაშორისო ექსპერტისთვის, სხვა წყაროებიდან უკვე ცნობილი უნდა ყოფილიყო, კერძოდ: b.b.a) 2025 წლის აგვისტოში, ევროკომისიამ გამოაქვეყნა „სასამართლო დამოუკიდებლობის ინდექსი“, როგორც კორუფციასთან ბრძოლისა და სახელმწიფო მშენებლობის ევროპული კვლევითი ცენტრის 2024 წლის ანგარიშის ნაწილი. აღნიშნული მონაცემების მიხედვით, საქართველომ 10-ქულიანი შეფასების სისტემით 6.63 ქულა დააგროვა, გლობალურად 36-ე ადგილი დაიკავა და ევროპის საუკეთესო 20 ქვეყანას შორის მოხვდა. სასამართლო დამოუკიდებლობის თვალსაზრისით, საქართველო უსწრებს ევროკავშირის წევრობის კანდიდატ ქვეყნებს, ასევე ევროკავშირისა და ნატოს 16 წევრ სახელმწიფოს: პორტუგალიას, იტალიას, საბერძნეთს, ლატვიას, სლოვენიას, მალტას, ესპანეთს, სლოვაკეთს, ალბანეთს, ბულგარეთს, რუმინეთს, უნგრეთს, პოლონეთს, ხორვატიას, თურქეთსა და ჩრდილოეთ მაკედონიას. b.b.b) გარდა ამისა, აგრეთვე 2025 წლის აგვისტოში, ევროკომისიამ გამოაქვეყნა „სასამართლოს ეფექტიანობის ინდექსი“, როგორც Heritage Foundation-ის 2025 წლის ანგარიშის ნაწილი. ყოველწლიური შეფასების მიხედვით, საქართველომ გააუმჯობესა თავისი მაჩვენებელი 0.5 პუნქტით და 100-პროცენტიან შკალაზე 55.3%-ი მიიღო. სასამართლო ეფექტიანობის თვალსაზრისით, საქართველო უსწრებს ყველა მეზობელ ქვეყანას და ბალტიისპირეთის ქვეყნების შემდეგ პოსტსაბჭოთა სივრცეში მეოთხე ადგილს

არაოფიციალური თარგმანი 98 იკავებს. სასამართლო ეფექტიანობით საქართველო უსწრებს ევროკავშირისა და ნატოს 4 წევრ სახელმწიფოს. b.c) ანგარიშის 109-ე და 289-ე პარაგრაფებში აღნიშნულია, რომ „საერთო სასამართლოების შესახებ“ კანონში 2025 წელს შეტანილმა ცვლილებებმა იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მიერ მოსამართლეთა დანიშვნის მიზნით ფარული კენჭისყრა დაამკვიდრა, რაც თითქოსდა „საბჭოს გამჭვირვალობას კიდევ უფრო ბუნდოვანს ხდის“. ანგარიშში ასევე ნათქვამია, რომ საბჭოს შენობაში შესვლა ან მისგან საჯარო ინფორმაციის მიღება პრაქტიკულად შეუძლებელია, ხოლო 2025 წელს მიღებული ცვლილებები, ფაქტობრივად, ვენეციის კომისიის რეკომენდაციის საპირისპირო მიმართულებით მიემართება; აღნიშნული ცვლილებები, არსებითად, კიდევ უფრო აფერხებს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოსა და საერთო სასამართლოების საქმიანობის გამჭვირვალობას მათი საჯარო ხელმისაწვდომობის შეზღუდვის გზით და, შესაბამისად, შესაძლოა აღქმულ იქნეს სასამართლო ხელისუფლების დამოუკიდებლობის მიმართ საზოგადოების ნდობის კიდევ უფრო მეტად შემლახველ ფაქტორად. ჩვენ არ ვეთანხმებით აღნიშნულ შეფასებებს შემდეგი მიზეზების გამო: b.c.a) ანგარიშის ავტორი, ალბათ, დაეთანხმება იმას, რომ ფარული კენჭისყრა უზრუნველყოფს გადაწყვეტილების მიმღები პირის ნებისმიერი შესაძლო გავლენისგან მაქსიმალურ დამოუკიდებლობას. ფარული კენჭისყრის პირობებში, იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრი სრულიად თავისუფალია მიიღოს გადაწყვეტილება კანდიდატის შესახებ წარდგენილი დოკუმენტაციის საფუძვლიანი და ობიექტური შეფასებისა და კანდიდატებთან ჩატარებული საჯარო გასაუბრებების შედეგად. საზოგადოების წინაშე გამჭვირვალობის უზრუნველსაყოფად, კანონი ინარჩუნებს კონკურსის შესახებ აუცილებელი ინფორმაციის გამოქვეყნების ვალდებულებას (მათ შორის, კანდიდატთა სიებს თითოეულ ეტაპზე და ა.შ.). აღსანიშნავია, რომ მოსამართლის ვაკანტურ თანამდებობებზე კონკურსის ჩატარების ეს სისტემა საქართველოში დიდი ხნის განმავლობაში არსებობდა (ღია კენჭისყრის სისტემა „საერთო სასამართლოების შესახებ“ კანონში 2023 წლის 13 ივნისის საკანონმდებლო ცვლილებებით განისაზღვრა). ამ სისტემის კონსტიტუციურობის გასაჩივრების მიზნით, 2016 წელს საქართველოს მოქალაქეებმა: მთვარისა კევლიშვილმა, ნაზი დოტიაშვილმა და მარინა ღლოველმა — საკონსტიტუციო სარჩელით მიმართეს პარლამენტს. 2017 წლის 7 აპრილის №3/2/717 გადაწყვეტილებით, საკონსტიტუციო სასამართლომ არ დააკმაყოფილა სარჩელი, რითაც დაადასტურა სისტემის კონსტიტუციურობა და მისი შესაბამისობა საერთაშორისო სტანდარტებთან. ამდენად, 2025 წლის საკანონმდებლო ცვლილებებით, პარლამენტმა აღადგინა ადრე არსებული სისტემა, ამავდროულად კი შეინარჩუნა გამჭვირვალობისთვის აუცილებელი ელემენტები.

არაოფიციალური თარგმანი 99 b.c.b) სრულიად გაუგებარია, რატომ გაკეთდა ანგარიშში დასკვნა მხოლოდ ერთი, მიკერძოებული და ტენდენციური არასამთავრობო ორგანიზაციის განცხადებაზე დაყრდნობით, თითქოს საბჭოს შენობაში შესვლა შეუძლებელია, ან საბჭო არ გასცემს საჯარო ინფორმაციას. როგორც 17 თებერვლის შეხვედრის დროს ექსპერტს განვუმარტეთ (იხ. ანგარიშის 110-ე პარაგრაფი), ამ დოკუმენტშიც აღვნიშნავთ, რომ იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მუშაობა გამჭვირვალეა: ნებისმიერ პირს შეუძლია შენობაში შესვლა კანონით დადგენილი წესის შესაბამისად, ხოლო ინფორმაცია გაიცემა შეუფერხებლად, რამდენადაც ეს კანონით განსაზღვრულია, როგორც საჯარო ინფორმაციის კატეგორია. b.c.c) ანგარიშის ავტორი აცხადებს, რომ სასამართლო პროცესების ფოტო და ვიდეო გადაღებაზე 2025 წელს დაწესებული შეზღუდვების გამო, „გამჭვირვალობასთან დაკავშირებული მსგავსი პრობლემები საერთო სასამართლოებსაც ეხება“ (იხ. პარაგრაფი 111). ფაქტია, რომ წარსულში სასამართლო დარბაზებში მედიის ყოფნა ხშირად გამოიყენებოდა პროცესების ჩასაშლელად. თუ სასამართლო დარბაზში მედიის ყოფნის ერთადერთი მიზანი საზოგადოების ინფორმირებაა, ეს ამოცანა სრულად არის მიღწეული თითოეული სხდომის სასამართლოს მხრიდან აუდიო და ვიდეო ჩაწერით (გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც საქმე განიხილება დახურულ სხდომაზე, მაგალითად, არასრულწლოვნებთან დაკავშირებული სამართალწარმოება). აღნიშნული ჩანაწერები, მოთხოვნისთანავე, გადაეცემათ მხარეებს, რომლებსაც აქვთ ჩანაწერების შეუზღუდავად გავრცელების უფლება, მათ შორის, მედიისთვის გადაცემის გზით. ამდენად, 2025 წლის ცვლილებებით სწორად არის დადგენილი ბალანსი გამოხატვის თავისუფლებასა და სასამართლო პროცესის მოწესრიგებულ წარმართვას შორის, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად. b.c.d) ანგარიშის ავტორი, ერთი შეხედვით ნეიტრალურ კონტექსტში, მიუთითებს დამოუკიდებელი ინსპექტორის თანამდებობისა და მისი აპარატის გაუქმებაზე (იხ. პარაგრაფი 112). მიუხედავად ამისა, გვსურს აღვნიშნოთ, რომ ამ ცვლილებას არ გამოუწვევია მოსამართლეთა დისციპლინურ პასუხისმგებლობასთან დაკავშირებული სამართალწარმოების რაიმე სახით გაუარესება საერთაშორისო სტანდარტებთან შესაბამისობის თვალსაზრისით. პირიქით, დამოუკიდებელი ინსპექტორის ფუნქციები სრულად გადაეცა მოსამართლეთა კოლეგიას, მათ მიერვე არჩეულ პირს — იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მდივანს. შესაბამისად, მოსამართლეთა მიერ შესაძლო დისციპლინური გადაცდომების წინასწარი მოკვლევისა და იუსტიციის უმაღლესი საბჭოსთვის დასკვნების წარდგენის უფლებამოსილება დელეგირებულია უფრო მაღალი ლეგიტიმაციის მქონე თანამდებობის პირზე, ვიდრე ეს ცვლილებამდე არსებული საკანონმდებლო ჩარჩოს პირობებში იყო. შესაბამისად, ავტორის შემაჯამებელი დასკვნა (პარაგრაფი 289), რომ 2025 წლის ცვლილებები უარყოფით გავლენას ახდენს სასამართლოს დამოუკიდებლობაზე და

არაოფიციალური თარგმანი 100 ლახავს სასამართლო ხელისუფლების მიმართ საზოგადოების ნდობას, საფუძველს მოკლებულია და მას ვერ გავიზიარებთ. c) „შეწყდეს ბრალდებულების მოთავსება ნებისმიერი სახის სათავსოში (გალიაში) სასამართლო პროცესების მიმდინარეობისას, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც არსებობს უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული გადაუდებელი აუცილებლობა“ ჩვენი პასუხი აღნიშნულ რეკომენდაციასთან დაკავშირებით მოცემულია ზემოთ, 1.2 პარაგრაფის (გ) ქვეპუნქტში. d) „უზრუნველყოფილ იქნეს სამართლებრივი წარმომადგენლების წვდომა შესაბამის ინფორმაციაზე, საქმის მასალებსა და დოკუმენტებზე გონივრულ ვადებში, რათა მათ შეძლონ დაცვის ეფექტიანი განხორციელება.“ ჩვენი პასუხი აღნიშნულ რეკომენდაციასთან დაკავშირებით მოცემულია ზემოთ, 1.2 პარაგრაფის (ბ) და (ე) ქვეპუნქტებში. e) „უზრუნველყოფილ იქნეს სასამართლო სამართალწარმოების შესაბამისი გამჭვირვალობა“. ჩვენი პასუხი აღნიშნულ რეკომენდაციასთან დაკავშირებით მოცემულია ზემოთ, 2.2 პარაგრაფის b.c.c. ქვეპუნქტში. f) „გატარდეს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა პროცედურების რეფორმა იმის უზრუნველსაყოფად, რომ დაკავება არ ეფუძნებოდეს მხოლოდ პოლიციის დაუსაბუთებელ ჩვენებას“. ჩვენი პასუხი აღნიშნულ რეკომენდაციასთან დაკავშირებით მოცემულია ზემოთ, 1.2 პარაგრაფის (ბ) ქვეპუნქტში. დამატებით უნდა აღინიშნოს, რომ სასამართლოს ყოველი გადაწყვეტილება ეფუძნება ურთიერთგამამყარებელ მტკიცებულებათა ერთობლიობას. იქ, სადაც ეს ობიექტურად შესაძლებელია, სასამართლოები სამართალდამცავი ორგანოებისგან გამოითხოვენ და მოიპოვებენ ვიდეომტკიცებულებებს, რომლებზეც ასახულია ბრალდებული პირის ქმედება. იმ შემთხვევებში, როდესაც ასეთი ჩანაწერები ობიექტურად არ არსებობს, სასამართლო

