Zyra për Institucione Demokratike dhe të Drejtat e Njeriut REPUBLIKA E MAQEDONISË SË VERIUT ZGJEDHJET LOKALE 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Misioni i ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve Raporti përfundimtar Varshavë 7 prill 2026
PËRMBAJTJA I. PËRMBLEDHJE ................................................................................................................................ 1 II. HYRJE DHE MIRËNJOHJE ........................................................................................................... 5 III. SFONDI DHE KONTEKSTI POLITIK ........................................................................................... 6 IV. KORNIZA LIGJORE DHE SISTEMI ZGJEDHOR ...................................................................... 7 V. ADMINISTRIMI I ZGJEDHJEVE .................................................................................................. 9 VI. REGJISTRIMI I VOTUESVE ........................................................................................................ 12 VII. REGJISTRIMI I KANDIDATËVE ................................................................................................ 15 VIII. FUSHATA ......................................................................................................................................... 16 A. AMBIENTI I FUSHATËS......................................................................................................................... 16 B. AMBIENTI I FUSHATËS ONLINE ............................................................................................................ 20 IX. FINANCIMI I FUSHATËS ............................................................................................................. 22 A. TË ARDHURAT DHE SHPENZIMET ........................................................................................................ 22 B. ZBULIMI DHE MBIKËQYRJA ................................................................................................................ 22 X. MEDIAT ............................................................................................................................................ 24 A. AMBIENTI MEDIATIK ........................................................................................................................... 24 B. KORNIZA LIGJORE PËR MEDIAT ........................................................................................................... 24 C. MONITORIMI I MEDIAVE NGA MVZ- JA E ODIHR- IT .......................................................................... 26 XI. ZGJIDHJA E KONTESTEVE ZGJEDHORE .............................................................................. 27 XII. VËZHGIMI I ZGJEDHJEVE ......................................................................................................... 30 XIII. DITËT E ZGJEDHJEVE................................................................................................................. 31 A. DITA E ZGJEDHJEVE TË RRETHIT TË PARË ........................................................................................... 31 B. SHPALLJA E REZULTATEVE TË RRETHIT TË PARË ................................................................................ 34 C. DITA E ZGJEDHJEVE TË RRETHIT TË DYTË ........................................................................................... 35 XIV. ZHVILLIMET PAS ZGJEDHJEVE .............................................................................................. 36 XV. REKOMANDIME ............................................................................................................................ 36 A. REKOMANDIMET PRIORITARE ............................................................................................................. 37 B. REKOMANDIME TË TJERA ................................................................................................................... 38 SHTOJCA I: REZULTATET E ZGJEDHJEVE ....................................................................................... 41 SHTOJCA II: LISTA E VËZHGUESVE NË MISIONIN NDËRKOMBËTAR PËR VËZHGIMIN E ZGJEDHJEVE .............................................................................................................................................. 50 RRETH ODIHR- IT ....................................................................................................................................... 57
Republika e Maqedonisë së Veriut Zgjedhjet lokale 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve 1 I. PËRMBLEDHJE Në përgjigje të ftesës nga autoritetet e Maqedonisë së Veriut për t’i vëzhguar zgjedhjet lokale të 19 tetorit të vitit 2025 dhe në përputhje me mandatin e saj, Zyra për Institucione Demokratike dhe të Drejtat e Njeriut e OSBE-së (ODIHR) krijoi Misionin për Vëzhgimin e Zgjedhjeve (MVZ) për t’i vëzhguar këto zgjedhje. MVZ-ja e ODIHR-it vlerësoi se a u zhvillua procesi zgjedhor në përputhje me angazhimet e OSBE-së dhe standardet e tjera ndërkombëtare për zgjedhje demokratike, si dhe me legjislacionin kombëtar. Për ditën e zgjedhjeve të rrethit të parë, MVZ-së së ODIHR-it iu bashkuan delegacionet e Kongresit të Autoriteteve Lokale dhe Rajonale të Këshillit të Evropës (Kongresi) dhe Parlamentit Evropian (PE) për ta formuar Misionin Ndërkombëtar për Vëzhgimin e Zgjedhjeve (MNVZ). Në Deklaratën e tij për Gjetjet dhe Përfundimet Paraprake për rrethin e parë të zgjedhjeve lokale të lëshuar më 20 tetor, MNVZ-ja konkludoi se zgjedhjet “ishin konkurruese, duke u ofruar votuesve një zgjedhje të vërtetë nga një spektër i gjerë alternativash politike, por ato u zhvilluan në një ambient politik shumë të polarizuar, duke përfshirë edhe përgjatë vijave etnike, dhe në një sfond të zhgënjimit me politikën dhe të perceptimeve të përhapura për korrupsion. Edhe pse administrata zgjedhore në përgjithësi i menaxhoi përgatitjet zgjedhore në mënyrë efikase, mospërputhjet dhe boshllëqet në legjislacionin zgjedhor, si dhe burimet e kufizuara dhe infrastruktura e vjetruar , ndikuan negativisht në disa aspekte të punës së saj. Liritë themelore u respektuan kryesisht dhe kandidatët patën mundësi të bënin fushatë në mënyrë të lirshme, por rastet e keqpërdorimit të burimeve publike dhe akuzat për presion dhe frikësim të votuesve ishin shqetësuese. Edhe pse kandidatët bënë fushatë kryesisht për çështjet komunale, procesi, i udhëhequr kryesisht nga partitë politike, u karakterizua nga debate në nivel kombëtar mbi identitetin, integrimin në BE, korrupsionin, dhe të drejtat e bashkësive etnike për përfaqësim të barabartë. Dispozitat ligjore për reklamimin politik, duke përfshirë edhe atë në media, i vunë në disavantazh kandidatët e pavarur dhe partitë joparlamentare dhe i përjashtuan padrejtësisht partitë më të vogla me një grup parlamentar. Transparenca e financimit të fushatës u ndikua negativisht nga mangësitë sistemore në legjislacion dhe kapacitetet dhe kompetencat e kufizuara zbatuese të organeve mbikëqyrëse. Gratë mbetën të nën-përfaqësuara në jetën publike dhe politike, dhe barazisë gjinore iu kushtua vëmendje e kufizuar gjatë fushatës. Dita e zgjedhjeve ishte përgjithësisht e qetë dhe e rregullt, por u vunë re disa mangësi procedurale.” Në Deklaratën e tij për Gjetjet dhe Përfundimet Paraprake për rrethin e dytë të zgjedhjeve për kryetarë komunash të lëshuar më 3 nëntor, MVZ-ja e ODIHR-it konkludoi se zgjedhjet e rrethit të dytë “u ofruan votuesve një zgjedhje midis alternativave të dallueshme politike, por jo të gjithë kandidatët patën kushte të barabarta fushate. Në veçanti, formula e mangët e ndarjes së reklamave politike e shtrembëroi ndjeshëm terrenin për garë në media në disa zgjedhje për kryetar komune. Fushata në shumicën e komunave ishte konkurruese, por ndarjet përgjatë vijave etnike i përcaktuan disa gara. Përfshirja e vazhdueshme e funksionarëve qeveritarë në fushatë, si dhe pretendimet e vazhdueshme për presion mbi punonjësit e sektorit publik dhe votuesit, si dhe pretendimet e shumta për blerje votash, ishin shqetësuese. Administrata zgjedhore i menaxhoi përgatitjet në mënyrë efikase dhe transparente, përkundër faktit se disa aspekte të rëndësishme procedurale të rrethit të dytë nuk ishin 1 Versioni në gjuhën angleze i këtij raporti është dokumenti i vetëm zyrtar. Janë në dispozicion përkthime jozyrtare në gjuhën maqedonase dhe në gjuhën shqipe.
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 2 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve të rregulluara qartë në ligj, dhe ajo vazhdoi të gëzonte besimin e shumicës së palëve të interesuara. Trajtimi i kundërshtimeve të rrethit të parë nga Komisioni Shtetëror i Zgjedhjeve (KSHZ) ngriti shqetësime në lidhje me procesin e rregullt ligjor dhe të drejtën për mjet juridik efektiv, ndërsa Gjykata Administrative i shqyrtoi ankesat plotësisht dhe në përputhje me procedurat e përcaktuara në mbledhje publike. Kërkesat e kufizuara për raportim të financimit të fushatës dhe mungesa e veprimeve mbikëqyrëse e dëmtuan transparencën dhe besimin publik dhe e zvogëluan llogaridhënien e procesit zgjedhor, gjë që është në kundërshtim me praktikat e mira ndërkombëtare. Në ditën e zgjedhjeve, në numrin e kufizuar të vendvotimeve të vëzhguara nga MVZ-ja e ODIHR-it, fazat e ndryshme të procesit u vlerësuan si të organizuara mirë, profesionale dhe të qeta, ku në përgjithësi u respektuan procedurat e përcaktuara, megjithëse ndjekja e votuesve ishte çështje shqetësuese.” Korniza ligjore ofron një bazë teknike për zhvillimin e zgjedhjeve demokratike, por përmban boshllëqe të shumta dhe qartësi të pamjaftueshme, gjë që nganjëherë ka shkaktuar interpretime të ndryshme nga institucionet shtetërore. Aspekte kyçe të procesit zgjedhor të balotazhit mbeten të rregulluara në mënyrë të pamjaftueshme. Megjithëse ndryshimet e Kodit Zgjedhor të vitit 2024 trajtuan disa rekomandime të mëparshme të ODIHR-it, shumica e tyre mbeten të patrajtuara. Në maj të vitit 2025, Gjykata Kushtetuese shfuqizoi dispozitat mbi numrin e nënshkrimeve mbështetëse për kandidatët e pavarur. Meqenëse boshllëku legjislativ që rezultoi nuk u trajtua në kohë, KSHZ-ja e rregulloi këtë aspekt duke kërkuar nënshkrimet e dy qytetarëve. Edhe pse ndërhyrja e KSHZ-së u konsiderua e nevojshme, ajo krijoi një precedent që potencialisht e sfidon parimin e ndarjes së pushteteve, në kundërshtim me angazhimet e OSBE-së. Administrata zgjedhore, e udhëhequr nga KSHZ-ja, në përgjithësi veproi brenda afateve kohore ligjore dhe i menaxhoi përgatitjet në mënyrë efikase dhe transparente. Ajo gëzonte besimin e publikut, megjithëse u shprehën disa shqetësime lidhur me pavarësinë e saj, pasi përbëhet nga punonjës të institucioneve publike të udhëhequra nga të emëruar politikë. KSHZ-ja para zgjedhjeve i plotësoi disa vende pune të cilat kishin mbetur të pa plotësuara për një kohë të gjatë, duke përfshirë pozitën e Sekretarit të Përgjithshëm, për të përmirësuar kapacitetin e saj administrativ. Megjithatë, disa operacione, duke përfshirë përzgjedhjen e zyrtarëve zgjedhorë të nivelit më të ulët, u ndikuan negativisht nga mungesa sistematike e investimeve afatgjata në kapacitetet dhe modernizimin e KSHZ-së. Mbledhjet e KSHZ-së u mbajtën në bazë ad hoc dhe u transmetuan online, me ç’rast materialet u publikuan në faqen e saj të internetit. Ligji u jep të drejtën e votës të gjithë qytetarëve të moshës 18 vjeç e lart, përveç atyre që u është hequr e drejta juridike me vendim përfundimtar të gjykatës, në kundërshtim me angazhimet e OSBE-së dhe me standardet e tjera ndërkombëtare. Regjistri i votuesve ishte i hapur për këqyrje publike, duke përfshirë edhe nga partitë politike. Pavarësisht besimit të përgjithshëm të palëve të interesuara në regjistrimin e votuesve, problemet e vazhdueshme, veçanërisht numri i konsiderueshëm i votuesve që banojnë jashtë vendit, por që janë ende të regjistruar brenda vendit, si dhe sistemi i paplotë dhe i vjetruar i adresave të banimit, kontribuuan në pjesëmarrje më të ulët në votim dhe në uljen e saktësisë së regjistrit të votuesve. Rreth 1,72 milion qytetarë u përfshinë në listat për rrethin e parë, ndërsa 1,01 milion për rrethin e dytë. Në një proces, përgjithësisht gjithëpërfshirës, Komisionet Zgjedhore Komunale (KZK) regjistruan 577 lista këshilltarësh, me ç’rast të gjitha e përmbushën kuotën gjinore, dhe 309 kandidatë për kryetar komune, nga të cilët vetëm 32 ishin gra, ndërsa refuzuan regjistrimin e 6 kandidatëve për kryetar komune dhe 4 listave të këshillave. Pavarësisht rekomandimeve të mëparshme të ODIHR-it dhe në kundërshtim me paragrafin 24 të Dokumentit të Kopenhagës të OSBE-së të vitit 1990, individëve që vuajnë ose presin ekzekutimin e një dënimi me burg prej më shumë se gjashtë muajsh vazhdon t’u ndalohet e drejta për të kandiduar për poste zyrtare. Verifikimi i dosjeve penale të kandidatëve përmes gjykatave themelore ishte i rëndë dhe shpesh vonohej.
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 3 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve Liritë themelore të bashkimit, tubimit dhe shprehjes u respektuan gjatë fushatës, e cila ishte konkurruese dhe votuesve u ofroi një diapazon të gjerë alternativash politike. Megjithëse ishin në fuqi masa ligjore mbrojtëse kundër keqpërdorimit të burimeve publike ose keqpërdorimit të detyrës zyrtare, MVZ-ja e ODIHR-it vuri në dukje se kryetarët e komunave dhe funksionarë të lartë qeveritarë promovuan projekte investimesh dhe infrastrukture para dhe gjatë të dy periudhave të fushatës, duke i minuar në mënyrë efektive këto masa mbrojtëse. Aktivitetet e fushatës të bartësve të funksioneve publike nuk janë të rregulluara, dhe funksionarët qeveritarë, duke përfshirë kryeministrin, promovuan në mënyrë aktive kandidatët lokalë në të gjithë vendin. Edhe pse nuk përbënin shkelje të ligjit, praktikat e tilla e zbehën vijën ndarëse midis shtetit dhe partisë, në kundërshtim me paragrafin 5.4 të Dokumentit të Kopenhagës të OSBE-së të vitit 1990. Shumë bashkëbisedues të MVZ-së së ODIHR- it pretenduan se është bërë presion mbi punonjësit e sektorit publik dhe se janë frikësuar votuesit dhe kandidatët e opozitës, si dhe se ka pasur blerje votash nga partitë politike, duke i synuar veçanërisht komunitetet rome të cenueshme ekonomikisht. MVZ-ja e ODIHR-it vuri në dukje raste të retorikës nxitëse, sulme ad hominem në të dy rrethet zgjedhore, si dhe një numër shumë të vogël të rasteve të izoluara të dhunës para rrethit të parë. Zhvillimi i fushatës në rrjetet sociale, duke përfshirë reklamat e paguara politike dhe fushatat e palëve të treta, nuk është i rregulluar, dhe asnjë autoritet mbikëqyrës nuk ka mandat për ta monitoruar fushatën në rrjetet sociale, për të zbuluar dezinformatat, përmbajtjet manipuluese ose sjelljen e koordinuar joautentike, ndërsa disa garues ngritën shqetësime në lidhje me këtë. Agjencia për Shërbime Mediatike Audio dhe Audiovizuale hartoi një Kod vullnetar të Sjelljes në Hapësirën Online gjatë Proceseve Zgjedhore dhe Referendumeve, por vetëm nëntë garues zgjedhorë e nënshkruan atë. Kandidatët dhe partitë politike zhvilluan fushatë të gjerë në rrjetet sociale, veçanërisht në Facebook, gjatë të dy rretheve zgjedhore. Një numër kryetarësh aktualë të komunave dhe ministrash të qeverisë i përdorën gjithashtu llogaritë e tyre zyrtare në Facebook për të zhvilluar fushatë. Toni u bë gjithnjë e më akuzues në fazat përfundimtare të fushatës së rrethit të parë, dhe u vunë re disa raste të retorikës nxitëse. Disa bashkëbisedues të MVZ-së së ODIHR-it gjithashtu raportuan ngacmime online, duke përfshirë nga llogari të rreme. Gratë vazhdojnë të jenë të nën-përfaqësuara në jetën publike dhe politike. Ligji përcakton një kuotë gjinore prej 40 për qind për listat e kandidatëve, me kërkesa specifike për renditjen e tyre, si dhe të paktën 30 për qind përfaqësim të secilës gjini në komisionet zgjedhore, gjë që nuk u përmbush në rastin e KSHZ-së. Kandidatet gra kishin dukshmëri të kufizuar dhe ishin të nën- përfaqësuara gjatë gjithë fushatës, ku çështjet e barazisë gjinore dhe të drejtave të grave kryesisht mungonin. Disa bashkëbisedues të MVZ-së së ODIHR-it shprehën shqetësime në lidhje me retorikën mizogjine që synonte kandidatet gra dhe pjesëmarrjen politike të grave, veçanërisht në internet. Personat me aftësi të kufizuara vazhduan të përballeshin me një sërë pengesash për pjesëmarrje të barabartë. Korniza ligjore ofron vetëm garanci të kufizuara për qasshmërinë. Shumë vendvotim e mbetën jo mjaftueshëm të arritshme, ndërsa informacioni i ofruar nga institucionet shtetërore dhe mediat ishte vetëm pjesërisht i disponueshëm në formate të qasshme. Trajnimi i zyrtarëve zgjedhorë dhe materialet edukative për votuesit gjithashtu nuk i trajtuan në mënyrë të mjaftueshme nevojat e personave me aftësi të kufizuara. Korniza ligjore për financimin e fushatave përmban boshllëqe dhe shumica e rekomandimeve të ODIHR-it mbeten të patrajtuara, gjë që, e kombinuar me kapacitetin e kufizuar të organeve mbikëqyrëse, e pengoi mbikëqyrjen efektive. Nuk ka financim të drejtpërdrejtë publik për fushatën, por partitë politike që marrin fonde shtetërore mund t’i përdorin ato për qëllime të fushatës. Kandidatët duhet të dorëzojnë raporte financiare të përkohshme dhe përfundimtare, por vetëm raportet përfundimtare i nënshtrohen revizionit, gjë që e zvogëloi transparencën. Rreth dy të tretat e pjesëmarrësve nuk i dorëzuan raportet e përkohshme, që është në kundërshtim me ligjin, por asnjë organ mbikëqyrës nuk nisi procedura, duke e dobësuar më tej besimin e publikut në procesin zgjedhor
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 4 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve dhe duke e ulur llogaridhënien e procesit zgjedhor, në kundërshtim me praktikat e mira ndërkombëtare. Ligji kërkon mbulim mediatik të drejtë, të balancuar dhe të paanshëm. Megjithatë, kërkesat për mbulim të barabartë rezultuan sfiduese, duke pasur parasysh numrin e lartë të garuesve dhe kapacitetin e kufizuar të shumicës së mediave. Reklamimi politik në media, duke përfshirë edhe në ato online, kompensohet drejtpërdrejt nga buxheti i shtetit. Nuk u siguruan fonde për partitë më të vogla që kanë grup parlamentar. Nëntëdhjetë për qind e fondeve dhe kohës së transmetimit me pagesë iu ndanë partive kryesore parlamentare, gjë që e shtrembëroi terrenin për garë, veçanërisht në rrethin e dytë, gjë që është në kundërshtim me angazhimet e OSBE-së dhe praktikat e mira ndërkombëtare. Organi rregullator i mediave raportoi disa shkelje të ligjit nga ana e mediave. Monitorimi i mediave nga MVZ-ja e ODIHR-it konstatoi se mbulimi i çështjeve zgjedhore në mediat transmetuese gjatë fushatës ishte përgjithësisht i balancuar dhe me një ton përgjithësisht neutral. Rregullimi i zgjidhjes së kontesteve zgjedhore përmban paqartësi dhe boshllëqe, duke përfshirë afate kontradiktore dhe mandate të paqarta institucionale. Baza e kufizuar ligjore për parashtrimin e kundërshtimeve nga votuesit dhe afatet e shkurtra për shqyrtim janë në kundërshtim me praktikën e mirë ndërkombëtare. KSHZ -ja, në mbledhje publike shqyrtoi 67 kundërshtime në lidhje me procedurat e ditës së zgjedhjeve, përcaktimin e rezultateve dhe nxjerrjen e rezultateve, dhe i hodhi poshtë ose i refuzoi të gjitha. Jo të gjitha kundërshtimet u shqyrtuan individualisht, pasi disa prej tyre u grupuan dhe u vendosën në mënyrë të përbashkët për shkak të përmbajtjes së ngjashme. Kjo, në kombinim me qasjen tepër formaliste të KSHZ-së, e kufizoi hetimin e disa rasteve dhe e minoi të drejtën për një mjet juridik efektiv, dhe ngriti shqetësime në lidhje me procesin e rregullt ligjor, gjë që është në kundërshtim me angazhimet e OSBE-së dhe standardet dhe praktikat e mira ndërkombëtare. Ndaj shtatëmbëdhjetë vendimeve të KSHZ-së u parashtruan ankesa në Gjykatën Administrative, e cila i miratoi ankesat dhe i rrëzoi vendimet e KSHZ-së në katër raste. Përveç kësaj, Gjykata Administrative shqyrtoi katër raste lidhur me refuzimin e kandidaturave para rrethit të parë, duke i lënë në fuqi vendimet e KSHZ-së dhe KZK-ve. Ndërkohë që kontestet në përgjithësi u trajtuan në mënyrë efikase, në përputhje me procedurat dhe brenda afateve të përcaktuara, shumë bashkëbisedues të MVZ-së së ODIHR-it ngritën shqetësime në lidhje me paanshmërinë dhe pavarësinë e organeve gjyqësore. Kodi Zgjedhor parashikon si vëzhgimin qytetar ashtu edhe atë ndërkombëtar të zgjedhjeve, duke përfshirë edhe nga përfaqësuesit e autorizuar të garuesve. Në një proces inkluziv, KSHZ-ja akreditoi gjithsej 1.603 vëzhgues qytetarë dhe ndërkombëtarë. Aktivitetet e vëzhgimit nga organizatat vëzhguese qytetare ishin minimale për shkak të mungesës së fondeve, dhe u përqendruan kryesisht në monitorimin e mediave dhe rrjeteve sociale, keqpërdorimin e burimeve shtetërore, marrëdhëniet ndërmjet bashkësive dhe qasshmërinë e procesit zgjedhor. Dita e zgjedhjeve të rrethit të parë ishte përgjithësisht e qetë dhe e rregullt, dhe procedurat u respektuan në përgjithësi. Vëzhguesit e MNVZ-së e vlerësuan votimin pozitivisht në 98 për qind të vendvotimeve të vëzhguara, por raportuan mangësi procedurale, të tilla si votim në grup dhe ndërhyrje të panevojshme nga përfaqësuesit e kandidatëve, disa çështje që lidhen me fshehtësinë e votës, identifikimin biometrik të votuesve dhe raste të ndjekjes së votuesve. Më shumë se gjysma e vendvotimeve të vëzhguara nuk ofruan mundësi për hyrje të pavarur për votuesit me aftësi të kufizuara fizike. Shumica dërrmuese e numërimit të votave që u vëzhguan nga MNVZ-ja u vlerësuan pozitivisht në përgjithësi, me vlerësime negative kryesisht për shkak të mosrespektimit të shpeshtë të procedurave të parapara dhe gabimeve procedurale. Vëzhguesit e MNVZ-së e vlerësuan pozitivisht nxjerrjen e rezultateve në shumicën e KZK-ve të vëzhguara, megjithatë raportuan hapësira të papërshtatshme, mbipopullim dhe disa mangësi procedurale. Në katër komuna, zgjedhjet për kryetar komune nuk arritën pragun e pjesëmarrjes dhe u shpallën zgjedhje të përsëritura për më 11 janar 2026.
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 5 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve Rrethi i dytë i zgjedhjeve për kryetar komune u mbajt në 32 komuna dhe në Qytetin e Shkupit, ku asnjë kandidat nuk e fitoi shumicën absolute në rrethin e parë. Në numrin e kufizuar të vendvotimeve të vëzhguara nga MVZ-ja e ODIHR-it, procesi zgjedhor u vlerësua si i organizuar mirë, profesional dhe i qetë. Gjatë votimit, në përgjithësi u respektuan procedurat e përcaktuara dhe vëzhguesit e MVZ- së së ODIHR-it nuk raportuan incidente ose mangësi serioze procedurale nga vendvotimet e vëzhguara, megjithëse u vunë re raste të shumta të ndjekjes së votuesve. Aty ku u vëzhguan, numërimi i votave dhe nxjerrja e rezultateve u vlerësuan si transparente, profesionale dhe efikase. Ky raport ofron një numër rekomandimesh për t’i mbështetur përpjekjet për t’i afruar zgjedhjet në Maqedoninë e Veriut në përputhje me përkushtimet e OSBE-së dhe obligimet dhe standardet e tjera ndërkombëtare për zgjedhje demokratike, të cilave ajo i është përkushtuar. Rekomandimet prioritare lidhen me rishikimin gjithëpërfshirës të legjislacionit zgjedhor, luftimin e shkeljeve zgjedhore, siç është blerja e votave, presioni ndaj votuesve dhe keqpërdorimi i burimeve administrative, përpjekjet e mëtejshme për të rritur pjesëmarrjen politike të grave, garantimin e një buxheti të qëndrueshëm, të mjaftueshëm dhe në kohë të KSHZ-së, heqjen e kufizimeve mbi të drejtat zgjedhore të personave me aftësi të kufizuara intelektuale ose psiko-sociale, sigurimin e kushteve më të barabarta të fushatës për të gjithë garuesit, rritjen e transparencës së financimit të fushatës, zgjidhjen efektive të kontesteve zgjedhore dhe përmirësimin e qasshmërisë së procesit zgjedhor, duke përfshirë edhe përmes trajnimeve specifike të stafit zgjedhor. OSBE/ODIHR-i është i gatshëm që t’u ndihmojë autoriteteve për ta përmirësuar më tej procesin zgjedhor dhe për t’i trajtuar rekomandimet që gjenden në këtë raport dhe në raportet e mëparshme. II. HYRJE DHE MIRËNJOHJE Në përgjigje të ftesës nga autoritetet e Republikës së Maqedonisë së Veriut për t’i vëzhguar zgjedhjet lokale të 19 tetorit të vitit 2025, në përputhje me mandatin e saj dhe në bazë të rekomandimeve të Misionit të Vlerësimit të Nevojave të ODIHR-it të zhvilluar nga 24 deri më 27 qershor, Zyra për Institucione Demokratike dhe të Drejtat e Njeriut e OSBE-së (ODIHR) më 6 shtator e krijoi Misionin për Vëzhgimin e Zgjedhjeve (MVZ). Misioni i udhëhequr nga Matteo Mecacci, përbëhej nga 17 anëtarë të ekipit kryesor në Shkup dhe 24 vëzhgues afatgjatë, të cilët nga 13 shtatori u shpërndanë në 11 lokacione në mbarë vendin. MVZ-ja e ODIHR-it qëndroi në vend deri më 12 nëntor, pas përfundimit të rrethit të dytë të zgjedhjeve për kryetarë të komunave. Për ditën e zgjedhjeve të rrethit të parë, MVZ-së së ODIHR-it iu bashkuan delegacionet nga Kongresi i Autoriteteve Lokale dhe Rajonale të Këshillit të Evropës (Kongresi) dhe Parlamenti Evropian (PE) për ta formuar Misionin Ndërkombëtar për Vëzhgimin e Zgjedhjeve (MNVZ). Secili prej institucioneve të përfshira në MNVZ e ka miratuar Deklaratën e Parimeve për Vëzhgimin Ndërkombëtar të Zgjedhjeve të vitit 2005. Shefi i delegacionit të Kongresit ishte Gobnait Ní Mhuimhneacháin, ndërsa Shefe e delegacionit të PE-së ishte Marta Temido. Në ditën e zgjedhjeve të rrethit të parë u shpërndanë 275 vëzhgues nga 40 vende në të gjithë vendin, duke përfshirë 253 vëzhgues afatgjatë dhe afatshkurtër të shpërndarë nga ODIHR-i, një delegacion 15- anëtarësh nga Kongresi dhe një delegacion 7 -anëtarësh nga PE-ja. Midis vëzhguesve kishte 48 për qind gra. Vëzhgimi i rrethit të dytë nga ana e MVZ-së së ODIHR-it përbëhej nga 11 ekspertë në ekipin kryesor dhe 2 zyrtarë të ODIHR-it në Shkup, si dhe 10 vëzhgues afatgjatë. Vëzhguesit e ODIHR-it për rrethin e dytë erdhën nga 17 vende, dhe nëntë prej tyre ishin gra. MVZ-ja e ODIHR-it vlerësoi se a u zhvillua procesi zgjedhor në përputhje me angazhimet e OSBE- së dhe standardet e tjera ndërkombëtare për zgjedhje demokratike, si dhe me legjislacionin e vendit.
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 6 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve Ky Raport Përfundimtar pason pas Deklaratave për Gjetjet dhe Përfundimet Paraprake, që u publikuan në konferencat për shtyp që u mbajtën në Shkup më 20 tetor dhe 3 nëntor 2025. 2 MVZ-ja e ODIHR-it dëshiron të falënderojë autoritetet e Republikës së Maqedonisë së Veriut për ftesën e tyre për të vëzhguar zgjedhjet, si dhe Komisionin Shtetëror të Zgjedhjeve (KSHZ) dhe Ministrinë e Punëve të Jashtme për ndihmën e tyre. MVZ -ja e ODIHR-it po ashtu shpreh falënderimin e saj institucioneve të tjera shtetërore dhe lokale, partive politike, kandidatëve, mediave, organizatave të shoqërisë civile, si dhe përfaqësuesve të bashkësisë ndërkombëtare për bashkëpunimin e tyre. III. SFONDI DHE KONTEKSTI POLITIK Në përputhje me ligjin, më 9 gusht 2025, Kryetari i Parlamentit i shpalli zgjedhjet lokale për 19 tetor, me mundësi për zhvillim të rrethit të dytë të zgjedhjeve për kryetar komune më 2 nëntor, për të zgjedhur kryetarët e komunave dhe këshillat në 80 komuna dhe në Qytetin e Shkupit. Ambienti politik është dominuar prej kohësh nga Organizata e Brendshme Revolucionare Maqedonase - Partia Demokratike për Unitet Kombëtar Maqedonas (VMRO-DPMNE) dhe Lidhja Social Demokratike e Maqedonisë (LSDM), të cilat kanë udhëhequr qeveri në mënyrë alternuese në koalicion me Bashkimin Demokratik për Integrim (BDI) të shqiptarëve etnikë dhe parti më të vogla. Në zgjedhjet e fundit lokale në vitin 2021, koalicioni i udhëhequr nga VMRO-DPMNE-ja mori kontrollin e shumicës së komunave, ndërsa LSDM-ja pësoi humbje të mëdha, gjë që çoi në dorëheqjen e kryeministrit të atëhershëm Zoran Zaev. Në zgjedhjet parlamentare të vitit 2024, VMRO-DPMNE- ja fitoi numrin më të madh të deputetëve dhe formoi një qeveri me VLEN-in, një koalicion i partive politike etnike shqiptare, dhe “Për Maqedoninë Tonë” (ZNAM). Në zgjedhjet e njëkohshme presidenciale, Gordana Siljanovska-Davkova, e mbështetur nga VMRO-DPMNE-ja, u zgjodh në rrethin e dytë si gruaja e parë presidente e vendit. 3 Këto zgjedhje lokale u zhvilluan në një ambient të polarizuar politik. Diskursi publik u përqendrua në çështjet e identitetit kombëtar, të drejtat e bashkësive etnike, emigrantët, dhe debatet mbi ndryshimet kushtetuese në pritje dhe reformat e qeverisjes që nevojiten për përparimin në negociatat për anëtarësim në Bashkimin Evropian (BE). Çështjet legjislative që i prekin bashkësitë etnike, duke përfshirë shqyrtimin ende të pashpallur të Ligjit për Përdorimin e Gjuhëve nga Gjykata Kushtetuese, si dhe shqetësimet lidhur me përfaqësimin e drejtë në institucionet publike, përbënin gjithashtu një sfond të rëndësishëm. Pakënaqësia publike ndaj institucioneve në të gjitha nivelet dhe perceptimet për korrupsion të përhapur vazhduan të jenë të pranishme. 4 Shumë bashkëbisedues të MVZ-së së ODIHR-it vunë në dukje se pas zjarrit tragjik në një klub nate në Koçan në mars të vitit 2025, perceptimet për përgjegjësi të pamjaftueshme dobësuan më tej besimin e publikut ndaj 2 Shih raportet e mëparshme të ODIHR-it për zgjedhjet në Maqedoninë e Veriut. 3 Në zgjedhjet parlamentare të vitit 2024, koalicioni i udhëhequr nga VMRO-DPMNE-ja siguroi 58 mandate deputetësh, BDI-ja dhe koalicioni i udhëhequr nga LSDM-ja fituan nga 18 mandate, VLEN-i fitoi 14 mandate, ndërsa ZNAM-i dhe “Levica” fituan nga 6 mandate. 4 Shih Indeksin e Perceptimit të Korrupsionit të vitit 2024 të “Transparency International” dhe Raportin për Vlerësimin e Korrupsionit në Maqedoninë e Veriut të vitit 2023 t Ndërkombëtar dhe raportin Besimi i Përgjithshëm dhe Besimi në Institucione të vitit 2024; dhe Raportin e Komisionit Evropian për Maqedoninë e Veriut të vitit 2024.
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 7 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve institucioneve. 5 Shqetësimet ekzistuese lidhur me respektimin e pavarësisë së gjyqësorit u thelluan pas thirrjeve të fundit të qeverisë për shkarkime në Këshillin Gjyqësor dhe Këshillin e Prokurorëve. 6 Gratë, pavarësisht përkatësisë etnike, mbeten të nën-përfaqësuara në jetën publike dhe politike, duke përfshirë edhe në nivelin lokal. Para zgjedhjeve lokale, gratë kishin 48 nga 120 mandate deputetësh (40 për qind), vetëm 3 nga 23 poste ministrore (13 për qind) dhe vetëm 2 nga 81 pozicione të kryetarëve të komunave. Pavarësisht Ligjit për Mundësi të Barabarta për Gratë dhe Burrat të vitit 2006 dhe Strategjisë Kombëtare për Barazi Gjinore 2022– 2027 të miratuara nga Kuvendi dhe pavarësisht rekomandimeve të mëparshme të ODIHR-it, bashkëbiseduesit e MVZ-së ODIHR-it e theksuan mungesën e përpjekjeve kuptimplote për promovimin e grave brenda strukturave udhëheqëse të partive, duke potencuar se stereotipet e vazhdueshme gjinore, përfaqësimi i kufizuar në media dhe mungesa e mbështetjes financiare dhe organizative vazhdojnë të pengojnë pjesëmarrjen e plotë politike të grave. 7 Përfaqësuesit e shoqërisë civile vunë në dukje një regres më të gjerë të të drejtave të grave dhe një rënie të progresit drejt niveleve më të larta të pjesëmarrjes së grave në proceset demokratike. 8 Sipas tyre, ndikimi në rritje i lëvizjes anti- gjinore, shpesh i mbështetur nga udhëheqësit fetarë dhe i papenguar nga partitë politike, dëmton arritjet e mëparshme në politikat e barazisë gjinore. 9 Autoritetet përkatëse duhet të ndërmarrin përpjekje të mëtejshme për të rritur pjesëmarrjen politike të grave. Partitë politike duhet të identifikojnë dhe të trajtojnë pengesat ndaj angazhimit aktiv të grave, duke përfshirë përmes rishikimit dhe përshtatjes së praktikave të brendshme që pengojnë përfaqësimin dhe pjesëmarrjen efektive të grave brenda strukturave partiake. IV. KORNIZA LIGJORE DHE SISTEMI ZGJEDHOR Zgjedhjet lokale rregullohen kryesisht nga Kushtetuta e vitit 1991, Kodi Zgjedhor i vitit 2006, si dhe aktet nënligjore të miratuara nga Komisioni Shtetëror i Zgjedhjeve (KSHZ). Ndryshimet e fundit në Kodin Zgjedhor u miratuan pak para zgjedhjeve parlamentare dhe presidenciale të vitit 2024 nëpërmjet një procesi të përshpejtuar, pa debat publik dhe pa konsultim me palët kryesore të interesuara. Këto trajtuan disa rekomandime të mëparshme të ODIHR-it në lidhje me zgjedhjet lokale, duke përfshirë sqarimin e afateve kohore dhe kushteve për përsëritjen e zgjedhjeve për kryetar komune. Megjithatë, shumë rekomandime mbeten të patrajtuara, duke përfshirë ato që lidhen me sigurimin e qasjes së barabartë në media gjatë fushatave, rritjen e llogaridhënies dhe integritetit të financimit të fushatave, si dhe përforcimin e rregullave për keqpërdorimin e burimeve administrative. 10 5 Më 16 mars 2025, në një zjarr në një klub nate në Koçan humbën jetën 63 persona dhe u lënduan të paktën edhe 192 të tjerë. Klubi i natës kishte shkelur disa rregullore të sigurisë dhe disa zyrtarë qeveritarë u arrestuan si pjesë e hetimit për lëshimin e licencës së tij. Pas ngjarjes, shpërthyen protesta afatshkurtra kundër korrupsionit në të gjithë vendin, ndërsa protestat javore në Koçan vazhdojnë. 6 Më 6 shkurt të vitit 2025, kryeministri Hristijan Mickoski bëri thirrje për shkarkime në Këshillin Gjyqësor. Pas kësaj, më 11 mars, Parlamenti votoi për kërkesat për interpelancë kundër disa anëtarëve të Këshillit Gjyqësor. Shih gjithashtu Raportin e Komisionit Evropian për Sundimin e Ligjit për vitin 2025. 7 Shumica e partive politike në Maqedoninë e Veriut nuk kanë kryer revizione gjinore. 8 Sektori i OSHC-ve të grave në Maqedoninë e Veriut konsiderohet aktiv dhe përfshin organizata të shumta. Një OJQ që vepron në Tetovë, e cila fokusohet në punën me gratë e komunitetit etnik shqiptar, ka theksuar se ndarja ndërmjet komuniteteve maqedonase dhe shqiptare reflektohet gjithashtu edhe ndër organizatat e grave të shoqërisë civile. 9 Për shembull, disa përfaqësuese të organizatave të shoqërisë civile të grave e informuan MVZ-në e ODIHR-it se këshillat lokale po e ndryshojnë gjithnjë e më shumë formulimin “barazi gjinore” në “mundësi të barabarta për gratë dhe burrat” në dokumentet zyrtare. 10 Shih Mendimin e ODIHR-it të vitit 2025 mbi Kodin Zgjedhor të vitit 2006 .
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 8 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve Në përgjithësi, korniza ligjore ofron një bazë teknike për zhvillimin e zgjedhjeve demokratike. Megjithatë, ajo përmban boshllëqe të shumta dhe i mungon qartësia në disa fusha kyçe, duke përfshirë rregullimet që lidhen me rrethin e dytë, gjë që herë pas here ka çuar në interpretime të paqëndrueshme nga institucionet shtetërore, që nuk janë në përputhje me praktikat e mira ndërkombëtare. 11 Mangësitë dhe paqartësitë përfshijnë mungesën e një dallimi të qartë ndërmjet garave për kryetar komune dhe atyre për këshilltarë, mungesën e një formule gjithëpërfshirëse për shpërndarjen e reklamave politike, mungesën e rregullave të qarta për ngjarjet para fushatës, kërkesave të hollësishme për raportimin e financimit të fushatës, si dhe procedurave të qarta për disa lloje kundërshtimesh. 12 Shumë bashkëbisedues të MVZ-së së ODIHR-it, duke i përfshirë edhe ata nga institucionet shtetërore, e kritikuan praktikën e përsëritur të miratimit të ndryshimeve të vona në Kodin Zgjedhor pa debat ose pa konsultim paraprak, duke theksuar se kjo kontribuon në pasigurinë juridike dhe e dobëson stabilitetin e kornizës ligjore, duke e theksuar nevojën për reformë gjithëpërfshirëse. 13 Në maj të vitit 2025, duke vepruar mbi iniciativën e një grupi votuesish, Gjykata Kushtetuese i shfuqizoi dispozitat e Kodit Zgjedhor që kërkonin që kandidatët e pavarur në zgjedhjet parlamentare dhe lokale të mblidhnin nënshkrime mbështetëse nga 1 për qind e votuesve të regjistruar në njësinë zgjedhore përkatëse. Gjykata konstatoi se, sipas kësaj formule, numri i kërkuar i nënshkrimeve në 37 nga 80 komunat dhe në Qytetin e Shkupit do të ishte dukshëm më i lartë se në zgjedhjet e mëparshme lokale, duke krijuar kushte të pabarabarta. Më 16 gusht, një javë pas shpalljes së zgjedhjeve, tre deputetë propozuan një ndryshim të Kodit Zgjedhor me qëllim të adresimit të boshllëkut ligjor që rezultoi nga vendimi i Gjykatës Kushtetuese; megjithatë kjo iniciativë nuk u miratua në parlament, gjë që çoi në rregullimin e kësaj çështjeje nga KSHZ-ja (shih Të drejtat e kandidatëve dhe regjistrimi). 14 Edhe pse kjo ndërhyrje e KSHZ-së u konsiderua e nevojshme për të rregulluar një aspekt të rëndësishëm të procesit zgjedhor, ajo krijon një precedent që potencialisht e sfidon parimin e ndarjes së pushteteve, në kundërshtim me angazhimet e OSBE-së. 15 Legjislacioni që lidhet me zgjedhjet duhet të rishikohet në mënyrë gjithëpërfshirëse me qëllim të eliminimit të mospërputhjeve, dispozitave të paqarta dhe boshllëqeve, duke përfshirë ato që rrjedhin nga vendimet e Gjykatës Kushtetuese, për t'i sjellë ato në përputhje me angazhimet e OSBE-së, detyrimet ndërkombëtare dhe praktikat e mira. Çdo reformë e tillë legjislative duhet të jetë publike, gjithëpërfshirëse dhe të kryhet një kohë të mjaftueshme përpara zgjedhjeve të ardhshme. 11 Parimi 15 i Udhëzimeve të ODIHR -it të vitit 2024 mbi Hartimin Demokratik të Ligjeve për Ligje më të Mira parasheh se “ligjet duhet të hartohen në mënyrë të qartë, precize dhe të padyshimtë”. Shih gjithashtu paragrafin 60 të Listës Kontrolluese për Sundimin e Ligjit të Komisionit të Venedikut të vitit 2016. 12 Kodi Zgjedhor nuk përmban dispozita që përcaktojnë fillimin zyrtar të fushatës së rrethit të dytë, gjë që ndikon në kërkesat për raportimin e financimit të fushatës, si dhe në mbulimin dhe reklamimin e fushatës në media. Përveç kësaj, kuadrit i mungon një afat kohor i qartë dhe rregulla të detajuara për përgatitjet e rrethit të dytë, duke përfshirë edhe për procesin e votimit, përbërjen dhe funksionimin e administratës zgjedhore, dhe përdorimin e billbordeve gjatë fushatës së rrethit të dytë, si dhe për procedurat për akreditimin e vëzhguesve dhe përfaqësuesve të autorizuar të kandidatëve midis dy rretheve zgjedhore. 13 Shih paragrafët II.B.3 dhe 4 të Deklaratës Interpretuese të Rishikuar mbi Stabilitetin e Legjislacionit Zgjedhor të Komisionit Evropian për Demokraci nëpërmjet Ligjit (Komisioni i Venedikut) të Këshillit të Evropës të vitit 2024. Parimi 9 i Udhëzimeve të ODIHR-it të vitit 2024 mbi Hartimin Demokratik të Ligjeve për Ligje më të Mira t sigurinë juridike…”. 14 Edhe pse 65 deputetë votuan për iniciativën, ajo dështoi pasi nuk siguroi shumicën e dyfishtë të kualifikuar, që kërkohet sipas nenit 69(2) të Kushtetutës, i cili, përveç shumicës së përgjithshme, për ligje të caktuara kërkon gjithashtu që shumica e deputetëve nga komunitetet jo- shumicë të votojnë në favor të propozimit. Paragrafi II.B.6 i Deklaratës Interpretuese të Rishikuar mbi Stabilitetin e Legjislacionit Zgjedhor të Komisionit të Venedikut të vitit 2024 përcakton se “pasi të jenë shpallur zgjedhjet, nuk duhet të bëhen ndryshime në legjislacionin zgjedhor, përveç nëse ato janë rreptësisht të nevojshme për t'u përmbajtur vendimeve detyruese të gjykatave kushtetuese kombëtare”. 15 Paragrafi 18.1 i Dokumentit të Moskës të OSBE -së të vitit 1991 thekson se “legjislacioni do të formulohet dhe do të miratohet si rezultat i një procesi të hapur që reflekton vullnetin e njerëzve, qoftë drejtpërdrejt ose përmes përfaqësuesve të tyre të zgjedhur”.
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 9 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve Këshilltarët lokalë dhe kryetarët e 80 komunave dhe të Qytetit të Shkupit zgjidhen drejtpërdrejt për një mandat katërvjeçar. Kryetarët e komunave zgjidhen sipas sistemit të shumicës me dy rrethe zgjedhore. Nëse asnjë kandidat nuk fiton shumicën absolute të votave të hedhura në rrethin e parë, dy javë më vonë mbahet një balotazh mes dy kandidatëve që kanë fituar më shumë vota. Zgjedhjet për kryetar komune janë të vlefshme nëse të paktën një e treta e votuesve të regjistruar në komunë marrin pjesë në rrethin e parë; përndryshe, zgjedhjet duhet të përsëriten brenda 60 ditëve, pa kërkesë për pjesëmarrje të votuesve. 16 Këshilltarët zgjidhen përmes sistemit proporcional, me lista të mbyllura, pa prag të përcaktuar. Listat e kandidatëve për këshillat komunalë duhet të përfshijnë të paktën 40 për qind kandidatë nga secila gjini, me kërkesa specifike për renditjen e tyre. 17 Numri i këshilltarëve përcaktohet në bazë të popullsisë së komunës, dhe mund të jetë nga 9 deri në 33 këshilltarë, ndërsa 45 anëtarë zgjidhen në Këshillin e Qytetit të Shkupit. 18 V. ADMINISTRIMI I ZGJEDHJEVE Zgjedhjet u administruan nga KSHZ-ja, 81 Komisione Zgjedhore Komunale (KZK), duke përfshirë Komisionin Zgjedhor të Qytetit të Shkupit (KZQSh), dhe 3.480 KZ. Garat për kryetar komune në rrethin e dytë u administruan nga KSHZ-ja, 32 KZK dhe KZQSh-ja, dhe 1.777 KZ. 19 Organet zgjedhore duhet t’i përmbushin kriteret ligjore për përfaqësimin gjinor dhe etnik. Secila gjini duhet të përbëjë të paktën 30 për qind të anëtarëve, ndërsa në komunat ku të paktën 20 për qind e qytetarëve i përkasin bashkësive etnike jo-shumicë, këto grupe duhet të përfaqësohen në mënyrë të barabartë. 20 KSHZ-ja është një organ i përhershëm i emëruar nga parlamenti për një mandat pesëvjeçar dhe përbëhet nga shtatë anëtarë, katër të propozuar nga shumica parlamentare dhe tre nga opozita, bazuar në propozimet e partive politike. 21 KSHZ-ja nuk i përmbahet kërkesës për përfaqësim gjinor, pasi vetëm dy nga shtatë anëtarët e saj aktualë janë gra. Në përputhje me rekomandimet e mëparshme të ODIHR-it, para këtyre zgjedhjeve, KSHZ-ja plotësoi disa vende pune të cilat kishin mbetur pa plotësuar për një kohë të gjatë, duke përfshirë atë të S ekretarit të Përgjithshëm. 22 Megjithatë, ajo vazhdoi të mbështetej shumë në personel dhe shërbime të përkohshme nga institucione të tjera, për shkak të mungesës sistematike të financimit afatgjatë për punonjës dhe për infrastrukturën fizike dhe të TIK-ut. Kjo ndikoi negativisht në efikasitetin e operacioneve zgjedhore dhe e kufizoi aftësinë e KSHZ-së për të përmbushur mandatin e saj në mënyrë të pavarur, pavarësisht rekomandimeve të bëra prej kohësh nga ODIHR-i. 23 16 Në rast se nuk zgjidhet një kryetar komune, qeveria do të emërojë një përfaqësues për të ushtruar detyrën dhe brenda 15 ditëve do ta njoftojë Kryetarin e Parlamentit, për të shpallur zgjedhje të reja për kryetar komune. 17 Një nga çdo tre pozicione në listë duhet të jetë i plotësuar me një kandidat të gjinisë më pak të përfaqësuar, me të paktën një pozicion shtesë për këtë gjini në çdo dhjetë pozicione. 18 Në shtator të vitit 2024, qeveria e përshtati madhësinë e këshillave komunalë në 17 komuna, duke u bazuar në të dhënat e regjistrimit të vitit 2021. Në qershor të vitit 2025, Gjykata Kushtetuese shfuqizoi disa pjesë të metodologjisë së regjistrimit të popullsisë, që do të vlejnë në regjistrimet e ardhshme. Në Gjykatën Kushtetuese u parashtruan tre raste duke kundërshtuar vendimin e qeverisë të shtatorit 2024, dhe të gjitha u refuzuan si të pabazuara, me ç’rast Gjykata vuri në dukje se qeveria nuk i kishte shkelur prerogativat e saj kushtetuese në këto raste. 19 Midis rretheve zgjedhore, ndodhën vetëm ndryshime minimale në përbërjen e organeve të administrimit të zgjedhjeve. 20 Kërkesat për përkatësinë etnike sigurohen duke përdorur përkatësinë etnike të vetëdeklaruar që është e përfshirë në bazën e të dhënave të nëpunësve publikë si kriter i detyrueshëm gjatë përzgjedhjes së rastësishme të zyrtarëve zgjedhorë. 21 Kryetari i KSHZ-së zgjidhet nga radhët e anëtarëve të emëruar nga opozita, ndërsa zëvendëskryetari nga radhët e atyre të propozuar nga shumica parlamentare. Përbërja aktuale e KSHZ- së, e cila u emërua në vitin 2021, u përshtat në vitin 2025 me zgjedhjen e kryetarit dhe zëvendëskryetarit të ri pas ndryshimit të shumicës parlamentare pas zgjedhjeve të vitit 2024. 22 Sekretarja e përgjithshme e sapoemëruar është grua. 23 Shih paragrafin 62 të Mendimit të ODIHR -it të vitit 2025 mbi Kodin Zgjedhor të vitit 2006 .
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 10 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve Siç është rekomanduar më parë, Komisionit Shtetëror të Zgjedhjeve duhet t’i garantohet një buxhet i qëndrueshëm, i mjaftueshëm dhe në kohë, për të siguruar që ai të jetë në gjendje të përmbushë mandatin e tij në përputhje me planifikimin e tij strategjik, duke përfshirë efikasitetin e operacioneve të tij zgjedhore. Alokimet buxhetore duhet të sigurojnë financim të parashikueshëm afatgjatë, duke përfshirë edhe për personelin dhe për mirëmbajtjen e infrastrukturës fizike dhe të TIK-ut. Administrata zgjedhore gëzoi besimin e palëve të interesuara në të dy rrethet, por disa bashkëbisedues të MVZ-së së ODIHR-it nga partitë politike dhe shoqëria civile shprehën shqetësime për pavarësinë e saj, pasi ajo përbëhet kryesisht nga punonjës të institucioneve publike të udhëhequra nga persona të emëruar politikë. Në përgjithësi, përgatitjet për zgjedhjet, që ishin nën përgjegjësinë e KSHZ-së, u realizuan pa vonesa të mëdha. Ajo mbajti mbledhje në bazë ad hoc , të cilat u transmetuan në YouTube, dhe procesverbalet përgjithësisht u publikuan në faqen e internetit të KSHZ-së. 24 Vetëm disa mbledhje të KSHZ-së u përkthyen në gjuhën maqedonase të shenjave. Vendimet e KSHZ-së zakonisht u miratuan unanimisht, si rezultat i praktikës së konsultimeve paraprake midis anëtarëve të saj. Si rregull, mediat, vëzhguesit dhe përfaqësuesit e autorizuar të garuesve njoftoheshin përmes ftesave të drejtpërdrejta dhe potencialisht selektive, në vend të njoftimeve publike, gjë që e kufizoi transparencën, megjithëse palët e interesuara mund të kërkonin të përfshiheshin në këtë listë. 25 KZK-të përbëhen nga kryetari dhe katër anëtarë të zgjedhur rastësisht nga radhët e punonjësve të shërbimit publik për mandat pesëvjeçar. 26 Në zgjedhjet lokale, KZK-të janë përgjegjëse për administrimin e procesit në komunat e tyre, duke përfshirë emërimin dhe trajnimin e KZ-ve, verifikimin e dokumentacionit të paraqitur nga kandidatët potencialë, regjistrimin e garuesve, dhe nxjerrjen dhe shpalljen e rezultateve të zgjedhjeve në nivel komunal. KZK -të në komunat me numër veçanërisht të lartë të votuesve dhe vendvotimeve angazhuan personel shtesë për të kompensuar ngarkesën disproporcionale të punës. Pavarësisht zëvendësimeve të shumta të anëtarëve të tyre, duke përfshirë edhe ato që u bënë vonë gjatë procesit, pagesave të papërshtatshme dhe kufizimeve buxhetore, shumica e KZK-ve i menaxhuan përgatitjet zgjedhore në mënyrë efikase. Megjithatë, informacioni i disponueshëm publikisht në lidhje me KZK-të dhe aktivitetet e tyre mbeti i kufizuar, gjë që e zvogëloi transparencën, që është në kundërshtim me standardet ndërkombëtare. 27 Për të rritur transparencën e administratës zgjedhore të nivelit më të ulët, Komisioni Shtetëror i Zgjedhjeve duhet t’u mundësojë Komisioneve Zgjedhore Komunale të publikojnë informacione kyçe në lidhje me aktivitetet dhe vendimet e tyre përmes burimeve online të Komisionit Shtetëror të Zgjedhjeve. 24 Për shkak të mungesës së një afati të qartë për publikim dhe mbledhjeve jo të shpeshta të KSHZ-së në zgjedhjet lokale, publikimi i procesverbaleve të mbledhjeve nuk bëhej gjithmonë në mënyrë konsekuente dhe të shpejtë. Rregullorja mbi procedurat e brendshme të KSHZ -së parashikon që procesverbalet e mbledhjeve të KSHZ-së të publikohen pasi komisioni të ketë votuar për miratimin e tyre. Disa procesverbale u publikuan me vonesë të konsiderueshme. 25 Seksioni II.3.1 i Kodit të Praktikës së Mirë në Çështjet Zgjedhore të Komisionit të Venedikut thotë se “mbledhjet e komisionit qendror të zgjedhjeve duhet të jenë të hapura për të gjithë, duke përfshirë mediat”. 26 Mandati aktual i KZK-ve filloi në vitin 2021. Gratë përbënin 49,8 për qind të anëtarëve të KZK-ve dhe 36 nga 81 kryetarë të KZK-ve (44,4 për qind). Pothuajse 80 për qind e anëtarëve të KZK-ve dhe 48 nga 81 kryetarët (59,2 për qind) të emëruar në vitin 2021 mbetën në pozicionet e tyre gjatë këtyre zgjedhjeve, ndërsa rreth 3 për qind e pozicioneve të anëtarëve dhe zëvendësve ishin të paplotësuara. Edhe pse ligji nuk përcakton afate kohore për anëtarët e KZK-ve dhe KZ-ve për t’i dorëzuar kërkesat për tërheqje nga anëtarësia, në mbledhjen e saj të mbajtur më 3 tetor të vitit 2025, kryetari i KSHZ-së njoftoi se kjo do të ishte mbledhja e fundit për t’i shqyrtuar kërkesat e tilla para ditës së zgjedhjeve. 27 Informacionet në lidhje me aktivitetet dhe vendimet e KZK- ve që ishin në dispozicion në internet ishin të kufizuara dhe jokonsekuente. Neni 10 i Konventës së Këshillit të Evropës të vitit 2009 për Qasjen në Dokumentet Zyrtare, i ratifikuar nga Maqedonia e Veriut në vitin 2024, thotë se “[…], autoriteti publik duhet të marrë masat e nevojshme për të bërë publike dokumentet zyrtare që i mban në interes të promovimit të transparencës dhe efikasitetit të administratës publike, si dhe për të inkurajuar pjesëmarrjen e informuar të publikut në çështje me interes të përgjithshëm”.
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 11 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve KZ-të, të cilat janë përgjegjëse për administrimin e procedurave në ditën e zgjedhjeve, formohen sipas një modeli të përzier profesional-politik: tre anëtarë zgjidhen rastësisht nga radhët e punonjësve publikë për një mandat katërvjeçar, ndërsa një anëtar emërohet nga partitë qeverisëse dhe një nga partitë opozitare, të emëruar për çdo zgjedhje. Meqenëse mandati i anëtarëve të përhershëm të KZ- ve skadoi para këtyre zgjedhjeve, anëtarët e rinj të përhershëm duhej të zgjidheshin paralelisht me përgatitjet e tjera zgjedhore. 28 Shumica e KZK-ve raportuan vonesa dhe sfida në këtë proces, që u krye për herë të parë duke përdorur softuerin e KSHZ-së. KZK-të e informuan MVZ-në e ODIHR-it se baza e të dhënave e zyrtarëve publikë nuk përditësohej rregullisht dhe përfshinte persona të papërshtatshëm. Ata gjithashtu theksuan se sistemi, i cili mirëmbahet nga Ministria e Administratës Publike, nuk përmban të dhëna kontakti që do t’u mundësonin KZK-ve të verifikonin menjëherë disponueshmërinë e anëtarëve të përzgjedhur të KZ-ve. 29 Siç është rekomanduar më parë, për të rritur stabilitetin e organeve zgjedhore të nivelit më të ulët, duhet konsideruar mundësia për t’u dhënë autoriteteve publike përgjegjësi të qarta dhe të detyrueshme për të përditësuar dhe rishikuar bazën e të dhënave të nëpunësve shtetërorë dhe atyre publikë, si dhe për zgjerimin e kritereve të pranueshmërisë për përzgjedhje. Kodi Zgjedhor parashikon garanci të kufizuara për personat me aftësi të kufizuara, duke përfshirë të drejtën për ndihmë nga një person sipas zgjedhjes së tyre, dhe i obligon Këshillat Zgjedhorë (BZ) të sigurojnë qasshmëri për votuesit me aftësi të kufizuara. Megjithatë, Kodi Zgjedhor dhe rregulloret e KSHZ-së nuk kanë standarde të qarta të qasshmërisë apo mekanizma zbatimi. Legjislacioni i Maqedonisë së Veriut mbetet vetëm pjesërisht i harmonizuar me Konventën për të Drejtat e Personave me Aftësi të Kufizuara (KDPAK). Nevojitet harmonizim i mëtejshëm për të integruar modelin social të aftësisë së kufizuar dhe për të forcuar dispozitat mbi mosdiskriminimin dhe qasshmërinë. Ligji i vitit 2020 për Parandalimin dhe Mbrojtjen nga Diskriminimi e njeh mohimin e qasshmërisë dhe përshtatjes së arsyeshme si diskriminim, por nuk parashikon mjete efektive juridike. KSHZ-ja siguroi disa përshtatje dhe mjete ndihmëse për votuesit me aftësi të kufizuara, duke përfshirë shabllone të fletëvotimeve me prekje të përshtatura për secilën komunë, kabina më të ulëta votimit të qasshme për votuesit që përdorin karrocë invalidore dhe disa materiale për edukimin e votuesve në gjuhën maqedonase të shenjave. KSHZ-ja mbajti një linjë telefonike me video të qasshme për personat me dëgjim të dëmtuar, por ajo nuk u promovua, ndërsa KSHZ-ja kishte një angazhim të kufizuar dhe sporadik me organizatat e personave me aftësi të kufizuara. Megjithëse me ndryshimet e vitit 2024 u krijua një Qendër për Edukim të Vazhdueshëm Zgjedhor, në përputhje me një rekomandim të mëparshëm të ODIHR-it, njësia për trajnime e KSHZ-së nuk është riorganizuar ende. 30 Gjatë një periudhe 20- ditore, KSHZ-ja trajnoi 27.178 anëtarë të KZK-ve dhe KZ-ve. 31 Sesionet e trajnimit të vëzhguara nga MVZ-ja e ODIHR-it ishin përgjithësisht efikase, ndërvepruese dhe me pjesëmarrje të mirë, përkundër vonesave në miratimin dhe shpërndarjen e disa doracakëve dhe shablloneve që do ta përforconin efektin e të mësuarit. 32 Ndërkohë që trajnimi kishte komponentë që synonin përmirësimin e mangësive të identifikuara më parë, për shembull, ushtrime 28 Të gjithë anëtarët e KZK-ve dhe KZ-ve kanë zëvendës, të zgjedhur në të njëjtën mënyrë si edhe përbërja kryesore, të cilët i marrin përsipër të njëjtat të drejta dhe përgjegjësi në mungesë të tyre. 29 Ministria e Administratës Publike i pranoi këto mangësi, por theksoi se institucionet publike nuk kanë detyrim ligjor për të dorëzuar përditësime të rregullta në ministri. 30 MVZ-ja e ODIHR-it u informua se qendra ende nuk është krijuar për shkak të kufizimeve financiare dhe mosmarrëveshjeve midis drejtuesve të KSHZ-së lidhur me statusin e saj në kuadër të shërbimit teknik të KSHZ- së. 31 Trajnimi ishte i detyrueshëm si për anëtarët e KZK-ve ashtu edhe për ata të KZ-ve. Anëtarët e KZ-ve u informuan se, në rast të mungesës, kompensimi i tyre do të ulej për 20 për qind. 32 MVZ-ja e ODIHR-it vëzhgoi 38 sesione trajnimi për KZ -të në 31 komuna. Gratë përbënin gjithsej 13.512 (49,7 për qind) pjesëmarrëse.
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 12 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve për plotësimin e protokollit të rezultateve, ai nuk trajtoi në mënyrë sistematike ndërveprimin me votuesit me aftësi të kufizuara dhe nuk u zhvillua gjithmonë në gjuhën e popullsisë shumicë të komunës përkatëse. 33 Pas rrethit të parë, KSHZ-ja përpiloi një listë me pyetjet më të shpeshta nga KZK-të dhe KZ-të, së bashku me përgjigjet përkatëse, dhe ua shpërndau atë zyrtarëve zgjedhorë si material shtesë trajnimi. 34 Trajnimi duhet të jetë i detyrueshëm për të gjithë stafin zgjedhor, duke përfshirë përfaqësuesit e partive dhe zëvendësit e tyre, dhe, ndër çështje të tjera, duhet të përfshijë komponentë mbi të drejtat e personave me aftësi të kufizuara dhe qasshmërinë, si dhe të mbulojë ndërveprimin me votuesit me aftësi të kufizuara, ndihmën për votuesit dhe praktikat gjithëpërfshirëse të votimit. Në këto zgjedhje, KSHZ-ja zhvilloi një fushatë të kufizuar për edukimin e votuesve. Video dhe audio klipet e prodhuara nga KSHZ-ja, u transmetuan nga transmetuesit kombëtarë, duke përfshirë klipet që i inkurajonin qytetarët të votojnë dhe i informonin votuesit që votojnë për herë të parë. 35 Materialet informuese për votuesit, me interpretim në gjuhën maqedonase të shenjave dhe me titra, të synuara për votuesit me dëgjim të dëmtuar, u fokusuan më shumë në inkurajimin e pjesëmarrjes sesa në shpjegimin e procedurave. 36 Edukimi dhe informimi i votuesve nga KSHZ-ja vazhdoi në një shkallë të ngjashme midis rretheve zgjedhore, duke ripërdorur përmbajtjet e hartuara më parë. Edukimi i votuesve duhet të forcohet përmes përdorimit të formateve gjithëpërfshirëse dhe të qasshme, për të siguruar që të gjithë votuesit, duke i përfshirë edhe ata me aftësi të kufizuara, të mund t'i kuptojnë plotësisht dhe t’i ushtrojnë drejtat e tyre. VI. REGJISTRIMI I VOTUESVE Të gjithë qytetarët e moshës 18 vjeç e lart kanë të drejtë vote, përveç atyre që u është hequr e drejta juridike me vendim përfundimtar të gjykatës në bazë të aftësisë së kufizuar intelektuale ose psiko- sociale. Kufizimi i të drejtës së votës në bazë të aftësisë së kufizuar intelektuale ose psiko-sociale është në kundërshtim me angazhimet e OSBE-së dhe me standardet e tjera ndërkombëtare. 37 Të gjitha kufizimet mbi të drejtat zgjedhore të personave me aftësi të kufizuara intelektuale ose psiko- sociale duhet të shfuqizohen, në përputhje me detyrimet ndërkombëtare. 33 Për shembull, në komunat e Dollnenit, Karbincit, Mavrovës dhe Rostushës, Strugës, dhe Studeniçanit, trajnimi i vëzhguar nga MVZ-ja e ODIHR-it u zhvillua vetëm në gjuhën maqedonase. 34 MVZ-ja e ODIHR-it i vëzhgoi sesionet e trajnimit për rifreskim të njohurive për kryetarët e KZK- ve dhe zëvendësit e tyre në shumicën e komunave ku u mbajt rrethi i dytë i zgjedhjeve për kryetar komune. 35 Disa materiale për edukimin e votuesve kishin titra në shqip. 36 Interpretimi u ofrua vetëm nga gjuha e folur maqedonase në gjuhën maqedonase të shenjave, pasi përkthyesit në dispozicion nuk ofrojnë interpretim nga gjuhët e tjera të folura. Gjuha maqedonase e shenjave përdoret në të gjitha bashkësitë etnike në Maqedoninë e Veriut. Në disa nga materialet edukative të KSHZ- së për votimin u shfaqën votues me aftësi të kufizuara. 37 Paragrafi 7.3 i Dokumentit të Kopenhagës të OSBE -së të vitit 1990 thekson se “vendet pjesëmarrëse do të… garantojnë votim universal dhe të barabartë për qytetarët moshë rritur". Shih Nenin 29 të Konventës së OKB-së për të Drejtat e Personave me Aftësi të Kufizuara (KDPAK) të vitit 2006, i cili kërkon që Shtetet Palë t’u “garantojnë personave me aftësi të kufizuara të drejtat politike dhe mundësinë për t’i gëzuar ato në mënyrë të barabartë me të tjerët”. Paragrafi 9.4 i Komunikatës Nr. 4/2011 të KDPAK-së të vitit 2013, thekson se “[…] përjashtimi i të drejtës për të votuar në bazë të paaftësisë së perceptuar ose aktuale psiko-sociale ose intelektuale, duke përfshirë kufizimin në bazë të një vlerësimi të individualizuar, përbën diskriminim në bazë të aftësisë së kufizuar”. Komiteti për të Drejtat e Personave me Aftësi të Kufizuara, në Vërejtjet e tij përfundimtare mbi raportin fillestar të ish-Republikës Jugosllave të Maqedonisë, rekomandoi: “(a) Të rishikojë ligjet e saj zgjedhore me qëllim heqjen e parakushteve që i pengojnë personat me aftësi të kufizuara intelektuale ose psiko- sociale të ushtrojnë të drejtën e tyre për të votuar dhe për t’u kandiduar; […] (d) Të ofrojë mbështetjen e nevojshme për personat me aftësi të kufizuara psiko- sociale ose intelektuale për të ushtruar të drejtën e tyre për të votuar dhe për t’u kandiduar në zgjedhje”.
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 13 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve Regjistrimi i votuesve është pasiv dhe i strukturuar sipas komunës së vendbanimit të përhershëm të votuesit. Regjistri i votuesve mirëmbahet nga KSHZ-ja, me ndihmën e Entit Shtetëror të Statistikave. Ai bazohet në të dhënat nga R egjistri qendror i popullsisë, i cili mirëmbahet nga Ministria e Transformimit Digjital në bashkëpunim me institucione të ndryshme. 38 Në praktikë, pavarësisht rekomandimeve të mëparshme të ODIHR-it, KSHZ-ja vazhdon të mbështetet vetëm në të dhënat dhe në përditësimet që i merr nga Ministria e Punëve të Brendshme (MPB), pasi sistemi i saj i teknologjisë së informacionit (TI) nuk është i pajtueshëm me bazat e të dhënave të institucioneve të tjera, gjë që e pengon shkëmbimin automatik të të dhënave. Megjithëse ligji i detyron qytetarët që jetojnë përgjithmonë jashtë vendit të çregjistrojnë vendbanimin e tyre në vend, ky detyrim rrallë përmbushet. 39 Regjistri i adresave, i cili menaxhohet nga Regjistri Qendror, është një përmbledhje e bazave të të dhënave të adresave të komunave. Procesi i reformimit të legjislacionit që lidhet me sistemin e regjistrimit të adresave, i cili filloi në vitin 2016, aktualisht është pezulluar për shkak të mungesës së vullnetit dhe marrëveshjes politike. Në mungesë të mekanizmave të zbatimit ose stimujve, shumica e komunave nuk i dorëzuan bazat e përditësuara të të dhënave të adresave te Regjistri Qendror, gjë që pengoi një shqyrtim kuptimplotë të tyre dhe i zvogëloi përpjekjet për përmirësimin e saktësisë së të dhënave. 40 Për të përmirësuar saktësinë e regjistrit të votuesve, sistemet e teknologjisë së informacionit të Komisionit Shtetëror të Zgjedhjeve duhet të bëhen të përputhshme me bazat e të dhënave të institucioneve të tjera për shkëmbimin e automatizuar të të dhënave. Autoritetet mund ta konsiderojnë rifillimin e reformës së sistemit të adresave. Qytetarët kishin mundësi t’i verifikojnë të dhënat e tyre gjatë gjithë vitit në faqen e internetit të KSHZ- së ose personalisht në zyrat rajonale të KSHZ-së, ku ata mund të kërkonin gjithashtu korrigjime. Përveç kësaj, para zgjedhjeve, regjistri i votuesve u bë i disponueshëm për këqyrje publike për një periudhë prej 18 ditësh, duke filluar 15 ditë pas shpalljes së zgjedhjeve. 41 Pas periudhës së këqyrjes publike, partitë politike kishin mundësinë të kërkonin një kopje elektronike të regjistrit për komunat ku garonin në zgjedhje dhe të parashtronin kërkesa për korrigjime deri më 20 shtator. 42 Në këto zgjedhje, pesë parti politike dhe një grup votuesish kërkuan të dhëna nga lista e votuesve. Asnjëra prej tyre nuk dorëzoi kërkesa për korrigjime tek KSHZ-ja. Kodi Zgjedhor lejon votimin në institucionet e kujdesit dhe në shtëpi për votuesit e shtrirë në shtrat ose të sëmurë. Votimi në shtëpi është i destinuar kryesisht për personat e sëmurë dhe kërkon dokumentacion mjekësor. Votuesit në institucionet e kujdesit përfshihen në lista të posaçme të votuesve, të përpiluara nga drejtuesit e institucioneve përkatëse. Megjithatë, ndryshe nga institucionet 38 Ofruesit kryesorë të të dhënave për regjistrin e popullsisë janë Drejtoria për Udhëheqjen e Librave Amë, Ministria e Punëve të Brendshme (MPB) dhe Regjistri Qendror. 39 Paragrafi 1.1.6.c i Kodit të Praktikës së Mirë të Komisionit të Venedikut thotë: “Regjistrimi mund të bëhet aty ku një votues ka vendbanimin e tij ose të saj të dytë, nëse ai ose ajo banon atje rregullisht dhe kjo shfaqet, për shembull, në pagesat e tatimeve lokale; në atë rast, natyrisht, votuesi nuk duhet të jetë i regjistruar aty ku ai ose ajo e ka vendbanimin e tij ose të saj kryesor”. 40 Vetëm 38 nga 80 komuna (47,5 për qind) e bënë këtë. 41 Sipas të dhënave të KSHZ-së, gjatë kësaj periudhe gjithsej 26.393 votues (rreth 1,4 për qind e votuesve me të drejtë vote) kontrolluan të dhënat e tyre, duke përfshirë 19.606 që i verifikuan ato në mënyre elektronike përmes faqes së internetit të KSHZ-së dhe 6.787 që i kontrolluan ato personalisht në zyrat rajonale të KSHZ-së. Në shumicën e komunave, numri i votuesve të regjistruar u ul në krahasim me zgjedhjet lokale të vitit 2021, veçanërisht në Novaci (për 15,31 për qind), Çuçer Sandevë (11,57 për qind) , dhe Mogillë (10,09 për qind), ndërsa rritje u regjistrua në Studeniçan (8,15 për qind), Haraçinë (5,57 për qind) dhe Pllasnicë (5,51 për qind). 42 Nga partitë politike dhe garuesit e tjerë u kërkua të dorëzonin kërkesa për të inspektuar listat e votuesve deri më 11 shtator, ndërsa afati i fundit për dorëzimin e dokumentacionit të tyre për regjistrim në KZK ishte 13 shtatori. Përmbajtja e informacionit të ndarë me partitë politike është e kufizuar vetëm në të dhënat e domosdoshme për këqyrje, siç janë emrat e votuesve, datat e lindjes dhe adresat.