არაოფიციალური თარგმანი 101 ვალდებულია დაეყრდნოს ერთზე მეტი სამართალდამცავი ორგანოს თანამშრომლის ჩვენებას, რომლებიც უშუალოდ შეესწრნენ ქმედებას და რომლებიც თანმიმდევრულად, ზუსტად და ერთგვაროვნად აღწერენ სადავო ქმედების დეტალებს. მსგავს სასამართლო პრაქტიკაში არაფერია უჩვეულო და მით უმეტეს, საერთაშორისო სტანდარტებთან წინააღმდეგობრივი. მართლმსაჯულების სათანადო განხორციელების ლეგიტიმური ინტერესი მოითხოვს, რომ არცერთი პირი, რომელმაც ჩაიდინა სისხლის სამართლის ან ადმინისტრაციული დანაშაული, არ დარჩეს დაუსჯელი. 2.3. ,,შეკრების, გაერთიანებისა და გამოხატვის თავისუფლებება“ „თავი შეიკავეთ იმ ფიზიკური პირებისა და ორგანიზაციების თვითნებური სანქცირებისგან, რომლებიც აკრიტიკებენ სამთავრობო პოლიტიკასა და ქმედებებს“. მოცემული რეკომენდაციის ფაქტობრივი საფუძველი გაუგებარია, ვინაიდან ანგარიშში არ არის მითითებული არცერთი სასამართლო გადაწყვეტილება ამ საკითხთან დაკავშირებით. 2.4. ანგარიშვალდებულება: a) „უზრუნველყოფილ იქნეს სახელმწიფო ორგანოთა მხრიდან არასათანადო მოპყრობის ყველა მსხვერპლის უფლებების სრულყოფილი აღდგენა და მათთვის შესაბამისი კომპენსაციის გადახდა“ მოცემული რეკომენდაციის საფუძველი გაუგებარია, ვინაიდან ანგარიშში არ არის განხილული არცერთი კონკრეტული შემთხვევა, როდესაც არასათანადო მოპყრობის მსხვერპლთათვის არ იქნა უზრუნველყოფილი სრულყოფილი რესტიტუცია და კომპენსაცია. b) „გატარდეს შესაბამისი დისციპლინური ზომები იმ თანამდებობის პირთა მიმართ, რომლებიც ნამდვილად არიან მხილებულნი სერიოზულ გადაცდომებში“ მოცემული რეკომენდაციის საფუძველი გაუგებარია, ვინაიდან ანგარიშში არ არის განხილული არცერთი კონკრეტული შემთხვევა, როდესაც დადგინდა თანამდებობის პირის მონაწილეობა სერიოზულ დარღვევებში და მას ამის გამო არ დაეკისრა შესაბამისი პასუხისმგებლობა. სხვა კომენტარები ამ თავში ჩვენ წარმოგიდგენთ პასუხებს ანგარიშის II ნაწილში (მანდატით მოცულ პერიოდში მომხდარი ძირითადი მოვლენები) ასახულ გარკვეულ დასკვნებთან დაკავშირებით, რომელთა

არაოფიციალური თარგმანი 102 შინაარსიდან გამომდინარე, ვერ შევძელით მათი მკაფიო დაკავშირება „შემაჯამებელი მიმოხილვისა“ თუ „რეკომენდაციების“ რომელიმე ნაწილებთან. კერძოდ: a) 44-ე პარაგრაფში ასახული დასკვნა დაუსაბუთებელი და უსაფუძვლოა, ვინაიდან არ არის განმარტებული ან გამყარებული შესაბამისი ფაქტებითა და მტკიცებულებებით, თუ რატომ იქნა არჩევნების შემდგომი საჩივრები განხილული, სავარაუდოდ, „არასაკმარისი“ ფორმით; b) 45-ე პარაგრაფში ანგარიშის ავტორი მიუთითებს „საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაციის“ მიერ წარდგენილ საჩივრებზე, სადაც ითხოვდნენ არჩევნების შედეგების ბათილად ცნობას ხმის მიცემის ფარულობის სავარაუდო მასობრივი დარღვევის გამო. მომჩივანთა განცხადებით, როდესაც ამომრჩევლები ბიულეტენებს სკანერებში ათავსებდნენ, მათ მიერ გაკეთებული არჩევანი ბიულეტენის უკანა მხარეს ხილვადი ხდებოდა. უპირველეს ყოვლისა, აღვნიშნავთ, რომ ეს საჩივრები, სხვა დამკვირვებელი ორგანიზაციებისა და საარჩევნო სუბიექტების მიერ წარდგენილ საჩივრებთან ერთად, საქართველოს საერთო სასამართლოებმა განიხილეს მოქმედი კანონმდებლობის სრული დაცვით, შეჯიბრებითობისა და მხარეთა თანასწორობის პრინციპების უზრუნველყოფის პირობებში. აღნიშნულ საკითხზე საბოლოო გადაწყვეტილება თბილისის სააპელაციო სასამართლომ 2024 წლის 7 ნოემბერს გამოიტანა, რომელმაც მოსარჩელეთა მოთხოვნები დაუსაბუთებლობისა და უსაფუძვლობის გამო არ დააკმაყოფილა. აღნიშნული გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაშია, შესაბამისად, ნებისმიერი არგუმენტი, რომელიც ეწინააღმდეგება მის დასკვნებს, სამართლებრივად დაუსაბუთებელია. ამასთანავე, არანაკლებ მნიშვნელოვანია ისიც, რომ მოსარჩელეებს არ მიუმართავთ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოსთვის, სავარაუდოდ იმის გამო, რომ მათ თავადაც არ სჯეროდათ საკუთარი სარჩელების წარმატების. აღნიშნული ფაქტი ასევე ადასტურებს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2024 წლის 7 ნოემბრის გადაწყვეტილების მართლზომიერებას. c) ანგარიშის 141-ე პარაგრაფი, სავარაუდოდ, ეხება ზურაბ-გირჩი ჯაფარიძის შემთხვევას. ხაზგასმით უნდა აღინიშნოს, რომ იარაღის ტარების უფლების ჩამორთმევა მოხდა არა იმიტომ, რომ მან, სავარაუდოდ, „თავდაცვის მიზნით გამაფრთხილებელი გასროლა განახორციელა“ (აღნიშნული ფაქტი ამჟამად გამოძიების პროცესშია), არამედ იმის გამო, რომ იგი ცეცხლსასროლი იარაღით იმყოფებოდა საჯარო შეკრებაზე. მსგავსი ქმედება წარმოადგენს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევას საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველი პუნქტის („ყველას ... აქვს წინასწარი ნებართვის გარეშე საჯაროდ და უიარაღოდ შეკრების უფლება“), „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტისა („შეკრებისა ან მანიფესტაციის მონაწილეებს ეკრძალებათ იქონიონ ცეცხლსასროლი იარაღი“) და საქართველოს ადმინისტრაციულ

არაოფიციალური თარგმანი 103 სამართალდარღვევათა კოდექსის $174 1 მუხლის მე-9 ნაწილის შესაბამისად. ამავე მუხლის შენიშვნის პირველი პუნქტის თანახმად, პირს, რომელიც ცნობილი იქნება დამნაშავედ აღნიშნულ სამართალდარღვევაში, შესაძლოა სამ წლამდე ვადით ჩამოერთვას იარაღის ტარების უფლება. d) ანგარიშის 144-ე პარაგრაფი აღწერს მზია ამაღლობელის საქმის გარემოებებს, თუმცა კონტექსტი ბუნდოვანი რჩება. ანგარიშის ავტორისთვის, სავარაუდოდ, ცნობილია წარდგენილი ბრალდება და „გავრცელებული ინფორმაცია“ იმის შესახებ, რომ მზია ამაღლობელმა პოლიციელს სახეში გაარტყა. ვიმედოვნებთ, ანგარიშის ავტორი დაეთანხმება იმ მოსაზრებას, რომ სამართლებრივ სახელმწიფოში პოლიციელისთვის სახეში დარტყმა აუცილებლად გამოიწვევს სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას და საქართველო ამ მხრივ გამონაკლისი ვერ იქნება. დასკვნის სახით შეიძლება ითქვას, რომ ანგარიში არ აკმაყოფილებს ექსპერტის დასკვნის ობიექტურ სტანდარტებს, ვინაიდან ის დიდწილად ეყრდნობა სასამართლო ხელისუფლების კრიტიკოსთა მიერ გავრცელებულ ტენდენციურ და დაუსაბუთებელ ინტერპრეტაციებს. მეტიც, მასში მოცემული დასკვნები უსაფუძვლოა, წინააღმდეგობრივია და ელემენტარულ კრიტიკასაც კი ვერ უძლებს.

არაოფიციალური თარგმანი 104 საქართველოს პროკურატურის კომენტარები საქართველოს გენერალური პროკურატურის საგამოძიებო დეპარტამენტი 2024 წლის საპარლამენტო არჩევნების სავარაუდოდ გაყალბებასთან დაკავშირებით აღძრული სისხლის სამართლის საქმის გამოძიებას აწარმოებს - აღნიშნული დანაშაული საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 164 3 -ე მუხლით ისჯება. გამოძიების ფარგლებში 800-მდე საგამოძიებო და საპროცესო მოქმედებები განხორციელდა. მათ შორის, უცხოელი ექსპერტების მონაწილეობით ჩატარდა მრავალი საგამოძიებო ექსპერიმენტი და დაინიშნა შესაბამისი სასამართლო ექსპერტიზები. ყველა იმ პირს, რომელიც არჩევნების გაყალბებაზე საუბრობდა, საგამოძიებო ორგანოებისთვის მათ ხელთ არსებული ინფორმაციის და მტკიცებულებების წარმოდგენის საშუალება მიეცათ. ამ მომენტისთვის, აღნიშნული სისხლის სამართლის ფარგლებში 400-მდე პირის გამოკითხვა განხორციელდა. გამოძიების დასაწყისშივე ამომრჩეველთა ვერიფიკაციის აპარატები საქართველოს ცენტრალური საარჩევნო კომისიის საცავებში განთავსდა და დაილუქა. შესაბამისი კვალიფიკაციების მქონე უცხოელი ექსპერტები, კერძოდ ამერიკის შეერთებულ შტატებში ლიცენზირებული კომპანია Smartmatic-ის წარმომადგენლები, ამომრჩეველთა ვერიფიკაციის აპარატებიდან ინფორმაციის ამოღების პროცესში იყვნენ ჩართული. სასამართლოს განჩინების საფუძველზე, საარჩევნო უბნებზე არჩევნებში მონაწილეობის მიზნით მისულ ამომრჩეველთა შესახებ ინფორმაციის შემცველი მეხსიერების ბარათები 2,300-მდე აპარატიდან იქნა ამოღებული და ამ პროცესში უშუალოდ Smartmatic-ის ექსპერტები იყვნენ ჩართული. გარდა ამისა, ამომრჩეველთა ვერიფიკაციის აპარატებიდან გამოძიებისთვის მნიშვნელოვანი სხვა ინფორმაციაც იქნა ამოღებული. საერთაშორისო ექსპერტების ჩართულობით სხვადასხვა საგამოძიებო ექსპერიმენტი დაიგეგმა და განხორციელდა. ამ ექსპერიმენტების ფარგლებში, მონაწილეებმა ნამდვილი საარჩევნო უბნების იდენტური მოდელირებული საარჩევნო უბნები შექმნეს. საგამოძიებო უწყებამ კომპლექსური კომპიუტერული სასამართლო ექსპერტიზა შეუკვეთა, ამ სასამართლო ექსპერტიზის მეშვეობით უნდა დადგინდეს შესაძლებელი იყო თუ არა ამომრჩეველთა ორჯერ ან მეტჯერ ვერიფიკაცია. სასამართლო ექსპერტიზა ასევე დაადგენს ჰქონდა თუ არა ვერიფიკაციის აპარატებში შენახული ინფორმაციის მანიპულირებას ადგილი არჩევნების დასრულების მომენტიდან საგამოძიებო ორგანოს მიერ სასამართლო ექსპერტიზისთვის ინფორმაციის წარდგენამდე პერიოდში. გარდა ამისა, საგამოძიებო მოქმედებები ასევე საპარლამენტო არჩევნებზე გამოყენებული “უნდა მოხდეს საარჩევნო დარღვევებთან დაკავშირებული ბრალდებების დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელი გამოძიების ჩატარება.“ – გვ.6

არაოფიციალური თარგმანი 105 მარკირების სითხის ნამდვილობის და მისი საერთაშორისო სტანდარტებთან შესაბამისობის დასადგენადაც განხორციელდა. კერძოდ, სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნულმა ბიურომ“ ქიმიური ექსპერტიზა დანიშნა. შესაბამისი ექსპერტიზის ჩატარების მიზნით, (როგორც გამოყენებული ისე გამოუყენებელი) სითხის ნიმუშები, რომელიც ცენტრალურმა საარჩევნო კომისიამ არჩევნების დღეს გამოიყენა და ასევე მარკირების ამომცნობი სპეციალური ლამპები სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროს გადაეცა. სასამართლო ექსპერტიზის შედეგად დადგინდა, რომ წარმოდგენილი მარკირების სითხეები შესაბამის დოკუმენტაციაში მოცემულ სპეციფიკაციებს შეესაბამებოდა. ამ ეტაპისთვის, საქმესთან დაკავშირებით საბოლოო საპროცესო გადაწყვეტილება არ მიღებულა და გამოძიება კვლავ გრძელდება. შინაგან საქმეთა სამინისტროს იურისდიქციაში შემავალი სისხლის სამართლის საქმეების ფარგლებში სისხლისსამართლებრივი დევნა 5 პირის მიმართ დაიწყო, აღნიშნული საქმეები წინასაარჩევნო პერიოდში და არჩევნების დღეს ჩადენილ სამართალდარღვევებს ეხებოდა. 13 პირი და ერთი იურიდიული პირი დაზარალებულად იქნა ცნობილი. აქედან, სისხლისსამართლებრივი დევნა 2 პირის მიმართ 2024 წლის 26 ოქტომბერს მარნეულის მუნიციპალიტეტში საქართველოს საპარლამენტო არჩევნების გაყალბებასთან დაკავშირებით აღიძრა. კერძოდ, მარნეულის საკრებულოს თავმჯდომარის მოადგილემ, კიდევ ერთ პირთან ერთად, არჩევნების გაყალბების მიზნით, მარნეულის მუნიციპალიტეტის სოფელ სადახლოში არსებულ საარჩევნო უბანზე საარჩევნო ყუთში ყალბი ბიულეტენები მოათავსა. ამ ქმედების შედეგად ადგილზე საარჩევნო პროცესი შეწყდა და არჩევნების შედეგები გაბათილდა. მარნეულის მუნიციპალიტეტის თავმჯდომარის მოადგილეს და კიდევ ერთი პირს ბრალი საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 164³-ე მუხლით (არჩევნების გაყალბება) “პარაგრაფი 46. ევროპის პარლამენტმა (რომლის წევრები 2024 წლის არჩევნებს აკვირდებოდნენ) 2024 წლის 28 ნოემბერს C/2025/1808 რეზოლუცია მიიღო, რომელშიც მკაცრად იქნა დაგმობილი: “მრავალი და სერიოზული საარჩევნო დარღვევა, მათ შორის დაშინების, ხმებით მანიპულაციის, ბიულეტენების ჩაყრის, არჩევნებზე დამკვირვებელთა და მედიის საქმიანობაში ჩარევის დოკუმენტირებული შემთხვევები, ელექტრონული საარჩევნო აპარატების მეშვეობით მანიპულირების შესახებ გავრცელებული ცნობები, რომლის შედეგად ერთი საიდენტიფიკაციო დოკუმენტით ხმის რამდენჯერმე მიცემის შესაძლებლობა იქმნებოდა, ფინანსური რესურსების მხრივ არსებული მნიშვნელოვანი დისბალანსი, ადმინისტრაციული რესურსების გამოყენება და სერიოზული პროცედურული დარღვევების გამოუძიებლობა...“ ევროპის პარლამენტის რეზოლუციაში ასევე ხაზგასმული იყო რომ: „არჩევნების ფართომასშტაბიანი გაყალბების შესახებ ცნობები ძირს უთხრის საარჩევნო პროცესის პატიოსნებას, არჩევნების შედეგების ლეგიტიმურობას და საზოგადოების ნდობას ნებისმიერი ახალი მთავრობის მიმართ და რომ არჩევნების შედეგები ქართველი ხალხის ნების სანდო გამოხატულებას არ წარმოადგენს“ - გვ. 21