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 14 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve e vuajtjes së dënimit, vetëm ata që kanë vendbanim të përhershëm në komunë mund të përfshihen në lista të tilla. Gjithashtu, për shkak të procesit të vazhdueshëm të deinstitucionalizimit, shumë persona me aftësi të kufizuara tani jetojnë në qendra të vogla të bazuara në komunitet që nuk njihen si institucione kujdesi dhe duhet të votojnë në vendvotimet e vendbanimit të tyre të përhershëm. Institucionet e kujdesit dhe qendrat e bazuara në komunitet pothuajse në të gjitha rastet nuk kanë kapacitetin dhe burimet për të organizuar transportin për votues të tillë në ditën e zgjedhjeve, gjë që e kufizon qasjen e tyre efektive në votim. Ligji nuk parashikon përditësime të listës së votuesve pasi listat të jenë mbyllur dhe ndërmjet rretheve zgjedhore, përveç rasteve kur parashtrohen kërkesa shtesë për votim në shtëpi dhe kur merren vendime për votuesit, kundërshtimet e të cilëve për shkelje të të drejtave të tyre të votimit janë pranuar nga KSHZ-ja. 43 Megjithëse në këto zgjedhje numri i këtyre kërkesave ishte i ulët, një rritje e konsiderueshme e tyre afër dhe gjatë ditës zgjedhjeve mund të vendosë një barrë të panevojshme mbi KSHZ-në dhe të rrezikojë aktivitetet thelbësore zgjedhore që janë nën kompetencën ekskluzive të KSHZ-së. Për të thjeshtuar procesin e regjistrimit të votuesve dhe për të përmirësuar përfshirjen e tij, mund të merret në konsideratë zgjerimi i përgjegjësisë së zyrave rajonale të Komisionit Shtetëror të Zgjedhjeve për ndryshimin e listave të votuesve përtej periudhës së këqyrjes publike, në përputhje me masa mbrojtëse dhe procedura të qarta. Regjistri i votuesve përfshinte 1.832.415 qytetarë me të drejtë vote, ndërsa listat e votuesve të përdorura në ditën e zgjedhjeve të rrethit të parë përfshinin 1.717.803 votues. 44 Listat e rrethit të dytë përfshinin gjithsej 1,013,357 votues. 45 Ligji nuk parashikon procedura të veçanta për zgjedhjet për kryetar komune dhe ato për këshillin komunal, pasi i konsideron zgjedhjet lokale si një proces të vetëm zgjedhor. Prandaj, votuesit u nënshkruan në listën e votuesve vetëm një herë për të marrë dhe për të hedhur dy fletëvotime në shumicën e komunave, dhe katër në Qytetin e Shkupit. Ndërkohë që votimi nuk është i detyrueshëm, kjo mënyrë e rregullimit të votimit nuk u lejoi votuesve të zgjidhnin në cilin proces zgjedhor të marrin pjesë. 46 Për të përmirësuar kushtet për shprehjen e lirë të vullnetit të votuesve, mund të merret në konsideratë futja e kërkesës që votuesit të nënshkruajnë veçmas për secilin fletëvotim që e marrin. Pavarësisht besimit të përgjithshëm të palëve të interesuara në cilësinë e regjistrimit të votuesve, çështjet e kahershme, duke përfshirë numrin e konsiderueshëm të votuesve që jetojnë jashtë vendit dhe jo në vendbanimin e tyre të përhershëm sipas regjistrit të votuesve, si dhe sistemi i paplotë dhe i vjetruar i adresave të banimit, kontribuuan në pjesëmarrje më të ulët në votim dhe në saktësinë e regjistrit të votuesve. 43 KSHZ-ja i trajton kërkesat e tilla në mënyrë individuale, deri në dhe duke përfshirë edhe ditën e zgjedhjeve. 44 Gjithsej 112.000 votues që banojnë përgjithmonë jashtë vendit nuk kishin të drejtë të votojnë në zgjedhjet lokale, ndërsa 2.162 që janë në paraburgim dhe 450 në institucione kujdesi u përfshinë në lista të veçanta, dhe 8.856 votues u regjistruan për votim në shtëpi. 45 Gjithsej 4.826 votues u regjistruan për votim në shtëpi, 1.256 për votim në institucionet e vuajtjes së dënimit dhe 214 për votim në institucionet e kujdesit. 46 Paragrafi 9 i Komentit të Përgjithshëm Nr. 25 i KDPC-së së OKB- së i vitit 1996 mbi Nenin 25 të Konventës Ndërkombëtare për të Drejtat Civile dhe Politike të vitit 1996 ( që autoriteti i qeverisë të vazhdojë të bazohet në shprehjen e lirë të vullnetit të zgjedhësve”.
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 15 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve VII. REGJISTRIMI I KANDIDATËVE Qytetarët me të drejtë vote mund të kandidojnë për kryetar komune ose këshilltar, por vetëm në komunën e vendbanimit të tyre të përhershëm. 47 Pavarësisht rekomandimeve të mëparshme të ODIHR-it, individëve që vuajnë ose presin ekzekutimin e një dënimi me burg prej më shumë se gjashtë muajsh vazhdon t’u ndalohet e drejta për të kandiduar për poste zyrtare. Kjo dispozitë është kundërshtim me angazhimet e OSBE-së dhe standardet e tjera ndërkombëtare. 48 Kandidatët mund të emërohen nga partitë politike dhe koalicionet, ose nga grupet e votuesve. Për të plotësuar boshllëkun ligjor në lidhje me numrin e nënshkrimeve mbështetëse të nevojshme për kandidatët e pavarur (shih Korniza ligjore dhe Sistemi zgjedhor ), KSHZ-ja miratoi një Rregullore për Mbledhjen e Nënshkrimeve nga Kandidatët e Pavarur, e cila sqaroi se kandidatët e pavarur duhej të mblidhnin vetëm dy nënshkrime mbështetëse. Ky veprim i KSHZ-së, dhe si pasojë, Udhëzimet e KSHZ-së për procedurat e dorëzimit dhe regjistrimit të listave të kandidatëve, u kundërshtuan pa sukses para Gjykatës Kushtetuese. 49 Dokumentet e kandidimit duhej të dorëzoheshin te KZK-të dhe KZQSh-ja, me një afat dyditor të dhënë për korrigjimin e mangësive. 50 Kodi Zgjedhor, kalendari i aktiviteteve të KSHZ-së dhe aktet e tjera nuk i rregullojnë qartë afatet e ndryshme kohore që zbatohen gjatë verifikimit të kandidatëve, gjë që çoi në një zbatim jo të njëtrajtshëm të procedurave të verifikimit nga KZK-të. 51 KZK-të theksuan se verifikimi i dosjeve penale të kandidatëve përmes gjykatave themelore ishte i rëndë dhe se gjykatat shpesh nuk respektonin afatin 24- orësh për këto kontrolle, gjë që shkaktoi vonesa të konsiderueshme në përpunimin e regjistrimeve të kandidatëve dhe, nganjëherë, ndikoi edhe në përgatitjet e tjera zgjedhore. 52 Megjithatë, të gjitha listat e kandidatëve u verifikuan para afatit të 47 Kufizimi që një kandidat mund të garojë vetëm në komunën e tij ose të saj të banimit të përhershëm është potencialisht joproporcional me qëllimin e ligjit kur zbatohet për komunat brenda qytetit të Shkupit. 48 Paragrafi 24 i Dokumentit të OSBE -së të Kopenhagës i vitit 1990 parashikon se “çdo kufizim i të drejtave dhe lirive në një shoqëri demokratike, duhet të ketë lidhje me një nga qëllimet e ligjit në fuqi dhe të jetë në përpjesëtim të rreptë me qëllimin e ligjit”. Shih gjithashtu Paragrafin 14 të Komentit të përgjithshëm nr. 25 të KDPC-së së OKB-së, i cili thotë se “palët duhet t’i tregojnë dhe t’i shpjegojnë dispozitat ligjore që do t’i privonin qytetarët nga e drejta e tyre për të votuar”. Arsyet për një privim të tillë duhet të jenë objektive dhe të arsyeshme. Nëse dënimi për një vepër penale shërben si bazë për pezullimin e së drejtës për të votuar, periudha e këtij pezullimi duhet të jetë në përpjesëtim me veprën penale dhe dënimin.” 49 Shoqata “Kongresi Botëror Maqedonas” e kundërshtoi Rregulloren dhe Udhëzimet, duke argumentuar se KSHZ- ja i tejkaloi kompetencat e saj ligjore. Gjykata Kushtetuese refuzoi ta shqyrtonte kundërshtimin, duke theksuar se Rregullorja u miratua në një situatë vakumi ligjor, se ndiqte qëllimin legjitim për të respektuar të drejtat e garantuara të qytetarëve dhe ishte në përputhje me vendimin e Gjykatës Kushtetuese të majit të vitit 2025. 50 Sipas KSHZ-së, KQZ-të ua ofruan këtë mundësi 8 kandidatëve për kryetar komune dhe 20 listave për këshilla komunalë. 51 Për shembull, Kodi Zgjedhor nuk është i qartë se kur fillon periudha prej 24- orësh për KZK-të për të verifikuar një listë të dorëzuar. Megjithëse kalendari i KSHZ-së tregon se ai fillon me dorëzimin, disa KZK e informuan MVZ-në e ODIHR-it se ishin udhëzuar nga KSHZ-ja që afati 24-orësh fillon pasi KZK-ja të marrë përgjigjen e gjykatës për dosjet penale të kandidatëve. 52 Për shembull, KZK-të paralelisht duhej të zgjidhnin anëtarë të rinj të KZ-ve, një proces i ndërlikuar me shumë hapa. Në disa komuna, përzgjedhja e anëtarëve të KZ-ve nuk ishte finalizuar para trajnimeve të planifikuara për ta (shih Administrata zgjedhore). Verifikimet e të dhënave penale kryhen nga gjykatat themelore me juridiksion mbi vendlindjen e kandidatëve, dhe nga G jykata Themelore e Shkupit për ata që kanë lindur jashtë vendit. Meqenëse informacioni mbi vendin e lindjes në letërnjoftime nuk është gjithmonë i saktë, kjo i detyroi KZK-të t’i kontaktonin drejtpërdrejt kandidatët e mundshëm. Ndryshe nga institucionet e tjera publike që kanë qasje automatike të drejtpërdrejtë në këto të dhëna, KZK-të duhej t’i kërkonin ato manualisht për secilin kandidat. 34 KZK i raportuan MVZ-së së ODIHR-it se kishte vonesa në përpunimin e kërkesave për të dhënat penale në gjykata.
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 16 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve fundit për regjistrimin e kandidatëve dhe para shortit të KSHZ-së që përcakton renditjen e garuesve në fletëvotime. 53 Për të thjeshtuar procesin e regjistrimit të kandidatëve, mund të merret në konsideratë kërkesa që subjektet emëruese, e jo administrata zgjedhore, të kenë detyrimin të sigurojnë dhe të dorëzojnë certifikatat gjyqësore në lidhje me dosjet penale të kandidatëve të mundshëm, së bashku me dokumentacionin tjetër të kërkuar për emërim. Në një proces gjithëpërfshirës, KZK-të dhe KZQSh-ja regjistruan gjithsej 10.490 kandidatë në 577 lista këshillash komunalë, të parashtruara nga 27 parti politike, 6 koalicione, dhe 65 grupe votuesish. Të gjitha listat e regjistruara të kandidatëve i plotësuan kërkesat e kuotës gjinore. Gratë përbënin 45,1 për qind të të gjithë kandidatëve për këshilla, mirëpo ishin bartëse vetëm në 107 lista të kandidatëve (18,5 për qind). Gjithsej u regjistruan 309 kandidatë për kryetar komune, nga të cilët 79 u emëruan nga 19 parti politike, 176 nga 5 koalicione dhe 55 nga grupe votuesish. Gratë ishin dukshëm të nën- përfaqësuara, me vetëm 32 kandidatë për kryetarë komune (10,4 për qind). KZK-të refuzuan gjashtë kandidatë për kryetar komune dhe katër lista këshillash, për shkak të dorëzimit me vonesë ose mangësive në dokumentacion; të gjitha ankesat kundër refuzimeve u hodhën poshtë nga Gjykata Administrative (shih Zgjidhja e kontesteve zgjedhore ). MVZ-ja e ODIHR-it identifikoi vetëm disa kandidatë me aftësi të kufizuara që kandiduan për këshillat komunalë, si dhe një kandidat për kryetar komune, asnjëri prej të cilëve nuk u zgjodh. 54 Megjithëse kandidatët për kryetar komune mund të kandidojnë individualisht nëpërmjet emërimit nga një grup votuesish, ligji kërkon që numri i kandidatëve në listat e dorëzuara për këshilltarë të jetë i barabartë me numrin e përgjithshëm të mandateve në këshillin përkatës komunal. Kjo kërkesë është tepër kufizuese dhe e rëndë për subjektet më të vogla politike; ajo gjithashtu i përjashton kandidatët e pavarur për këshilltarë të kandidojnë individualisht, duke i vënë në pikëpyetje angazhimet e OSBE- së. 55 Korniza ligjore duhet të ndryshohet për të lejuar kandidatura të pavarura për këshillat komunalë. Numri i kandidatëve të emëruar në lista duhet të vendoset ekskluzivisht nga garuesit përkatës zgjedhorë. VIII. FUSHATA A. A MBIENTI I FUSHATËS Periudha zyrtare e fushatës për rrethin e parë filloi më 29 shtator dhe përfundoi më 17 tetor. Zhvillimi i fushatës para afatit zyrtar, duke përfshirë përdorimin e fondeve të fushatës dhe publikimin e reklamave të fushatës, është i ndaluar sipas ligjit; megjithatë, ligji lejon një ngjarje fushate midis regjistrimit të kandidatëve dhe fillimit zyrtar të fushatës. Kjo dispozitë është e paqartë dhe u interpretua dhe u përdor në mënyrë jokonsekuente nga garuesit, me ç’rast disa u përmbajtën plotësisht 53 As ligji dhe as ndonjë akt tjetër nuk parashikon procedura të detajuara për shortin. Dispozitat ekzistuese ofrojnë udhëzime të kufizuara vetëm për listat e këshilltarëve, ndërsa kandidatët për kryetar komune nuk janë të përfshirë. Në praktikë, KSHZ-ja i ndau garuesit në tre nëngrupe: partitë parlamentare, partitë jo-parlamentare dhe ata të emëruar nga grupet e votuesve, dhe mbajti shorte të veçanta për të caktuar përkatësisht numrat nga 1 deri në 9, nga 10 deri në 33 dhe nga 34 deri në 153. 54 Kandidatët me aftësi të kufizuara u emëruan nga LSDM-ja, ZNAM-i, Demokratët dhe Partia Demokratike e Serbëve, ndërsa emërimi i tyre u lehtësua nga OJQ-ja Inkluziva, e cila e promovon pjesëmarrjen politike të personave me aftësi të kufizuara. 55 Paragrafi 7.5 i Dokumentit të Kopenhagës i OSBE -së i vitit 1990 i obligon Shtetet pjesëmarrëse të “respektojnë të drejtën e qytetarëve për të kërkuar poste shtetërore dhe politike, individualisht ose si përfaqësues të partive politike apo organizatave, pa diskriminim”.
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 17 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve nga organizimi i aktiviteteve të para-fushatës, ndërsa të tjerë zhvilluan aktivitete intensive të para- fushatës përpara fillimit të periudhës zyrtare të fushatës. 56 KSHZ-ja e informoi MVZ-në e ODIHR-it se pas rrethit të parë, garuesit mund të rifillonin fushatën sapo të mbaronte heshtja zgjedhore, kur vendvotimet u mbyllën në mbrëmjen e 19 tetorit. Fushata e rrethit të dytë përfundoi më 31 tetor. Kodi Zgjedhor parashikon qasje të barabartë në fushatë për të gjithë garuesit; megjithatë, 80 për qind e hapësirave për reklamim politik në ambient të jashtëm dhe 90 për qind e fondeve shtetërore për reklamim të paguar politik në media shpërndahen në mënyrë të barabartë midis katër partive kryesore në pushtet dhe atyre në opozitë (shih Mediat ). Ky rregullim i vë në disavantazh partitë joparlamentare dhe kandidatët e pavarur dhe i përjashton partitë më të vogla politike që kanë grup parlamentar. Për këto zgjedhje, partive “Levica” (e Majta) dhe ZNAM nuk iu caktua asnjë hapësirë për billborde. 57 Në mungesë të rregulloreve të veçanta, shumica e reklamave politike në ambient të jashtëm nga fushata e rrethit të parë mbetën të dukshme gjatë gjithë rrethit të dytë. 58 Në përputhje me parimin e barazisë së mundësive, rregullat e fushatës duhet të rishikohen për të siguruar kushte më të barabarta fushate për të gjithë garuesit, duke përfshirë për sa i përket shpërndarjes së hapësirave për postera dhe billborde, si dhe ndarjes së fondeve dhe kohës së transmetimit për reklamat e paguara politike në media. Liritë themelore të bashkimit, tubimit dhe shprehjes u respektuan dhe, në përgjithësi, kandidatët kishin mundësi të zhvillonin fushatë në mënyrë të lirshme. Fushata ishte konkurruese, duke u ofruar votuesve një diapazon të gjerë alternativash politike. Në rrethin e parë, aktivitetet e fushatës varionin nga përpjekjet lokale për kontakt me qytetarët deri te tubimet masive të organizuara nga partitë ose koalicionet kryesore. Në balotazh, fushata ishte më e përmbajtur, me ç’rast garuesit u përqendruan në aktivitete modeste, takime të vogla dhe promovim përmes rrjeteve sociale. Gjatë dy periudhave të fushatës, MVZ-ja e ODIHR-it vëzhgoi 102 ngjarje të fushatës në 42 komuna, nga të cilat 72 ishin të qasshme për personat me aftësi të kufizuara fizike, dhe vetëm 1 përfshinte interpretim në gjuhën e shenjave. 59 Kandidatet gra kishin dukshmëri të kufizuar dhe gratë ishin të nën- përfaqësuara gjatë gjithë fushatës, siç u vu re nga MVZ-ja e ODIHR-it. 60 Në rrethin e parë, temat kryesore u përqendruan rreth çështjeve lokale, por prezencë të dalluar kishin temat e gjera kombëtare, veçanërisht në lidhje me vizionet konkurruese mbi identitetin kombëtar dhe marrëdhëniet ndëretnike, integrimin në BE, sundimin e ligjit dhe korrupsionin, ndërsa fushata në rrethin e dytë u përqendrua kryesisht në çështjet lokale. 61 Barazia gjinore dhe të drejtat e grave kryesisht mungonin në fushatat e kandidatëve, dhe kur përmendeshin, gratë portretizoheshin kryesisht si votuese, e jo si aktore politike. Narrativet që lidhen me identitetin ishin të theksuara gjatë gjithë periudhës së fushatës. BDI-ja pretendoi legjitimitet ekskluziv për të përfaqësuar komunitetin shqiptar dhe i paraqiti këto zgjedhje si një referendum mbi këtë çështje, ndërsa VMRO-DPMNE-ja u prezantua si garantuese e dinjitetit kombëtar maqedonas. Në përgjithësi, fushatat e koalicioneve të udhëhequra nga VMRO-DPMNE-ja dhe LSDM-ja, si dhe Levica, u drejtuan kryesisht votuesve maqedonas 56 Sipas një artikulli të datës 24 tetor në median Prizma , në muajin që i parapriu rrethit të parë, u shpenzuan gjithsej rreth 200.000 euro në Facebook dhe Instagram për reklama politike. 57 Para të dyja rretheve zgjedhore, ZNAM-i theksoi se ata blenë hapësira billbordi që nuk u kërkuan nga partitë e tjera, siç lejohet nga ligji. 58 Një numër kompanish të reklamimit në hapësira të jashtme theksuan vështirësi në zbatimin e kërkesave ligjore për shkak të asaj që e konsideronin si mangësi të shumta në rregullore, si dhe për shkak të mungesës së udhëzimeve të mjaftueshme dhe mosreagimit nga ana e KSHZ-së. 59 Në ngjarjet e vëzhguara nga MVZ- ja e ODIHR-it, pjesëmarrja e të rinjve ishte mesatarisht 20 për qind. 60 Vetëm në 15 nga 102 ngjarjet e fushatës të vëzhguara nga MVZ-ja e ODIHR-it u paraqitën folëse gra. Në përgjithësi, gratë përbënin rreth një të tretën e audiencës në këto ngjarje. 61 Megjithëse disa parti politike i trajtuan çështjet e aftësisë së kufizuar në fushatat e tyre, ato në përgjithësi bëjnë përpjekje të pamjaftueshme për të siguruar qasshmërinë e zyrave partiake dhe të informacionit, si dhe u mungojnë politika të brendshme gjithëpërfshirëse për të mbështetur pjesëmarrjen e personave me aftësi të kufizuara në jetën politike.
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 18 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve etnikë, ndërsa ato të koalicionit të udhëhequr nga BDI-ja dhe VLEN-i u përqendruan në mesazhe për elektoratin shqiptar etnik. 62 Garuesit shkëmbyen akuza të ndërsjella, duke përfshirë akuza për korrupsion, dhe u vunë re disa raste të retorikës nxitëse dhe sulmeve ad hominem , si midis ashtu edhe brenda komuniteteve etnike. U raportuan disa incidente dhune të lidhura me zgjedhjet që përfshinin kandidatët dhe stafin e fushatës. 63 Njëzet parti politike që përfaqësonin komunitete më të vogla etnike morën pjesë në zgjedhjet lokale. 64 Tradicionalisht, partitë që i përfaqësojnë këto komunitete janë bashkuar me partitë më të mëdha politike përmes koalicioneve parazgjedhore. Megjithatë, këto parti e informuan MVZ-në e ODIHR- it se kjo qasje nuk ka rezultuar gjithmonë me përfaqësim efektiv të interesave të komuniteteve të tyre. Si rezultat, në këto zgjedhje lokale, disa prej tyre zgjodhën të garojnë në mënyrë të pavarur, duke argumentuar se ruajtja e bazës së tyre elektorale do t’u siguronte një pozicion më të fortë negociues pas zgjedhjeve. Komuniteti turk u përfaqësua nga katër parti në këto zgjedhje. 65 Komuniteti boshnjak përfaqësohej nga tre parti politike, ndërsa komuniteti rom kishte tetë parti politike aktive që garonin në mënyrë të pavarur ose si pjesë e koalicioneve të ndryshme. 66 Të tri partitë politike që përfaqësonin komunitetin serb në këto zgjedhje ishin pjesë e koalicionit të udhëhequr nga VMRO-DPMNE-ja. 67 Të dyja partitë aktive vllahe ishin pjesë e koalicionit të udhëhequr nga VMRO-DPMNE-ja. 68 62 Fushatat e koalicioneve të udhëhequra nga VMRO-DPMNE-ja dhe LSDM-ja euro dhe Levica përdorën kryesisht gjuhën maqedonase në ngjarjet e vëzhguara nga MVZ-ja e ODIHR-it dhe në rrjetet sociale, ndërsa koalicioni i udhëhequr nga BDI-ja dhe VLEN-i bënë fushatë si në gjuhën shqipe ashtu edhe në atë maqedonase në disa komuna dhe online. 63 Më 2 tetor, një kandidat rom për këshilltar komunal në Vinicë nga Forcat Demokratike të Romëve u sulmua dhe u lëndua rëndë, gjoja me qëllim që ta tërhiqte kandidaturën e tij. Më 7 tetor, Zekirija Shahini, bartësi i listës në listën e këshilltarëve të koalicionit të udhëhequr nga BDI-ja për komunën e Likovës, u qëllua dhe u plagos në Kumanovë. Më 16 tetor, një kandidat për këshilltar i ZNAM-it sulmoi një person nga stafi i fushatës së kandidatit për kryetar komune të koalicionit të udhëhequr nga LSDM-ja në Kumanovë. 64 Preambula e Kushtetutës thekson se populli maqedonas, si dhe qytetarët që jetojnë brenda kufijve të saj, të cilët janë pjesë e popullit shqiptar, popullit turk, popullit vlleh, popullit serb, popullit rom, popullit boshnjak dhe të tjerë, bashkëjetojnë si qytetarë. Komunitetet më të vogla etnike i referohen komuniteteve që përbëjnë më pak se 20 për qind të popullsisë sipas regjistrimit të fundit të popullsisë. Në regjistrimin e popullsisë të vitit 2021, nga popullsia e përgjithshme rezidente: 58,44 për qind e popullsisë u deklaruan si maqedonas, 24,30 për qind si shqiptarë, 3,86 për qind si turq, 2,53 për qind si romë, 1,30 për qind si serbë, 0,87 për qind si boshnjakë, dhe 0,47 për qind si vlleh. 65 Partia Demokratike Turke dhe Lëvizja për Bashkim Kombëtar të Turqve garuan plotësisht në mënyrë të pavarur, Partia për Lëvizjen e Turqve në Maqedoni (PLT) ishte në një koalicion të pjesshëm me LSDM-në (PLT-ja garoi në mënyrë të pavarur në Qendër Zhupën dhe në Studeniçan, por ishte pjesë e koalicionit të udhëhequr nga LSDM - ja në komuna të tjera), ndërsa Lëvizja e Turqve për të Drejta dhe Demokraci ishte pjesë e koalicionit të udhëhequr nga BDI-ja. 66 Bashkimi Demokratik Boshnjak garoi në mënyrë të pavarur, Partia Kombëtare Boshnjake ishte pjesë e koalicionit të udhëhequr nga VMRO-DPMNE-ja, ndërsa Partia për Veprim Demokratik ishte në koalicionin e udhëhequr nga LSDM-ja. Tre nga partitë rome, Aleanca e Romëve, Partia Demokratike e Romëve dhe Lidhja e Romëve garuan plotësisht të pavarura. Një parti, Forcat Demokratike të Romëve, garoi në mënyrë të pavarur në Shuto Orizare, por në komuna të tjera iu bashkua koalicionit të udhëhequr nga VMRO-DPMNE-ja, së bashku me dy parti të tjera rome, Romët e Bashkuar për Maqedoninë dhe Partia e Bashkuar për Barazinë e Romëve. Partia për Prosperitet Demokratik të Romëve ishte pjesë e koalicionit të udhëhequr nga LSDM-ja, ndërsa Partia për Emancipimin e Plotë të Romëve ishte pjesë e koalicionit të udhëhequr nga PLD-ja. Sipas bashkëbiseduesve të MVZ-së së ODIHR- it, disa anëtarë të komunitetit rom preferojnë të identifikohen si turq, duke përmendur perceptimet për nivele më të ulëta të diskriminimit. 67 Partia Progresive Serbe në Maqedoni, Partia Serbe në Maqedoni dhe Partia Demokratike e Serbëve në Maqedoni. Megjithatë, kjo e fundit garoi në mënyrë të pavarur në Kumanovë. 68 Partia e Vllehëve të Maqedonisë dhe Lidhja Demokratike e Vllehëve të Maqedonisë. Kjo e fundit kishte qenë në koalicion me LSDM- në në zgjedhjet e mëparshme lokale.
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 19 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve Ligji ndalon keqpërdorimin e burimeve të caktuara shtetërore që nga dita e shpalljes së zgjedhjeve, duke përfshirë përdorimin e zyrave publike, pajisjeve dhe automjeteve për qëllime fushate. 69 Ligji gjithashtu ndalon përdorimin e fondeve publike për projekte të reja infrastrukturore dhe për përurimin e projekteve të financuara nga shteti duke filluar 20 ditë para periudhës zyrtare të fushatës. Si para ashtu edhe gjatë dy periudhave zyrtare të fushatës, kryetarët e komunave dhe zyrtarët e lartë qeveritarë përuruan, inspektuan ose promovuan projekte investimesh dhe të infrastrukturës, që është në kundërshtim me këto dispozita. 70 Disa bashkëbisedues të MVZ-së së ODIHR-it shprehën shqetësime në lidhje me projekte të mundshme të infrastrukturore të planifikuara paraprakisht për t’u realizuar gjatë periudhës zgjedhore, të cilat i konsideronin si përforcuese të avantazhit të atyre që janë në pushtet. 71 Aktivitetet e fushatës të bartësve të funksioneve publike nuk janë të rregulluara, dhe funksionarët qeveritarë, duke përfshirë kryeministrin, promovuan në mënyrë aktive kandidatët lokalë në mbarë vendin gjatë të dy periudhave të fushatës. 72 Përveç kësaj, disa kryetarë aktualë komune mbështetën kandidatë në komuna të tjera, duke ofruar përkohësisht shërbime publike atje. 73 Edhe pse nuk përbënin shkelje të ligjit, praktikat e tilla e zbehën vijën ndarëse midis shtetit dhe partisë, në kundërshtim me paragrafin 5.4 të Dokumentit të Kopenhagës të OSBE-së të vitit 1990. 74 Nga shpallja e zgjedhjeve deri më 31 tetor, Komisioni Shtetëror për Parandalimin e Korrupsionit (KSHPK) pranoi rreth 40 raportime, shumica prej të cilave pretendonin keqpërdorim të burimeve shtetërore dhe përpjekje për të ushtruar presion mbi votuesit. KSHPK-ja nuk i trajtoi këto raporte si kundërshtime 69 Institucionet publike duhet t'i raportojnë automjetet e tyre brenda dhjetë ditëve nga shpallja e zgjedhjeve në Komisionin Shtetëror për Parandalimin e Korrupsionit (KSHPK). Para këtyre zgjedhjeve, automjetet e institucioneve publike morën targa të standardizuara për t’u dalluar nga automjetet private. KSHPK-ja njoftoi se deri më 29 shtator, vetëm 635 institucione i kishin dorëzuar të dhënat e kërkuara, ndërsa 879 nuk e kishin bërë këtë. Sipas ligjit, mosdorëzimi i të dhënave brenda afatit të parashikuar është i ndëshkueshëm me gjoba që variojnë nga 200 deri në 400 euro. 70 Për shembull, më 26 tetor, kandidati i pavarur në Strugë e vizitoi Qendrën Shëndetësore dhe Spitalin e Përgjithshëm në Strugë së bashku me Ministrin e Shëndetësisë, duke postuar në Facebook: “U dakorduam se me bashkëpunim të sinqertë ndërmjet pushtetit lokal dhe atij qendror, me drejtësi dhe vullnet për punë, do të ndërtojmë një shërbim shëndetësor më të denjë për Strugën”. Më 28 tetor, ushtruesi i detyrës kryetar i komunës dhe kandidat i VMRO -DPMNE-së për komunën e Aerodromit në Shkup, së bashku me Ministrin e Sportit, njoftuan ndërtimin e një salle të re sportive me vlerë 1 milion euro. Më 30 tetor, Zëvendëskryeministri dhe Ministër i Transportit, në një tubim me kandidatin e VMRO-DPMNE-së për Brvenicën, deklaroi: “kryetari i komunës do të fitojë mandat të dytë këtu. …Kemi rezervuar fonde shtesë në Ministrinë e Transportit dhe unë njoftoj se për … Bërvenicën do të ketë një buxhet të veçantë, i cili do të jetë buxhet shtesë”. Më 31 tetor, Zëvendëskryeministri dhe Ministër i Transportit, së bashku me kandidatin e VMRO-DPMNE-së për Krushevën, njoftuan ndërtimin e një salle të re sportive. 71 Në komunat ku u ngritën shqetësime të tilla, nga 9 gushti deri më 17 tetor, u iniciuan një numër procesesh të furnizimeve publike për projekte të reja infrastrukturore. Për shembull, komuna e Butelit inicioi ose publikoi 3 procedura të reja për furnizime publike për zhvillimin e infrastrukturës dhe miratoi 16 vendime pozitive për furnizime të hapura; Gostivari inicioi 5 ndërsa Karposhi inicioi 8 procedura për furnizime të hapura, dhe të dyja komunat miratuan vendime për 18 procedura. Tetova inicioi 2 procedura për furnizime dhe miratoi 34 vendime pozitive. Buxhetet vjetore të komunave të Gostivarit dhe Tetovës nuk janë të disponueshme publikisht. Midis dy rretheve zgjedhore, u iniciuan katër furnizime të reja infrastrukturore; në komunën Aerodrom të Shkupit, Çuçer - Sandevë, Krushevë dhe Negotinë. 72 Nga 102 ngjarje të fushatës të vëzhguara nga MVZ-ja e ODIHR-it, zyrtarët qeveritarë bënin fushatë aktive në 36 prej tyre. 73 Si përgjigje ndaj mbledhjes së kufizuar dhe jokonsekuente të mbeturinave komunale në kryeqytet, që ishte një temë kryesore e fushatës në Shkup, kryetari aktual i komunës së Kumanovës dhe kryetar i ZNAM- it, Maksim Dimitrievski, dërgoi kamionë për mbledhjen e mbeturinave në komunën Qendër të Shkupit, të cilët kandidati i ZNAM-it i përdori në fushatën e tij; kryetarët e komunave të Ilindenit, Sopishtes dhe Zelenikovës ofruan shërbime të mbledhjes së mbeturinave në komunën e Aerodromit, e cila më pas u shfaq në fushatën e kandidatit të VMRO-DPMNE-së. 74 Paragrafi 5.4 i Dokumentit të Kopenhagës të OSBE -së i vitit 1990 , kërkon “një ndarje të qartë mes shtetit dhe partive politike”.
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 20 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve formale dhe për rrjedhojë nuk i shqyrtoi ato para asnjërës prej ditëve të zgjedhjeve, duke ngritur shqetësime në lidhje me efektivitetin e mbikëqyrjes. 75 Korniza ligjore për zhvillimin e fushatës duhet të përforcohet më tej për të përfshirë rregulla të qarta për pjesëmarrjen e zyrtarëve publikë, duke përfshirë edhe në rrjetet sociale. Ligji parashikon mundësinë për të nënshkruar Kodin për Zgjedhje të Drejta dhe Demokratike, një instrument vetërregullues që, ndër të tjera, e ndalon presionin mbi nëpunësit shtetërorë dhe punonjësit e sektorit publik. 76 Megjithatë, shumë bashkëbisedues të MVZ-së së ODIHR-it theksuan se punonjësve të sektorit publik u është bërë presion nga eprorët e tyre për të mbështetur VMRO- DPMNE-në ose kryetarin aktual të komunës, e disa raportuan raste ku punonjësit e komunës u urdhëruan të merrnin pjesë në fushatë. 77 Për më tepër, MVZ-së së ODIHR-it iu raportuan pretendime për frikësim të votuesve dhe të kandidatëve të opozitës, si dhe raste të inspektimeve të dyshuara administrative të synuara nga autoritetet ndaj mbështetësve të opozitës. 78 Një numër i konsiderueshëm bashkëbiseduesish të MVZ-së së ODIHR-it pretenduan se partitë politike me mjete të konsiderueshme financiare u përfshinë në blerjen e votave, duke synuar veçanërisht komunitetet rome ekonomikisht të cenueshme, pavarësisht përpjekjeve shumëvjeçare për ta luftuar këtë praktikë. 79 Të gjitha autoritetet relevante, duke përfshirë organet e zbatimit të ligjit, duhet të bëjnë përpjekje të përbashkëta për të adresuar në mënyrë gjithëpërfshirëse pretendimet për shkelje zgjedhore si blerja e votave, presioni ndaj votuesve dhe keqpërdorimi i burimeve administrative. Pretendimet e tilla duhet të hetohen në mënyrë efektive, të plotë, në kohë dhe në mënyrë transparente, në përputhje me procedurat përkatëse. Votuesve duhet t’u ofrohet në mënyrë sistematike informacion i qartë mbi mekanizmat për raportimin e shkeljeve. B. A MBIENTI I FUSHATËS ONLINE Zhvillimi i fushatës në rrjetet sociale, duke përfshirë reklamimin e paguar politik dhe fushatat e palëve të treta, nuk është i rregulluar, por ligji kërkon që të gjitha reklamat e paguara politike të paguara të shënohen në mënyrë të qartë dhe të ndahen nga përmbajtja tjetër. 80 Nuk ka asnjë autoritet mbikëqyrës 75 Sipas ligjit, KSHPK-ja duhet t’i shqyrtojë dhe të vendosë për kundërshtimet që lidhen me shkeljet e rregullave të financimit të fushatës dhe keqpërdorimin e burimeve administrative brenda pesë ditëve. 76 Në të paktën dhjetë komuna dhe në Qytetin e Shkupit, kandidatët e partisë “Levica” njoftuan se do të tërhiqen nga nënshkrimi i kodit jo- detyrues. 77 Pretendime për presione ndaj punonjësve komunalë nga eprorët e tyre pati në Çuper Sandevë, Dibër, Koçan, Kriva Pallankë, Krushevë, Kumanovë, Mogillë, Novaci, Ohër, komunën Shuto Orizare të Shkupit, Strugë dhe Tetovë. 78 Pretendime për frikësim të votuesve pati në Haraçinë, Manastir, Bërvenicë, komunën Qendër të Shkupit, Gazi Babë, Llabunishtë, Kumanovë, Mogillë, Probishtip, Strugë, Sveti Nikole dhe Tetovë. Pretendime për presion mbi kandidatët e opozitës pati në Manastir, Kumanovë, Mogillë dhe Prilep. Pretendime për inspektime të synuara kundër mbështetësve të opozitës pati në Manastir, Llabunishtë, Mogillë dhe Tetovë. 79 Pretendime për blerje votash pati në Bërvenicë, Çair, komunat Qendër dhe Karposh të Shkupit, Kumanovë, Rankovcë, Resnjë, Saraj, Shtip, komunën Shuto Orizare të Shkupit, Staro Nagoriçan dhe Tetovë. Përveç kësaj, kandidati i VMRO-DPMNE-së në Karposh zhvilloi fushatë duke promovuar marrëveshjet me spitalin privat “Sistina” për të ofruar zbritje për ekzaminimet mjekësore për pensionistët dhe me Klinikën “Zhan Mitrev” për të ofruar shërbime falas për kontrolle të kancerit. 80 Sipas të dhënave nga Meta Ad Library, midis 17 shtatorit dhe 16 tetorit, llogaritë që shpenzuan më shumë në Facebook dhe Instagram ishin ato të partisë “Levica” (11.292 euro), llogaria zyrtare e Kryetarit të Komunës së Kisella Vodës të Shkupit, Orce Gjorgjievski (9.615 euro) dhe llogaria zyrtare e Kryeministrit Hristijan Mickoski (9.529 euro). Llogaritë zyrtare të partive me shpenzimet më të larta ishin të LSDM-së, Demokratëve dhe Integra - Partisë Konservatore Maqedonase, me shpenzime prej 8.359 euro, 3.641 euro dhe 345 euro, përkatësisht. Ndër llogaritë që shpenzuan më së shumti për reklama të paguara politike nga 3 gushti deri më 31 tetor, llogaritë e lidhura me VMRO-DPMNE-në shpenzuan shumën më të lartë, deri në 94.474 euro, të ndjekura nga llogaritë e lidhura me LSDM-në me 44.364 euro, dhe nga Levica, që shpenzuan 33.068 euro.
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 21 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve me mandat për të monitoruar fushatën në rrjetet sociale, duke përfshirë dezinformatat, përmbajtjet manipuluese ose sjelljen e koordinuar joautentike. 81 Në vitin 2023, Agjencia për Shërbime Mediatike Audio dhe Audiovizuale (ASHMAA) hartoi një Kod vullnetar të Sjelljes në Hapësirën Online gjatë Proceseve Zgjedhore dhe Referendumeve, që e trajton reklamimin politik, dezinformimin, retorikën diskriminuese dhe mbrojtjen e të dhënave personale. Megjithatë, vetëm pesë parti politike dhe katër kandidatë të pavarur që garonin në këto zgjedhje e nënshkruan atë. 82 Levica, një nga nënshkruesit, nuk iu përmbajt standardeve të Kodit për gjuhën dhe retorikën dhe përdori vazhdimisht retorikë nxitëse dhe vulgare. 83 Kandidatët dhe partitë politike u mbështetën shumë në promovimin përmes rrjeteve sociale dhe zhvilluan fushatë aktive në Facebook që nga fillimi i periudhës zyrtare të fushatës, dhe, në një masë më të vogël, në Instagram dhe TikTok. 84 Përderisa në fillim të fushatës shumica e postimeve i paraqisnin kandidatët dhe programet me një ton neutral, duke shpërndarë përmbajtje nga ngjarjet e fushatës, toni i përdorur në rrjetet sociale u bë gjithnjë e më akuzues në fazat përfundimtare të fushatës së rrethit të parë. Në balotazh, garuesit u përqendruan në përfitimet e tyre elektorale nga rrethi i parë dhe në premtimet lokale. Shumica e llogarive partiake dhe të liderëve ndoqën një model të ngjashëm në frekuencën e publikimeve të tyre, me ç’rast numri më i lartë i postimeve u bë në javën e dytë dhe të tretë të fushatës. Një numër funksionarësh të lartë qeveritarë dhe kryetarë aktualë të komunave i përdorën llogaritë e tyre zyrtare në Facebook për të bërë fushatë. 85 Disa bashkëbisedues të MVZ-së së ODIHR-it raportuan ngacmime online dhe sulme mizogjine, duke përfshirë edhe ato nga llogari të rreme dhe ngritën shqetësime në lidhje me përhapjen e mundshme të narrativeve të dëmshme dhe përmbajtjeve manipuluese online gjatë periudhës zgjedhore. MVZ-ja e ODIHR-it vuri re disa raste të retorikës nxitëse. 86 Në fazat e fundit të fushatës së rrethit të dytë, një numër llogarish anonime dhe disa gazetarë shpërndanë të dhëna të ndjeshme personale të kandidatit të partisë “Levica” për Qytetin e Shkupit në rrjetet sociale, duke ngritur shqetësime në lidhje me privatësinë dhe mbrojtjen e të dhënave personale. 87 Pavarësisht rritjes së cenueshmërisë digjitale, nuk është krijuar asnjë mekanizëm gjithëpërfshirës institucional për të luftuar kërcënimet digjitale ndaj zgjedhjeve, duke përfshirë ndikimin e mundshëm të koordinuar keqdashës dhe dezinformimin. Mund të merret në konsideratë zhvillimi i hapave për të rregulluar aktivitetet e fushatave dhe reklamat politike në portalet e rrjeteve sociale, si dhe financimin e tyre. Institucionet përgjegjëse mbikëqyrëse duhet të kenë mandat për të monitoruar garuesit dhe palët e tjera të përfshira në fushatë. Përveç kësaj, këtyre institucioneve duhet t’u ofrohen burime dhe kapacitete të mjaftueshme, si dhe mekanizma efektivë, dekurajues dhe proporcionalë për sanksionimin e shkeljeve. 81 ASHMAA- ja nisi një projekt pilot për monitorimin e fushatave të palëve të treta në 50 llogari në platformat e rrjeteve sociale. Organizatat e shoqërisë civile Metamorfozis, CIVIL dhe Komiteti i Helsinkit për të Drejtat e Njeriut gjithashtu bënë monitorim të rrjeteve sociale. 82 Shih Kodin e Sjelljes në Hapësirën Online gjatë Proceseve Zgjedhore dhe Referendumeve . 83 Organi koordinues, të cilit mund t’i parashtrohen kundërshtime lidhur me shkeljet e Kodit, pranoi tetë kundërshtime dhe konstatoi se pesë prej tyre kishin bërë shkelje të Kodit. 84 MVZ-ja e ODIHR-it ndoqi aktivitetet e fushatës së 47 llogarive të partive politike, koalicioneve, kandidatëve dhe influencuesve në Facebook gjatë rrethit të parë dhe ndoqi 30 llogari në balotazh. 85 Për shembull, kryetarët e komunave të Berovës, Gostivarit, komunës së Kisella Vodës të Shkupit, Kumanovës, Ohrit dhe Tetovës bënë fushatë aktive në faqet e tyre zyrtare në Facebook, ashtu sikurse dhe Kryeministri, Ministri i Punëve të Jashtme, i Mbrojtjes, i Transportit dhe Lidhjeve dhe të tjerë. 86 Për shembull, më 20 tetor, një këshilltar i sapozgjedhur nga Aksioni Maqedonas – Partia Konservatore (MAAK) në këshillin komunal të Negotinës, publikoi një postim urrejtës dhe nënçmues ndaj komunitetit rom, i cili u dënua nga disa organizata të shoqërisë civile dhe politikanë. 87 Mbrojtja e të dhënave personale rregullohet nga Ligji për Mbrojtjen e të Dhënave Personale i vitit 2020. Agjencia për Mbrojtjen e të Dhënave Personale gjithashtu ka lëshuar udhëzime mbi përpunimin e të dhënave personale nga partitë politike gjatë zgjedhjeve lokale dhe raportimin e shkeljeve të të dhënave personale.
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 22 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve IX. FINANCIMI I FUSHATËS A. T Ë ARDHURAT DHE SHPENZIMET Financimi i fushatës dhe financimi politik janë të rregulluar kryesisht me Kodin Zgjedhor, Ligjin për Financimin e Partive Politike dhe Ligjin për Parandalimin e Korrupsionit dhe Konfliktin e Interesave. Shumica e rekomandimeve të mëparshme të ODIHR-it që kanë të bëjnë me financimin e fushatës mbeten të patrajtuara, duke përfshirë edhe ato që lidhen me raportimin e të ardhurave dhe shpenzimeve në nivel të njësive zgjedhore si në raportet financiare të përkohshme ashtu edhe në ato përfundimtare të fushatës, dorëzimin elektronik të raporteve të fushatës, rregullimin e kredive bankare, reklamimin e paguar politik në rrjetet sociale, financimin nga palët e treta, kufizimet e rrepta për donacionet pas zgjedhjeve dhe sigurimin e burimeve adekuate për organet mbikëqyrëse. Korniza ligjore për financimin e fushatës duhet të rishikohet për të trajtuar zbrazëtirat ekzistuese, duke përfshirë edhe ato që lidhen me shumën e kredive bankare dhe mundësinë për donacione pas ditës së zgjedhjeve, si dhe financimin nga palë të treta dhe financimin e fushatës që zhvillohet në rrjetet sociale. Fushatat mund të financohen nga burime publike dhe private. Në praktikë, fondet publike përbëjnë një pjesë të konsiderueshme të financimit të përgjithshëm të fushatës përmes mekanizmave të ndryshëm. 88 Edhe pse nuk ka financim të drejtpërdrejtë publik, shteti, përmes KSHZ-së, i kompenson mediat e regjistruara transmetuese, të shkruara dhe ato online për reklamimin politik (shih Mediat ). Partitë politike që marrin financim nga shteti mund t’i përdorin këto fonde edhe për qëllime të fushatës. 89 Financimi privat përfshin kredi bankare, të cilat nuk rregullohen në mënyrë gjithëpërfshirëse, dhe donacione monetare ose me natyrë tjetër, të kufizuara në 3,000 euro për individ dhe 30,000 euro për person juridik për çdo fushatë, në ekuivalent në denarë të Maqedonisë (MKD). Donacionet nga burime të huaja, shtetërore, komunale dhe anonime, si dhe nga organizatat publike, fetare dhe ato bamirëse, janë të ndaluara. Shpenzimet e fushatës janë të kufizuara në 110 denarë (afërsisht 1,8 euro) për çdo votues të regjistruar në një komunë, që zbatohet për të dy rrethet e zgjedhjeve për kryetar komune. Për qëllime raportimi, ligji nuk bën dallim midis zgjedhjeve për kryetar komune dhe atyre për këshill komunal dhe përcakton ngushtësisht se kush konsiderohet pjesëmarrës në zgjedhje. Për rrjedhojë, vetëm partitë politike, koalicionet dhe kandidatët e pavarur ose listat e kandidatëve të pavarur që garojnë në zgjedhje janë të detyruar të dorëzojnë raporte të financimit të fushatës. 90 B. Z BULIMI DHE MBIKËQYRJA Nga të gjithë kandidatët kërkohet të hapin llogari të dedikuar bankare, përmes të cilave duhet të përpunohen të gjitha të ardhurat dhe shpenzimet e fushatës. 91 Mbikëqyrja i është besuar Entit 88 Për shembull, raportet e para të financimit të fushatave zbuluan se donacionet nga subjektet private u raportuan vetëm nga një garuese dhe arritën në rreth 427.000 euro, ndërsa transferimet nga llogaritë e rregullta të partive politike, të cilat financohen nga burime publike, arritën në pothuajse 760.000 euro. 89 1 euro është përafërsisht 61,5 denarë. Sipas Ligjit për Financimin e Partive Politike, 0,15 për qind e të ardhurave vjetore të buxhetit të shtetit është caktuar për subvencione për partitë politike, ku 70 për qind u ndahen partive të përfaqësuara në Kuvend ose në këshillat lokale, në mënyrë proporcionale me mandatet e tyre të deputetëve/këshilltarëve lokalë, dhe 30 për qind u ndahen në mënyrë të barabartë të gjitha partive që kanë marrë të paktën 1 për qind të votave në zgjedhjet e fundit parlamentare ose lokale. Në vitin 2024, financimi shtetëror për partitë politike arriti në afërsisht 7,5 milionë euro. Ligji nuk i kufizon transferimet nga llogaritë e rregullta të partive në llogaritë e fushatës. 90 Megjithëse 309 kandidatë për kryetar komune dhe 577 lista për këshilltarë garuan në këto zgjedhje, KSHZ-ja publikoi se ka 153 garues të regjistruar. 91 Nga gjithsej 886 kandidatë për kryetar komune dhe lista këshillash të regjistruara, autoritetet e informuan MVZ- në e ODIHR-it se vetëm 167 llogari bankare ishin hapur për qëllime fushate.
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 23 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve Shtetëror të Revizionit (ESHR) dhe KSHPK-së. Çdo garues është i detyruar të dorëzojë tre raporte të përkohshme, dy para ditës së zgjedhjeve dhe një pas saj, të cilat nuk i nënshtrohen revizionit. 92 KSHPK- ja raportoi se dy të tretat e garuesve nuk i dorëzuan raportet e tyre të përkohshme. 93 Të gjitha raportet dorëzohen në ESHR, KSHPK dhe KSHZ, të cilat i publikojnë ato në faqet e tyre të internetit. Brenda 60 ditëve nga shpallja e rezultateve zyrtare të zgjedhjeve, garuesit duhet të dorëzojnë raporte përfundimtare tek ESHR-ja, e cila më pas ka 60 ditë kohë për t’i bërë revizion. Shablloni i raportimit, i ofruar së fundmi nga Ministria e Financave para zgjedhjeve të vitit 2024, nuk kërkon ndarje të shpenzimeve sipas komunave, gjë që e pengon verifikimin e respektimit të kufijve të shpenzimeve, dhe është në kundërshtim me ligjin. 94 Për më tepër, raportet e përkohshme i përfshijnë vetëm donacionet, dhe nuk i përfshijnë kreditë, transferimet nga llogaritë e rregullta të partive dhe shpenzimet, duke e zvogëluar kështu transparencën dhe duke mos i përmbushur praktikat e mira ndërkombëtare. 95 Në përgjithësi, ndërkohë që numri dhe koha e raporteve të përkohshme dhe dorëzimi i tyre në tre institucione të ndryshme, vendosi një barrë të konsiderueshme administrative mbi garuesit, veçanërisht kandidatët e pavarur, këto masa nuk e rritën transparencën e financimit të fushatës. Për të rritur transparencën, duhet të merret në konsideratë vendosja me ligj e detyrimit për deklarimin gjithëpërfshirës të të gjitha llojeve të të ardhurave dhe shpenzimeve të fushatës nga garuesit, disa ditë para ditës së zgjedhjeve. Raportet e financimit të fushatës duhet të përfshijnë një ndarje të shpenzimeve sipas njësive zgjedhore, duhet të dorëzohen në mënyrë elektronike në një format lehtësisht të kërkueshëm dhe të bëhen publike menjëherë pas dorëzimit. Kodi Zgjedhor parashikon gjoba deri në 9.000 euro për shkelje të rregullave të financimit të fushatës, duke përfshirë tejkalimin e kufirit për donacione ose shpenzime ose mosdorëzimin e raportit financiar, por nuk specifikon se cili institucion duhet të iniciojë procedurat në rast shkeljesh. Pavarësisht ekzistimit të dy organeve mbikëqyrëse, KSHPK-së dhe ESHR-së, dhe numrit të lartë të kandidatëve që nuk i përmbushën kërkesat e raportimit, nuk u iniciuan procedura për sa i përket shkeljeve në lidhje me raportin e parë ose të dytë të përkohshëm. Ky boshllëk e neutralizoi në mënyrë efektive mekanizmin e sanksionimit, duke e dobësuar më tej besimin e publikut në institucionet mbikëqyrëse dhe duke e zvogëluar llogaridhënien e procesit zgjedhor, që është në kundërshtim me praktikat e mira ndërkombëtare. 96 92 167 raportet e para të përkohshme duhej të dorëzoheshin më 9 tetor, deri në orën 24:00, ndërsa grupi i dytë i raporteve duhej të dorëzohej një ditë para ditës së zgjedhjeve. Një raport shtesë duhej të dorëzohej një ditë para balotazheve për kryetarë komune. 93 Vetëm një e treta e garuesve i dorëzuan raportet e tyre të përkohshme në përputhje me kërkesat ligjore. Përmbajtja dhe koha e publikimit të raporteve të dorëzuara ndryshonin. Nga gjithsej 170 raporte të dorëzuara në të tre ciklet e raportimit, 65 nuk përmbanin asnjë informacion mbi donacionet, 3 ishin kopjuar nga cikli i mëparshëm i raportimit, ndërsa 3 përfshinin vetëm një letër përcjellëse. Vetëm 31 raporte përfshinin informacion mbi fondet e transferuara nga llogaritë e rregullta të partive politike, 6 përmbanin informacion mbi donacionet në natyrë, ndërsa 32 përmbanin edhe shpenzime. Raportet e para u publikuan një ditë pas dorëzimit nga ESHR-ja dhe KSHPK-ja, ndërsa KSHZ-ja i publikoi ato katër ditë pas dorëzimit. Raportet e dyta dhe të treta u publikuan në ditët e zgjedhjeve vetëm nga KSHPK-ja, ndërsa KSHZ-ja dhe ESHR-ja i publikuan ato disa ditë më vonë, në të dyja rastet. 94 Kufiri i shpenzimeve në këto zgjedhje ndryshonte nga rreth 3.400 euro në Llozovë deri në rreth 168.000 euro në Kumanovë. Për zgjedhjet e Këshillit të Qytetit të Shkupit dhe për kryetarë të komunave, kufiri i shpenzimeve ishte rreth 848.000 euro. 95 Paragrafi 261 i Udhëzimeve të Përbashkëta të ODIHR-it dhe Komisionit të Venedikut të vitit 2020 për Rregulloren për Partitë Politike t mbikëqyrëse dhe publikut informacion paraprak mbi të ardhurat dhe shpenzimet e fushatave të partive dhe të kandidatëve disa ditë para ditës së zgjedhjeve”. 96 Paragrafi 276 i Udhëzimeve të Përbashkëta të ODIHR-it dhe Komisionit të Venedikut të vitit 2020 për Rregulloren për Partitë Politike t të përcaktojë qartë kompetencat dhe mandatet e tyre të ndryshme dhe të sigurojë që ato e plotësojnë njëra- tjetrën”.
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 24 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve Para fillimit të fushatës, ESHR-ja zhvilloi dy sesione trajnimi për personelin financiar të garuesve për plotësimin e raporteve financiare. Trajnimi i përfshiu kërkesat ligjore lidhur me financimin e fushatës dhe përfshiu shabllone shembull të raporteve. Megjithatë, disa çështje praktike, duke përfshirë boshllëqet në shabllonin e raportimit dhe përkufizimet e paqarta se kush konsiderohet pjesëmarrës, mbetën të pazgjidhura, gjë që shkaktoi interpretime të paqëndrueshme dhe, nganjëherë, tepër të ngushta si nga ana e pjesëmarrësve ashtu edhe nga institucionet mbikëqyrëse. Në kombinim me boshllëqet sistemore dhe kapacitetin e kufizuar institucional, këto mangësi e penguan mbikëqyrjen efektive të financimit të fushatës. 97 Për të rritur llogaridhënien e procesit zgjedhor dhe efektivitetin e mbikëqyrjes së financimit të fushatës, legjislacioni duhet të përcaktojë qartë se cili institucion duhet të iniciojë procedurat në rastet e shkeljeve. Komisioni Shtetëror për Parandalimin e Korrupsionit dhe Enti Shtetëror i Revizionit duhet t’i kenë burimet adekuate dhe të posedojnë ekspertizën e nevojshme teknike. Këto institucione duhet të kryejnë një shqyrtim efektiv të financimit të fushatës dhe duhet t’i marrin parasysh siç duhet dhe në kohë të gjitha raportet dhe kundërshtimet në lidhje me parregullsitë e supozuara. X. MEDIAT A. A MBIENTI MEDIATIK Ambienti mediatik është i larmishëm, por i fragmentuar përgjatë vijave politike dhe etnike dhe funksionon brenda një tregu të kufizuar reklamimi. Televizioni (TV) mbetet burimi kryesor i informimit politik, mirëpo portalet e lajmeve online dhe platformat e rrjeteve sociale kanë ndikim gjithnjë e më të madh. Disa bashkëbisedues të MVZ-së së ODIHR-it shprehën shqetësime në lidhje me mungesën e mediave lokale në disa rajone. Ata gjithashtu i potencuan kushtet e pafavorshme të punës dhe burimet e kufizuara njerëzore në sektorin e mediave, që kanë ndikuar si në kapacitetet gazetareske ashtu edhe në ato teknike. Edhe pse korniza ligjore parashikon mbrojtjen e gazetarëve, frikësimi, veçanërisht jashtë kryeqytetit, sulmet online, duke përfshirë ato ndaj grave, dhe incidentet e izoluara të dhunës fizike ndaj gazetarëve mbeten shqetësim. 98 B. K ORNIZA LIGJORE PËR MEDIAT Kushtetuta e garanton lirinë e shprehjes dhe të medias. Ndryshimet e vitit 2025 në Ligjin për Mediat futën një përkufizim të mediave online dhe një regjistër vullnetar për mediat online, me qëllim të rritjes së transparencës. Pozitivisht, pas një ndryshimi në vitin 2024, transmetuesit me mbulim kombëtar duhet të përfshijnë titra dhe/ose gjuhën e shenjave në të paktën një program ditor dhe një program javor në periudhën me shikueshmëri më të madhe. 99 Ligji i vitit 2025 për Qasjen e Ueb- Faqeve dhe Aplikacioneve Mobile të Institucioneve të Sektorit Publik e bën të detyrueshme 97 Në raportin e saj vjetor të vitit 2024, ESHR-ja rekomandoi disa ndryshime në rregulloret për financimin e fushatave, duke përfshirë ndalimin e donacioneve pas fushatës, rregullimin e shpenzimeve online dhe në rrjetet sociale, si dhe futjen e kritereve më të rrepta të përshtatshmërisë për mediat që marrin fonde publike, duke përfshirë edhe portalet online. Në Raportin e saj pas zgjedhjeve të vitit 2024, KSHPK-ja, i potencoi problemet lidhur me dorëzimin e vonuar ose jo të plotë të raporteve financiare, si dhe reklamimin e pa rregulluar digjital. 98 Më 2 tetor, Shoqata e Gazetarëve (SHGM) njoftoi se e kishte përjashtuar Zoran Bozhinovskin pas një serie fyerjesh me bazë gjinore kundër grave gazetare përmes postimeve në rrjetet sociale. Më 30 tetor, SHGM-ja dënoi kërcënimet online ndaj një gazetari me bazë në Strugë. Në vitin 2025, një sulm fizik ndaj një ekipi televiziv në Shkup dhe djegia e automobilit të një gazetari në Ohër u raportuan në Ministrinë e Punëve të Brendshme (MPB). 99 Neni 26 i Ligjit për Shërbimet Mediatike Audio dhe Audiovizuale vendos gjithashtu detyrimin për ofruesit e shërbimeve mediatike që të zbatojnë në mënyrë të vazhdueshme dhe progresive masa të përshtatshme dhe proporcionale për të siguruar që shërbimet e tyre të jenë më të arritshme për personat me aftësi të kufizuara, për çka ata janë të detyruar të miratojnë një plan veprimi vjetor dhe të dorëzojnë një raport te ASHMAA- ja për zbatimin e tij.
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 25 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve qasshmërinë e të gjitha ueb-faqeve publike, duke u përafruar me direktivën e BE-së, por ueb-faqet private mbeten të parregulluara, duke i lënë mediat online dhe ueb-faqet e partive politike jashtë kontrollit të qasshmërisë. 100 Kodi Zgjedhor kërkon që mediat t’i mbulojnë zgjedhjet në mënyrë të drejtë, të balancuar, dhe të paanshme. Përkundër rekomandimeve të mëparshme të ODIHR-it, edicionet e lajmeve të transmetuesit publik, Radio Televizionit të Maqedonisë (RTM), mbeten subjekt i rregullave të rrepta gjatë periudhës zyrtare të fushatës: ku RTM-ja është e obliguar t’i kushtojë 30 për qind të lajmeve ngjarjeve të përgjithshme, 30 për qind partive të shumicës parlamentare, 30 për qind opozitës parlamentare dhe 10 për qind partive joparlamentare dhe kandidatëve të pavarur. Edhe pse këto rregullore synojnë të sigurojnë qasje të barabartë, ato e kufizojnë pavarësinë redaktuese të transmetuesit. Dispozitat që i rregullojnë edicionet e lajmeve të transmetuesit publik gjatë periudhës së fushatës duhet të rishikohen për të mbrojtur më mirë pavarësinë redaktuese, duke siguruar njëkohësisht qasje të barabartë dhe mbulim jodiskriminues në programet informative për partitë më të vogla dhe kandidatët e pavarur. Reklamat e paguara politike në media gjatë periudhës së fushatës financohen drejtpërdrejt dhe ekskluzivisht nga buxheti i shtetit. Formula e shpërndarjes i favorizon partitë kryesore parlamentare, ndërkohë që u mohon mundësi domethënëse partive më të vogla dhe kandidatëve të pavarur, dhe nuk ofron as fonde e as kohë transmetimi për partitë më të vogla me grup parlamentar. 101 Levica, e cila sipas kësaj formule nuk kishte të drejtë për asnjë kohë reklamimi politik ose fonde në media, parashtroi disa kundërshtime për t’i kontestuar këto udhëzime (shih Zgjidhja e k ontesteve zgjedhore). E njëjta formulë u zbatua edhe në rrethin e dytë, duke përfshirë rastet kur kandidatët e pavarur ose kandidatët që përfaqësonin parti më të vogla garuan në balotazh për kryetar komune kundër kandidatëve nga partitë më të mëdha. 102 Në formën e tij aktuale, ligji e shtrembëron ndjeshëm terrenin për garë, veçanërisht në kontekstin e balotazheve për kryetarë të komunave, në kundërshtim me angazhimet e OSBE-së dhe praktikat e mira ndërkombëtare. 103 100 Ky Ligj është i harmonizuar me Direktivën (BE) 2016/2102 të Parlamentit Evropian dhe të Këshillit të Bashkimit Evropian mbi qasjen e ueb-faqeve dhe aplikacioneve mobile të organeve të sektorit publik. 101 Kodi Zgjedhor përcakton që 8 minuta nga çdo bllok reklamash me pagesë prej 9.5 minutash dhe 90 për qind e fondeve të ndara për fushatën në media duhet të ndahen në mënyrë të barabartë midis dy partive më të mëdha në pushtet dhe dy partive më të mëdha të opozitës parlamentare, 1 minutë dhe 7 për qind e fondeve u ndahen partive parlamentare që nuk kanë numër të mjaftueshëm deputetësh për të formuar grup parlamentar, ndërsa 30 sekonda dhe 3 për qind e fondeve duhet të ndahen midis partive joparlamentare dhe kandidatëve të pavarur. Më 16 shtator, KSHZ-ja, ASHMAA- ja, KSHPK-ja dhe ESHR-ja i dorëzuan një letër të përbashkët Kryetarit të Parlamentit, duke kërkuar të veprojë për rregullimin adekuat të ndarjes së kohës dhe hapësirës së transmetimit me pagesë dhe shpërndarjes së fondeve për fushatën në media. Përmes një marrëveshjeje dypalëshe, ZNAM-it iu dha një përqindje e fondeve të VMRO-DPMNE-së për reklama në media në rrethin e parë. 102 Në Qytetin e Shkupit dhe në Komunën Qendër të Shkupit, VMRO-DPMNE-ja dhe LSDM-ja, secila prej të cilave kishte qasje në 45 për qind të buxhetit të ndarë për fushatën në media, garuan në rrethin e dytë kundër kandidatëve të partisë “Levica” dhe ZNAM-it, respektivisht, të cilët nuk kishin të drejtë të përfitonin fonde. Në 8 komuna të tjera, kandidatët e pavarur dhe 1 kandidat nga një parti joparlamentare, të cilët kishin të drejtë për të përfituar 3 për qind të fondeve, garuan kundër kandidatëve të partive kryesore, të cilëve u ishin ndarë 45 për qind e fondeve. 103 Paragrafi 7.8 i Dokumentit të Kopenhagës të OSBE -së i vitit 1990 i obligon Shtetet pjesëmarrëse të garantojnë se “asnjë pengesë ligjore ose administrative nuk duhet ta pengojë qasjen e papenguar në media, duke mos diskriminuar mbi asnjë bazë, për të gjitha grupet politike dhe individët që dëshirojnë të marrin pjesë në procesin zgjedhor”. Seksioni I.2.3 i Kodit të Praktikës së Mirë në Çështjet Zgjedhorei Komisionit të Venedikut parashikon që mundësitë e barabarta duhet të garantohet si për partitë ashtu edhe për kandidatët, ndër të tjera, edhe në lidhje me transmetim të mediave dhe mjetet publike, dhe se varësisht nga tema, barazia mund të jetë e rreptë ose proporcionale. Paragrafi 233 i Udhëzimeve të Përbashkëta për Rregulloren për Partitë Politike të ODIHR-it dhe i Komisionit të Venedikut, parashikon që mjetet publike duhet të “ndahen në mënyrë jopartiake, në bazë të kritereve të drejta dhe të arsyeshme”, ndërsa paragrafi 235 parashikon se “sistemi për përcaktimin e shpërndarjes proporcionale (ose të drejtë) të mbështetjes shtetërore financiare ose në natyrë duhet të jetë objektiv, i drejtë dhe i arsyeshëm”.
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 26 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve Mediat që dëshirojnë të ofrojnë kohë transmetimi ose hapësirë të paguar për reklama të fushatës duhet të regjistrohen në KSHZ dhe t’i publikojnë listat e tyre të çmimeve. 104 Garuesit në zgjedhje nënshkruajnë një kontratë dhe një plan mediatik me secilën medie ku synojnë të reklamojnë. Përveç monitorimit të rregullt të fushatës, ASHMAA-ja i monitoron veçmas reklamat politike dhe e konfirmon kompensimin që u takon transmetuesve, megjithëse procesi i kompensimit për mediat online karakterizohet me mungesë transparence dhe mbikëqyrjeje. Shumë bashkëbisedues të MVZ- së së ODIHR-it pretenduan se ky sistem shfrytëzohet nga partitë politike për të kanalizuar fondet përmes mediave besnike ndaj tyre. Përveç kësaj, përgjegjësia e KSHZ-së për të kompensuar mediat për reklamat e paguara politike vendos një barrë të konsiderueshme administrative mbi komisionin. Për të rritur transparencën e procesit zgjedhor dhe llogaridhënien e të gjithë pjesëmarrësve në fushatë, mekanizmi sipas të cilit institucionet shtetërore i kompensojnë drejtpërdrejt mediat për kostot e reklamimit të fushatës të vendosura nga garuesit mund të rishqyrtohet, me qëllim që të rritet përfshirja e vetë garuesve në këtë proces. ASHMAA- ja e mbikëqyri respektimin e kërkesave ligjore që kanë të bëjnë me mbulimin e zgjedhjeve nga ana e mediave, duke kryer monitorim të mediave nga dita e shpalljes së zgjedhjeve deri në përfundimin e votimit. Ajo publikoi shtatë raporte javore para fillimit zyrtar të fushatës dhe raporte ditore gjatë të dy rretheve zgjedhore. 105 ASHMAA- ja gjithashtu publikoi analizën e monitorimit të saj dhe mbajti mbledhje ad hoc për të trajtuar shkeljet e identifikuara nga ana e mediave. Megjithatë, raportet ditore nuk u shqyrtuan publikisht nga KSHZ-ja dhe nuk kontribuuan në rritjen e efikasitetit apo transparencës së mbikëqyrjes së mediave. Kërkesa ligjore për raportim ditor nga Agjencia për Shërbime Mediatike Audio dhe Audiovizuale ndaj administratës zgjedhore mund të zëvendësohet me raportim ad hoc që mbështet në mënyrë efektive identifikimin dhe trajtimin e shqetësimeve që lidhen me zgjedhjet. C. M ONITORIMI I MEDIAVE NGA MVZ- JA E ODIHR- IT QASJA NË INFORMACION TË DETAJUAR Kandidatët për kryetarë komune kanë të drejtë për mbulim të barabartë nga të gjithë transmetuesit, ndërsa dorëzuesit e listave për këshilltarë kanë të drejtë për mbulim të barabartë në mediat lokale. Në të dyja rrethet, për shkak të numrit të madh të garuesve dhe kapacitetit të kufizuar të mediave, vendimi se cilët kandidatë do të ftoheshin në debatet e shumta në mediat private mbeti nën diskrecionin e redaksive dhe disa kandidatë refuzuan të marrin pjesë. Debatet televizive u organizuan nga kanalet private pothuajse ekskluzivisht për kandidatët për kryetarë komune dhe për një numër të kufizuar komunash, duke përfshirë edhe në rrethin e dytë. Disa media lokale organizuan debate dhe intervista me kandidatët në komunat e tyre përkatëse; megjithatë, për shkak të numrit të kufizuar të këtyre mediave, ndikimi i përgjithshëm ishte i vogël. Sipas monitorimit të mediave nga MVZ-ja e ODIHR-it, mbulimi në lajme në lidhje me zgjedhjet, si në mediat transmetuese publike ashtu edhe ato private, gjatë periudhës së fushatës në të dy rrethet, në 104 Për këto zgjedhje, në KSHZ u regjistruan 33 stacione televizive, 42 radio- stacione, 8 gazeta të përditshme dhe 246 media online. 105 Më 7 tetor dhe 3 nëntor, ASHMAA-ja i publikoi të dhënat e monitorimit për periudhën para fushatës dhe për rrethin e parë, respektivisht. ASHMAA-ja inicioi procedurat e mëposhtme për kundërvajtje: më 8 tetor, kundër TV Gurra të Kërçovës për tejkalimin e kufirit të reklamimit të paguar politik; më 19 dhe 20 tetor, kundër katër stacioneve televizive (dy televizione kabllore dhe dy televizione lokale) për shkeljen e heshtjes zgjedhore në rrethin e parë. Më 6 nëntor, u publikua raporti mbi reklamimin e paguar politik në rrethin e parë.
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 27 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve përgjithësi, ishte i balancuar në ton. 106 VMRO- DPMNE-ja dhe LSDM-ja, së bashku me koalicionet e tyre, patën mbulim midis 18 dhe 39 për qind, dhe midis 18 dhe 30 për qind, respektivisht, në transmetuesit në gjuhën maqedonase, dhe mbulim prej rreth 9 dhe 10 për qind, përkatësisht, në transmetuesit në gjuhën shqipe. VLEN-i dhe koalicionet e udhëhequra nga BDI-ja patën mbulim prej rreth 4 dhe 6 për qind, respektivisht, në televizionet në gjuhën maqedonase, ndërsa secila prej tyre pati mbulim prej rreth 26 për qind në televizionet në gjuhën shqipe. Partitë dhe koalicionet kryesore shpesh përfaqësoheshin nga liderët e tyre, në vend të kandidatëve. Në rrethin e parë, partitë joparlamentare dhe kandidatët e pavarur kishin afërsisht 2 dhe 7 për qind të mbulimit në lajme në transmetuesit publikë, përkatësisht, dhe mesatarisht 2 dhe 4 për qind në kanalet private. Pasi që kishte më pak kandidatë që garonin në rrethin e dytë, transmetuesit e monitoruar u ofruan votuesve informata të mjaftueshme garuesit, duke përfshirë kandidatët e pavarur dhe ata të partive më të vogla politike, kryesisht në programet e lajmeve. 107 Mbulimi në periudhën para fushatës në televizionet private dhe mediat online e pasqyroi polarizimin politik, kurse raportimi negativ mbi partitë më të mëdha buronte kryesisht nga retorika e kryetarëve të partive. 108 Në të gjithë transmetuesit e monitoruar gjatë gjithë periudhës, gratë përbënin rreth 9 për qind të mbulimit, nga të cilat 14 dhe 13 për qind iu kushtuan presidentes dhe 3 ministreve gra, përkatësisht. Kandidatet gra u paraqitën kryesisht duke folur drejtpërdrejt. Përderisa burrat shpesh patën njëfarë mbulimi negativ, gratë u mbuluan pothuajse ekskluzivisht me një ton neutral. Në kanalet publike të monitoruara, 27 dhe 23 për qind e mbulimit të monitoruar ishte i përshtatur për personat me dëgjim të dëmtuar, ndërsa në transmetuesit privatë ky mbulim varionte ndërmjet 8 dhe 14 për qind. Transmetuesit në gjuhën maqedonase përdorën pothuajse ekskluzivisht interpretim në gjuhën e shenjave maqedonase, ndërsa transmetuesit në gjuhën shqipe u mbështetën vetëm në titra. Për një përfshirje më të madhe, duhet të përmirësohet qasshmëria e lajmeve dhe përmbajtjeve politike. Mund të merret në konsideratë përdorimi i një dritareje më të madhe për interpretimin në gjuhën e shenjave dhe përshkrimi me zë (audio). XI. ZGJIDHJA E KONTESTEVE ZGJEDHORE Kundërshtimet që lidhen me zgjedhjet mund të parashtrohen në KSHZ, KZK-të, gjykatat themelore, ose në KSHPK, varësisht nga çështja. Rregullimi i zgjidhjes së kontesteve zgjedhore përmban paqartësi dhe boshllëqe, duke përfshirë edhe në lidhje me afatet kontradiktore, kompetencat e paqarta për zgjidhjen e kontesteve dhe kompetencat e komisioneve zgjedhore të nivelit më të ulët. 109 Baza ligjore që u mundëson votuesve të parashtrojnë kundërshtime mbetet e kufizuar, ndërsa kandidatët 106 Më 15 shtator, MVZ-ja e ODIHR-it filloi monitorimin mediatik të transmetuesve publikë RTM 1 dhe RTM 2 (në gjuhën shqipe), transmetuesve privatë Alfa, Alsat-M (në gjuhën shqipe), Kanal 5, Sitel dhe Telma, si dhe të artikujve që kanë të bëjnë me zgjedhjet të portaleve të lajmeve online kurir.mk , plusinfo.mk, dhe slobodenpecat.mk, së bashku me tetotavsot.com dhe lajmpress.org (në gjuhën shqipe). 107 Kanal 5 dhe Telma mbajtën debate televizive për komunën e Kumanovës. Në kohën me shikueshmëri më të madhe, RTM 1 mbajti debate televizive për Probishtipin dhe Vallandovën, ndërsa asnjë kandidat nuk shprehu interes për debat në RTM 2 . TV Alfa transmetoi debate për komunën Qendër të Shkupit dhe për Vallandovën, Kanal 5 gjithashtu organizoi debate televizive për komunën e Aerodromit në Shkup dhe Qytetin e Shkupit, si dhe Telma – për Aerodromin, për komunën e Karposhit në Shkup, Probishtipin dhe Vallandovën, ndërsa ishin planifikuar debate për Qytetin e Shkupit, mirëpo kandidati i VMRO-DPMNE-së refuzoi të merrte pjesë. 108 Slloboden Peçat raportoi ekskluzivisht me një ton neutral gjatë gjithë periudhës së monitorimit. 109 Procedurat dhe aplikuesit në rastet që kanë të bëjnë me anulimin dhe përsëritjen e votimit nuk përcaktohen në mënyrë të plotë në nenin 151 të Kodit Zgjedhor, i cili gjithashtu përcakton afate që ndryshojnë nga ato të nenit 148, pavarësisht përputhjes së pjesshme midis tyre. Vëzhguesit afatgjatë të MVZ -së së ODIHR- it raportuan se shumë KZK kishin interpretime të ndryshme të kompetencave të tyre për të vendosur mbi lloje të ndryshme të kundërshtimeve, shpesh duke u mbështetur vetëm në këshillat e KSHZ-së, në vend që të shqyrtonin dhe të vendosnin në mënyrë të pavarur për rastet brenda juridiksionit të tyre.
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 28 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve nuk mund të parashtrojnë kundërshtime drejtpërdrejt, por vetëm përmes subjekteve që i kanë emëruar (partitë politike, koalicionet ose grupet e votuesve që kanë propozuar lista kandidatësh), gjë që është në kundërshtim me praktikën e mirë ndërkombëtare. 110 Vëzhguesit qytetarë mund të parashtrojnë kundërshtime në lidhje me financimin e fushatës; megjithatë, sa i përket parregullsive të mundshme të vërejtura gjatë procesit zgjedhor, duke përfshirë edhe në ditën e zgjedhjeve, ata vetëm mund të kërkojnë që vërejtjet e tyre të regjistrohen në Ditarët për evidencën e ngjarjeve të KZ-ve. Gjykatat themelore dhe KSHZ-ja trajtojnë lloje të ndryshme të kundërshtimeve që lidhen me fushatën. KSHZ-ja gjithashtu i shqyrton kundërshtimet e garuesve në lidhje me votimin, nxjerrjen e rezultateve dhe rezultatet e zgjedhjeve. Ajo mund të fillojë procedurat për parregullsi zgjedhore sipas detyrës zyrtare (ex officio) dhe t’i përcjellë veprat e dyshuara penale në prokurori. KZK-të i shqyrtojnë kundërshtimet në lidhje me shkeljet e të drejtave të votës në ditën e zgjedhjeve, ndërsa KSHPK-ja i shqyrton ato që lidhen me financimin e fushatës dhe keqpërdorimin e burimeve administrative. Vendimet e KSHZ-së, KZK-ve dhe KSHPK-së mund të apelohen në Gjykatën Administrative, ndërsa gjykatat e apelit i shqyrtojnë ankesat ndaj vendimeve të gjykatave themelore që lidhen me zgjedhjet. Afatet për dorëzimin e kundërshtimeve variojnë nga 12 orë deri në 2 ditë, me ç’rast lejohen 1 deri në 3 ditë për shumicën e shqyrtimeve. 111 Disa nga këto afate janë tepër të shkurtra, duke ndikuar potencialisht në cilësinë e vendimeve. 112 Duhet të merret në konsideratë zgjatja e afateve për parashtrimin dhe shqyrtimin e kundërshtimeve dhe ankesave zgjedhore, për të siguruar kohë të mjaftueshme për parashtrimin, shqyrtimin dhe zgjidhjen e tyre, në përputhje me praktikat e mira ndërkombëtare. Baza ligjore për parashtrimin e kundërshtimeve duhet të zgjerohet që t’i përfshijë edhe kandidatët, votuesit dhe vëzhguesit qytetarë. KSHZ-ja shqyrtoi 97 kundërshtime që lidheshin me regjistrimin e votuesve dhe kërkesa për votim në shtëpi, duke i pranuar 47 dhe duke i refuzuar 50 të tjerat. Në përputhje me ligjin, KSHZ-ja mirëmbante një sistem elektronik për parashtrimin dhe ndjekjen e kundërshtimeve; megjithatë, parashtrimi online ishte i kufizuar vetëm për kundërshtime që lidheshin me regjistrimin e votuesve dhe votimin në shtëpi, dhe sistemi nuk përditësohej vazhdimisht. Që nga shpallja e zgjedhjeve, KSHPK-ja pranoi rreth 40 raportime, shumica prej të cilave pretendonin keqpërdorim të burimeve shtetërore. Këto raportime nuk u trajtuan si kundërshtime dhe për këtë arsye nuk u shqyrtuan në mënyrë të përshpejtuar, dhe nuk u siguruan të drejtat procedurale të palëve, gjë që e kufizoi qasjen në mjet efektiv ligjor. 113 Gjykata Administrative pranoi dhe shqyrtoi katër padi para ditës së zgjedhjeve, të gjitha në lidhje me regjistrimin e kandidatëve. Ajo e hodhi poshtë njërin si të vonuar dhe i miratoi vendimet e KSHZ-së dhe të KZK-ve në tre të tjerat. Gjykata gjithashtu e hodhi poshtë si të pabazuar një padi të parashtruar nga “Levica”, e cila kërkonte anulimin e Udhëzimeve të ASHMAA-së për reklamimin e paguar politik. Ashtu siç kërkohet me ligj, Gjykata Administrative i publikoi vendimet e saj menjëherë. 110 Votuesit mund të parashtrojnë kundërshtime vetëm në lidhje me keqpërdorimin e burimeve administrative edhe atë në KSHPK, dhe në lidhje me shkeljet e të drejtave të tyre individuale të votimit në KSHZ para ditës së zgjedhjeve dhe në KZK në ditën e zgjedhjeve. Seksioni II.3.3.f i Kodit të Praktikës së Mirë në Çështjet Zgjedhore të Komisionit të Venedikut rekomandon se “[të gjithë] kandidatët dhe të gjithë votuesit e regjistruar në zonën përkatëse zgjedhore duhet ta kenë të drejtën e ankimit. Në rastin e ankimit nga votuesit për rezultatet e zgjedhjeve mund të aplikohet një kuorum i arsyeshëm". 111 Kundërshtimet e votuesve në ditën e zgjedhjeve duhet të parashtrohen brenda 12 orëve. 112 Seksioni II.3.3(95) i Raportit Shpjegues të Kodit të Praktikës së Mirë në Çështjet Zgjedhore të Komisionit të Venedikut thotë se afatet kohore duhet [...] të zgjasin aq sa për të garantuar ushtrimin e së drejtës për ankesë, si dhe marrjen e një vendimi të peshuar mirë. Një afat kohor prej tri deri në pesë ditë në instancën e parë (duke përfshirë parashtrimin e ankesës dhe marrjen e vendimit) duket se është i arsyeshëm”. 113 Sipas ligjit, KSHPK-ja duhet t’i shqyrtojë dhe të vendosë për kundërshtimet që lidhen me shkeljet e rregullave të financimit të fushatës dhe keqpërdorimin e burimeve administrative brenda pesë ditëve. KSHPK -ja shqyrtoi 21 raporte në mbledhje publike më 13 tetor dhe 3 nëntor, duke vendosur të mos fillojë procedura për shkak të mungesës së provave të ofruara nga parashtruesit.
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 29 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve Brenda afatit të përcaktuar, në KSHZ u parashtruan 51 kundërshtime në lidhje me procedurat e ditës së zgjedhjeve të rrethit të parë, duke përfshirë 19 që kishin të bënin me procesin e votimit dhe 32 që ishin në lidhje me përcaktimin dhe nxjerrjen e rezultateve. KSHZ-ja i shqyrtoi të gjitha kundërshtimet në një mbledhje publike më 23 tetor, duke i hedhur poshtë 8 prej tyre si të papranueshme ose të parashtruara jo në përputhje me procedurat e përcaktuara dhe duke i refuzuar 43 të tjerat si të pabazuara. 114 Në përputhje me procedurat, përfaqësuesit e të gjithë kundërshtuesve u ftuan në mbledhje, dhe të pranishmit u dëgjuan përpara se të merreshin vendimet. Në disa raste, KSHZ-ja nuk e ndoqi rregullin për shqyrtimin e kundërshtimeve sipas rendit të dorëzimit, por i grupoi kundërshtimet që kishin të bënin me të njëjtat komuna ose kundërshtues, dhe vendosi për to në mënyrë të përbashkët, nganjëherë duke zbatuar qasje tepër formaliste. 115 Përveç kësaj, KSHZ-ja u ofroi ankuesve informacion të pasaktë mbi mjetet juridike në dispozicion. 116 Këto mangësi, së bashku me afatet e ngushta, e kufizuan hetimin e disa rasteve. Zbatimi i paqëndrueshëm i ligjit dhe i udhëzimeve të KSHZ-së e dobësoi më tej të drejtën për mjet juridik efektiv dhe ngriti shqetësime në lidhje me procesin e rregullt ligjor , gjë që është në kundërshtim me angazhimet e OSBE-së dhe standardet dhe praktikat e mira ndërkombëtare. 117 Ndaj katërmbëdhjetë vendimeve të KSHZ-së u parashtruan ankesa në Gjykatën Administrative, e cila e miratoi vendimin e KSHZ-së në dhjetë raste. Pasi i shqyrtoi materialet zgjedhore në një rast dhe kreu rinumërimin në tre raste të tjera, në përputhje me procedurat në mbledhje publike, Gjykata i miratoi ankimet në katër raste. 118 Gjykata i rrëzoi vendimet e KSHZ-së në këto raste dhe i anuloi rezultatet në tre vendvotime në komunën e Shuto Orizares, me ç’rast njëra kishte të bëjë me zgjedhjet për kryetar komune dhe tre ishin për zgjedhjet për këshilla komunalë. Gjykata vendosi në trupa prej 114 Megjithëse, vendimet e KSHZ-së për kundërshtimet u dorëzohen parashtruesve në mënyrë elektronike, pesë ankesa u hodhën poshtë sepse ishin parashtruar në mënyrë elektronike, gjë që nuk u pranua nga KSHZ- ja. Tre kundërshtime kishin të bënin me zgjedhjet për kryetar komune në Gostivar dhe u hodhën poshtë nga KSHZ-ja me arsyetimin se zgjedhjet atje do të përsëriteshin, edhe pse në kohën e shqyrtimit të kundërshtimeve nga KSHZ- ja nuk ishte shpallur asnjë vendim formal për përsëritjen e zgjedhjeve. Seksioni II.3.3.b i Kodit të Praktikës së Mirë në Çështjet Zgjedhore t se kërkesat për paraqitje nuk duhet të jenë tepër formaliste dhe se procedura duhet të jetë e thjeshtë dhe pa formalitete, veçanërisht për sa i përket pranueshmërisë së ankesave. 115 Për shembull, mospranimi i kundërshtimeve sepse u dorëzuan në mënyrë elektronike, ose mosshqyrtimi i kundërshtimeve në detaje sepse nuk kishte vërejtje në protokollin e vendvotimit në fjalë, ose shqyrtimi i përbashkët i kundërshtimeve të parashtruara nga i njëjti kandidat në vend që të shqyrtoheshin sipas rendit të dorëzimit. Udhëzimi i KSHZ-së për mënyrën dhe procedurën për zgjidhjen e kundërshtimeve në kompetencë të KSHZ-së pë 116 Në vendimet e saj, KSHZ-ja i njoftoi ankuesit se ankesat kundër vendimeve të saj mund të parashtrohen në Gjykatën Administrative nëpërmjet KSHZ-së, ndërsa Kodi Zgjedhor përcakton vetëm se ankesat kundër vendimeve të KSHZ-së mund të parashtrohen në Gjykatën Administrative, pa specifikuar se kjo duhet të bëhet nëpërmjet një organi ndërmjetës. 117 Paragrafi 5.10 i Dokumentit të Kopenhagës të OSBE -së i vitit 1990 parashikon se “[Ç]dokush do të ketë mjete efektive juridike ndaj vendimeve administrative, për ta garantuar respektimin e të drejtave themelore dhe për ta siguruar integritetin ligjor.” Paragrafi 13.9 i Dokumentit të Vjenës të OSBE-së i vitit 1986 i detyron shtetet pjesëmarrëse të OSBE-së që të zbatojnë në mënyrë efektive mjetet juridike, duke përfshirë “të drejtën për një gjykim të drejtë dhe publik brenda një afati të arsyeshëm para një gjykate të pavarur dhe të paanshme, duke përfshirë të drejtën për të paraqitur argumente ligjore”. Seksioni II.3.3b i Kodit të Praktikës së Mirë në Çështjet Zgjedhore t veçanërisht për sa i përket pranueshmërisë së ankesave.” 118 Rinumërimet zbuluan disa parregullsi serioze në protokollet e KZ-ve dhe lëshime në materialet zgjedhore. Këto përfshinin një faqe që mungonte në një protokoll të një KZ-je, mospërputhje midis shifrave të regjistruara në të gjitha protokollet e shqyrtuara të rezultateve të KZ-ve dhe rezultateve të rinumërimit, mungesën e vulave të sigurisë në një kuti votimi dhe paketimin e gabuar të materialeve zgjedhore.
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 30 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve pesë gjyqtarësh, siç përcaktohet me ligj, dhe ua dha palëve në proces mundësinë të dëgjoheshin dhe i publikoi vendimet e saj menjëherë përkundër afateve të shkurtra. 119 Administrata zgjedhore duhet të sigurojë që të gjitha kundërshtimet të shqyrtohen në bazë të meritave të tyre dhe që të miratohen dhe publikohen vendime të arsyetuara dhe të mbështetura, pa vonesa të panevojshme. Dorëzimi elektronik duhet të lejohet për të gjitha llojet e kundërshtimeve. Gjykata Kushtetuese e shqyrton kushtetutshmërinë e akteve ligjore apo vendimeve që lidhen me zgjedhjet pa procedurë të përshpejtuar. Megjithatë, pas shpalljes së zgjedhjeve lokale, Gjykata shqyrtoi disa raste në mënyrë të shpejtë dhe brenda disa ditësh, duke përfshirë kontestimet për Rregulloren e KSHZ-së që rregullon mbledhjen e nënshkrimeve mbështetëse për kandidatët e pavarur, Udhëzimet e KSHZ-së për procedurat e dorëzimit dhe regjistrimit të listave të kandidatëve, dhe vendimin e qeverisë për numrin e këshilltarëve për çdo komunë (shih Të drejtat e kandidatëve dhe regjistrimi dhe Korniza ligjore dhe sistemi zgjedhor, përkatësisht). Gjykata i hodhi poshtë të gjitha iniciativat. Gjatë periudhës zyrtare të fushatës, në Gjykatën Kushtetuese u dorëzuan dy raste të tjera: një nga "Levica” më 29 shtator, që kontestonte Udhëzimet e ASHMAA-së për reklamimin e paguar politik, dhe një tjetër nga Demokratët më 3 tetor, që kontestonte dispozitat e Kodit Zgjedhor në lidhje me formulën e shpërndarjes. 120 Gjykata mbajti një mbledhje më 15 tetor, dy ditë para përfundimit të fushatës së rrethit të parë, dhe e refuzoi iniciativën e partisë “Levica”. 121 Edhe pse Gjykata Kushtetuese nuk është e detyruar të vendosë me afate të përshpejtuara, praktika e saj për të shqyrtuar me shpejtësi çështjet që lidhen me zgjedhjet krijoi pritshmërinë tek shumë palë të interesuara se kjo qasje do të vazhdonte. Praktikat e tilla kanë potencialin të ndikojnë ndjeshëm në kornizën ligjore, ndërkohë që procesi zgjedhor është në zhvillim e sipër. XII. VËZHGIMI I ZGJEDHJEVE Kodi Zgjedhor parashikon si vëzhgimin qytetar ashtu edhe atë ndërkombëtar të zgjedhjeve. Përfaqësuesit e akredituar të shoqatave qytetare të regjistruara të paktën një vit para ditës së zgjedhjeve, statutet e të cilave parashikojnë mbrojtjen e të drejtave të njeriut, organizatat ndërkombëtare dhe përfaqësuesit e vendeve të huaja mund t’i vëzhgojnë të gjitha aspektet e procesit zgjedhor. Aplikimet për akreditimin e vëzhguesve duhet të dorëzohen në KSHZ jo më vonë se dhjetë ditë para ditës së zgjedhjeve. Garuesit në zgjedhje mund të caktojnë përfaqësues të autorizuar për të ndjekur procesin zgjedhor në të gjitha nivelet e administratës zgjedhore në komunat ku ata garojnë, duke aplikuar në KZK-në përkatëse deri tre ditë para ditës së zgjedhjeve. Përfaqësuesit e mediave kishin të drejtë të ishin të pranishëm në të gjitha fazat e procesit zgjedhor, me përjashtim të numërimit të votave. 119 Sipas ligjit, Gjykata Administrative duhet t’i shpallë vendimet e saj brenda dy orëve nga përfundimi i seancës gjyqësore. Në një rast, Gjykata u vonua dy orë për shkak të lëshimeve teknike nga KSHZ-ja, e cila i kishte dorëzuar Gjykatës materiale zgjedhore të gabuara dhe nuk kishte siguruar numër të mjaftueshëm të vulave të sigurisë, duke shkaktuar vonesë në proces dhe, rrjedhimisht, në shpalljen e vendimit. Gjykata i kritikoi publikisht përfaqësuesit e KSHZ-së për mungesë profesionalizmi, duke theksuar se lëshime të ngjashme nga ana e KSHZ- së janë përsëritur në disa cikle zgjedhore radhazi. 120 Përveç kësaj, “Levica” parashtroi disa padi në Gjykatën Themelore në Shkup, me ç’rast të gjitha u hodhën poshtë, si dhe një kundërshtim në Komisionin për Parandalimin dhe Mbrojtjen nga Diskriminimi, për të njëjtën çështje. 121 Iniciativa e Demokratëve nuk ishte në rendin e ditës së kësaj seance të Gjykatës. Gjykata e informoi MVZ-në e ODIHR-it se kishte pranuar edhe dy iniciativa të tjera, një nga “Levica”, e cila i kontestonte dispozitat e Kodit Zgjedhor mbi formulën e shpërndarjes, dhe një tjetër, nga Kongresi Botëror Maqedonas, e cila kontestonte pjesë të Kalendarit zgjedhor të KSHZ-së.
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 31 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve Para rrethit të parë të zgjedhjeve, në një proces gjithëpërfshirës, KSHZ -ja akreditoi 807 vëzhgues qytetarë nga 20 organizata dhe 644 vëzhgues ndërkombëtarë nga 21 organizata ndërkombëtare dhe subjekte të huaja. 122 KSHZ-ja zhvilloi gjithashtu trajnim për vëzhguesit e akredituar mbi të drejtat dhe përgjegjësitë e tyre dhe një punëtori për mediat. Aktivitetet e vëzhgimit të zgjedhjeve nga organizatat vëzhguese tradicionale qytetare ishin minimale për shkak të mungesës së fondeve, gjë që i pamundësoi ato të shpërndajnë një numër të konsiderueshëm vëzhguesish afatgjatë dhe afatshkurtër. 123 Në vend të kësaj, ata u përqendruan në aktivitete të tilla si monitorimi i mediave dhe rrjeteve sociale, ndikimi i huaj i mundshëm keqdashës dhe fushatat e dezinformimit, keqpërdorimi i burimeve shtetërore, marrëdhëniet ndërmjet bashkësive dhe qasshmëria e procesit zgjedhor. 124 Organizata ‘Zgjohu’ akreditoi gjithsej 711 vëzhgues në të dy rrethet zgjedhore. Në ditën e zgjedhjeve të rrethit të dytë, KSHZ-ja i tërhoqi akreditimet e tetë vëzhguesve të “Zgjohu” për shkak të zhvillimit të fushatës në favor të një kandidati në komunën e Shuto Orizares në Shkup. As Kodi Zgjedhor e as udhëzimi i KSHZ-së për vëzhgimin e zgjedhjeve nuk përmbajnë dispozita specifike për një rreth të dytë dhe as nuk e përcaktojnë statusin e përfaqësuesve të autorizuar të kandidatëve që nuk kualifikohen në rrethin e dytë. Megjithatë, KSHZ-ja e informoi MVZ-në e ODIHR-it se akreditimet e vëzhguesve të lëshuara për rrethin e parë mbetën të vlefshme dhe se mund të akreditoheshin vëzhgues shtesë. Midis dy rretheve zgjedhore, KSHZ-ja regjistroi gjithsej 152 vëzhgues qytetarë, të gjithë nga organizata ‘Zgjohu’. XIII. DITËT E ZGJEDHJEVE A. D ITA E ZGJEDHJEVE TË RRETHIT TË PARË Dita e zgjedhjeve më 19 tetor ishte përgjithësisht e qetë dhe e rregullt. Në ditën e zgjedhjeve të rrethit të parë, MNVZ -ja vëzhgoi hapjen në 109 vendvotime dhe votimin në 1.100 vendvotime anembanë vendit. Numërimi i votave u vëzhgua në 104 vendvotime, ndërsa nxjerrja e rezultateve në 76 KZK. Sipas KSHZ-së, pjesëmarrja në votime arriti në 48,46 për qind. KSHZ-ja i publikoi të dhënat e pjesëmarrjes në votime sipas komunave çdo dy orë gjatë gjithë ditës, duke filluar nga ora 09:00, dhe filloi t’i publikojë rezultatet paraprake të zgjedhjeve deri në nivel të vendvotimeve rreth orës 21:00, duke kontribuar kështu për transparencën. Në katër komuna, zgjedhjet për kryetar komune duhej të përsëriteshin pasi në zgjedhje morën pjesë më pak se një e treta e votuesve të regjistruar. 125 Në një numër komunash, u raportuan raste të fletëvotimeve dhe posterëve informues të shtypur gabimisht, duke përfshirë edhe për zgjedhjet e Këshillit të Qytetit të Shkupit. Gratë ishin të përfaqësuara mirë në KZ-të në vendvotimet e vëzhguara nga MNVZ-ja; ato përbënin 49 për qind të anëtarëve të KZ-ve dhe ishin kryetare në 66 për qind të KZ-ve të vëzhguara. 122 KSHZ-ja gjithashtu i akreditoi asistentët dhe përkthyesit e vëzhguesve ndërkombëtarë, të cilët u përfshinë në numrin e përgjithshëm të vëzhguesve ndërkombëtarë të raportuar nga KSHZ-ja. 123 Nga organizatat kryesore të vëzhguesve qytetarë që më parë kanë qenë të përfshira në vëzhgimin e zgjedhjeve, ‘CIVIL – Qendra për Liri’ shpërndau 6 vëzhgues afatgjatë dhe 60 vëzhgues afatshkurtër. Këshilli Kombëtar për Barazi Gjinore shpërndau 24 vëzhguese gra, duke vëzhguar konkretisht pjesëmarrjen e grave në ditën e zgjedhjeve. 124 Organizatat në komunitet si “Romët për Demokraci” dhe “Umbrella”, si dhe organizatat lokale si “Inkluziva/Zeta” dhe “Polio+”, u përqendruan në të drejtat dhe përfshirjen e personave me aftësi të kufizuara dhe qasshmërinë e procesit zgjedhor për ta. Një grup organizatash shoqërisë civile monitoruan keqpërdorimin e mundshëm të burimeve administrative në 26 komuna. 125 Qendër Zhupa (21,49 për qind), Vrapçishti (25,18 për qind), Mavrova dhe Rostusha (30,31 për qind) dhe Gostivari (33,31 për qind). Zgjedhjet për kryetar komune në këto komuna do të duhet të përsëriten brenda 60 ditëve nga publikimi i rezultateve përfundimtare. Më 17 nëntor, Kryetari i Kuvendit i caktoi këto zgjedhje për më 11 janar 2026. Më 25 nëntor, qeveria emëroi persona të besuar në katër komunat.
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 32 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve Pavarësisht një vendimi të vitit 2023 të Gjykatës së Apelit në Shkup, sipas të cilit vendvotimet që nuk ishin të qasshme konsideroheshin diskriminuese, qasshmëria mbetet e pakënaqshme dhe asnjë nga kriteret për përzgjedhjen e vendvotimeve nuk parashikon që ato duhet të jenë të qasshme. 126 Pesëdhjetë e katër për qind e vendvotimeve të vëzhguara nuk ofruan mundësi për hyrje të pavarur për votuesit me aftësi të kufizuara fizike, ndërsa në 27 për qind të vendvotimeve, organizimi i brendshëm i hapësirës nuk ishte i përshtatshëm për këta votues. Shabllonet e fletëvotimeve në alfabetin e Brejit për përdorim nga votuesit me shikim të dëmtuar ishin të disponueshme në 95 për qind të vendvotimeve të vëzhguara. Megjithatë, këto shabllone u prodhuan pa konsultim me organizatat ose individët me shikim të dëmtuar, përfshinin vetëm numrat rendorë të kandidatëve në fletëvotim, pa emra ose përkatësi partiake, dhe përmbanin mangësi në dizajn që e cenonin përdorshmërinë dhe fshehtësinë e votës, si dhe mund të rezultonin në një numër më të madh të fletëvotimeve të pavlefshme. 127 Duhet të miratohen dispozita ligjore që përcaktojnë standarde të qasshmërisë për të siguruar pjesëmarrje të barabartë të personave me aftësi të kufizuara në të gjitha fazat e procesit zgjedhor dhe që vendosin mekanizma të qartë zbatimi dhe monitorimi, në konsultim me organizatat e personave me aftësi të kufizuara. Shumica e vendvotimeve u hapën në kohë ose me vonesa të vogla. Hapja u vlerësua pozitivisht në 105 nga 109 vëzhgimet, duke nxjerrë në pah zbatimin përgjithësisht të njëtrajtshëm të procedurave. Vëzhguesit e MNVZ-së raportuan disa raste të gabimeve procedurale, duke përfshirë 14 raste ku kutitë e votimit nuk u treguan se ishin të zbrazëta përpara se të mbylleshin, dhe 27 raste ku protokolli i hapjes nuk u plotësua përpara se të hapej vendvotimi. Probleme me aktivizimin e Pajisjeve Biometrike për Identifikimin e Votuesve (PBIV) u vunë re në një të tretën e hapjeve të vëzhguara, dhe afërsisht e njëjta përqindje e vendvotimeve u hapën kryesisht me vonesa të vogla. Vëzhguesit e MVZ-së e vlerësuan votimin pozitivisht në 98 për qind të vendvotimeve vëzhguara, duke e përshkruar procesin si të qetë, efikas dhe të organizuar mirë. Përfaqësuesit e autorizuar të garuesve ishin të pranishëm në 84 për qind të vendvotimeve të vëzhguara dhe morën pjesë në 20 nga 22 rastet e ndërhyrjes të vëzhguara nga MNVZ-ja. Vëzhguesit qytetarë ishin të pranishëm vetëm në 6 për qind të vendvotimeve të vëzhguara. Prania e personave të paautorizuar u vu re në tetë vendvotime. Procedurat e identifikimit të votuesve u respektuan pothuajse në mënyrë universale. Megjithatë, vëzhguesit e MNVZ-së raportuan se në 27 për qind të vendvotimeve të vëzhguara, jo të gjithë votuesit mund të identifikoheshin nga PBIV-të në bazë të gjurmëve të gishtërinjve, dhe në 2 për qind kishte probleme teknike me pajisjet. Në 8 për qind të vendvotimeve të vëzhguara, një ose më shumë votues u kthyen prapë, në shumicën e rasteve pasi që emrat e tyre nuk mund të gjendeshin në listën e votuesve ose për shkak se nuk mund të tregonin një dokument të vlefshëm të identifikimit. Vëzhguesit e MNVZ-së raportuan disa probleme në lidhje me fshehtësinë e votës. Në 7 për qind të vendvotimeve të vëzhguara, jo të gjithë votuesit i shënuan fletët e tyre të votimit në fshehtësi. Në 4 126 Vendimi përfundimtar i Gjykatës Themelore Civile në Shkup, i konfirmuar nga Gjykata e Apelit në Shkup, urdhëroi qeverinë dhe KSHZ-në që në vendvotime të sigurojnë: hyrje të qasshme, vende parkimi të shënuara me ngjyra me kontrast të lartë, vendosjen e shenjave dhe numrave në vende të dukshme në format më të madh me kontrast të lartë ose sinjale audio për tek vendvotimet; hyrje të qasshme në dhomën e votimit përmes instalimit të parmakëve përgjatë shkallëve dhe mureve, rampave të qasshme, parmakëve, hyrjeve më të gjera, ashensorëve ose platformave të qasshme në vende me disa kate me shkallë; dhe qasshmëri brenda dhomës së votimit, me ndriçim të barabartë, riorganizim të mobilieve për lëvizshmëri më të madhe, instalimin e kabinave të votimit të përshtatura në mënyrë adekuate dhe vendosjen e kutive të votimit në një lartësi të përshtatshme për personat me aftësi të kufizuara fizike. 127 Bashkëbiseduesit e MVZ-së së ODIHR-it, duke përfshirë votuesit me aftësi të kufizuara, raportuan gabime gramatikore, mungesë të kufijve të sipërm dhe të poshtëm që pengonin rrafshimin, si dhe përdorimin e shablloneve në letër të bardhë, të cilat, pasi përdoren për të rrethuar një zgjedhje, mund të ruajnë shenja të dukshme të stilolapsit, duke kompromentuar potencialisht fshehtësinë e votës.
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 33 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve për qind të vendvotimeve të vëzhguara, organizimi i hapësirës nuk ishte i përshtatshëm për zhvillimin e votimit dhe nuk siguronte fshehtësinë e votës. Mbipopullim u vërejt në 4 për qind të vëzhgimeve. Në 38 për qind të vendvotimeve të vëzhguara, votuesit nuk u udhëzuan në mënyrë konsekuente mbi procedurat e votimit dhe se si t’i shënonin siç duhet fletëvotimet e tyre. Posterët informues për votuesit u hartuan me shpjegime të qarta vizuale dhe në një format të thjeshtë, gjë që kontribuoi në përfshirje. Megjithatë, ato nuk përmbanin disa elemente kyçe, duke përfshirë faktin që fletëvotimi duhet të shënohet duke rrethuar numrin rendor të garuesit, se shënimet në mënyra të tjera do ta bënin fletëvotimin të pavlefshëm dhe se fletëvotimet duhet të vendosen veçmas në kutinë e votimit të përcaktuar për zgjedhjet përkatëse. Mangësitë serioze procedurale të vërejtura nga vëzhguesit e MNVZ-së përfshinin votimin në grup, që u raportua në 3 për qind të vendvotimeve të vëzhguara, dhe përpjekjet për të ndikuar te votuesit se për kë të votojnë (1 për qind). Në 2 për qind të vendvotimeve të vëzhguara, kutitë e votimit nuk ishin mbyllur siç duhet. Vëzhguesit e MNVZ-së gjithashtu raportuan se në 3 për qind të vendvotimeve të vëzhguara, u pa se njerëz të tjerë përveç anëtarëve të KZ-ve mbanin evidencë të votuesve që kishin votuar, që mund të jetë tregues për presion të mundshëm mbi votuesit dhe për përpjekje për të ndikuar në mënyrë të padrejtë në zgjedhjen e tyre. Materiale ose aktivitete të fushatës u raportuan jashtë 4 për qind të vendvotimeve të vëzhguara. Shumica dërrmuese e 104 numërimeve të votave të vëzhguara nga MNVZ-ja u vlerësuan pozitivisht, megjithëse disa vëzhgues e përshkruan procesin si të çorganizuar dhe kaotik. Megjithatë, mosrespektimi i shpeshtë i procedurave të përcaktuara, si dhe gabimet ose lëshimet procedurale bënë që procesi të vlerësohet negativisht në 13 vëzhgime. Vëzhguesit e MNVZ-së raportuan se KZ-të shpesh nuk i kryenin procedurat e parapara të harmonizimit të rezultateve, si p.sh. numërimin dhe regjistrimin e numrit të fletëvotimeve të papërdorura në protokollin e rezultateve (nga 30 raste secila) ose përcaktimin e numrit të votuesve që votuan duke i numëruar nënshkrimet në listën e votuesve (24 raste). U vërejt se vetëm 38 KZ i kishin kryer të gjitha hapat e përcaktuar para hapjes së kutive të votimit. Numërimi i fletëve të votimit u krye në mënyrë transparente në pothuajse të gjitha rastet, por në më shumë se gjysmën e numërimeve të vëzhguara, hapat e ndryshëm nuk u ndoqën sipas rendit të përcaktuar. Vëzhguesit e MNVZ-së raportuan gjithashtu shkelje procedurale, si p.sh. protokolle të rezultateve të nënshkruara paraprakisht nga anëtarët e KZ-ve (10 raste) ose pjesëmarrje në numërim të personave që nuk ishin anëtarë të KZ-së (18 raste). Në 3 numërime të vëzhguara, rezultatet nuk u harmonizuan, dhe në 31 raste, KZ-të hasën vështirësi në plotësimin e protokolleve të rezultateve. Mangësitë e tjera procedurale përfshinin mos-ngjitjen e kopjeve të protokolleve të rezultateve në vendvotime nga KZ-të (43 raste), gjë që ndikoi negativisht në transparencën, dhe mos -dërgimin në mënyrë elektronike të rezultateve paraprake te KSHZ-ja (23 raste). Duhen të forcohen përpjekjet që përqendrohen në integritetin e procedurave të ditës së zgjedhjeve, me theks në respektimin e procedurave të numërimit dhe plotësimin e saktë të protokolleve të rezultateve. Mund të merret në konsideratë vendosja dhe zbatimi i qëndrueshëm i sanksioneve disiplinore për anëtarët e Këshillave Zgjedhorë që devijojnë nga procedurat e përcaktuara të numërimit. Vëzhguesit e MNVZ-së e vlerësuan pozitivisht nxjerrjen e rezultateve në të gjitha rastet, përveç në 6 prej 89 raporteve të dorëzuara nga 76 KZK, duke e përshkruar procesin si transparent në shumicën e rasteve, megjithëse ndonjëherë të çorganizuar. Ata raportuan se hapësirat e KZK-ve nuk ishin gjithmonë të përshtatshme për pranimin e materialeve zgjedhore (15 raste) dhe vunë re raste të mbipopullimit (10 raste) dhe të tensioneve brenda ose përreth hapësirave të KZK-ve (4 raste). Pothuajse tre të katërtat e hapësirave të KZK-ve nuk ofruan mundësi për hyrje të pavarur për votuesit me aftësi të kufizuara fizike. Vëzhguesit e MNVZ-së raportuan gjithashtu disa mangësi procedurale, duke përfshirë KZK-të që nuk bënin në mënyrë konsekuente ndryshime në protokollet e rezultateve të KZ-ve në bazë të materialit të inspektuar zgjedhor, siç kërkohet me ligj (26 raporte), dhe raste të
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 34 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve KZ-ve që i korrigjonin protokollet në KZK (25 raporte). Më shumë se gjysma e protokolleve të dorëzuara nga KZ-të përmbanin mospërputhje. Gjashtëdhjetë raporte vëzhgimi vunë në dukje praninë e përfaqësuesve të autorizuar të garuesve në KZK, të cilët mund të ndiqnin procesin pa asnjë kufizim. Vëzhguesit e MNVZ-së nuk raportuan asnjë rast ndërhyrjeje në procesin e nxjerrjes së rezultateve. KSHZ-ja raportoi se nuk kishte marrë asnjë kundërshtim gjatë ditës së zgjedhjeve të rrethit të parë. Në të njëjtën kohë, deri në përfundim të votimit, KSHZ-ja publikoi informacion për rreth 286 kundërshtime të parashtruara nga votuesit në lidhje me të drejtën e tyre për të votuar, të cilat ishin shqyrtuar nga KZK-të. Sipas KSHZ-së, 156 nga këto kundërshtime u pranuan, 100 u refuzuan, ndërsa rreth 30 mbeten nën shqyrtim. Vëzhguesit e MNVZ-së raportuan se u parashtruan dy kundërshtime në lidhje me parregullsi gjatë proceseve të votimit dhe nxjerrjes së rezultateve. Prokuroria Publike e Shtetit nuk raportoi incidente të mëdha, por vuri në dukje disa raste të izoluara të pretendimeve për blerje të votave, ndikimit të padrejtë mbi votuesit dhe një rast të shkeljes së fshehtësisë së votës, me ç’rast të gjitha janë nën hetim. Policia raportoi se 11 persona u ndaluan dhe u arrestuan ditën e zgjedhjeve me dyshime ose akuza për blerje votash, shkatërrim të materialeve zgjedhore dhe për fotografimin e dokumenteve të identifikimit të votuesve. B. S HPALLJA E REZULTATEVE TË RRETHIT TË PARË KSHZ-ja i shpalli rezultatet paraprake të zgjedhjeve lokale të 19 tetorit më 20 tetor, rreth 14 orë pas afatit ligjor prej 12 orësh nga mbyllja e votimit. 128 Dyzet e katër kryetarë komunash u zgjodhën në rrethin e parë, duke përfshirë 33 të emëruar nga koalicioni i udhëhequr nga VMRO- DPMNE-ja, 5 nga koalicioni i shqiptarëve etnikë VLEN dhe nga 3 nga koalicionet e udhëhequra nga LSDM-ja dhe BDI-ja. Vetëm një nga 32 kandidatet gra për kryetare komune u zgjodh në rrethin e parë, në komunën e Kisella Vodës në Shkup. Në zgjedhjet për këshillat komunalë, koalicioni i udhëhequr nga VMRO- DPMNE-ja fitoi 549 nga 1.307 mandate të këshillave komunalë, duke shënuar një rritje të përgjithshme të numrit të mandateve, ndërsa koalicioni i udhëhequr nga LSDM-ja siguroi 230 mandate, duke shënuar një rënie të dukshme. Koalicioni i udhëhequr nga BDI-ja siguroi 169 mandate, koalicioni VLEN 128, “Levica” 66, “Për Maqedoninë Tonë” (ZNAM) 44 dhe Partia Demokratike e Turqve 21, ndërsa partitë më të vogla fituan gjithsej 47 mandate. Përveç kësaj, u zgjodhën 53 kandidatë të pavarur. Nga 1.307 këshilltarë të zgjedhur, 466 janë gra (35,7 për qind). 129 KSHZ-ja njoftoi se 53.713 fletëvotime (përafërsisht 6 për qind e të gjitha votave të hedhura) janë shpallur të pavlefshme. 130 Siç është rekomanduar më parë, rregullat për shënimin e fletëvotimeve dhe përcaktimin e vlefshmërisë së tyre duhet të ndryshohen në mënyrë që fletëvotimet të konsiderohen të vlefshme për sa kohë që vullneti i votuesit mund të përcaktohet qartë. Po ashtu duhet konsideruar mundësia që të lejohet zëvendësimi i fletëvotimeve të prishura rastësisht. Më 23 tetor, KSHZ-ja i shpalli rezultatet përfundimtare të zgjedhjeve në të cilat nuk ishte parashtruar asnjë kundërshtim, duke përfshirë zgjedhjet për këshillat komunalë në 64 komuna dhe zgjedhjet për kryetar komune në 33 komuna, ku kryetari i komunës u zgjodh në rrethin e parë. Më 28 tetor, pasi u shteruan të gjitha mjetet juridike që janë në dispozicion në lidhje me rrethin e parë (shih Zgjidhja e 128 KSHZ-ja e informoi MVZ-në e ODIHR-it se ishte teknikisht e pamundur të përmbushej ky afat. 129 Vetëm në katër komuna (Bogdanci, Demir Hisar, Veles dhe Vevçan) u zgjodhën më shumë gra sesa burra në këshillin komunal. 130 Neni 110 i Kodit Zgjedhor përcakton se votuesi duhet ta rrethojë numrin rendor të kandidatit ose listës për të cilin/cilën dëshiron të votojë. Neni 115, paragrafi 2, i përcakton fletëvotimet e vlefshme në mënyrë mjaft të gjerë, edhe atë si ato në të cilat vullneti i votuesit mund të përcaktohet në mënyrë të sigurt dhe pa mëdyshje. Udhëzimi përkatës i KSHZ-së, që është në fuqi që nga viti 2015, i përcakton fletëvotimet e vlefshme vetëm si ato në të cilat garuesit (numri i tyre rendor në fletëvotim, logoja, emri, ose të gjitha këto) janë rrethuar me stilolaps me ngjyrë të kaltër.
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 35 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve kontesteve zgjedhore), KSHZ-ja i shpalli rezultatet përfundimtare për komunat e mbetura. 131 Rrethi i dytë u caktua në 32 komuna dhe në Qytetin e Shkupit. Kandidatët nga koalicioni i udhëhequr nga VMRO- DPMNE-ja morën pjesë në 26 gara për kryetar komune në rrethin e dytë, ata nga koalicioni i udhëhequr nga LSDM-ja në 17, nga koalicioni i udhëhequr nga BDI-ja dhe VLEN-i në 5 gara secila, ZNAM-i në 2 dhe koalicioni “Përvoja për Sukses” në 1, ndërsa në rrethin e dytë kaluan edhe 8 kandidatë të pavarur. “Levica” kishte një kandidat për kryetar komune, për Qytetin e Shkupit. Nga partitë që përfaqësojnë bashkësitë më të vogla etnike që garuan në mënyrë të pavarur në rrethin e parë, vetëm Lidhja e Romëve kishte kandidat në rrethin e dytë, edhe atë në Shuto Orizarë. Vetëm tre nga kandidatët e rrethit të dytë ishin gra. Situata pas ditës së zgjedhjeve mbeti e qetë. Pas shpalljes së rezultateve paraprake, përfaqësuesit e VMRO- DPMNE-së kërkuan dorëheqjen e kryetarit të LSDM-së, Venko Filipçe, ndërsa VLEN-i kërkoi që kryetari i BDI-së, Ali Ahmeti, të jepte dorëheqje. Koalicioni i udhëhequr nga BDI-ja e përsëriti kërkesën e tij për zgjedhje të parakohshme parlamentare. C. D ITA E ZGJEDHJEVE TË RRETHIT TË DYTË Në përputhje me metodologjinë e ODIHR-it dhe në mungesë të vëzhguesve afatshkurtër në rrethin e dytë, MVZ-ja e ODIHR-it nuk i vëzhgoi procedurat e ditës së zgjedhjeve në mënyrë sistematike ose gjithëpërfshirëse, por anëtarët e misionit vizituan një numër të kufizuar vendvotimesh dhe KZK-të në 18 komuna. Në vendvotimet ku u vëzhgua hapja, procedurat u respektuan. Votimi, që u vëzhgua gjatë gjithë ditës, u vlerësua si i organizuar mirë, profesional dhe i qetë. Në numrin e kufizuar të vendvotimeve të vëzhguara, në përgjithësi u respektuan procedurat e përcaktuara dhe vëzhguesit e MVZ -së së ODIHR- it nuk raportuan incidente ose mangësi serioze procedurale. Përsëri u vunë re disa probleme teknike me identifikimin biometrik të votuesve. Përfaqësuesit e autorizuar të kandidatëve ishin të pranishëm në pothuajse të gjitha vendvotimet e vëzhguara, dhe MVZ -ja e ODIHR-it nuk vërejti asnjë ndërhyrje në punën e KZ-ve. Megjithatë, vëzhguesit e MVZ-së së ODIHR-it sërish vunë në dukje raste të shumta ku individë që nuk ishin anëtarë të KZ-ve mbanin evidencë të votuesve që kishin votuar, që mund të jetë tregues për presion të mundshëm mbi votuesit dhe për përpjekje për të ndikuar në mënyrë të padrejtë në zgjedhjen e tyre. Numërimet e votave që u vëzhguan nga MVZ-ja e ODIHR-it u vlerësuan si transparente dhe efikase dhe në përgjithësi u kryen në përputhje me procedurat e përcaktuara, me disa përjashtime ku hapat e paraparë për harmonizimin e rezultateve nuk u zbatuan ose nuk u kryen në rendin e duhur. Nuk u vunë re mosmarrëveshje mbi vlefshmërinë e fletëvotimeve dhe KZ-të e vëzhguara nuk patën vështirësi në plotësimin e protokolleve të rezultateve. Në vendvotimet e vëzhguara, nxjerrja e rezultateve ishte e organizuar mirë, profesionale dhe transparente, me pranim efikas të materialeve zgjedhore dhe verifikim të protokolleve, dhe u krye në përputhje me procedurat e përcaktuara. KSHZ-ja njoftoi se pjesëmarrja në rrethin e dytë ishte 41,76 për qind. Ajo filloi t’i publikonte rezultatet e pjesshme paraprake të zgjedhjeve në faqen e saj të internetit, deri në nivel të vendvotimeve, rreth orës 19:45 më 2 nëntor, dhe i shpalli rezultatet paraprake në orën 21:50, duke kontribuar kështu për transparencën. Rregullat për heshtjen zgjedhore në përgjithësi u respektuan, mirëpo u raportuan disa shkelje. Vlen të përmendet se kryetari i VMRO-DPMNE-së dhe njëkohësisht Kryeministër, Hristijan Mickoski, në një deklaratë për mediat, e promovoi partinë e tij dhe kandidatët e saj. 131 Neni 135(2) i Kodit Zgjedhor përcakton që KSHZ-ja duhet t’i shpallë rezultatet përfundimtare të zgjedhjeve menjëherë, dhe jo më vonë se 24 orë nga dita kur ato bëhen përfundimtare.
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 36 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve XIV. ZHVILLIMET PAS ZGJEDHJEVE Më 6 nëntor, KSHZ-ja i shpalli rezultatet përfundimtare për balotazhet në 29 komuna në të cilat nuk u parashtruan kundërshtime. Pas rrethit të dytë, në KSHZ u parashtruan 16 kundërshtime në lidhje me procesin e votimit, përcaktimin e rezultateve dhe nxjerrjen e rezultateve në tre komuna. KSHZ-ja i shqyrtoi të gjitha kundërshtimet në një mbledhje publike më 6 nëntor, duke e hedhur poshtë 1 si të papranueshme dhe duke i refuzuar 15 të tjerat si të pabazuara. Në shtatë raste, KSHZ-ja vendosi t’i hapë materialet zgjedhore dhe të kryejë rinumërim. Megjithëse në të gjitha këto raste u konstatua se të dhënat nga rinumërimi përputheshin me të dhënat zyrtare nga protokollet e KZ -ve, nuk kishte një procedurë të njëtrajtshme dhe transparente, dhe i gjithë procesi nuk kishte qartësi për sa i përket rolit të anëtarëve të KSHZ-së, stafit të KSHZ-së dhe përfaqësuesve të ankuesve. Edhe pse KSHZ-ja informoi se i kishte ftuar përfaqësuesit e të gjithë ankuesve në mbledhje, një ankues pretendoi se nuk ishte njoftuar. 132 Ngjashëm me vendimet për kundërshtimet pas rrethit të parë, KSHZ-ja u i njoftoi ankuesit në mënyrë të pasaktë në lidhje me mjetet juridike në dispozicion. Ndaj tre vendimeve të KSHZ-së u parashtruan ankesa në Gjykatën Administrative, e cila i miratoi vendimet e KSHZ-së në të gjitha rastet. Gjykata vendosi në trupa prej pesë gjyqtarësh, siç përcaktohet me ligj, dhe ua dha palëve në proces mundësinë të dëgjoheshin dhe i publikoi vendimet e saj menjëherë, përkundër afateve të shkurtra. Më 12 nëntor, një ditë pas skadimit të afatit 24-orësh, KSHZ-ja i shpalli rezultatet përfundimtare për komunat e mbetura. 133 Pas publikimit të rezultateve paraprake të rrethit të dytë, VMRO-DPMNE-ja bëri deklarata të përsëritura duke i kërkuar udhëheqësit të LSDM-së, Venko Filipçe, të japë dorëheqje, ndërsa VLEN- i përsëri kërkoi për dorëheqjen e udhëheqësit të BDI-së, Ali Ahmeti. Në 33 garat për kryetar komune në rrethin e dytë, koalicioni i udhëhequr nga VMRO-DPMNE-ja siguroi 22 vende për kryetar komune, duke përfshirë edhe qytetin e Shkupit, VLEN-i fitoi 4 vende për kryetar komune, koalicioni i udhëhequr nga LSDM-ja 3, ndërsa koalicioni i udhëhequr nga BDI-ja, ZNAM-i, Lidhja e Romëve dhe një kandidat i pavarur fituan nga një vend për kryetar komune secila. Të tri kandidatet gra që garuan në rrethin e dytë u zgjodhën si kryetare komunash. XV. REKOMANDIME Këto rekomandime ashtu siç janë paraqitur përgjatë gjithë raportit, ofrohen me qëllim që të përmirësohet zhvillimi i zgjedhjeve në Maqedoninë e Veriut dhe që të mbështeten përpjekjet për t'i sjellë ato në përputhje të plotë me përkushtimet e OSBE-së dhe obligimet dhe standardet e tjera ndërkombëtare për zgjedhje demokratike, të cilave vendi i është përkushtuar. Këto rekomandime duhen lexuar së bashku me rekomandimet e mëparshme të ODIHR -it, të cilat mbeten për t’u 132 Në padinë në Gjykatën Administrative, kandidati për kryetar komune në Brvenicë, i cili parashtroi një ankesë në KSHZ, pretendoi se nuk ishte njoftuar për mbledhjen e KSHZ-së për shqyrtimin e kundërshtimeve. KSHZ-ja pretendoi se nuk mund ta njoftonte kandidatin, pasi ai nuk kishte dhënë asnjë informacion kontakti në kundërshtim kur e kishte parashtruar atë, megjithëse KSHZ-ja i kishte të dhënat e kontaktit të subjektit që e kishte emëruar kandidatin. 133 Neni 135(2) i Kodit Zgjedhor përcakton që KSHZ-ja duhet t’i shpallë rezultatet përfundimtare të zgjedhjeve menjëherë, dhe jo më vonë se 24 orë nga dita kur ato bëhen përfundimtare.
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 37 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve trajtuar. 134 OSBE/ODIHR-i është i gatshëm që t’u ndihmojë autoriteteve të Maqedonisë së Veriut të ta përmirësuar edhe më shumë procesin zgjedhor dhe për t’i trajtuar rekomandimet që gjenden në këtë raport dhe në raportet e mëparshme. A. R EKOMANDIMET PRIORITARE 1. Legjislacioni që lidhet me zgjedhjet duhet të rishikohet në mënyrë gjithëpërfshirëse me qëllim të eliminimit të mospërputhjeve, dispozitave të paqarta dhe boshllëqeve, duke përfshirë ato që rrjedhin nga vendimet e Gjykatës Kushtetuese, për t'i sjellë ato në përputhje me angazhimet e OSBE-së, detyrimet ndërkombëtare dhe praktikat e mira. Çdo reformë e tillë legjislative duhet të jetë publike, gjithëpërfshirëse dhe të kryhet një kohë të mjaftueshme përpara zgjedhjeve të ardhshme. 2. Të gjitha autoritetet relevante, duke përfshirë organet e zbatimit të ligjit, duhet të bëjnë përpjekje të përbashkëta për të adresuar në mënyrë gjithëpërfshirëse pretendimet për shkelje zgjedhore si blerja e votave, presioni ndaj votuesve dhe keqpërdorimi i burimeve administrative. Pretendimet e tilla duhet të hetohen në mënyrë efektive, të plotë, në kohë dhe në mënyrë transparente, në përputhje me procedurat përkatëse. Votuesve duhet t’u ofrohet në mënyrë sistematike informacion i qartë mbi mekanizmat për raportimin e shkeljeve. 3. Autoritetet përkatëse duhet të ndërmarrin përpjekje të mëtejshme për të rritur pjesëmarrjen politike të grave. Partitë politike duhet të identifikojnë dhe të trajtojnë pengesat ndaj angazhimit aktiv të grave, duke përfshirë përmes rishikimit dhe përshtatjes së praktikave të brendshme që pengojnë përfaqësimin dhe pjesëmarrjen efektive të grave brenda strukturave partiake. 4. Në përputhje me parimin e barazisë së mundësive, rregullat e fushatës duhet të rishikohen për të siguruar kushte më të barabarta fushate për të gjithë garuesit, duke përfshirë për sa i përket shpërndarjes së hapësirave për postera dhe billborde, si dhe ndarjes së fondeve dhe kohës së transmetimit për reklamat e paguara politike në media. 5. Siç është rekomanduar më parë, Komisionit Shtetëror të Zgjedhjeve duhet t’i garantohet një buxhet i qëndrueshëm, i mjaftueshëm dhe në kohë, për të siguruar që ai të jetë në gjendje të përmbushë mandatin e tij në përputhje me planifikimin e tij strategjik, duke përfshirë efikasitetin e operacioneve të tij zgjedhore. Alokimet buxhetore duhet të sigurojnë financim të parashikueshëm afatgjatë, duke përfshirë edhe për personelin dhe për mirëmbajtjen e infrastrukturës fizike dhe të TIK-ut. 6. Të gjitha kufizimet mbi të drejtat zgjedhore të personave me aftësi të kufizuara intelektuale ose psiko-sociale duhet të shfuqizohen, në përputhje me detyrimet ndërkombëtare. 7. Për të rritur transparencën, duhet të merret në konsideratë vendosja me ligj e detyrimit për deklarimin gjithëpërfshirës të të gjitha llojeve të të ardhurave dhe shpenzimeve të fushatës nga garuesit, disa ditë para ditës së zgjedhjeve. Raportet e financimit të fushatës duhet të përfshijnë 134 Sipas paragrafit 25 të Dokumentit të Stambollit të OSBE -së të vitit 1999, vendet pjesëmarrëse të OSBE-së u angazhuan “t’i ndjekin menjëherë vlerësimet dhe rekomandimet e ODIHR-it për zgjedhjet”. Ndjekja e rekomandimeve të mëparshme nga ODIHR-i është vlerësuar si më poshtë: Rekomandimet 10, 17, 19 dhe 30 nga raporti përfundimtar për zgjedhjet lokale të vitit 2021 dhe rekomandimi 23 nga raporti përfundimtar për zgjedhjet presidenciale dhe parlamentare të vitit 2024 j përfundimtar i vitit 2021 janë zbatuar kryesisht. Rekomandimet 2, 7, 11, 14, 16, 18, 28 dhe 33 nga raporti përfundimtar i vitit 2021 dhe rekomandimet 3, 7, 10, 11, 22 dhe 24 nga raporti përfundimtar i vitit 2024 janë zbatuar pjesërisht. Shih gjithashtu bazën e të dhënave të rekomandimeve zgjedhore të ODIHR-it.
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 38 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve një ndarje të shpenzimeve sipas njësive zgjedhore, duhet të dorëzohen në mënyrë elektronike në një format lehtësisht të kërkueshëm dhe të bëhen publike menjëherë pas dorëzimit. 8. Administrata zgjedhore duhet të sigurojë që të gjitha kundërshtimet të shqyrtohen në bazë të meritave të tyre dhe që të miratohen dhe publikohen vendime të arsyetuara dhe të mbështetura, pa vonesa të panevojshme. Dorëzimi elektronik duhet të lejohet për të gjitha llojet e kundërshtimeve. 9. Për të rritur transparencën e procesit zgjedhor dhe llogaridhënien e të gjithë pjesëmarrësve në fushatë, mekanizmi sipas të cilit institucionet shtetërore i kompensojnë drejtpërdrejt mediat për kostot e reklamimit të fushatës të vendosura nga garuesit mund të rishqyrtohet, me qëllim që të rritet përfshirja e vetë garuesve në këtë proces. 10. Duhet të miratohen dispozita ligjore që përcaktojnë standarde të qasshmërisë për të siguruar pjesëmarrje të barabartë të personave me aftësi të kufizuara në të gjitha fazat e procesit zgjedhor dhe që vendosin mekanizma të qartë zbatimi dhe monitorimi, në konsultim me organizatat e personave me aftësi të kufizuara. B. R EKOMANDIME TË TJERA A DMINISTRIMI I ZGJEDHJEVE 11. Siç është rekomanduar më parë, për të rritur stabilitetin e organeve zgjedhore të nivelit më të ulët, duhet konsideruar mundësia për t’u dhënë autoriteteve publike përgjegjësi të qarta dhe të detyrueshme për të përditësuar dhe rishikuar bazën e të dhënave të nëpunësve shtetërorë dhe atyre publikë, si dhe për zgjerimin e kritereve të pranueshmërisë për përzgjedhje. 12. Edukimi i votuesve duhet të forcohet përmes përdorimit të formateve gjithëpërfshirëse dhe të qasshme, për të siguruar që të gjithë votuesit, duke i përfshirë edhe ata me aftësi të kufizuara, të mund t'i kuptojnë plotësisht dhe t’i ushtrojnë drejtat e tyre. 13. Trajnimi duhet të jetë i detyrueshëm për të gjithë stafin zgjedhor, duke përfshirë përfaqësuesit e partive dhe zëvendësit e tyre, dhe, ndër çështje të tjera, duhet të përfshijë komponentë mbi të drejtat e personave me aftësi të kufizuara dhe qasshmërinë, si dhe të mbulojë ndërveprimin me votuesit me aftësi të kufizuara, ndihmën për votuesit dhe praktikat gjithëpërfshirëse të votimit. 14. Për të rritur transparencën e administratës zgjedhore të nivelit më të ulët, Komisioni Shtetëror i Zgjedhjeve duhet t’u mundësojë Komisioneve Zgjedhore Komunale të publikojnë informacione kyçe në lidhje me aktivitetet dhe vendimet e tyre përmes burimeve online të Komisionit Shtetëror të Zgjedhjeve. R EGJISTRIMI I VOTUESVE 15. Për të përmirësuar saktësinë e regjistrit të votuesve, sistemet e teknologjisë së informacionit të Komisionit Shtetëror të Zgjedhjeve duhet të bëhen të përputhshme me bazat e të dhënave të institucioneve të tjera për shkëmbimin e automatizuar të të dhënave. Autoritetet mund ta konsiderojnë rifillimin e reformës së sistemit të adresave. 16. Për të përmirësuar kushtet për shprehjen e lirë të vullnetit të votuesve, mund të merret në konsideratë futja e kërkesës që votuesit të nënshkruajnë veçmas për secilin fletëvotim që e marrin.
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 39 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve 17. Për të thjeshtuar procesin e regjistrimit të votuesve dhe për të përmirësuar përfshirjen e tij, mund të merret në konsideratë zgjerimi i përgjegjësisë së zyrave rajonale të Komisionit Shtetëror të Zgjedhjeve për ndryshimin e listave të votuesve përtej periudhës së këqyrjes publike, në përputhje me masa mbrojtëse dhe procedura të qarta. R EGJISTRIMI I KANDIDATËVE 18. Korniza ligjore duhet të ndryshohet për të lejuar kandidatura të pavarura për këshillat komunalë. Numri i kandidatëve të emëruar në lista duhet të vendoset ekskluzivisht nga garuesit përkatës zgjedhorë. 19. Për të thjeshtuar procesin e regjistrimit të kandidatëve, mund të merret në konsideratë kërkesa që subjektet emëruese, e jo administrata zgjedhore, të kenë detyrimin të sigurojnë dhe të dorëzojnë certifikatat gjyqësore në lidhje me dosjet penale të kandidatëve të mundshëm, së bashku me dokumentacionin tjetër të kërkuar për emërim. A MBIENTI I FUSHATËS 20. Korniza ligjore për zhvillimin e fushatës duhet të përforcohet më tej për të përfshirë rregulla të qarta për pjesëmarrjen e zyrtarëve publikë, duke përfshirë edhe në rrjetet sociale. 21. Mund të merret në konsideratë zhvillimi i hapave për të rregulluar aktivitetet e fushatave dhe reklamat politike në portalet e rrjeteve sociale, si dhe financimin e tyre. Institucionet përgjegjëse mbikëqyrëse duhet të kenë mandat për të monitoruar garuesit dhe palët e tjera të përfshira në fushatë. Përveç kësaj, këtyre institucioneve duhet t’u ofrohen burime dhe kapacitete të mjaftueshme, si dhe mekanizma efektivë, dekurajues dhe proporcionalë për sanksionimin e shkeljeve. F INANCIMI I FUSHATËS 22. Korniza ligjore për financimin e fushatës duhet të rishikohet për të trajtuar zbrazëtirat ekzistuese, duke përfshirë edhe ato që lidhen me shumën e kredive bankare dhe mundësinë për donacione pas ditës së zgjedhjeve, si dhe financimin nga palë të treta dhe financimin e fushatës që zhvillohet në rrjetet sociale. 23. Për të rritur llogaridhënien e procesit zgjedhor dhe efektivitetin e mbikëqyrjes së financimit të fushatës, legjislacioni duhet të përcaktojë qartë se cili institucion duhet të iniciojë procedurat në rastet e shkeljeve. Komisioni Shtetëror për Parandalimin e Korrupsionit dhe Enti Shtetëror i Revizionit duhet t’i kenë burimet adekuate dhe të posedojnë ekspertizën e nevojshme teknike. Këto institucione duhet të kryejnë një shqyrtim efektiv të financimit të fushatës dhe duhet t’i marrin parasysh siç duhet dhe në kohë të gjitha raportet dhe kundërshtimet në lidhje me parregullsitë e supozuara. MEDIAT 24. Dispozitat që i rregullojnë edicionet e lajmeve të transmetuesit publik gjatë periudhës së fushatës duhet të rishikohen për të mbrojtur më mirë pavarësinë redaktuese, duke siguruar njëkohësisht qasje të barabartë dhe mbulim jodiskriminues në programet informative për partitë më të vogla dhe kandidatët e pavarur.
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 40 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve 25. Për një përfshirje më të madhe, duhet të përmirësohet qasshmëria e lajmeve dhe përmbajtjeve politike. Mund të merret në konsideratë përdorimi i një dritareje më të madhe për interpretimin në gjuhën e shenjave dhe përshkrimi me zë (audio). 26. Kërkesa ligjore për raportim ditor nga Agjencia për Shërbime Mediatike Audio dhe Audiovizuale ndaj administratës zgjedhore mund të zëvendësohet me raportim ad hoc që mbështet në mënyrë efektive identifikimin dhe trajtimin e shqetësimeve që lidhen me zgjedhjet. Z GJIDHJA E KONTESTEVE ZGJEDHORE 27. Duhet të merret në konsideratë zgjatja e afateve për parashtrimin dhe shqyrtimin e kundërshtimeve dhe ankesave zgjedhore, për të siguruar kohë të mjaftueshme për parashtrimin, shqyrtimin dhe zgjidhjen e tyre, në përputhje me praktikat e mira ndërkombëtare. Baza ligjore për parashtrimin e kundërshtimeve duhet të zgjerohet që t’i përfshijë edhe kandidatët, votuesit dhe vëzhguesit qytetarë. D ITA E ZGJEDHJEVE 28. Duhen të forcohen përpjekjet që përqendrohen në integritetin e procedurave të ditës së zgjedhjeve, me theks në respektimin e procedurave të numërimit dhe plotësimin e saktë të protokolleve të rezultateve. Mund të merret në konsideratë vendosja dhe zbatimi i qëndrueshëm i sanksioneve disiplinore për anëtarët e Këshillave Zgjedhorë që devijojnë nga procedurat e përcaktuara të numërimit. 29. Siç është rekomanduar më parë, rregullat për shënimin e fletëvotimeve dhe përcaktimin e vlefshmërisë së tyre duhet të ndryshohen në mënyrë që fletëvotimet të konsiderohen të vlefshme për sa kohë që vullneti i votuesit mund të përcaktohet qartë. Po ashtu duhet konsideruar mundësia që të lejohet zëvendësimi i fletëvotimeve të prishura rastësisht.
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 41 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve SHTOJCA I: REZULTATET E ZGJEDHJEVE 135 RRETHI I PARË, 19 TETOR 2025 Të dhënat e përgjithshme të regjistrimit të votuesve Numri Votues të regjistruar në Listën zgjedhore 1.832.415 Votues të regjistruar në Listën zgjedhore për votim në vend 1.717.803 Votues të regjistruar në listën e votuesve që banojnë përkohësisht jashtë vendit 112.000 Votues të regjistruar për votim të hershëm 11.452 Votues të shtuar në Listat zgjedhore në ditën e zgjedhjeve 200 ZGJEDHJET PËR KËSHILLAT KOMUNALË, 19 TETOR 2025 136 Garuesi Numri i përgjithshëm i votave të hedhura Numri i këshillave komunalë me këshilltarë të zgjedhur Këshilltarë Numri i përgjithshëm Këshilltare femra VMRO-DPMNE dhe Koalicioni “Maqedonia Juaj” 302.222 75 549 225 VLEN 91.937 28 128 38 Koalicioni i udhëhequr nga BDI-ja, Aleanca Kombëtare për Integrim 114.247 30 169 60 LSDM dhe Koalicioni për Zgjedhjet Lokale 2025 126.052 71 230 91 Levica (E Majta) 57.103 31 66 22 Lëvizja ZNAM 38.517 33 44 13 Koalicioni “Përvoja për Sukses” 13.102 9 12 1 Iniciativa Qytetare GRIN 3.708 3 3 0 Partia Demokratike e Turqve 13.403 12 21 4 Aksioni Maqedonas 3.714 3 4 0 135 Sipas rezultateve përfundimtare zyrtare të publikuara në ueb- faqen e rezultateve të KSHZ- së për rrethin e parë dhe rrethin e dytë. Përqindjet e votave janë llogaritur nga numri i përgjithshëm i votave të hedhura, duke i përfshirë votat e pavlefshme. 136 Duke përfshirë rezultatet e zgjedhjeve të përsëritura në tre vendvotime për këshillin komunal të Shuto Orizares, të mbajtura më 2 nëntor.