არაოფიციალური თარგმანი 106 წარედგინათ. ბოლნისის საოლქო სასამართლომ ბრალდებულები დამნაშავედ სცნო. თბილისის სააპელაციო სასამართლომ უცვლელად დატოვა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება. ბრალდებულების მიერ ჩადენილი კრიმინალური აქტების მოკლე აღწერილობა შენიშვნა: მუხლი 225. ჯგუფური ძალადობის ორგანიზება, ხელმძღვანელობა ან მასში მონაწილეობა გულისხმობს ჯგუფური მოქმედების ორგანიზება ან ხელმძღვანელობა, რასაც თან ახლავს ძალადობა, რბევა, სხვისი ნივთის დაზიანება ან განადგურება, იარაღის გამოყენება, იარაღის გამოყენებით ხელისუფლების წარმომადგენლისადმი წინააღმდეგობა ანდა მათზე თავდასხმა. 2025 წლის 4 ოქტომბერს, ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნების დროს, გარკვეულმა პირებმა გადაწყვიტეს ჯგუფური მოქმედების ორგანიზება რასაც თან უნდა მოჰყოლოდა ძალადობა, რბევა, სხვისი ნივთის დაზიანება და განადგურება და სხვადასხვა საგნების იარაღის სახით გამოყენებით ხელისუფლების წარმომადგენლისადმი წინააღმდეგობა, აღნიშნული ჯგუფის ხელმძღვანელობა თავად ამ პირებს უნდა განეხორციელებიათ. დანაშაულებრივი ქმედების კონკრეტული ორგანიზატორების მოწოდებით, ჯგუფურ ძალადობაში ჩართული პირები ერთობლივად უნდა წასულიყვნენ პრეზიდენტის სასახლის მიმართულებით, რომელიც მათ ძალით უნდა აეღოთ. გარდა ამისა, ჯგუფის წევრებს უთხრეს, რომ ისინი არ უნდა დამორჩილებოდნენ იმ სამართალდამცავებს, რომლებიც მათ დანაშაულებრივი ქმედებების ჩადენაში შეუშლიდნენ ხელს. ორგანიზატორები და ჯგუფურ ძალადობაში ჩართული სხვა პირები თავისუფლების მოედნიდან პრეზიდენტის სასახლისკენ გაემართნენ. გამოცხადებული ლოკაციის მახლობლად - თბილისში ორბელიანის მოედნის მიმდებარე ქუჩებზე, ჯგუფურ ძალადობაში მონაწილე პირებმა, ქვების, რკინის ნაწილების, სხვა მძიმე ნივთების, აალებადი საგნების და ცეცხლის წაკიდების მეშვეობით, შეგნებულად დააზიანეს და გაანადგურეს ადგილზე არსებული მუნიციპალური და კერძო ქონება. მათ, სამართალდამცავი ორგანოებისადმი წინააღმდეგობის გაწევის და წესრიგის აღდგენის პრევენციის მიზნით, გარკვეული საგნები/ინვენტარი გზაზე ბარიკადების აღსამართად გამოიყენეს. “უნდა მოხდეს პოლიტიკური ოპოზიციის ლიდერების მიმართ თვითნებურად წარდგენილი ბრალდებების (კერძოდ სისხლის სამართლის კოდექსის 225-ე, 318-ე და 319-ე მუხლების საფუძველზე წარდგენილი ბრალდებების) უკან გაწვევა” – გვ.6

არაოფიციალური თარგმანი 107 მას შემდეგ რაც ორგანიზატორები და ჯგუფის წევრები თბილისში, ათონელის ქუჩა #25-ში მდებარე პრეზიდენტის სასახლეს მიუახლოვდნენ, რომელიც საქართველოს მთავრობის 2025 წლის 20 თებერვლის #40 ბრძანების საფუძველზე, სტრატეგიული და განსაკუთრებული მნიშვნელობის ობიექტების კატეგორიას განეკუთვნება, მათ, შენობის აღების და ბლოკირების მიზნით, დააზიანეს რკინის ღობის ნაწილები, ღობის ქვის ფილები და რკინის ბოძები. ამან მნიშნველოვანი ფულადი ზარალი გამოიწვია (9 s300 ლარი). სტრატეგიული ობიექტის დამცავი ღობის დაზიანების შემდეგ, ორგანიზატორები, ლიდერები და ჯგუფურ ძალადობაში ჩართული მრავალი პირი ეზოში შეიჭრნენ, რა დროსაც მათ სიტყვიერი და ფიზიკური შეურაცხყოფა მიაყენეს ადგილზე წესრიგის დაცვის მიზნით განთავსებულ სამართალდამცავებს. ისინი მათ თავს დაესხნენ, რა დროსაც იარაღის სახით ქვებს და სხვა მძიმე საგნებს იყენებდნენ, რითაც მათ ხელისუფლების წარმომადგენლების და ტერიტორიაზე მყოფ სხვა პირების სიცოცხლეს და ჯანრმთელობას საფრთხე შეუქმნეს. ზემოთ აღწერილი ქმედებების შედეგად, მნიშვნელოვნად დაზიანდა სტრატეგიული ობიექტის დამცავი ღობე. ასევე დაზიანდა და განადგურდა შენობის მახლობლად მდებარე ინფრასტრუქტურა და მუნიციპალური და კერძო საკუთრება. ჯგუფური ძალადობის ორგანიზებასა და ხელმძღვანელობაში ბრალი 7 პირს წარედგინა. ჯგუფურ ძალადობაში მონაწილეობის ბრალი 57 პირს წარედგინა. უცხო ქვეყნისათვის, უცხოეთის ორგანიზაციისათვის ან უცხოეთის კონტროლს დაქვემდებარებული ორგანიზაციისათვის მტრულ საქმიანობაში დახმარება (საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 319-ე მუხლი) ამ საქმესთან დაკავშირებით, ელენე ხოშტარიას, ზურაბ გირჩი ჯაფარიძეს და გიორგი ვაშაძეს ბრალი წარედგინათ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 319(1)-ე მუხლით. ბრალდებულები, უცხო სახელმწიფოსთან თანამშრომლობით, აქტიურად მოქმედებდნენ საქართველოს სახელმწიფო ინტერესების საზიანოდ საერთაშორისო სანქციების დაწესებისთვის ხელოვნური ნიადაგის შესაქმნელად. ამ მიზნით, უკრაინასა და რუსეთს შორის ომის დაწყების შემდეგ, ზემოთხსენებული პირები უცხო სახელმწიფოს წარმომადგენლებს საიდუმლოდ აწვდიდნენ ინფორმაციას და დოკუმენტურ მასალას საქართველოს სამხედრო სფეროში არსებული სიტუაციის და ასევე საქართველოში ნავთობპროდუქტების იმპორტის შესახებ. უცხო სახელმწიფოსგან მიღებული დირექტივების შესაბამისად, აღნიშნული პირები საჯარო განცხადებებს აკეთებდნენ გაყალბებული ფაქტების შესახებ, ისინი ამტკიცებდნენ, რომ საქართველო არ ასრულებდა სასანქციო რეჟიმს და რომ საქართველო რუსეთის ფედერაციაში საქონლის კონტრაბანდას ახდენდა.

არაოფიციალური თარგმანი 108 გარდა ამისა, ბრალდებულები, საქართველოს სახელმწიფო ინტერესების საზიანოდ, უცხოური სახელმწიფოების წარმომადგენლებს პერიოდულად აწვდიდნენ ინფორმაციას და დოკუმენტურ მასალას, მათ შორის საჯარო სამსახურში დასაქმებული პირების სიებს. საბოტაჟი (საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 318-ე მუხლი) ელენე ხოშტარიას, ზურაბ გირჩი ჯაფარიძეს, გიორგი ვაშაძეს, ნიკანორ მელიას, ნიკა გვარამიას, მამუკა ხაზარაძეს და ბადრი ჯაფარიძეს საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 318(1)-ე მუხლით გათვალისწინებული ბრალი (საბოტაჟი) წარედგინათ. ამ საქმის ფარგლებში მოპოვებული მტკიცებულებებით დგინდება, რომ 2024 წლის ოქტომბერში, საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ, ზემოთხსენებულმა პირებმა დაიწყეს აქტიური ქმედებები, რომლებიც ქუჩებში პროცესების რადიკალიზაციისკენ იყო მიმართული. 2024 წლის 28 ნოემბრიდან მოყოლებული ექვსი დღის მანძილზე, მხარდამჭერებთან ერთად, მათ დაიკავეს პარლამენტის შენობის მიმდებარე ქუჩები სახელმწიფო დაწესებულების - პარლამენტის ნორმალური ფუნქციონირებისთვის ხელის შეშლის და ასევე მომიტინგეებსა და სამართალდამცავებს შორის ძალადობრივი შეტაკებების პროვოცირების მიზნით. პროცესების ხელოვნურად ესკალაციის მიზნით, ზემოთხსენებულმა პოლიტიკურმა ლიდერებმა მოსახლეობას საჯაროდ მოუწოდეს რევოლუციაში ჩართვისკენ, ხელისუფლების გადაყენებისა და ჩამოშლისკენ, დაუმორჩილებლობისკენ , სახელმწიფო დაწესებულებების პიკეტირებისკენ და სამართალდამცავებთან დაპირისპირებისკენ. მათ ასევე მხარდამჭერებს მიმართეს, რომ უკან დახევის შესაძლებლობა აღარ არსებობდა. პოლიციასა და მოქალაქეებს შორის მდგომარეობის ესკალაციას წინ უძღოდა ბრალდებულების მოწოდებები და ზოგიერთ შემთხვევაში ისინი ფიზიკურადაც იმყოფებოდნენ კონფრონტაციის ეპიცენტრში. ხშირ შემთხვევაში ადგილი ჰქონდა პოლიციასთან შეგნებულ და ორგანიზებულ კონფრონტაციას, მათ შორის პიროტექნიკის, ე.წ. „მოლოტოვის კოქტეილების“ და ასევე სამართალდამცველთა მიმართულებით აალებადი და ცეცხლგამჩენი ნივთიერებების სროლას. დიდი რაოდენობით საგნები და ნივთიერებები იქნა ამოღებული ბრალდებულ პირთა პარტიული ოფისებიდან, საიდანაც, ძალადობრივი საპროტესტო მიტინგების დროს, დემონსტრანტები უკანონო ნივთებით მარაგდებოდნენ. პროტესტში მონაწილეთა მიერ პიროტექნიკის სროლა და სხვა ძალადობრივი ქმედებები ზემოთხსენებულ პოლიტიკოსებთან იყო კოორდინირებული.

არაოფიციალური თარგმანი 109 2024 წლის 26 ოქტომბერს გამართულ საქართველოს საპარლამენტო არჩევნებს ძალადობრივი საპროტესტო აქციები მოჰყვა. საქართველოს პროკურატურის მიერ ჩატარებული გამოძიებით დადგინდა, რომ საპროტესტო გამოსვლების რადიკალიზაცია კონკრეტული პირების და არასამთავრობო ორგანიზაციების ხელოვნური ჩარევის შედეგად მოხდა. კონკრეტული არასამთავრობო ორგანიზაციის ხელმძღვანელები მასმედიის/სოციალური ქსელების საშუალებით მოსახლეობას სისტემატურად მოუწოდებდნენ საქართველოს ხელისუფლების გადაყენებისკენ და პოლიციისადმი წინააღმდეგობის გაწევისკენ, ამავე დროს ისინი მოსახლეობას იურიდიულ და ფინანსურ დახმარებას პირდებოდნენ. ამის შედეგად, საპროტესტო აქციების მონაწილეები პოლიციისა და პარლამენტის ადმინისტრაციული შენობის წინააღმდეგ იყენებდნენ ე.წ. „მოლოტოვის კოქტეილებს“, „უნდა მოხდეს პოლიტიკური მიზეზებით დაკავებული ყველა პატიმრის, კერძოდ ოპოზიციის წევრთა, დაუყოვნებლივ და უპირობოდ გათავისუფლება. მომავალში მათი პოლიტიკური მიზეზებით დაკავებისგან თავის შეკავება უნდა მოხდეს.“ - გვ. 7 პარაგრაფი 147. „მომხსენებელმა მიიღო ინფორმაცია ხუთი ფონდის შესახებ („თბილისის ადამიანის უფლებათა სახლი“; მოძრაობა „სირცხვილია“, „ნანუკას ფონდი“, „Prosperity Georgia“ და “ფონდი ერთმანეთისთვის”), რომელთა ანგარიშების გაყინვა მოხდა 2025 წლის 27 მარტს. გარდა ამისა, მომხსენებელმა მიიღო ინფორმაცია შვიდი არასამთავრობო ორგანიზაციის შესახებ, რომელთა ანგარიშების გაყინვა 2025 წლის 27 აგვისტოს მოხდა (მაგალითად “ინფორმაციის თავისუფლების განვითარების ინსტიტუტი” (IDFI); “სამოქალაქო საზოგადოების ფონდი” (CSF); “სამართლიანი არჩევნებისა და დემოკრატიის საერთაშორისო საზოგადოება” (ISFED); “საფარი”; “სოციალური სამართლიანობის ცენტრი” (SJC); “საქართველოს დემოკრატიული ინიციატივა” (GDI) და “დემოკრატიის მცველები”). აღნიშნული ორგანიზაციები განსაკუთრებული აქტივობით გამოირჩეოდნენ ადამიანის უფლებებისა და კანონის უზენაესობის სფეროში. ისინი დაადანაშაულეს „საბოტაჟში, დამამძიმებელ გარემოებებში საბოტაჟის მცდელობაში, უცხოური ორგანიზაციების და უცხოური კონტროლის ქვეშ მყოფი ორგანიზაციებისთვის მტრულ საქმიანობაში დახმარების გაწევაში და საქართველოს კონსტიტუციური წესრიგისა და ეროვნული უსაფრთხოების საფუძვლების წინააღმდეგ მიმართული საქმიანობისთვის ფინანსების მობილიზებაში. მათი განმარტებით, ზოგიერთ მათგანის მიზანში ამოღება „მშვიდობიან შეკრებაში მონაწილეობასა და გამოხატვის უფლებების გამოყენების გამო დაჯარიმებული პირების ფინანსური დახმარების“ გამო მოხდა. ამ ორგანიზაციების ერთ-ერთი წარმომადგენლის განმარტებით, „ჩვენ ამ თანხების გადახდას კანონიერად მიღებული გრანტების მეშვეობით, ჩვენი ორგანიზაციის მანდატის ფარგლებში ვახორციელებდით რათა დახმარება გაგვეწია იმ პირებისთვის, რომელთა ფუნდამენტური თავისუფლებები დაირღვა სასამართლოს მიერ დაკისრებული უსამართლო ჯარიმებით. გარდა ამისა, ჩვენ მხოლოდ რამდენიმე ათეული დამცავი საშუალება (აირწინაღები, პირბადეები, წყალგაუმტარი ტანსაცმელი) შევიძინეთ ჩვენი პერსონალისთვის, რომლებიც აღნიშნული დემონსტრაციების მონიტორინგს ახორციელებდნენ.“ - გვ. 53

არაოფიციალური თარგმანი 110 ადვილად აალებად და ცეცხლგამჩენ ნივთიერებებს, ე.წ. რესპირატორებს, სპეციალურ აირწინაღებს, ჩაფხუტებს, წიწაკის სპრეებს და სხვა საშუალებებს. ძალადობრივი ჯგუფების ქმედებების შედეგად 158 სამართალდამცავი დაშავდა, მათ ცეცხლი წაუკიდეს პარლამენტის შენობის ოთახებს, პოლიციის სპეციალურ აღჭურვილობას (მანქანებს) და გაანადგურეს სახელმწიფო და კერძო საკუთრებაში მყოფი უძრავი და სხვა სახის ქონება. გამოძიებით დადგინდა, რომ კონკრეტული არასამთავრობო ორგანიზაციები ხელისუფლების საწინააღმდეგო ქმედებებს და ძალადობრივ აქტებს აფინანსებდნენ, კოორდინირებულად აგროვებდნენ მატერიალურ რესურსებს და ამარაგებდნენ ძალადობრივ ჯგუფებს. ისინი უზრუნველყოფდნენ მოძალადე დამნაშავეების სასარგებლოდ ჯარიმების გადახდას და მათი ოჯახის წევრების ფინანსურ მხარდაჭერას. გარდა ამისა, არასამთავრობო ორგანიზაციების დაფინანსებით, ძალადობრივი საპროტესტო აქციების დროს მოხდა ე.წ. რესპირატორების, სპეციალური აირწინაღების, ჩაფხუტების, საწვიმრების, საკომუნიკაციო მოწყობილობების (პორტატული ტრანსივერების), დიდი ოდენობით წიწაკის სპრეების და სხვა ნივთების შეძენა. ამ საგნებს ძალადობრივი ჯგუფები აქტიურად იყენებდნენ პოლიციასთან დაპირისპირების დროს. გამოძიებამ დაადგინა, რომ ის არასამთავრობო ორგანიზაციები, რომლებიც საჯაროდ უჭერდნენ მხარს პოლიციასთან დაპირისპირებულ საპროტესტო აქციების მონაწილეებს და ფინანსურად ეხმარებოდნენ ძალადობრივი ქმედებების ჩამდენ პირებს, ფინანსდებოდნენ ევროპული ფონდებიდან და საერთაშორისო ორგანიზაცია EAST WEST MANAGEMENT INSTITUTE INC-ისა და მისი საქართველოს წარმომადგენლობა “აღმოსავლეთ-დასავლეთის მართვის ინსტიტუტის” მიერ. EAST WEST MANAGEMENT INSTITUTE INC -ის ქართულმა წარმომადგენლობამ USAID-ისგან მიღებული ფინანსები საქართველოში რეგისტრირებულ არასამთავრობო ორგანიზაციებს დაურიგა. არასამთავრობო ორგანიზაციებმა USAID-ისგან მიღებული თანხების მნიშვნელოვანი ნაწილი არასათანადო მიზნებით, საქართველოს სახელმწიფო ინტერესების საზიანოდ გამოიყენა. რადგან ზემოთაღნიშნული არასამთავრობო ორგანიზაციების ქმედებებმა მათ დებულებებში აღწერილ მიზნებს გადააჭარბეს და დაფინანსების მნიშვნელოვანი ნაწილი უკანონო საქმიანობის დასაფინანსებლად გამოიყენეს, სასამართლოს დადგენილებით, 2025 წელს კონკრეტული არასამთავრობო ორგანიზაციების საბანკო ანგარიშები დაყადაღდა, რითაც ფულის შემდგომი არასათანადო გამოყენება შეიზღუდა. კერძოდ, მოხდა 7 არასამთავრობო ორგანიზაციის და 5 ფონდის საბანკო ანგარიშების გაყინვა. 2024 წლის ბოლოს განვითარებულ მოვლენებთან დაკავშირებით აღძრული სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში წარმოებული გამოძიების შედეგებისა და მოპოვებული მტკიცებულებების საფუძველზე, 2025 წელს მიხეილ სააკაშვილს ბრალი წარედგინა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 317-ე მუხლით წარედგინა, რომელიც ითვალისწინებს მოწოდებას საქართველოს კონსტიტუციური წყობილების ძალადობით

არაოფიციალური თარგმანი 111 შეცვლისაკენ ან სახელმწიფო ხელისუფლების დამხობისაკენ. ზურაბ (გირჩი) ჯაფარიძეს და გიორგი ვაშაძეს ბრალი საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 318-ე მუხლის პირველი პუნქტით და 319-ე მუხლებით წარედგინათ, რომელიც ითვალისწინებს საბოტაჟს და უცხო ქვეყნისათვის, უცხოეთის ორგანიზაციისათვის ან უცხოეთის კონტროლს დაქვემდებარებული ორგანიზაციისათვის მტრულ საქმიანობაში დახმარებას. ელენე ხოშტარიას ბრალი საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 318-ე მუხლის პირველი პუნქტით, 319-ე და 321¹-ე მუხლებით წარედგინა, რაც ითვალისწინებს საბოტაჟს, საქართველოს კონსტიტუციური წყობილებისა და ეროვნული უშიშროების საფუძვლების წინააღმდეგ მიმართული საქმიანობის დაფინანსებას ან ამგვარი საქმიანობის სხვაგვარი მატერიალური მხარდაჭერას და უცხო ქვეყნისათვის, უცხოეთის ორგანიზაციისათვის ან უცხოეთის კონტროლს დაქვემდებარებული ორგანიზაციისათვის მტრულ საქმიანობაში დახმარებას. ნიკა გვარამიას, ნიკანორ მელიას, მამუკა ხაზარაძეს და ბადრი ჯაფარიძეს ბრალი საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 318-ე მუხლის პირველი პუნქტით წარედგინათ (საბოტაჟი). სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში ჩატარდა ასობით საგამოძიებო და საპროცესო მოქმედება, გამოიკითხა ათობით მოწმე, 40 ადამიანს დაზარალებულის სტატუსი მიენიჭა. სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში თემატური აუდიტი განხორციელდა; საბანკო დაწესებულებებისგან გამოთხოვილი იქნა არასამთავრობო ორგანიზაციების მიერ საპროტესტო აქციების დაფინანსებაზე მიმართულ ხარჯებთან დაკავშირებული ინფორმაცია და მოხდა მისი შესწავლა, ჩატარდა შესაბამისი სასამართლო ექსპერტიზები. ამჟამად თბილისის საქალაქო სასამართლოში მიმდინარეობს სისხლის სამართლის საქმის არსებითი განხილვა. რაც შეეხება 161-ე პარაგრაფს, რომელიც ყოფილი პრემიერ-მინისტრის წინააღმდეგ მიმდინარე სისხლისსამართლებრივ დევნას ეხება და რომელშიც შესაძლო პოლიტიკურ მოტივაციასთან პარაგრაფი 161. „ასევე არსებობს სისხლისსამართლებრივი დევნის კონკრეტული მაგალითები სხვა პოლიტიკოსების მიმართ, რომლებიც ასევე სავარაუდოდ პოლიტიკურად არის მოტივირებული, მაგალითად ყოფილი პრემიერ-მინისტრის წინააღმდეგ აღძრული საქმე სისხლის სამართლის კოდექსის 333-ე მუხლის მეორე პუნქტით ( სამსახურებრივი უფლებამოსილების გადამეტება სახელმწიფო-პოლიტიკური თანამდებობის მქონე პირის მიერ) და 117-ე მუხლის მესამე პუნქტის “მ“ ქვეპუნქტით (ორი ან ორზე მეტი პირის მიმართ ჯანმრთელობის განზრახ მძიმე დაზიანება).” – ორივე ეს ბრალი ამ პირის პოლიტიკური პარტიის მიერ მუნიციპალურ არჩევნებში მონაწილეობის მიღების გადაწყვეტილების შემდეგ მალევე იქნა წარდგენილი.“ - გვ.57

არაოფიციალური თარგმანი 112 დაკავშირებით წუხილებია გამოთქმული, მათ შორის სისხლის სამართლის საქმის აღძვრის დროსთან დაკავშირებით, საქართველოს პროკურატურა შემდეგ განმარტებას აკეთებს: რაც შეეხება საქმე #1-ს 1) რას შეეხება სისხლის სამართლის საქმე სისხლის სამართლის საქმე ეხება დემონსტრაციების დროს საპოლიციო ძალების გამოყენებასთან დაკავშირებულ ბრალდებებს. ბრალდების მიხედვით გამოყენებული ძალა იყო განურჩეველი და არაპროპორციული რასაც მოჰყვა სხეულის მძიმე დაზიანება. მართალია საპროტესტო აქციაში მონაწილე კონკრეტული პირები შესაძლოა ძალადობრივ ქმედებებში იყვნენ ჩართული, რამაც აქციის დაშლაზე მიმართული ზომების მიღება გამოიწვია, მაგრამ არსებული მასალები აჩვენებს, რომ დაზარალებულ ადამიანთა მნიშვნელოვანი ნაწილი იყო მშვიდობიანი დემონსტრანტები და ჟურნალისტები და რომ გამოყენებულმა მეთოდებმა და განხორციელების მანერამ მძიმე დაზიანებები გამოიწვია. 2) ბრალდების სიმძიმე და დოკუმენტირებული შედეგები ბრალდებების სერიოზულობა დეტალურად დოკუმენტირებულ შედეგებში ჩანს, მათ შორისაა: ➢ ზიანის სიმძიმე: მხედველობის სამუდამო დაკარგვა და ჯანმრთელობის სხვა გრძელვადიანი ან სერიოზული დაზიანება, მათ შორის დაზიანებები, რომლებიც ქირურგიულ ჩარევას საჭიროებენ; ➢ დაზარალებულთა რიცხვი და პროფილი: 33 მშვიდობიანი დემონსტრანტის მიერ მიღებული დაზიანებები იქნა დოკუმენტირებული, მათ შორის იყვნენ 15 ჟურნალისტი, 8 ადამიანმა (მათ შორის ორმა ჟურნალისტმა) სხეულის მძიმე დაზიანება მიიღო; ➢ დაზარალებული ჟურნალისტები: ჟურნალისტები, რომელთა იდენტიფიცირება მარტივად იყო შესაძლებელი მიკროფონებისა და სხვა თვალსაჩინო ამოსაცნობი ნიშნებით, მაინც აღმოჩდნენ დაზარალებულთა შორის. 3) ეს არ არის ჩვეულებრივი პოლიტიკური ან ადმინისტრაციული პროცედურა აღნიშნული საქმე არ ეხება რუტინულ ადმინისტრაციულ ან პოლიტიკურ პროცესებს. იგი ეხება ბრალდებებს, რომელთა მიხედვით დემონსტრაციების დროს პოლიციური ძალის გამოყენებასთან დაკავშირებული სავალდებულო შეზღუდვების დარღვევას ჰქონდა ადგილი. საქმე ეხება არა ტექნიკურ წესებს, არამედ ძირითად გარანტიებს, რომლებიც ადამიანებს არასათანადო მოპყრობისგან იცავენ და გამოხატვისა და მშვიდობიანი შეკრების თავისუფლებას უზრუნველყოფენ, ამ გარანტიების დაცვა ადამიანის უფლებების შესახებ საერთაშორისო კანონმდებლობით არის მოთხოვნილი. შესაბამისად, ზემოთხსენებული ბრალდებები გადაჭარბებული საპოლიციო ძალის გამოყენების აღსაკვეთად არსებული ძირითადი გარანტიების დარღვევას ეხება, რამაც (როგორც მოსალოდნელი იყო) ადამიანების მძიმედ დაშავება გამოიწვია.