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 42 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve Garuesi Numri i përgjithshëm i votave të hedhura Numri i këshillave komunalë me këshilltarë të zgjedhur Këshilltarë Numri i përgjithshëm Këshilltare femra Lëvizja për Bashkim Kombëtar të Turqve – LBKT 2.011 2 3 0 VMRO - Partia Popullore 1.215 2 2 0 Aleanca Demokratike 164 1 1 0 Një Maqedoni 2.156 2 2 0 Partia Demokratike e Serbëve në Maqedoni 3.627 1 3 1 Epoka e Tretë Maqedonase 1.202 1 1 0 Demokratët 742 1 1 0 Bashkimi Demokratik Boshnjak 1.658 1 1 0 Partia e Pensionistëve 1.227 1 2 0 Koalicioni për të Ardhmen e Gjelbër 3.055 2 2 0 Partia e Demokratëve të Bashkuar në Maqedoni 316 1 1 0 Partia për Lëvizjen e Turqve në Maqedoni 680 1 1 0 Partia Serbe në Maqedoni 171 1 1 0 Lidhja e Romëve 1.904 1 5 1 Aleanca e Romëve 639 1 1 0 Forcat Demokratike të Romëve 706 1 1 0 Të pavarur 46.858 22 53 12 Të dhëna të përgjithshme Numri Për qind Numri i përgjithshëm i votave të hedhura (duke përfshirë edhe për Këshillin e Qytetit të Shkupit) 1.117.959 Gjithsej vota të pavlefshme 64.303 5,75
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 43 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve ZGJEDHJET PËR KRYETARË TË KOMUNAVE, 19 TETOR 2025 Komuna Votues të regjistruar Pjesëmarrja (%) Koalicioni i LSDM-së Koalicioni i VMRO- DPMNE-së Koalicioni i udhëhequr nga BDI-ja VLEN Të pavarur Tjetër Vota të pavlefshme Votat e hedhura Për qind Votat e hedhura Për qind Votat e hedhura Për qind Votat e hedhura Për qind Votat e hedhura Për qind Votat e hedhura Për qind Gjithsej Për qind Aerodromi 68.772 48,14 6.881 20,78 16.257 49,11 7.523 22,73 2.255 6,81 Haraçina 10.584 49,07 2.383 45,88 2.662 51,25 1 0,02 230 4,43 Berova 10.304 61,19 2.112 33,50 3.628 57,54 321 5,09 334 5,29 Manastir 77.253 48,21 6.118 16,43 18.813 50,52 8.895 23,89 962 2,59 2.256 6,06 Bogdanci 6.429 61,84 1.989 50,03 1.806 45,42 188 4,96 Bogovina 29.088 37,28 5.207 48,02 5.295 48,83 458 4,22 Bosillova 12.220 52,26 1.700 26,62 4.478 70,12 262 4,10 Bërvenica 16.150 45,13 481 6,60 3.388 46,49 1.147 15,74 2.021 27,73 297 4,07 Buteli 33.116 51,06 1.581 9,35 8.955 52,96 4.763 28,17 862 5,09 Komuna Qendër 44.109 50,67 8.535 38,19 4.465 19,98 7.828 35,03 1.462 6,39 Qendra e Zhupës 7.551 21,49 Zgjedhjet janë shpallur të pavlefshme për shkak të pjesëmarrjes së pamjaftueshme të votuesve Çairi 58.458 52,11 12.308 40,40 15.776 51,78 705 2,31 1.801 5,91 Çashka 6.141 74,56 1.110 24,24 1.074 23,45 2.322 50,71 174 3,79 Çeshinova - Oblesheva 5.068 59,47 1.331 44,16 1.358 45,06 107 3,55 205 6,80 Çuçer - Sandeva 8.854 61,06 1.976 36,55 1.914 35,14 1.264 23,38 397 7,34 Dibra 19.763 40,74 1.948 24,19 3.227 40,08 2.532 31,45 520 6,45 Debarca 3.937 64,01 361 14,33 1.212 48,10 736 29,21 123 4,88 157 6,23 Dellçeva 14.503 52,73 1.765 23,08 5.187 67,82 616 8,05 Demir Hisari 6.531 62,03 943 23,28 2.184 53,91 521 12,86 367 9,05 Demir Kapija 3.186 70,68 974 43,25 1.006 44,67 174 7,73 180 7,99 Dojrani 2.631 74,27 857 43,86 948 48,52 38 1,94 139 7,11 Dollneni 11.929 56,85 805 11,87 1.643 24,23 1.475 21,75 1.665 24,55 748 11,03 195 2,88 423 6,24
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 44 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve Komuna Votues të regjistruar Pjesëmarrja (%) Koalicioni i LSDM-së Koalicioni i VMRO- DPMNE-së Koalicioni i udhëhequr nga BDI-ja VLEN Të pavarur Tjetër Vota të pavlefshme Votat e hedhura Për qind Votat e hedhura Për qind Votat e hedhura Për qind Votat e hedhura Për qind Votat e hedhura Për qind Votat e hedhura Për qind Gjithsej Për qind Gazi Baba 61.438 43,95 4.862 18,00 15.776 58,42 3.962 14,67 1.610 5,96 Gjevgjelia 18.821 59,61 2.227 19,85 6.289 56,05 128 1,14 1859 16,56 795 7,05 Gjorçe Petrovi 39.678 47,19 3.440 18,49 10.434 56,07 3.614 19,42 1277 6,82 Gostivar 82.893 33,31 Zgjedhjet janë shpallur të pavlefshme për shkak të pjesëmarrjes së pamjaftueshme të votuesve Gradsko 3.038 57,21 402 23,13 1.250 71,92 117 6,73 Ilindeni 14.908 53,73 654 8,16 6.386 79,73 527 6,58 589 7,35 Jegunovca 9.981 47,11 635 13,50 2.742 58,32 967 20,57 266 5,65 Karbinci 3.158 63,90 528 26,16 1.376 68,19 128 6,34 Karposhi 56.856 52,30 3.827 12,84 10.284 34,51 2.669 8,96 11.563 38,8 1.663 5,59 Kavadari 32.006 57,81 2.457 13,28 13.672 73,89 1.253 6,77 926 5,00 Kërçova 51.016 51,45 11.682 44,50 5.586 21,28 4.164 15,86 4.006 15,26 1.201 4,57 Kisella Voda 53.643 48,71 4.096 15,67 14.946 57,20 326 1,24 5.073 19,42 1.758 6,72 Koçani 32.503 43,62 2.444 17,24 5.641 39,79 4.884 34,45 396 2,79 875 6,17 Konçeja 2.716 69,55 762 40,36 904 47,88 124 6,57 120 6,35 Kratova 7.438 58,59 697 15,99 3.190 73,20 392 8,99 Kriva Pallanka 16.534 66,41 5.595 50,96 4.876 44,41 625 5,69 Krivogashtani 4.380 66,37 1.473 50,67 1.262 43,41 214 7,36 Krusheva 7.774 67,28 2.534 48,45 2.173 41,55 146 2,79 122 2,33 360 6,88 Kumanova 94.041 45,82 5.858 13,59 5.915 13,73 3.860 8,96 5.973 13,86 19.003 44,1 1.904 4,41 Likova 26.362 40,95 6.662 61,71 3.905 36,17 328 3,03 Llozova 1.905 74,17 651 46,07 573 40,55 99 7 85 6,01 Makedonska Kamenica 6.650 54,29 981 27,17 1.226 33,96 1.154 31,97 274 7,59 Makedonski Brodi 4.835 71,54 702 20,29 1.539 44,49 705 20,38 298 8,62 193 5,57
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 45 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve Komuna Votues të regjistruar Pjesëmarrja (%) Koalicioni i LSDM-së Koalicioni i VMRO- DPMNE-së Koalicioni i udhëhequr nga BDI-ja VLEN Të pavarur Tjetër Vota të pavlefshme Votat e hedhura Për qind Votat e hedhura Për qind Votat e hedhura Për qind Votat e hedhura Për qind Votat e hedhura Për qind Votat e hedhura Për qind Gjithsej Për qind Mavrova dhe Rostusha 10.568 30,31 Zgjedhjet janë shpallur të pavlefshme për shkak të pjesëmarrjes së pamjaftueshme të votuesve Mogilla 4.671 72,36 351 10,38 1.662 49,17 1.253 37,07 170 5,02 Negotina 15.920 57,71 3.853 41,94 4.509 49,08 145 1,58 610 6,63 Novaci 2.429 75,50 454 24,75 984 53,65 95 5,18 190 10,36 66 6,54 Novo Sella 11.056 44,94 1.845 37,13 2.925 58,86 213 4,28 Ohri 52.580 49,29 6.151 23,73 16.565 63,91 830 3,20 450 1,74 1.545 5,96 Pehçeva 3.869 63,25 972 39,72 1.284 52,47 56 2,29 219 8,94 Petroveci 8.144 55,39 599 13,28 3.493 77,43 291 6,45 Pllasnica 5.404 38,93 1.356 64,45 706 33,56 83 3,94 Prilepi 62.053 47,51 6.209 21,06 16.503 55,98 2.962 10,05 973 3,3 2.283 7,74 Probishtipi 12.251 67,15 3.657 44,46 3.687 44,82 226 2,75 539 6,55 Radovishi 24.503 40,43 3.000 30,28 5.525 55,77 654 6,60 638 6,43 Rankovca 2.921 68,09 733 36,85 836 42,03 347 17,45 111 5,58 Resnja 15.488 49,35 1.972 25,80 4.299 56,25 571 7,47 278 3,64 432 5,65 Rosomani 3.297 74,61 1.122 45,63 1.109 45,10 85 3,45 137 5,56 Saraji 34.341 55,97 9.139 47,55 9.664 50,28 8 0,04 38 0,20 422 2,19 Shtipi 41.411 51,97 3.688 17,14 16.514 76,74 1.311 6,09 Shuto Orizari* 23.893 37,27 407 4,60 1.841 20,81 5.224 59,05 716 8,04 Sopishteja 5.483 57,40 342 10,87 2.524 80,20 40 1,27 278 8,83 Staro Nagoriçan 3.011 63,77 563 29,32 961 50,05 340 17,71 61 3,17 Struga 62.711 42,01 9.719 36,90 11.504 43,67 3.725 14,14 1.349 5,12 Strumica 50.253 53,57 9.732 36,15 15.071 55,98 424 1,57 353 1,31 1.073 3,98 Studeniçani 17.946 45,66 2.597 31,69 2.258 27,55 3.156 38,51 496 6,05 Sveti Nikole 14.214 52,49 2.021 27,09 4.406 59,05 210 2,81 604 8,09
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 46 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve Komuna Votues të regjistruar Pjesëmarrja (%) Koalicioni i LSDM-së Koalicioni i VMRO- DPMNE-së Koalicioni i udhëhequr nga BDI-ja VLEN Të pavarur Tjetër Vota të pavlefshme Votat e hedhura Për qind Votat e hedhura Për qind Votat e hedhura Për qind Votat e hedhura Për qind Votat e hedhura Për qind Votat e hedhura Për qind Gjithsej Për qind Tearca 22.688 42,36 3.855 40,11 5.247 54,60 366 3,80 Tetova 87.878 47,48 15.272 36,61 19.028 45,61 5291 12,68 1.781 4,26 Vallandova 9.846 61,29 2.764 45,80 2.904 48,12 438 7,25 Vasileva 11.019 52,85 1.233 21,17 4.308 73,97 338 5,80 Velesi 44.950 42,44 3.050 15,99 13.992 73,34 468 2,45 1.205 6,31 Vevçani 2.092 70,46 514 34,87 823 55,83 54 3,66 97 6,58 Vinica 17.060 47,27 3.273 40,58 4.015 49,78 191 2,37 115 1,43 483 5,98 Vrapçishti 27.262 25,18 Zgjedhjet janë shpallur të pavlefshme për shkak të pjesëmarrjes së pamjaftueshme të votuesve Zelenikova 3.815 62,02 703 29,71 1.353 57,19 121 5,11 68 2,87 145 6,12 Zhelina 25.731 40,59 4.597 44,02 5.661 54,20 270 2,58 Zërnovci 2.506 52,75 588 44,48 644 48,71 99 7,48 Qyteti i Shkupit 474.304 49,04 26.737 11,50 91.663 39,41 26.114 11,23 27.898 11,99 8.209 3,53 39.601 17,02 14.126 6,07 Gjithsej 1.832.415 46,63 170.877 414.472 123.903 112.477 70.035 123.231 60.829 5,91
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 47 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve ZGJEDHJET PËR KRYETARË TË KOMUNAVE, RRETHI I DYTË, 2 NËNTOR 2025 Të dhënat e përgjithshme të regjistrimit të votuesve Numri Votues të regjistruar në Listën zgjedhore që kishin të drejtë vote në rrethin e dytë 1.013.357 Votues të regjistruar për votim të hershëm 6.296 Votues të shtuar në Listat zgjedhore në ditën e zgjedhjeve 31 Komuna Votues të regjistruar Pjesëmarrja (%) Koalicioni i LSDM-së Koalicioni i VMRO- DPMNE-së Koalicioni i udhëhequr nga BDI-ja VLEN Të pavarur Tjetër Vota të pavlefshme Votat e hedhura Për qind Votat e hedhura Për qind Votat e hedhura Për qind Votat e hedhura Për qind Votat e hedhura Për qind Votat e hedhura Për qind Gjithsej Për qind Aerodromi 68.772 44,89 9.608 31,12 18.019 58,36 3,246 10,51 Bogovina 29.088 39,96 5.040 43,36 6.380 54,89 203 1,75 Bërvenica 16.150 54,35 4.374 49,83 4.224 48,13 179 2,04 Komuna Qendër 44.109 47,59 11.108 52,92 7.987 38,05 1,897 9,04 Çeshinova - Oblesheva 5.068 66,61 1.590 47,10 1.642 48,64 144 4,27 Çuçer Sandeva 8.854 61,01 2.318 42,91 2.905 53,78 179 3,31 Dibra 19.763 42,13 4.369 52,47 3.674 44,13 283 3,40 Debarca 3.937 62,26 1.511 61,65 859 35,05 81 3,30 Demir Kapija 3.186 76,77 1.152 47,10 1.222 49,96 72 2,94 Dojrani 2.631 74,00 679 34,87 1.183 60,76 85 4,37 Dollneni 11.929 58,19 2.804 40,42 3.982 57,39 152 2,23 Karposhi 56.856 50,52 13.512 47,04 12.378 43,09 2,834 9,87 Kërçova 51.016 53,54 14.228 52,09 12.208 44,70 878 3,21 Konçeja 2.716 72,94 861 43,46 1.057 53,36 63 3,18 Koçani 32.503 43,01 7.368 52,71 5.914 42,31 697 4,99 Krusheva 7.774 70,48 2.643 48,24 2.662 48,59 147 3,18
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 48 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve Komuna Votues të regjistruar Pjesëmarrja (%) Koalicioni i LSDM-së Koalicioni i VMRO- DPMNE-së Koalicioni i udhëhequr nga BDI-ja VLEN Të pavarur Tjetër Vota të pavlefshme Votat e hedhura Për qind Votat e hedhura Për qind Votat e hedhura Për qind Votat e hedhura Për qind Votat e hedhura Për qind Votat e hedhura Për qind Gjithsej Për qind Kumanova 94.041 35,70 15.461 46,05 16.792 50,01 1.324 3,98 Llozova 1.905 77,85 688 46,39 735 49,56 60 4,05 Makedonska Kamenica 6.650 56,47 1.734 46,18 1.702 45,33 319 8,50 Makedonski Brodi 4.835 58,08 2.250 80,13 175 6,23 383 13,64 Mogilla 4.671 55,49 2.070 79,86 415 16,01 107 4,13 Negotina 15.920 57,60 3.971 43,00 4.717 51,08 546 5,95 Probishtipi 12.251 71,82 4.134 46,98 4.163 47,31 502 5,71 Rankovca 2.921 71,52 920 44,02 1.091 52,20 78 3,73 Rosomani 3.297 79,68 1.231 46,86 1.305 49,68 91 3,46 Struga 62.711 40,93 11.953 46,57 12.490 48,67 1.222 4,76 Studeniçani 17.946 48,72 4.361 49,88 4.173 47,73 209 2,39 Tetova 87.878 45,22 16.295 41,01 21.308 53,62 2.135 5,37 Vallandova 9.846 66,64 3.012 45,91 3.258 49,66 291 4,44 Vinica 17.060 48,13 3.320 40,43 4.449 54,18 443 5,40 Zërnovci 2.506 56,86 691 48,49 679 47,65 55 3,86 Shuto Orizari 23.893 32,03 3.406 44,51 3.894 50,89 352 4,60 Qyteti i Shkupit 474.304 35,33 95.572 57,03 61.475 36,69 10.528 6,28 Gjithsej 1.013.357 41,93 49.660 197.884 49.857 40.263 43.161 102.526 21.812 5,81
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 49 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve ZGJEDHJET PËR KRYETARË TË KOMUNAVE, 19 TETOR DHE 2 NËNTOR 2025 Garuesi Kryetarë komunash Rrethi i parë Rrethi i dytë Numri i përgjithshëm Kryetare komunash gra VMRO-DPMNE dhe Koalicioni “Maqedonia Juaj” 33 22 55 3 VLEN 5 4 9 - Koalicioni i udhëhequr nga BDI-ja, Aleanca Kombëtare për Integrim 3 1 4 - LSDM dhe Koalicioni për Zgjedhjet Lokale 2025 3 3 6 1 Lëvizja ZNAM - 1 1 - Lidhja e Romëve - 1 1 - Të pavarur - 1 1 - Të dhëna të përgjithshme Rrethi i parë Rrethi i dytë Rrethi i parë Për qind Rrethi i dytë Për qind Gjithsej vota të hedhura 1.116.829 512.777 - - Gjithsej vota të pavlefshme 65.952 21.812 5,91 4,25
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 50 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve SHTOJCA II: LISTA E VËZHGUESVE NË MISIONIN NDËRKOMBËTAR PËR VËZHGIMIN E ZGJEDHJEVE Anëtarët e ekipit kryesor të MVZ-së së ODIHR-it Matteo Mecacci Shef i Misionit Itali Enira Bronitskaya Bjellorusi Stefan Krause Gjermani Júlia Manchin Hungari Peter Marron Irlandë Marina Kim Kazakistan Ahmad Rasuli Kirgistan Jurga Lukšaite-Roehling Lituani Tomasz Jaǹczy Poloni Kira Gutnikova Federata Ruse Radivoje Grujić Serbi Saša Pokrajac Serbi Polona Zajec Slloveni Anders Eriksson Suedi Andreas Roth Suedi Fredrik Uggla Suedi Oleksii Lychkovakh Ukrainë Vëzhguesit afatgjatë të MVZ-së së ODIHR-it Milan Kuksa Çeki Erik Thau-Knudsen Danimarkë Eeva Suhonen Finlandë Elias Fennira Francë Nadia Jurzac Francë Tamar Kapanadze Gjeorgji Stefan Lesjak Gjermani Barbara Rohmann Gjermani Brendán Ó Sé Irlandë Maria Alcidi Itali Giuliano Salis Itali Inesa Ciornii Moldavi Carl Petersen Norvegji Nina Wessel Norvegji Gabriella Ingerstad Suedi Vida Koren Holm Suedi Fabio Baiardi Zvicër Marie Therese Karlen Zvicër Pavlo Cherkashyn Ukrainë
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 51 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve Lara Griffith Mbretëria e Bashkuar Scott Martin Mbretëria e Bashkuar David Dunsmore Shtetet e Bashkuara të Amerikës Sheila Jaghab Shtetet e Bashkuara të Amerikës Bernadette Roberts Shtetet e Bashkuara të Amerikës Vëzhguesit afatshkurtër të MVZ-së së ODIHR-it Arben Cici Shqipëri Arevik Navoyan Armeni Gertrude Brindlmayer Austri Florian Doschek Austri Dominik Hofmann Austri Lukas Michael Joura Austri Valentin Meixner Austri Hermine Poppeller Austri Werner Rohracher Austri Goran Mišković Bosnjë dhe Hercegovinë Aleksandar Vranjes Bosnjë dhe Hercegovinë Amálie Andršová Çeki Jan Faltus Çeki Eva Mazza Çeki Martina Nikodemova Çeki Martin Schroeder Çeki Kateřina Škobránková Çeki Søren Hastrup Danimarkë Cecilie Nielsen Danimarkë Anne Poulsen Danimarkë Karsten Skovgaard Danimarkë Bjarno Soerensen Danimarkë Lise Thorsen Danimarkë Inger Marie Vennize Danimarkë Heidi Kotamäki Finlandë Casper Tervo Finlandë Pierre Bérat Francë Christian Castagna Francë Stephanie Marsal Francë Fanta Traore Francë Stefan Alscher Gjermani Ann-Kathrin Beck Gjermani Tina Debenham Gjermani Sibylle Dr. Gerstl Gjermani Christian Enenkel Gjermani Kai Franke Gjermani Alexander Gerst Gjermani Kay Grimm Gjermani
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 52 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve Harald Happel Gjermani Barbara Hees Gjermani Michael Jungclaus Gjermani Jochen Kortlaender Gjermani Brigitte Krech Gjermani Andrea Lösel Gjermani Lisa Martin Gjermani Katharina Mauz Gjermani Rebecca Meier Gjermani Ben Nupnau Gjermani Luiz Ramalho Gjermani Anna Schablitzki Gjermani Maximiliane Schneider Gjermani Ester Somfalvy Gjermani Sören Spliethoff Gjermani Adam Teufel Gjermani Philip Wilbrandt Gjermani Achim Wölfel Gjermani Savvas Chirmpilidis Greqi Eleni Diapouli Greqi Panagiota Emmanouilidou Greqi Christina Fiorentzi Greqi Maria Kannelopoulou Greqi Georgios Lekakis Greqi Alexandra Naziri Greqi Paraskevi Tzitzikou Greqi Konstantinos Volteas Greqi László ck Hungari Gergely Sallai Hungari Peter Ballagh Irlandë Caroline Brennan Irlandë Janette Colgan Irlandë Anthony Cudmore Irlandë Ciaran Doherty Irlandë Mary Dowling Irlandë Michael Doyle Irlandë Terence Duffy Irlandë Cecilia Keaveney Irlandë Frank Kennefick Irlandë Bernadette McGonigle Irlandë Jacqueline Monahan Irlandë Alison Moore Irlandë Maeve Murphy Irlandë Isabelle Nyhan Irlandë John O Connor Irlandë
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 53 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve Paul O Donoghue Irlandë Aidan O Shea Irlandë Ben O'Leary Fitzpatrick Irlandë Geraldine O'Mahony Irlandë Joe O'Reilly Irlandë Diarmuid Peavoy Irlandë Geraldine Fuqia Irlandë William Roy Irlandë Audrey Ryan Irlandë Ronan Verling Irlandë Daniela Ida Bottigelli Itali Maria Tiziana Cerabino Itali Mike Daldossi Itali Matilde Fruncillo Itali Alessandra La Terza Itali Ferdinando Lajolo di Cossano Itali Francesco Martino Itali Daniele Ronzoni Itali Luciano Scambiato Licciardi Itali Bogdan Iasan Moldavia Aldina Ibrahimović Mali i Zi Luka Pavicevic Mali i Zi Anke Besseling Holandë Antonius Henricus Maria Menke Holandë Maria Nijenhuis Holandë Kine Fristad Norvegji Irene Elise Hamborg Norvegji Dag Hellesund Norvegji Hans Christen Knævelsrud Norvegji Trude Remme Norvegji Elisabeth Salvesen Norvegji Aleksandra Radosavljevic Serbi Samo Rus Slloveni Marina de Orbe Anton-Pacheco Spanjë Cristina Díaz Paradeda Spanjë Joaquin Fuentes Cardona Spanjë Marina Gómez Fernández-Piñar Spanjë Paola González Sanz Spanjë Amparo Hormigos Fernandez Spanjë Paula Novella Gómez Spanjë Antonio Ortuño Casas Spanjë Alvaro Otero Cavero Spanjë Javier Pardo Puras Spanjë Rafael Soriano Ortiz Spanjë May Ann Johanna Oneida Aigrot Ramsay Suedi
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 54 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve Jan Peter Andersson Suedi Anna Pernilla Berlin Suedi Joanna Maria Denise Blossner Suedi Berndt Gunnar Ekholm Suedi Linda Kerstin Augusta Fleetwood Suedi Monica Green Suedi Jenny Emma Maria Gustafsson Suedi Åke Lennart Haggren Suedi Noel Erik Jonas Huss Suedi Lena Helena Ingelstam Suedi Kari Juhani Isomaa Suedi Torsten Jaeckel Suedi Inger Elisabeth Johansson Suedi Klas Henrik Max Kettnaker Suedi Hans Ulrich Larsson Suedi Roberto Leal Nakonechny Suedi Edgar Mannheimer Suedi Esmeralda Mejia Menjivar Suedi Mats Nils Melin Suedi Edgar Muelle Luza Suedi Helena Birgitta Munther Suedi Lena Ohre Arnault Suedi Karin Elisabeth Olofsson Suedi Pär Olof Daniel Olsson Suedi Ulf Anders Ottosson Suedi Erik Persson Suedi Ove Adam Pettersson Suedi Bengt Tomas Alexander Sjoberg Suedi Inga Kerstin Sundberg Suedi Christina Terése Sveijer Suedi Bo Pontus Tallberg Suedi Peter Wållberg Suedi Anna Klara Widmark Suedi Eva Ulla Christina Winroth Suedi Zajlen Zaid Zabbar Suedi Judith Fiss Zvicër Andrea Peissard Zvicër Hans-Peter Portmann Zvicër Jon Cristian Sandi Zvicër Simon Schorno Zvicër Stephan Ziegler Zvicër Shane Ahn Shtetet e Bashkuara të Amerikës Chripher Barber Shtetet e Bashkuara të Amerikës Omar Bartos Shtetet e Bashkuara të Amerikës Kelly Beadle Shtetet e Bashkuara të Amerikës
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 55 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve Matthew Becker Shtetet e Bashkuara të Amerikës Eugene Belousof Shtetet e Bashkuara të Amerikës James Bigus Shtetet e Bashkuara të Amerikës Daniel Bolger Shtetet e Bashkuara të Amerikës Sarah D'Amico Shtetet e Bashkuara të Amerikës James De Witt Shtetet e Bashkuara të Amerikës Nicholas Detsch Shtetet e Bashkuara të Amerikës Miles Dudley Shtetet e Bashkuara të Amerikës Stephen Fogg Shtetet e Bashkuara të Amerikës Julie Galbraith Shtetet e Bashkuara të Amerikës Thomas Gatto Shtetet e Bashkuara të Amerikës Samantha Ghelli Shtetet e Bashkuara të Amerikës Leslie Hess Shtetet e Bashkuara të Amerikës Ernest Jones Shtetet e Bashkuara të Amerikës David Kay Shtetet e Bashkuara të Amerikës Paul Neuman Shtetet e Bashkuara të Amerikës Nour Nourey Shtetet e Bashkuara të Amerikës Chelsey O'Hare Shtetet e Bashkuara të Amerikës Matthew Olmsted Shtetet e Bashkuara të Amerikës Lucy Pakhnyuk Shtetet e Bashkuara të Amerikës Rachel Palmer Shtetet e Bashkuara të Amerikës Nadia Paz-Campbell Shtetet e Bashkuara të Amerikës Konstantine Peradze Shtetet e Bashkuara të Amerikës Margaret Perl Shtetet e Bashkuara të Amerikës Susana Peruzzi Shtetet e Bashkuara të Amerikës Ginette Prophete Shtetet e Bashkuara të Amerikës Carrie Reiling Shtetet e Bashkuara të Amerikës Haris Sofradzija Shtetet e Bashkuara të Amerikës Marilyn Stempler Shtetet e Bashkuara të Amerikës Marsha Weinerman Shtetet e Bashkuara të Amerikës Cana Yang Shtetet e Bashkuara të Amerikës Ambar Zobairi Shtetet e Bashkuara të Amerikës Bakhrom Kuchkarov Uzbekistani Farkhod Nasriddinov Uzbekistani Kongresi i Autoriteteve Lokale dhe Rajonale të Këshillit të Evropës Gobnait Ni Mhuimneacain Shefe e delegacionit Irlandë Katrien Partyka Kongresi Belgjikë Zdenek Broz Kongresi Çeki Kirsten Andersen Kongresi Danimarkë Stéphanie Poirel Sekretariati i Kongresit Francë Sevdia Ugrekhelidze Kongresi Gjeorgji Brian Baatzsch Kongresi Gjermani Gyorgy Kongresi Kongresi Hungari
Republika e Maqedonisë së Veriut Faqja: 56 Zgjedhjet lokale, 19 tetor dhe 2 nëntor 2025 Raporti përfundimtar i Misionit të ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve Nathania Tabone Anëtar i Delegacionit Maltë Gratiela Dumitrescu Sekretariati i Kongresit Rumani Alexandru-Nicolae Simion Sekretariati i Kongresit Rumani Tamara Snofl Kongresi Slloveni Michael Rosenberg Kongresi Suedi Zana Gumus Kongresi Turqi Euan Roddin Sekretariati i Kongresit Mbretëria e Bashkuar Parlamenti Evropian Marta Temido Shefe e delegacionit Portugali Marina Graser Lasic Sekretariati i PE-së Kroaci Karlo Ressler Eurodeputet Kroaci Pierre Pimpie Eurodeputet Francë Nikolas Farantouris Eurodeputet Greqi Monia Albertini Anëtar i Delegacionit Itali Raffaele Luiza Sekretariati i PE-së Itali
RRETH ODIHR- IT Zyra për institucione demokratike dhe të drejtat e njeriut (ODIHR) është institucioni kryesor i OSBE- së që u ndihmon vendeve anëtare "të sigurojnë respektim të plotë të të drejtave të njeriut dhe lirive fundamentale, t'i përmbahen sundimit të ligjit, t'i promovojnë parimet e demokracisë dhe (…) t'i ndërtojnë, t'i përforcojnë dhe t'i mbrojnë institucionet demokratike, si dhe ta promovojnë tolerancën në gjithë shoqërinë” (Dokumenti i Samitit të Helsinkit të vitit 1992). Kjo pjesë njihet si dimensioni njerëzor i OSBE-së. ODIHR-i, me seli në Varshavë të Polonisë, u krijua si Zyrë për zgjedhje të lira në Samitin e Parisit në vitin 1990 dhe filloi me punë në maj të vitit 1991. Një vit më vonë, emri i Zyrës u ndryshua për ta pasqyruar mandatin e zgjeruar, për t’i përfshirë të drejtat e njeriut dhe demokratizimin. Sot ajo ka mbi 150 të punësuar. ODIHR-i është organizata kryesore në Evropë në fushën e vëzhgimit të zgjedhjeve. Për çdo vit, ajo e koordinon dhe e organizon shpërndarjen e mijëra vëzhguesve për të vlerësuar se a janë zhvilluar zgjedhjet në rajonin që e përfshin OSBE-ja në përputhje me përkushtime e OSBE-së, obligimet dhe standardet e tjera ndërkombëtare për zgjedhje demokratike dhe legjislacionin kombëtar. Metodologjia e saj unike ofron një qasje të thellë në tërësinë e procesit zgjedhor. Me anë të projekteve për ndihmë, ODIHR-i u ndihmon vendeve anëtare ta përmirësojnë kornizën e tyre zgjedhore. Aktivitetet e Zyrës në fushën e demokratizimit përfshijnë: sundimin e të drejtës, mbështetjen ligjore, qeverisjen demokratike, emigrimin dhe lirinë e lëvizjes, dhe barazinë gjinore. ODIHR-i për çdo vit zbaton një numër programesh të dedikuara për mbështetje, me të cilat synohet zhvillimi i strukturave demokratike. ODIHR-i poashtu u ndihmon vendeve anëtare t'i përmbushin obligimet e tyre për promovimin dhe mbrojtjen e të drejtave të njeriut dhe lirive fundamentale që është në përputhje me përkushtimet e OSBE-së për dimensionet njerëzore. Kjo realizohet duke punuar me partnerë të ndryshëm për ta kultivuar bashkëpunimin, për t'i ndërtuar kapacitetet dhe për të ofruar ekspertizë në fushat tematike, duke i përfshirë të drejtat e njeriut në luftën kundër terrorizmit, avancimin e mbrojtjes së të drejtave të njeriut të personave të trafikuar, edukimin dhe trajnimin për të drejtat e njeriut, mbikëqyrjen dhe raportimin për të drejtat e njeriut, të drejtat e njeriut të grave dhe sigurinë e tyre. Në fushën e tolerancës dhe të mosdiskriminimit , ODIHR-i u ofron përkrahje vendeve anëtare në përforcimin e kapacitetit për t'iu përgjigjur krimeve të urrejtjes dhe incidenteve të racizmit, ksenofobisë, antisemitizmit dhe formave të tjera të mostolerancës. Aktivitetet e ODIHR-it që kanë të bëjnë me tolerancën dhe mosdiskriminimin janë të fokusuara në këto fusha: legjislacioni, trajnimet për zbatimin e ligjeve, mbikëqyrja, raportimi dhe ndjekja e përgjigjeve ndaj krimeve dhe incidenteve të motivuara nga urrejtja, si dhe aktivitete edukative për promovimin e tolerancës, respektit dhe mirëkuptimit të ndërsjellë. OSBE/ODIHR-i u ofron këshilla vendeve anëtare për politikat e tyre që kanë të bëjnë me romët dhe sintit. Ajo e promovon ndërtimin e kapaciteteve dhe rrjetëzimin te komuniteti rom dhe ai sinti, dhe e inkurajon pjesëmarrjen e përfaqësuesve romë dhe të sinti në organet e politikë-bërjes. Të gjitha aktivitetet e ODIHR-it realizohen në koordinim dhe në bashkëpunim të ngushtë me vendet anëtare të OSBE-së, institucionet dhe operacionet e OSBE-së në terren, si dhe me organizatat e tjera ndërkombëtare. Më tepër informacione mund të gjeni në ueb-faqen e ODIHR-it (www.osce.org/odihr ).
Office for Democratic Institutions and Human Rights REPUBLIC OF NORTH MACEDONIA LOCAL ELECTIONS 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report Warsaw 7 April 2026
TABLE OF CONTENTS I. EXECUTIVE SUMMARY ................................................................................................................ 1 II. INTRODUCTION AND ACKNOWLEDGMENTS ....................................................................... 5 III. BACKGROUND AND POLITICAL CONTEXT ........................................................................... 5 IV. LEGAL FRAMEWORK AND ELECTORAL SYSTEM ............................................................... 7 V. ELECTION ADMINISTRATION .................................................................................................... 8 VI. VOTER REGISTRATION .............................................................................................................. 11 VII. CANDIDATE REGISTRATION .................................................................................................... 13 VIII. CAMPAIGN ...................................................................................................................................... 15 A. CAMPAIGN ENVIRONMENT ............................................................................................................... 15 B. ONLINE CAMPAIGN ENVIRONMENT ................................................................................................. 19 IX. CAMPAIGN FINANCE ................................................................................................................... 20 A. INCOME AND EXPENDITURE ............................................................................................................. 20 B. DISCLOSURE AND OVERSIGHT ......................................................................................................... 21 X. MEDIA .............................................................................................................................................. 22 A. MEDIA ENVIRONMENT ...................................................................................................................... 22 B. LEGAL FRAMEWORK FOR THE MEDIA ............................................................................................ 22 C. ODIHR EOM MEDIA MONITORING ................................................................................................ 24 XI. ELECTION DISPUTE RESOLUTION ......................................................................................... 25 XII. ELECTION OBSERVATION ......................................................................................................... 28 XIII. ELECTION DAYS ........................................................................................................................... 28 A. FIRST-ROUND ELECTION DAY .......................................................................................................... 28 B. ANNOUNCEMENT OF FIRST-ROUND RESULTS ................................................................................. 31 C. SECOND-ROUND ELECTION DAY ...................................................................................................... 32 XIV. POST-ELECTORAL DEVELOPMENTS ..................................................................................... 33 XV. RECOMMENDATIONS ................................................................................................................. 33 A. PRIORITY RECOMMENDATIONS ....................................................................................................... 34 B. OTHER RECOMMENDATIONS ............................................................................................................ 35 ANNEX I: ELECTION RESULTS .............................................................................................................. 38 ANNEX II: LIST OF OBSERVERS IN THE INTERNATIONAL ELECTION OBSERVATION MISSION ........................................................................................................................................................ 47 ABOUT ODIHR ............................................................................................................................................ 54
Republic of North Macedonia Local Elections 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report 1 I. EXECUTIVE SUMMARY Following an invitation from the authorities of North Macedonia to observe the 19 October 2025 local elections, and in accordance with its mandate, the OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights (ODIHR) deployed an Election Observation Mission (EOM) to observe these elections. The ODIHR EOM assessed the compliance of the election process with OSCE commitments and other standards for democratic elections, as well as national legislation. For the first-round election day, the ODIHR EOM was joined by delegations of the Congress of Local and Regional Authorities of the Council of Europe (the Congress) and the European Parliament (EP) to form an International Election Observation Mission (IEOM). In its Statement of Preliminary Findings and Conclusions for the first round of the local elections issued on 20 October , the IEOM concluded that the elections “were competitive, providing voters with a genuine choice from a range of political alternatives, but they took place in a highly polarized political environment, including along ethnic lines, and against a backdrop of disenchantment with politics and widespread perceptions of corruption. While the election administration generally managed electoral preparations efficiently, inconsistencies and gaps in the election legislation, as well as limited resources and outdated infrastructure, adversely affected some aspects of its work. Fundamental freedoms were largely respected, and candidates were able to campaign freely, but instances of misuse of public resources and allegations of voter pressure and intimidation were of concern. Although candidates largely campaigned on municipal issues, the process, led predominantly by political parties, was marked by national -level debates on identity, EU integration, corruption, and the rights of ethnic communities to equitable representation. Legal provisions for political advertising, including in the media, disadvantaged independent candidates and non- parliamentary parties and unduly excluded smaller parties with a parliamentary group. Campaign finance transparency was negatively affected by systemic legislative shortcomings and the limited capacity and enforcement powers of oversight bodies. Women remained underrepresented in public and political life, and gender equality received limited attention during the campaign. Election day was generally calm and orderly, but some procedural shortcomings were noted.” In its Statement of Preliminary Findings and Conclusions for the second round mayoral elections issued on 3 November , the ODIHR EOM concluded that the second round “ offered voters a choice between distinct political alternatives, but not all candidates enjoyed equal campaign conditions. In particular, the deficient allocation formula for political advertising significantly distorted the playing field in the media in several mayoral elections. The campaign in most municipalities was competitive, but divisions along ethnic lines defined some contests. The continued involvement of government officials in the campaign, as well as persistent allegations of pressure on public-sector employees and voters, and numerous allegations of vote-buying, were of concern. The election administration managed preparations efficiently and transparently, despite important procedural aspects of the second round not being clearly regulated in law, and continued to enjoy the trust of most stakeholders. The State Election Commission’s (SEC) handling of first-round complaints raised concerns about due process and the right to an effective remedy, while the Administrative Court reviewed appeals 1 The English version of this report is the only official document. Unofficial translations are available in Macedonian and Albanian.
Republic of North Macedonia Page: 2 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report thoroughly and in accordance with established procedures in public sessions. Limited campaign finance reporting requirements and the absence of oversight actions undermined transparency and public trust and reduced accountability of the electoral process, contrary to international good practice. On election day, in the limited number of polling stations observed by the ODIHR EOM, the various stages of the process were assessed as well-organized, professional, and calm, with established procedures generally adhered to, although the tracking of voters was of concern. ” The legal framework provides a technical basis for conducting democratic elections but contains numerous gaps and insufficient clarity , leading at times to divergent interpretations by state institutions. Key aspects of the runoff election process remain insufficiently regulated. While the 2024 Electoral Code amendments addressed some previous ODIHR recommendations, most remain unaddressed. In May 2025, the Constitutional Court repealed provisions on the number of supporting signatures for independent candidates. As the resulting legislative gap was not addressed in time , the SEC regulated this aspect by requiring two citizens’ signatures. While the SEC’s intervention was seen as necessary, it created a precedent that potentially challenges the principle of separation of powers, contrary to OSCE commitments. The election administration, headed by the SEC, generally operated within legal deadlines and managed preparations efficiently and transparently. It enjoyed public trust, though some concerns were voiced about its independence, since it is comprised of personnel of public institutions led by political appointees. The SEC filled several long-vacant staff positions prior to the elections, including the position of the secretary general, to improve its administrative capacity. However, some operations, including the selection of lower -level election officials , were adversely affected by the systemic lack of long-term investment in SEC capacities and modernization. SEC sessions were held on an ad hoc basis and streamed online, with materials published on its website. The law grants voting rights to all citizens aged 18 and over, except those deprived of legal capacity by a final court decision, contrary to OSCE commitments and other international standards. The voter register was open to public scrutiny, including by political parties. Despite overall stakeholder confidence in voter registration, the long-standing issues, notably the significant number of voters residing abroad, but still registered domestically, and the incomplete and outdated residential address system, contributed to lower voter turnout and reduced accuracy of the voter register. Some 1.72 million citizens were included in the lists for the first round, and 1.01 million for the second round. In an overall inclusive process, Municipal Election Commissions (MECs) registered 577 councilor lists, all of which complied with the gender quota, and 309 mayoral candidates, of whom only 32 were women, while denying registration of 6 mayoral candidates and 4 council lists. Despite previous ODIHR recommendations and contrary to paragraph 24 of the 1990 OSCE Copenhagen Document , individuals serving or awaiting the execution of a prison sentence of more than six months remain barred from running for office. The verification of candidates’ criminal records through basic courts was burdensome and frequently delayed . Fundamental freedoms of association, assembly, and expression were respected during the campaign, which was competitive and offered voters a range of political alternatives. Although legal safeguards against misuse of public resources or abuse of office were in place, the ODIHR EOM noted that mayors and senior government officials promoted investment and infrastructure projects before and during both campaign periods, effectively undermining these safeguards. Campaign activities of public officeholders are not regulated, and government officials, including the prime minister, actively promoted local candidates nationwide . While not in violation of the law, such practices blurred the line between state and party, contrary to paragraph 5.4 of the 1990 OSCE Copenhagen Document. Many ODIHR EOM interlocutors alleged pressure on public sector employees and intimidation of voters and opposition candidates, as well as vote buying by political parties,
Republic of North Macedonia Page: 3 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report particularly targeting economically vulnerable Roma communities. The ODIHR EOM noted instances of inflammatory rhetoric, ad hominem attacks in both rounds, and a few isolated instances of violence before the first round. Campaigning on social networks, including paid political advertisements and third- party campaigning, is not regulated, and no oversight authority is mandated to monitor campaign on social networks, detect disinformation, manipulative content, or co- ordinated inauthentic behavior, and several contestants raised related concerns. The Agency for Audio and Audiovisual Media Services developed a voluntary Code of Conduct in the Online Sphere during Electoral Processes and Referendums, but only nine electoral contestants signed it. Candidates and political parties campaigned extensively on social network outreach, particularly Facebook, through both rounds. A number of incumbent mayors and government ministers also used their official Facebook accounts for campaigning. The tone became increasingly accusatory in the final stages of the first-round campaign, and several instances of inflammatory rhetoric were observed. Several ODIHR EOM interlocutors also reported online harassment, including from fake accounts. Women continue to be underrepresented in public and political life. The law prescribes a 40 per cent gender quota for candidate lists, with placement requirements, and at least 30 per cent representation of each gender in election commissions , which was not the case for the SEC. Women candidates had limited visibility and were underrepresented throughout the campaign, where issues of gender equality and women’s rights were largely absent. Several ODIHR EOM interlocutors expressed concerns regarding misogynistic rhetoric targeting women candidates and women’s political participation, especially online. Persons with disabilities continued to face a range of barriers to equal participation. The legal framework provides only limited guarantees for accessibility. Many p olling stations remained insufficiently accessible, and information provided by state institutions and the media was only partially available in accessible formats. The training of election officials and voter education materials also did not adequately address the needs of persons with disabilities. The campaign finance legal framework contains gaps, and most ODIHR recommendations remain unaddressed, which , combined with the limited capacity of oversight bodies, hindered effective oversight. There is no direct public campaign funding, but political parties with state funding could use it for campaign purposes. Contestants have to file interim and final finance reports, but only final reports are audited, reducing transparency. About two-thirds of participants failed to submit interim reports, contrary to the law, but no ov ersight body initiated proceedings, further weakening public trust in and reducing accountability of the electoral process, contrary to international good practice. The law requires fair, balanced, and unbiased media coverage. However, equal coverage requirements proved challenging, given the high number of contestants and the limited capacity of most outlets. Political advertising in the media, including online, is reimbursed directly from the state budget. No funds were provided for smaller parties with a parliamentary group. Ninety per cent of funds and paid airtime were allocated for the major parliamentary parties, which significantly distorted the playing field, especially in the second round, contrary to OSCE commitments and international good practice. The media regulator reported a few violations of the law by the media. ODIHR EOM media monitoring found that election -related coverage in broadcast media during the campaign was overall balanced and generally neutral in tone. The regulation of election dispute resolution contains ambiguities and gaps, including conflicting deadlines and unclear institutional mandates. Limited legal standing of voters and short adjudication deadlines are contrary to international good practice. The SEC reviewed 67 complaints regarding election day procedures, results determination , and tabulation in public sessions and dismissed or
Republic of North Macedonia Page: 4 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report rejected all of them. Not all complaints were reviewed individually, as some were grouped and decided jointly on the grounds of similar subject matter. This, combined with the SEC’s overly formalistic approach, limited the investigation of certain cases and undermined the right to an effective remedy, and raised concerns about due process, contrary to OSCE commitments and international standards and good practice. Seventeen SEC decisions were appealed to the Administrative Court, which granted appeals and overturned the SEC decisions in four cases. In addition, the Administrative Court adjudicated four cases on rejection of candidacies prior to the first round, upholding the SEC and MEC decisions. While disputes were generally handled efficiently, in line with procedures and within prescribed deadlines, many ODIHR EOM interlocutors raised concerns about the impartiality and independence of the adjudicating bodies. The Electoral Code provides for both citizen and international election observation, including by authorized representatives of contestants. In an inclusive process, the SEC accredited a total of 1,603 citizen and international observers. O bservation activities by citizen observer organizations were minimal, due to a lack of funding, and mainly focused on media and social network monitoring, misuse of state resources, inter-communal relations, and electoral accessibility. The first-round election day was generally calm and orderly, and procedures were followed overall. IEOM observers assessed voting positively in 98 per cent of polling stations observed, but reported procedural shortcomings such as group voting and undue interference by candidate representatives, some issues related to the secrecy of the vote, biometric voter identification, and instances of voter tracking. More than half of the polling stations observed did not provide for independent access for voters with physical disabilities. The large majority of vote counts observed by the IEOM were assessed positively overall, with negative assessments mainly due to a frequent lack of adherence to prescribed procedures and procedural errors. IEOM observers assessed tabulation positively in most MECs observed, although they reported unsuitable premises, overcrowding, and some procedural shortcomings. In four municipalities, the mayoral election failed to meet the turnout threshold and repeat elections were called for 11 January 2026. Second rounds of mayoral elections were held in 32 municipalities and the City of Skopje, where no candidate obtained an absolute majority in the first round. In the limited number of polling stations observed by the ODIHR EOM, the election process was assessed as well-organized, professional, and calm. Established procedures were generally adhered to during voting, and ODIHR EOM observers reported no incidents or serious procedural shortcomings from the observed polling stations, although numerous instances of tracking of voters were noted. Where observed, the vote count and tabulation were assessed as transparent, professional, and efficient. This report offers a number of recommendations to support efforts to bring elections in North Macedonia closer in line with OSCE commitments and other international obligations and standards for democratic elections it has committed to. Priority recommendations relate to the comprehensive review of electoral legislation, combating electoral violations such as vote -buying, pressure on voters, and the misuse of administrative resources, further efforts to enhance women’s political participation, guaranteeing a sustainable, adequate and timely SEC budget, lifting restrictions on the electoral rights of persons with intellectual or psychosocial disabilities, provi ding for more equitable campaign conditions for all contestants, enhancing the transparency of campaign finances, effective electoral dispute resolution, and improving accessibility of the electoral process, including by specific training of electoral staff. ODIHR stands ready to assist the authorities to further improving the electoral process and to address the recommendations contained in this and previous reports.
Republic of North Macedonia Page: 5 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report II. INTRODUCTION AND ACKNOWLEDGMENTS Following an invitation by the authorities of the Republic of North Macedonia to observe the 19 October 2025 local elections, in accordance with its mandate and based on the recommendations of an ODIHR Needs Assessment Mission conducted from 24 to 27 June, the OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights (ODIHR) established an Election Observation Mission (EOM) on 6 September . The mission, led by Matteo Mecacci, consisted of a 17-member core team based in Skopje and 24 long-term observers (LTOs) deployed from 13 September to 11 locations around the country. The ODIHR EOM remained in the country until 12 November, following the completion of the second round of mayoral elections. For the first-round election day, the ODIHR EOM was joined by delegations from the Congress of Local and Regional Authorities of the Council of Europe (the Congress) and the European Parliament (EP) to form an International Election Observation Mission (IEOM). Each of the institutions involved in the IEOM has endorsed the 2005 Declaration of Principles for International Election Observation. The Head of the Congress delegation was Gobnait Ní Mhuimhneacháin, and the Head of the EP delegation was Marta Temido . On the first-round election day, 275 observers from 40 countries were deployed across the country, including 253 long- term and short-term observers deployed by ODIHR, a 15-member delegation from the Congress, and a 7-member delegation from the EP. There were 48 per cent of women among the observers. The ODIHR EOM observation of the second round comprised 11 core team experts and 2 ODIHR officials in Skopje, and 10 long- term observers. ODIHR observers for the second round came from 17 countries, and nine of them were women. The ODIHR EOM assessed the compliance of the election processes with OSCE commitments and other standards for democratic elections, as well as domestic legislation. This F inal Report follows Statements of Preliminary Findings and Conclusions, which were released at press conferences in Skopje on 20 October and 3 November 2025. 2 The ODIHR EOM wishes to thank the authorities of the Republic of North Macedonia for the invitation to observe the elections, and the State Election Commission (SEC) and the Ministry of Foreign Affairs and Foreign Trade for their assistance. The ODIHR EOM also expresses its appreciation to other state and local institutions, political parties, candidates, media, civil society organizations, and international community representatives for their co-operation. III. BACKGROUND AND POLITICAL CONTEXT In line with the law, on 9 August 2025, the Speaker of Parliament announced local elections for 19 October, with possible second round mayoral contests on 2 November, to elect mayors and councils in 80 municipalities and the City of Skopje. T he political landscape has long been dominated by the Internal Macedonian Revolutionary Organization – Democratic Party of Macedonian National Unity (VMRO-DPMNE) and the Social Democratic Union of Macedonia (SDSM), which have led alternating governments in coalition with the ethnic-Albanian Democratic Union for Integration (DUI) and smaller parties. In the last local elections in 2021, the coalition led by VMRO-DPMNE gained control of most municipalities, while SDSM incurred significant losses, prompting the resignation of then-Prime Minister Zoran Zaev. In the 2024 parliamentary elections, VMRO-DPMNE won the highest number of seats and formed a government with VLEN, a coalition of ethnic-Albanian political parties, and For Our Macedonia 2 See previous ODIHR election reports on North Macedonia.
Republic of North Macedonia Page: 6 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report (ZNAM). In the concurrent presidential election, Gordana Siljanovska-Davkova, endorsed by VMRO-DPMNE, was elected in the second round as the country’s first woman president. 3 These local elections took place in a polarized political environment. Public discourse focused on questions of national identity, the rights of ethnic communities, emigration, and debates on outstanding constitutional and governance reforms required for progress in European Union (EU) accession negotiations. Legislative issues affecting ethnic communities, including a pending Constitutional Court review of the Law on the Use of Languages, and concerns over equitable representation in public institutions, also formed an important backdrop. Public dissatisfaction with institutions at all levels and perceptions of widespread corruption persisted. 4 Many ODIHR EOM interlocutors noted that in the aftermath of a tragic nightclub fire in Kochani in March 2025, perceptions of insufficient accountability further eroded public trust in institutions. 5 Existing concerns over the respect for judicial independence deepened following recent government calls for dismissals in the Judicial Council and the Council of Prosecutors. 6 Women, regardless of ethnic background, remain underrepresented in public and political life, including at the local level. Before the local elections, women held 48 of 120 parliamentary seats (40 per cent), only 3 of the 23 ministerial posts (13 per cent), and only 2 of 81 mayoral positions. Despite the 2006 Law on Equal Opportunities for Women and Men and the 2022– 2027 National Strategy for Gender Equality adopted by parliament and despite previous ODIHR recommendations, ODIHR EOM interlocutors highlighted the lack of meaningful efforts to promote women within party leadership structures, noting that persistent gender stereotypes, limited media visibility, and a lack of financial and organizational support continue to hinder women’s full political participation. 7 Civil society representatives noted a broader regression of women’s rights and a decline in the progress toward towards higher levels of women’s participation in democratic processes. 8 According to them, the growing influence of the anti-gender movement, often backed by religious leaders and unchallenged by political parties, undermines past achievements in gender equality policies. 9 The relevant authorities should undertake further efforts to enhance women’s political participation. Political parties should identify and address barriers to women’s active engagement, including by reviewing and adjusting internal practices that impede women’s representation and effective participation within party structures. 3 In the 2024 parliamentary elections, the VMRO-DPMNE-led coalition secured 58 mandates, BDI/DUI and the SDSM-led coalition each gained 18, VLEN won 14 seats, while ZNAM and Levica each won 6 mandates. 4 See Transparency International’s 2024 Corruption Perceptions Index , and the Macedonian Center for International Cooperation’s Corruption Assessment Report on North Macedonia 2023 and General Trust and Trust in Institutions 2024 report; and the 2024 European Commission North Macedonia Report. 5 On 16 March 2025, a fire in a Kochani nightclub killed 63 people and injured at least 192. The venue was in breach of multiple safety regulations, and several government officials were arrested as part of the investigation into the issuance of its license. In the aftermath of the event, short-lived anti- corruption protests erupted nationwide, while weekly protests in Kochani continue. 6 On 6 February 2025, Prime Minister Hristijan Mickoski called for dismissals in the Judicial Council. Following this, on 11 March, parliament voted on interpellation motions against several members of the Judicial Council. See also the 2025 European Commission’s Rule of Law Report. 7 Most political parties in North Macedonia have not conducted gender audits. 8 The women CSO sector in North Macedonia is considered active and it includes numerous organizations. One CSO operating in Tetovo, which focuses on working with ethnic-Albanian women, has highlighted that the division between the Macedonian and Albanian communities can also be felt amongst women CSOs. 9 For instance, several women CSO representatives informed the ODIHR EOM that local councils are increasingly changing the wording ‘gender equality’ to ‘equal opportunities for women and men’ in official documents.
Republic of North Macedonia Page: 7 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report IV. LEGAL FRAMEWORK AND ELECTORAL SYSTEM Local elections are primarily governed by the 1991 Constitution, the 2006 Electoral Code, and subsidiary acts adopted by the State Election Commission (SEC). The latest amendments to the Electoral Code were adopted shortly before the 2024 parliamentary and presidential elections through an expedited process without public debate and consultation of key stakeholders. These addressed some previous ODIHR recommendations related to local elections, including clarifying the timeline and conditions for repeating mayoral elections. However, many recommendations remain unaddressed, including those related to ensuring equal media access during campaigns, increasing the accountability and integrity of campaign finance, and enhancing regulations on the misuse of administrative resources. 10 Overall, the legal framework provides a technical basis for conducting democratic elections. However, it contains numerous gaps and lacks clarity in several key areas, including regulations related to the second round, which at times has led to inconsistent interpretations by state institutions, not in line with international good practice. 11 Gaps and ambiguities include the absence of a clear distinction between mayoral and councilor races, the lack of a comprehensive allocation formula for political advertising, clear rules for pre-campaign events, detailed requirements for campaign finance reporting, and clear procedures for some types of complaints. 12 Many ODIHR EOM interlocutors, including those from state institutions, criticized the recurring practice of introducing late amendments to the Electoral Code without prior debate or consultation, noting that this contributes to legal uncertainty and undermines the stability of the legal framework , and highlighting the need for comprehensive reform. 13 In May 2025, acting on the initiative of a group of voters, the Constitutional Court repealed provisions of the Electoral Code that required independent candidates in parliamentary and local elections to collect supporting signatures from 1 per cent of voters registered in the respective electoral unit. The Court found that, under this formula, the required number of signatures in 37 of the 80 municipalities and the City of Skopje would be significantly higher than in previous local elections, creating unequal conditions. On 16 August, a week after the elections were called, three MPs proposed an amendment to the Electoral Code with the aim of addressing the legal gap resulting from the Constitutional Court’s decision; however, the initiative did not pass in parliament, which led to the issue being regulated by the SEC (see Candidate Rights and Registration). 14 While this intervention by the SEC 10 See the 2025 ODIHR Opinion on the 2006 Electoral Code. 11 Principle 15 of the 2024 ODIHR Guidelines on Democratic Lawmaking for Better Laws provides that “laws must be drafted in a clear, precise and unambiguous manner”. See also paragraph 60 of the 2016 Venice Commission Rule of Law Checklist. 12 The Electoral Code has no provisions defining the official start of the second- round campaign, which impacts campaign finance reporting requirements as well as campaign coverage and advertising in the media. Additionally, the framework lack s a clear timeline and detailed rules for second -round preparations, including for voting, the composition and functioning of the election administration, and the use of billboards during the second-round campaign, as well as procedures for accrediting observers and candidates’ authorized representatives between the two rounds. 13 See paragraphs II.B.3 and 4 of the 2024 Council of Europe’s European Commission for Democracy Through Law (Venice Commission) Revised Interpretative Declaration on the Stability of the Electoral Law . Principle 9 of the 2024 ODIHR Guidelines on Democratic Lawmaking for Better Laws states that “overly frequent amendments to laws […] undermine the stability of the legislative framework and legal certainty…”. 14 Although 65 MPs voted for the initiative, it failed as it did not secure a qualified double majority, required under Art. 69(2) of the Constitution , which besides an overall majority, for certain laws also requires the majority of MPs from non-majority communities to vote in favour. Paragraph II.B.6 of the 2024 Venice Commission Revised Interpretative Declaration on the Stability of the Electoral Law prescribes that “once elections have been called, no amendments to electoral law should be made, unless they are strictly necessary to comply with binding decisions by national constitutional courts”.
Republic of North Macedonia Page: 8 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report was seen as necessary to regulate an important aspect of the electoral process, it creates a precedent that potentially challenges the principle of separation of powers, contrary to OSCE commitments. 15 The election-related legislation should be comprehensively reviewed in order to eliminate inconsistencies, ambiguous provisions, and gaps, including those resulting from Constitutional Court rulings, to bring them in line with OSCE commitments, international obligations and good practice. Any such legislative reform should be public, inclusive, and carried out sufficiently in advance of the next elections. Local councilors and mayors of the 80 municipalities and the City of Skopje are directly elected for four-year terms. Mayors are elected under a two-round majoritarian system. If no candidate receives the absolute majority of votes cast in the first round, a runoff between the two leading candidates is held two weeks later. A mayoral election is valid if at least one- third of voters registered in the municipality participate in the first round; otherwise, the election must be repeated within 60 days, without a turnout requirement. 16 Councilors are elected through a closed- list proportional representation system, with no threshold. Candidate lists for municipal councils must include at least 40 per cent of candidates from each gender, with placement requirements. 17 The number of councilors is determined based on the municipality’s population and can range from 9 to 33, with 45 members elected to the Council of the City of Skopje. 18 V. ELECTION ADMINISTRATION The elections were administered by the SEC, 81 Municipal Election Commissions (MECs), including the Election Commission of the City of Skopje (ECCS), and 3,480 EBs. Second -round mayoral contests were administered by the SEC, 32 MECs and the ECCS, and 1,777 EBs. 19 Electoral bodies must meet legal criteria for gender and ethnic representation. Each gender must comprise at least 30 per cent of the membership, and in municipalities where at least 20 per cent of citizens belong to non- majority ethnic communities, these groups must be equitably represented. 20 The SEC is a permanent body appointed by parliament for a five-year mandate and composed of seven members, four nominated by the parliamentary majority and three by the opposition, based on proposals from political parties. 21 The SEC does not comply with the gender requirement, as only two of its seven current members are women. In line with previous ODIHR recommendations, prior to these elections, the SEC filled several long-vacant staff positions, including that of secretary 15 Paragraph 18.1 of the 1991 OSCE Moscow Document states that “[l]egislation will be formulated and adopted as the result of an open process reflecting the will of the people, either directly or through their elected representatives”. 16 In case no mayor is elected, the government shall appoint a trustee to execute the office and notify the Speaker of Parliament within 15 days, to call a new mayoral election. 17 One out of every three positions on the list must be occupied by a candidate of the less represented gender, with at least one additional position for this gender within every ten positions. 18 In September 2024, the government adjusted municipal council sizes in 17 municipalities, based on the 2021 census data. In June 2025, the Constitutional Court repealed parts of the census methodology, with effect in future censuses. Three cases were filed with the Constitutional Court challenging government’s September 2024 decision, and all were rejected as unfounded, with the Court noting that government did not violate its Constitutional prerogatives in these cases. 19 Between the rounds, only minimal changes occurred in the composition of election management bodies. 20 Ethnicity requirements are ensured by using the self-declared ethnic affiliation contained in the database of public employees as a mandatory criterium when randomly selecting election officials. 21 The SEC chairperson is selected from among the opposition- nominated members, and the deputy chairperson from among those proposed by the parliamentary majority. The current SEC composition, appointed in 2021, was adjusted in 2025 by selecting a new chairperson and deputy chairperson following the change in parliamentary majority after the 2024 elections.
Republic of North Macedonia Page: 9 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report general. 22 However, it continued to rely heavily on temporary personnel and services from other institutions, due to a systemic lack of long- term funding for personnel and physical and ICT infrastructure. This adversely affected the efficiency of electoral operations and hindered the SEC’s ability to fulfil its mandate independently, despite long-standing ODIHR recommendations. 23 As previously recommended, the State Election Commission should be guaranteed a sustainable, adequate and timely budget to ensure that it is able to fulfil its mandate in line with its strategic planning, including the efficiency of its electoral operations. Budget allocations should ensure predictable long- term funding, including for personnel and for maintaining of physical and ICT infrastructure. The election administration enjoyed stakeholder trust in both rounds, but some ODIHR EOM interlocutors from political parties and civil society voiced concerns about its independence, since it is mostly comprised of personnel of public institutions led by political appointees. Overall, election preparations under the SEC’s responsibility were undertaken without major delays. It held sessions on an ad hoc basis, which were streamed on YouTube, and minutes were generally published on the SEC website. 24 Only some SEC sessions were interpreted into Macedonian sign language. SEC decisions were usually adopted unanimously, as a result of the practice of prior consultations among the members. As a rule, media, observers, and authorized representatives of contestants were notified through direct and potentially selective invitations rather than through public announcements, which limited transparency, although interested parties could request to be included in this list. 25 MECs are composed of a chairperson and four members randomly selected from among public- service employees for five-year terms. 26 In local elections, MECs are responsible for administering the process in their municipalities, including appointing and training EBs, verifying the documentation submitted by prospective candidates, registering contestants, and tabulating and announcing municipal-level election results. MECs in municipalities with particularly high numbers of voters and polling stations hired additional staff to compensate for the disproportionate workload. Despite numerous replacements of their members, including late in the process, non- competitive remuneration, and budgetary constraints, most MECs managed electoral preparations efficiently. However, publicly available information about MECs and their activities remained limited, which reduced transparency, at odds with international standards. 27 22 T he newly appointed secretary general is a woman. 23 See Paragraph 62 of the 2025 ODIHR Opinion on the 2006 Electoral Code. 24 In the absence of a clear deadline for publication and the low frequency of SEC sessions in local elections, the publication of session minutes was not always consistent and prompt. The Rulebook on SEC internal procedures provides that SEC session minutes are published once the commission has voted to approve them. Some minutes were published with significant delay. 25 Section II.3.1 of the Venice Commission’s Code of Good Practice in Electoral Matters states that “the meetings of the central electoral commission should be open to everyone, including the media”. 26 The current mandate of MECs commenced in 2021. Women accounted for 49.8 per cent of MEC members and 36 of the 81 MEC chairpersons (44.4 per cent). Almost 80 per cent of MEC members and 48 of the 81 chairpersons (59.2 per cent) appointed in 2021 remained in their positions at the time of these elections, while around 3 per cent of member and substitute positions were vacant. While the law does not set deadlines for MEC and EB members to submit withdrawal requests, at its 3 October 2025 session, the SEC chairperson announced that it would be the last meeting to consider such requests prior to election day. 27 Information about MECs’ activities and decisions available online was limited and inconsistent. Article 10 of the 2009 Council of Europe Convention on Access to Official Documents, ratified by North Macedonia in 2024, states that “[…], a public authority shall take the necessary measures to make public official documents which it holds in the interest of promoting the transparency and efficiency of public administration and to encourage informed participation by the public in matters of general interest”.
Republic of North Macedonia Page: 10 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report To increase the transparency of the lower -level election administration, the State Election Commission should enable Municipal Election Commissions to publish key information about their activities and decisions through the State E lection Commission online resources. EBs, which are responsible for administering election- day procedures, are formed under a mixed professional-political model: three members are randomly selected from among public employees for four-year terms, while one is nominated by the governing parties and one by opposition parties, appointed for each election. As the mandate of the permanent EB members expired prior to these elections, new permanent members had to be selected in parallel with other electoral preparations. 28 The majority of MECs reported delays and challenges with this process, conducted for the first time using SEC software. MECs informed the ODIHR EOM that the database of public officials was not regularly updated and included ineligible persons. They also noted that the system, maintained by the Ministry of Public Administration, lacks contact details that would enable MECs to promptly verify the availability of selected EB members. 29 As previously recommended, to enhance stability of lower-level electoral bodies, consideration should be given to vesting public authorities with explicit and mandatory responsibilities to update and revise the database of civil and public servants and to broadening the eligibility criteria for selection. The Electoral Code provides limited guarantees for persons with disabilities, including the right to assistance from a person of their choice, and obliges Election Boards (EBs) to ensure accessibility for voters with disabilities. However, the Electoral Code and SEC regulations lack clear accessibility standards or enforcement mechanisms. North Macedonia’s legislation remains only partially aligned with the Convention on the Rights of Persons with Disabilities (CRPD). Further harmonization is needed to mainstream the social model of disability and strengthen provisions on non- discrimination and accessibility. The 2020 Law on Prevention and Protection against Discrimination recognizes the denial of accessibility and reasonable accommodation as discrimination, but does not provide for effective remedies. The SEC provided some accommodations and assistive tools for voters with disabilities, including tactile ballot frames tailored to each municipality, lower voting booths accessible for voters using wheelchairs, and some voter education in Macedonian Sign Language. The SEC maintained a video hotline accessible to persons with hearing impairments, but it was not promoted, and the SEC had limited and sporadic engagement with organizations of persons with disabilities. Although the 2024 amendments introduced a Centre for Continuous Election Education, in line with a prior ODIHR recommendation, the SEC training department has not yet been reorganized. 30 Over a 20-day period, the SEC trained 27,178 MEC and EB members. 31 Training sessions observed by the ODIHR EOM were overall efficient, interactive, and well-attended, despite delays in the adoption and distribution of some handbooks and templates that would otherwise amplify the learning effect. 32 While the training had components aimed at improving previously identified shortcomings, for example, exercises on filling in the result protocol, it did not systematically address interaction with 28 All MEC and EB members have substitutes, selected in the same manner as the main composition, who assume the same rights and responsibilities in their absence. 29 The Ministry of Public Administration acknowledged these shortcomings but noted that public institutions have no legal obligation to submit regular updates to the ministry. 30 The ODIHR EOM was informed that the centre has not yet been established due to financial limitations and disagreement within the SEC management over its status within the SEC technical service. 31 Training was mandatory both for MEC and EB members . EBs members were informed that in case of non- attendance, their remuneration would be reduced by 20 per cent. 32 The ODIHR EOM observed 38 EB training sessions in 31 municipalities. Women comprised a total of 13,512 (49.7 per cent) participants.
Republic of North Macedonia Page: 11 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report voters with disabilities and was not always conducted in the language of the respective municipality’s majority population. 33 Following the first round, the SEC compiled a list of the most frequently asked questions from MECs and EBs, together with the corresponding answers, and distributed it among election officials as supplementary training material. 34 Training should be mandatory for all electoral staff, including party representatives and their substitutes, and amongst other issues should include components on disability rights and accessibility and cover interaction with voters with disabilities, voter assistance, and inclusive voting practices. In these elections, the SEC conducted a limited voter education campaign. Video and audio spots produced by the SEC were broadcast by national broadcasters, including spots encouraging citizens to vote and informing first-time voters. 35 Voter information materials with interpretation to Macedonian Sign Language and subtitles, targeting voters with hearing impairments, focused on encouraging participation rather than explaining procedures. 36 SEC voter education and information continued on a similar scale between the rounds, re -using previously designed content. Voter education should be strengthened through the use of comprehensive and accessible formats, to ensure that all voters, including those with disabilities, can fully understand and exercise their rights. VI. VOTER REGISTRATION All citizens aged 18 and over are eligible to vote, except those deprived of legal capacity by a final court decision on the basis of intellectual or psychosocial disability. Restricting suffrage rights on the basis of intellectual or psychosocial disability is contrary to OSCE commitments and other international standards. 37 All restrictions on the electoral rights of persons with intellectual or psychosocial disabilities should be repealed, in line with international obligations. Voter registration is passive and structured according to the municipality of a voter’s permanent residence. The voter register is maintained by the SEC, with assistance from the State Statistical Office. It is based on data from the central population register, maintained by the Ministry of Digital 33 For example, in the municipalities of Dolneni, Karbinci, Mavrovo i Rostushe, Struga, and Studenichani, the training observed by the ODIHR EOM was conducted only in Macedonian. 34 The ODIHR EOM observed refresher training sessions for EB chairpersons and substitutes in most municipalities where a second-round mayoral election was held. 35 Some voter education materials were subtitled in Albanian. 36 Interpretation was provided only from spoken Macedonian into Macedonian Sign Language, as available interpreters do not work from other spoken languages. Macedonian Sign Language is used across all ethnic communities in North Macedonia. Some of the SEC voting education materials featured voters with disabilities. 37 Paragraph 7.3 of the 1990 OSCE Copenhagen Document states that “the participating States will … guarantee universal and equal suffrage to adult citizens.” See Article 29 of the 2006 UN Convention on the Rights of Persons with Disabilities ( political rights and the opportunity to enjoy them on an equal basis with others”. Paragraph 9.4 of the 2013 CRPD’s Committee’s Communication No. 4/2011, states that “[…] an exclusion of the right to vote on the basis of a perceived or actual psychosocial or intellectual disability, including a restriction pursuant to an individualized assessment, constitutes discrimination on the basis of disability”. The Committee on the Rights of Persons with Disabilities, in its Concluding observations on the initial report of the former Yugoslav Republic of Macedonia, recommended: “(a) Review its election laws with a view to removing the prerequisites that prevent persons with intellectual or psychosocial disabilities from exercising their right to vote and run for office; […] (d) Provide the necessary support for persons with psychosocial or intellectual disabilities to exercise their right to vote and stand for election”.
Republic of North Macedonia Page: 12 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report Transformation in co- operation with various institutions. 38 In practice, despite previous ODIHR recommendations, the SEC continues to rely solely on data and on updates it receives from the Ministry of Internal Affairs (MoIA), as its information technology ( IT) system is not compatible with other institutional databases, which prevents automated data exchange. While the law obliges citizens who live permanently abroad to deregister their residence in the country, this obligation is rarely fulfilled. 39 The address registry, managed by the Central Registry, is a compilation of municipal address databases. The process of reforming legislation pertaining to the address registration system that was launched in 2016 is currently suspended due to a lack of political will and agreement. In the absence of enforcement mechanisms or incentives, most municipalities did not submit updated address databases to the Central Registry, preventing a meaningful audit and diminishing efforts to improve data accuracy. 40 To enhance the accuracy of the voter register, the State Election Commission’s information technology systems should be made compatible with other institutional databases for automated data exchange. The authorities could consider resuming address system reform. Citizens were able to verify their records year-round on the SEC website or in person at the SEC’s regional offices, where they could also request corrections. In addition, prior to the election s, the voter register was made available for public scrutiny for a period of 18 days, starting 15 days after the call of elections. 41 Following the public scrutiny period, political parties had the opportunity to request an electronic copy of the register for the municipalities where they contested the elections, and submit requests for corrections until 20 September. 42 In these elections, five political parties and one group of voters requested voter list data. None submitted requests for corrections to the SEC. The Electoral Code allows voting in care institutions and at home for bedridden or ill voters. Homebound voting is primarily intended for sick persons and requires medical documentation. Voters in care institutions are included in special voter lists compiled by the heads of the respective institutions. However, unlike in penitentiary institutions, only those who have permanent residence in the municipality can be included on such lists. Additionally, due to the ongoing deinstitutionalization process, many persons with disabilities now live in small community -based centres not recognized as care institutions and must vote at polling stations of their place of permanent registration. Care institutions and community-based centres almost universally lack the capacity and resources to organize transportation for such voters on election day, which limits their effective access to voting. 38 The main providers of data to the population register are the Civil Acts Office, the Ministry of Internal Affairs (MoIA) and the Central Registry. 39 Paragraph 1.1.6.c of the Venice Commission Code of Good Practice states: “Registration could take place where a voter has his or her secondary residence, if he or she resides there regularly and it appears, for example, on local tax payments; the voter must not then, of course, be registered where he or she has his or her principal residence”. 40 Only 38 of the 80 municipalities (47.5 per cent) did so. 41 According to SEC data, a total of 26,393 voters (some 1.4 per cent of eligible voters) inspected their data during this period, including 19,606 who verified it electronically through the SEC website and 6,787 who checked it in person at SEC regional offices. In most municipalities, the number of registered voters decreased compared to the 2021 local elections, most notably in Novaci (by 15.31 per cent), Chucher Sandevo (11.57 per cent), and Mogila (10.09 per cent), while increases were registered in Studenichani (8.15 per cent), Arachinovo (5.57 per cent), and Plasnica (5.51 per cent). 42 Political parties and other contestants were required to submit requests to inspect voter lists by 11 September, while the deadline for submitting registration documentation to MECs was 13 September. The scope of information shared with political parties is limited to data indispensable for scrutiny, such as voters’ names, dates of birth, and addresses.