არაოფიციალური თარგმანი 113 4) კონკრეტული პირის სტატუსი მართალია წარსულში კონკრეტული პირის მაღალ სახელისუფლებო თანამდებობაზე ყოფნა რელევანტურ ფაქტორს წარმოადგენს, მაგრამ ამ გარემოებას არ უნდა მიენიჭოს არაპროპორციული წონა სხვა შესაბამის ფაქტორებთან, მათ შორის დანაშაულის სიმძიმესთან, შედარებით. 5) დემონსტრაციების კონტექსტი და „პოლიტიკურ მოტივაციასთან“ დაკავშირებული ბრალდება საქმე არ ეხება არეულობასთან დაკავშირებულ პოლიტიკურ მოტივაციას (იქნება ეს საპროტესტო აქციის ან დემონსტრაციის დროს გამოხატული განსხვავებული აზრის წინააღმდეგ სისხლისსამართლებრივი დევნა ან ახალი ხელისუფლების მიერ ძველი ხელისუფლების წარმომადგენლების მიმართ მათ მიერ მანამდე განხორციელებული რეპრესიებისთვის შურისძიება). საქმე ეხება ბრალდებებს პირის მიმართ, რომელმაც მშვიდობიანი დემონსტრანტების ძალადობრივი დაშლის შესახებ გასცა ბრძანება მაშინ როდესაც ის იმ ხელისუფლების მაღალი თანამდებობის პირი იყო, რომელიც ძალაუფლებას დღევანდელ დღემდე ინარჩუნებს. შესაბამისად, დემონსტრაციასთან დაკავშირებული შესაბამისი დავა მიმდინარეობდა იმ მთავრობასა (რომლის წევრიც ის იყო) და საპროტესტო აქციის მონაწილეებს შორის, რომლებიც ეწინააღმდეგებოდნენ მთავრობის ქმედებებს და იყენებდნენ მშვიდობიანი შეკრების ფუნდამენტურ უფლებას. არასაჭირო და არაპროპორციული ძალის მშვიდობიანი დემონსტრანტებისა და ჟურნალისტების წინააღმდეგ გამოყენების ბრძანება გონივრულად ვერ იქნება ჩათვლილი ლეგიტიმური პოლიტიკური ამოცანის განხორციელებისთვის გადადგმულ ნაბიჯად, გარდა ამისა, ის რომელიმე ასეთი ამოცანის მისაღწევად პროპორციულადაც ვერ ჩაითვლება. ნებისმიერი არსებული პოლიტიკური კონტექსტი ვერ ჩაითვლება უფრო მნიშვნელოვნად ვიდრე სავარაუდო დანაშაულებების ჩვეულებრივი სამართლებრივი ხასიათი და სიმძიმე. 6) ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს დიდმა პალატამ დეტალურად შეისწავლა სავარაუდო ქცევა და მათ შორის ზემოთხსენებული პირის პირადი როლი ცაავა და სხვები საქართველოს წინააღმდეგ საქმეში და აღნიშნული ქცევა დაახასიათა როგორც წამებისა და არაადამიანური ან ღირსების შემლახავი მოპყრობის აკრძალვის დარღვევა და ასევე გამოხატვის თავისუფლებისა და მშვიდობიანი შეკრების უფლების დარღვევა. გარდა ამისა, სასამართლოს პალატის მიერ მანამდე გამოცემულ დასკვნაში, სასამართლომ გააკრიტიკა საქართველოს ხელისუფლება იმის გამო რომ საქართველოს ომბუდსმენის რეკომენდაციების მიუხედავად არ მოხდა ხელმძღვანელის პოტენციური პასუხისმგებლობის გათვალისწინება, რითაც აღნიშნული პირის შესაძლო როლს გაესვა ხაზი. ამჟამად მიმდინარე სისხლისსამართლებრივი პროცესები ამ ნაკლოვანებების გამოსწორებაზეა მიმართული. ასეთი ავტორიტეტული უმაღლესი სასამართლო ორგანოს იურიდიულად სავალდებულო

არაოფიციალური თარგმანი 114 გადაწყვეტილება ხაზს უსვამს ჩადენილი დანაშაულებების სერიოზულობას და იგი მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს. რაც შეეხება საქმე #2-ს 1) რას შეეხება სისხლის სამართლის საქმე სისხლის საქმე ეხება სავარაუდო დაუდევარ ქცევას, რამაც მნიშვნელოვანი ოდენობის ქონების დაკარგვა გამოიწვია და შემდგომი მძიმე შედეგების რისკი წარმოშვა. კონკრეტული პიროვნების სისხლისსამართლებრივი დევნა არ ხორციელდება იმის გამო რომ ის ოპოზიციური პარტიის წარმომადგენელია, გარდა ამისა, სისხლისსამართლებრივი დევნით არ ხდება რომელიმე მხარის პოლიტიკური ინტერესის გატარება, რითაც მეორე მხარე ზარალდება. შესაბამისად, ბრალი ჩვეულებრივ დანაშაულებრივ ქცევას ეხება. 2) დანაშაულის ბუნება და არსებული ფაქტები საქმის მასალების მიხედვით, დაუდევარი ქცევის შედეგად, სავარაუდოდ მეორე მხარესთან კონფლიქტის პროვოცირება მოხდა, რის შედეგადაც ოკუპირებული ტერიტორიების ფართობი მნიშვნელოვნად გაიზარდა. ესკალაციის შედეგად: ➢ ქართული სოფლებიდან ოთხი ოჯახის უკანონო და მუდმივი იძულებითი გადაადგილება მოხდა; ➢ ადგილობრივი თემის წევრებმა დაახლოებით 100 ჰექტარის ფართობის ტყეზე დაკარგეს წვდომა; ➢ დაზარალებული ადგილობრივი მოსახლეობის შემოსავლის წყაროებზე მნიშვნელოვან ზეგავლენას ჰქონდა ადგილი. შესაბამისად, მიმალვაში მყოფი ზემოთხსენებული კონკრეტული პიროვნების სავარაუდო ქმედებების შედეგები მხოლოდ აბსტრაქტულ საზოგადოებრივ ინტერესებს არ ეხება, ამ ქმედებებმა კონკრეტული ადამიანებისთვის მნიშვნელოვანი და კონკრეტული ზიანი გამოიწვია, რაც ამ საქმის კრიმინალურ და არა პოლიტიკურ ხასიათს უსვამს ხაზს. ზემოთხსენებული გარემოებების გათვალისწინებით, იმის მტკიცება, რომ სისხლისსამართლებრივი დევნა „სავარაუდოდ პოლიტიკურად იყო მოტივირებული“, მათ შორის ამ საქმის აღძვრის დროის გამო, არ ასახავს ბრალდებების ბუნებას და სიმძიმეს და ზემოთ აღწერილ კონტექსტს.

არაოფიციალური თარგმანი 115 საქართველოს პროკურატურის საგამოძიებო დანაყოფები იძიებენ სისხლის სამართლის საქმეებს, რომლებიც ეხება საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს კონკრეტული თანამშრომლების მიერ სამსახურებრივი უფლებამოსილებების გადამეტების ფაქტებს, საპროტესტო აქციების მონაწილეების მიმართ ძალადობის გამოყენებით და ჟურნალისტის პროფესიულ საქმიანობაში ჩარევით (საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 333-ე მუხლის მესამე პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტი, 342-ე მუხლის პირველი პუნქტი და 154-ე მუხლის პირველი და მეორე პუნქტები). 2025 წლის 1 ივლისის შემდეგ, კანონში შეტანილი ცვლილებების შედეგად, აღნიშნული სისხლის სამართლის საქმეები გაუქმებული სპეციალური საგამოძიებო სამსახურიდან საქართველოს პროკურატურაში გადავიდა, მას შემდეგ პროკურატურის სხვადასხვა დანაყოფები ინტენსიურ საგამოძიებო მოქმედებებს ატარებენ, მათ შორის: მოხდა 1000-ზე მეტი მოწმის გამოკითხვა, მათ შორის იყვნენ ძალადობის პოტენციური მსხვერპლები, შინაგან საქმეთა სამინისტროს თანამშრომლები და სისხლის სამართლის საქმეებთან დაკავშირებული სხვა პირები. 360-ზე მე პირს სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროში სასამართლო სამედიცინო ექსპერტიზა ჩაუტარდა, გარკვეული რაოდენობის საექსპერტო დასკვნები უკვე მიღებულია და ისინი უკვე თან დაერთო სისხლის სამართლის საქმეებს, ამავე დროს მიმდინარეობს სხვა ექსპერტიზები, რომლებიც ჯერ არ დასრულებულა. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროში დაინიშნა კომპლექსური ბიოლოგიური და ტრასოლოგიური ექსპერტიზები. სასამართლო ექსპერტიზის ზოგიერთი პასუხები ჯერ არ არის მიღებული. სასამართლოს განჩინების საფუძველზე, საჯარო და კერძო დაწესებულებებისგან კამერების შესაბამისი ჩანაწერები იქნა გამოთხოვილი. გარდა ამისა, სისხლის სამართლის საქმეებთან დაკავშირებული 2700 საათზე მეტი ხანგრძლივობის ვიდეო მასალები იქნა მიღებული მედია “უნდა მოხდეს წამების და არასათანადო მოპყრობის შესახებ ბრალდებების დაუყოვნებლივი, დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელი გამოძიება.” – გვ.7 “უნდა მოხდეს პოლიციის/უსაფრთხოების ძალების და არაიდენტიფიცირებული, ნიღბიანი პირების მიერ ჩადენილი წამებისა და არასათანადო მოპყრობის შემთხვევების შესახებ ბრალდებების სწრაფი გამოძიება.” – გვ.9 (ასევე რელევანტურია შემდეგი პარაგრაფებისთვის: 2, 53, 122–123, 126–132, 134–135, 137, 140–141, 143–144, 151, 172–174, 179–180, 182, 184–185, 187–188, 242, 253, 263, 280 და 304.)

არაოფიციალური თარგმანი 116 საშუალებებისგან, სოციალური ქსელებიდან, ინტერნეტიდან და კერძო პირებისგან. ამასთან ერთად, სასამართლოს განჩინების საფუძველზე, შინაგან საქმეთა სამინისტროს დროებითი მოთავსების უზრუნველყოფის დეპარტამენტისგან დაკავებულ პირებთან დაკავშირებით შედგენილი დაკავების ოქმები ისევე როგორც მათთან დაკავშირებით მომზადებული სამედიცინო და სხვა ტიპის დოკუმენტაცია იქნა ამოღებული/გამოთხოვილი. გარდა ამისა, სასამართლოს განჩინების საფუძველზე, სსიპ საგანგებო სიტუაციების მართვის სამსახურისგან და სხვადასხვა სამედიცინო დაწესებულებისგან მიღებული იქნა იმ პირთა სამედიცინო დოკუმენტაცია, რომლებმაც საპროტესტო აქციებზე მიღებული დაზიანებებისთვის სამედიცინო დახმარება მიიღეს. ასევე სასამართლოსგან მიღებული/გამოთხოვილი იქნა ადმინისტრაციული საქმეების სასამართლო სხდომების წერილობითი ჩანაწერები და ოქმები. ამ მომენტისთვის, სისხლის სამართლის საქმეების ფარგლებში დაზარალებულის სტატუსი 167 პირს აქვს მინიჭებული. თბილისის პროკურატურის საგამოძიებო სამმართველო საპროტესტო აქციების მონაწილე ქალების მიმართ ძალადობის მუქარებთან დაკავშირებულ ბრალდებებსაც იძიებს. თბილისის პროკურატურის საგამოძიებო სამმართველო და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო არაიდენტიფიცირებული პირების მიერ საპროტესტო აქციების მონაწილეების წინააღმდეგ ჩადენილი ძალადობის შესახებ ბრალდებებს იძიებენ. ზემოთხსენებული სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში, მოქალაქეთა პირადი ნივთების უკანონოდ ჩამორთმევის შესახებ ბრალდებების გამოძიება მიმდინარეობს. დეტალური, მიუკერძოებელი და ყოვლისმომცველი გამოძიების უზრუნველსაყოფად, ყველა შესაბამის სისხლის სამართლის საქმესთან დაკავშირებით ინტენსიური საგამოძიებო და საპროცესო ზომების მიღება ხდება.

არაოფიციალური თარგმანი 117 მზია ამაღლობელის საქმე (პოლიციელზე თავდასხმა) 2025 წლის 12 იანვარს, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრომ, საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 353 1 -ე მუხლით პოლიციელზე თავდასხმის ფაქტზე დაიწყო გამოძიება. 2025 წლის 11 იანვარს, გამოძიების დაწყებამდე, მზია ამაღლობელის დაკავება აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის პოლიციის დეპარტამენტის ადმინისტრაციულ შენობასთან საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 173-ე მუხლით მოხდა (სამართალდამცავი ორგანოს თანამშრომლის კანონიერი მოთხოვნისადმი დაუმორჩილებლობა). პოლიციელთა მხრიდან მრავალი მოწოდების მიუხედავად, მზია ამაღლობელმა არ შეწყვიტა მისი უკანონო ქცევა. ადმინისტრაციული დაკავების ოქმს თავად მზია ამაღლობელმა მოაწერა ხელი და მისი წერილობითი განცხადების საფუძველზე მოხდა მისი ადმინისტრაციული დაკავებიდან გათავისუფლება. მზია ამაღლობელის გათავისუფლებიდან რამდენიმე წუთში, 2025 წლის 12 იანვარს, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის პოლიციის დეპარტამენტის უფროსი ირაკლი დგებუაძე, საზოგადოებრივი უსაფრთხოების და წესრიგის დაცვის მიზნით, იმყოფებოდა ტბელ აბუსერიძის ქუჩა #11ა-ში მდებარე შენობასთან (აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის პოლიციის დეპარტამენტის შენობა), იგი ადგილზე შეკრებილ მოქალაქეებს უხსნიდა იმას თუ რატომ მოხდა საპროტესტო აქციის მონაწილის დაკავება. ირაკლი დგებუაძის სამსახურეობრივი საქმიანობით გაღიზიანებულმა მზია ამაღლობელმა მას შურისძიების მიზნით დაესხა თავს - მან დგებუაძეს ძალისმიერად მოქაჩა ქურთუკზე, მოატრიალა მისკენ “უნდა მოხდეს იმ ჟურნალისტების და საჯარო დებატების სხვა მონაწილეების დაუყოვნებლივ გათავისუფლება, რომლებიც მათ მიერ გამოხატვის თავისუფლების უფლების გამოყენების გამო არიან დაკავებული. მომავალში მსგავს გარემოებებში ადამიანების დაკავებისგან თავის შეკავება უნდა მოხდეს.” – გვ.7 პარაგრაფი 144. “საპროტესტო აქციის მონაწილეებთან დაკავშირებული ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი საქმეა ცნობილი ჟურნალისტის დაკავება ბათუმში 2025 წლის 12 იანვარს. მისი დაკავება პოლიციის განყოფილების ფასადზე სტიკერის წარწერით “საქართველო გაიფიცე” და სამართალდამცავების სიტყვიერი შეურაცხყოფისთვის მოხდა, როდესაც მან მათ “რუსეთის მონები, ძაღლები და ღორები” უწოდა; გამოშვების შემდეგ ჟურნალისტი საპროტესტო აქციის სხვა მონაწილეებს შეუერთდა, რომლის დროსაც მას ბათუმის პოლიციის უფროსთან ირაკლი დგებუაძესთან ინციდენტი მოუვიდა (გავრცელებული ცნობებით მან მას სილა გააწნა). 2025 წლის 6 აგვისტოს ჟურნალისტს ორ წლიანი პატიმრობა მიესაჯა, იგი დამნაშავედ იქნა ცნობილი “საზოგადოებრივი წესრიგის დამცველის მიმართ დაუმორჩილებლობაში, მის მიმართ მუქარაში ან ძალადობის გამოყენებაში”. გავრცელებული ცნობებით, იგივე პოლიციელი - დგებუაძე - საპროტესტო აქციის სხვა მონაწილეების შევიწროვებას ახდენდა. მედიამ ასევე გამოაქვეყნა ვიდეო, რომელშიც დგებუაძის მიერ ჟურნალისტის მიმართ გაჟღერებული სიტყვიერი მუქარა ისმის... “ - გვ.51-52

არაოფიციალური თარგმანი 118 და სახეში სილა გააწნა. სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში, მოხდა თავდასხმის ამსახველი ვიდეო მასალის გამოთხოვა აჭარის საზოგადოებრივი მაუწყებლისგან. ვიდეო ჩანაწერის ნახვის შემდეგ, დადგინდა, რომ ირაკლი დგებუაძე, რომელიც აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის პოლიციის დეპარტამენტის ადმინისტრაციულ შენობასთან იდგა, კონკრეტული პირის დაკავების მიზეზებს განმარტავდა. ირაკლი დგებუაძე მიტრიალდა კამერისკენ, რითაც მან მზია ამაღლობელს ზურგი შეაქცია, იგი ადგილიდან წასვლას აპირებდა, როდესაც მზია ამაღლობელმა მას მარცხენა ხელით ქურთუკზე მოქაჩა, მისკენ მიატრიალა და სახეში სილა გააწნა. მოწმეთა ჩვენებები და ვიდეო ჩანაწერები არ ადასტურებენ იმას, რომ ირაკლი დგებუაძემ თავდასხმამდე მზია ამაღლობელს სიტყვიერი ან ფიზიკური შეურაცხყოფა მიაყენა ან მას არასათანადოდ მოექცა. თავად მზია ამაღლობელს არასდროს წამოუყენებია ეს საკითხი არც გამოძიების ეტაპზე და არც სასამართლო სხდომებზე. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს განჩინებით, ბათუმის საქალაქო სასამართლოს ვერდიქტი დადასტურდა და ბრალდებულს ორწლიანი პატიმრობა შეეფარდა. მზია ამაღლობელის საქმე (სამსახურეობრივი უფლებამოსილების გადაჭარბება) აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის პროკურატურის საგამოძიებო სამმართველოში მიმდინარეობს გამოძიება საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 333-ე მუხლის მესამე პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტით 11-12 იანვარს გამართული საპროტესტო აქციის დროს დაკავებული მონაწილეების (მათ შორის მზია ამაღლობელის) მიმართ ძალადობის გზით საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს თანამშრომლების მიერ სამსახურეობრივი უფლებამოსილების გადაჭარბების სავარაუდო ფაქტზე. ზემოთხსენებული სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში, გამოძიება მზია ამაღლობელის და საპროტესტო აქციის ოთხი სხვა მონაწილის მიმართ ძალადობის გზით შინაგან საქმეთა სამინისტროს თანამშრომლების მიერ სამსახურეობრივი უფლებამოსილების სავარაუდო გადაჭარბების ფაქტებს იკვლევს. ამ მომენტისთვის შემდეგი საგამოძიებო და საპროცესო მოქმედებებია ჩატარებული: მოხდა მოწმეების, მათ შორის პოლიციელებისა და სახალხო დამცველის აპარატის წარმომადგენლის, გამოკითხვა; სასამართლოს განჩინებით, მოხდა სამაუწყებლო კომპანიებისგან ვიდეო ჩანაწერების გამოთხოვა და ნახვა, გარდა ამისა, ვიდეო ჩანაწერები გაზეთ „ბათუმელების“ ფეისბუქ გვერდიდანაც იქნა გადმოწერილი. მთლიანობაში, მოპოვებული ვიდეო მასალების ხანგრძლივობა 23 საათს შეადგენს. სასამართლოს დადგენილებით, მოხდა შინაგან საქმეთა სამინისტროს აჭარის პოლიციის დეპარტამენტის და ბათუმის საქალაქო სასამართლოს შენობების შიდა და გარე პერიმეტრზე მდებარე სათვალთვალო კამერებიდან ვიდეო ჩანაწერების ამოღება და შესწავლა. თუმცა,

არაოფიციალური თარგმანი 119 ზემოთაღნიშნულ ვიდეო ჩანაწერებში მზია ამაღლობელის გადაადგილება არ ფიქსირდება. მოხდა მზია ამაღლობელის ტანსაცმლის ამოღება, ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროში კომპლექსური სასამართლო ტრასოლოგიური და ბიოლოგიური ექსპერტიზა დაინიშნა. გამოძიების ამ ეტაპზე სასამართლოს ექსპერტიზის დასკვნა ჯერ არ არის მიღებული. ბათუმის დროებითი დაკავების ცენტრიდან და ქალთა პენიტენციური დაწესებულება #5-დან მზია ამაღლობელის სამედიცინო დოკუმენტაცია იქნა მიღებული. დაინიშნა სასამართლო სამედიცინო ექსპერტიზა მზია ამაღლობელის სამედიცინო დოკუმენტაციის გამოყენებით. ამ ეტაპზე, სასამართლო ექსპერტიზის დასკვნა ჯერ არ არის მიღებული. მზია ამაღლობელის ადვოკატები რამდენჯერმე გაეცნენ საქმის მასალებს. მათ მზია ამაღლობელისთვის დაზარალებულის სტატუსის მინიჭება მოითხოვეს, მაგრამ მათი თხოვნა არ დაკმაყოფილდა. გადაწყვეტილება ბათუმის საქალაქო სასამართლოში გასაჩივრდა, რომელმაც მზია ამაღლობელისთვის დაზარალებულის სტატუსის მინიჭებაზე უარს მხარი დაუჭირა. გამოძიება მიმდინარეობს. პარაგრაფი 293. “სამართლიანი სასამართლოს ერთ-ერთ ძირითად გარანტიას ინსტრუმენტების თანასწორობა წარმოადგენს, რაც იმას ნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიხედვით: “თითოეულ მხარეს გონივრული შესაძლებლობა უნდა მიეცეს მისი არგუმენტების წარმოსადგენად ისეთ პირობებში, რომლებიც მას ოპონენტთან მიმართებით არახელსაყრელ პირობებში არ აყენებს.” გამოკითხულ პირთა მიხედვით (საპროტესტო აქციების მონაწილეები, პოლიტიკოსები, რომლებსაც სისხლისსამართლებრივი ბრალდებები აქვთ წაყენებული და მათი ადვოკატები), დაცვის მხარის მიერ მტკიცებულებებთან დაკავშირებით დაყენებული შუამდგომლობები ხშირად უარყოფილია ხოლმე, მაშინაც კი როდესაც ეს მტკიცებულებები უმნიშვნელოვანესია მათი უდანაშაულობის დამტკიცების კუთხით. ერთ-ერთი მაგალითი, რომელიც მომხსენებელს მოახსენეს, ეხებოდა სავარაუდო დანაშაულის ჩადენის ადგილისთვისა და დროისთვის რელევანტური ვიდეო ჩანაწერის მტკიცებულების სახით დაშვების ან მნიშვნელოვანი მოწმეების სასამართლოში დაბარების შუამდგომლობას. ადვოკატების განცხადებით, ხშირად სასამართლო მოწმეების სახით მხოლოდ პოლიციელებს უსმენს. გამოკითხული იურისტების თქმით, მათ ხშირად მტკიცებულებების მანიპულაციასთან უწევთ გამკლავება და მათ მიერ ამგვარი მტკიცებულებების კითხვის ნიშნის ქვეშ დაყენების მცდელობები უშედეგოა ხოლმე, რადგან პოტენციურად გამაბათილებელი მტკიცებულებების წარდგენა არ შეუძლიათ. მომხსენებელს შემდეგი მაგალითი მოუყვანეს: სასამართლოზე მტკიცებულების სახით ვიდეო ჩანაწერი იყო წარმოდგენილი, პროკურატურამ ჩანაწერის მხოლოდ მცირე ნაწილი აჩვენა, ხოლო სასამართლომ ვიდეოს უფრო ხანგრძლივი ვერსიის დემონსტრირებაზე უარი განაცხადა, რომელსაც კონტექსტის განმარტება შეეძლო. ერთ-ერთ კარგად აღწერილ საქმეში, სასამართლომ, გავრცელებული ცნობების მიხედვით, ბევრი მტკიცებულება უარყო.” - გვ.95

არაოფიციალური თარგმანი 120 მზია ამაღლობელის სისხლის სამართლის საქმესთან დაკავშირებით დაცვის მხარემ საპროტესტო აქციების აღმწერი ვიდეო ჩანაწერები წარმოადგინა. წინასწარი განხილვის დროს პირველი ინსტანციის სასამართლომ აღნიშნული ჩანაწერები დაუშვებლად სცნო. თუმცა, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნული ჩანაწერები, ისევე როგორც საპროტესტო აქციაზე მყოფი იმ კონკრეტული პირების ჩვენებები, რომლებიც აღნიშნულ მოვლენებს (მათ შორის პოლიციელზე თავდასხმას) შეესწრნენ, დასაშვებად სცნო. დაცვის მხარეს სრულად მიეცა საკუთარი არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობა, ამასთან, დაცვის მხარის მიერ წარმოდგენილი ყველა მტკიცებულება - მათ შორის ვიდეო ჩანაწერები და მოწმეთა ჩვენებები - სასამართლოს სხდომებზე იქნა გამოკვლეული. გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლომ დასაშვებად სცნო ის ვიდეო ჩანაწერები, რომლებიც დაცვის მხარეს მნიშვნელოვნად მიაჩნდა მისი პოზიციების გასამყარებლად, იმის მიუხედავად, რომ აღნიშნული ვიდეო ჩანაწერები არ იყო პირდაპირ კავშირში სისხლის სამართლის საქმესთან და ჩადენილ დანაშაულთან. ამ ვიდეო ჩანაწერებში კონკრეტული პირები აცხადებდნენ, რომ პოლიციელმა ირაკლი დგებუაძემ, რომელიც დაზარალებულად იქნა ცნობილი, პოლიციის ადმინისტრაციულ შენობაში მათ მიმართ ძალადობრივი ქმედებები ჩაიდინა. ლასლო რობერტ მეზესი პარაგრაფი 134. ფონდ “სამართალი ჟურნალისტებისთვის”-ის მონაცემებით, 2024 წელს როგორც ტრადიციულ ისე ონლაინ მედია ორგანიზაციებში მომუშავე ჟურნალისტების მიმართ მუქარის და თავდასხმის 298 შემთხვევა დაფიქსირდა, მაშინ როცა 2023 წელს ეს მაჩვენებელი 73-ს შეადგენდა. „რეპორტიორები საზღვრებს გარეშე“-მ 2024 წლის ოქტომბრიდან 2025 წლის ოქტომბრამდე პერიოდში პრესის თავისუფლების უფლების 600 დარღვევის დოკუმენტირება მოახდინა (ამაში შედის თავდასხმები, უკანონო ჯარიმები, დაკავებები, მუქარები, აკრედიტაციის შეჩერება და ა.შ.). ამ რიცხვში შედის ჟურნალისტების მიმართ გადამეტებული ძალის გამოყენების შემთხვევებიც. „რეპორტიორები საზღვრების გარეშე“ ამას „დამოუკიდებელი ჟურნალისტიკის დაშინების, შევიწროვებისა და კრიმინალიზების მიზანმიმართულ სტრატეგიას“ უწოდებს. ზოგიერთი ეს თავდასხმა საჯაროდ ხელმისაწვდომ ვიდეო ჩანაწერებში ფიქსირდება. გარდა ამისა, „რეპორტიორები საზღვრებს გარეშე“-ს მონაცემებით, 2024 წლის 28 ნოემბერს საპროტესტო გამოსვლების დაწყებიდან სამი კვირის მანძილზე, თავდასხმა მოხდა 70 ჟურნალისტზე, ზოგიერთ მათგანზე თავდასხმები რამდენჯერმე განხორციელდა. ამ თავდასხმებში შედიოდა ფიზიკური შეურაცხყოფა, წყლის ჭავლის შესხმა (რომელშიც ქიმიური ნივთიერებები იყო შერეული), ცრემლსადენი გაზის გამოყენება, დაკავება, სიტყვიერი შეურაცხყოფა, ჟურნალისტთა აღჭურვილობის მიზანმიმართული განადგურება ან კონფისკაცია.“ – 48-49 გვ.