Republic of North Macedonia Page: 13 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report The law does not provide for voter list updates after the voter lists are closed and between the rounds, except for additional requests for homebound voting, and decisions on voters whose complaints on violation of their voting rights were accepted by the SEC. 43 While in these elections, the number of such requests was low, a significant increase of such requests close to and on election day could potentially put an unnecessary burden on the SEC and jeopardize essential election activities that are under the SEC’s exclusive purview. To streamline the voter registration process and improve its inclusiveness, consideration could be given to extending the responsibility of State Election Commission regional offices for modification of voter lists beyond the public inspection period in line with clear safeguards and procedures. The voter register included 1,832,415 eligible citizens, while the voter lists used on the first-round election day included 1,717,803 entries. 44 The second-round lists included a total of 1,013,357 voters. 45 The law does not provide separate procedures for mayoral and municipal council elections, as it considers local elections as a single electoral process. Therefore, voters signed the voter list once to receive and cast two ballots in most municipalities, and four in the city of Skopje. While voting is not compulsory, this arrangement did not allow voters to choose which contest to participate in. 46 To improve conditions for the free expression of the voters’ will, consideration could be given to introducing the requirement that voters sign separately for each ballot they receive. Despite overall stakeholder confidence in the quality of voter registration, the long-standing issues of the significant number of voters who live abroad rather than at their place of permanent residence, according to the voter register, and of the incomplete and outdated residential address system, contributed to lower voter turnout and the accuracy of the voter register . VII. CANDIDATE REGISTRATION Citizens eligible to vote may stand as candidates for mayor or councilor, but only in the municipality of their permanent residence. 47 Despite previous ODIHR recommendations, individuals serving or awaiting the execution of a prison sentence of more than six months remain barred from running for office. This provision is at odds with OSCE commitments and other international standards. 48 43 The SEC is dealing with such requests on an individual basis, up to and including on election day. 44 A total of 112,000 voters permanently residing abroad were not eligible to vote in local elections, while 2,162 in detention and 450 in care institutions were included on separate lists, and 8,856 voters were registered for homebound voting. 45 A total of 4,826 voters were registered for homebound voting, 1,256 for voting in penitentiary institutions, and 214 for voting in care institutions. 46 Paragraph 9 of the 1996 UN CCPR General Comment No. 25 on Article 25 of the International Covenant on Civil and Political Rights ( continues to be based on the free expression of the will of electors”. 47 The restriction that a candidate may only run in her or his municipality of permanent residence is potentially disproportionate to the aim of the law when applied to municipalities within the city of Skopje. 48 Paragraph 24 of the 1990 OSCE Copenhagen Document provides that “any restriction on rights and freedoms must, in a democratic society, relate to one of the objectives of the applicable law and be strictly proportionate to the aim of the law”. See also Paragraph 14 of UN CCPR General Comment No. 25 , which states that “parties should indicate and explain the legislative provisions which would deprive citizens of their right to vote. The grounds for such deprivation should be objective and reasonable. If conviction for an offence is a basis for suspending the right to vote, the period of such suspension should be proportionate to the offence and the sentence”.
Republic of North Macedonia Page: 14 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report Candidates may be nominated by political parties, coalitions, or groups of voters. To fill the legal gap regarding the required support signatures for independent candidates (see Legal Framework and Electoral System), the SEC adopted a Rulebook on Collection of Signatures by Independent Candidates, which clarified that independent candidates needed to collect only two support signatures. This act of the SEC, and consequently, the SEC Guidelines for procedures of submitting and registering candidate lists, were unsuccessfully challenged before the Constitutional Court. 49 Nomination documents had to be submitted to MECs and the ECCS, with a two- day period provided for rectifying deficiencies. 50 The Electoral Code, the SEC calendar of activities, and other acts do not clearly regulate the various timelines applicable during the verification of candidacies, which led to an inconsistent implementation of verification procedures by MECs. 51 MECs noted that the verification of candidates’ criminal records through basic courts was burdensome and that courts frequently did not comply with the 24-hour deadline for these checks, resulting in significant delays in processing candidate registrations and, at times, affecting other electoral preparations. 52 Nevertheless, all candidate lists were verified before the deadline for candidate registration and before the SEC lottery determining the order of contestants on the ballots. 53 To streamline the candidate registration process, consideration could be given to requiring nominating entities, rather than the election administration, to obtain and submit court certificates about the criminal records of prospective candidates, along with other required nomination documentation. In an inclusive process, MECs and the ECCS registered a total of 10,490 candidates on 577 council lists submitted by 27 political parties, 6 coalitions, and 65 groups of voters. All registered candidate lists met gender quota requirements. Women comprised 45.1 per cent of all council candidates but headed only 107 candidate lists (18.5 per cent). A total of 309 mayoral candidates were registered, of whom 79 were nominated by 19 political parties, 176 by 5 coalitions, and 55 by groups of voters. Women were significantly underrepresented, with only 32 mayoral candidates (10.4 per cent). MECs rejected six mayoral candidates and four council lists, on grounds of late submission or documentation deficiencies; all appeals against rejections were dismissed by the Administrative Court (see Election 49 The Association “World Macedonian Congress” challenged the Rulebook and Guidelines, arguing that the SEC exceeded its legal powers. The Constitutional Court declined to review the challenge, noting that the Rulebook was adopted in a situation of legal vacuum, pursued the legitimate aim to respect the guaranteed rights of citizens, and was in line with the May 2025 Constitutional Court decision. 50 According to the SEC, 8 mayoral candidates and 20 council lists were provided this opportunity by MECs. 51 For example, the Electoral Code is not precise on when the 24- hour period for the MECs to verify a submitted list starts. While the SEC calendar indicates it starts upon submission, some MECs informed the ODIHR EOM that they were instructed by the SEC that the 24- hour deadline begins once the MEC receives the court ’s response on nominees’ criminal records. 52 For example, the MECs in parallel had to select new EB members, a complicated multi-step process. In some municipalities, the selection of EB members had not been finalized prior to their scheduled trainings (see Election Administration). Criminal record checks are carried out by basic courts with jurisdiction over the candidates’ place of birth, and by the Skopje basic court for those born abroad. As the information on the place of birth in IDs is not always precise, it required MECs to contact potential candidates directly. Unlike other public institutions that have direct automatic access to this data, MECs had to request it manually for each candidate. Delays in processing requests for criminal records in courts were reported to the ODIHR EOM by 34 MECs. 53 Neither the law nor any other act prescribes detailed procedures for the lottery. Existing provisions provide limited guidance for council lists only, but mayoral candidates are not covered. In practice, the SEC divided contestants into three sub- groups: parliamentary parties, non- parliamentary parties, and those nominated by groups of voters, and held separate lotteries to assign numbers from 1 to 9, from 10 to 33, and from 34 to 153, respectively.
Republic of North Macedonia Page: 15 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report Dispute Resolution). The ODIHR EOM identified only a few candidates with disabilities who ran for local councils, and one who ran for mayor, none of whom were elected. 54 While mayoral candidates may stand individually thr ough nomination by a group of voters, the law requires that the number of candidates on submitted councilor lists equals the total number of seats in the respective municipal council. This requirement is overly restrictive and burdensome for smaller political entities; it also precludes independent councilor candidates from running individually, challenging OSCE commitments. 55 The legal framework should be amended to allow independent candidacies for municipal councils. The number of nominated candidates on the lists should be decided exclusively by the respective electoral contestants. VIII. CAMPAIGN A. C AMPAIGN ENVIRONMENT The first-round official campaign period began on 29 September and ended on 17 October. Early campaigning, including the use of campaign funds and the publication of campaign advertisements, is prohibited by law; however, the law allows one campaign event between candidate registration and the official start of the campaign. This provision is vague and was interpreted and used inconsistently by contestants, with some refraining from holding pre-campaign events altogether, and others conducting intensive pre-campaigning prior to the official campaign period. 56 The SEC informed the ODIHR EOM that after the first round, contestants could resume campaigning as soon as the campaign silence ended, when polling stations closed in the evening of 19 October. The second-round campaign concluded on 31 October. The Electoral Code provides for equal access to campaigning for all contestants; however, 80 per cent of outdoor spaces for political advertising and 90 per cent of state funds for paid media political advertising are distributed equally to the four main ruling and opposition parties (see Media ). This arrangement disadvantages non- parliamentary parties and independent candidates and excludes smaller political parties that have a parliamentary group. For these elections, no billboard space was allocated to Levica and ZNAM. 57 In the absence of specific regulations, most outdoor political advertisements from the first-round campaign remained visible throughout the second round. 58 In line with the principle of equality of opportunity, campaign rules should be revised to provide for more equitable campaign conditions for all contestants, including with regard to the allocation of spaces for posters and billboards, as well as the allocation of funds and airtime for paid political advertising in the media. 54 Candidates with disabilities were nominated by SDSM, ZNAM, Democrats, and the Democratic Party of Serbs, with their nomination facilitated by the NGO Inkluziva , which promotes the political participation of persons with disabilities. 55 Paragraph 7.5 of the 1990 OSCE Copenhagen Document commits participating States to “respect the right of citizens to seek political or public office, individually or as representatives of political parties or organizations, without discrimination”. 56 According to a 24 October article on media outlet Prizma , in the month leading up to the first round, approximately EUR 200,000 was spent in total on Facebook and Instagram on political advertisement. 57 Before both rounds , ZNAM noted that they purchased billboard spaces that were not claimed by other parties, as allowed by the law. 58 A number of outdoor advertisement companies noted difficulties in implementing legal requirements because of what they considered multiple deficiencies in the regulations, as well as the lack of adequate guidance and non- responsiveness of the SEC.
Republic of North Macedonia Page: 16 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report The fundamental freedoms of association, assembly, and expression were respected, and overall, contestants were able to campaign freely. The campaign was competitive, offering voters a range of political alternatives. In the first round, campaign activities ranged from localized outreach efforts to large-scale rallies organized by major parties or coalitions. In the runoff, the campaign was more restrained, with contestants focusing on low-key activities, small- scale meetings, and social network outreach. During the two campaign periods, the ODIHR EOM observed 102 campaign events across 42 municipalities, out of which 72 were accessible to persons with physical disabilities, and only 1 included sign language interpretation. 59 Women candidates had limited visibility, and women were underrepresented throughout the campaign, as observed by the ODIHR EOM . 60 In the first round, the main topics centred around local issues, but broad national themes, notably competing visions on national identity and inter-ethnic relations, EU integration, the rule of law, and corruption, featured prominently, while the campaign in the second round concentrated mainly on local issues. 61 Gender equality and women’s rights were largely absent from candidates’ campaigns , and when mentioned, women were portrayed mainly as voters, rather than as political actors. Identity- related narratives were prominent throughout the campaign period. DUI claimed exclusive legitimacy to represent the Albanian community and framed these elections as a referendum on this issue, while the VMRO-DPMNE presented itself as the guarantor of Macedonian national dignity. In general, the campaigns of the coalitions led by VMRO-DPMNE and SDSM, as well as Levica, primarily appealed to ethnic Macedonian voters, while those of the DUI-led coalition and VLEN focused on messages to the ethnic Albanian electorate. 62 Contestants levelled mutual accusations, including allegations of corruption, and several instances of inflammatory rhetoric and ad hominem attacks were noted, both between and within ethnic communities. Several election-related incidents of violence involving candidates and campaign staff were reported. 63 Twenty political parties representing smaller ethnic communities participated in the local elections. 64 Traditionally, parties representing these communities have aligned with larger political parties through pre-election coalitions. However, these parties informed the ODIHR EOM that this approach has not always resulted in effective representation of their communities’ interests. As a result, in these local elections, some of the m chose to run independently, arguing that maintaining their own voter base would provide a stronger negotiating position after the elections. The Turkish community was 59 At events observed by the ODIHR EOM, youth participation averaged 20 per cent. 60 Only 15 of the 102 campaign events observed by the ODIHR EOM featured women speakers. Overall, women constituted about one third of the audience at these events. 61 While some political parties addressed disability issues in their campaigns, they generally make insufficient efforts to ensure the accessibility of party offices and of information and lack inclusive internal policies to support the participation of persons with disabilities in political life. 62 The campaigns of the coalitions led by VMRO-DPMNE and SDSM, and Levica used predominantly Macedonian in events observed by the ODIHR EOM and on social networks, while the DUI-led coalition and VLEN campaigned in both Albanian and Macedonian in several municipalities and online. 63 On 2 October, a Roma councilor candidate in Vinica from the Democratic Forces of the Roma was attacked and gravely injured, allegedly in order to have him withdraw his candidacy. On 7 October, Zekirija Shahini, the lead candidate on the DUI-led coalition’s councilor list for Lipkovo municipality, was shot and injured in Kumanovo. On 16 October, a ZNAM councilor candidate attacked campaign staff of the SDSM-led coalition’s mayoral candidate in Kumanovo. 64 The Preamble of the C onstitution highlights that the Macedonian people , as well as citizens living within its borders who are part of the Albanian people, the Turkish people, the Vlach people, the Serbian people, the Romany people, the Bosniak people and others coexist as citizens. Smaller ethnic communities refer to communities that are less than 20 per cent of the population according to the last census . In the 2021 census, out of the total resident population: 58.44 per cent of the population declared themselves as Macedonians, 24.30 per cent as Albanians, 3.86 per cent as Turks, 2.53 per cent as Roma, 1.30 per cent as Serbs, 0.87 per cent as Bosniaks, and 0.47 per cent as Vlachs.
Republic of North Macedonia Page: 17 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report represented by four parties in these elections. 65 The Bosniak community was represented by three political parties, while the Roma community had eight active political parties running independently or as part of different coalitions. 66 The three political parties representing the Serbian community in these elections were all part of the VMRO-DPMNE-led coalition. 67 The two active Vlach parties were both part of the VMRO-DPMNE-led coalition. 68 The law prohibits the misuse of certain state resources from the day elections are called, including the use of public offices, equipment, and vehicles for campaign purposes. 69 The law also prohibits the use of public funds for new infrastructure projects and the inauguration of state-funded projects starting 20 days before the official campaign period. Both prior to and during the two campaign periods, mayors and high- level government officials inaugurated, held inspections at, or promoted investment and infrastructure projects not in line with these provisions. 70 Several ODIHR EOM interlocutors raised concerns about potential pre-planned infrastructure projects scheduled during the electoral period, which they viewed as reinforcing the incumbent’s advantage. 71 Campaign activities of public officeholders are not regulated, and government officials, including the prime minister, 65 Turkish Democratic Party and the Movement of National Unity of Turks ran fully independently, the Party of the Movement of Turks in Macedonia (THP) was in a partial coalition with SDSM (the THP ran independently in Centar Zhupa and Studenichani but was part of the SDSM -led coalition in other municipalities), and the Turks’ Movement for Rights and Democracy was in a coalition led by DUI. 66 The Bosniak Democratic Union ran independently, while the Bosniak National Party was part of the VMRO- DPMNE-led coalition, and the Party for Democratic Action was in the SDSM-led coalition. Three of the Roma parties, the Alliance of Roma, Democratic Party of Roma, and Union of Roma ran fully independently. One party, the Democratic Forces of Roma, ran independently in Shuto Orizari but in other municipalities joined the VMRO-DPMNE-led coalition, along with two other Roma parties, Roma United for Macedonia and the United Party for Equality of the Roma. T he Party for Democratic Prosperity of the Roma was part of the SDSM- led coalition, and the Party for the Total Emancipation of Roma was part of the LDP-led coalition. According to ODIHR EOM interlocutors, some members of the Roma community prefer to identify as Turkish, citing perceptions or lower levels of discrimination. 67 T he Serbian Progressive Party in Macedonia, the Serbian Party in Macedonia, and the Democratic Party of Serbs in Macedonia, However, the latter ran independently in Kumanovo. 68 T he Party of Vlachs of Macedonia and the Democratic Union of Vlachs of Macedonia. T he latter had been in a coalition with SDSM in the previous local elections 69 Public institutions must report their vehicles within ten days from the announcement of elections to the State Commission for Prevention of Corruption (SCPC). Prior to these elections, vehicles of public institutions received standardized license plates to distinguish them from private vehicles. The SCPC announced that as of 29 September, only 635 institutions had submitted the required data, while 879 had not (58 per cent). By law, failure to submit the data within the prescribed deadline is subject to fines ranging from EUR 200 to 400. 70 For example, on 26 October, the Struga independent candidate visited the Struga Health Center and General Hospital together with the minister of health, posting on Facebook: “We agreed that through sincere cooperation between the local and central government, with fairness and a strong will to work, we will build a more dignified healthcare service for Struga”. On 28 October, the acting mayor and VMRO-DPMNE candidate for the Aerodrom municipality of Skopje, together with the minister of sports, announced the construction of a new sports hall worth EUR 1 million. On 30 October, the deputy prime minister and minister of transport, at a rally with the VMRO-DPMNE candidate for Brvenica, stated, “the mayor will get a second term here. …We have reserved additional funds in the Ministry of Transport, and I announce that for … Brvenica there will be a special budget which will be additional to everything we already have”. On 31 October, the deputy prime minister and minister of transport, together with the VMRO-DPMNE candidate for Krushevo announced the construction of a new sports hall. 71 In the municipalities where such concerns were raised, from 9 August to 17 October, a number of public procurement processes for new infrastructure projects were initiated. For example, the municipality of Butel initiated or published 3 new procurement procedures for infrastructure development and adopted 16 positive decisions on open procurements; Gostivar initiated 5, and Karposh initiated 8, and both municipalities adopted decisions on 18. Tetovo initiated 2 procurement procedures and adopted 34 positive decisions. The annual budgets of the municipalities of Gostivar and Tetovo are not publicly available. Between the two rounds, four new infrastructure procurements were initiated; in the Skopje municipality of Aerodrom, Chucher-Sandevo, Krushevo, and Negotino.
Republic of North Macedonia Page: 18 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report actively promoted local candidates across the country throughout both campaign periods. 72 Additionally, some incumbent mayors supported candidates in other municipalities, temporarily providing public services there. 73 While not in violation of the law, such practices blurred the line between state and party, contrary to paragraph 5.4 of the 1990 OSCE Copenhagen Document. 74 From the announcement of the elections until 31 October, the State Commission for Prevention of Corruption (SCPC) received some 40 reports, most alleging misuse of state resources and attempts to pressure voters. The SCPC did not treat these reports as formal complaints and therefore did not review them before either election day, raising concerns about effectiveness of the oversight. 75 The legal framework for campaigning should be further strengthened to include clear rules for the participation of public officials, including on social networks. The law provides for the possibility to sign a Code on Fair and Democratic Elections, a self-regulatory instrument that inter alia prohibits pressure on civil servants and public-sector employees. 76 However, many ODIHR EOM interlocutors made allegations that public sector employees were pressured by their superiors to support VMRO-DPMNE or the incumbent mayor, and some alleged instances where municipal employees were instructed to take part in the campaign. 77 Additionally, allegations of intimidation of voters and opposition candidates, as well as instances of alleged targeted administrative inspections by authorities on opposition supporters, were reported to the ODIHR EOM. 78 A wide range of ODIHR EOM interlocutors alleged that political parties with substantial financial means engaged in vote-buying, particularly targeting economically vulnerable Roma communities, despite long-standing efforts to combat this practice. 79 All relevant authorities, including law enforcement agencies, should make concerted efforts to comprehensively address allegations of electoral violations such as vote-buying, pressure on voters, and the misuse of administrative resources. Such allegations should be effectively investigated in a thorough, timely, and transparent manner, in line with applicable procedures. Voters should be systematically provided with clear information about mechanisms for reporting violations. 72 Of the 102 campaign events observed by the ODIHR EOM, government officials were actively campaigning at 36. 73 As a response to limited and inconsistent communal waste collection in the capital, which was a major topic in the campaign in Skopje, the incumbent mayor of Kumanovo and leader of ZNAM, Maksim Dimitrievski, sent garbage collection trucks to the Centar municipality of Skopje, which the ZNAM candidate used in his campaign; the mayors of Ilinden, Sopishte, and Zelenikovo provided garbage collection services in the municipality of Aerodrom, which then featured in the VMRO-DPMNE candidate’s campaign. 74 Paragraph 5.4 of the 1990 OSCE Copenhagen Document calls for “a clear separation between the State and political parties”. 75 By law, the SCPC should review and decide on complaints related to violations of campaign- finance rules and misuse of administrative resources within five days. 76 In at least ten municipalities and the City of Skopje, Levica candidates announced that they would refrain from signing the non- binding code. 77 Allegations of municipal employees being pressured by their superiors were made in Chucher Sandevo, Debar, Kochani, Kriva Palanka, Krushevo, Kumanovo, Mogila, Novaci, Ohrid, the Shuto Orizari municipality of Skopje, Struga, and Tetovo. 78 Allegations of intimidation on voters were made in Arachinovo, Bitola, Brvenica, the Centar municipality of Skopje, Gazi Baba, Labunishta, Kumanovo, Mogila, Probishtip, Struga, Sveti Nikole, and Tetovo. Allegations of pressure on opposition candidates were made in Bitola, Kumanovo, Mogila, and Prilep. Allegations of targeted inspections against opposition supporters were made in Bitola, Labunishta, Mogila, and Tetovo. 79 Vote-buying allegations were made in Brvenica, Chair, the Centar and Karposh municipalities of Skopje, Kumanovo, Rankovce, Resen, Saraj, Shtip, the Shuto Orizari municipality of Skopje, Staro Nagorichane, and Tetovo. Additionally, the VMRO-DPMNE candidate in Karposh campaigned on agreements with the private Sistina Hospital to provide discounts for medical examinations for pensioners and with the Zhan Mitrev Clinic to offer free cancer screening services.
Republic of North Macedonia Page: 19 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report B. O NLINE CAMPAIGN ENVIRONMENT Campaigning on social networks, including paid political advertising and third party campaigning, is not regulated, but the law requires all paid political advertisement to be clearly labelled and separated from other content. 80 There is no oversight authority mandated to monitor the campaign on social networks, including disinformation, manipulative content, or co- ordinated inauthentic behavior. 81 In 2023, the Agency for Audio and Audiovisual Media Services (AAAVMS) developed a voluntary Code of Conduct in the Online Sphere during Electoral Processes and Referendums , addressing political advertising, disinformation, discriminatory rhetoric, and personal data protection. However, only five political parties and four independent candidates contesting these elections signed it. 82 Levica, one of the signatories, did not adhere to the Code’s standards on language and rhetoric and repeatedly used inflammatory and vulgar rhetoric. 83 Candidates and political parties relied heavily on social network outreach and campaigned actively on Facebook from the start of the official campaign period, and, to a lesser extent, on Instagram and TikTok. 84 While at the start of the campaign most posts presented candidates and programmes in a neutral tone, sharing content from campaign events, the tone used on social networks became increasingly accusatory in the final stages of the first- round campaign. In the runoff, contestants focused on their electoral gains in the first round and on local promises. Most party accounts and leaders followed a similar pattern in their posting frequency, with the highest number of posts in the second and third weeks of the campaign. A number of high- level government officials and incumbent mayors used their official Facebook accounts for campaigning. 85 Several ODIHR EOM interlocutors reported online harassment and misogynistic attacks, including from fake accounts, and raised concerns about the potential spread of harmful narratives and manipulative content online during the election period. The ODIHR EOM noted several instances of inflammatory rhetoric. 86 In the final stages of the second-round campaign, a number of anonymous accounts and some journalists disseminated sensitive personal data of the Levica candidate for the City of Skopje on social networks, raising concerns about privacy and personal data protection. 87 Despite growing digital vulnerabilities, no comprehensive institutional mechanism has been established to counter digital threats to elections, including potential co -ordinated malign influence and disinformation. 80 According to data from Meta Ad Library, between 17 September and 16 October, the accounts that spent the most on Facebook and Instagram were those of Levica (EUR 11,292), the official account of the mayor of the Kisela Voda municipality of Skopje, Orce Gjorgjievski (EUR 9,615), and the official account of Prime Minister Hristijan Mickoski (EUR 9,529). The highest-spending official party accounts were of SDSM, the Democrats, and Integra – Macedonian Conservative Party, with EUR 8,359, EUR 3,641, and EUR 345, respectively. Among the accounts that spent the most on paid political advertisement from 3 August through 31 October, accounts associated with VMRO-DPMNE spent the highest amount, up to EUR 94,474, followed by accounts associated with SDSM with EUR 44,364, and with Levica, spending EUR 33,068. 81 The AAAVMS launched a pilot project to monitor third- party campaigning of 50 accounts across social network platforms. The civil society organizations Metamorphosis, CIVIL, and the Helsinki Committee for Human Rights also conducted social network monitoring. 82 See the Code of Conduct in the Online Sphere during Electoral Processes and Referendums . 83 The co-ordination body to which complaints may be submitted regarding violations of the Code received eight complaints and found five of them in violation of the Code. 84 The ODIHR EOM followed the campaign activities of 47 accounts of political parties, coalitions, candidates, and influencers on Facebook during the first round, and followed 30 accounts in the runoff. 85 For example, the mayors of Berovo, Gostivar, the Kisela Voda municipality of Skopje, Kumanovo, Ohrid, and Tetovo actively campaigned on their official Facebook pages, as did the prime minister, the ministers of foreign affairs, defense, transport and communication, and others. 86 For example, on 20 October, a newly elected councilor from the Macedonian Action – Conservative Party (MAAK) to the Negotino municipal council published a hateful and derogatory post against the Roma community, which was condemned by several civil society organizations and politicians. 87 Personal data protection is governed by the 2020 Law on Personal Data Protection. The Personal Data Protection Agency has also issued guidelines on the processing of personal data by political parties during local elections and on reporting personal data breaches.
Republic of North Macedonia Page: 20 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report Consideration could be given to develop steps to regulate campaign activities and political advertising on social network portals, and their financing. Responsible oversight institutions should be mandated to monitor contestants and other stakeholders in the campaign. In addition, these institutions should be provided with adequate resources and capacities and equipped with effective, dissuasive, and proportionate sanctioning mechanisms for violations. IX. CAMPAIGN FINANCE A. I NCOME AND EXPENDITURE Campaign and political finance are regulated by the Electoral Code, the Law on Financing of Political Parties, and the Law on Prevention of Corruption and Conflict of Interest. Most previous ODIHR recommendations pertaining to campaign finance remain unaddressed, including those related to constituency-level reporting of income and expenditures in both interim and final campaign finance reports, electronic submission of reports, regulation of bank loans, paid political advertising on social networks, third- party financing, strict limits on post-election donations, and the provision of adequate resources for oversight bodies. The legal framework for campaign finance should be revised to address existing gaps, including those concerning the amount of bank loans and the possibility of donating after election day, as well as third-party financing and campaign finance related to campaigning in social networks. Campaigns may be financed from public and private sources. In practice, public funds constitute a significant share of overall campaign financing through different mechanisms. 88 While there is no direct public funding, the state, through the SEC, reimburses registered broadcast, print, and online media outlets for political advertising (see Media). Political parties that receive state funding may also use these funds for campaign purposes. 89 Private funding includes bank loans, which are not comprehensively regulated, and monetary or in- kind donations, capped at EUR 3,000 per individual and EUR 30,000 per legal entity per campaign, in Macedonian Denar (MKD) equivalent. Donations from foreign, state, municipal, and anonymous sources, as well as from public, religious, and charitable organizations, are prohibited. Campaign spending is limited to MKD 110 (approximately EUR 1.8) per registered voter in a municipality, applied cumulatively across both rounds of mayoral elections. For reporting purposes, the law does not distinguish between mayoral and council elections and narrowly defines who is considered an election participant. Consequently, only political parties, coalitions, and independent candidates or lists of independent candidates contesting an election are required to submit campaign- finance reports. 90 88 For instance, the first campaign finance reports revealed that donations from private entities were reported by only one contestant and amounted to some EUR 427,000, while transfers from political parties’ regular accounts, which are funded from public sources, totaled almost EUR 760,000. 89 EUR 1 equals approximately MKD 61.5. Under the Law on Financing of Political Parties, 0.15 per cent of the annual state budget income is designated for subsidies to political parties, with 70 per cent allocated to parties represented in parliament or local councils, proportionally to their seats, and 30 per cent equally to all parties that received at least 1 per cent of votes in the last parliamentary or local elections. In 2024, state funding for political parties amounted to approximately EUR 7.5 million. The law does not limit transfers from regular party accounts to campaign accounts. 90 While 309 mayoral candidates and 577 lists for councilors contested these elections, the SEC published that there are 153 registered contestants.
Republic of North Macedonia Page: 21 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report B. D ISCLOSURE AND OVERSIGHT All contestants are required to open dedicated bank accounts through which all campaign income and expenditures must be processed. 91 Oversight is entrusted to the State Audit Office (SAO) and the SCPC. Each contestant is required to submit three interim reports, two before election day and one after, which are not subject to audit. 92 The SCPC reported that two- thirds of contestants did not submit their interim reports. 93 All reports are filed with the SAO, SCPC, and the SEC, which publish them on their websites. Within 60 days of the official announcement of election results, contestants must submit final reports to the SAO, which then has 60 days to audit them. The reporting template, most recently provided by the Ministry of Finance prior to the 2024 elections, does not require a breakdown of expenses by municipality, preventing verification of compliance with spending limits, not in line with the law. 94 Furthermore, interim reports include only donations, omitting loans, transfers from regular party accounts, and expenditures, thereby reducing transparency and falling short of international good practice. 95 Overall, while the number and timing of interim reports, and their submission to three different institutions, placed a significant administrative burden on contestants, particularly independent candidates, these measures did not enhance the transparency of campaign finances. To enhance transparency, consideration should be given to legally requiring comprehensive disclosure of all types of campaign income and expenditures by contestants, several days prior to election day. Campaign finance reports should include a breakdown of expenditures by constituency, should be submitted electronically in an easily searchable format, and made public immediately upon submission. The Electoral Code prescribes fines of up to EUR 9,000 for violations of campaign finance regulations, including exceeding donation or spending limits or failing to submit a financial report, but does not specify which institution should initiate procedures in case of infringements. Despite the existence of two oversight bodies, the SCPC and the SAO, and the high number of contestants who did not comply with reporting requirements, no proceedings were initiated regarding infringements of either the first or second interim report. This gap effectively neutralized the sanctioning mechanism, further weakening public trust in the oversight institutions and reducing accountability of the electoral process, contrary to international good practice. 96 Before the start of the campaign, the SAO conducted two training sessions for contestants’ financial staff on completing financial reports. The training covered legal requirements related to campaign 91 Out of the total of 886 mayoral candidates and council lists registered, the authorities informed the ODIHR EOM that only 167 bank accounts had been opened for campaign purposes. 92 The first 167 interim reports were due on 9 October by 24:00, while the second set of reports was due the day before election day. An additional report was due the day before mayoral runoffs. 93 Only one third of contestants submitted their interim reports in line with legal requirements. The content and timing of publication of submitted reports varied. Of the total of 170 reports submitted in all three reporting cycles, 65 contained no information on donations, 3 were duplicated from the previous reporting cycle, while 3 included only a cover letter. Only 31 report included information on funds transferred from political parties’ regular accounts, 6 contained information on in- kind donations, while 32 also contained expenditures. The first reports were posted on the day after submission by the SAO and SCPC, while the SEC posted them four days after submission. The second and third reports were posted on election days by the SCPC only, while the SEC and SAO posted them several days later, in both instances. 94 The spending limits in these elections ranged from some EUR 3,400 in Lozovo to some EUR 168,000 in Kumanovo. For the Skopje City Council and mayoral elections, the spending limit was some EUR 848,000. 95 Paragraph 261 of the 2020 ODIHR and Venice Commission Joint Guidelines on Political Party Regulation states that “[i]t is good practice to require […] reports providing oversight bodies and the public with preliminary information on campaign incomes and expenses of parties and candidates several days before election day”. 96 Paragraph 276 of the 2020 ODIHR and Venice Commission Joint Guidelines on Political Party Regulation states that “In cases where there are several monitoring bodies, the relevant legislation should clearly outline their various differing competences and mandates and ensure that they complement one another”.
Republic of North Macedonia Page: 22 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report finance and included sample reporting templates. However, some practical issues, including gaps in the reporting template and ambiguous definitions of who is considered a participant, remained unresolved, leading to inconsistent and, at times, overly narrow interpretations by both participants and oversight institutions. Combined with systemic gaps and limited institutional capacity, these shortcomings hindered effective campaign finance oversight. 97 To enhance the accountability of the electoral process and effectiveness of campaign finance oversight, the legislation should specify which institution should initiate proceedings in cases of infringements. The State Commission for the Prevention of Corruption and the State Audit Office should be adequately resourced and possess the necessary technical expertise. These institutions should conduct effective scrutiny of campaign finance and give proper and timely consideration to all reports and complaints concerning alleged irregularities. X. MEDIA A. M EDIA ENVIRONMENT The media landscape is diverse but fragmented along political and ethnic lines and operates within a limited advertising market. Television (TV) remains the main source of political information, while online news portals and social network platforms are increasingly influential. Several ODIHR EOM interlocutors expressed concern about the absence of local media in some regions. They also noted unfavourable working conditions and limited human resources in the media sector, affecting both journalistic and technical capacities. While the legal framework provides for the protection of journalists, intimidation, particularly outside the capital city, online attacks, including against women, and isolated incidents of physical violence against journalists remain a concern. 98 B. L EGAL FRAMEWORK FOR THE MEDIA The Constitution guarantees freedoms of expression and media. The 2025 amendments to the Law on Media introduced a definition of online media and a voluntary register for online outlets, aiming at increasing transparency. Positively, following a 2024 amendment, broadcasters with national coverage must include subtitles and/or sign language in at least one daily and one weekly prime-time program. 99 The 2025 Law on the Accessibility of the Websites and Mobile Applications of Public Sector Institutions mandates accessibility of all public websites, aligning with the EU directive, but private websites remain unregulated, leaving online media and political party websites outside accessibility control. 100 97 In its 2024 annual report , the SAO recommended several amendments to campaign-finance regulations, including prohibiting post-campaign donations, regulating online and social media spending, and introducing stricter eligibility criteria for media outlets receiving public funds, including online portals. The SCPC, in its 2024 post-elections report, highlighted issues of late or incomplete financial reports, as well as unregulated digital advertising. 98 On 2 October, the Association of Journalists (AJM) announced that it had expelled Zoran Bozhinovski following the series of gender-based insults through social media posts against women journalist. On 30 October , the AJM condemned online threats against a journalist based in Struga. In 2025, a physical attack on a TV crew in Skopje and the arson of a journalist’s car in Ohrid were reported to the MoIA. 99 Article 26 of the L aw on Audio and Audiovisual Media Services also imposes an obligation on media service providers to continuously and progressively implement appropriate and proportionate measures to ensure their services are more accessible to persons with disabilities, for which they are required to adopt an annual action plan and submit a report to the AAAVMS on its implementation. 100 This Law harmonizes with Directive (EU) 2016/2102 of the European Parliament and of the Council of the European Union on the accessibility of the websites and mobile applications of public sector bodies.
Republic of North Macedonia Page: 23 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report The Electoral Code requires media to cover elections in a fair, balanced, and unbiased manner. Despite prior ODIHR recommendations, newscasts of the public broadcaster, Macedonian Radio and Television (MRT), remain subject to stringent regulations during the official campaign period, when MRT is obliged to dedicate 30 per cent of its newscasts to general events, 30 per cent to the parliamentary majority parties, 30 per cent to the parliamentary opposition, and 10 per cent to non- parliamentary parties and independent candidates. Although these regulations aim to ensure equitable access, they limit the broadcaster’s editorial independence. Provisions regulating the public broadcaster’s newscasts during the campaign period should be revised to better safeguard editorial independence while ensuring equitable access and non- discriminatory coverage in news programming for smaller parties and independent candidates. Paid political advertising in the media during the campaign period is financed directly and exclusively from the state budget. The distribution formula favours major parliamentary parties, while denying meaningful opportunities for smaller parties and independent candidates and providing no funds or airtime for smaller parties with a parliamentary group. 101 Levica, which under this formula was not entitled to any political advertisement time or funds in the media, filed several complaints challenging these guidelines (see Election Dispute Resolution ). The same formula applied to the second round, including in cases where independent candidates or candidates representing smaller parties contested mayoral runoffs against candidates from the largest parties. 102 In its current form, the law significantly distorts the playing field, particularly in the context of mayoral runoffs, contrary to OSCE commitments and international good practice. 103 Media wishing to offer paid airtime or space for campaign advertisement must register with the SEC and publish their price lists. 104 Electoral contestants sign a contract and a media plan with each media outlet where they intend to advertise. In addition to its regular monitoring of the campaign, the AAAVMS separately monitors political advertisement and confirms the reimbursement due to broadcasters, while the process of reimbursement to online media lacks transparency and oversight. Many ODIHR EOM interlocutors alleged that this system is exploited by political parties to channel 101 The Electoral Code prescribes that 8 minutes out of each 9.5 minute-long paid advertisement block and 90 per cent of the funds allocated for the campaign in the media are to be equally divided between the 2 largest ruling and the 2 largest parliamentary opposition parties, 1 minute and 7 per cent of funds are allocated to parliamentary parties that do not have enough MPs to form a parliamentary group, while 30 seconds and 3 per cent of funds are to be shared by non- parliamentary parties and independent candidates. On 16 September, the SEC, the AAAVMS, the SCPC, and the SAO submitted a joint letter to the Speaker of Parliament, requesting action on the appropriate regulation of the allocation of paid airtime and space and distribution of funds for the campaign in the media. Through a biliteral agreement, ZNAM was provided a percentage of VMRO-DPMNE’s funds for advertising in the media in the first round. 102 In the City of Skopje and the Centar municipality of Skopje, VMRO-DPMNE and SDSM, each having access to 45 per cent of the budget allocated for the campaign in the media, contested the second round against Levica and ZNAM candidates, respectively, who were not entitled to any funds. In 8 other municipalities, independent candidates and 1 candidate from a non-parliamentary party, entitled to 3 per cent of funds, competed against candidates of major parties with 45 per cent of funds allocated to them. 103 Paragraph 7.8 of the 1990 OSCE Copenhagen Document commits participating States to guarantee that “no legal or administrative obstacle stands in the way of unimpeded access to the media on a non- discriminatory basis for all political groupings and individuals wishing to participate in the electoral process”. Section I.2.3 of the Venice Commission Code of Good Practice in Electoral Matters provides that equality of opportunity must be guaranteed for parties and candidates alike, inter alia with respect to media airtime and public funds, and that depending on the subject matter, equality may be strict or proportional. Paragraph 233 of the ODIHR and Venice Commission Joint Guidelines on Political Party Regulation provides that public funds should be “allocated in a non-partisan way, based on fair and reasonable criteria” and paragraph 235 provides that “a system for determining the proportional (or equitable) distribution of financial or in-kind state support must be objective, fair and reasonable”. 104 For these elections, 33 TV stations, 42 radio stations, 8 daily newspapers, and 246 online media outlets registered with the SEC.
Republic of North Macedonia Page: 24 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report funds through loyal media outlets. In addition, the SEC ’s responsibility to reimburse media for paid political advertising places a significant administrative burden on the commission. To increase the transparency of the electoral process and the accountability of all participants in the campaign, the mechanism whereby state institutions directly reimburse media outlets for the costs of campaign advertising placed by contestants could be reconsidered, with a view to increasing contestants’ involvement in this process. The AAAVMS oversaw media compliance with legal requirements relating to electoral coverage by conducting media monitoring from the day of the announcement of the elections until the end of voting. It published seven weekly reports prior to the official launch of the campaign and daily reports during both rounds. 105 The AAAVMS also published analysis of its monitoring and held ad hoc sessions to address identified violations by the media. However, the daily reports were not publicly reviewed by the SEC and did not contribute to enhancing the efficiency or transparency of media oversight. The legal requirement for daily reporting by the Agency for Audio and Audiovisual Media Services to the election administration could be replaced by ad hoc reporting that effectively supports the identification and addressing of election-related concerns. C. ODIHR EOM MEDIA MONITORING A CCESS DETAILED INFORMATION Mayoral candidates are entitled to equal coverage by all broadcasters, and submitters of councilor lists to equal coverage in local media. In both rounds, due to the high number of contestants and limited media capacity, the decision on which candidates to invite to numerous debates in private media remained under editorial discretion, and some candidates declined to participate. Televised debates were organized by private channels almost exclusively for mayoral candidates and for a limited number of municipalities, including in the second round. Several local media outlets organized debates and interviews with candidates in their respective municipalities; however, due to the limited number of such outlets, the overall impact was minor. According to ODIHR EOM media monitoring, election- related news coverage in both public and private broadcast media during the campaign period in both rounds was overall balanced in tone. 106 VMRO- DPMNE and SDSM, together with their coalitions, received between 18 and 39 per cent and between 18 and 30 per cent, respectively, of coverage on Macedonian- language broadcasters, and some 9 and 10 per cent, respectively, on Albanian- language broadcasters. VLEN and the DUI-led coalitions received some 4 and 6 per cent, respectively, in Macedonian- language TVs, and each received some 26 per cent on Albanian- language TVs. Major parties and coalitions were often represented by their leaders, rather than by candidates. In the first round, non- parliamentary parties and independent candidates received approximately 2 and 7 per cent of news coverage on public broadcasters, respectively, and on average 2 and 4 per cent on private channels. With fewer candidates contesting the second round, the monitored broadcasters provided voters with ample information about contestants, including independent candidates and those of smaller political parties, mostly in 105 On 7 October and 3 November, the AAAVMS published monitoring data for the pre-campaign period and for the first round, respectively. The AAAVMS initiated the following misdemeanor procedures: on 8 October, against Kichevo TV Gurra for exceeding the limit of paid political advertising; n 19 and 20 October, against four television (TV) stations (two cable TV and two local TV stations) for violating the campaign silence in the first round. On 6 November, the report on paid political advertising in the first round was published. 106 On 15 September, the ODIHR EOM started its media monitoring of the public broadcasters MRT 1 and MRT 2 (in Albanian), the private broadcasters Alfa , Alsat-M (in Albanian), Kanal 5, Sitel, and Telma , as well as election- related articles of the online news portals kurir.mk , plusinfo.mk, and slobodenpecat.mk, along with tetovasot.com and lajmpress.org (in Albanian).
Republic of North Macedonia Page: 25 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report the news programmes. 107 Coverage in the pre-campaign period on private television and online media reflected political polarization, and negative reporting on the largest parties largely originated from the rhetoric of party leaders. 108 Across all monitored broadcasters during the whole period, women accounted for some 9 per cent of coverage, out of which 14 and 13 per cent were dedicated to the president and to 3 women ministers, respectively. W omen candidates were mostly presented speaking directly. While men often received some negative coverage, women were covered almost exclusively in a neutral tone. On the monitored public broadcast channels, 27 and 23 per cent of the monitored coverage was adapted for persons with hearing impairments, while on private broadcasters such coverage ranged between 8 and 14 per cent. Macedonian- language broadcasters almost exclusively used Macedonian sign language interpretation, whereas Albanian -language broadcasters relied only on subtitles. For greater inclusivity, accessibility of news and political content should be improved. Consideration could be given to a larger sign-language interpreter window and audio description. XI. ELECTION DISPUTE RESOLUTION Election-related complaints may be filed with the SEC, MECs, basic courts, or the SCPC, depending on the subject matter. The regulation of election dispute resolution contains ambiguities and gaps, including with respect to conflicting deadlines, unclear mandates for dispute resolution, and the authority of lower-level election commissions. 109 The legal standing of voters to file complaints remains limited, while candidates cannot file complaints directly, but only through their nominating entities (political parties, coalitions, or groups of voters who nominated lists of candidates), contrary to international good practice. 110 Citizen observers may file complaints concerning campaign finance; however, for potential irregularities observed during the electoral process, including on election day, they can only have their remarks recorded in the EB logbooks. Basic courts and the SEC handle different types of campaign- related complaints. The SEC also reviews complaints by contestants concerning voting, tabulation, and election results. It may initiate proceedings on electoral irregularities ex officio and refer alleged criminal offences to the prosecutor’s office. MECs review complaints regarding violations of voting rights on election day, while the SCPC reviews those related to campaign finance and misuse of administrative resources. Decisions by the SEC, MECs, and SCPC can be appealed to the Administrative Court, while the appellate courts hear appeals on election-related decisions of basic courts. Deadlines for submitting complaints range from 107 Kanal 5 and Telma televised debates for the municipality of Kumanovo. In primetime, MRT 1 televised debates for Probishtip and Valandovo, while no candidates expressed interest in debates on MRT 2 . TV Alfa broadcast debates for the Centar municipality of Skopje and for Valandovo, Kanal 5 also televised debates for the Aerodrom municipality of Skopje and the City of Skopje, and Telma – for Aerodrom, the Karpos municipality of Skopje, Probishtip, and Valandovo, while debates for the City of Skopje were planned but the VMRO- DPMNE candidate declined to participate. 108 Sloboden Pechat reported exclusively in a neutral tone during the whole monitoring period. 109 Procedures and applicants in cases concerning the annulment and repetition of voting are not comprehensively defined in Article 151 of the Electoral Code, which also sets deadlines that differ from those under Article 148, despite their partly overlapping scope. ODIHR EOM long- term observers reported that many MECs had varying interpretations of their authority to rule on different types of complaints, often relying solely on SEC advice rather than independently reviewing and deciding cases within their jurisdiction. 110 Voters can only file complaints regarding the misuse of administrative resources with the SCPC, and regarding violations of their individual voting rights with the SEC before election day, and with MECs on election day. Section II.3.3.f of the Venice Commission’s Code of Good Practice in Electoral Matters recommends that “[all] candidates and all voters registered in the constituency concerned must be entitled to appeal. A reasonable quorum may be imposed for appeals by voters on the results of elections”.
Republic of North Macedonia Page: 26 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report 12 hours to 2 days, with 1 to 3 days allowed for most reviews. 111 Some of these deadlines are unduly short, potentially affecting the quality of rulings. 112 Consideration should be given to extending the deadlines for the submission and adjudication of electoral complaints and appeals to ensure adequate time for their filing, examination, and resolution, in line with international good practice. The legal standing to file complaints should be broadened to include candidates, voters, and citizen observers. The SEC reviewed 97 complaints related to voter registration and requests for homebound voting, accepting 47 and rejecting the remaining 50. In line with the law, the SEC maintained an electronic system for filing and tracking complaints; however, online filing was limited to complaints related to voter registration and homebound voting, and the system was not consistently updated. Since the announcement of the elections, the SCPC received some 40 reports, most alleging misuse of state resources. These reports were not treated as complaints and hence were not reviewed in an expedited manner, and the procedural rights of the parties were not ensured, limiting access to an effective remedy. 113 The Administrative Court received and adjudicated four lawsuits prior to election day, all concerning candidate registration. It dismissed one as late and upheld the SEC and MEC decisions in the other three. The court also dismissed as unfounded a lawsuit filed by Levica requesting annulment of the AAAVMS Guidelines on paid political advertising. As required by law, the Administrative Court published its decisions promptly. Within the prescribed deadline, 51 complaints were filed with the SEC regarding first-round election day procedures, including 19 concerning the voting process and 32 related to results determination and tabulation. The SEC reviewed all complaints in a public session on 23 October, dismissing 8 as inadmissible or not submitted in line with prescribed procedures and rejecting the remaining 43 as unfounded. 114 In line with procedures, representatives of all complainants were invited to the session, and those present were heard before decisions were adopted. In several cases, the SEC departed from the rule of reviewing complaints in order of submission, instead grouping complaints concerning the same municipalities or complainants, and deciding on them jointly, at times applying an overly formalistic approach. 115 In addition, the SEC provided complainants with incorrect information on 111 Voters’ complaints on election day must be lodged within 12 hours. 112 Section II.3.3(95) of the Venice Commission’s Explanatory Report of the Code of Good Practice in Electoral Matters s of rights of defense and a reflected decision. A time limit of three to five days at first instance (both for lodging appeals and making rulings) seems reasonable”. 113 By law, the SCPC should review and decide on complaints related to violations of campaign- finance rules and misuse of administrative resources within five days. The SCPC reviewed 21 reports in public sessions on 13 October and 3 November, deciding not to initiate proceedings due to lack of evidence provided by submitters. 114 While SEC decisions on complaints are delivered to the submitters electronically, five complaints were dismissed because they had been submitted electronically, which was not accepted by the SEC. Three complaints were related to the Gostivar mayoral election and were dismissed by the SEC on the grounds that the election there would be repeated, even though no formal decision on repeating the election had been announced at the time of the SEC review. Section II.3.3.b of the Venice Commission’s Code of Good Practice in Electoral Matters suggests that submission requirements should not be overly formalistic, and that the procedure must be simple and devoid of formalism, in particular concerning the admissibility of appeals. 115 For instance, not accepting complaints because they were submitted electronically, or not reviewing complaints in detail because there was no remark in the protocol from the polling station in question, or reviewing complaints filed by the same contestant together rather than in the order in which they were submitted. The SEC Instruction on the Manner and Procedure for Resolving the Complaints Within the Authority of SEC p complaints should be processed in order of submission.
Republic of North Macedonia Page: 27 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report available legal remedies. 116 These shortcomings, together with restrictive deadlines, limited the investigation of certain cases. Inconsistent application of the law and SEC instructions further undermined the right to an effective remedy and raised concerns about due process, contrary to OSCE commitments and international standards and good practice. 117 Fourteen SEC decisions were appealed to the Administrative Court, which upheld the SEC decision in ten cases. After examining election materials in one case and conducting recounts in three more cases, in accordance with procedures and in public sessions, the Court granted the appeals in four cases. 118 The Court overturned the SEC’s decisions in these cases and annulled results in three polling stations in the municipality of Shuto Orizari, one related to the mayoral election and three to the municipal council elections. The Court ruled in panels of five judges, as prescribed by law, allowed parties in the process to be heard, and published its rulings promptly despite the short deadlines. 119 The election administration should ensure that all complaints are examined on their merits, and that reasoned and substantiated decisions are adopted and published without undue delay. Electronic submission should be allowed for all types of complaints. The Constitutional Court reviews the constitutionality of election-related legal acts or decisions without an expedited procedure. However, following the announcement of the local elections, the Court reviewed several cases promptly and within days, including challenges to the SEC Rulebook governing the collection of support signatures for independent candidates, the SEC Guidelines for procedures of submitting and registering candidate lists, and the government decision on the number of councilors per municipality (see Candidate Rights and Registration and Legal Framework and Electoral System, respectively). The Court rejected all initiatives. During the official campaign period, two additional cases were submitted to the Constitutional Court: one by Levica on 29 September, challenging the AAAVMS Guidelines on paid political advertising, and another by the Democrats on 3 October, challenging provisions of the Electoral Code related to the allocation formula. 120 The Court held a session on 15 October, two days before the end of the first-round campaign, and rejected the initiative by Levica. 121 Although the Constitutional Court is 116 In its decisions, the SEC notified plaintiffs that appeals against its decisions can be filed with the Administrative Court via the SEC, while the Electoral Code prescribes only that appeals against SEC decisions can be filed with the Administrative Court, without specifying that this should be done via an intermediatory body. 117 Paragraph 5.10 of the 1990 OSCE Copenhagen Document provides that “[e]veryone will have an effective means of redress against administrative decisions so as to guarantee respect for fundamental rights and ensure legal integrity.” Paragraph 13.9 of the 1986 OSCE Vienna Document tasks OSCE participating States to effectively apply legal remedies, including “the right to a fair and public hearing within a reasonable time before an independent and impartial tribunal, including the right to present legal arguments”. Section II.3.3b of the Venice Commission Code of Good Practice in Electoral Matters recommends that “the procedure must be simple and devoid from formalism, in particular concerning the admissibility of appeals”. 118 The recounts revealed several serious irregularities in EB protocols and omissions in election materials. These included a missing page in one EB protocol, discrepancies between the figures recorded in all the EB results protocols examined and the results of the recounts, missing safety seals on one ballot box, and incorrectly packed election materials. 119 By law, the Administrative Court must announce its rulings within two hours of the conclusion of a hearing. In one case, the Court was two hours late due to technical omissions by the SEC, which had delivered incorrect election materials to the Court and did not provide enough safety seals, causing a delay in the process, and, consequently, in the announcement of the ruling. The Court publicly criticized the SEC representatives for a lack of professionalism, claiming that similar omissions of the SEC have recurred in successive electoral cycles. 120 In addition, Levica filed several lawsuits with the Basic Court in Skopje, all of which were dismissed, as well as a complaint to the Commission for Prevention and Protection of Discrimination, on the same matter. 121 The initiative by the Democrats was not on the agenda of this session of the Court. The Court informed the ODIHR EOM that two more initiatives were received, one by Levica, challenging the provisions of the Electoral Code on the allocation formula, and another, by the World Macedonian Congress, challenging parts of the SEC Election Calendar.
Republic of North Macedonia Page: 28 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report not bound by expedited deadlines, its practice of hearing election- related cases promptly created an expectation among many stakeholders that this approach would continue. Such practices have the potential to significantly impact the legal framework while an electoral process is ongoing. XII. ELECTION OBSERVATION The Electoral Code provides for both citizen and international election observation. Accredited representatives of citizen associations registered at least one year before election day, whose statutes envisage the protection of human rights, international organizations, and representatives of foreign countries may observe all aspects of the electoral process. Applications for observer accreditation must be submitted to the SEC no later than ten days prior to election day. Electoral contestants may appoint authorized representatives to follow the election process at all levels of election administration in municipalities where they compete, by applying to the relevant MEC until three days before election day. Media representatives were entitled to be present at all stages of the electoral process with the exception of the vote count. Prior to the first round of the elections, in an inclusive process, the SEC accredited 807 citizen observers from 20 organizations and 644 international observers from 21 international organizations and foreign entities. 122 The SEC also conducted training for accredited observers on their rights and responsibilities and a workshop for media outlets. Election observation activities by traditional citizen observer organizations were minimal due to a lack of funding, which prevented them from deploying meaningful numbers of long- term and short-term observers. 123 They focused instead on activities such as monitoring of media and social networks and on possible foreign malign influence and disinformation campaigns, misuse of state resources, inter-communal relations, and electoral accessibility. 124 The organization ‘Wake Up’ accredited a total of 711 observers in both rounds. On the second-round election day, the SEC withdrew the accreditations of eight ‘Wake Up’ observers for campaigning in favour of a candidate in the Skopje municipality of Shuto Orizari. Neither the Electoral Code nor the SEC instruction on the observation of elections contain provisions specific to a second round or defines the status of authorized representatives of candidates who did not qualify for it. However, the SEC informed the ODIHR EOM that observer accreditations issued for the first round remained valid and that additional observers could be accredited. Between the two rounds, t he SEC registered a total of 152 citizen observers, all from the organization ‘Wake Up’. XIII. ELECTION DAYS A. F IRST-ROUND ELECTION DAY The 19 October election day was generally calm and orderly. On the first-round election day, the IEOM observed opening in 109 polling stations, and voting in 1,100 polling stations across the country. Counting was observed in 104 polling stations, and the tabulation in 76 MECs. 122 The SEC also accredited international observers’ assistants and interpreters, who were included in the total number of international observers reported by the SEC. 123 Of the main citizen observer organizations that were previously involved in election observation, ‘CIVIL – Center for Freedom’ deployed 6 long- term and 60 short-term observers. The National Council for Gender Equality deployed 24 women observers, specifically observing women’s participation on election day. 124 Community organizations such as Roma for Democracy and Umbrella, as well as local organizations like Inkluziva/Zeta and Polio+ focused on the rights and inclusion of persons with disabilities and electoral accessibility. A group of civil society organizations monitored the potential misuse of administrative resources across 26 municipalities.
Republic of North Macedonia Page: 29 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report According to the SEC, turnout reached 48.46 per cent. The SEC published turnout data by municipality at two-hour intervals throughout the day, starting at 09:00, and began posting preliminary election results down to polling station level at around 21:00, contributing to transparency. In four municipalities, the mayoral election had to be repeated as fewer than one-third of registered voters participated. 125 In a number of municipalities, cases of misprinted ballots and information posters were reported, including for the election of the Council of the City of Skopje. Women were well represented on the EBs in polling stations observed by the IEOM; they comprised 49 per cent of EB members and chaired 66 per cent of the observed EBs. Despite a 2023 Skopje Court of Appeals ruling that found inaccessible polling stations discriminatory, accessibility remains unsatisfactory, and none of the criteria for selecting a polling station specifies that polling stations should be accessible. 126 Fifty-four per cent of polling stations where voting was observed did not provide for independent access for voters with physical disabilities, and in 27 per cent, the interior layout was not suitable for these voters. Braille ballot templates for use by voters with visual impairments were available in 95 per cent of polling stations observed. However, the templates were produced without consultation with organizations or individuals with visual impairments, included only contestants’ ordinal numbers on the ballot, without names or party affiliation, and contained design flaws that compromised usability and secrecy and could also result in an increased number of invalid ballots. 127 Legal provisions prescribing accessibility standards that ensure equal participation of persons with disabilities in all stages of the electoral process and establish clear enforcement and monitoring mechanisms should be adopted, in consultation with disability organizations. Most polling stations opened on time or with slight delays. Opening was assessed positively in 105 of the 109 observations, highlighting the generally uniform application of procedures. IEOM observers reported some instances of procedural errors, including 14 instances where ballot boxes were not shown to be empty before being sealed, and 27 cases where the opening protocol was not completed before the polling station opened. Problems with initiating the Biometric Voter Identification Devices (BVIDs) were noted in one third of openings observed, and roughly the same proportion of polling stations opened with mostly minor delays. IEOM observers assessed voting positively in 98 per cent of polling stations observed, describing the process as calm, efficient, and well-organized. Authorized representatives of contestants were present in 84 per cent of polling stations observed and were involved in 20 of the 22 cases of interference observed by the IEOM. Citizen observers were present in only 6 per cent of polling stations observed. The presence of unauthorized persons was observed in eight polling stations. Voter identification procedures were almost universally respected. However, IEOM observers reported that in 27 per cent of polling stations observed, not all voters could be identified by the BVID based on fingerprints, and 125 Centar Zhupa (21.49 per cent), Vrapchishte (25.18 per cent), Mavrovo i Rostushe (30.31 per cent), and Gostivar (33.31 per cent). The mayoral elections in these municipalities will have to be repeated within 60 days from the publication of the final results. On 17 November, the Speaker of Parliament scheduled these elections for 11 January 2026. On 25 November, the government appointed state commissioners in the four municipalities. 126 The final decision of the Basic Civil Court in Skopje, confirmed by the Court of Appeal in Skopje, directed the government and the SEC to ensure the following at polling stations: accessible paths, parking spaces marked with high-contrast colours, placing signs and numbers in a visible place in a larger format with high contrast or audio signals to polling stations; accessible entry to the voting room through the installation of handrails along staircases and walls, accessible ramps, handrails, wider entrances, accessible lifts or platforms at multi-level locations with stairs; and accessibility within the voting room, with equal lighting, furniture rearrangement for greater mobility, the installation of appropriately adapted voting booths, and ballot boxes at a suitable height for people with physical disabilities. 127 ODIHR EOM interlocutors, including voters with disabilities, reported grammatical errors, missing top and bottom borders that hindered alignment, and the use of whi te paper templates which, after being used to circle a choice, could retain visible pen marks, potentially compromising ballot secrecy.
Republic of North Macedonia Page: 30 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report in 2 per cent, there were technical issues with the devices. In 8 per cent of polling stations observed, one or more voters were turned away, in most cases because their names could not be found on the voter list or they could not present a valid identification document. IEOM observers reported some problems related to the secrecy of the vote. In 7 per cent of polling stations observed, not all voters marked their ballots in secrecy. The layout of the polling stations was not adequate to conduct polling and did not ensure the secrecy of the vote in 4 per cent of observed polling stations. Overcrowding was noted in 4 per cent of observations. In 38 per cent of polling stations observed, voters were not consistently instructed on voting procedures and on how to properly mark their ballots. Voter information posters were produced with clear visual explanations and in a simple format, which contributed to inclusivity. However, they omitted some key elements, including that the ballot must be marked by circling the ordinal number of the contestant, that other markings would invalidate the ballot, and that ballots must be placed separately in the ballot box designated for the respective election. Serious procedural shortcomings noted by IEOM observers included group voting, reported in 3 per cent of polling stations observed, and attempts to influence voters on who to vote for (1 per cent). In 2 per cent of polling stations observed, ballot boxes were not properly sealed. IEOM observers also reported that in 3 per cent of polling stations observed, people other than EB members were seen keeping track of voters who had voted, indicating possible pressure on voters and attempts to unduly influence their choice. Campaign materials or activities were reported from outside of 4 per cent of polling stations observed. The large majority of the 104 vote counts observed by the IEOM were assessed positively, although some observers described the process as disorganized and chaotic. However, a frequent lack of adherence to prescribed procedures, as well as procedural errors or omissions led to a negative assessment of the process in 13 observations. IEOM observers reported that EBs frequently did not perform the required reconciliation procedures, such as counting and recording the number of unused ballots in the results protocol (30 cases each) or determining the number of voters who voted by counting the signatures on the voter list (24 cases). Only 38 EBs were observed to have conducted all prescribed steps before opening the ballot boxes. The actual counting of ballots was carried out transparently in almost all cases, but in more than half of the observed counts, the various steps were not followed in the prescribed order. IEOM observers also reported procedural violations, such as results protocols pre-signed by EB members (10 cases) or persons other than EB members participating in the count (18 cases). In 3 counts observed, the results did not reconcile, and in 31 cases, EBs faced difficulties completing the results protocols. Other procedural shortcomings included EBs failing to post copies of the results protocols at the polling station (43 cases), negatively impacting transparency, and failing to transmit preliminary results electronically to the SEC (23 cases). Efforts focusing on the integrity of election-day procedures should be enhanced, with an emphasis on respect for counting procedures and the correct completion of result protocols. Consideration could be given to the introduction and consistent application of disciplinary sanctions for Election Board members who derive from prescribed counting procedures. IEOM observers assessed the tabulation positively in all but 6 of the 89 reports filed from 76 MECs, describing the process as transparent in most cases, though at times disorganized. They reported that the MEC premises were not always suitable for the reception of election materials (15 cases), and noted instances of overcrowding (10 cases), and tensions in or around MEC premises (4 cases). Almost three-quarters of MEC premises did not provide for independent access for persons with physical disabilities. IEOM observers also reported several procedural shortcomings, including MECs not consistently making changes to EB results protocols based on inspected election material,
Republic of North Macedonia Page: 31 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report as required by law (26 reports), and cases of EBs correcting protocols at the MEC (25 reports). More than half of the submitted EB protocols contained discrepancies. Sixty observation reports noted the presence of authorized representatives of contestants at MECs, who were able to follow the process without restriction. IEOM observers did not report any instances of interference in the tabulation process. The SEC reported that it had not received any complaints during the first-round election day. At the same time, by the end of voting, the SEC published information on some 286 complaints submitted by voters concerning their right to vote, which had been processed by MECs. According to the SEC, 156 of these complaints were upheld, 100 were rejected, while some 30 remain under review. IEOM observers reported that two complaints were filed related to irregularities during the voting and tabulation processes. The State Public Prosecutor’s Office reported no major incidents but noted several isolated cases of alleged vote- buying, undue influence on voters, and one case of violation of the secrecy of the vote, all of which are under investigation. The police reported that 11 persons had been detained and arrested on election day on suspicion or charges of vote buying, destruction of election material, and for photographing voters’ identification documents. B. A NNOUNCEMENT OF FIRST-ROUND RESULTS The SEC announced the preliminary results of the 19 October local elections on 20 October, approximately 14 hours after the legal deadline of 12 hours from the close of voting. 128 Forty-four mayors were elected in the first round, including 33 nominated by the coalition led by VMRO- DPMNE, 5 from the ethnic Albanian VLEN coalition, and 3 each from the coalitions led by SDSM and DUI. Only one of the 32 women candidates for mayor was elected in the first round, in the Skopje municipality of Kisela Voda. In the municipal council elections, the VMRO- DPMNE-led coalition won 549 of the 1,307 municipal council seats, showing an overall increase in seats, while the SDSM-led coalition obtained 230, marking a notable decrease. The DUI-led coalition secured 169, the VLEN coalition 128, Levica 66, For Our Macedonia (ZNAM) 44, and the Democratic Party of Turks 21, while smaller parties won a total of 47 seats. In addition, 53 independent candidates were elected. Out of 1,307 elected councilors, 466 are women (35.7 per cent). 129 The SEC announced that 53,713 ballots (approximately 6 per cent of all votes cast) had been declared invalid. 130 As previously recommended, the rules on marking the ballots and determining their validity should be amended in such a manner that ballots are considered valid as long as the will of the voter can be clearly established. Consideration could also be given to allowing for the replacement of accidentally spoiled ballots. On 23 October, the SEC announced the final results for elections in which no complaints had been filed, including the council elections in 64 municipalities and the mayoral elections in 33 municipalities where a mayor was elected in the first round. On 28 October, after all available legal remedies related to the first round were exhausted (see Election Dispute Resolution), the SEC 128 The SEC informed the ODIHR EOM that it was technically impossible to meet this deadline. 129 Only in four municipalities (Bogdanci, Demir Hisar, Veles, and Vevchani) more women than men were elected to the municipal council. 130 Article 110 of the Electoral Code stipulates that the voter shall circle the ordinal number of the candidate or list they wish to vote for. Article 115.2 defines valid ballots rather broadly as those where the will of the voter can be established in a reliable and unambiguous manner. The relevant SEC instruction, in force since 2011, defines valid ballots only as those where contestants (their ordinal number on the ballot, logo, name, or all of these) have been circled with a blue- ink pen.
Republic of North Macedonia Page: 32 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report announced the final results for the remaining municipalities. 131 Second rounds were scheduled in 32 municipalities and the City of Skopje. Candidates from the VMRO- DPMNE-led coalition participated in 26 second-round mayoral contests, those from the SDSM-led coalition in 17, the DUI- led coalition and VLEN in 5 each, ZNAM in 2, and the Experience for Success coalition in 1, while 8 independent candidates also advanced to the second round. Levica had one mayoral candidate, for the City of Skopje. Of the parties representing smaller ethnic communities that ran independently in the first round, only the Union of Roma had a candidate in the second round, in Shuto Orizari. Only three of the second-round candidates were women. The post-election day environment remained calm. Following the announcement of preliminary results, VMRO- DPMNE representatives called for the resignation of SDSM President Venko Filipche, while VLEN urged DUI leader Ali Ahmeti to step down. The DUI-led coalition reiterated its demand for early parliamentary elections. C. S ECOND-ROUND ELECTION DAY In line with ODIHR methodology and in the absence of short-term observers in the second round, the ODIHR EOM did not observe election day proceedings in a systematic or comprehensive manner, but mission members visited a limited number of polling stations and MECs in 18 municipalities. In the polling stations where opening was observed, procedures were followed. Voting, as observed throughout the day, was assessed as well-organized, professional, and calm. In the limited number of polling stations observed, established procedures were generally adhered to, and ODIHR EOM observers reported no incidents or serious procedural shortcomings. Some technical problems with biometric voter identification were again noted. Authorized candidate representatives were present in almost all polling stations observed, and the ODIHR EOM did not observe any interference in the work of EBs. However, ODIHR EOM observers again noted numerous instances where individuals other than EB members kept track of voters who had voted, indicating possible pressure on voters and attempts to unduly influence their choice. The vote counts observed by the ODIHR EOM were assessed as transparent and efficient and were generally conducted in line with prescribed procedures, with some exceptions where required reconciliation steps were omitted or not performed in the correct order. No disagreements over ballot validity were noted, and the EBs observed had no difficulties completing the results protocol. Where observed, tabulation was well-organized, professional and transparent, with efficient intake of election materials and verification of protocols, and was conducted in line with established procedures. The SEC announced a second- round turnout of 41.76 per cent. It started posting partial preliminary election results on its website, down to polling station level, at around 19:45 on 2 November, and announced preliminary results at 21:50, contributing to transparency. Campaign silence regulations were generally respected, but some violations were reported. Notably, the leader of VMRO- DPMNE and Prime Minister Hristijan Mickoski, in a media statement, promoted his party and its candidates. 131 Article 135(2) of the Electoral Code stipulates that the SEC shall announce the final election results immediately, and no later than within 24 hours from when they become final.
Republic of North Macedonia Page: 33 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report XIV. POST-ELECTORAL DEVELOPMENTS On 6 November, the SEC announced the final results for the runoffs in 29 municipalities in which no complaints were filed. Following the second round, 16 complaints were filed with the SEC regarding the voting process, results determination and tabulation in three municipalities. The SEC reviewed all complaints in a public session on 6 November, dismissing 1 as inadmissible and rejecting the remaining 15 as unfounded. In seven cases, the SEC decided to open election materials and conduct a recount. While in all these cases it determined that data from the recount matched the official data from the EB protocols, there was no uniform and transparent procedure, and the whole process lacked clarity in terms of the role of SEC members, SEC staff, and representatives of the plaintiffs. Although the SEC informed that it invited representatives of all complainants to the session, one complainant claimed that he was not notified. 132 Similar to decisions on complaints after the first round, the SEC provided plaintiffs with incorrect notice about available legal remedies. Three SEC decisions were appealed to the Administrative Court, which upheld the SEC decisions in all cases. The Court ruled in panels of five judges, as prescribed by law, allowed parties in the process to be heard, and published its rulings promptly, despite the short deadlines. On 12 November, one day after the expiration of the 24- hour deadline, the SEC announced the final results for the remaining municipalities. 133 Following the publication of second- round preliminary results, VMRO-DPMNE made repeated statements urging SDSM leader Venko Filipche to resign, and VLEN again called for the resignation of DUI leader Ali Ahmeti. In the 33 second-round mayoral races, the VMRO-DPMNE-led coalition secured 22 mayorships, including the city of Skopje, VLEN won 4 mayorships, the SDSM-led coalition 3, while the DUI-led coalition, ZNAM, the Union of Roma, and an independent candidate won one mayorship each. All three women candidates contesting the second round were elected as mayors. XV. RECOMMENDATIONS These recommendations, as contained throughout the text, are offered with a view to enhance the conduct of elections in North Macedonia and to support efforts to bring them fully in line with OSCE commitments and other international obligations and standards for democratic elections to which they have committed. These recommendations should be read in conjunction with prior ODIHR recommendations, which remain to be addressed. 134 ODIHR stands ready to assist the authorities of 132 In the lawsuit at the Administrative Court, the mayoral candidate in Brvenica who filed a complaint to the SEC claimed he was not notified of the SEC session for review of complaints. The SEC claimed it could not notify the candidate since he did not provide any contact information in the complaint when filing it, although the SEC had the contact details of candidate’s nomination entity. 133 Article 135(2) of the Electoral Code stipulates that the SEC shall announce the final election results immediately, and no later than within 24 hours from when they become final. 134 According to paragraph 25 of the 1999 OSCE Istanbul Document, OSCE participating States committed themselves “to follow up promptly the ODIHR’s election assessment and recommendations”. The follow-up of prior recommendations is assessed by ODIHR as follows: Recommendations 10, 17, 19 and 30 from the final report on the 2021 local elections and recommendation 23 from the final report on the 2024 presidential and parliamentary elections a mostly implemented. Recommendations 2, 7, 11, 14, 16, 18, 28, and 33 from the 2021 final report and recommendations 3, 7, 10, 11, 22 and 24 from the 2024 final report are partially implemented. See also the ODIHR Electoral Recommendations Database.
Republic of North Macedonia Page: 34 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report North Macedonia to further improve the electoral process and to address the recommendations contained in this and previous reports. A. P RIORITY RECOMMENDATIONS 1. The election-related legislation should be comprehensively reviewed in order to eliminate inconsistencies, ambiguous provisions, and gaps, including those resulting from Constitutional Court rulings, to bring them in line with OSCE commitments, international obligations and good practice. Any such legislative reform should be public, inclusive, and carried out sufficiently in advance of the next elections. 2. All relevant authorities, including law enforcement agencies, should make concerted efforts to comprehensively address allegations of electoral violations such as vote-buying, pressure on voters, and the misuse of administrative resources. Such allegations should be effectively investigated in a thorough, timely, and transparent manner, in line with applicable procedures. Voters should be systematically provided with clear information about mechanisms for reporting violations. 3. The relevant authorities should undertake further efforts to enhance women’s political participation. Political parties should identify and address barriers to women’s active engagement, including by reviewing and adjusting internal practices that impede women’s representation and effective participation within party structures. 4. In line with the principle of equality of opportunity, campaign rules should be revised to provide for more equitable campaign conditions for all contestants, including with regard to the allocation of spaces for posters and billboards, as well as the allocation of funds and airtime for paid political advertising in the media. 5. As previously recommended, the State Election Commission should be guaranteed a sustainable, adequate and timely budget to ensure that it is able to fulfil its mandate in line with its strategic planning, including the efficiency of its electoral operations. Budget allocations should ensure predictable long- term funding, including for personnel and for maintaining of physical and ICT infrastructure. 6. All restrictions on the electoral rights of persons with intellectual or psychosocial disabilities should be repealed, in line with international obligations. 7. To enhance transparency, consideration should be given to legally requiring comprehensive disclosure of all types of campaign income and expenditures by contestants, several days prior to election day. Campaign finance reports should include a breakdown of expenditures by constituency, should be submitted electronically in an easily searchable format, and made public immediately upon submission. 8. The election administration should ensure that all complaints are examined on their merits, and that reasoned and substantiated decisions are adopted and published without undue delay. Electronic submission should be allowed for all types of complaints. 9. To increase the transparency of the electoral process and the accountability of all participants in the campaign, the mechanism whereby state institutions directly reimburse media outlets for the costs of campaign advertising placed by contestants could be reconsidered, with a view to increasing contestants’ involvement in this process.