არაოფიციალური თარგმანი 121 თბილისი პროკურატურის საგამოძიებო სამმართველო ჟურნალისტის პროფესიულ საქმიანობაში უკანონო ჩარევის საქმეს იძიებს, აღნიშნული დანაშაული საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 154-ე მუხლის მეორე პუნქტით არის გათვალისწინებული. გამოძიების პროცესში მოხდა მოწმეების გამოკითხვა და დანაშაულის ადგილის შემოწმება. გარდა ამისა, სხვადასხვა საჯარო და კერძო დაწესებულებებისგან გამოძიებისთვის საინტერესო სათვალთვალო კამერების ჩანაწერები იქნა გამოთხოვილი. ჟურნალისტებისა და ტელეკომპანიებისგან აუდიო-ვიზუალური ჩანაწერები იქნა გამოთხოვილი და შემოწმებული. ამასთან ერთად, სოციალური ქსელების შემოწმება და გამოძიებისთვის საინტერესო ელექტრონული ინფორმაციის ამოღებაც განხორციელდა. საქმეს თან დაერთო სამედიცინო დოკუმენტაცია და სხვა შესაბამისი ინფორმაცია. ლასლო რობერტ მეზესს სსიპ სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროში სასამართლო სამედიცინო შემოწმება დაენიშნა. შემოწმების შესახებ ანგარიში ჯერ არ არის მიღებული. 4 პიროვნებას, მათ შორის ლასლო რობერტ მეზესს და გიორგი თარხნიშვილს დაზარალებულის სტატუსი მიენიჭათ. გამოძიება გრძელდება. მაკა ჩიხლაძის საქმე თბილისის პროკურატურის საგამოძიებო სამმართველოში გრძელდება გამოძიება საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 154-ე მუხლის მეორე პუნქტით, 118-ე მუხლის მეორე პუნქტით და 178-ე მუხლის მესამე პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტით “ტვ პირველის” ჟურნალისტის მაკა ჩიხლაძის, ოპერატორის გიორგი შეწირულის და ჟურნალისტის მაკა ჯანაშიას პროფესიულ საქმიანობაში უკანონო ჩარევის, მათი ჯანმრთელობის დაზიანების და ყაჩაღობის ბრალდებით, შემთხვევას ადგილი ჰქონდა 2024 წლის 7 დეკემბერს. სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში გრძელდება მტკიცებულებების შეგროვება. კერძოდ, მოხდა ათობით მოწმის იდენტიფიცირება და გამოკითხვა. აუდიო-ვიზუალური ჩანაწერები და მობილური ოპერატორის სატელეკომუნიკაციო ანძიდან გამოძიებისთვის საინტერესო მონაცემები იქნა ამოღებული. დანიშნულია სასამართლო ექსპერტიზა სახის ამოცნობის მიზნით. დანაშაულებების ჩამდენთა გამოვლენის მიზნით ხორციელდება აუცილებელი საგამოძიებო მოქმედებები (ჩხრეკა, ამოღება, ინფორმაციის გამოთხოვა და შემოწმება). დაინიშნა ელექტრონული მონაცემების გადამტანი მოწყობილობების სასამართლო ექსპერტიზა. დაზარალებულებმა გაიარეს სასამართლო სამედიცინო შემოწმება. გამოძიებისთვის საინტერესო მტკიცებულებების და მასალების ამოღების მიზნით დაინიშნა კომპლექსური ბიოლოგიურ-გენეტიკური, ქიმიური და ტრასოლოგიური ექსპერტიზები. სამივე ჟურნალისტი - მაკა ჩიხლაძე, გიორგი შეწირული და მაკა ჯანაშია დაზარალებულებად იყვნენ ცნობილი. გამოძიება გრძელდება. მაკა ჩიხლაძეს და გიორგი შეწირულს მათ წინააღმდეგ ჩადენილ დანაშაულთან დაკავშირებით სისხლის სამართლის საქმეში არსებული ყველა მტკიცებულება გადაეცათ.

არაოფიციალური თარგმანი 122

არაოფიციალური თარგმანი 123 საქართველოს ცენტრალური საარჩევნო კომისიის კომენტარები ა. 2024 და 2025 წლების არჩევნები აღსანიშნავია, რომ ბიულეტენსა და ამომრჩეველს შორის არავითარი კავშირი არ არსებობს. სამი დღის მანძილზე - 26, 27 და 28 ოქტომბერს, საოლქო საარჩევნო კომისიებში შეტანილი საჩივრებიდან მხოლოდ ხუთი საჩივარში მათი ავტორები საუბრობდნენ იმის შესახებ რომ გაფერადების შემდეგ საარჩევნო ბიულეტენების მეორე მხარეს წერტილი ჩანდა. ეს ადასტურებს, იმას, რომ აღნიშნული საკითხი კენჭისყრის დღეს პრობლემად არ ყოფილა იდენტიფიცირებული. საინფორმაციო კამპანია არჩევნებში მონაწილეობასთან დაკავშირებულ პროცედურებს და წესებს ეხებოდა. გარდა ამისა, საინფორმაციო კამპანიის ფარგლებში სხვა მნიშვნელოვანი საარჩევნო საკითხებიც იქნა დაფარული, აღნიშნული კამპანია მთელი წლის მანძილზე გაგრძელდა. შესაბამისად, კენჭისყრის დღეს ცესკოში საარჩევნო სიებთან დაკავშირებით საჩივრები არ შესულა. პარაგრაფი 49. “2026 წლის 18 თებერვალს ცესკოს წევრებთან შეხვედრისას მომხსენებელმა კომისიის წევრების წინაშე ზემოთხსენებული საკითხები წამოჭრა. ცესკოს თავმჯდომარემ ბატონმა გიორგი კალანდარიშვილმა აღნიშნა, რომ ბიულეტენების საარჩევნო ყუთში ჩაყრა მხოლოდ ერთ შემთხვევაში დაფიქსირდა და აღნიშნულ საარჩევნო უბანზე საარჩევნო პროცესი დაუყოვნებლივ შეჩერდა. მან ასევე თქვა, რომ ხმის მიცემის ფარულობასთან დაკავშირებით წუხილი პირველად საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაციამ არჩევნებიდან მხოლოდ სამი დღის შემდეგ გამოხატა და რომ მისი აზრით იმ შემთხვევაშიც კი თუ ბიულეტენის მეორე მხარეს რაიმე წერტილები ჩანდა, ამით შეუძლებელი იყო იმის განსაზღვრა თუ ვის სასარგებლოდ იქნა ხმა მიცემული.“ პარაგრაფი 49. “შეხვედრაზე წარმოდგენილი ინფორმაციის მიხედვით, მხოლოდ 7 საარჩევნო საჩივარში იქნა ხმის მიცემის ფარულობასთან დაკავშირებული პრობლემა წამოჭრილი და არცერთი მათგანი არ ეხებოდა ხმების დამთვლელ აპარატებს.” პარაგრაფი 50. “გარდა ამისა, უცხოეთში მცხოვრები ამომრჩევლებისთვის საინფორმაციო კამპანია ჩატარდა, რომელშიც განმარტებული იყო ხმის მიცემის პროცედურები.”

არაოფიციალური თარგმანი 124 განსხვავებული პოლიტიკური კონტექსტის და 2021 წლის არჩევნების დროს დადებული შეთანხმების გამოკლებით და ასევე 2025 წლის არჩევნებზე 11 პარტიის ბოიკოტის ფონზე, შედეგები მეტნაკლებად თანმიმდევრული იყო. დინამიკის მხრივ, ზემოთხსენებული მონაცემები მთლიანობაში თანმიმდევრულ სურათს იძლევა, რაც მნიშვნელოვანი ფაქტორია შეფასების სიზუსტის უზრუნველსაყოფად. პარაგრაფი 56. “ “ქართულმა ოცნებამ” დამაჯერებლად გაიმარჯვა ყველა საარჩევნო ოლქში, ამომრჩეველთა აქტივობა 41.08%-ს შეადგენდა. ცენტრალური საარჩევნო კომისიის თავმჯდომარის განცხადებით, ამომრჩეველთა აქტივობა მეტნაკლებად შეესაბამებოდა სხვა ადგილობრივ არჩევნებზე დაფიქსირებულ აქტივობის მაჩვენებლებს.”

არაოფიციალური თარგმანი 125 საქართველოს კომუნიკაციების კომისიის კომენტარები კომუნიკაციების კომისიამ ცნობად მიიღო ინფორმაცია საქართველოში ეუთოს ფაქტების დამდგენი მისიის ვიზიტის შესახებ (2026 წ.), რომელიც „მოსკოვის მექანიზმის“ მე-12 პარაგრაფის შესაბამისად შედგა და რომლის მიზანსაც 2024 წლის გაზაფხულის შემდეგ საქართველოში ადამიანის უფლებებისა და ფუნდამენტური თავისუფლებების სფეროში მიმდინარე მოვლენების შესახებ ანგარიშის მომზადება წარმოადგენს. კომუნიკაციების კომისია აფასებს მის მიერ აღნიშნული ანგარიშის მიგნებებთან და რეკომენდაციებთან დაკავშირებით საკუთარი პოზიციის წარმოდგენის შესაძლებლობას. ჩვენი შენიშვნები კონკრეტულად მაუწყებლობის შესახებ კანონთან დაკავშირებულ თავებს და კომუნიკაციების კომისიის აქტივობებთან დაკავშირებულ საკითხებს ეხება. ჩვენი აზრით აღნიშნული თავები სრულად არ ასახავს იურიდიულ კონტექსტს და შესაბამისი საკანონმდებლო ცვლილებების ძირითად მიზეზებს. შესაბამისად, აღნიშნული შეფასება თავისი მასშტაბით შეზღუდულად გამოიყურება და მისი უფრო ყოვლისმომცველად და საფუძვლიანად განხილვა სასარგებლო იქნებოდა. ფაქტობრივი უზუსტობები (ა) 86-ე პარაგრაფში, რომელშიც მაუწყებლობის შესახებ საქართველოს კანონში 2025 წლის აპრილში შესული ცვლილებებია მიმოხილული, აღნიშნულია რომ კანონის 66¹-ე მუხლი კრძალავს უცხოური წყაროებისგან დაფინანსების მიღებას „კომერციული რეკლამის“ გარდა. ეს ფაქტობრივი უზუსტობა და გამონაკლისების არასრული ჩამონათვალია, რადგან აღნიშნული დებულების მიხედვით გამონაკლისები არა მხოლოდ კომერციული რეკლამას, არამედ ასევე ტელეშოპინგს, სპონსორობას და პროგრამებში პროდუქციის რეკლამირებასაც უშვებს. (ბ) 88-ე პარაგრაფში, რომელიც პირდაპირ ეთერში მანიპულაციური სატელეფონო ზარების შემოშვების აკრძალვას ეხება, საუბარია იმაზე, რომ შესაბამისი რეგულაცია მაუწყებელს განსხვავებული პოლიტიკური შეხედულებების თანაბრად წარმოდგენას ავალდებულებს. იმის გარდა, რომ აღნიშნული დებულება არსებითად არასწორად არის აღწერილი, მთლიანი აქცენტის მხოლოდ პოლიტიკურ კონტექსტზე გაკეთება ფაქტობრივ უზუსტობას წარმოადგენს, რადგან 54(10)-ე მუხლი, რომელიც კონკრეტულად პირდაპირ ეთერში შემოსულ სატელეფონო ზარებს ეხება და ასევე 54-ე მუხლში ზოგადად მიუკერძოებლობასთან დაკავშირებით წარმოდგენილი დებულებები არა მხოლოდ პოლიტიკურ შეხედულებებს, არამედ საზოგადოებისთვის საინტერესო ნებისმიერ ისეთ თემას ეხება, რომლის შესახებაც საზოგადოების შიგნით განსხვავებული მოსაზრებები არსებობს (ე.წ. საკამათო თემები). შეფასებები დოკუმენტის მიხედვით (201-ე პარაგრაფი), საქართველოს კანონი მაუწყებლობის შესახებ