Republic of North Macedonia Page: 35 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report 10. Legal provisions prescribing accessibility standards that ensure equal participation of persons with disabilities in all stages of the electoral process and establish clear enforcement and monitoring mechanisms should be adopted, in consultation with disability organizations. B. O THER RECOMMENDATIONS E LECTION ADMINISTRATION 11. As previously recommended, to enhance stability of lower-level electoral bodies, consideration should be given to vesting public authorities with explicit and mandatory responsibilities to update and revise the database of civil and public servants and to broadening the eligibility criteria for selection. 12. Voter education should be strengthened through the use of comprehensive and accessible formats, to ensure that all voters, including those with disabilities, can fully understand and exercise their rights. 13. Training should be mandatory for all electoral staff, including party representatives and their substitutes, and amongst other issues should include components on disability rights and accessibility and cover interaction with voters with disabilities, voter assistance, and inclusive voting practices. 14. To increase the transparency of the lower-level election administration, the State Election Commission should enable Municipal Election Commissions to publish key information about their activities and decisions through the State Election Commission online resources. V OTER REGISTRATION 15. To enhance the accuracy of the voter register, the State Election Commission’s information technology systems should be made compatible with other institutional databases for automated data exchange. The authorities could consider resuming address system reform. 16. To improve conditions for the free expression of the voters’ will, consideration could be given to introducing the requirement that voters sign separately for each ballot they receive. 17. To streamline the voter registration process and improve its inclusiveness, consideration could be given to extending the responsibility of State Election Commission regional offices for modification of voter lists beyond the public inspection period in line with clear safeguards and procedures. C ANDIDATE REGISTRATION 18. The legal framework should be amended to allow independent candidacies for municipal councils. The number of nominated candidates on the lists should be decided exclusively by the respective electoral contestants. 19. To streamline the candidate registration process, consideration could be given to requiring nominating entities, rather than the election administration, to obtain and submit court certificates about the criminal records of prospective candidates, along with other required nomination documentation.
Republic of North Macedonia Page: 36 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report CAMPAIGN ENVIRONMENT 20. The legal framework for campaigning should be further strengthened to include clear rules for the participation of public officials, including on social networks. 21. Consideration could be given to develop steps to regulate campaign activities and political advertising on social network portals, and their financing. Responsible oversight institutions should be mandated to monitor contestants and other stakeholders in the campaign. In addition, these institutions should be provided with adequate resources and capacities and equipped with effective, dissuasive, and proportionate sanctioning mechanisms for violations. C AMPAIGN FINANCE 22. The legal framework for campaign finance should be revised to address existing gaps, including those concerning the amount of bank loans and the possibility of donating after election day, as well as third-party financing and campaign finance related to campaigning in social networks. 23. To enhance the accountability of the electoral process and effectiveness of campaign finance oversight, the legislation should specify which institution should initiate proceedings in cases of infringements. The State Commission for the Prevention of Corruption and the State Audit Office should be adequately resourced and possess the necessary technical expertise. These institutions should conduct effective scrutiny of campaign finance and give proper and timely consideration to all reports and complaints concerning alleged irregularities. MEDIA 24. Provisions regulating the public broadcaster’s newscasts during the campaign period should be revised to better safeguard editorial independence while ensuring equitable access and non- discriminatory coverage in news programming for smaller parties and independent candidates . 25. For greater inclusivity, accessibility of news and political content should be improved. Consideration could be given to a larger sign -language interpreter window and audio description. 26. The legal requirement for daily reporting by the Agency for Audio and Audiovisual Media Services to the election administration could be replaced by ad hoc reporting that effectively supports the identification and addressing of election- related concerns. E LECTION DISPUTE RESOLUTION 27. Consideration should be given to extending the deadlines for the submission and adjudication of electoral complaints and appeals to ensure adequate time for their filing, examination, and resolution, in line with international good practice. The legal standing to file complaints should be broadened to include candidates, voters, and citizen observers. E LECTION DAY 28. Efforts focusing on the integrity of election- day procedures should be enhanced, with an emphasis on respect for counting procedures and the correct completion of result protocols. Consideration could be given to the introduction and consistent application of disciplinary sanctions for Election Board members who derive from prescribed counting procedures.
Republic of North Macedonia Page: 37 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report 29. As previously recommended, the rules on marking the ballots and determining their validity should be amended in such a manner that ballots are considered valid as long as the will of the voter can be clearly established. Consideration could also be given to allowing for the replacement of accidentally spoiled ballots.
Republic of North Macedonia Page: 38 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report ANNEX I: ELECTION RESULTS 135 FIRST ROUND, 19 OCTOBER 2025 General voter registration data Number Registered voters on the voter list 1,832,415 Registered voters on the in-country voter list 1,717,803 Registered voters on the list of voters temporarily residing abroad 112,000 Registered voters for early voting 11,452 Voters added to the voter lists on election day 200 ELECTIONS TO MUNICIPAL COUNCILS, 19 OCTOBER, 2025 136 Contestant Total number of votes cast Number of municipal councils with elected councilors Councilors Total number Female councilors VMRO-DPMNE and Coalition “Your Macedonia” 302,222 75 549 225 VLEN 91,937 28 128 38 DUI-led coalition National Alliance for Integration 114,247 30 169 60 SDSM and Coalition for Local Elections 2025 126,052 71 230 91 Levica 57,103 31 66 22 Movement ZNAM 38,517 33 44 13 Coalition Experience for Success 13,102 9 12 1 Citizens’ Initiative GRIN 3,708 3 3 0 Democratic Party of Turks 13,403 12 21 4 Macedonian Action 3,714 3 4 0 Movement for National Unity of Turks – DNET 2,011 2 3 0 135 According to the final official results published on the SEC results website for the first round and the second round . Percentages of votes are calculated from the total number of votes cast, including invalid votes. 136 Including results of the repeated elections in three polling stations for municipal councils of Shuto Orizari, held on 2 November.
Republic of North Macedonia Page: 39 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report Contestant Total number of votes cast Number of municipal councils with elected councilors Councilors Total number Female councilors VMRO – People’s Party 1,215 2 2 0 Democratic Alliance 164 1 1 0 One Macedonia 2,156 2 2 0 Democratic Party of Serbs in Macedonia 3,627 1 3 1 Macedonian Third Era 1,202 1 1 0 Democrats 742 1 1 0 Bosniak Democratic Union 1,658 1 1 0 Party of Pensioners 1,227 1 2 0 Coalition for Green Future 3,055 2 2 0 Party of United Democrats in Macedonia 316 1 1 0 Party of the Movement of Turks in Macedonia 680 1 1 0 Serbian Party in Macedonia 171 1 1 0 Union of Roma 1,904 1 5 1 Alliance of Roma 639 1 1 0 Democratic Forces of Roma 706 1 1 0 Independent 46,858 22 53 12 General data Number Per cent Total of votes cast (including for the Council of the City of Skopje) 1,117,959 Total of invalid votes 64,303 5.75
Republic of North Macedonia Page: 40 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report MAYORAL ELECTIONS, 1 9 OCTOBER 202 5 Municipality Registered voters Turnout (%) SDSM Coalition VMRO- DPMNE Coalition DUI-Led Coalition VLEN Independent Other Invalid votes Votes cast Per cent Votes cast Per cent Votes cast Per cent Votes cast Per cent Votes cast Per cent Votes Cast Per cent Total Per cent Aerodrom 68,772 48.14 6,881 20.78 16,257 49.11 7,523 22.73 2,255 6.81 Arachinovo 10,584 49.07 2,383 45.88 2,662 51.25 1 0.02 230 4.43 Berovo 10,304 61.19 2,112 33.50 3,628 57.54 321 5.09 334 5.29 Bitola 77,253 48.21 6,118 16.43 18,813 50.52 8,895 23.89 962 2.59 2,256 6.06 Bogdanci 6,429 61.84 1,989 50.03 1,806 45.42 188 4.96 Bogovinje 29,088 37.28 5,207 48.02 5,295 48.83 458 4.22 Bosilovo 12,220 52.26 1,700 26.62 4,478 70.12 262 4.10 Brvenica 16,150 45.13 481 6.60 3,388 46.49 1,147 15.74 2,021 27.73 297 4.07 Butel 33,116 51.06 1,581 9.35 8,955 52.96 4,763 28.17 862 5.09 Centar 44,109 50.67 8,535 38.19 4,465 19.98 7,828 35.03 1,462 6.39 Centar Zhupa 7,551 21.49 Election invalidated due to insufficient voter turnout Chair 58,458 52.11 12,308 40.40 15,776 51.78 705 2.31 1,801 5.91 Chashka 6,141 74.56 1,110 24.24 1,074 23.45 2,322 50.71 174 3.79 Cheshinovo - Obleshevo 5,068 59.47 1,331 44.16 1,358 45.06 107 3.55 205 6.80 Chucher - Sandevo 8,854 61.06 1,976 36.55 1,914 35.14 1,264 23.38 397 7.34 Debar 19,763 40.74 1,948 24.19 3,227 40.08 2,532 31.45 520 6.45 Debarca 3,937 64.01 361 14.33 1,212 48.10 736 29.21 123 4.88 157 6.23 Delchevo 14,503 52.73 1,765 23.08 5,187 67.82 616 8.05 Demir Hisar 6,531 62.03 943 23.28 2,184 53.91 521 12.86 367 9.05 Demir Kapija 3,186 70.68 974 43.25 1,006 44.67 174 7.73 180 7.99 Dojran 2,631 74.27 857 43.86 948 48.52 38 1.94 139 7.11 Dolneni 11,929 56.85 805 11.87 1,643 24.23 1,475 21.75 1,665 24.55 748 11.03 195 2.88 423 6.24 Gazi Baba 61,438 43.95 4,862 18.00 15,776 58.42 3,962 14.67 1,610 5.96
Republic of North Macedonia Page: 41 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report Municipality Registered voters Turnout (%) SDSM Coalition VMRO- DPMNE Coalition DUI-Led Coalition VLEN Independent Other Invalid votes Votes cast Per cent Votes cast Per cent Votes cast Per cent Votes cast Per cent Votes cast Per cent Votes Cast Per cent Total Per cent Gevgelija 18,821 59.61 2,227 19.85 6,289 56.05 128 1.14 1859 16.56 795 7.05 Gjorche Petrov 39,678 47.19 3,440 18.49 10,434 56.07 3,614 19.42 1277 6.82 Gostivar 82,893 33.31 Election invalidated due to insufficient voter turnout Gradsko 3,038 57.21 402 23.13 1,250 71.92 117 6.73 Ilinden 14,908 53.73 654 8.16 6,386 79.73 527 6.58 589 7.35 Jegunovce 9,981 47.11 635 13.50 2,742 58.32 967 20.57 266 5.65 Karbinci 3,158 63.90 528 26.16 1,376 68.19 128 6.34 Karposh 56,856 52.30 3,827 12.84 10,284 34.51 2,669 8.96 11,563 38.8 1,663 5.59 Kavadarci 32,006 57.81 2,457 13.28 13,672 73.89 1,253 6.77 926 5.00 Kichevo 51,016 51.45 11,682 44.50 5,586 21.28 4,164 15.86 4,006 15.26 1,201 4.57 Kisela Voda 53,643 48.71 4,096 15.67 14,946 57.20 326 1.24 5,073 19.42 1,758 6.72 Kochani 32,503 43.62 2,444 17.24 5,641 39.79 4,884 34.45 396 2.79 875 6.17 Konche 2,716 69.55 762 40.36 904 47.88 124 6.57 120 6.35 Kratovo 7,438 58.59 697 15.99 3,190 73.20 392 8.99 Kriva Palanka 16,534 66.41 5,595 50.96 4,876 44.41 625 5.69 Krivogashtani 4,380 66.37 1,473 50.67 1,262 43.41 214 7.36 Krushevo 7,774 67.28 2,534 48.45 2,173 41.55 146 2.79 122 2.33 360 6.88 Kumanovo 94,041 45.82 5,858 13.59 5,915 13.73 3,860 8.96 5,973 13.86 19,003 44.1 1,904 4.41 Lipkovo 26,362 40.95 6,662 61.71 3,905 36.17 328 3.03 Lozovo 1,905 74.17 651 46.07 573 40.55 99 7 85 6.01 Makedonska Kamenica 6,650 54.29 981 27.17 1,226 33.96 1,154 31.97 274 7.59 Makedonski Brod 4,835 71.54 702 20.29 1,539 44.49 705 20.38 298 8.62 193 5.57 Mavrovo i Rostusha 10,568 30.31 Election invalidated due to insufficient voter turnout Mogila 4,671 72.36 351 10.38 1,662 49.17 1,253 37.07 170 5.02
Republic of North Macedonia Page: 42 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report Municipality Registered voters Turnout (%) SDSM Coalition VMRO- DPMNE Coalition DUI-Led Coalition VLEN Independent Other Invalid votes Votes cast Per cent Votes cast Per cent Votes cast Per cent Votes cast Per cent Votes cast Per cent Votes Cast Per cent Total Per cent Negotino 15,920 57.71 3,853 41.94 4,509 49.08 145 1.58 610 6.63 Novaci 2,429 75.50 454 24.75 984 53.65 95 5.18 190 10.36 66 6.54 Novo Selo 11,056 44.94 1,845 37.13 2,925 58.86 213 4.28 Ohrid 52,580 49.29 6,151 23.73 16,565 63.91 830 3.20 450 1.74 1,545 5.96 Pehchevo 3,869 63.25 972 39.72 1,284 52.47 56 2.29 219 8.94 Petrovec 8,144 55.39 599 13.28 3,493 77.43 291 6.45 Plasnica 5,404 38.93 1,356 64.45 706 33.56 83 3.94 Prilep 62,053 47.51 6,209 21.06 16,503 55.98 2,962 10.05 973 3.3 2,283 7.74 Probishtip 12,251 67.15 3,657 44.46 3,687 44.82 226 2.75 539 6.55 Radovish 24,503 40.43 3,000 30.28 5,525 55.77 654 6.60 638 6.43 Rankovce 2,921 68.09 733 36.85 836 42.03 347 17.45 111 5.58 Resen 15,488 49.35 1,972 25.80 4,299 56.25 571 7.47 278 3.64 432 5.65 Rosoman 3,297 74.61 1,122 45.63 1,109 45.10 85 3.45 137 5.56 Saraj 34,341 55.97 9,139 47.55 9,664 50.28 8 0.04 38 0.20 422 2.19 Shtip 41,411 51.97 3,688 17.14 16,514 76.74 1,311 6.09 Shuto Orizari* 23,893 37.27 407 4.60 1,841 20.81 5,224 59.05 716 8.04 Sopishte 5,483 57.40 342 10.87 2,524 80.20 40 1.27 278 8.83 Staro Nagorichane 3,011 63.77 563 29.32 961 50.05 340 17.71 61 3.17 Struga 62,711 42.01 9,719 36.90 11,504 43.67 3,725 14.14 1,349 5.12 Strumica 50,253 53.57 9,732 36.15 15,071 55.98 424 1.57 353 1.31 1,073 3.98 Studenichani 17,946 45.66 2,597 31.69 2,258 27.55 3,156 38.51 496 6.05 Sveti Nikole 14,214 52.49 2,021 27.09 4,406 59.05 210 2.81 604 8.09 Tearce 22,688 42.36 3,855 40.11 5,247 54.60 366 3.80 Tetovo 87,878 47.48 15,272 36.61 19,028 45.61 5291 12.68 1,781 4.26 Valandovo 9,846 61.29 2,764 45.80 2,904 48.12 438 7.25
Republic of North Macedonia Page: 43 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report Municipality Registered voters Turnout (%) SDSM Coalition VMRO- DPMNE Coalition DUI-Led Coalition VLEN Independent Other Invalid votes Votes cast Per cent Votes cast Per cent Votes cast Per cent Votes cast Per cent Votes cast Per cent Votes Cast Per cent Total Per cent Vasilevo 11,019 52.85 1,233 21.17 4,308 73.97 338 5.80 Veles 44,950 42.44 3,050 15.99 13,992 73.34 468 2.45 1,205 6.31 Vevchani 2,092 70.46 514 34.87 823 55.83 54 3.66 97 6.58 Vinica 17,060 47.27 3,273 40.58 4,015 49.78 191 2.37 115 1.43 483 5.98 Vrapchishte 27,262 25.18 Election invalidated due to insufficient voter turnout Zelenikovo 3,815 62.02 703 29.71 1,353 57,19 121 5.11 68 2.87 145 6.12 Zhelino 25,731 40.59 4,597 44.02 5,661 54.20 270 2.58 Zrnovci 2,506 52.75 588 44.48 644 48.71 99 7.48 City of Skopje 474,304 49.04 26,737 11.50 91,663 39.41 26,114 11.23 27,898 11.99 8,209 3.53 39,601 17.02 14,126 6.07 Total 1,832,415 46.63 170,877 414,472 123,903 112,477 70,035 123,231 60,829 5.91
Republic of North Macedonia Page: 44 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report MAYORAL ELECTIONS, SECOND ROUND, 2 NOVEMBER 2025 General voter registration data Number Registered voters on the voter list entitled to vote in the second round 1,013,357 Registered voters for early voting 6,296 Voters added to the voter lists on election day 31 Municipality Registered voters Turnout (%) SDSM Coalition VMRO- DPMNE Coalition DUI-Led Coalition VLEN Independent Other Invalid votes Votes cast Per cent Votes cast Per cent Votes cast Per cent Votes cast Per cent Votes cast Per cent Votes Cast Per cent Total Per cent Aerodrom 68,772 44.89 9,608 31.12 18,019 58.36 3.246 10.51 Bogovinje 29,088 39.96 5,040 43.36 6,380 54.89 203 1.75 Brvenica 16,150 54.35 4,374 49.83 4,224 48.13 179 2.04 Centar 44,109 47.59 11,108 52.92 7,987 38.05 1.897 9.04 Chesinovo Obleshevo 5,068 66.61 1,590 47.10 1,642 48.64 144 4.27 Chucher Sandevo 8,854 61.01 2,318 42.91 2,905 53.78 179 3.31 Debar 19,763 42.13 4,369 52.47 3,674 44.13 283 3.40 Debarca 3,937 62.26 1,511 61.65 859 35.05 81 3.30 Demir Kapija 3,186 76.77 1,152 47.10 1,222 49.96 72 2.94 Dojran 2,631 74.00 679 34.87 1,183 60.76 85 4.37 Dolneni 11,929 58.19 2,804 40.42 3,982 57.39 152 2.23 Karposh 56,856 50.52 13,512 47.04 12,378 43.09 2.834 9.87 Kichevo 51,016 53.54 14,228 52.09 12,208 44.70 878 3.21 Konche 2,716 72.94 861 43.46 1,057 53.36 63 3.18 Kochani 32,503 43.01 7,368 52.71 5,914 42.31 697 4.99 Krushevo 7,774 70.48 2,643 48.24 2,662 48.59 147 3.18 Kumanovo 94,041 35.70 15,461 46.05 16,792 50.01 1,324 3.98
Republic of North Macedonia Page: 45 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report Municipality Registered voters Turnout (%) SDSM Coalition VMRO- DPMNE Coalition DUI-Led Coalition VLEN Independent Other Invalid votes Votes cast Per cent Votes cast Per cent Votes cast Per cent Votes cast Per cent Votes cast Per cent Votes Cast Per cent Total Per cent Lozovo 1,905 77.85 688 46.39 735 49.56 60 4.05 Makedonska Kamenica 6,650 56.47 1,734 46.18 1,702 45.33 319 8.50 Makedonski Brod 4,835 58.08 2,250 80.13 175 6.23 383 13.64 Mogila 4,671 55.49 2,070 79.86 415 16.01 107 4.13 Negotino 15,920 57.60 3,971 43.00 4,717 51.08 546 5.95 Probishtip 12,251 71.82 4,134 46.98 4,163 47.31 502 5.71 Rankovce 2,921 71.52 920 44.02 1,091 52.20 78 3.73 Rosoman 3,297 79.68 1,231 46.86 1,305 49.68 91 3.46 Struga 62,711 40.93 11,953 46.57 12,490 48.67 1,222 4.76 Studenichani 17,946 48.72 4,361 49.88 4,173 47.73 209 2.39 Tetovo 87,878 45.22 16,295 41.01 21,308 53.62 2,135 5.37 Valandovo 9,846 66.64 3,012 45.91 3,258 49.66 291 4.44 Vinica 17,060 48.13 3,320 40.43 4,449 54.18 443 5.40 Zrnovci 2,506 56.86 691 48.49 679 47.65 55 3.86 Shuto Orizari 23,893 32.03 3,406 44.51 3,894 50.89 352 4.60 City of Skopje 474,304 35.33 95,572 57.03 61,475 36.69 10,528 6.28 Total 1,013,357 41.93 49,660 197,884 49,857 40,263 43,161 102,526 21,812 5,81
Republic of North Macedonia Page: 46 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report MAYORAL ELECTIONS, 19 OCTOBER AND 2 NOVEMBER 2025 Contestant Mayors 1 st Round 2 nd Round Total number Female mayors VMRO-DPMNE and Coalition “Your Macedonia” 33 22 55 3 VLEN 5 4 9 – DUI-led coalition National Alliance for Integration 3 1 4 – SDSM and Coalition for Local Elections 2025 3 3 6 1 Movement ZNAM – 1 1 – Union of Roma – 1 1 – Independent – 1 1 – General data 1 st Round 2 nd Round 1 st Round Per cent 2 nd Round Per Cent Total of votes cast 1,116,829 512,777 – – Total of invalid votes 65,952 21,812 5.91 4.25
Republic of North Macedonia Page: 47 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report ANNEX II: LIST OF OBSERVERS IN THE INTERNATIONAL ELECTION OBSERVATION MISSION ODIHR EOM Core Team Members Matteo Mecacci Head of Mission Italy Enira Bronitskaya Belarus Stefan Krause Germany Júlia Manchin Hungary Peter Marron Ireland Marina Kim Kazakhstan Ahmad Rasuli Kyrgyzstan Jurga Lukšaitė-Roehling Lithuania Tomasz Jańczy Poland Kira Gutnikova Russian Federation Radivoje Grujić Serbia Saša Pokrajac Serbia Polona Zajec Slovenia Anders Eriksson Sweden Andreas Roth Sweden Fredrik Uggla Sweden Oleksii Lychkovakh Ukraine ODIHR EOM Long-Term Observers Milan Kuksa Czechia Erik Thau-Knudsen Denmark Eeva Suhonen Finland Elias Fennira France Nadia Jurzac France Tamar Kapanadze Georgia Stefan Lesjak Germany Barbara Rohmann Germany Brendán Ó Sé Ireland Maria Alcidi Italy Giuliano Salis Italy Inesa Ciornii Moldova Carl Petersen Norway Nina Wessel Norway Gabriella Ingerstad Sweden Vida Koren Holm Sweden Fabio Baiardi Switzerland Marie Therese Karlen Switzerland Pavlo Cherkashyn Ukraine
Republic of North Macedonia Page: 48 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report Lara Griffith United Kingdom Scott Martin United Kingdom David Dunsmore United States of America Sheila Jaghab United States of America Bernadette Roberts United States of America ODIHR EOM Short-Term Observers Arben Cici Albania Arevik Navoyan Armenia Gertrude Brindlmayer Austria Florian Doschek Austria Dominik Hofmann Austria Lukas Michael Joura Austria Valentin Meixner Austria Hermine Poppeller Austria Werner Rohracher Austria Goran Mišković Bosnia and Herzegovina Aleksandar Vranjes Bosnia and Herzegovina Amálie Andršová Czechia Jan Faltus Czechia Eva Mazza Czechia Martina Nikodemova Czechia Martin Schroeder Czechia Kateřina Škobránková Czechia Søren Hastrup Denmark Cecilie Nielsen Denmark Anne Poulsen Denmark Karsten Skovgaard Denmark Bjarno Soerensen Denmark Lise Thorsen Denmark Inger Marie Vennize Denmark Heidi Kotamäki Finland Casper Tervo Finland Pierre Bérat France Christian Castagna France Stephanie Marsal France Fanta Traore France Stefan Alscher Germany Ann-Kathrin Beck Germany Tina Debenham Germany Sibylle Dr. Gerstl Germany Christian Enenkel Germany Kai Franke Germany Alexander Gerst Germany Kay Grimm Germany
Republic of North Macedonia Page: 49 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report Harald Happel Germany Barbara Hees Germany Michael Jungclaus Germany Jochen Kortlaender Germany Brigitte Krech Germany Andrea Lösel Germany Lisa Martin Germany Katharina Mauz Germany Rebecca Meier Germany Ben Nupnau Germany Luiz Ramalho Germany Anna Schablitzki Germany Maximiliane Schneider Germany Esther Somfalvy Germany Sören Spliethoff Germany Adam Teufel Germany Philip Wilbrandt Germany Achim Wölfel Germany Savvas Chirmpilidis Greece Eleni Diapouli Greece Panagiota Emmanouilidou Greece Christina Fiorentzi Greece Maria Kannelopoulou Greece Georgios Lekakis Greece Alexandra Naziri Greece Paraskevi Tzitzikou Greece Konstantinos Volteas Greece László ck Hungary Gergely Sallai Hungary Peter Ballagh Ireland Caroline Brennan Ireland Janette Colgan Ireland Anthony Cudmore Ireland Ciaran Doherty Ireland Mary Dowling Ireland Michael Doyle Ireland Terence Duffy Ireland Cecilia Keaveney Ireland Frank Kennefick Ireland Bernadette McGonigle Ireland Jacqueline Monahan Ireland Alison Moore Ireland Maeve Murphy Ireland Isabelle Nyhan Ireland John O Connor Ireland
Republic of North Macedonia Page: 50 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report Paul O Donoghue Ireland Aidan O Shea Ireland Ben O'Leary Fitzpatrick Ireland Geraldine O'Mahony Ireland Joe O'Reilly Ireland Diarmuid Peavoy Ireland Geraldine Power Ireland William Roy Ireland Audrey Ryan Ireland Ronan Verling Ireland Daniela Ida Bottigelli Italy Maria Tiziana Cerabino Italy Mike Daldossi Italy Matilde Fruncillo Italy Alessandra La Terza Italy Ferdinando Lajolo di Cossano Italy Francesco Martino Italy Daniele Ronzoni Italy Luciano Scambiato Licciardi Italy Bogdan Iasan Moldova Aldina Ibrahimović Montenegro Luka Pavicevic Montenegro Anke Besseling Netherlands Antonius Henricus Maria Menke Netherlands Maria Nijenhuis Netherlands Kine Fristad Norway Irene Elise Hamborg Norway Dag Hellesund Norway Hans Christen Knævelsrud Norway Trude Remme Norway Elisabeth Salvesen Norway Aleksandra Radosavljevic Serbia Samo Rus Slovenia Marina de Orbe Anton-Pacheco Spain Cristina Díaz Paradeda Spain Joaquin Fuentes Cardona Spain Marina Gómez Fernández-Piñar Spain Paola González Sanz Spain Amparo Hormigos Fernandez Spain Paula Novella Gómez Spain Antonio Ortuño Casas Spain Alvaro Otero Cavero Spain Javier Pardo Puras Spain Rafael Soriano Ortiz Spain May Ann Johanna Oneida Aigrot Ramsay Sweden
Republic of North Macedonia Page: 51 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report Jan Peter Andersson Sweden Anna Pernilla Berlin Sweden Joanna Maria Denise Blossner Sweden Berndt Gunnar Ekholm Sweden Linda Kerstin Augusta Fleetwood Sweden Monica Green Sweden Jenny Emma Maria Gustafsson Sweden Åke Lennart Haggren Sweden Noel Erik Jonas Huss Sweden Lena Helena Ingelstam Sweden Kari Juhani Isomaa Sweden Torsten Jaeckel Sweden Inger Elisabeth Johansson Sweden Klas Henrik Max Kettnaker Sweden Hans Ulrich Larsson Sweden Roberto Leal Nakonechny Sweden Edgar Mannheimer Sweden Esmeralda Mejia Menjivar Sweden Mats Nils Melin Sweden Edgar Muelle Luza Sweden Helena Birgitta Munther Sweden Lena Ohre Arnault Sweden Karin Elisabeth Olofsson Sweden Pär Olof Daniel Olsson Sweden Ulf Anders Ottosson Sweden Erik Persson Sweden Ove Adam Pettersson Sweden Bengt Tomas Alexander Sjoberg Sweden Inga Kerstin Sundberg Sweden Christina Terése Sveijer Sweden Bo Pontus Tallberg Sweden Peter Wållberg Sweden Anna Klara Widmark Sweden Eva Ulla Christina Winroth Sweden Zajlen Zaid Zabbar Sweden Judith Fiss Switzerland Andrea Peissard Switzerland Hans-Peter Portmann Switzerland Jon Cristian Sandi Switzerland Simon Schorno Switzerland Stephan Ziegler Switzerland Shane Ahn United States of America Chripher Barber United States of America Omar Bartos United States of America Kelly Beadle United States of America
Republic of North Macedonia Page: 52 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report Matthew Becker United States of America Eugene Belousof United States of America James Bigus United States of America Daniel Bolger United States of America Sarah D'Amico United States of America James De Witt United States of America Nicholas Detsch United States of America Miles Dudley United States of America Stephen Fogg United States of America Julie Galbraith United States of America Thomas Gatto United States of America Samantha Ghelli United States of America Leslie Hess United States of America Ernest Jones United States of America David Kay United States of America Paul Neuman United States of America Nour Nourey United States of America Chelsey O'Hare United States of America Matthew Olmsted United States of America Lucy Pakhnyuk United States of America Rachel Palmer United States of America Nadia Paz-Campbell United States of America Konstantine Peradze United States of America Margaret Perl United States of America Susana Peruzzi United States of America Ginette Prophete United States of America Carrie Reiling United States of America Haris Sofradzija United States of America Marilyn Stempler United States of America Marsha Weinerman United States of America Cana Yang United States of America Ambar Zobairi United States of America Bakhrom Kuchkarov Uzbekistan Farkhod Nasriddinov Uzbekistan Congress of Local and Regional Authorities of the Council of Europe Gobnait Ni Mhuimneacain Head of Delegation Ireland Katrien Partyka Congress Belgium Zdenek Broz Congress Czechia Kirsten Andersen Congress Denmark Stéphanie Poirel Congress Secretariat France Sevdia Ugrekhelidze Congress Georgia Brian Baatzsch Congress Germany Gyorgy Congress Congress Hungary
Republic of North Macedonia Page: 53 Local Elections, 19 October and 2 November 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report Nathania Tabone Member of Delegation Malta Gratiela Dumitrescu Congress Secretariat Romania Alexandru-Nicolae Simion Congress Secretariat Romania Tamara Snofl Congress Slovenia Michael Rosenberg Congress Sweden Zana Gumus Congress Türkiye Euan Roddin Congress Secretariat United Kingdom European Parliament Marta Temido Head of Delegation Portugal Marina Graser Lasic EP Secretariat Croatia Karlo Ressler MEP Croatia Pierre Pimpie MEP France Nikolas Farantouris MEP Greece Monia Albertini Member of Delegation Italy Raffaele Luise EP Secretariat Italy
ABOUT ODIHR The Office for Democratic Institutions and Human Rights (ODIHR) is OSCE’s principal institution to assist participating States “to ensure full respect for human rights and fundamental freedoms, to abide by the rule of law, to promote principles of democracy and (…) to build, strengthen and protect democratic institutions, as well as promote tolerance throughout society” (1992 Helsinki Summit Document). This is referred to as the OSCE human dimension. ODIHR, based in Warsaw (Poland) was created as the Office for Free Elections at the 1990 Paris Summit and started operating in May 1991. One year later, the name of the Office was changed to reflect an expanded mandate to include human rights and democratization. Today it employs over 150 staff. ODIHR is the lead agency in Europe in the field of election observation . Every year, it co- ordinates and organizes the deployment of thousands of observers to assess whether elections in the OSCE region are conducted in line with OSCE commitments, other international obligations and standards for democratic elections and with national legislation. Its unique methodology provides an in-depth insight into the electoral process in its entirety. Through assistance projects, ODIHR helps participating States to improve their electoral framework. The Office’s democratization activities include: rule of law, legislative support, democratic governance, migration and freedom of movement, and gender equality. ODIHR implements a number of targeted assistance programmes annually, seeking to develop democratic structures. ODIHR also assists participating States’ in fulfilling their obligations to promote and protect human rights and fundamental freedoms consistent with OSCE human dimension commitments. This is achieved by working with a variety of partners to foster collaboration, build capacity and provide expertise in thematic areas, including human rights in the fight against terrorism, enhancing the human rights protection of trafficked people, human rights education and training, human rights monitoring and reporting, and women’s human rights and security. Within the field of tolerance and non- discrimination, ODIHR provides support to the participating States in strengthening their response to hate crimes and incidents of racism, xenophobia, anti- Semitism and other forms of intolerance. ODIHR's activities related to tolerance and non- discrimination are focused on the following areas: legislation; law enforcement training; monitoring, reporting on, and following up on responses to hate-motivated crimes and incidents; as well as educational activities to promote tolerance, respect, and mutual understanding. ODIHR provides advice to participating States on their policies on Roma and Sinti . It promotes capacity-building and networking among Roma and Sinti communities, and encourages the participation of Roma and Sinti representatives in policy-making bodies. All ODIHR activities are carried out in close co-ordination and co- operation with OSCE participating States, OSCE institutions and field operations, as well as with other international organizations. More information is available on the ODIHR website (www.osce.org/odihr ).
Канцеларија за демократски институции и човекови права РЕПУБЛИКА СЕВЕРНА МАКЕДОНИЈА ЛОКАЛНИ ИЗБОРИ 19 октомври и 2 ноември 2025 Mисија на ОДИХР за набљудување на избори Конечен извештај Варшава 7 април 2026
СОДРЖИНА I. ИЗВРШНО РЕЗИМЕ ........................................................................................................................ 1 II. ВОВЕД И БЛАГОДАРНОСТ ......................................................................................................... 5 III. ПОЗАДИНА И ПОЛИТИЧКИ КОНТЕКСТ ............................................................................... 6 IV. ПРАВНА РАМКА И ИЗБОРЕН СИСТЕМ .................................................................................. 7 V. ИЗБОРНА АДМИНИСТРАЦИЈА ................................................................................................. 9 VI. РЕГИСТРАЦИЈА НА ГЛАСАЧИ ............................................................................................... 12 VII. РЕГИСТРАЦИЈА НА КАНДИДАТИ ......................................................................................... 15 VIII. КАМПАЊА ...................................................................................................................................... 16 A. КОНТЕКСТ НА КАМПАЊАТА ............................................................................................................... 16 B. ОНЛАЈН КОНТЕКСТ НА КАМПАЊАТА ................................................................................................. 20 IX. ФИНАНСИРАЊЕ НА КАМПАЊАТА ....................................................................................... 21 A. ПРИХОДИ И РАСХОДИ ........................................................................................................................ 21 B. ПОДНЕСУВАЊЕ ИЗВЕШТАИ И НАДЗОР ............................................................................................... 22 X. МЕДИУМИ ...................................................................................................................................... 24 A. МЕДИУМСКИ КОНТЕКСТ .................................................................................................................... 24 B. ПРАВНА РАМКА ЗА МЕДИУМИТЕ ....................................................................................................... 24 C. МОНИТОРИНГ НА МЕДИУМИТЕ ОД МИСИЈАТА НА ОДИХР ............................................ 26 XI. РЕШАВАЊЕ ИЗБОРНИ СПОРОВИ .......................................................................................... 27 XII. НАБЉУДУВАЊЕ НА ИЗБОРИТЕ ............................................................................................. 30 XIII. ИЗБОРНИ ДЕНОВИ ...................................................................................................................... 31 A. ПРВ ИЗБОРЕН ДЕН ............................................................................................................................... 31 B. ОБЈАВУВАЊЕ НА РЕЗУЛТАТИТЕ ОД ПРВИОТ КРУГ ............................................................................. 34 C. ВТОР КРУГ НА ИЗБОРИТЕ .................................................................................................................... 35 XIV. ПОСТИЗБОРНИ СЛУЧУВАЊА ................................................................................................. 36 XV. ПРЕПОРАКИ .................................................................................................................................. 37 A. ПРИОРИТЕТНИ ПРЕПОРАКИ ................................................................................................................ 37 B. ДРУГИ ПРЕПОРАКИ ............................................................................................................................. 38 АНЕКС I: РЕЗУЛТАТИ ОД ИЗБОРИТЕ ................................................................................................ 41 АНЕКС II: СПИСОК НА НАБЉУДУВАЧИ ВО МЕЃУНАРОДНАТА МИСИЈА ЗА НАБЉУДУВАЊЕ НА ИЗБОРИ ............................................................................................................... 51 ЗА ОДИХР ..................................................................................................................................................... 58
Република Северна Македонија Локални избори 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори 1 I. ИЗВРШНО РЕЗИМЕ На покана од надлежните органи на Северна Македонија за набљудување на локалните избори на 19 октомври 2025 година, и во согласност со својот мандат, Канцеларијата за демократски институции и човекови права на ОБСЕ (ОДИХР) испрати Мисија за набљудување на изборите (Мисија) за набљудување на овие избори. Мисијата на ОДИХР ја оценуваше усогласеноста на изборниот процес со заложбите на ОБСЕ и другите стандарди за демократски избори, како и со националното законодавство. За денот на изборите во првиот круг, на Мисијата на ОДИХР ѝ се приклучија делегации од Конгресот на локални и регионални власти на Советот на Европа (Конгресот) и Европскиот парламент (ЕП) со што беше формирана Меѓународна мисија за набљудување на изборите (ММНИ). Во Изјавата за прелиминарни наоди и заклучоци за првиот круг од локалните избори, објавена на 20 октомври, ММНИ заклучи дека изборите „беа конкурентни, обезбедувајќи им на гласачите вистински избор од низа политички алтернативи, но се одвиваа во изразено поларизирано политичко опкружување, вклучително и по етничка линија, и во услови на разочараност од политиката и широко распространети перцепции за корупција. Иако изборната администрација генерално ефикасно ги спроведе изборните подготовки, недоследностите и празнините во изборното законодавство, како и ограничените ресурси и застарената инфраструктура, негативно влијаеја на одредени аспекти од нејзината работа. Фундаменталните слободи во голема мера беа почитувани, а кандидатите можеа слободно да водат кампања, но беа забележани случаи на злоупотреба на јавни ресурси и наводи за притисок и заплашување на гласачите, што предизвика загриженост. Иако кандидатите главно водеа кампања за општински прашања, процесот, предводен претежно од политичките партии, беше обележан со дебати на национално ниво за идентитетот, интеграцијата во ЕУ, корупцијата и правата на етничките заедници на правична застапеност. Правните одредби за политичко рекламирање, вклучително и во медиумите, ги ставаа во неповолна положба независните кандидати и вонпарламентарните партии и неоправдано ги исклучуваа помалите партии со парламентарна група. Транспарентноста на финансирањето на кампањата беше намалена поради системски законски недостатоци и ограничени капацитети и извршни овластувањата на надзорните тела. Жените останаа недоволно застапени во јавниот и политичкиот живот, а родовата еднаквост доби ограничено внимание за време на кампањата. Денот на изборите беше генерално мирен и уреден, но беа забележани одредени процедурални недостатоци.“ Во Изјавата за прелиминарни наоди и заклучоци за вториот круг од изборите за градоначалници, објавена на 3 ноември, Мисијата на ОДИХР заклучи дека вториот круг „им понуди на гласачите избор меѓу различни политички алтернативи, но не сите кандидати имаа еднакви услови за кампања. Особено, недоволно соодветната формула за распределба на политичкото рекламирање значително ја наруши рамноправноста во медиумскиот простор во неколку избори за градоначалник. Кампањата во повеќето општини беше конкурентна, но поделбите по етничка линија карактеризираа дел од изборните трки. Постојаното вклучување на владини функционери во кампањата, како и постојаните наводи за притисок врз вработените во јавниот сектор и гласачите, како и бројните наводи за купување гласови, предизвикаа загриженост. Изборната администрација ги спроведе подготовките ефикасно и транспарентно, и покрај тоа што важни 1 Англиската верзија на овој извештај е единствениот официјален документ. Неофицијални преводи се достапни на македонски и албански јазик.
Република Северна Македонија Страна:2 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори процедурални аспекти на вториот круг не беа јасно регулирани со закон, и продолжи да ужива доверба од повеќето засегнати страни. Постапувањето на Државната изборна комисија (ДИК) по приговорите од првиот круг отвори прашања во однос на правичната постапка и правото на ефективен правен лек, додека Управниот суд ги разгледа жалбите темелно и во согласност со утврдените процедури на јавни седници. Ограничените обврски за известување за финансирањето на кампањата и недоволниот надзор ја нарушија транспарентноста и јавната доверба и ја намалија отчетноста на изборниот процес, спротивно на меѓународните добри практики. На денот на изборите, во ограничениот број избирачки места набљудувани од Мисијата на ОДИХР, различните фази од процесот беа оценети како добро организирани, професионални и мирни, со генерално почитување на утврдените процедури, иако евидентирањето на гласачите предизвика загриженост.“ Правната рамка обезбедува техничка основа за спроведување демократски избори, но содржи бројни празнини и недоволна јасност, што повремено доведува до различни толкувања од страна на државните институции. Клучни аспекти на вториот круг од изборниот процес остануваат недоволно уредени. Иако измените на Изборниот законик од 2024 година се однесуваа на некои претходни препораки на ОДИХР, најголем дел од нив сè уште не се спроведени. Во мај 2025 година, Уставниот суд ги укина одредбите за бројот на потписи за поддршка на независни кандидати. Бидејќи настанатата законска празнина не беше навремено надмината, ДИК го регулираше овој аспект со услов за два потписи од граѓани. Иако интервенцијата на ДИК се сметаше за неопходна, таа создаде преседан што потенцијално го доведува во прашање принципот на поделба на власта, спротивно на заложбите на ОБСЕ. Изборната администрација, предводена од ДИК, генерално работеше во рамките на законските рокови и ефикасно и транспарентно ги спроведуваше подготовките. Таа уживаше доверба од јавноста, иако беше изразена загриженост за нејзината независност, бидејќи е составена од кадар од јавни институции и е раководена од политички назначени лица. ДИК пополни неколку подолгорочно непополнети работни места пред изборите, вклучително и функцијата генерален секретар, за да го подобри административниот капацитет. Сепак, одредени активности, вклучувајќи го и изборот на изборни службеници од пониско ниво, беа негативно засегнати од системскиот недостиг на долгорочни инвестиции во капацитетите и модернизацијата на ДИК. Седниците на ДИК се одржуваа по потреба и беа пренесувани онлајн, а материјалите беа објавувани на нејзината веб-страница. Законот им дава право на глас на сите граѓани со наполнети 18 години, освен на лицата на кои им е одземена деловната способност со правосилна судска одлука, спротивно на заложбите на ОБСЕ и другите меѓународни стандарди. Избирачкиот список беше достапен за јавен увид, вклучително и за политичките партии. И покрај генералната доверба на засегнатите страни во регистрацијата на гласачите, долгорочните проблеми, особено значителниот број на гласачи кои живеат во странство, но сè уште се водат во домашните евиденции, како и нецелосниот и застарен систем на адресна евиденција, придонесоа за пониска излезност и намалена точност на избирачкиот список. Околу 1,72 милиони граѓани беа вклучени во списоците за првиот круг, а 1,01 милион за вториот круг. Во генерално инклузивен процес, општинските изборни комисии (ОИК) регистрираа 577 советнички листи, од кои сите ја исполнија родовата квота, и 309 кандидати за градоначалници, од кои само 32 беа жени, а одбија регистрација на 6 кандидати за градоначалници и 4 советнички листи. И покрај претходните препораки на ОДИХР и спротивно на ставот 24 од Копенхашкиот документ на ОБСЕ од 1990 година, лицата кои издржуваат или чекаат извршување затворска казна подолга од шест месеци остануваат лишени од правото да се кандидираат за јавни функции. Проверката на кривичната евиденција на кандидатите преку основните судови беше оптоварувачка и често се спроведуваше со задоцнување.
Република Северна Македонија Страна:3 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори Основните слободи на здружување, собирање и изразување беа почитувани за време на кампањата, која беше конкурентна и им понуди на гласачите низа политички алтернативи. Иако постојат законски заштитни мерки против злоупотреба на јавните ресурси или злоупотреба на службената положба, Мисијата на ОДИХР истакна дека градоначалниците и високите владини претставници промовираа инвестициски и инфраструктурни проекти пред и за време на двата двата изборни периоди, со што практично ги доведоа во прашање овие заштити. Активностите во кампањата на носителите на јавни функции не се регулирани, а владините претставници, вклучувајќи го и премиерот, активно ги промовираа локалните кандидати на национално ниво. Иако не претставуваа повреда на законот, ваквите практики ја нарушија поделбата меѓу државата и партијата, спротивно на ставот 5.4 од Копенхашкиот документ на ОБСЕ од 1990 година. Многу соговорници на Мисијата на ОДИХР изнесоа наводи за притисок врз вработените во јавниот сектор и заплашување на гласачите и опозициските кандидати, како и купување гласови од страна на политичките партии, особено насочен о кон економски ранливите ромски заедници. Мисијата на ОДИХР забележа случаи на провокативна реторика, лични напади во двата круга и неколку изолирани случаи на насилство пред првиот круг. Кампањите на социјалните мрежи, вклучувајќи ги и платените политички реклами и кампањите на трети страни, не се регулирани, а ниту една надлежна институција не е овластена да го следи кампањското дејствување на социјалните мрежи, да открива дезинформации, манипулативни содржини или координирано неавтентично однесување, а неколку кандидати изразија загриженост во врска со ова. Агенцијата за аудио и аудиовизуелни медиумски услуги изработи необврзувачки Кодекс на однесување во онлајн сферата за време на изборни процеси и референдуми, но само девет изборни учесници го потпишаа. Кандидатите и политичките партии водеа опсежна кампања на социјалните мрежи, особено на Фејсбук, во текот на двата круга. Голем број актуелни градоначалници и владини министри, исто така, ги користеа своите службени профили на Фејсбук за кампањски активности. Реториката се заостри со обвинувања во последните фази на кампањата во првиот круг, а беа забележани и неколку случаи на провокативна реторика. Неколку соговорници на Мисијата на ОДИХР, исто така, пријавија онлајн вознемирување, вклучително и од лажни профили . Жените и понатаму се недоволно застапени во јавниот и политичкиот живот. Законот пропишува 40 отсто родова квота за кандидатските листи, со правила за редослед на кандидатите и најмалку 30 отсто застапеност на секој пол во изборните комисии, што не беше случај за ДИК. Жените кандидати имаа ограничена видливост и беа недоволно застапени во текот на кампањата, каде што прашањата за родовата еднаквост и правата на жените беа во голема мера отсутни. Неколку соговорници на Мисијата на ОДИХР изразија загриженост во врска со мизогинистичката реторика насочена кон жените кандидати и политичкото учество на жените, особено онлајн. Лицата со попреченост продолжија да се соочуваат со низа бариери за еднакво учество. Правната рамка обезбедува само ограничени гаранции за пристапност. Многу избирачки места беа недоволно пристапни, а информациите од државните институции и медиумите беа делумно достапни во прилагодени формати. Обуката на изборните службеници и едукативните материјали за гласачите, исто така, не ги задоволија соодветно потребите на лицата со попреченост. Правната рамка за финансирање на кампањата содржи празнини, а повеќето препораки на ОДИХР остануваат неспроведени, што, во комбинација со ограничениот капацитет на надзорните органи, го попречи ефективниот надзор. Не постои директно јавно финансирање на кампањата, но политичките партии кои добиваат државно финансирање можат да го користат за цели поврзани со кампањата. Кандидатите мора да поднесуваат преодни и завршни финансиски извештаи, но само завршните извештаи се ревидираат, со што се намалува транспарентноста. Околу две третини од учесниците не доставија привремени извештаи, спротивно на законот, но ниту еден надзорен орган не поведе постапка, што дополнително ја ослабна довербата на јавноста и ја намали отчетноста на изборниот процес, спротивно на меѓународните добри практики .
Република Северна Македонија Страна:4 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори Законот предвидува фер, избалансирано и непристрасно медиумско известување. Сепак, барањата за еднакво покривање се покажаа како предизвик, имајќи го предвид високиот број на учесници во изборите и ограничените капацитети на најголемиот дел од медиумите. Политичкото рекламирање во медиумите, вклучително и онлајн, директно се надоместува од државниот буџет. Не беа обезбедени средства за помалите партии со парламентарна група. Деведесет отсто од средствата и платеното емитување во медиумите беа наменети за најголемите парламентарни партии, што значително го наруши рамноправниот изборен процес, особено во вториот круг, спротивно на заложбите на ОБСЕ и меѓународн ите добри практики. Регулаторното тело пријави неколку прекршувања на законот од страна на медиумите. Мониторингот на медиумите од страна на Мисијата на ОДИХР покажа дека известувањето поврзано со изборите во радиодифузните медиуми за време на кампањата беше генерално избалансирано и во најголем дел неутрално по тон. Регулативата за решавање изборни спорови содржи нејаснотии и празнини, вклучително и конфликтни рокови и нејасни институционални надлежности. Ограниченото право на гласачите да поднесуваат приговори и кратките рокови за одлучување се спротивни на меѓународните добри практики. ДИК разгледа 67 приговори во врска со процедурите на денот на изборите, утврдувањето и сумирањето на резултатите на јавни седници и ги отфрли односно одби сите. Не сите приговори беа разгледани поединечно, бидејќи дел беа групирани и решавани заедно поради сличност во предметот. Ова, во комбинација со премногу формалистичкиот пристап на ДИК, ја ограничи истрагата на одредени случаи и го поткопа правото на ефикасен правен лек и отвори прашања во однос на правичната постапка, спротивно на заложбите на ОБСЕ и меѓународните стандарди и добри практики. Седумнаесет одлуки на ДИК беа обжалени пред Управниот суд, кој ги уважи жалбите и во четири случаи ги поништи одлуките на ДИК. Покрај тоа, Управниот суд одлучуваше по четири случаи за одбивање на кандидатури пред првиот круг, потврдувајќи ги одлуките на ДИК и ОИК. Иако споровите генерално беа решавани ефикасно, во согласност со процедурите и во пропишаните рокови, многу соговорници на Мисијата на ОДИХР изразија загриженост во однос на непристрасноста и независноста на органите кои одлучуваат. Изборниот законик предвидува набљудување на изборите од страна на граѓани и меѓународни набљудувачи, вклучително и од овластени претставници на учесниците во изборите. Во инклузивен процес, ДИК акредитираше вкупно 1.603 граѓански и меѓународни набљудувачи. Активностите за набљудување од страна на граѓанските набљудувачки организации беа минимални поради недостиг на финансиски средства и главно беа насочени кон мониторинг на медиумите и социјалните мрежи, злоупотребата на државни ресурси, меѓуетничките односи и пристапноста на изборниот процес. Изборниот ден во првиот круг беше генерално мирен и уреден, а процедурите во целина беа почитувани. Набљудувачите на ММНИ позитивно го оценија гласањето во 98 отсто од набљудуваните избирачки места, но пријавија процедурални недостатоци, како групно гласање и несоодветно мешање од страна на претставниците на кандидатите, одредени прашања поврзани со тајноста на гласањето, биометриската идентификација на гласачите и случаи на евидентирање на гласачите. Повеќе од половина од набљудуваните избирачки места не обезбедија независен пристап за гласачите со телесна попреченост. Поголемиот дел од пребројувањата на гласовите набљудувани од страна на ММНИ беа оценети позитивно во целина, со негативни оценки главно поради честото непридржување кон пропишаните процедури и процедуралните грешки. Набљудувачите на ММНИ позитивно ја оценија обработката на резултатите во повеќето набљудувани ОИК, иако пријавија несоодветни простории, преполнетост и некои процедурални недостатоци. Во четири општини, изборите за градоначалник не го достигнаа потребниот праг на излезност и беа распишани повторни избори за 11 јануари 2026 година.
Република Северна Македонија Страна:5 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори Вториот круг од изборите за градоначалник се одржа во 32 општини и во Град Скопје, каде што ниту еден кандидат не освои апсолутно мнозинство во првиот круг. Во ограничениот број избирачки места набљудувани од страна на Мисијата на ОДИХР, изборниот процес беше оценет како добро организиран, професионален и мирен. Во текот на гласањето, во најголем дел беа почитувани утврдените процедури, а набљудувачите на Мисијата на ОДИХР не пријавија инциденти или сериозни процедурални недостатоци од набљудуваните избирачки места, иако беа забележани бројни случаи на евидентирање на гласачите. На набљудуваните места, пребројувањето на гласовите и обработката на резултатите беа оценети како транспарентни, професионални и ефикасни. Овој извештај содржи низа препораки за поддршка на напорите изборите во Северна Македонија да се усогласат со заложбите на ОБСЕ и со другите меѓународни стандарди за демократски избори кои земјата се има обврзано да ги почитува. Приоритетните препораки се однесуваат на сеопфатна ревизија на изборното законодавство, справување со изборни неправилности, како што се купување гласови, притисок врз гласачите и злоупотреба на административни ресурси, понатамошни напори за унапредување на политичкото учество на жените, гарантирање одржлив, соодветен и навремен буџет на ДИК, укинување на ограничувањата на изборните права на лицата со интелектуална или психосоцијална попреченост, обезбедување порамноправни услови за кампања за сите учесници, подобрување на транспарентноста на финансирањето на кампањата, ефективно решавање на изборни спорови и подобрување на пристапноста на изборниот процес, вклучително и со специфична обука на изборниот кадар. ОДИХР останува подготвена да им помогне на надлежните органи во понатамошно унапредување на изборниот процес и во спроведување на препораките содржани во овој и во претходните извештаи. II. ВОВЕД И БЛАГОДАРНОСТ На покана од надлежните органи на Република Северна Македонија за набљудување на локалните избори на 19 октомври 2025 година, во согласност со нејзиниот мандат и врз основа на препораките на Мисијата на ОДИХР за проценка на потребите спроведена од 24 до 27 јуни, Канцеларијата на ОБСЕ за демократски институции и човекови права (ОДИХР) испрати Мисија за набљудување на изборите (Мисија) на 6 септември. Мисијата, предводена од Матео Мекачи, се состоеше од главен тим од 17 члена со седиште во Скопје и 24 долгорочни набљудувачи (ДН), кои беа распоредени на 13 септември на 11 локации низ целата земја. Мисијата на ОДИХР остана во земјата до 12 ноември, по завршувањето на вториот круг од изборите за градоначалник. За првиот изборен круг, на Мисијата на ОДИХР ѝ се придружија делегации од Конгресот на локални и регионални власти на Советот на Европа (Конгресот) и Европскиот парламент (ЕП) и формираа Меѓународна мисија за набљудување на изборите (ММНИ). Сите институции што ја сочинуваа ММНИ ја поддржаа Декларацијата за принципите за меѓународно набљудување на изборите од 2005 година. Шеф на конгресната делегација беше Гобнаит Ни Мхуимхнеачаин, а шеф на делегацијата на ЕП, Марта Темидо. За првиот круг од изборите, 275 набљудувачи од 40 земји беа распоредени низ целата земја, вклучително и 253 долгорочни и краткорочни набљудувачи распоредени од ОДИХР, 15- члена делегација од Конгресот и 7- члена делегација од ЕП. Меѓу набљудувачите имаше 48 отсто жени. За набљудувањето на вториот круг, Мисијата на ОДИХР се состоеше од 11 експерти од главниот тим, двајца претставници на ОДИХР во Скопје и 10 долгорочни набљудувачи. Набљудувачите на ОДИХР за вториот круг беа од 17 земји, меѓу кои девет жени. Мисијата на ОДИХР ја оценуваше усогласеноста на изборните процеси со заложбите на ОБСЕ и другите стандарди за демократски избори, како и со домашното законодавство. Овој Конечен
Република Северна Македонија Страна:6 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори извештај следи по Изјавите за претходни наоди и заклучоци, објавени на прес-конференции во Скопје на 20 октомври и 3 ноември 2025 година. 2 Мисијата на ОДИХР им се заблагодарува на надлежните органи на Северна Македонија за поканата за набљудување на изборите, како и на Државната изборна комисија (ДИК) и Министерството за надворешни работи за помошта и соработката. Мисијата на ОДИХР, исто така, изразува благодарност до другите државни и локални институции, политичките партии, кандидатите, медиумите, граѓанските организации и претставниците на меѓународната заедница за нивната соработка. III. ПОЗАДИНА И ПОЛИТИЧКИ КОНТЕКСТ Во согласност со законот, на 9 август 2025 година, претседателот на Собранието ги распиша локалните избори за 19 октомври, со можни избори за градоначалник во втор круг на 2 ноември, за избор на градоначалници и совети во 80 општини и Град Скопје. На политичката сцена долго време доминираат Внатрешната македонска револуционерна организација – Демократска партија на македонското национално единство (ВМРО-ДПМНЕ) и Социјалдемократскиот сојуз на Македонија (СДСМ), кои предводеа наизменични влади во коалиција со етничко-албанската Демократска унија за интеграција (ДУИ) и помалите партии. На последните локални избори во 2021 година, коалицијата предводена од ВМРО-ДПМНЕ доби контрола над повеќето општини, додека СДСМ претрпе значителни загуби, што предизвика оставка на тогашниот премиер Зоран Заев. На парламентарните избори во 2024 година, ВМРО- ДПМНЕ освои најголем број пратенички места и формираше влада со ВЛЕН, коалиција на етнички албански политички партии и За Наша Македонија (ЗНАМ). На истовремените претседателски избори, Гордана Силјановска- Давкова, поддржана од ВМРО-ДПМНЕ, беше избрана во вториот круг за прва жена претседател на државата. 3 Овие локални избори се одржаа во поларизирано политичко опкружување. Јавниот дискурс се фокусираше на прашања за националниот идентитет, правата на етничките заедници, емиграцијата и дебатите за преостанатите уставни и институционални реформи потребни за напредок во преговорите за пристапување во Европската унија (ЕУ). Законодавните прашања што ги засегаат етничките заедници, вклучително и претстојната ревизија на Законот за употреба на јазиците од страна на Уставниот суд, како и прашања во врска со правичната застапеност во јавните институции, исто така, претставуваа важен контекст. Незадоволството на јавноста од институциите на сите нивоа и перцепциите за широко распространета корупција се задржаа. 4 Многу соговорници на Мисијата на ОДИХР истакнаа дека по трагичниот пожар во ноќен клуб во Кочани во март 2025 година, перцепциите за недоволна отчетност дополнително ја нарушија довербата на јавноста во институциите. 5 Постојната загриженост во однос на 2 Види претходни извештаи на ОДИХР за иборите во Северна Македонијa. 3 На парламентарните избори во 2024 година, коалицијата предводена од ВМРО-ДПМНЕ обезбеди 58 мандати, ДУИ и коалицијата предводена од СДСМ освоија по 18, ВЛЕН освои 14 места, додека ЗНАМ и Левица освоија по 6 мандати. 4 Види го извештајот на Транспаренси Интернешнл за Индексот на перцепција на корупцијата за 2024 година како и Извештајот за проценка на корупцијата за Северна Македонија за 2023 година и Извештајот за Општата доверба и доверба во институциите за 2024 година на Македонскиот центар за меѓународна соработка и Извештајот на Европската комисија за Северна Македонија за 2024 година. 5 На 16 март 2025 година, во пожар во ноќен клуб во Кочани загинаа 63 лица, а најмалку 192 беа повредени. Објектот не исполнувал повеќе безбедносни прописи, а неколку владини функционери беа уапсени во рамки на истрагата за издавањето на дозволата за работа. По настанот, избувнаа краткотрајни антикорупциски протести низ целата земја, додека неделните протести во Кочани продолжуваат.
Република Северна Македонија Страна:7 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори почитувањето на судската независност се продлабочи по неодамнешните владини повици за разрешувања во Судскиот совет и Советот на обвинители. 6 Жените, без оглед на етничкото потекло, остануваат недоволно застапени во јавниот и политичкиот живот, вклучително и на локално ниво. Пред локалните избори, жените имаа 48 од 120 пратенички места (40 отсто), само 3 од 23 министерски места (13 отсто) и само 2 од 81 градоначалнички места. И покрај Законот за еднакви можности на жените и мажите од 2006 година и Националната стратегија за родова еднаквост за 2022-2027 година усвоена од Собранието и покрај претходните препораки на ОДИХР, соговорниците на Мисијата на ОДИХР укажаа на недостиг од суштински напори за унапредување на жените во партиските раководни структури, истакнувајќи дека постојаните родови стереотипи, ограничената видливост во медиумите и недостигот од финансиска и организациска поддршка продолжуваат да го попречуваат целосното политичко учество на жените. 7 Претставниците на граѓанското општество забележаа општо назадување на правата на жените и опаѓање на напредокот кон повисоки нивоа на учество на жените во демократските процеси. 8 Според нив, зголеменото влијание на антиродовото движење, често поддржано од верските лидери и без спротивставување од политичките партии, ги поткопува досегашните достигнувања во политиките за родова еднаквост. 9 Надлежните органи треба да преземат дополнителни мерки за унапредување на политичкото учество на жените. Политичките партии треба да ги идентификуваат и адресираат бариерите за активен ангажман на жените, вклучително и преку ревидирање и прилагодување на внатрешните практики кои ја попречуваат застапеноста на жените и ефективното учество во партиските структури. IV. ПРАВНА РАМКА И ИЗБОРЕН СИСТЕМ Локалните избори првенствено се регулирани со Уставот од 1991 година, Изборниот законик од 2006 година и подзаконските акти усвоени од Државната изборна комисија (ДИК). Последните измени на Изборниот законик беа усвоени набрзина, непосредно пред парламентарните и претседателските избори во 2024 година, без јавна дебата и консултации со клучните засегнати страни. Со нив беа опфатени некои претходни препораки на ОДИХР поврзани со локалните избори, вклучително и појаснување на временската рамка и условите за повторување на изборите за градоначалник. Сепак, многу препораки остануваат неспроведени, вклучувајќи ги и оние кои се однесуваат на обезбедување еднаков пристап до медиумите за време на кампањите, зголемување на отчетноста и интегритетот на финансирањето на кампањите и зајакнување на прописите за злоупотреба на административните ресурси. 10 Генерално, правната рамка обезбедува техничка основа за спроведување на демократски избори. Сепак, таа содржи бројни празнини и ѝ недостасува јасност во неколку клучни области, 6 Премиерот Христијан Мицкоски на 6 февруари 2025 година побара разрешувања во Судскиот совет. По ова, на 11 март, Собранието гласаше по иницијативите за интерпелација против неколку членови на Судскиот совет. Види го и Извештајот за владеење на правото на Европската комисија за 2025 година. 7 Повеќето политички партии во Северна Македонија немаат спроведено родови анализи. 8 Секторот на граѓански организации што работат со жени во Северна Македонија се смета за активен и опфаќа бројни организации. Една организација која делува во Тетово, а е насочена кон работа со жени од албанската етничка заедница, истакна дека поделбата меѓу македонската и албанската заедница се чувствува и меѓу граѓанските организации на жени. 9 На пример, неколку претставнички на граѓански организации на жени ја информираа Мисијата на ОДИХР дека локалните совети сè почесто ја заменуваат формулацијата „родова еднаквост“ со „еднакви можности за жените и мажите“ во официјалните документи. 10 Види Мислење на ОДИХР од 2025 година за Изборниот законик од 2006 година .
Република Северна Македонија Страна:8 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори вклучувајќи ги и регулативите поврзани со вториот круг, што на моменти доведе до недоследни толкувања од страна на државните институции, кои не се во согласност со меѓународните добри практики. 11 Празнините и нејаснотиите вклучуваат отсуство на јасно разграничување помеѓу градоначалничките и советничките трки, непостоење на сеопфатна формула за распределба на средства за политичко рекламирање, јасни правила за настани пред кампањата, подробни обврски за поднесување извештаи за финансирањето на кампањата и јасни процедури за некои видови приговори. 12 Многу соговорници на Мисијата на ОДИХР, вклучително и од државните институции, ја критикуваа честата практика на задоцнето изменување на Изборниот законик без претходна дебата или консултација, посочувајќи дека тоа придонесува за правна несигурност и ја поткопува стабилноста на правната рамка, истакнувајќи ја потребата од сеопфатни реформи. 13 Во мај 2025 година, постапувајќи по иницијатива на група избирачи, Уставниот суд ги укина одредбите од Изборниот законик со кои се бараше независните кандидати на парламентарните и локалните избори да собираат потписи за поддршка од 1 отсто од избирачите регистрирани во соодветната изборна единица. Судот утврди дека, според оваа формула, потребниот број на потписи во 37 од 80 општини и Градот Скопје ќе биде значително поголем отколку на претходните локални избори, создавајќи нееднакви услови. На 16 август, една недела по распишувањето на изборите, тројца пратеници предложија измена на Изборниот законик со цел решавање на правната празнина што произлезе од одлуката на Уставниот суд; сепак, иницијативата не помина во парламентот, што доведе до тоа прашањето да биде регулирано од ДИК (види Права на кандидатите и регистрација). 14 Иако оваа интервенција на ДИК се сметаше за неопходна за регулирање на важен аспект на изборниот процес, таа создава преседан кој потенцијално го оспорува принципот на поделба на власта, спротивно на заложбите на ОБСЕ. 15 Законодавството поврзано со изборите треба да биде сеопфатно ревидирано со цел да се отстранат недоследностите, нејасните одредби и правните празнини, вклучително и оние што произлегуваат од одлуките на Уставниот суд, и да се усогласи со заложбите на ОБСЕ, меѓународните обврски и добрите практики. Секоја ваква законска реформа треба да биде јавна, инклузивна и спроведена благовремено пред следните избори. Локалните советници и градоначалници на 80- те општини и Градот Скопје се избираат директно со мандат од четири години. Градоначалниците се избираат според двокружен мнозински систем. 11 Начелото 15 од Упатствата на ОДИХР од 2024 година за демократско законодавство за подобри закони предвидува дека „законите мора да бидат изготвени на јасен, прецизен и недвосмислен начин“. Види исто така став 60 од Контролната листа за владеење на правото на Венецијанската комисија од 2016 година. 12 Изборниот законик нема одредби со кои се дефинира официјалниот почеток на кампањата во вториот круг, што влијае врз обврските за известување за финансирањето на кампањата, како и врз покриеноста на кампањата и рекламирањето во медиумите. Дополнително, правната рамка нема јасна временска рамка и детални правила за подготовките за вториот круг, вклучително и за гласањето, составот и функционирањето на изборната администрација и употребата на билборди за време на кампањата во вториот круг, како и постапките за акредитација на набљудувачите и овластените претставници на кандидатите помеѓу двата круга. 13 Види ставови II.Б. 3 и 4 од Ревидираната толкувачка декларација за стабилноста на изборното право на Европската комисија за демократија преку право (Венецијанска комисија) на Советот на Европа од 2024 година. Начелото 9 од Упатствата на ОДИХР за демократско законодавство за подобри закони од 2024 година наведува дека „премногу честите измени на законите […] ја поткопуваат стабилноста на законодавната рамка и правната сигурност…“. 14 Иако 65 пратеници гласаа за иницијативата, таа не успеа, бидејќи не обезбеди квалификувано двојно мнозинство, потребно според чл. 69(2) од Уставот , кој покрај општото мнозинство, за одредени закони предвидува и мнозинство од пратениците кои припаѓаат на немнозинските заедници Став II.Б. 6 од Ревидираната толкувачка декларација за стабилноста на изборното право од 2024 година на Венецијанската комисија пропишува дека „откако ќе бидат распишани избори, не треба да се прават измени на изборното законодавство, освен ако се строго неопходни за усогласување со обврзувачки одлуки на националните уставни судови“ . 15 Став 18.1 од Московскиот документ на ОБСЕ од 1991 година наведува дека „законодавството ќе се формулира и усвојува како резултат на отворен процес што ја одразува волјата на народот, директно или преку неговите избрани претставници“.
Република Северна Македонија Страна:9 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори Ако ниту еден кандидат не добие апсолутно мнозинство гласови во првиот круг, вториот круг помеѓу двајцата водечки кандидати се одржува две недели подоцна. Изборите за градоначалник се валидни ако најмалку една третина од гласачите регистрирани во општината учествуваат во првиот круг; во спротивно, изборите мора да се повторат во рок од 60 дена, без услов за излезност. 16 Советниците се избираат преку систем на пропорционална застапеност со затворени листи, без праг на излезност. Кандидатските листи за општинските совети мора да вклучуваат најмалку 40 отсто од кандидатите од секој пол, со услови за редослед на кандидатите. 17 Бројот на советници се утврдува врз основа на населението на општината и може да се движи од 9 до 33, со 45 члена избрани во Советот на Град Скопје. 18 V. ИЗБОРНА АДМИНИСТРАЦИЈА Изборите беа спроведени од страна на ДИК, 81 општинска изборна комисија (ОИК), вклучувајќи ја и Изборната комисија на Град Скопје (ИКГС) и 3.480 ИО. Изборите за градоначалници во вториот круг беа спроведени од страна на ДИК, 32 ОИК и ИКГС и 1.777 ИО. 19 Изборните тела мора да ги исполнуваат законските критериуми за родова и етничка застапеност. Секој пол мора да сочинува најмалку 30 отсто од членството, а во општините каде што најмалку 20 отсто од граѓаните припаѓаат на немнозински етнички заедници, овие групи мора да бидат рамноправно застапени. 20 ДИК е постојано тело назначено од парламентот за петгодишен мандат и е составено од седум члена, четворица номинирани од парламентарното мнозинство и тројца од опозицијата, врз основа на предлози од политичките партии. 21 ДИК не ги почитува родовите критериуми, бидејќи само два од седумте актуелни члена се жени. Во согласност со претходните препораки на ОДИХР, пред овие избори, ДИК пополни неколку работни позиции кои подолго време беа непополнети, вклучително и позицијата на генералниот секретар. 22 Сепак, таа продолжи да се потпира во голема мера на привремен персонал и услуги од други институции, поради системскиот недостаток на долгорочно финансирање за персонал и материјална и ИКТ инфраструктура. Ова негативно влијаеше на ефикасноста на изборните активности и го попречи капацитетот на ДИК самостојно да ги врши своите надлежности, и покрај долгогодишните препораки на ОДИХР. 23 Како што претходно беше препорачано, на Државната изборна комисија треба да ѝ се гарантира одржлив, соодветен и навремен буџет за да може да го извршува својот мандат во согласност со стратешкото планирање, вклучително и ефикасноста на изборните операции. 16 Во случај да не биде избран градоначалник, Владата именува повереник за вршење на функцијата и во рок од 15 дена го известува Претседателот на Собранието за распишување на нови избори за градоначалник. 17 Едно од секое три места на листата мора да биде пополнето со кандидат од помалку застапениот пол, со најмалку едно дополнително место за овој пол во рамките на секои десет места. 18 Во септември 2024 година, Владата ја прилагоди големината на општинските совети во 17 општини, врз основа на податоците од пописот во 2021 година. Во јуни 2025 година, Уставниот суд укина делови од методологијата за попис, при што одлуката се однесува само на идните пописи. Три предмети беа поднесени до Уставниот суд, оспорувајќи ја одлуката на Владата од септември 2024 година, и сите беа одбиени како неосновани, при што Судот констатираше дека Владата не ги повредила своите уставни надлежности во овие случаи. 19 Помеѓу круговите беа направени само минимални промени во составот на изборните органи. 20 Етничката застапеност се обезбедува така што при случајниот избор на изборни службеници задолжително се зема предвид нивната самоизјаснета етничка припадност, како што е евидентирана во базата на податоци за вработените во јавниот сектор. 21 Претседателот на ДИК се избира од редот на членовите номинирани од опозицијата, а заменик претседателот од редот на лицата предложени од парламентарното мнозинство. Актуелниот состав на ДИК, назначен во 2021 година, беше прилагоден во 2025 година со избор на нов претседател и заменик претседател по промената на парламентарното мнозинство со изборите во 2024 година. 22 Новоименуваниот генерален секретар е жена. 23 Види Став 62 од Мислењето на ОДИХР од 2025 година за Изборниот законик од 2006 година .