არაოფიციალური თარგმანი 126 მაუწყებლებს მკაცრ ვალდებულებებს აკისრებს, რადგან გამოყენებული ტერმინოლოგია არსებითად ზედმეტად ფართოა (მაგალითად „მკაფიო გამიჯვნა ფაქტსა და მოსაზრებას შორის“; „დაუშვებელია მაუწყებლის მიერ ახალი ამბებისა და საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ პროგრამაში რომელიმე პოლიტიკური პარტიის, საზოგადოებრივი, რელიგიური გაერთიანების ან სხვა ინტერესთა ჯგუფის მხარდამჭერი ან საწინააღმდეგო პოზიციის გამოხატვა”), და რომ ამგვარმა თითქოს „ბუნდოვანმა“ ფორმულირებებმა შესაძლოა თვითნებური ინტერპრეტირება და არასასურველი მაუწყებლების პოლიტიკური მიზნებით სანქცირება გამოიწვიოს. ამავე საკითხთან დაკავშირებით ასევე აღნიშნულია (დოკუმენტის 210-ე პარაგრაფი), რომ მაუწყებლობის შესახებ კანონის 54-ე მუხლი არ შეესაბამება კონვენციის მე-10 მუხლს. ჩვენი აზრით, აღნიშნული შეფასება არასაკმარისად ითვალისწინებს 54-ე მუხლის აღსრულების მარეგულირებელ ფართო საკანონმდებლო ჩარჩოს. კერძოდ, კომუნიკაციების კომისიამ გამოაქვეყნა დეტალური „გზამკვლევი მაუწყებლობის შინაარსობრივი მოთხოვნების თაობაზე”, რომელიც მაუწყებლებთან კონსულტაციების საფუძველზე შემუშავდა. აღნიშნულ დოკუმენტში წარმოდგენილია ყოვლისმომცველი განმარტებები 54-ე მუხლის თითოეული პუნქტის მნიშვნელობის, მასშტაბისა და პრაქტიკაში აღსრულების შესახებ. აღნიშნული გზამკვლევის მიზანია იურიდიული სიცხადისა და შესაბამისი დებულებების თანმიმდევრული და გამჭვირვალე ინტერპრეტირების უზრუნველყოფა. აღნიშნულ გზამკვლევში მიუკერძოებლობის მნიშვნელობა მკაფიოდ არის ხაზგასმული: „მიუკერძოებლობა მაუწყებლობის და ზოგადად მედიის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი პრინციპია. მიუკერძოებლობის პრინციპი მოითხოვს, რომ მაუწყებელმა საზოგადოებისთვის მნიშვნელოვანი საკითხები გააშუქოს სათანადო ობიექტურობით და უზრუნველყოს, რომ საჯარო დისკუსიის არცერთ მხარეს არ მიენიჭოს უპირატესობა. მიუკერძოებლობის პრინციპის დაცვა შესაძლებელია შესაბამისი სარედაქციო ხერხების გამოყენებით. აღნიშნული პრინციპის ცალკეული მოთხოვნები გაწერილია „მაუწყებლობის შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამის დებულებებში.” გარდა ამისა, გზამკვლევში აღწერილია ის პრინციპები, რომლებსაც კომუნიკაციების კომისია აღნიშნული დებულებების აღსრულებისას გაითვალისწინებს: „მიუკერძოებლობის სტანდარტებისა და მოთხოვნების იდენტიფიცირებისას კომისია ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში გაითვალისწინებს მაუწყებლისა და აუდიტორიის გამოხატვის თავისუფლების დაცვის ინტერესს, რომ მაუწყებელს ჰქონდეს ლეგიტიმური შესაძლებლობა, შეასრულოს საზოგადოებრივი მეთვალყურის ფუნქცია და მწვავედ, კრიტიკულად გააშუქოს ნებისმიერი საზოგადოებრივი მნიშვნელობის მოვლენა და მოსაზრება. მეორე მხრივ, ასევე მხედველობაში მიიღება მნიშვნელოვანი საზოგადოებრივი ინტერესი, რომ სამაუწყებლო მედიამ დაიცვას მიუკერძოებლობა და ხელი შეუწყოს ინფორმირებულ დემოკრატიულ დებატს.” ამასთან ერთად, გზამკვლევი აღწერს მაუწყებლის პოზიციის გამოხატვის შეზღუდვის მიზეზს, კონკრეტულად, დოკუმენტის მიხედვით: “მაუწყებლის პოზიციის გამოხატვის შეზღუდვა ემსახურება მაუწყებლისა და საზოგადოებრივ-პოლიტიკური დისკურსის დაცვას,

არაოფიციალური თარგმანი 127 რათა აღიკვეთოს ვიწროპარტიული ინტერესების გამტარებელი ძლიერი ფინანსური ან გავლენიანი ჯგუფების მიერ მაუწყებლის მეშვეობით საზოგადოებრივ აზრზე არასათანადო ზემოქმედება. ამასთან, აღნიშნული დებულების მიზანია, არ დაუშვას მაუწყებლის მესაკუთრის მიერ მისი სარედაქციო დამოუკიდებლობის ხელყოფა და მაუწყებლის გამოყენება მნიშვნელოვან საზოგადოებრივ საკითხებზე კონკრეტული ინტერესთა ჯგუფისთვის ხელსაყრელი მოსაზრებების გავრცელებისათვის, რაც საბოლოო ჯამში არასათანადო გავლენას ახდენს პოლიტიკურ დისკურსსა და დემოკრატიულ დებატზე.” რაც შეეხება მაუწყებლობის შესახებ კანონის 54(5)-ე მუხლს, რომელიც კონკრეტული ჯგუფების მხარდამჭერი პოზიციების გამოხატვისგან თავის შეკავების ვალდებულებას შეიცავს და რომელიც ფართოდ იქნა ციტირებული მომხსენებლების მიერ, გზამკვლევში ამ მუხლთან დაკავშირებით შემდეგი განმარტებაა მოცემული: „მაუწყებლის მიერ რომელიმე პოლიტიკური პარტიის, საზოგადოებრივი, რელიგიური გაერთიანების ან სხვა ინტერესთა ჯგუფის მხარდამჭერი ან საწინააღმდეგო პოზიციის გამოხატვის შეზღუდვა ვრცელდება ახალი ამბებისა და საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ პროგრამებზე (გარდა საავტორო პროგრამებისა). საავტორო პროგრამებში დასაშვებია საავტორო პროგრამის წამყვანის მიერ საკუთარი მოსაზრების გამოხატვა, თუმცა დაცული უნდა იყოს „მაუწყებლობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნები საავტორო პროგრამებთან დაკავშირებით. კომისიის მიერ ყველა კონკრეტულ შემთხვევაში მაუწყებლის პოზიციის გამოხატვა შეფასდება ინდივიდუალური გარემოებების ანალიზის გზით.” ამას გარდა, გზამკვლევში ასევე განმარტებულია, რომ ბალანსის დაცვით მოთხოვნის მიზანია, აქტუალურ საკითხებთან დაკავშირებით არსებული თითოეული საგულისხმო მოსაზრება თანასწორად და დაბალანსებულად მიეწოდოს საზოგადოებას, რომელიც შემდგომ შეძლებს, ინფორმირებულად მიიღოს მონაწილეობა დემოკრატიულ პროცესებში, მათ შორის, საზოგადოებრივ დისკუსიასა და არჩევნებში. საზოგადოების თითოეულ წევრს უფლება აქვს, ჩართული იყოს დემოკრატიული მმართველობის პროცესში და უნდა ჰქონდეს წვდომა ყველა საგულისხმო მოსაზრებაზე, რომელიც მას მისცემს ინფორმირებული პოზიციის ჩამოყალიბების შესაძლებლობას. თითოეული მაუწყებლის ეთერში აუდიტორიას უნდა მიუწვდებოდეს ხელი ყველა საგულისხმო კონტრასტულ შეხედულებაზე, რათა შეძლოს დემოკრატიულ პროცესებში სრულყოფილად ჩართვა. მნიშვნელოვანია, რომ მიუკერძოებლობის პრინციპი და ბალანსის მოთხოვნა არ უზღუდავს მაუწყებელს შესაძლებლობას, გააშუქოს რომელიმე მოსაზრება იმ პირობით, რომ სიზუსტის დაცვით და ადეკვატურად იქნება ასახული ყველა სხვა ალტერნატიული შეხედულება. ბალანსის მოთხოვნა ვრცელდება ახალი ამბებისა და საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ პროგრამებში პოლიტიკური ან სხვა სახის დავის გაშუქებაზე. მოთხოვნა შეეხება პოლიტიკურ, ინდუსტრიულ ნებისმიერ სხვა საკითხზე არსებულ საკითხს, რომელზეც პოლიტიკოსებს, ინდუსტრიას ან/და საზოგადოების წევრებს აქვთ დისკუსია. კანონი არ განსაზღვრავს კონკრეტულ წესს ან პროცედურას, თუ როგორ უნდა დაიცვას მაუწყებელმა ბალანსი. ბალანსის დაცვა თითოეულ შემთხვევაში მაუწყებლის სარედაქციო

არაოფიციალური თარგმანი 128 პოლიტიკისა და პასუხისმგებლობის ფარგლებში ხდება. მაუწყებელს აქვს შესაძლებლობა, თავად შეარჩიოს სარედაქციო და ჟურნალისტური ხერხები ბალანსის დასაცავად იმ პირობით, რომ საბოლოო ჯამში ეთერში განთავსებული პროგრამაში მიუკერძოებლად და დაბალანსებულად იქნება წარმოჩენილი ყველა საგულისხმო მოსაზრება. გზამკვლევში განმარტებულია, რომ ბალანსის მოთხოვნა არ გულისხმობს მაუწყებლის ვალდებულებას, რომ პროგრამაში საკითხზე არსებული ყველა არგუმენტი წარმოადგინოს. მიუკერძოებლობის პრინციპი არ ზღუდავს მაუწყებლის შესაძლებლობას, გააშუქოს საჯარო ხელისუფლების ორგანოების ან ინსტიტუტების გატარებული პოლიტიკა ან განხორციელებული ქმედებების შესახებ არსებული კრიტიკული მოსაზრებები. პირიქით, სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია, რომ მაუწყებელმა ახალი ამბებისა და სოციალურ- პოლიტიკურ პროგრამებში შეძლოს და სათანადოდ გამოიკვლიოს ამგვარი კრიტიკული შეხედულებები. მართალია მომხსენებლებს აღნიშნული დებულებები ბუნდოვნად ეჩვენებათ, ორაზროვნების თავიდან ასაცილებლად გზამკვლევში მკაფიოდ არის განხილული პოტენციური პრაქტიკული გამოწვევები. მაგალითად, როცა მაუწყებლები აშუქებენ სადავო საკითხებს და ალტერნატიული შეხედულებები არ არის მარტივად ხელმისაწვდომი (მაგალითად, პოლიტიკოსი ან პოლიტიკური გაერთიანება უარს აცხადებს ინტერვიუზე, კომენტარზე ან პროგრამაში მონაწილეობაზე), არსებობს სარედაქციო ხერხები, რომელთაც შესაძლებელია მაუწყებელმა მიმართოს მიუკერძოებლობის დასაცავად. მაგალითად: • შესაბამისი პირების ან ინსტიტუტების საჯარო განცხადებების ანალიზი; • ინტერვიუერის მიერ პროგრამაში წარმოდგენილი მოსაზრებების კრიტიკული გაანალიზება; • წამყვანის მიერ კითხვებში ალტერნატიული შეხედულებების ასახვა; • წამყვანის მიერ პროგრამის მიმდინარეობისას ალტერნატიული შეხედულებების სათანადო ობიექტურობით შეჯამება და კონტექსტში ჩასმა; • პროგრამაში ისეთი მონაწილეების მოწვევა, რომლებიც ალტერნატიულ შეხედულებებს გამოხატავენ. საქართველოს კანონი მაუწყებლობის შესახებ ფაქტსა და მოსაზრებას შორის მკაფიო გამიჯვნის ვალდებულებასაც ადგენს. ამ კანონის 54(2)-ე მუხლის მიხედვით, ახალი ამბების პროგრამაში მაუწყებელი ვალდებულია უზრუნველყოს ფაქტისა და მოსაზრების მკაფიო გამიჯვნა. უნდა აღინიშნოს, რომ ეს ვალდებულება მხოლოდ ახალი ამბების პროგრამებს ეხება. საზოგადოებას უფლება აქვს, მიიღოს გადამოწმებული და ობიექტური ინფორმაცია მაუწყებლის ახალი ამბების პროგრამების მეშვეობით. ახალი ამბების პროგრამების მიმართ მაღალი ნდობის გათვალისწინებით, მნიშვნელოვანია, მაუწყებელმა აუდიტორიას გამიჯნულად მიაწოდოს ფაქტობრივი მონაცემები, ინფორმაცია ამა თუ იმ მოვლენის შესახებ და საზოგადოების წევრების მოსაზრებები, შეფასებები და კომენტარები. შესაბამისად, დაუშვებელია რომელიმე მოსაზრება დადასტურებული ფაქტის სახით, შენიღბულად და

არაოფიციალური თარგმანი 129 დამაბნევლად იყოს აუდიტორიისთვის მიწოდებული. ახალი ამბების პროგრამაში ფაქტისა და მოსაზრების გამიჯვნა ხელს უწყობს აუდიტორიის სწორად ინფორმირებულობას, რადგან აუდიტორიას ეძლევა შესაძლებლობა, გაერკვეს რომელი ინფორმაცია წარმოადგენს გადამოწმებულ ფაქტს და რომელი სუბიექტურ ინტერპრეტაციას ან კომენტარს. გარდა ამისა, დოკუმენტში (პარაგრაფი 201) საუბარია პირდაპირ ეთერში შემოსულ სატელეფონო ზარებთან დაკავშირებით მაუწყებლებისთვის დაკისრებულ სამართლიანობის პრინციპის დაცვის ვალდებულებაზე, რასთან დაკავშირებითაც გამოთქმულია წუხილი იმის შესახებ, რომ შემოსული ზარები მაუწყებლების კონტროლს მიღმაა, რაც ამ ვალდებულების დაცვას შეუძლებელს ხდის. ჩვენი აზრით როგორც ჩანს ამ დასკვნაში გზამკვლევში წარმოდგენილი განმარტებებია იგნორირებული. გზამკვლევში ეს საკითხი მკაფიოდ არის განმარტებული: „აუცილებელია არ მოხდეს შემოსული ზარებით საზოგადოებრივ აზრზე მანიპულირება. „მაუწყებლობის შესახებ“ საქართველოს კანონის 54-ე მუხლის მე-10 პუნქტის მიხედვით, პირდაპირ ეთერში შემოსული ზარები უნდა იქნეს შერჩეული სამართლიანობის პრინციპის დაცვით და დაუშვებელია მხოლოდ ერთი შეხედულების გამოხატვა, რათა თავიდან იქნეს აცილებული ამ ზარებით საზოგადოებრივ აზრზე მანიპულირება. აღსანიშნავია, რომ კანონი ითხოვს სამართლიან მოპყრობას და კრძალავს საზოგადოებრივ აზრზე მანიპულირებას. მაუწყებელს არ ეკისრება აუცილებლად რომელიმე შეხედულების მხარდამჭერი ზარის მოძიების და ხელოვნურად ასახვის ვალდებულება.” დასკვნის სახით უნდა აღინიშნოს, რომ 2025 წლის აპრილში „მაუწყებლობის შესახებ“ საქართველოს კანონში შეტანილი ცვლილებები გაერთიანებული სამეფოს მარეგულირებელი ჩარჩოს მაგალითზე იქნა შემუშავებული, ისინი პრაქტიკულად იმეორებენ აღნიშნული მარეგულირებელი ჩარჩოს დებულებებს. გარდა ამისა, პროგრამების შინაარსთან დაკავშირებული მსგავსი დებულებები ევროკავშირის წევრი ქვეყნების უმრავლესობის კანონმდებლობაშია ასახული.