Република Северна Македонија Страна:10 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори Буџетските средства треба да обезбедат предвидливо долгорочно финансирање, вклучително и за персоналот и за одржување на просторната и ИКТ инфраструктура. Изборната администрација уживаше доверба од засегнатите страни во двата круга, но некои соговорници на Мисијата на ОДИХР од политичките партии и граѓанското општество изразија загриженост за нејзината независност, бидејќи во најголем дел се состои од персонал на јавните институции предводен од политички именувани лица. Севкупно, подготовките за изборите во надлежност на ДИК беа преземени без поголеми одложувања. Седниците се одржуваа по потреба, и беа пренесувани на YouTube, а записниците генерално беа објавувани на веб-страницата на ДИК. 24 Само некои седници на ДИК беа толкувани на македонски знаковен јазик. Одлуките на ДИК обично се донесуваа едногласно, врз основа на претходни консултации меѓу членовите. Вообичаено, медиумите, набљудувачите и овластените претставници на кандидатите беа известувани преку директни и потенцијално селективни покани, наместо преку јавни соопштенија, што ја ограничи транспарентноста, иако заинтересираните страни можеа да побараат да бидат вклучени во оваа листа. 25 ОИК се составени од претседател и четири члена избрани по случаен избор од вработените во јавните служби за петгодишен мандат. 26 На локалните избори, ОИК се одговорни за администрирање на процесот во нивните општини, вклучувајќи назначување и обука на ИО, проверка на документацијата доставена од потенцијалните кандидати, регистрирање на учесниците и обработка и објавување на изборните резултати на општинско ниво. ОИК во општините со особено голем број гласачи и избирачки места ангажираа дополнителен персонал за да се справат со непропорционалниот обем на работа. И покрај бројните замени на нивните членови, вклучително и доцна во процесот, ниските надоместоци и буџетските ограничувања, повеќето ОИК ефикасно ги спроведуваа изборните подготовки. Сепак, јавно достапните информации за ОИК и нивните активности останаа ограничени, што ја намали транспарентноста, спротивно на меѓународните стандарди. 27 За да се зголеми транспарентноста на изборната администрација на пониско ниво, Државната изборна комисија треба да им овозможи на општинските изборни комисии да објавуваат клучни информации за нивните активности и одлуките преку онлајн ресурсите на Државната изборна комисија. Избирачките одбори, кои се одговорни за спроведување на постапките на денот на изборите, се формираат според мешан професионално-политички модел: три члена се избираат по случаен избор од редот на вработените во јавниот сектор за четиригодишен мандат, додека по еден член се предлага од владејачките партии и од опозициските партии, и се именуваат за секои избори. 24 Во отсуство на јасен рок за објавување и поради реткото одржување на седници на ДИК за време на локалните избори, објавувањето на записниците од седниците не беше секогаш доследно и навремено. Правилникот за внатрешни постапки на ДИК предвидува записниците од седниците да се објавуваат по нивното одобрување од страна на Комисијата. Дел од записниците беа објавени со значително доцнење. 25 Дел II.3.1 од Кодексот на добри практики за изборни прашања на Венецијанската комисија наведува дека „состаноците на централната изборна комисија треба да бидат отворени за сите, вклучувајќи ги и медиумите“. 26 Актуелниот мандат на ОИК започна во 2021 година. Жените сочинуваат 49,8 отсто од членовите на ОИК и 36 од 81 претседавач на ОИК (44,4 отсто). Речиси 80 отсто од членовите на ОИК и 48 од 81 претседавач (59,2 отсто) назначени во 2021 година останаа на своите позиции во текот на овие избори, додека околу 3 отсто од членовите и замениците беа испразнети. Иако законот не поставува рокови за членовите на ОИК и ИО да поднесат барања за повлекување, на седницата на 3 октомври 2025 година, претседателот на ДИК најави дека тоа ќе биде последниот состанок за разгледување на таквите барања пред денот на изборите. 27 Информациите за активностите и одлуките на ОИК достапни на интернет беа ограничени и неконзистентни. Во член 10 од Конвенцијата за пристап до официјални документи на Советот на Европа од 2009 година, ратификувана од Северна Македонија во 2024 година, се вели дека „[…], јавниот орган ги презема потребните мерки за да ги објави официјалните документи што ги поседува во интерес на промовирање на транспарентноста и ефикасноста на јавната администрација и поттикнување на информирано учество на јавноста во прашања од општ интерес“.
Република Северна Македонија Страна:11 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори Бидејќи мандатот на постојаните членови на ИО истече пред овие избори, новите постојани членови мораа да бидат избрани паралелно со другите изборни подготовки. 28 Поголемиот дел од ОИК пријавија доцнења и предизвици со овој процес, спроведен за прв пат со користење на софтверот на ДИК. ОИК ја информираа Мисијата на ОДИХР дека базата на податоци на јавни службеници не се ажурира редовно и вклучува лица кои не ги исполнуваат условите. Тие, исто така, истакнаа дека системот, кој го одржува Министерството за јавна администрација, нема податоци за контакт што би им овозможило на ОИК веднаш да ја потврдат достапноста на избраните членови на ИО. 29 Како што беше претходно препорачано, за да се зајакне стабилноста на изборните тела од пониско ниво, може да се разгледа доделување на јасни и задолжителни надлежности на јавните органи за ажурирање и ревидирање на базата на податоци за државни и јавни службеници, како и проширување на критериумите за избор на членови. Изборниот законик обезбедува ограничени гаранции за лицата со попреченост, вклучувајќи го и правото на помош од лице по нивен избор, и ги обврзува избирачките одбори (ИО) да обезбедат пристапност за гласачите со попреченост. Сепак, Изборниот законик и прописите на ДИК немаат јасни стандарди за пристапност или механизми за спроведување. Законодавството на Северна Македонија останува само делумно усогласено со Конвенцијата за правата на лицата со попреченост (КПЛП). Потребна е понатамошна хармонизација за да се интегрира социјалниот модел на попреченост и да се зајакнат одредбите за недискриминација и пристапност. Законот за спречување и заштита од дискриминација од 2020 година го третира негирањето на пристапноста и разумното прилагодување како дискриминација, но не предвидува ефикасни правни лекови. ДИК обезбеди некои прилагодувања и помагала за гласачите со попреченост, вклуч ително и тактилни шаблони за гласачките ливчиња прилагодени за секоја општина, пониски гласачки кабини достапни за гласачите кои користат инвалидски колички и одредена едукација на гласачите на македонски знаковен јазик. ДИК отвори видео контакт линија достапна за лицата со оштетен слух, но таа не беше промовирана, а ДИК имаше ограничена и повремена соработка со организациите на лицата со попреченост. Иако амандманите од 2024 година воведоа Центар за континуирана изборна едукација, во согласност со претходната препорака на ОДИХР, одделот за обука на ДИК сè уште не е реорганизиран. 30 Во период од 20 дена, ДИК обучи 27.178 членови на ОИК и ИО. 31 Обуките набљудувани од Мисијата на ОДИХР беа генерално ефикасни, интерактивни и добро посетени, и покрај доцнењата во усвојувањето и дистрибуцијата на некои прирачници и обрасци кои инаку би го засилиле едукативниот ефект. 32 Иако обуката имаше компоненти насочени кон подобрување на претходно идентификуваните недостатоци, на пример, вежби за пополнување на записникот за резултати, таа не се однесуваше систематски на интеракцијата со гласачите со попреченост и не секогаш се спроведуваше на јазикот на мнозинското население во соодветната општина. 33 По првиот круг, ДИК состави листа на најчесто поставувани прашања од ОИК и ИО, 28 Сите членови на ОИК и ИО имаат заменици, избрани на ист начин како и главниот состав, кои ги преземаат истите права и одговорности во нивно отсуство. 29 Министерството за јавна администрација ги посочи овие недостатоци, но истакна дека јавните институции немаат законска обврска да доставуваат редовни ажурирања до министерството. 30 Мисијата на ОДИХР беше информирана дека центарот сè уште не е формиран поради финансиски ограничувања и несогласувања во раководството на ДИК во врска со неговиот статус во техничката служба на ДИК. 31 Обуката беше задолжителна како за членовите на ОИК, така и за членовите на ИО. Членовите на ИО беа информирани дека во случај на неприсуство, нивниот надоместок ќе биде намален за 20 отсто. 32 Мисијата на ОДИХР набљудуваше 38 обуки за ИО во 31 општина. Жените сочинуваа вкупно 13.512 (49,7 отсто) од учесниците. 33 На пример, во општините Долнени, Карбинци, Маврово и Ростуше, Струга и Студеничани, обуката набљудувана од Мисијата на ОДИХР беше спроведена само на македонски јазик.
Република Северна Македонија Страна:12 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори заедно со соодветните одговори, и ја дистрибуираше меѓу изборните службеници како дополнителен материјал за обука. 34 Обуката треба да биде задолжителна за сите изборни службеници, вклучително и за партиските претставници и нивните заменици, и меѓу другото треба да вклучува компоненти за правата на лицата со попреченост и пристапноста, како и да опфаќа комуникација со гласачи со попреченост, помош при гласање и инклузивни практики на гласање. На овие избори, ДИК спроведе ограничена кампања за едукација на гласачите. Видео и аудио спотовите подготвени од ДИК беа емитувани од страна на националните радиодифузери, вклучително и спотовите за поттикнување на граѓаните да гласаат и информирање на новите гласачи. 35 Информативните материјали за гласачите со толкување на македонски знаковен јазик и со титлови, наменети за гласачите со оштетен слух, повеќе се фокусираа на поттикнување на учество отколку на објаснување на постапките. 36 Едукацијата и информирањето на гласачите од страна на ДИК продолжија во сличен обем помеѓу двата круга, при што беа користени претходно изработени содржини. Едукацијата на гласачите треба да се зајакне преку користење на сеопфатни и пристапни формати, со цел да се обезбеди сите гласачи, вклучително и лицата со попреченост, да можат целосно да ги разберат и да ги остварат своите права. VI. РЕГИСТРАЦИЈА НА ГЛАСАЧИ Право на глас имаат сите граѓани со наполнети 18 години, освен лицата на кои им е одземена деловната способност со правосилна судска одлука врз основа на интелектуална или психосоцијална попреченост. Ограничувањето на правата на глас врз основа на интелектуална или психосоцијална попреченост е спротивно на заложбите на ОБСЕ и другите меѓународни стандарди. 37 Сите ограничувања на изборните права на лицата со интелектуална или психосоцијална попреченост треба да се укинат, во согласност со меѓународните обврски. 34 Мисијата на ОДИХР набљудуваше дополнителни обуки за претседателите и замениците на ИО во повеќето општини каде што се одржаа изборите за градоначалник во вториот круг. 35 Некои материјали за едукација на гласачите беа со титлови на албански јазик. 36 Толкување е обезбедено само од говорен македонски на македонски знаковен јазик, бидејќи достапните толкувачи не работат од други говорни јазици. Македонскиот знаковен јазик се користи во сите етнички заедници во Северна Македонија. Во дел од едукативните материјали за гласање на ДИК учествуваа гласачи со попреченост. 37 Став 7.3 од Копенхашкиот документ на ОБСЕ од 1990 година наведува дека „земјите членки ќе ... гарантираат универзално и еднакво право на глас на возрасните граѓани“. Види член 29 од Конвенцијата на ОН за правата на лицата со попреченост од 2006 година (КПЛП), која бара од земјите членки да им „гарантираат на лицата со попреченост политички права и можност да ги уживаат на еднаква основа со другите“. Став 9.4 од Комуникацијата бр. 4/2011 на Комитетот за правата на лицата со попреченост (КПЛП) од 2013 година, наведува дека „[…] исклучувањето од правото на глас врз основа на претпоставена или реална психосоцијална или интелектуална попреченост, вклучително и ограничување врз основа на индивидуализирана проценка, претставува дискриминација врз основа на попреченост“. Комитетот за правата на лицата со попреченост, во своите Завршни забелешки на првичниот извештај на поранешната Југословенска Република Македонија, препорачува: „(а) да се ревидира изборното законодавство со цел да се отстранат предусловите што ги спречуваат лицата со интелектуална или психосоцијална попреченост да го остваруваат своето право на глас и да се кандидираат за јавни функции; […] (г) да се обезбеди потребната поддршка за лицата со психосоцијална или интелектуална попреченост за да можат да го остварат своето право на глас и да се кандидираат на избори “.
Република Северна Македонија Страна:13 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори Регистрацијата на гласачите е пасивна и структурирана според општината на постојаното живеалиште на гласачот. Избирачкиот список го води ДИК, со помош на Државниот завод за статистика. Се заснова на податоци од централниот регистар на население, што го води Министерството за дигитална трансформација во соработка со различни институции. 38 Во пракса, и покрај претходните препораки на ОДИХР, ДИК продолжува да се потпира само на податоци и ажурирања што ги добива од Министерството за внатрешни работи (МВР), бидејќи нејзиниот систем за информатичка технологија (ИТ) не е компатибилен со другите институционални бази на податоци, што спречува автоматска размена на податоци. Иако законот ги обврзува граѓаните кои постојано живеат во странство да го одјават своето живеалиште во земјата, оваа обврска ретко се исполнува. 39 Адресниот регистар, кој е управуван од Централниот регистар, е компилација на општински адресни бази на податоци. Процесот на реформирање на законодавството кое се однесува на системот за регистрација на адреси кој започна во 2016 година во моментов е суспендиран поради недостаток на политичка волја и договор. Во отсуство на механизми за спроведување или стимулации, повеќето општини не доставија ажурирани бази на адресни податоци до Централниот регистар, што оневозможи суштинска ревизија и ги намали напорите за унапредување на точноста на податоците . 40 За да се подобри точноста на избирачкиот список, системите за информатичка технологија на Државната изборна комисија треба да бидат компатибилни со другите институционални бази на податоци за автоматизирана размена на податоци. Надлежните органи би можеле да размислат за продолжување на реформата на системот на адресна евиденција. Граѓаните можеа да ги проверат своите податоци во текот на целата година на веб -страницата на ДИК или лично во подрачните канцеларии на ДИК, каде што исто така можеа да побараат корекции. Покрај тоа, пред изборите, избирачкиот список беше ставен на јавен увид во период од 18 дена, почнувајќи од 15 дена по распишувањето на изборите. 41 По периодот на јавен увид, политичките партии имаа можност да побараат електронска копија од избирачкиот список за општините каде што учествуваат на изборите и да достават барања за корекции до 20 септември. 42 На овие избори, пет политички партии и една група избирачи побараа податоци од избирачкиот список. Немаше поднесени барања за корекции до ДИК. Изборниот законик дозволува гласање во институции за згрижување и во домашни услови за неподвижни или болни гласачи. Гласањето во домашни услови е првенствено наменето за болни лица и бара медицинска документација. Гласачите во институциите за згрижување се вклучени во посебни избирачки списоци составени од раководителите на соодветните институции. Сепак, за разлика од казнено-поправните установи, на вакви листи можат да се вклучат само оние кои имаат постојано живеалиште во општината. Дополнително, поради тековниот процес на 38 Главни доставувачи на податоци во регистарот на население се Управата за матични книги, Министерството за внатрешни работи (МВР) и Централниот регистар. 39 Став 1.1.6.в од Кодексот на добри практики на Венецијанската комисија наведува : „Регистрацијата може да се изврши на местото каде што гласачот има второ живеалиште, доколку таму редовно престојува и тоа, на пример, е евидентирано преку локални даночни плаќања; гласачот, секако, не смее да биде регистриран и во местото каде што има главно живеалиште“. 40 Само 38 од 80 општини (47,5 отсто) го направија тоа. 41 Според податоците на ДИК, вкупно 26.393 гласачи (околу 1,4 отсто од гласачите со право на глас) во овој период извршиле увид во своите податоци, вклучително и 19.606 кои ги провериле електронски преку веб-страницата на ДИК и 6.787 кои ги провериле лично во регионалните канцеларии на ДИК. Во повеќето општини, бројот на регистрирани гласачи е намален во споредба со локалните избори во 2021 година, најмногу во Новаци (за 15,31 отсто), Чучер Сандево (11,57 отсто) и Могила (10,09 отсто), додека зголемувања се регистрирани во Студеничани (8,15 отсто), Арачиново (5,57 отсто) и Пласница (5,51 отсто). 42 Политичките партии и другите учесници беа обврзани да достават барања за увид во избирачките списоци до 11 септември, додека крајниот рок за доставување на документацијата за регистрација до ОИК беше 13 септември. Опсегот на информации што се споделуваат со политичките партии е ограничен на податоци неопходни за проверка, како што се имињата на гласачите, датумите на раѓање и адресите.
Република Северна Македонија Страна:14 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори деинституционализација, многу лица со попреченост сега живеат во мали заеднички станбени центри кои не се признати како институции за згрижување и мора да гласаат на избирачките места во местото каде што имаат постојано живеалиште. Институциите за згрижување и станбените центри во најголем број случаи немаат капацитет и ресурси да организираат превоз за таквите гласачи на денот на изборите, што го ограничува нивниот ефективен пристап до гласање. Законот не предвидува ажурирање на избирачкиот список по затворањето на избирачките списоци и помеѓу двата круга, освен за дополнителни барања за гласање во домашни услови и одлуки за гласачи чии приговори за повреда на нивното избирачко право биле прифатени од ДИК. 43 Иако на овие избори, бројот на таквите барања беше мал, значително зголемување на таквите барања непосредно пред и на денот на изборите би можело непотребно да ја оптовари ДИК и да ги загрози суштинските изборни активности кои се во исклучива надлежност на ДИК. За да се поедностави процесот на регистрација на гласачите и да се подобри неговата инклузивност, може да се разгледа проширување на надлежноста на регионалните канцеларии на Државната изборна комисија за измена на избирачките списоци и по истекот на периодот за јавен увид, во согласност со јасни заштитни мерки и процедури. Регистарот на гласачи опфаќаше 1.832.415 граѓани со право на глас, додека избирачките списоци што се користеа на првиот изборен круг содржеа 1.717.803 запишани гласачи. 44 Списоците за вториот круг опфаќаа вкупно 1.013.357 гласачи. 45 Законот не предвидува одделни постапки за избори за градоначалници и општински совети, бидејќи локалните избори се третираат како единствен изборен процес. Затоа, гласачите се потпишуваа еднаш во избирачкиот список и добиваа две гласачки ливчиња во повеќето општини, а четири во градот Скопје. Иако гласањето не е задолжително, ваквиот модел не им овозможуваше на гласачите да изберат на кои избори ќе учествуваат. 46 За да се подобрат условите за слободно изразување на волјата на гласачите, може да се размисли за воведување на обврска гласачите да се потпишуваат одделно за секое гласачко ливче што ќе го добијат. Иако генерално постоеше доверба кај засегнатите страни во квалитетот на регистрацијата на гласачите, долгогодишните отворени прашања за значителниот број гласачи кои живеат во странство, а според избирачкиот список сè уште се водат на своето постојано живеалиште, и за нецелосниот и застарен систем на адресна евиденција, придонесоа за пониска излезност на гласачите и намалена точност на избирачкиот список. 43 ДИК ги разгледува ваквите барања поединечно, до и вклучително и на денот на изборите. 44 Вкупно 112.000 гласачи со постојано живеалиште во странство немаа право на глас на локалните избори, додека 2.162 лица во притвор и 450 лица во установи за згрижување беа вклучени во посебни списоци, а 8.856 гласачи беа регистрирани за гласање во домашни услови. 45 Вкупно 4.826 гласачи беа пријавени за гласање во домашни услови, 1.256 за гласање во казнено-поправните установи и 214 за гласање во установите за згрижување. 46 Став 9 од Општиот коментар бр. 25 (1996) на Комитетот на ОН за човекови права за член 25 од Меѓународниот пакт за граѓански и политички права (МПГПП) н продолжи да се заснова на слободното изразување на волјата на избирачите“.
Република Северна Македонија Страна:15 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори VII. РЕГИСТРАЦИЈА НА КАНДИДАТИ Граѓаните со право на глас можат да се кандидираат како кандидати за градоначалник или советник, но само во општината на нивното постојано живеалиште. 47 И покрај претходните препораки на ОДИХР, на лицата кои издржуваат или чекаат извршување на затворска казна подолга од шест месеци им е забрането да се кандидираат за функцијата. Оваа одредба е во спротивност со заложбите на ОБСЕ и другите меѓународни стандарди. 48 Кандидатите можат да бидат номинирани од регистрирани политички партии и коалиции, како и од групи избирачи. За да се пополни правната празнина во однос на потребните потписи за поддршка на независните кандидати (види Правна рамка и изборен систем), ДИК усвои Правилник за собирање потписи од независни кандидати, во кој се појаснува дека независните кандидати треба да соберат само два потписи за поддршка. Овој акт на ДИК, а со тоа и Упатството на ДИК за постапките на поднесување и регистрирање на кандидатските листи, беа неуспешно оспорени пред Уставниот суд. 49 Документите за кандидатура се доставуваа до ОИК и ИКГС, со рок од два дена за отстранување на недостатоци. 50 Изборниот законик, календарот на активности на ДИК и другите акти не ги уредуваат јасно различните временски рокови што се применуваат при проверката на кандидатурите, што доведе до неуедначена примена на постапките за верификација од страна на ОИК. 51 ОИК истакнаа дека проверката на кривичната евиденција на кандидатите преку основните судови е непотребно сложена и дека судовите често не се придржуваат до 24-часовниот рок за овие проверки, што доведува до значителни доцнења во обработката на кандидатурите и, понекогаш, влијае на другите изборни подготовки. 52 Сепак, сите кандидатски листи беа 47 Ограничувањето кандидатот да може да се кандидира само во општината каде што има постојано живеалиште може да биде несразмерно во однос на целта на законот, кога се применува на општините во рамки на градот Скопје. 48 Став 24 од Копенхашкиот документ на ОБСЕ од 1990 година наведува дека „секое ограничување на правата и слободите мора, во едно демократско општество, да биде поврзано со една од целите на применливиот закон и да биде строго пропорционално на целта на законот“. Види и Став 14 од Општиот коментар бр. 25 на Комитетот на ОН за човекови права, во кој се вели дека „ државите треба да ги наведат и објаснат законските одредби со кои граѓаните се лишуваат од правото на глас. Основите за таквото лишување треба да бидат објективни и разумни. Доколку осудата за кривично дело претставува основ за суспензија на правото на глас, периодот на таквата суспензија треба да биде пропорционален на делото и на изречената казна“. 49 Здружението „Светски македонски конгрес“ ги оспори Правилникот и Упатството, тврдејќи дека ДИК ги пречекорила своите законски овластувања. Уставниот суд одби да ја разгледа иницијативата, наведувајќи дека Правилникот бил донесен во услови на правен вакуум, дека имал легитимна цел – почитување на загарантираните права на граѓаните – и дека бил во согласност со одлуката на Уставниот суд од мај 2025 година. 50 Според ДИК, на 8 кандидати за градоначалник и 20 листи за советници им била овозможена оваа можност од страна на ОИК. 51 На пример, Изборниот законик не е прецизен за тоа кога започнува 24- часовниот период за проверка на поднесената листа од страна на ОИК. Иако календарот на ДИК покажува дека започнува по поднесувањето, некои ОИК ја информираа Мисијата на ОДИХР дека добиле инструкции од ДИК дека рокот од 24 часа започнува откако ОИК ќе го добие одговорот на судот за криминалните досиеја на номинираните. 52 На пример, ОИК паралелно мораа да изберат нови членови на ИО, што е комплициран процес со повеќе чекори. Во некои општини, изборот на членови на ИО не беше финализиран пред закажаните обуки (види Изборна администрација). Проверките на кривичната евиденција се вршат од страна на надлежни те основни судови според местото на раѓање на кандидатите и од страна на Основниот суд Скопје за лицата родени во странство. Бидејќи информациите за местото на раѓање во личните карти не се секогаш прецизни, ОИК требаше директно да ги контактираат потенцијалните кандидати. За разлика од другите јавни институции кои имаат директен автоматски пристап до овие податоци, ОИК мораше да ги побара рачно за секој кандидат. Одложувања во обработката на барањата за кривична евиденција во судовите беа пријавени до Мисијата на ОДИХР од страна на 34 ОИК.
Република Северна Македонија Страна:16 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори верификувани пред крајниот рок за пријавување на кандидатите и пред лотаријата на ДИК за утврдување на редоследот на кандидатите на гласачките ливчиња. 53 За да се поедностави процесот на регистрација на кандидати, може да се разгледа воведување обврска за субјектите што поднесуваат кандидатури, наместо изборната администрација, да обезбедуваат и доставуваат судски уверенија за кривичната евиденција на кандидатите, заедно со другата потребна документација за номинација. Во инклузивен процес, ОИК и ИКГС регистрираа вкупно 10.490 кандидати на 577 советнички листи поднесени од 27 политички партии, 6 коалиции и 65 групи на гласачи. Сите регистрирани кандидатски листи ги исполнуваа условите за родова квота. Жените сочинуваа 45,1 отсто од сите кандидати за советници, но предводеа само 107 кандидатски листи (18,5 отсто). Регистрирани беа вкупно 309 кандидати за градоначалници, од кои 79 беа номинирани од 19 политички партии, 176 од 5 коалиции и 55 од групи избирачи. Жените беа значително помалку застапени, со само 32 кандидати за градоначалници (10,4 отсто). ОИК одби шест кандидати за градоначалници и четири советнички листи, врз основа на задоцнето поднесување или недостатоци во документацијата; сите жалби против одбивањата беа отфрлени од Управниот суд (види Решавање изборни спорови). Мисијата на ОДИХР идентификуваше само неколку кандидати со попреченост кои се кандидираа за локалните совети како и еден кандидат за градоначалник, од кои ниту еден не беше избран. 54 Иако кандидатите за градоначалници можат да се кандидираат поединечно преку номинација од група избирачи, законот предвидува бројот на кандидати на поднесените советнички листи да биде еднаков на вкупниот број места во соодветниот општински совет. Овој услов е премногу рестриктивен и оптоварувачки за помалите политички субјекти. Истовремено, не дозволува независните кандидати за советници да се кандидираат поединечно, што е спротивно на заложбите на ОБСЕ. 55 Правната рамка треба да се измени за да се овозможат независни кандидатури за општинските совети. Бројот на предложени кандидати на листите треба да се утврдува исклучиво од страна на соодветните изборни учесници. VIII. КАМПАЊА A. КОНТЕКСТ НА КАМПАЊАТА Официјалната кампања за првиот круг траеше од 29 септември до 17 октомври. Раната кампања, вклучително и користењето средства за кампања и објавувањето на изборни реклами, се забранети со закон. Сепак, законот дозволува одржување на еден кампањски настан помеѓу регистрацијата на кандидатите и официјалниот почеток на кампањата. Оваа одредба е нејасна и беше различно толкувана и применувана од страна на изборните учесници, при што некои целосно се воздржаа од одржување на настани пред кампањата, додека д спроведуваа интензивни предизборни 53 Ниту законот, ниту кој било друг акт не пропишува детални постапки за лотаријата. Постоечките одредби даваат ограничени насоки само за советничките листи, но кандидатите за градоначалници не се опфатени. Во пракса, ДИК ги подели натпреварувачите во три подгрупи: парламентарни партии, вонпарламентарни партии и лица номинирани од групи избирачи и одржа одделни лотарии за доделување соодветни броеви од 1 до 9, од 10 до 33 и од 34 до 153. 54 Кандидати со попреченост беа номинирани од СДСМ, ЗНАМ, Демократите и Демократската партија на Србите, а нивната номинација беше поддржана од невладината организација Инклузива, која го промовира политичкото учество на лицата со попреченост. 55 Став 7.5 од Копенхашкиот документ на ОБСЕ од 1990 година ги обрзува земјите членки „да го почитуваат правото на граѓаните да се кандидираат за политичка или јавна функција, поединечно или како претставници на политички партии или организации, без дискриминација“.
Република Северна Македонија Страна:17 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори активности пред официјалниот почеток на кампањата. 56 ДИК ја извести Мисијата на ОДИХР дека по првиот круг, изборните учесници можат да продолжат со кампањата веднаш по завршувањето на изборниот молк, по затворање на гласачките места вечерта на 19 октомври. Кампањата за вториот круг заврши на 31 октомври. Изборниот законик предвидува еднакви можности за водење кампања за сите изборни учесници. Сепак, 80 отсто од надворешните простори за политичко рекламирање и 90 отсто од државните средства за платено политичко рекламирање во медиумите се распределуваат подеднакво на четирите главни владејачки и опозициски партии (види Медиуми). Ваквиот модел ги става во понеповолна положба вонпарламентарните партии и независните кандидати и ги исклучува помалите политички партии кои имаат парламентарна група. За овие избори, не им беше доделен простор за билборди на Левица и ЗНАМ. 57 Во отсуство на конкретни прописи, повеќето политички реклами на отворено од кампањата во првиот круг останаа видливи во текот на вториот круг. 58 Во согласност со принципот на еднаквост на можности, правилата за изборна кампања треба да се ревидираат за да се обезбедат порамноправни услови за кампања за сите учесници, вклучително и во однос на распределбата на просторот за постери и билборди, како и распределбата на средства и време за емитување на платено политичко рекламирање во медиумите. Основните слободи на здружување, собирање и изразување беа почитувани и, генерално, учесниците можеа слободно да водат кампања. Кампањата беше конкурентна, и на гласачите им понуди низа политички алтернативи. Во првиот круг, активностите на кампањата се движеа од локални теренски активности до големи митинзи организирани од големите партии односно коалиции. Во вториот круг, кампањата беше поумерена, при што учесниците се фокусираа на активности со помал интензитет, состаноци во помали групи и комуникација преку социјалните мрежи. Во текот на двата кампањски периода, Мисијата на ОДИХР набљудуваше 102 кампањски активности во 42 општини, од кои 72 беа достапни за лицата со физичка попреченост, а само еден обезбедуваше толкување на знаковен јазик. 59 Жените кандидати беа слабо застапени во јавноста, и жените беа недоволно застапени во текот на целата кампања, како што забележа Мисијата на ОДИХР. 60 Во првиот круг, кампањата главно се фокусираше на локални прашања, но значајно место имаа и пошироки национални теми, особено различните гледишта за националниот идентитет и меѓуетничките односи, интеграцијата во ЕУ, владеењето на правото и корупцијата, додека во вториот круг кампањата главно се концентрираше на локалните прашања. 61 Родовата еднаквост и правата на жените во голема мера отсуствуваа во кампањите на кандидатите, а кога беа споменувани, жените најчесто беа прикажувани како гласачи, а не како политички актери. Наративите поврзани со идентитетот беа значајно присутни во текот на целиот период на 56 Според написот од 24 октомври во медиумот Призма, во месецот пред првиот круг, вкупно за политичко рекламирање на Фејсбук и Инстаграм биле потрошени околу 200.000 евра. 57 Пред двата круга, ЗНАМ истакна дека купиле простор за билборди кој не бил побаран од други партии, како што е дозволено со законот. 58 Голем број компании за надворешно рекламирање посочија тешкотии во спроведувањето на законските обврски поради, според нив, повеќе недостатоци во регулативата, како и недостиг од соодветни насоки и неодговорност од страна на ДИК. 59 На настаните набљудувани од Мисијата на ОДИХР, младинското учество во просек изнесуваше 20 отсто. 60 Само 15 од 102 кампањски настани набљудувани од Мисијата на ОДИХР вклучуваа жени говорници. Вкупно, жените сочинуваа околу една третина од публиката на овие настани. 61 Иако некои политички партии се осврнаа на прашањата поврзани со попреченост во нивните кампањи, тие генерално не вложуваат доволно напори за да обезбедат пристапност на партиските канцеларии и на информациите и немаат инклузивни внатрешни политики за поддршка на учеството на лицата со попреченост во политичкиот живот.
Република Северна Македонија Страна:18 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори кампањата. ДУИ претендираше на ексклузивен легитимитет да ја претставува албанската заедница и изборите ги претстави како референдум за ова прашање, додека ВМРО-ДПМНЕ се претстави како гарант на македонското национално достоинство. Генерално, кампањите на коалициите предводени од ВМРО-ДПМНЕ и СДСМ, како и Левица, првенствено беа насочени кон етничките македонски гласачи, додека кампањата на коалицијата предводена од ДУИ и ВЛЕН беше насочена кон етничките Албанци. 62 Учесниците си упатуваа меѓусебни обвинувања, вклучително и наводи за корупција, при што беа забележани неколку случаи на провокативна реторика и лични напади, како меѓу, така и во рамките на етничките заедници. Беа пријавени неколку инциденти на насилство поврзани со изборите во кои беа вклучени кандидати и персонал на изборни штабови. 63 Дваесет политички партии што ги претставуваат помалите етнички заедници учествуваа на локалните избори. 64 Традиционално, партиите што ги претставуваат овие заедници настапуваат во предизборна коалиција со поголемите политички партии. Сепак, овие партии ја информираа Мисијата на ОДИХР дека овој пристап не секогаш резултирал со ефективна застапеност на интересите на нивните заедници. Поради тоа, на овие локални избори, дел од нив одлучија да настапат самостојно, наведувајќи дека задржувањето на сопствена гласачка база ќе им обезбеди посилна преговарачка позиција по изборите. Турската заедница беше претставена од четири партии на овие избори. 65 Бошњачката заедница беше претставена од три политички партии, додека ромската заедница имаше осум активни политички партии кои настапија самостојно или како дел од различни коалиции. 66 Трите политички партии што ја претставуваа српската заедница на овие избори беа дел од коалицијата предводена од ВМРО-ДПМНЕ. 67 Двете активни влашки партии беа исто така дел од оваа коалиција . 68 62 Кампањите на коалициите предводени од ВМРО-ДПМНЕ и СДСМ и Левица користеа претежно македонски јазик на настаните набљудувани од Мисијата на ОДИХР и на социјалните мрежи, додека коалицијата предводена од ДУИ и ВЛЕН водеа кампања и на албански и на македонски јазик во неколку општини и онлајн. 63 На 2 октомври, ромски кандидат за советник во Виница од Демократските сили на Ромите беше нападнат и тешко повреден, наводно со цел да ја повлече својата кандидатура. На 7 октомври, Зекирија Шахини, носител на советничката листа на коалицијата предводена од ДУИ за општина Липково, беше застрелан и повреден во Куманово. На 16 октомври, кандидат за советник на ЗНАМ нападна членови на изборниот штаб на кандидатот за градоначалник од коалицијата предводена од СДСМ во Куманово. 64 Во Преамбулата на Уставот се истакнува дека македонскиот народ, како и граѓаните кои живеат во границите на државата кои се дел од албанскиот народ, турскиот народ, влашкиот народ, српскиот народ, ромскиот народ, бошњачкиот народ и другите, коегзистираат како граѓани. Помалите етнички заедници се однесуваат на заедници кои сочинуваат помалку од 20 отсто од населението според последниот попис. На пописот во 2021 година, од вкупниот број жители: 58,44 отсто се изјасниле како Македонци, 24,30 отсто како Албанци, 3,86 отсто како Турци, 2,53 отсто како Роми, 1,30 отсто како Срби, 0,87 отсто како Бошњаци и 0,47 отсто како Власи. 65 Турската демократска партија и Движењето за национално единство на Турците се кандидираа целосно независно, Партијата на движењето на Турците во Македонија (ТХП) беше во делумна коалиција со СДСМ (ТХП се кандидираше независно во Центар Жупа и Студеничани, но беше дел од коалицијата предводена од СДСМ во други општини), а Движењето за права и демократија на Турците беше во коалиција предводена од ДУИ. 66 Бошњачкиот демократски сојуз настапи независно, додека Бошњачката национална партија беше дел од коалицијата предводена од ВМРО-ДПМНЕ, а Партијата за демократска акција беше во коалицијата предводена од СДСМ. Три од ромските партии, Сојузот на Ромите, Демократската партија на Ромите и Сојузот на Ромите се кандидираа целосно независно. Една партија, Демократските сили на Ромите, независно се кандидираше во Шуто Оризари, но во другите општини се приклучи на коалицијата предводена од ВМРО-ДПМНЕ, заедно со уште две други ромски партии, Роми обединети за Македонија и Обединетата партија за еднаквост на Ромите. Партијата за демократски просперитет на Ромите беше дел од коалицијата предводена од СДСМ, а Партијата за целосна еманципација на Ромите беше дел од коалицијата предводена од ЛДП. Според соговорниците на Мисијата на ОДИХР, некои припадници на ромската заедница претпочитаат да се идентификуваат како Турци, наведувајќи дека така се перципираат или дека се соочуваат со помал степен на дискриминација. 67 Српската напредна партија во Македонија, Српската партија во Македонија и Демократската партија на Србите во Македонија. Сепак, последната настапи независно во Куманово. 68 Партијата на Власите на Македонија и Демократскиот сојуз на Власите на Македонија. Втората беше во коалиција со СДСМ на претходните локални избори.
Република Северна Македонија Страна:19 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори Законот забранува злоупотреба на одредени државни ресурси од денот на распишување на изборите, вклучително и користење на јавни функции, опрема и возила за целите на кампањата. 69 Законот, исто така, забранува користење на јавни средства за нови инфраструктурни проекти и свечено отворање на проекти финансирани од државата, почнувајќи 20 дена пред официјалниот период на кампањата. И пред и за време на двата периода на кампањата, градоначалниците и високите владини претставници отвораа, вршеа увид или промовираа инвестициски и инфраструктурни проекти кои не се во согласност со овие одредби. 70 Неколку соговорници на Мисијата на ОДИХР изразија загриженост за наводно претходно планирани инфраструктурни проекти закажани за време на изборниот период, кои ги оценија како фактор што ја зајакнува предноста на актуелната власт. 71 Кампањските активности на носителите на јавни функции не се регулирани, а владините претставници, вклучувајќи го и премиерот, активно ги промовираа локалните кандидати низ целата земја во текот на двата кампањски периода. 72 Дополнително, некои актуелни градоначалници даваа поддршка на кандидати во други општини, привремено обезбедувајќи јавни услуги таму. 73 Иако не е спротивно на законот, ваквите практики ја прават нејасна границата помеѓу државата и партијата, спротивно на ставот 5.4 од Копенхашкиот документ на ОБСЕ од 1990 година. 74 Од распишувањето на изборите до 31 октомври, Државната комисија за спречување на корупцијата (ДКСК) прими околу 40 пријави, најчесто поврзани со злоупотреба на државни ресурси и обиди за притисок врз гласачите. ДКСК не ги третираше овие пријави како формални приговори и затоа не постапуваше по нив пред двата изборни дена, што отвори прашања за ефикасноста на надзорот. 75 Правната рамка за изборната кампања треба дополнително да се зајакне со вклучување јасни правила за учеството на јавните функционери, вклучително и на социјалните мрежи. 69 Јавните институции мора да ги пријават своите возила во рок од десет дена од распишувањето на изборите до Државната комисија за спречување на корупцијата (ДКСК). Пред овие избори, возилата на јавните институции добија стандардизирани регистарски таблички за да се разликуваат од приватните возила. ДКСК соопшти дека заклучно со 29 септември, само 635 институции ги доставиле потребните податоци, додека 879 не ги доставиле (58 проценти). Според законот, недоставување на податоците во пропишаниот рок подлежи на парични казни од 200 до 400 евра. 70 На пример, на 26 октомври, независниот кандидат од Струга го посети Здравствениот центар и Општата болница во Струга заедно со министерот за здравство, објавувајќи на Фејсбук: „Се согласивме дека преку искрена соработка меѓу локалната и централната власт, со правичност и силна волја за работа, ќе изградиме подостоинствена здравствена услуга за Струга“. На 28 октомври вршителот на должноста градоначалник и кандидат на ВМРО- ДПМНЕ за општина Аеродром заедно со министерот за спорт најавија изградба на нова спортска сала вредна 1 милион евра. На 30 октомври, вицепремиерот и министер за транспорт, на митинг со кандидатот на ВМРО-ДПМНЕ за Брвеница, изјави: „Градоначалникот ќе добие втор мандат тука. …Резервиравме дополнителни средства во Министерството за транспорт, а најавувам дека за … Брвеница ќе има посебен буџет покрај сите веќе предвидени средства“. На 31 октомври вицепремиерот и министер за транспорт, заедно со кандидатот на ВМРО-ДПМНЕ за Крушево најавија изградба на нова спортска сала. 71 Во општините каде што беше изразена ваквата загриженост, од 9 август до 17 октомври беа започнати голем број процеси за јавни набавки за нови инфраструктурни проекти. На пример, општина Бутел започна или објави три нови постапки за јавни набавки за инфраструктурен развој и донесе 16 позитивни одлуки за отворени набавки, Гостивар започна пет, а Карпош осум постапки, а двете општини донесоа по 18 одлуки. Тетово започна две постапки за јавни набавки и донесе 34 позитивни одлуки. Годишните буџети на општините Гостивар и Тетово не се јавно достапни. Помеѓу двата круга започнати беа четири нови инфраструктурни набавки и тоа во скопската општина Аеродром, Чучер- Сандево, Крушево и Неготино. 72 Од 102 кампањски настани набљудувани од Мисијата на ОДИХР, на 36 настани активно учествуваа владини претставници. 73 Како одговор на ограниченото и нееднакво собирање комунален отпад во главниот град, што беше главна тема во кампањата во Скопје, актуелниот градоначалник на Куманово и лидер на ЗНАМ, Максим Димитриевски, испрати камиони за собирање отпад во општина Центар во Скопје, кои кандидатот на ЗНАМ ги искористи во својата кампања; градоначалниците на Илинден, Сопиште и Зелениково обезбедија услуги за собирање отпад во општина Аеродром, кои потоа беа искористени во кампањата на кандидатот на ВМРО-ДПМНЕ. 74 Став 5.4 од Копенхашкиот документ на ОБСЕ од 1990 година повикува на „ јасно разграничување меѓу меѓу државата и политичките партии“. 75 Според законот, ДКСК треба во рок од пет дена да ги разгледа и да одлучи по приговори поврзани со прекршување на правилата за финансирање на кампањата и злоупотреба на административните ресурси.
Република Северна Македонија Страна:20 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори Законот предвидува можност за потпишување на Кодекс за фер и демократски избори, како инструмент на саморегулација кој, меѓу другото, забранува вршење притисок врз државните службеници и вработените во јавниот сектор. 76 Сепак, многу соговорници на Мисијата на ОДИХР изнесоа наводи дека вработените во јавниот сектор биле под притисок од претпоставените да го поддржат ВМРО-ДПМНЕ или актуелниот градоначалник, а беа посочени и случаи во кои општинските службеници добиле инструкции да учествуваат во кампањата. 77 Дополнително, до Мисијата на ОДИХР беа пријавени наводи за заплашување на гласачи и опозициски кандидати, како и случаи на наводно селективни административни контроли од страна на надлежните органи насочени кон поддржувачи на опозицијата. 78 Широк круг соговорници на Мисијата на ОДИХР посочија дека политички партии со значителни финансиски средства биле вклучени во купување гласови, особено кај економски ранливите ромски заедници, и покрај долготрајните напори за сузбивање на оваа појава. 79 Сите надлежни органи, вклучително и органите за спроведување на законот, треба да вложат заеднички напори за сеопфатно справување со наводите за изборни неправилности, како што се купување гласови, притисок врз гласачите и злоупотреба на административни ресурси. Ваквите наводи треба ефективно да се истражуваат на темелен, навремен и транспарентен начин, во согласност со важечките постапки. На гласачите треба систематски да им се обезбедуваат јасни информации за механизмите за пријавување неправилности. B. О НЛАЈН КОНТЕКСТ НА КАМПАЊАТА Кампањата на социјалните мрежи, вклучувајќи го и платеното политичко рекламирање и кампањата од трети страни, не е регулирана, но законот налага сите платени политички реклами да бидат јасно означени и одвоени од другите содржини. 80 Не постои надзорно тело задолжено да ја следи кампањата на социјалните мрежи, вклучувајќи дезинформации, манипулативни содржини или координирано неавтентично однесување. 81 Во 2023 година, Агенцијата за аудио и аудиовизуелни медиумски услуги (ААВМУ) изработи необврзувачки Кодекс на однесување во онлајн просторот за време на изборни процеси и референдуми, кој се однесува на политичко рекламирање, дезинформации, дискриминаторска реторика и заштита на личните податоци. Сепак, само пет политички партии и четворица независни кандидати што учествуваа на овие 76 Во најмалку десет општини и Градот Скопје, кандидатите на Левица најавија дека ќе се воздржат од потпишување на необврзувачкиот кодекс. 77 Наводи за притисоци врз општинските службеници од страна на нивните претпоставени беа изнесени во Чучер Сандево, Дебар, Кочани, Крива Паланка, Крушево, Куманово, Могила, Новаци, Охрид, општина Шуто Оризари, Скопје, Струга и Тетово. 78 Наводи за заплашување на гласачите имаше во Арачиново, Битола, Брвеница, општина Центар Скопје, Гази Баба, Лабуништа, Куманово, Могила, Пробиштип, Струга, Свети Николе и Тетово. Наводи за притисок врз опозициските кандидати беа изнесени во Битола, Куманово, Могила и Прилеп. Наводи за таргетирани инспекции против поддржувачите на опозицијата беа изнесени во Битола, Лабуништа, Могила и Тетово. 79 Наводи за купување гласови имаше во општините Брвеница, Чаир, Центар и Карпош од Скопје, Куманово, Ранковце, Ресен, Сарај, Штип, општина Шуто Оризари од Скопје, Старо Нагоричане и Тетово. Дополнително, кандидатот на ВМРО-ДПМНЕ во Карпош водеше кампања со договори со приватната болница „Систина“ за обезбедување попусти за медицински прегледи за пензионери, како и со клиниката „Жан Митрев“ за обезбедување бесплатни скрининг услуги за рак. 80 Според податоците на Meta Ad Library, во периодот од 17 септември до 16 октомври, најголема потрошувачка за рекламирање на Фејсбук и Инстаграм имаа профилите на Левица (11.292 евра), потоа официјалниот профил на градоначалникот на скопската општина Кисела Вода, Орце Ѓорѓиевски (9.615 евра) и официјалниот профил на премиерот Христијан Мицкоски (9.529 евра). Меѓу официјалните партиски профили со највисока потрошувачка беа СДСМ, Демократите и Интегра – Македонска конзервативна партија, со 8.359 евра, 3.641 евро и 345 евра, соодветно. Во периодот од 3 август до 31 октомври, меѓу профилите што најмногу потрошиле за платено политичко рекламирање, највисока сума имаат профилите поврзани со ВМРО-ДПМНЕ (до 94.474 евра), потоа оние поврзани со СДСМ (44.364 евра) и Левица (33.068 евра). 81 ААМВУзапочна пилот-проект за следење на кампањско дејствување на трети страни на 50 профили на социјалните мрежи. Граѓанските организации Метаморфозис, ЦИВИЛ и Хелсиншкиот комитет за човекови права исто така спроведоа мониторинг на социјалните мрежи.
Република Северна Македонија Страна:21 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори избори го потпишаа. 82 Левица, една од потписничките, не се придржуваше до стандардите на Кодексот во однос на јазикот и реториката и постојано користеше провокативна и вулгарна реторика. 83 Кандидатите и политичките партии во голема мера се потпираа на комуникација преку социјалните мрежи и активно водеа кампања на Фејсбук од почетокот на официјалната кампања, а во помала мера и на Инстаграм и Тик Ток. 84 Додека на почетокот на кампањата повеќето објави ги претставуваа кандидатите и програмите во неутрален тон, споделувајќи содржини од кампањските настани, во завршната фаза на првиот круг реториката на социјалните мрежи сè повеќе добиваше обвинувачки карактер. Во вториот круг, учесниците се фокусираа на изборните резултати од првиот круг и на локалните ветувања. Повеќето партиски профили и лидери следеа сличен образец во динамиката на објавување, со најголем број објави во втората и третата недела од кампањата. Неколку високи владини функционери и актуелни градоначалници ги користеа своите службени профили на Фејсбук за водење кампања. 85 Неколку соговорници на Мисијата на ОДИХР пријавија онлајн вознемирување и мизогинистички напади, вклучително и од лажни профили, и изразија загриженост за потенцијално ширење на штетни наративи и манипулативни содржини на интернет за време на изборниот период. Мисијата на ОДИХР забележа неколку случаи на провокативна реторика. 86 Во завршните фази од кампањата за вториот круг, на социјалните мрежи неколку анонимни профили и одредени новинари објавија чувствителни лични податоци на кандидатот на Левица за Град Скопје, што отвори прашања поврзани со приватноста и заштитата на личните податоци. 87 И покрај зголемената дигитална ранливост, не е воспоставен сеопфатен институционален механизам за справување со дигитални закани врз изборите, вклучително и потенцијално координирано манипулативно влијание и дезинформации. Може да се размисли за разработување мерки за регулирање на кампањските активности и политичкото рекламирање на социјалните мрежи и нивното финансирање. Надлежните надзорни институции треба да имаат јасно утврден мандат за следење на учесниците во кампањата и другите релевантни чинители. Покрај тоа, овие институции треба да бидат обезбедени со соодветни ресурси и капацитети и да располагаат со ефективни, превентивни и пропорционални механизми за санкционирање на прекршоците. IX. ФИНАНСИРАЊЕ НА КАМПАЊАТА A. П РИХОДИ И РАСХОДИ Финансирањето на кампањите и политичките активности првенствено е регулирано со Изборниот законик, Законот за финансирање на политичките партии и Законот за спречување на корупција и судир на интереси. Поголемиот дел од претходните препораки на ОДИХР кои се однесуваат на 82 Види Кодекс за однесување во онлајн просторот за време на изборни процеси и референдуми. 83 Координативното тело до кое може да се поднесат жалби за прекршување на Кодексот прими осум жалби и утврди дека пет од нив се во спротивност со Кодексот. 84 Мисијата на ОДИХР ги следеше кампањските активности на 47 профили на политички партии, коалиции, кандидати и инфлуенсери на Фејсбук во првиот круг и 30 профили во вториот круг. 85 На пример, градоначалниците на Берово, Гостивар, општина Кисела Вода од Скопје, Куманово, Охрид и Тетово активно водеа кампања на нивните официјални Фејсбук страници, како и премиерот, министрите за надворешни работи, одбрана, транспорт и комуникација и други. 86 На пример, на 20 октомври, новоизбраниот советник од Македонска акција – Конзервативна партија (МААК) во Советот на општина Неготино објави навредлив и дискриминаторски пост против ромската заедница, кој беше осуден од повеќе граѓански организации и политичари. 87 Заштитата на личните податоци е уредена со Законот за заштита на личните податоци од 2020 година. Агенцијата за заштита на личните податоци, исто така, има издадено препораки за обработка на лични податоци од страна на политичките партии за време на локални избори и за пријавување на нарушување на безбедноста на личните податоци.
Република Северна Македонија Страна:22 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори финансирањето на кампањите сè уште не се спроведени, вклучително и оние поврзани со пријавување приходи и расходи на ниво на изборна единица во привремените и во завршните извештаи за финансирање на кампањите, електронско поднесување извештаи, регулирање на банкарски кредити, платено политичко рекламирање на социјалните мрежи, финансирање од трети страни, строги ограничувања за донации по денот на изборите и обезбедување соодветни ресурси за надзорните тела. Правната рамка за финансирање на кампањите треба да се ревидира за да се отстранат постојните празнини, вклучително и прашањата за висината на банкарските кредити и можноста за донации по денот на изборите, како и финансирањето од трети страни и финансирањето на кампањи поврзани со активности на социјалните мрежи. Кампањите може да се финансираат од јавни и приватни извори. Во пракса, јавните средства претставуваат значаен дел од вкупното финансирање на кампањите преку различни механизми. 88 Иако не постои директно јавно финансирање, државата, преку ДИК, ги надоместува трошоците за политичко рекламирање на регистрираните радиодифузни, печатени и онлајн медиуми (види Медиуми). Политичките партии што добиваат државно финансирање, можат исто така да ги користат овие средства за кампањски цели. 89 Приватното финансирање вклучува банкарски кредити, кои не се сеопфатно регулирани, и парични или непарични донации, ограничени на 3.000 евра по физичко лице и 30.000 евра по правно лице по кампања, во еквивалент на македонски денари (МКД). Забранети се донации од странски, државни, општински и анонимни извори, како и од јавни, верски и добротворни организации. Трошоците за кампањата се ограничени на 110 МКД (приближно 1,8 евра) по регистриран гласач во една општина, при што ова ограничување се применува кумулативно за двата круга на изборите за градоначалник. При поднесувањето извештаи, законот не прави разлика помеѓу изборите за градоначалници и за советници и тесно го дефинира кругот на субјекти што се сметаат за учесници во изборите. Како резултат на тоа, само политички партии, коалиции и независни кандидати или листи на независни кандидати кои учествуваат на изборите се обврзани да поднесуваат извештаи за финансирање на кампањата. 90 B. ПОДНЕСУВАЊЕ ИЗВЕШТАИ И НАДЗОР Сите учесници се обврзани да отворат наменски банкарски сметки преку кои мора да се реализираат сите приходи и расходи во кампањата. 91 Надзорот е доверен на Државниот завод за ревизија (ДЗР) и ДКСК. Секој учесник е должен да поднесе три привремени извештаи, два пред денот на изборите и еден потоа, кои не подлежат на ревизија. 92 ДКСК извести дека две 88 На пример, првите извештаи за финансирање на кампањата покажаа дека донации од приватни субјекти биле пријавени само од еден учесник и изнесувале околу 427.000 евра, додека трансферите од редовните сметки на политичките партии, кои се финансирани од јавни извори, изнесувале речиси 760.000 евра. 89 1 ЕУР изнесува приближно 61,5 МКД. Според Законот за финансирање на политичките партии, 0,15 отсто од годишниот приход од државниот буџет е наменет за субвенции за политичките партии, при што 70 отсто се наменети за партиите застапени во парламентот или во општинските совети, пропорционално на бројот на освоени мандати, а 30 отсто подеднакво за сите партии кои освоиле најмалку 1 отсто од гласовите на последните парламентарни или локални избори. Во 2024 година, државното финансирање на политичките партии изнесуваше приближно 7,5 милиони евра. Законот не ги ограничува трансферите од редовните партиски сметки кон сметките на кампањата. 90 Иако на овие избори учествуваа 309 кандидати за градоначалници и 577 листи за советници, ДИК објави дека има 153 регистрирани учесници. 91 Од вкупно 886 регистрирани кандидати за градоначалници и советнички листи, надлежните органи ја информираа Мисијата на ОДИХР дека биле отворени само 167 банкарски сметки за потребите на кампањата. 92 Првите 167 привремени извештаи требаше да се достават до 9 октомври до 24:00 часот, додека вториот сет на извештаи требаше да биде доставен еден ден пред денот на изборите. Дополнителен извештај беше предвиден за денот пред вториот круг од изборите за градоначалник.
Република Северна Македонија Страна:23 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори третини од учесниците не поднеле привремени извештаи. 93 Сите извештаи се поднесуваат до ДЗР, ДКСК и ДИК, кои ги објавуваат на своите веб-страници. Во рок од 60 дена од официјалното објавување на изборните резултати, изборните учесници мора да достават завршни извештаи до ДЗР, кој потоа има рок од 60 дена да ги ревидира. Образецот за поднесување извештаи, што го обезбеди Министерството за финансии пред изборите во 2024 година, не бара разделување на трошоците по општини, со што се оневозможува проверка на усогласеноста со ограничувањата на трошењето, што не е во согласност со законот. 94 Понатаму, привремените извештаи вклучуваат само донации, додека се изоставени кредити, трансфери од редовните партиски сметки и расходи, што ја намалува транспарентноста и не е во согласност со меѓународните добри практики. 95 Генерално, иако бројот и временската динамика на привремените извештаи, како и нивното доставување до три различни институции претставуваа значителен административен товар за учесниците, особено за независните кандидати, овие мерки не придонесоа за зголемување на транспарентноста на финансирањето на кампањата. За да се зголеми транспарентноста, треба да се разгледа воведување на законскa обврска за сеопфатно објавување на сите видови приходи и расходи од кампањата од страна на учесниците, неколку дена пред денот на изборите. Извештаите за финансирање на кампањата треба да вклучуваат преглед на расходите по изборна единица, да се поднесуваат електронски во лесно пребарлив формат и да се објавуваат јавно веднаш по нивното поднесување. Изборниот законик пропишува парични казни до 9.000 евра за прекршување на прописите за финансирање на кампањата, вклучително и надминување на лимитите за донации или трошење или неподнесување финансиски извештај, но не прецизира која институција треба да покрене постапка во случај на прекршоци. И покрај постоењето на две надзорни тела, ДКСК и ДЗР, како и големиот број на учесници кои не ги испочитуваа обврските за известување, не беше покрената постапка во врска со прекршувања поврзани со првиот или вториот привремен извештај. Оваа празнина практично го неутрализираше механизмот за санкционирање, дополнително ја ослаби довербата на јавноста во надзорните институции и ја намали отчетноста на изборниот процес, што не е во согласност со меѓународните добри практики. 96 Пред почетокот на кампањата, ДЗР спроведе две обуки за финансиските службеници на учесниците за пополнување на финансиските извештаи. Обуката ги опфати законските обврски поврзани со финансирањето на кампањата и вклучуваше примероци на обрасци за известување. Сепак, одредени практични прашања, вклучително и празнините во образецот за известување и нејасните дефиниции за тоа кој се смета за учесник, останаа нерешени, што доведе до недоследни и, понекогаш, премногу рестриктивни толкувања од страна на учесниците и од надзорните 93 Само една третина од учесниците поднесоа привремени извештаи во согласност со законските обврски. Содржината и времето на објавување на поднесените извештаи варираа. Од вкупно поднесените 170 извештаи во сите три извештајни циклуси, 65 не содржеа информации за донации, 3 беа дуплирани од претходниот извештаен циклус, додека 3 содржеа само придружно писмо. Само 31 извештај содржеше информации за преноси од редовните сметки на политичките партии, 6 содржеа информации за донации во натура, додека 32 содржеа и податоци за расходи. Првите извештаи беа објавени од ДЗР и ДКСК еден ден по нивното поднесување, додека ДИК ги објави четири дена по поднесувањето. Вториот и третиот сет извештаи беа објавени од ДКСК на деновите на изборите само од страна на ДКСК, додека ДИК и ДЗР ги објавија неколку дена подоцна, и во двата случаи. 94 Лимитите за трошоците на овие избори се движеа од околу 3.400 евра во Лозово до околу 168.000 евра во Куманово. За изборите за Совет на Град Скопје и за градоначалник, лимитот за трошоци изнесуваше околу 848.000 евра. 95 Став 261 од Заедничките упатства на ОДИХР и Венецијанската комисија за регулирање на политичките партии од 2020 година н јавноста им се обезбедуваат прелиминарни информации за приходите и расходите на кампањата на партиите и кандидатите неколку дена пред денот на изборите“. 96 Став 276 од Заедничките насоки на ОДИХР и Венецијанската комисија за регулирање на политичките партии од 2020 година н јасно да ги утврди нивните различни надлежности и мандати и да обезбеди тие да се надополнуваат меѓусебно“.
Република Северна Македонија Страна:24 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори институции. Во комбинација со системските празнини и ограничениот институционален капацитет, овие недостатоци го отежнаа ефективниот надзор над финансирањето на кампањата. 97 За да се зајакне отчетноста на изборниот процес и ефективноста на надзорот врз финансирањето на кампањата, законодавството треба јасно да утврди која институција треба да покренува постапки во случаи на прекршоци. Државната комисија за спречување на корупцијата и Државниот завод за ревизија треба да бидат соодветно обезбедени со ресурси и да располагаат со потребната техничка експертиза. Овие институции треба да вршат ефективен надзор врз финансирањето на кампањата и да им посветуваат соодветно и навремено внимание на сите извештаи и приговори во врска со наводни неправилности. X. МЕДИУМИ A. М ЕДИУМСКИ КОНТЕКСТ Медиумската сцена е разновидна, но фрагментирана по политички и етнички линии и функционира во услови на ограничен рекламен пазар. Телевизијата (ТВ) останува главен извор на политички информации, додека информативните онлајн портали и платформи на социјалните мрежи се сè повлијателни. Неколку соговорници на Мисијата на ОДИХР изразија загриженост за отсуството на локални медиуми во одредени региони. Тие, исто така, укажаа на неповолни услови за работа и ограничени човечки ресурси во медиумскиот сектор, што влијае врз новинарските и техничките капацитети. Иако правната рамка предвидува заштита на новинарите, заплашувањето, особено надвор од главниот град, онлајн нападите, вклучително и врз жени, како и изолираните инциденти на физичко насилство врз новинарите остануваат причина за загриженост. 98 B. П РАВНА РАМКА ЗА МЕДИУМИТЕ Уставот гарантира слобода на изразување и слобода на медиумите. Со измените на Законот за медиуми од 2025 година се воведе дефиниција за онлајн медиуми и доброволен регистар за онлајн изданија, со цел зголемување на транспарентноста. Позитивно, по амандманот од 2024 година, радиодифузерите со национално покривање се обврзани да обезбедат превод и/или знаковен јазик во најмалку една дневна и една неделна програма во ударен термин. 99 Законот за пристапност на веб-страниците и мобилните апликации на институциите од јавниот сектор од 2025 година предвидува пристапност на сите јавни веб-страници, во согласност со директивата на ЕУ, но приватните веб-страници остануваат нерегулирани, со што онлајн медиумите и веб-страниците на политичките партии се надвор од контролата з а пристапност. 100 97 Во годишниот извештај за 2024 година, ДЗР препорача неколку измени во регулативата за финансирање на кампањи, вклучително и забрана на донации по завршувањето на кампањата, регулирање на трошењето за онлајн и социјални медиуми и воведување построги критериуми за подобност на медиумите што добиваат јавни средства, вклучително и онлајн порталите. ДКСК, во постизборниот извештај за 2024 година, ги истакна проблемите со задоцнети или нецелосни финансиски извештаи, како и нерегулираното дигитално рекламирање. 98 Здружението на новинари (ЗНМ) на 2 октомври соопшти дека го исклучило Зоран Божиновски по серијата родово засновани навреди преку објави на социјалните мрежи против новинарки. На 30 октомври, ЗНМ ги осуди онлајн заканите упатени кон новинар од Струга. Во 2025 година, до МВР беа пријавени физички напад врз ТВ екипа во Скопје и палење на автомобил на новинар во Охрид. 99 Членот 26 од Законот за аудио и аудиовизуелни медиумски услуги пропишува и обврска за давателите на медиумски услуги континуирано и постепено да спроведуваат соодветни и пропорционални мерки за да ги направат услугите подостапни за лицата со попреченост, за што се должни да усвојат годишен акциски план и да достават извештај до ААВМУ за неговото спроведување. 100 Овој закон е усогласен со Директивата (ЕУ) 2016/2102 на Европскиот парламент и на Советот на Европската унија за пристапност на веб-страниците и мобилните апликации на органите од јавниот сектор.
Република Северна Македонија Страна:25 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори Изборниот законик пропишува обврска медиумите да известуваат за изборите на фер, балансиран и непристрасен начин. И покрај претходните препораки на ОДИХР, информативните програми на јавниот радиодифузер, Македонската радио телевизија (МРТ), и понатаму подлежат на строги правила за време на официјалниот период на кампањата, кога МРТ е обврзана да посвети 30 отсто од информативните програми на општи настани, 30 отсто на партиите од парламентарното мнозинство, 30 отсто на парламентарната опозиција и 10 отсто на вонпарламентарните партии и независните кандидати. Иако овие правила имаат за цел да обезбедат еднаков пристап, тие ја ограничуваат уредничката независност на јавниот сервис. Одредбите со кои се уредува информативната програма на јавниот радиодифузен сервис за време на кампањата треба да се ревидираат со цел подобро да се заштити уредувачката независност, истовремено обезбедувајќи еднаков пристап и недискриминаторско покривање во информативните содржини за помалите партии и независните кандидати. Платеното политичко рекламирање во медиумите за време на кампањата се финансира директно и исклучиво од државниот буџет. Формулата за распределба ги фаворизира големите парламентарни партии, додека не им овозможува значајни можности на помалите партии и независните кандидати и не предвидува средства или медиумски простор за помалите партии со парламентарна група. 101 Левица, која според оваа формула немаше право на време за политичко рекламирање или средства во медиумите, поднесе неколку приговори со кои ги оспори овие упатства (види Решавање на изборни спорови). Истата формула се применуваше и во вториот круг, вклучително и во случаите кога независните кандидати или кандидатите што ги претставуваат помалите партии се натпреваруваа во вториот круг од градоначалничките избори против кандидатите од најголемите партии. 102 Во својата сегашна форма, законот значително ја нарушува еднаквоста на условите за учество, особено во контекст на вториот круг од изборите за градоначалник, спротивно на заложбите на ОБСЕ и меѓународните добри практики. 103 Медиумите кои сакаат да понудат платено време или простор за политичко рекламирање во кампањата мора да се регистрираат во ДИК и да објават ценовници. 104 Изборните учесници потпишуваат договор и медиумски план со секој медиум каде што имаат намера да се 101 Изборниот законик пропишува дека 8 минути од секој 9,5- минутен блок за платено политичко рекламирање и 90 отсто од средствата наменети за кампања во медиумите се распределуваат еднакво меѓу двете најголеми владејачки и двете најголеми парламентарни опозициски партии, 1 минута и 7 отсто од средствата се доделуваат на парламентарни партии кои немаат доволен број пратеници за формирање пратеничка група, додека 30 секунди и 3 отсто од средствата се делат меѓу вонпарламентарни партии и независни кандидати. На 16 септември, ДИК, ААВМУ, ДКСК и ДЗР доставија заедничко писмо до претседателот на Собранието, со барање за преземање мерки за соодветно регулирање на распределбата на платеното медиумско време и просторот, како и распределбата на средствата за кампања во медиумите. Преку билатерален договор, ЗНАМ доби процент од средствата на ВМРО-ДПМНЕ за рекламирање во медиумите во првиот круг. 102 Во Град Скопје и во општина Центар во Скопје, ВМРО-ДПМНЕ и СДСМ, секоја со пристап до 45 отсто од буџетот наменет за кампања во медиумите, се натпреваруваа во вториот круг против кандидатите на Левица и ЗНАМ, кои немаа право на средства. Во уште осум општини, независни кандидати и еден кандидат од вонпарламентарна партија, кои имаа право на 3 отсто од средствата, се натпреваруваа против кандидати на големите партии со 45 отсто од средствата наменети за нив. 103 Став 7.8 од Копенхашкиот документ на ОБСЕ од 1990 година ги обврзува земјите членки да гарантираат дека „не постојат правни или административни пречки што би го попречиле непречениот, недискриминаторски пристап до медиумите за сите политички групи и поединци што сакаат да учествуваат во изборниот процес“. Дел I.2.3 од Кодексот на добра практика во изборни прашања на Венецијанската комисија предвидува дека мора да се гарантира еднаквост на можности за партиите и кандидатите, меѓу другото во однос на медиумско време и јавни средства, при што, во зависност од областа што се регулира, еднаквоста може да биде строга или пропорционална. Став 233 од Заедничките насоки за регулација на политичките партии на ОДИХР и Венецијанската комисија предвидува дека јавните средства треба „да се распределуваат на непристрасен начин, врз основа на фер и разумни критериуми, а став 235 предвидува дека системот за утврдување на пропорционалната (или правична) распределба на финансиска или нефинансиска државна поддршка мора да биде објективен, фер и разумен”. 104 За овие избори, 33 телевизии, 42 радиостаници, 8 дневни весници и 246 онлајн медиуми се регистрираа во ДИК.
Република Северна Македонија Страна:26 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори рекламираат. Покрај редовното следење на кампањата, ААВМУ одделно го следи политичкото рекламирање и ја потврдува сумата за надомест што им следува на радиодифузерите, додека процесот на надоместување на онлајн медиумите не е транспарентен и нема соодветен надзор . Многу соговорници на Мисијата на ОДИХР наведоа дека овој систем се злоупотребува од политичките партии за канализирање на средствата преку лојални медиуми. Дополнително, надлежноста на ДИК за надоместување на медиумите за платено политичко рекламирање претставува значителен административен товар за комисијата. За да се зголеми транспарентноста на изборниот процес и отчетноста на сите учесници во кампањата, може да се преиспита механизмот според кој државните институции директно им ги надоместуваат на медиумите трошоците за изборно рекламирање на кампањата нарачано од учесниците, со цел да се зголеми вклученоста на учесниците во овој процес. ААВМУ го надгледуваше почитувањето на законските обврски на медиумите во однос на изборното известување преку мониторинг на медиумите од денот на распишувањето на изборите до завршувањето на гласањето. Таа објави седум неделни извештаи пред официјалното започнување на кампањата и дневни извештаи за време на двата круга. 105 ААВМУ, исто така, објавуваше анализи од својот мониторинг и по потреба одржуваше седници за разгледување на утврдени прекршувања од страна на медиумите. Сепак, дневните извештаи не беа јавно разгледувани од ДИК и не придонесоа за зголемување на ефикасноста или транспарентноста на надзорот над медиумите. Законската обврска за дневно известување од страна на Агенцијата за аудио и аудиовизуелни медиумски услуги до изборната администрација може да се замени со известување по потреба кое ефикасно би придонело за идентификување и решавање на проблемите поврзани со изборите. C. МОНИТОРИНГ НА МЕДИУМИТЕ ОД МИСИЈАТА НА ОДИХР ДЕТАЛНИ ИНФОРМАЦИИ Кандидатите за градоначалници имаат право на еднаков медиумски простор кај сите радиодифузери, а подносителите на советнички листи на еднаков простор во локалните медиуми. И во двата круга, поради големиот број учесници и ограничениот медиумски капацитет, одлуката кои кандидати ќе бидат поканети на бројни дебати во приватните медиуми остана на уредничка проценка, а некои кандидати одбија да учествуваат. Телевизиските дебати беа организирани од приватни канали речиси исклучиво за кандидатите за градоначалници и за ограничен број општини, вклучително и во вториот круг. Неколку локални медиуми организираа дебати и интервјуа со кандидатите во нивните општини, но сепак, поради ограничениот број на такви медиуми, вкупниот ефект беше мал. Според мониторингот на медиумите на Мисијата на ОДИХР, известувањето поврзано со изборите во информативните програми во јавните и приватните медиуми за време на кампањата во двата круга беше, во целина, балансирано по тон. 106 ВМРО-ДПМНЕ и СДСМ, заедно со нивните коалиции, добија меѓу 18 и 39 отсто односно меѓу 18 и 30 отсто од известувањето на телевизиите на македонски јазик, а околу 9 и 10 отсто, соодветно, на телевизиите на албански јазик. 105 На 7 октомври и 3 ноември, ААВМУ објави податоци од мониторингот за периодот пред кампањата и за првиот круг. ААВМУ ги поведе следните прекршочни постапки: на 8 октомври против кичевската ТВ Гура за пречекорување на границата на платено политичко рекламирање; на 19 и 20 октомври против четири телевизии (две кабелски и две локални) за кршење на предизборниот молк во првиот круг. На 6 ноември беше објавен извештајот за платено политичко рекламирање во првиот круг. 106 На 15 септември, Мисијата на ОДИХР започна мониторинг на јавните радиодифузери МРТ 1 и МРТ 2 (на албански јазик), приватните радиодифузери Алфа, Алсат-М (на албански јазик), Канал 5, Сител и Телма, како и написи поврзани со изборите на онлајн порталите kurir.mk, plusinfo.mk и slobodenpecat.mk, заедно со tetovasot.com и lajmpress. org (на албански јазик).
Република Северна Македонија Страна:27 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори Коалициите предводени од ВЛЕН и ДУИ добија околу 4 и 6 отсто во телевизиите на македонски јазик, додека на телевизиите на албански јазик секоја од нив доби околу 26 отсто. Големите партии и коалиции често беа претставувани од нивните лидери, наместо од кандидатите. Во првиот круг, вонпарламентарните партии и независните кандидати добија приближно 2 и 7 отсто од известувањето во информативните програми на јавните радиодифузери, а во просек 2 и 4 отсто на приватните канали. Со помалку кандидати во вториот круг, медиумите опфатени со мониторингот им обезбедија на гласачите доволно информации за учесниците, вклучувајќи ги и независните кандидати и кандидатите на помалите политички партии, претежно во информативните програми. 107 Известувањето во преткампањскиот период на приватните телевизии и онлајн медиумите ја одразуваше политичката поларизација, а негативното известување за најголемите партии во голема мера произлегуваше од реториката на партиските лидери. 108 На сите радиодифузери опфатени со мониторингот во текот на целиот период, жените учествуваа со околу 9 отсто од известувањето, од кои 14 и 13 отсто беа посветени на претседателката, односно на трите жени министри. Жените кандидати најчесто беа претставени како зборуваат директно. Додека мажите често беа предмет на делумно негативно известување, жените речиси исклучиво беа прикажувани во неутрален тон. На јавните радиодифузни канали опфатени со мониторингот, 27 и 23 отсто од содржината беше адаптирана за лица со оштетен слух, додека кај приватните радиодифузери ваквата содржина се движеше меѓу 8 и 14 отсто. Радиодифузерите на македонски јазик речиси исклучиво ко ристеа толкување на македонски знаковен јазик, додека радиодифузерите на албански јазик се потпираа само на титлови. За поголема инклузивност, пристапноста на информативните и политичките содржини треба да се подобри. Може да се разгледа воведување на поголем прозорец за толкувачот на знаковен јазик и аудио- дескрипција. XI. РЕШАВАЊЕ ИЗБОРНИ СПОРОВИ Приговорите поврзани со изборите може да се поднесуваат до ДИК, ОИК, основните судови или ДКСК, во зависност од предметот. Регулативата за решавање изборни спорови содржи нејаснотии и празнини, вклучително и во однос на конфликтните рокови, нејасно утврдените надлежности за решавање спорови и овластувањата на изборните комисии од пониско ниво. 109 Правото на гласачите да поднесуваат приговори останува ограничен о, додека кандидатите не можат да поднесуваат приговори директно, туку само преку субјектите што ги предложиле (политички партии, коалиции или групи на гласачи што предложиле листи на кандидати ), 107 Канал 5 и Телма емитуваа телевизиски дебати за општина Куманово. Во ударен термин, МРТ 1 емитуваше телевизиски дебати за Пробиштип и Валандово, додека ниту еден кандидат не изрази интерес за дебати на МРТ 2. ТВ Алфа емитуваше дебати за општина Центар Скопје и за Валандово, Канал 5 исто така емитуваше телевизиски дебати за општина Аеродром Скопје и Град Скопје, а Телма – за Аеродром, општина Карпош во Скопје, Пробиштип и Валандово, додека дебатите за Град Скопје беа планирани, но кандидатот на ВМРО- ДПМНЕ одби да учествува. 108 Слободен Печат известуваше исклучиво во неутрален тон за време на целиот период на мониторинг. 109 Постапките и подносителите во предметите за поништување и повторување на гласањето не се целосно прецизно дефинирани во член 151 од Изборниот законик, кој исто така предвидува рокови што се разликуваат од оние во член 148, иако делумно се преклопуваат по опфат. Долгорочните набљудувачи на Мисијата на ОДИХР известија дека многу ОИК различно ги толкувале своите надлежности за одлучување по различни видови приговори, често потпирајќи се исклучиво на совети од ДИК наместо самостојно да ги разгледуваат и одлучуваат случаите во рамките на својата надлежност.
Република Северна Македонија Страна:28 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори спротивно на меѓународните добри практики. 110 Граѓанските набљудувачи можат да поднесуваат приговори во врска со финансирањето на кампањата. М еѓутоа, за потенцијалните неправилности забележани за време на изборниот процес, вклучително и на денот на изборите, нивните забелешки можат да бидат евидентирани само во записниците на ИО. Основните судови и ДИК постапуваат по различни видови на приговори поврзани со кампањата. ДИК, исто така, ги разгледува жалбите на учесниците на изборите во врска со гласањето, сумирањето и изборните резултати. Може да поведе постапка за изборни нерегуларности по службена должност и да ги упати наводните кривични дела до обвинителството. ОИК постапуваат по приговори за повреди на избирачкото право на денот на изборите, додека ДКСК постапува по приговори поврзани со финансирањето на кампањата и злоупотребата на административни ресурси. Одлуките на ДИК, ОИК и ДКСК можат да се обжалат до Управниот суд, додека апелационите судови одлучуваат по жалби на одлуките на основните судови поврзани со изборите. Роковите за поднесување приговори се движат од 12 часа до 2 дена, а за нивно разгледување најчесто се предвидени 1 до 3 дена. 111 Дел од овие рокови се премногу кратки, што може да се одрази врз квалитетот на одлуките. 112 Треба да се разгледа продолжување на роковите за поднесување и одлучување по изборни приговори и жалби за да се обезбеди доволно време за нивно поднесување, разгледување и решавање, во согласност со меѓународните добри практики. Правото на поднесување приговори треба да се прошири и на кандидатите, гласачите и граѓанските набљудувачи. ДИК разгледа 97 приговори поврзани со регистрацијата на гласачите и барањата за домашно гласање, при што прифати 47, а ги одби преостанатите 50. Во согласност со законот, ДИК одржуваше електронски систем за поднесување и следење на приговори. Сепак, онлајн, поднесувањето беше ограничено на приговори поврзани со регистрацијата на гласачите и гласањето од дома, а системот не беше доследно ажуриран. Од распишувањето на изборите, ДКСК прими околу 40 пријави, најчесто за наводна злоупотреба на државни ресурси. Овие пријави не беа третирани како приговори и затоа не беа разгледани по итна постапка, при што не беа обезбедени процесните права на странките, што го ограничи пристапот до ефективна правна заштита. 113 Управниот суд прими и одлучи по четири тужби пред денот на изборите, поврзани со регистрацијата на кандидатите. Една тужба беше отфрлена како задоцнета, а во останатите три судот ги потврди одлуките на ДИК и ОИК. Судот, исто така, ја отфрли како неоснована тужбата поднесена од Левица со барање за поништување на Упатството на ААВМУ за платено политичко рекламирање. Во согласност со законот, Управниот суд навремено ги објавуваше своите одлуки. 110 Гласачите можат да поднесуваат приговори само во врска со злоупотребата на административните ресурси до ДКСК, како и во врска со повредите на нивните индивидуални гласачки права до ДИК пред денот на изборите и до ОИК на денот на изборите. Одредбата II.3.3.f од Кодексот на добрата практика во изборни прашања на Венецијанската комисија препорачува дека „[сите] кандидати и сите гласачи запишани во соодветната изборна единица мора да имаат право на жалба.“ Одредбата II.3.3.f од Кодексот на добри практики во изборни прашања на Венецијанската комисија препорачува дека „[сите] кандидати и сите гласачи запишани во соодветната изборна единица мора да имаат право на жалба.“ Може да се предвиди разумен кворум за жалби од страна на гласачите во врска со резултатите од изборите”. 111 Приговорите од гласачите на денот на изборите мора да бидат поднесени во рок од 12 часа. 112 Одредбата II.3.3(95) од Објаснувачкиот извештај на Кодексот на добри практики во изборни прашања на Венецијанската комисија наведува дека „роковите мора […] да бидат доволно долги за да се овозможи поднесување жалба, да се гарантира остварувањето на правата на одбрана и донесување одмерена одлука.“ Рок од три до пет дена во прва инстанца (за поднесување жалби и за донесување пресуди) се чини разумен“. 113 Според законот, ДКСК треба во рок од пет дена да ги разгледа и да одлучи по приговорите поврзани со прекршување на правилата за финансирање на кампањата и злоупотреба на административните ресурси. ДКСК разгледа 21 извештај на јавни седници на 13 октомври и 3 ноември, одлучувајќи да не поведе постапка поради недостиг на докази доставени од подносителите.
Република Северна Македонија Страна:29 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори Во пропишаниот рок, до ДИК беа поднесени 51 приговор во врска со постапките на денот на изборите во првиот круг, од кои 19 се однесуваа на процесот на гласање а 32 на утврдувањето и сумирањето на резултатите. ДИК ги разгледа сите приговори на јавна седница одржана на 23 октомври, при што 8 беа отфрлени како недопуштени или неподнесени во согласност со пропишаните постапки, а преостанатите 43 беа одбиени како неосновани. 114 Во согласност со процедурите, на седницата беа поканети претставници на сите подносители на приговори, а присутните беа сослушани пред донесувањето на одлуките. Во неколку случаи, ДИК отстапи од правилото за разгледување на приговорите по редоследот на нивното поднесување, наместо тоа, ги групираше приговорите што се однесуваа на истите општини или подносители и заеднички одлучуваше по нив, при што во одредени случаи примени прекумерно формалистички пристап. 115 Покрај тоа, ДИК им даваше на подносителите на приговори неточни информации за расположливите правни лекови. 116 Овие недостатоци, заедно со рестриктивните рокови, ја ограничија истрагата на одредени случаи. Неконзистентната примена на законот и упатствата на ДИК дополнително го поткопаа правото на ефективна правна заштита и отворија прашања во однос на правичната постапка, спротивно на заложбите на ОБСЕ и меѓународните стандарди и добри практики. 117 Четиринаесет одлуки на ДИК беа обжалени до Управниот суд, кој ја потврди одлуката на ДИК во десет предмети. По увид во изборните материјали во еден предмет и по пребројување на гласовите во уште три предмети, во согласност со процедурите и на јавни седници, Судот ги уважи жалбите во четири предмети. 118 Судот ги поништи одлуките на ДИК во овие предмети и ги поништи резултатите во три избирачки места во општина Шуто Оризари, едно поврзано со изборите за градоначалник и три со изборите за општински совет. Судот одлучуваше во совети од пет судии, 114 Одлуките на ДИК по приговорите се доставуваат до подносителите по електронски пат, но пет приговори беа отфрлени бидејќи биле поднесени по електронски пат, што не беше прифатено од страна на ДИК. Три приговори беа поврзани со изборите за градоначалник на Гостивар и беа отфрлени од ДИК со образложение дека изборите таму ќе се повторат, иако во моментот на разгледување од страна на ДИК не беше објавена формална одлука за повторување на изборите. Дел II.3.3.б од Кодексот на добри практики во изборните прашања на Венецијанската комисија сугерира дека условите за поднесување не треба да бидат премногу формалистички и дека постапката мора да биде едноставна и без прекумерен формализам, особено во однос на допуштеноста на жалбите. 115 На пример, неприфаќање приговори затоа што биле поднесени електронски, неразгледување на приговори во детали поради тоа што немало забелешка во записникот од соодветното избирачко место, или разгледување на приговори поднесени од ист учесник заедно, а не по редоследот по кој биле поднесени. Упатството на ДИК за начинот и постапката за решавање приговори во надлежност на ДИК п обработуваат по редослед на поднесување. 116 Во своите одлуки, ДИК ги известуваше подносителите дека жалби против нејзините одлуки можат да се поднесат до Управниот суд преку ДИК, додека Изборниот законик предвидува само дека жалби против одлуките на ДИК се поднесуваат до Управниот суд, без да прецизира дека тоа треба да се прави преку посредничко тело. 117 Став 5.10 од Копенхашкиот документ на ОБСЕ од 1990 година предвидува дека „[секој] ќе има средство за правна заштита против административни одлуки, со цел да се гарантира почитување на основните права и да се обезбеди правна сигурност.“ Став 13.9 од Виенскиот документ на ОБСЕ од 1986 година ги обврзува земјите членки на ОБСЕ ефикасно да ги применуваат правните лекови, вклучително и „правото на фер и јавно сослушување во разумен рок пред независен и непристрасен судски орган, како и право на изнесување правни аргументи“. Одредбата II.3.3b од Кодексот за добри практики во изборни прашања на Венецијанската комисија препорачува дека „постапката мора да биде едноставна и без прекумерен формализам, особено во однос на допуштеноста на жалбите“ . 118 Повторното пребројување откри неколку сериозни неправилности во записниците на ИО и пропусти во изборниот материјал. Меѓу нив беа отсутна страница во еден записник на ИО, разлики меѓу податоците евидентирани во сите разгледани записници за резултати на ИО и резултатите од повторното пребројување, отсуство на безбедносни пломби на една гласачка кутија и неправилно спакуван изборен материјал.
Република Северна Македонија Страна:30 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори како што е пропишано со закон, им овозможи на странките да бидат сослушани и навремено ги објавуваше своите одлуки и покрај кратките рокови. 119 Изборната администрација треба да обезбеди сите приговори да се разгледуваат по нивната суштина и да се донесуваат и објавуваат образложени и аргументирани одлуки без неоправдано одложување. Треба да се овозможи електронско поднесување на сите видови приговори. Уставниот суд ја оценува уставноста на правните акти или одлуки поврзани со изборите без скратена постапка. Сепак, по распишувањето на локалните избори, Судот разгледа неколку предмети брзо и во рок од неколку дена, вклучително и оспорувањата на Правилникот на ДИК за собирање потписи за поддршка за независни кандидати, Упатството на ДИК за постапките за поднесување и регистрирање кандидатски листи како и одлуката на Владата за бројот на советници по општини (види Права на кандидатите и регистрација и Правна рамка и изборен систем). Судот ги отфрли сите иницијативи. Во текот на кампањата, до Уставниот суд беа поднесени два дополнителни предмети: еден од Левица на 29 септември, со кој се оспоруваа Упатствата на ААВМУ за платено политичко рекламирање и друг од Демократите на 3 октомври, со кој се оспоруваа одредбите од Изборниот законик поврзани со формулата за распределба. 120 Судот одржа седница на 15 октомври, два дена пред крајот на кампањата за првиот круг, и ја отфрли иницијативата на Левица. 121 Иако Уставниот суд не е обврзан со скратени рокови, праксата брзо да постапува по предмети поврзани со изборите создаде очекување кај многу засегнати страни дека ваквиот пристап ќе продолжи. Ваквите практики можат значително да влијаат врз правната рамка додека трае изборниот процес. XII. НАБЉУДУВАЊЕ НА ИЗБОРИТЕ Изборниот законик предвидува набљудување на изборите од страна на граѓани и меѓународни набљудувачи. Акредитираните претставници на граѓански здруженија регистрирани најмалку една година пред денот на изборите, чии статути предвидуваат заштита на човековите права, меѓународни организации и претставници на странски земји можат да ги набљудуваат сите аспекти на изборниот процес. Барањата за акредитација на набљудувачи се поднесуваат до ДИК најдоцна десет дена пред денот на изборите. Учесниците на изборите можат да назначат овластени претставници кои го следат изборниот процес на сите нивоа на изборната администрација во општините каде што се кандидираат, со поднесување барање до соодветната ОИК најдоцна три дена пред денот на изборите. Претставниците на медиумите имаат право да бидат присутни во сите фази на изборниот процес, со исклучок на пребројувањето на гласовите. Пред првиот круг од изборите, во инклузивен процес, ДИК акредитираше 807 граѓански набљудувачи од 20 организации и 644 меѓународни набљудувачи од 21 меѓународна организација 119 Според законот, Управниот суд мора да ги објави своите одлуки во рок од два часа по завршувањето на расправата. Во еден случај, Судот доцнеше два часа поради технички пропусти на ДИК, која достави неточен изборен материјал до Судот и не обезбеди доволно безбедносни пломби, што предизвика доцнење во постапката, а со тоа и во објавувањето на одлуката. Судот јавно ги критикуваше претставниците на ДИК за недостиг на професионализам, наведувајќи дека слични пропусти на ДИК се повторувале во последователни изборни циклуси. 120 Покрај тоа, Левица поднесе неколку тужби до Основниот суд во Скопје, од кои сите беа отфрлени, како и приговор до Комисијата за спречување и заштита од дискриминација, за истото прашање. 121 Иницијативата на демократите не беше на дневен ред на оваа седница на Судот. Судот ја извести Мисијата на ОДИХР дека биле примени уште две иницијативи, една од Левица, со која се оспоруваат одредбите на Изборниот законик за формулата за распределба, и друга од Светскиот македонски конгрес, со која се оспоруваат делови од Изборниот календар на ДИК.
Република Северна Македонија Страна:31 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори и странски субјекти. 122 ДИК, исто така, спроведе обука за акредитираните набљудувачи за нивните права и одговорности и работилница за медиумите. Активностите за набљудување на изборите од страна на етаблираните граѓански организации беа ограничени поради недостиг на средства, што ги спречи да ангажираат поголем број долгорочни и краткорочни набљудувачи. 123 Наместо тоа, тие се фокусираа на активности како што се мониторинг на медиумите и социјалните мрежи како и на можни надворешни злонамерни влијанија и дезинформациски кампањи, злоупотреба на државни ресурси, меѓуетнички односи и пристапност на изборите. 124 Организацијата „Разбуди се“ акредитираше вкупно 711 набљудувачи во двата круга. На вториот круг од изборите, ДИК ги повлече акредитациите на осум набљудувачи на „Разбуди се“ поради водење кампања во корист на кандидат во скопската општина Шуто Оризари. Ниту Изборниот законик, ниту упатството на ДИК за набљудување на изборите не содржат одредби што се однесуваат на втор круг или што го дефинираат статусот на овластените претставници на кандидатите кои не се пласирале во вториот круг. Сепак, ДИК ја извести Мисијата на ОДИХР дека акредитациите за набљудувачите издадени за првиот круг остануваат валидни и дека може да се акредитираат дополнителни набљудувачи. Помеѓу двата круга, ДИК регистрираше вкупно 152 граѓански набљудувачи, сите од организацијата „Разбуди се“. XIII. ИЗБОРНИ ДЕНОВИ A. П РВ ИЗБОРЕН ДЕН Изборниот ден на 19 октомври беше генерално мирен и уреден. На првиот круг од изборите, ММНИ набљудуваше отворање на 109 избирачки места и гласање во 1.100 избирачки места низ целата земја. Пребројувањето беше набљудувано во 106 избирачки места, а сумирањето на резултатите во 76 ОИК. Според ДИК, излезноста изнесуваше 48,46 отсто. ДИК објавуваше податоци за излезноста по општини на секои два часа во текот на денот, почнувајќи од 09:00 часот, а околу 21:00 часот започна со објавување на прелиминарни резултати до ниво на избирачко место, со што се зголеми транспарентноста. Во четири општини, изборите за градоначалник мораа да се повторат, бидејќи помалку од една третина од регистрираните гласачи излегоа на гласање. 125 Во одреден број општини беа пријавени случаи на погрешно испечатени гласачки ливчиња и информативни постери, вклучително и за изборите на Совет от на Град Скопје. Жените беа добро застапени во ИО на избирачките места што ги набљудуваше ММНИ; тие сочинуваа 49 отсто од членовите на ИО и претседаваа со 66 отсто од набљудуваните ИО. И покрај пресудата на Апелациониот суд Скопје од 2023 година, според која непристапните избирачки места се дискриминирачки, пристапноста останува недоволна, а ниту еден од 122 ДИК, исто така, акредитираше асистенти и толкувачи на меѓународните набљудувачи, кои беа вклучени во вкупниот број на меѓународни набљудувачи пријавен од ДИК. 123 Од главните граѓански организации за набљудување кои претходно учествувале во набљудување на изборите, „ЦИВИЛ – Центар за слобода“ ангажираше 6 долгорочни и 60 краткорочни набљудувачи. Националниот совет за родова еднаквост ангажираше 24 жени набљудувачи, кои особено го следеа учеството на жените на денот на изборите. 124 Граѓанските организации, како што се Ромите за демократија и Амбрела, како и локалните организации како Инклузива/Зета и Полио+, се фокусираа на правата и инклузијата на лицата со попреченост и изборната пристапност. Група граѓански организации ја следеа потенцијалната злоупотреба на административните ресурси во 26 општини. 125 Центар Жупа (21,49 отсто), Врапчиште (25,18 отсто), Маврово и Ростуше (30,31 отсто) и Гостивар (33,31 отсто). Изборите за градоначалник во овие општини ќе мора да се повторат во рок од 60 дена од објавувањето на конечните резултати. На 17 ноември, претседателот на Собранието ги закажа овие избори за 11 јануари 2026 година. На 25 ноември Владата назначи вршителни на должност во четирите општини.
Република Северна Македонија Страна:32 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори критериумите за избор на избирачко место не прецизира дека избирачките места треба да бидат достапни. 126 Во 54 отсто од избирачките места каде што беше набљудувано гласањето не беше обезбеден независен пристап за гласачите со физичка попреченост, а во 27 отсто, внатрешниот распоред не беше соодветен за овие гласачи. Шаблони за гласачки ливчиња на Брајово писмо за гласачи со оштетен вид беа достапни во 95 отсто од набљудуваните избирачки места. Сепак, шаблоните беа изработени без консултација со организации или лица со оштетен вид, содржеа само редни броеви на кандидатите на гласачкото ливче, без имиња или партиска припадност и имаа дизајнерски пропусти што ја отежнуваа употребата и тајноста на гласањето и можеа да доведат до повеќе неважечки ливчиња. 127 Треба да се усвојат законски одредби со кои ќе се пропишат стандарди за пристапност што обезбедуваат еднакво учество на лицата со попреченост во сите фази на изборниот процес и ќе воспостават јасни механизми за спроведување и следење, во консултација со организации на лицата со попреченост. Повеќето избирачки места беа отворени навреме или со мали доцнења. Отворањето беше оценето позитивно во 105 од 109 набљудувања, што укажува на генерално уедначена примена на постапките. Набљудувачите на ММНИ пријавија одредени случаи на процедурални грешки, вклучително и 14 случаи каде што гласачките кутии не беше покажано дека се празни пред да бидат запечатени и 27 случаи во кои записникот за отворање не беше целосно пополнет пред отворањето на гласачкото место. Проблеми со активирањето на уредите за биометриска идентификација на гласачите (УБИГ) беа забележани во една третина од набљудуваните отворања, а приближно ист дел од избирачките места беа отворени со претежно мали доцнења. Набљудувачите на ММНИ позитивно го оценија гласањето во 98 отсто од набљудуваните избирачки места, опишувајќи го процесот како мирен, ефикасен и добро организиран. Овластени претставници на натпреварувачите беа присутни во 84 отсто од набљудуваните избирачки места и беа инволвирани во 20 од 22 случаи на попречување забележани од страна на ММНИ. Граѓански набљудувачи беа присутни во само 6 отсто од набљудуваните избирачки места. Присуство на неовластени лица беше забележано на осум избирачки места. Постапките за идентификација на гласачите во најголем дел беа почитувани. Сепак, набљудувачите на ММНИ известија дека во 27 отсто од набљудуваните избирачки места, не сите гласачи можеа да бидат идентификувани преку уредите за биометриска идентификација на гласачите врз основа на отпечатоци од прсти, а во 2 отсто, имаше технички проблеми со уредите. Во 8 отсто од набљудуваните избирачки места, на еден или повеќе гласачи им беше оневозможено да гласаат, најчесто поради тоа што нивните имиња не можеа да се пронајдат во избирачкиот список или не можеа да приложат важечки документ за идентификација. Набљудувачите на ММНИ пријавија одредени проблеми поврзани со тајноста на гласањето. Во 7 отсто од набљудуваните избирачки места, не сите гласачи ги означувале своите гласачки ливчиња во тајност. Распоредот на гласачките места не беше соодветен за спроведување на гласањето и не ја обезбедуваше тајноста на гласањето во 4 отсто од набљудуваните избирачки места. Зголемено 126 Конечната одлука на Основниот граѓански суд во Скопје, потврдена од Апелациониот суд во Скопје, им наложи на Владата и на ДИК да ги обезбедат следниве услови на избирачките места: пристапни патеки, паркинзи обележани со висококонтрастни бои, поставување знаци и броеви на видливо место во поголем формат со висок контраст или аудио сигнали до избирачките места; пристапен влез во просторијата за гласање преку поставување на парапети долж скали и ѕидови, пристапни рампи, огради, пошироки влезови, пристапни лифтови или платформи на локации со повеќе нивоа и скали; и пристапност во просторијата за гласање, со еднакво осветлување, прераспоредување на мебелот за поголема подвижност, поставување соодветно прилагодени гласачки кабини и гласачки кутии на соодветна висина за лица со физичка попреченост. 127 Соговорниците на Мисијата на ОДИХР, вклучително и гласачите со попреченост, пријавија граматички грешки, недостиг на горни и долни рамки што го отежнувале порамнувањето и употреба на бели шабл они за гласање кои, по заокружување на изборот, можеле да задржат видливи траги од пенкало, што потенцијално ја нарушува тајноста на гласањето.
Република Северна Македонија Страна:33 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори присуство на гласачи беше забележано во 4 отсто од набљудувањата. Во 38 отсто од набљудуваните избирачки места, гласачите не беа доследно упатувани за постапката на гласање и за правилното означување на гласачкото ливче. Информативните постери за гласачите беа изработени со јасни визуелни објаснувања и во едноставен формат, што придонесе за инклузивноста. Сепак, не содржеа некои клучни елементи, вклучително и тоа дека гласачкото ливче мора да се означи со заокружување на редниот број на кандидатот, дека други ознаки ќе го направат ливчето неважечко, како и дека гласачките ливчиња мора да се ставаат одделно во гласачката кутија наменета за соодветните избори. Сериозни процедурални недостатоци забележани од набљудувачите на ММНИ се однесуваа на групно гласање, пријавено во 3 отсто од набљудуваните избирачки места и обиди за влијание врз гласачите за кого да гласаат (1 отсто). Во 2 отсто од набљудуваните избирачки места, гласачките кутии не беа соодветно запечатени. Набљудувачите на ММНИ, исто така, известија дека во 3 отсто од набљудуваните избирачки места, лица кои не се членови на избирачките одбори биле забележани како водат евиденција за тоа кои гласачи веќе гласале, што укажува на можен притисок врз гласачите и обиди за недозволено влијание врз нивниот избор. Во 4 отсто од набљудуваните избирачки места беа забележани изборни материјали или активности надвор од избирачките места. Поголемиот дел од 104- те пребројувања на гласови набљудувани од ММНИ беа оценети позитивно, иако некои набљудувачи го опишаа процесот како неорганизиран и хаотичен. Сепак, честото непридржување кон пропишаните процедури, како и процедуралните грешки или пропусти доведоа до негативна оценка на процесот во 13 набљудувања. Набљудувачите на ММНИ известија дека ИО често не ги спроведувале потребните постапки за усогласување, како што се пребројување и евидентирање на бројот на неискористени гласачки ливчиња во записникот за резултати (по 30 случаи) или утврдување на бројот на гласачи кои гласале со броење на потписите во избирачкиот список (24 случаи). Само 38 ИО беа забележани како ги спроведуваат сите пропишани чекори пред отворањето на гласачките кутии . Самото пребројување на гласачките ливчиња беше спроведено транспарентно во речиси сите случаи, но во повеќе од половина од набљудуваните пребројувања, различните чекори не беа следени по пропишаниот редослед. Набљудувачите на ММНИ, исто така, известија за процедурални неправилности, како што се однапред потпишани записници за резултати од страна на членовите на ИО (10 случаи) или учество на лица кои не се членови на ИО во пребројувањето (18 случаи). Во 3 пребројувања, беше утврдено дека резултатите не се совпаѓаат, а во 31 случај, ИО имаа потешкотии при пополнување на записниците за резултати. Други процедурални недостатоци вклучуваа неспроведување на обврската за истакнување копии од записниците за резултати на избирачкото место (43 случаи), што негативно влијаеше врз транспарентноста како и непочитување на обврската за електронско доставување на прелиминарните резултати до ДИК (23 случаи). Интегритетот на процедурите на денот на изборите треба дополнително да се зајакне, со акцент на почитување на постапките за пребројување и правилно пополнување на записниците за резултати. Може да се разгледа воведување и доследна примена на дисциплински санкции за членовите на избирачките одбори кои не ги почитуваат пропишаните постапки за пребројување. Набљудувачите на ММНИ го оценија сумирањето на резултатите позитивно, со исклучок на 6 од вкупно 89 извештаи поднесени од 76 ОИК, опишувајќи го процесот како транспарентен во најголем дел од случаите, иако понекогаш неорганизиран. Тие известија дека просториите на ОИК не секогаш беа соодветни за прием на изборниот материјал (15 случаи) и забележаа преполнетост (10 случаи) и тензии во или околу просториите на ОИК (4 случаи). Речиси три четвртини од просториите на ОИК не обезбедија самостоен пристап за лицата со физичка попреченост. Набљудувачите на ММНИ, исто така, констатираа неколку процедурални недостатоци, вклучително и тоа дека ОИК недоследно вршеле измени во записниците за резултатите на ИО врз
Република Северна Македонија Страна:34 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори основа на проверениот изборен материјал, како што е предвидено со закон (26 извештаи), како и случаи на корекција на записниците од страна на избирачките одбори во просториите на ОИК (25 извештаи). Повеќе од половина од доставените протоколи за ИО содржеа недоследности. Во 60 извештаи од набљудувањето беше забележано присуство на овластени претставници на учесниците во изборите во ОИК, кои беа во можност да го следат процесот без ограничување. Набљудувачите на ММНИ не пријавија случаи на попречување во процесот на сумирање на резултатите. ДИК објави дека не добила никакви приговори за време на првиот круг од изборите. Во исто време, до затворањето на гласањето, ДИК објави информации за околу 286 приговори поднесени од гласачи во врска со нивното избирачко право, кои биле обработени од страна на ОИК. Според ДИК, 156 од овие приговори биле уважени, 100 биле одбиени, додека околу 30 се во фаза на разгледување. Набљудувачите на ММНИ известија дека биле поднесени два приговора поврзани со неправилности во текот на процесите на гласање и сумирање на резултатите. Државното јавно обвинителство не пријави поголеми инциденти, но забележа неколку изолирани случаи на наводно купување гласови, недозволено влијание врз гласачите како и еден случај на повреда на тајноста на гласањето, кои се под истрага. Полицијата извести дека 11 лица биле приведени и уапсени на денот на изборите под сомнение или поради обвиненија за купување гласови, уништување изборен материјал и фотографирање на лични документи на гласачи . B. О БЈАВУВАЊЕ НА РЕЗУЛТАТИ ТЕ ОД ПРВИОТ КРУГ ДИК ги објави прелиминарните резултати од локалните избори одржани на 19 октомври на 20 октомври, приближно 14 часа по законскиот рок од 12 часа по затворањето на гласањето. 128 Во првиот круг беа избрани 44 градоначалници, меѓу кои 33 предложени од коалицијата предводена од ВМРО-ДПМНЕ, 5 од коалицијата на етничките Албанци ВЛЕН и по 3 од коалициите предводени од СДСМ и ДУИ. Само една од 32-те кандидатки за градоначалник беше избрана во првиот круг, во скопската општина Кисела Вода. На изборите за општинскиот совет, коалицијата предводена од ВМРО-ДПМНЕ освои 549 од вкупно 1.307 советнички места, покажувајќи севкупно зголемување на местата, додека коалицијата предводена од СДСМ доби 230, што претставува значително намалување. Коалицијата предводена од ДУИ обезбеди 169, коалицијата ВЛЕН 128, Левица 66, За Наша Македонија (ЗНАМ) 44 и Демократската партија на Турците 21, додека помалите партии освоија вкупно 47 места. Покрај тоа, беа избрани 53 независни кандидати. Од 1.307 избрани советници, 466 се жени (35,7 отсто). 129 ДИК објави дека 53.713 гласачки ливчиња (приближно 6 отсто од сите дадени гласови) се прогласени за неважечки. 130 Како што беше претходно препорачано, правилата за обележување на гласачките ливчиња и утврдување на нивната валидност треба да се изменат на таков начин што гласачките ливчиња ќе се сметаат за важечки сè додека може јасно да се утврди волјата на гласачот. Исто така, треба да се разгледа можноста да се овозможи замена на случајно поништени гласачки ливчиња. 128 ДИК ја извести Мисијата на ОДИХР дека технички не било возможно да се испочитува овој рок. 129 Само во четири општини (Богданци, Демир Хисар, Велес и Вевчани) во општинскиот совет беа избрани повеќе жени отколку мажи. 130 Член 110 од Изборниот законик пропишува дека гласачот го заокружува редниот број на кандидатот или листата за која сака да гласа. Член 115.2 прилично широко ги дефинира важечките гласачки ливчиња како ливчиња од кои волјата на гласачот може јасно и недвосмислено да се утврди . Според упатството на ДИК, во сила од 2011 година, важечки гласачки ливчиња се само оние на кои кандидатите (редниот број на ливчето, логото, името или сето претходно) се заокружени со пенкало со сино мастило.
Република Северна Македонија Страна:35 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори На 23 октомври, ДИК ги објави конечните резултати за изборите на кои не беа поднесени приговори, вклучувајќи ги и изборите за советници во 64 општини и изборите за градоначалници во 33 општини каде што беше избран градоначалник во првиот круг. На 28 октомври, откако беа исцрпени сите достапни правни лекови поврзани со првиот круг (види Решавање изборни спорови), ДИК ги објави конечните резултати за преостанатите општини. 131 Втор круг беше закажани во 32 општини и Град Скопје. Кандидатите од коалицијата предводена од ВМРО- ДПМНЕ учествуваа на 26 градоначалнички избори во вториот круг, оние од коалицијата предводена од СДСМ во 17, коалицијата предводена од ДУИ и ВЛЕН во 5, ЗНАМ во 2 и коалицијата „Искуство за успех“ во 1, додека 8 независни кандидати, исто така, се пласираа во вториот круг. Левица имаше еден кандидат за градоначалник, за Град Скопје. Од партиите претставници на помалите етнички заедници кои се кандидираа самостојно во првиот круг, само Сојузот на Ромите имаше кандидат во вториот круг, во Шуто Оризари. Само тројца од кандидатите во вториот круг беа жени. Постизборната атмосфера остана мирна. По објавувањето на прелиминарните резултати, претставници на ВМРО-ДПМНЕ повикаа на оставка на претседателот на СДСМ, Венко Филипче, додека ВЛЕН упати повик до лидерот на ДУИ, Али Ахмети, да се повлече од функцијата. Коалицијата предводена од ДУИ повторно го истакна барањето за предвремени парламентарни избори. C. В ТОР КРУГ НА ИЗБОРИТЕ Во согласност со методологијата на ОДИХР и во отсуство на краткорочни набљудувачи за вториот круг, Мисијата на ОДИХР не ги набљудуваше постапките на денот на изборите на 31 октомври на систематски и сеопфатен начин, но членовите на мисијата посетија ограничен број избирачки места и општински изборни комисии во 18 општини. Во избирачките места каде што беше набљудувано отворање, постапките беа почитувани. Гласањето, како што беше забележано во текот на целиот ден, беше оценето како добро организирано, професионално и мирно. Во ограничениот број набљудувани избирачки места, утврдените постапки генерално се почитуваа, а набљудувачите на Мисијата на ОДИХР не пријавија инциденти или сериозни процедурални недостатоци. Повторно беа забележани одредени технички проблеми со биометриската идентификација на гласачите. Овластени претставници на кандидатите беа присутни на речиси сите набљудувани избирачки места, а Мисијата на ОДИХР не забележа никакво мешање во работата на ИО. Сепак, набљудувачите на Мисијата на ОДИХР повторно забележаа бројни случаи во кои лица, кои не се членови на избирачките одбори водеа евиденција за тоа кои гласачи веќе гласале, што укажува на можен притисок врз гласачите и обиди за недозволено влијание врз нивниот избор. Пребројувањето на гласовите набљудувано од Мисијата на ОДИХР беше оценето како транспарентно и ефикасно и генерално беше спроведено во согласност со пропишаните процедури, со одредени исклучоци каде што беа изоставени или не беа спроведени во правилен редослед потребните чекори за усогласување. Не беа забележани несогласувања околу валидноста на гласачките ливчиња, а набљудуваните ИО немаа тешкотии при пополнувањето на записникот за резултати. Каде што беше забележано, сумирањето на резултатите беше добро организирано, професионално и транспарентно, со ефикасен прием на изборниот материјал и проверка на записниците и се спроведуваше во согласност со утврдените процедури. 131 Член 135(2) од Изборниот законик пропишува дека ДИК ги објавува конечните изборни резултати веднаш, а најдоцна во рок од 24 часа од нивното утврдување како конечни.
Република Северна Македонија Страна:36 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори ДИК објави излезност во вториот круг од 41,76 отсто. Започна со објавување на делумни прелиминарни изборни резултати на својата веб-страница, до ниво на избирачко место, околу 19:45 на 2 ноември, а прелиминарните резултати ги објави во 21:50, со што придонесе за транспарентноста. Правилата за изборен молк во најголем дел беа почитувани, но беа пријавени и одредени прекршувања. Особено, лидерот на ВМРО-ДПМНЕ и премиер Христијан Мицкоски, во изјава за медиумите, ја промовираше својата партија и нејзините кандидати. XIV. ПОСТИЗБОРНИ СЛУЧУВАЊА На 6 ноември, ДИК ги објави конечните резултати за вториот круг во 29 општини во кои не беа поднесени приговори. По вториот круг, до ДИК беа поднесени 16 приговори во врска со процесот на гласање, утврдување и сумирање на резултатите во три општини. ДИК ги разгледа сите приговори на јавна седница на 6 ноември, при што еден беше отфрлен како недопуштен, а останатите 15 беа одбиени како неосновани. Во седум случаи, ДИК одлучи да се отворат изборните материјали и да се спроведе повторно пребројување. Иако во сите овие случаи се утврди дека податоците од пребројувањето се совпаѓаат со официјалните податоци од записниците на ИО, не постоеше унифицирана и транспарентна постапка, а целиот процес немаше јасност во однос на улогата на членовите на ДИК, вработените во ДИК и претставниците на подносителите на приговорите. Иако ДИК соопшти дека ги поканила претставниците на сите подносители на седницата, еден подносител тврдеше дека не бил известен. 132 Слично на одлуките по приговорите по првиот круг, ДИК им даде на подносителите неточни информации за достапните правни лекови. Три одлуки на ДИК беа обжалени пред Управниот суд, кој ги потврди одлуките на ДИК во сите предмети. Судот одлучуваше во совети од пет судии, како што е пропишано со закон, им овозможи на странките во постапката да бидат сослушани и навремено ги објави одлуките, и покрај кратките рокови. На 12 ноември, еден ден по истекот на законскиот рок од 24 часа, ДИК ги објави конечните резултати за преостанатите општини. 133 По објавувањето на прелиминарните резултати од вториот круг, ВМРО-ДПМНЕ упати повеќекратни повици до лидерот на СДСМ, Венко Филипче, да поднесе оставка, а ВЛЕН повторно побара оставка од лидерот на ДУИ, Али Ахмети. Во 33- те градоначалнички трки во вториот круг, коалицијата предводена од ВМРО-ДПМНЕ освои 22 градоначалнички места, вклучително и Град Скопје, ВЛЕН освои 4 градоначалнички места, коалицијата предводена од СДСМ 3, додека коалицијата предводена од ДУИ, ЗНАМ, Сојузот на Ромите и еден независен кандидат освоија по едно градоначалничко место. Сите три жени кандидати кои се натпреваруваа во вториот круг беа избрани за градоначалнички. 132 Во тужбата пред Управниот суд, кандидатот за градоначалник во Брвеница кој поднесе приговор до ДИК, тврдеше дека не бил известен за седницата на ДИК за разгледување на приговорите. ДИК тврдеше дека не можела да го извести кандидатот бидејќи тој при поднесувањето на приговорот не доставил никакви информации за контакт, иако ДИК имаше податоци за контакт на субјектот што ја поднел кандидатурата. 133 Член 135(2) од Изборниот законик предвидува ДИК да ги објави конечните изборни резултати веднаш, а најдоцна во рок од 24 часа од нивното утврдување како конечни.
Република Северна Македонија Страна:37 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори XV. ПРЕПОРАКИ Овие препораки, опфатени во целиот текст, имаат за цел да придонесат за унапредување на спроведувањето на изборите во Северна Македонија и да ги поддржат напорите тие целосно да бидат усогласени со заложбите на ОБСЕ и со другите меѓународни обврски и стандарди за демократски избори на кои државата се обврзала. Овие препораки треба да се читаат заедно со претходните препораки на ОДИХР, кои сè уште не се спроведени. 134 ОДИХР останува подготвена да им помогне на надлежните институции во Северна Македонија за понатамошно унапредување на изборниот процес и за адресирање на препораките содржани во овој и во претходните извештаи. A. П РИОРИТЕТНИ ПРЕПОРАКИ 1. Законодавството поврзано со изборите треба да биде сеопфатно ревидирано со цел да се отстранат недоследностите, нејасните одредби и правните празнини, вклучително и оние што произлегуваат од одлуките на Уставниот суд, и да се усогласи со заложбите на ОБСЕ, меѓународните обврски и добрите практики. Секоја ваква законска реформа треба да биде јавна, инклузивна и спроведена благовремено пред следните избори. 2. Сите надлежни органи, вклучително и органите за спроведување на законот, треба да вложат заеднички напори за следење, идентификување и истражување на наводите за изборни прекршоци, како што се купување гласови, притисок врз гласачите и злоупотреба на административни ресурси. Ваквите наводи треба ефективно да се истражуваат на темелен, навремен и транспарентен начин, во согласност со важечките процедури. На гласачите треба систематски да им се обезбедуваат јасни информации за механизмите за пријавување неправилности. 3. Надлежните органи треба да преземат дополнителни мерки за унапредување на политичкото учество на жените. Политичките партии треба да ги идентификуваат и адресираат бариерите за активен ангажман на жените, вклучително и преку ревидирање и прилагодување на внатрешните практики кои ја попречуваат застапеноста на жените и ефективното учество во партиските структури. 4. Во согласност со принципот на еднаквост на можности, правилата за изборна кампања треба да се ревидираат за да се обезбедат порамноправни услови за кампања за сите учесници, вклучително и во однос на распределбата на просторот за постери и билборди, како и распределбата на средства и време за емитување на платено политичко рекламирање во медиумите. 5. Како што беше претходно препорачано, на Државната изборна комисија треба да ѝ се гарантира одржлив, соодветен и навремен буџет за да може да го извршува својот мандат во согласност со стратешкото планирање, вклучително и ефикасноста на изборните операции. Буџетските средства треба да обезбедат предвидливо долгорочно финансирање, вклучително и за персоналот и за одржување на просторната и ИКТ инфраструктура. 134 Според став 25 од Истанбулскиот документ на ОБСЕ од 1999 година земјите членки се обврзуваат „навремено да постапуваат по оценките и препораките на ОДИХР во врска со изборите“. ОДИХР го оценува спроведувањето на претходните препораки на следниов начин: препораките 10, 17, 19 и 30 од Конечниот извештај за локалните избори во 2021 година и препораката 23 од Конечниот извештај за претседателските и парламентарните избори во 2024 година с извештај за 2021 година се претежно имплементирани. Препораките 2, 7, 11, 14, 16, 18, 28 и 33 од конечниот извештај за 2021 година и препораките 3, 7, 10, 11, 22 и 24 од конечниот извештај за 2024 година се делумно имплементирани. Види и база на податоци со изборни препораки на ОДИХР.
Република Северна Македонија Страна:38 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори 6. Сите ограничувања на изборните права на лицата со интелектуална или психосоцијална попреченост треба да се укинат, во согласност со меѓународните обврски. 7. За да се зголеми транспарентноста, треба да се разгледа воведување законскa обврска за сеопфатно објавување на сите видови приходи и расходи од кампањата од страна на учесниците, неколку дена пред денот на изборите. Извештаите за финансирање на кампањата треба да вклучуваат преглед на расходите по изборна единица, да се поднесуваат електронски во лесно пребарлив формат и да се објавуваат јавно веднаш по нивното поднесување. 8. Изборната администрација треба да обезбеди сите приговори да се разгледуваат по нивната суштина и да се донесуваат и објавуваат образложени и аргументирани одлуки без неоправдано одложување. Треба да се овозможи електронско поднесување на сите видови приговори. 9. За да се зголеми транспарентноста на изборниот процес и отчетноста на сите учесници во кампањата, може да се преиспита механизмот според кој државните институции директно им ги надоместуваат на медиумите трошоците за изборно рекламирање на кампањата нарачано од учесниците, со цел да се зголеми вклученоста на учесниците во овој процес. 10. Треба да се усвојат законски одредби со кои ќе се пропишат стандарди за пристапност што обезбедуваат еднакво учество на лицата со попреченост во сите фази на изборниот процес и ќе воспостават јасни механизми за спроведување и следење, во консултација со организации на лицата со попреченост. B. Д РУГИ ПРЕПОРАКИ И ЗБОРНА АДМИНИСТРАЦИЈА 11. Како што беше претходно препорачано, за да се зајакне стабилноста на изборните тела од пониско ниво, може да се разгледа доделување на јасни и задолжителни надлежности на јавните органи за ажурирање и ревидирање на базата на податоци за државни и јавни службеници, како и проширување на критериумите за избор на членови . 12. Едукацијата на гласачите треба да се зајакне преку користење на сеопфатни и пристапни формати, со цел да се обезбеди сите гласачи, вклучително и лицата со попреченост, да можат целосно да ги разберат и да ги остварат своите права. 13. Обуката треба да биде задолжителна за сите изборни службеници, вклучително и за партиските претставници и нивните заменици, и меѓу другото треба да вклучува компоненти за правата на лицата со попреченост и пристапноста, како и да опфаќа комуникација со гласачи со попреченост, помош при гласање и инклузивни практики на гласање. 14. За да се зголеми транспарентноста на изборната администрација на пониско ниво, Државната изборна комисија треба да им овозможи на општинските изборни комисии да објавуваат клучни информации за нивните активности и одлуки преку онлајн ресурсите на Државната изборна комисија.
Република Северна Македонија Страна:39 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори РЕГИСТРАЦИЈА НА ГЛАСАЧИ 15. За да се подобри точноста на избирачкиот список, системите за информатичка технологија на Државната изборна комисија треба да бидат компатибилни со другите институционални бази на податоци за автоматизирана размена на податоци. Надлежните органи би можеле да размислат за продолжување на реформата на системот за адреси. 16. За да се подобрат условите за слободно изразување на волјата на гласачите, може да се размисли за воведување обврска гласачите да се потпишуваат одделно за секое гласачко ливче што ќе го добијат. 17. За да се поедностави процесот на регистрација на гласачите и да се подобри неговата инклузивност, може да се разгледа проширување на надлежноста на регионалните канцеларии на Државната изборна комисија за измена на избирачките списоци и по истекот на периодот за јавен увид, во согласност со јасни заштитни мерки и процедури. Р ЕГИСТРАЦИЈА НА КАНДИДАТИ 18. Правната рамка треба да се измени за да се овозможат независни кандидатури за општинските совети. Бројот на предложени кандидати на листите треба да се утврдува исклучиво од страна на соодветните изборни учесници. 19. За да се поедностави процесот на регистрација на кандидати, може да се разгледа воведување обврска за субјектите што поднесуваат кандидатури, наместо изборната администрација, да обезбедуваат и доставуваат судски уверенија за кривичната евиденција на кандидатите, заедно со другата потребна документација за номинација. КОНТЕКСТ НА КАМПАЊА ТА 20. Правната рамка за изборната кампања треба дополнително да се зајакне со вклучување јасни правила за учеството на јавните функционери, вклучително и на социјалните мрежи. 21. Може да се размисли за разработување мерки за регулирање на кампањските активности и политичкото рекламирање на социјалните мрежи и нивното финансирање. Надлежните надзорни институции треба да имаат јасно утврден мандат за следење на учесниците во кампањата и другите релевантни чинители. Покрај тоа, овие институции треба да бидат обезбедени со соодветни ресурси и капацитети и да располагаат со ефективни, превентивни и пропорционални механизми за санкционирање на прекршоците. Ф ИНАНСИРАЊЕ НА КАМПАЊАТА 22. Правната рамка за финансирање на кампањата треба да се ревидира со цел да се отстранат постојните празнини, вклучително и оние што се однесуваат на износот на банкарските заеми и можноста за донирање по денот на изборите, како и финансирањето од трети лица и финансирањето на кампањата поврзано со активностите на социјалните мрежи. 23. За да се зајакне отчетноста на изборниот процес и ефективноста на надзорот врз финансирањето на кампањата, законодавството треба јасно да утврди која институција треба да покренува постапки во случаи на прекршоци. Државната комисија за спречување на корупцијата и Државниот завод за ревизија треба да бидат соодветно обезбедени со ресурси и да располагаат со потребната техничка експертиза. Овие институции треба да вршат ефективен надзор врз финансирањето на кампањата и да им посветуваат соодветно и навремено внимание на сите извештаи и приговори во врска со наводни неправилности.
Република Северна Македонија Страна:40 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори М ЕДИУМИ 24. Одредбите со кои се уредува информативната програма на јавниот радиодифузен сервис за време на кампањата треба да се ревидираат со цел подобро да се заштити уредувачката независност, истовремено обезбедувајќи еднаков пристап и недискриминаторско покривање во информативните содржини за помалите партии и независните кандидати. 25. За поголема инклузивност, пристапноста на информативните и политичките содржини треба да се унапреди. Може да се разгледа зголемување на прозорецот за толкувач на знаковен јазик, како и воведување аудио- опис. 26. Законската обврска за дневно известување од страна на Агенцијата за аудио и аудиовизуелни медиумски услуги до изборната администрација може да се замени со известување по потреба, кое поефективно ќе придонесе за идентификување и адресирање на прашања поврзани со изборите. Р ЕШАВАЊЕ ИЗБОРНИ СПОРОВИ 27. Може да се разгледа продолжување на роковите за поднесување и одлучување по изборни приговори и жалби, со цел да се обезбеди доволно време за нивно поднесување, разгледување и решавање, во согласност со меѓународните добри практики. Правото на поднесување приговори треба да се прошири за да ги опфати кандидатите, гласачите и граѓанските набљудувачи. Д ЕН НА ИЗБОРИТЕ 28. Интегритетот на процедурите на денот на изборите треба дополнително да се зајакне, со акцент на почитување на постапките за пребројување и правилно пополнување на записниците за резултати. Може да се разгледа воведување и доследна примена на дисциплински санкции за членовите на избирачките одбори кои не ги почитуваат пропишаните постапки за пребројување. 29. Како што беше претходно препорачано, правилата за обележување на гласачките ливчиња и утврдување на нивната валидност треба да се изменат на таков начин што гласачките ливчиња ќе се сметаат за важечки сè додека може јасно да се утврди волјата на гласачот. Исто така, треба да се разгледа можноста да се овозможи замена на случајно поништени гласачки ливчиња.
Република Северна Македонија Страна:41 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори АНЕКС I: РЕЗУЛТАТИ ОД ИЗБОРИТЕ 135 ПРВ КРУГ, 19 ОКТОМВРИ 2025 Општи податоци за регистрација на гласачите Број Регистрирани гласачи во избирачкиот список 1.832.415 Регистрирани гласачи во избирачкиот список во земјата 1.717.803 Регистрирани гласачи на списокот на гласачи кои привремено престојуваат во странство 112.000 Регистрирани гласачи за предвремено гласање 11.452 Гласачи додадени во избирачките списоци на денот на изборите 200 ИЗБОРИ ЗА ОПШ ТИНСКИ СОВЕТИ, 19 ОКТОМВРИ 2025 136 Учесник Вкупен број на дадени гласови Број на општински совети со избрани советници Советници Вкупен број Жени советници ВМРО-ДПМНЕ и Коалицијата Обнова на Македонија 302.222 75 549 225 ВЛЕН 91.937 28 128 38 Коалиција предводена од ДУИ, Национална алијанса за интеграција 114.247 30 169 60 СДСМ и Коалиција за локални избори 2025 126.052 71 230 91 Левица 57.103 31 66 22 Движење ЗНАМ 38.517 33 44 13 Коалиција Искуство за успех 13.102 9 12 1 Граѓанска иницијатива ГРИН 3.708 3 3 0 Демократска партија на Турците 13.403 12 21 4 Македонска акција 3.714 3 4 0 135 Според конечните официјални резултати објавени на веб-страницата за резултати на ДИК за првиот и вториот круг. Процентите на гласови се пресметуваат од вкупниот број на дадени гласови, вклучувајќи ги и неважечките гласови. 136 Вклучувајќи ги и резултатите од повторените избори во три избирачки места за општинските совети на Шуто Оризари, одржани на 2 ноември.
Република Северна Македонија Страна:42 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори Учесник Вкупен број на дадени гласови Број на општински совети со избрани советници Советници Вкупен број Жени советници Движење за национално единство на Турците – ДНЕТ 2.011 2 3 0 ВМРО – Народна партија 1.215 2 2 0 Демократски сојуз 164 1 1 0 Единствена Македонија 2.156 2 2 0 Демократска партија на Србите во Македонија 3.627 1 3 1 Македонска ера трета 1.202 1 1 0 Демократи 742 1 1 0 Бошњачки демократски сојуз 1.658 1 1 0 Партија на пензионери 1.227 1 2 0 Коалиција за зелена иднина 3.055 2 2 0 Партија на обединети демократи на Македонија 316 1 1 0 Партија за движење на Турците во Македонија 680 1 1 0 Српска странка во Македонија 171 1 1 0 Унија на Роми 1.904 1 5 1 Сојуз на Ромите 639 1 1 0 Демократски сили на Ромите 706 1 1 0 Независни 46.858 22 53 12 Општи податоци Број Проценти Вкупен број на дадени гласови (вклучително и за Советот на Град Скопје) 1.117.959 Вкупно неважечки гласови 64.303 5,75
Република Северна Македонија Страна:43 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори ИЗБОРИ ЗА ГРАДОНАЧАЛНИК, 19 ОКТОМВРИ 2025 Општина Регистрир ани гласачи Излезност (%) Коалиција СДСМ Коалиција ВМРО- ДПМНЕ Коалиција предводена од ДУИ ВЛЕН Независни Останати Неважечки гласови Дадени гласови % Дадени гласови % Дадени гласови % Даден и гласо ви % Даден и гласо ви % Даден и гласо ви % Вкуп но % Аеродром 68.772 48,14 6.881 20,78 16.257 49,11 7.523 22,73 2.255 6,81 Арачиново 10.584 49,07 2.383 45,88 2.662 51,2 5 1 0,02 230 4,43 Берово 10.304 61,19 2.112 33,50 3.628 57,54 321 5,09 334 5,29 Битола 77.253 48,21 6.118 16,43 18.813 50,52 8.895 23,89 962 2,59 2.256 6,06 Богданци 6.429 61,84 1.989 50,03 1.806 45,42 188 4,96 Боговиње 29.088 37,28 5.207 48,02 5.295 48,8 3 458 4,22 Босилово 12.220 52,26 1.700 26,62 4.478 70,12 262 4,10 Брвеница 16.150 45,13 481 6,60 3.388 46,49 1.147 15,74 2.021 27,7 3 297 4,07 Бутел 33.116 51,06 1.581 9,35 8.955 52,96 4.763 28,17 862 5,09 Центар 44.109 50,67 8.535 38,19 4.465 19,98 7.828 35,03 1.462 6,39 Центар Жупа 7.551 21,49 Поништени избори поради недоволна излезност на гласачите Чаир 58.458 52,11 12.308 40,40 15.776 51.7 8 705 2.31 1,801 5.91 Чашка 6.141 74,56 1.110 24,24 1.074 23,45 2.322 50,71 174 3.79 Чешиново -Облешево 5.068 59,47 1.331 44,16 1.358 45,06 107 3.55 205 6.80 Чучер Сандево 8.854 61,06 1.976 36,55 1.914 35,14 1.264 23.38 397 7.34 Дебар 19.763 40,74 1.948 24,19 3.227 40.0 8 2.532 31.45 520 6.45
Република Северна Македонија Страна:44 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори Општина Регистрир ани гласачи Излезност (%) Коалиција СДСМ Коалиција ВМРО- ДПМНЕ Коалиција предводена од ДУИ ВЛЕН Независни Останати Неважечки гласови Дадени гласови % Дадени гласови % Дадени гласови % Даден и гласо ви % Даден и гласо ви % Даден и гласо ви % Вкуп но % Дебарца 3.937 64,01 361 14,33 1.212 48.10 736 29,21 123 4,88 157 6,23 Делчево 14.503 52,73 1.765 23,08 5.187 67.82 616 8,05 Демир Хисар 6.531 62,03 943 23,28 2.184 53.91 521 12,86 367 9,05 Демир Капија 3.186 70,68 974 43,25 1.006 44.67 174 7,73 180 7,99 Дојран 2.631 74,27 857 43,86 948 48.52 38 1,94 139 7,11 Долнени 11.929 56,85 805 11,87 1.643 24.23 1.475 21,75 1.665 24,5 5 748 11,03 195 2,88 423 6,24 Гази Баба 61.438 43,95 4.862 18,00 15.776 58.42 3.962 14,67 1.610 5,96 Гевгелија 18.821 59,61 2.227 19,85 6.289 56.05 128 1,14 1.859 16,56 795 7,05 Ѓорче Петров 39.678 47,19 3.440 18,49 10.434 56.07 3.614 19,42 1.277 6,82 Гостивар 82.893 33,31 Поништени избори поради недоволна излезност на гласачите Градско 3.038 57,21 402 23,13 1.250 71.92 117 6.73 Илинден 14.908 53,73 654 8,16 6.386 79.73 527 6,58 589 7.35 Јегуновце 9.981 47,11 635 13,50 2.742 58.32 967 20,57 266 5.65 Карбинци 3.158 63,90 528 26,16 1.376 68.19 128 6.34 Карпош 56.856 52,30 3.827 12,84 10.284 34.51 2.669 8,96 11,563 38.8 1.663 5.59 Кавадарци 32.006 57,81 2.457 13,28 13.672 73.89 1,253 6.77 926 5.00 Кичево 51.016 51,45 11.682 44.50 5.586 21,28 4.164 15,8 6 4.006 15,26 1.201 4.57 Кисела Вода 53.643 48,71 4.096 15,67 14.946 57.20 326 1,24 5,073 19.42 1.758 6.72 Кочани 32.503 43,62 2,444 17,24 5.641 39.79 4.884 34,45 396 2.79 875 6.17 Конче 2,716 69.55 762 40.36 904 47.88 124 6.57 120 6.35
Република Северна Македонија Страна:45 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори Општина Регистрир ани гласачи Излезност (%) Коалиција СДСМ Коалиција ВМРО- ДПМНЕ Коалиција предводена од ДУИ ВЛЕН Независни Останати Неважечки гласови Дадени гласови % Дадени гласови % Дадени гласови % Даден и гласо ви % Даден и гласо ви % Даден и гласо ви % Вкуп но % Кратово 7.438 58,59 697 15,99 3.190 73,20 392 8,99 Крива Паланка 16.534 66,41 5.595 50,96 4.876 44,41 625 5,69 Кривогашт ани 4.380 66,37 1.473 50,67 1.262 43,41 214 7,36 Крушево 7.774 67,28 2.534 48,45 2.173 41,55 146 2.79 122 2,33 360 6,88 Куманово 94.041 45,82 5.858 13,59 5.915 13,73 3.860 8.96 5.973 13,86 19.003 44,1 1.904 4,41 Липково 26.362 40,95 6.662 61,71 3.905 36.1 7 328 3,03 Лозово 1.905 74,17 651 46,07 573 40,55 99 7 85 6,01 Македонск а Каменица 6.650 54,29 981 27,17 1.226 33,96 1.154 31,97 274 7,59 Македонск и Брод 4.835 71,54 702 20,29 1.539 44,49 705 20,38 298 8,62 193 5,57 Маврово и Ростуша 10.568 30,31 Поништени избори поради недоволна излезност на гласачите Могила 4.671 72,36 351 10.38 1,662 49.17 1,253 37.07 170 5.02 Неготино 15.920 57,71 3,853 41.94 4,509 49.08 145 1.58 610 6.63 Новаци 2.429 75,50 454 24.75 984 53.65 95 5.18 190 10.36 66 6.54 Ново Село 11.056 44,94 1,845 37.13 2,925 58.86 213 4.28 Охрид 52.580 49,29 6,151 23.73 16,565 63.91 830 3.20 450 1.74 1,545 5.96 Пехчево 3.869 63,25 972 39.72 1,284 52.47 56 2.29 219 8.94 Петровец 8.144 55,39 599 13.28 3,493 77.43 291 6.45 Пласница 5.404 38,93 1,356 64.45 706 33.56 83 3.94 Прилеп 62.053 47,51 6.209 21,06 16.503 55,98 2.962 10,05 973 3,3 2.283 7,74
Република Северна Македонија Страна:46 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори Општина Регистрир ани гласачи Излезност (%) Коалиција СДСМ Коалиција ВМРО- ДПМНЕ Коалиција предводена од ДУИ ВЛЕН Независни Останати Неважечки гласови Дадени гласови % Дадени гласови % Дадени гласови % Даден и гласо ви % Даден и гласо ви % Даден и гласо ви % Вкуп но % Пробишти п 12.251 67,15 3.657 44,46 3.687 44,82 226 2,75 539 6,55 Радовиш 24.503 40,43 3.000 30,28 5.525 55,77 654 6,60 638 6,43 Ранковце 2.921 68,09 733 36,85 836 42,03 347 17,45 111 5,58 Ресен 15.488 49,35 1.972 25,80 4.299 56,25 571 7,47 278 3,64 432 5,65 Росоман 3.297 74,61 1.122 45,63 1.109 45,10 85 3,45 137 5,56 Сарај 34.341 55,97 9.139 47,55 9.664 50,2 8 8 0,04 38 0,20 422 2,19 Штип 41.411 51,97 3.688 17,14 16.514 76,74 1.311 6,09 Шуто Оризари* 23.893 37,27 407 4,60 1.841 20,81 5.224 59,05 716 8,04 Сопиште 5.483 57,40 342 10,87 2.524 80,20 40 1,27 278 8,83 Старо Нагоричан е 3.011 63,77 563 29,32 961 50,05 340 17,71 61 3,17 Струга 62.711 42,01 9.719 36,90 11.504 43,67 3.725 14,14 1.349 5,12 Струмица 50.253 53,57 9.732 36,15 15.071 55,98 424 1,57 353 1,31 1.073 3,98 Студенича ни 17.946 45,66 2.597 31,69 2.258 27,5 5 3.156 38,51 496 6,05 Свети Николе 14.214 52,49 2.021 27,09 4.406 59,05 210 2,81 604 8,09 Теарце 22.688 42,36 3.855 40,11 5.247 54,6 0 366 3,80 Тетово 87.878 47,48 15.272 36,61 19.028 45,6 1 5.291 12,68 1.781 4,26 Валандово 9.846 61,29 2.764 45,80 2.904 48.12 438 7.25 Василево 11.019 52,85 1.233 21,17 4.308 73.97 338 5.80
Република Северна Македонија Страна:47 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори Општина Регистрир ани гласачи Излезност (%) Коалиција СДСМ Коалиција ВМРО- ДПМНЕ Коалиција предводена од ДУИ ВЛЕН Независни Останати Неважечки гласови Дадени гласови % Дадени гласови % Дадени гласови % Даден и гласо ви % Даден и гласо ви % Даден и гласо ви % Вкуп но % Велес 44.950 42,44 3.050 15,99 13.992 73.34 468 2.45 1.205 6.31 Вевчани 2.092 70,46 514 34,87 823 55.83 54 3.66 97 6.58 Виница 17.060 47,27 3.273 40,58 4.015 49,78 191 2.37 115 1.43 483 5,98 Врапчиште 27.262 25,18 Поништени избори поради недоволна излезност на гласачите Зелеников о 3.815 62,02 703 29,71 1.353 57,19 121 5.11 68 2.87 145 6,12 Желино 25.731 40,59 4.597 44,02 5.661 54,2 0 270 2,58 Зрновци 2.506 52,75 588 44,48 644 48,71 99 7,48 Град Скопје 474.304 49,04 26.737 11,50 91.663 39,41 26.114 11,23 27.898 11,9 9 8.209 3,53 39.601 17,0 2 14.126 6,07 Вкупно 1.832.415 46,63 170.877 414.472 123.903 112.47 7 70.035 123.23 1 60.829 5,91
Република Северна Македонија Страна:48 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори ИЗБОРИ ЗА ГРАДОНАЧАЛНИК, ВТОР КРУГ, 2 НОЕМВРИ 2025 Општи податоци за регистрација на гласачите Број Регистрирани гласачи во избирачкиот список со право на глас во вториот круг 1.013.357 Регистрирани гласачи за предвремено гласање 6.296 Гласачи додадени во избирачките списоци на денот на изборите. 31 Општина Регистрирани гласачи Излезност (%) Коалиција СДСМ Коалиција ВМРО- ДПМНЕ Коалиција предводена од ДУИ ВЛЕН Независни Останато Неважечки гласови Дадени глас. % Дадени гласови % Дадени гласови % Дадени гласови % Дадени гласови % Дадени гласови % Вкупно % Аеродром 68.772 44,89 9.608 31,12 18.019 58,36 3.246 10,51 Боговиње 29.088 39,96 5.040 43,36 6.380 54,89 203 1,75 Брвеница 16.150 54,35 4.374 49,83 4.224 48,13 179 2,04 Центар 44.109 47,59 11.108 52,92 7.987 38,05 1.897 9,04 Чешиново Облешево 5.068 66,61 1.590 47,10 1.642 48,64 144 4,27 Чучер Сандево 8.854 61,01 2.318 42,91 2.905 53,78 179 3,31 Дебар 19.763 42,13 4.369 52,47 3.674 44,13 283 3,40 Дебарца 3.937 62,26 1.511 61,65 859 35,05 81 3,30 Демир Капија 3.186 76,77 1.152 47,10 1.222 49,96 72 2,94 Дојран 2.631 74,00 679 34,87 1.183 60,76 85 4,37 Долнени 11.929 58,19 2.804 40,42 3.982 57,39 152 2,23 Карпош 56.856 50,52 13.512 47,04 12.378 43,09 2.834 9,87 Кичево 51.016 53,54 14.228 52,09 12.208 44,70 878 3,21 Конче 2.716 72,94 861 43,46 1.057 53,36 63 3,18 Кочани 32.503 43,01 7.368 52,71 5.914 42,31 697 4,99 Крушево 7.774 70,48 2.643 48,24 2.662 48,59 147 3,18
Република Северна Македонија Страна:49 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори Општина Регистрирани гласачи Излезност (%) Коалиција СДСМ Коалиција ВМРО- ДПМНЕ Коалиција предводена од ДУИ ВЛЕН Независни Останато Неважечки гласови Дадени глас. % Дадени гласови % Дадени гласови % Дадени гласови % Дадени гласови % Дадени гласови % Вкупно % Куманово 94.041 35,70 15.461 46,05 16.792 50,01 1.324 3,98 Лозово 1.905 77,85 688 46,39 735 49,56 60 4,05 Македонска Каменица 6.650 56,47 1.734 46,18 1.702 45,33 319 8,50 Македонски Брод 4.835 58,08 2.250 80,13 175 6,23 383 13,64 Могила 4.671 55,49 2.070 79,86 415 16,01 107 4,13 Неготино 15.920 57,60 3.971 43,00 4.717 51,08 546 5,95 Пробиштип 12.251 71,82 4.134 46,98 4.163 47,31 502 5,71 Ранковце 2.921 71,52 920 44,02 1.091 52,20 78 3,73 Росоман 3.297 79,68 1.231 46,86 1.305 49,68 91 3,46 Струга 62.711 40,93 11.953 46,57 12.490 48,67 1.222 4,76 Студеничани 17.946 48,72 4.361 49,88 4.173 47,73 209 2,39 Тетово 87.878 45,22 16.295 41,01 21.308 53,62 2.135 5,37 Валандово 9.846 66,64 3.012 45,91 3.258 49,66 291 4,44 Виница 17.060 48,13 3.320 40,43 4.449 54,18 443 5,40 Зрновци 2.506 56,86 691 48,49 679 47,65 55 3,86 Шуто Оризари 23.893 32,03 3.406 44,51 3.894 50,89 352 4,60 Град Скопје 474.304 35,33 95.572 57,03 61.475 36,69 10.528 6,28 Вкупно 1.013.357 41,93 49.660 197.884 49.857 40.263 43.161 102.526 21.812 5,81
Република Северна Македонија Страна:50 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори ИЗБОРИ ЗА ГРАДОНАЧАЛНИК, 19 ОКТОМВРИ И 2 НОЕМВРИ 2025 ГОДИНА Учесник Градоначалници Прв круг Втор круг Вкупен број Жени градоначалнички ВМРО-ДПМНЕ и Коалицијата Обнова на Македонија 33 22 55 3 ВЛЕН 5 4 9 – Коалиција предводена од ДУИ, Национална алијанса за интеграција 3 1 4 – СДСМ и Коалиција за локални избори 2025 3 3 6 1 Движење ЗНАМ – 1 1 – Сојуз на Ромите – 1 1 – Независни – 1 1 – Општи податоци Прв круг Втор круг Прв круг % Втор круг % Вкупен број на дадени гласови 1.116.829 512.777 – – Вкупно неважечки гласови 65.952 21.812 5,91 4,25
Република Северна Македонија Страна:51 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори АНЕКС II: СПИСОК НА НАБЉУДУВАЧИ ВО МЕЃУНАРОДНАТА МИСИЈА ЗА НАБЉУДУВАЊЕ НА ИЗБОРИ Главен тим на МНИ на ОДИХР Матео Мекачи Шеф на мисија Италија Енира Броницкаја Белорусија Стефан Краузе Германија Јулија Манчин Унгарија Питер Марон Ирска Марина Ким Казахстан Ахмед Расули Киргистан Јурга Лукшајте-Релинг Литванија Томаш Јанчи Полска Кира Гутникова Руска Федерација Радивоје Грујиќ Србија Саша Покрајац Србија Полона Зајец Словенија Aндерс Ериксон Шведска Андреас Рот Шведска Фредрик Угла Шведска Олексиј Личковак Украина Долгорочни набљудувачи на МНИ на ОДИХР Mилан Кукса Чешка Ерик Тау Кнудсен Данска Ева Сухонен Финска Елиас Фенира Франција Надја Јурзак Франција Тамар Капанадзе Грузија Стефан Лесјак Германија Барбара Роман Германија Брендан О Се Ирска Марија Алциди Италија Џулијано Салис Италија Инеса Чорнии Молдавија Карл Петерсен Норвешка Нина Весел Норвешка Габриела Ингерстад Шведска Вида Корен Холм Шведска Фабио Бајарди Швајцарија Мари Терез Карлен Швајцарија
Република Северна Македонија Страна:52 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори Павло Черкашин Украина Лара Грифит Обединето Кралство Скот Мартин Обединето Кралство Дејвид Данзмор Соединети Американски Држави Шелиа Јагаб Соединети Американски Држави Бернадета Робертс Соединети Американски Држави Краткорочни набљудувачи на МНИ на ОДИХР Арбен Чичи Албанија Аревик Навојан Ерменија Гертруд Бриндлмајер Австрија Флоријан Дошек Австрија Доминик Хофман Австрија Лукаш Михаел Јура Австрија Валентин Мекснер Австрија Хермине Попелер Австрија Вернер Рохрашер Австрија Горан Мишковиќ Босна и Херцеговина Александар Врањеш Босна и Херцеговина Амалија Андршова Чешка Jан. Фалтус Чешка Ева Маца Чешка Мартина Никодемова Чешка Мартин Шредер Чешка Катерина Шкобранкова Чешка Серен Хаструп Данска Сесилија Нилсен Данска Ана Поулсен Данска Карстен Сковгард Данска Бјарно Соренсен Данска Лиза Торсен Данска Ингер Мари Венице Данска Хејди Котамаки Финска Каспер Терво Финска Пјер Берат Франција Кристијан Кастања Франција Стефани Маршал Франција Фанта Траоре Франција Стефани Алшер Германија Ан-Катрин Бек Германија Тина Дебенхам Германија
Република Северна Македонија Страна:53 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори Сибил Д-р Герстл Германија Кристијан Ененкел Германија Каи Франке Германија Александар Герст Германија Кеј Грим Германија Харалд Хапел Германија Барбара Хес Германија Михаел Јунгклаус Германија Јохан Кортлендер Германија Бригит Креч Германија Андреа Лусел Германија Лиза Мартин Германија Катарина Мауз Германија Ребека Маер Германија Бен Нупнау Германија Луиз Рамало Германија Ана Шаблицки Германија Максимилијан Шнајдер Германија Естира Сомфалви Германија Сорен Шплиетхов Германија Адам Тојфел Германија Филип Вилбрант Германија Ахим Вулфел Германија Савас Хримплидис Грција Елени Диапули Грција Панајота Емануилиду Грција Кристина Фиоренци Грција Марија Канелопулу Грција Георгиос Лекакис Грција Александра Назири Грција Параскеви Цицику Грција Константинос Волтеас Грција Ласло Цк Унгарија Гергели Салаи Унгарија Питер Балагх Ирска Каролин Бренан Ирска Џанет Колган Ирска Ентони Кадмор Ирска Киаран Доерти Ирска Мери Даулинг Ирска Мајкл Дојл Ирска Теренс Дафи Ирска Сесилија Кевенеј Ирска Франк Кенефик Ирска
Република Северна Македонија Страна:54 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори Бернадета МекГонигл Ирска Жаклина Монахан Ирска Алисон Мур Ирска Маеве Марфи Ирска Изабел Најхан Ирска Џон О’Конор Ирска Пол O’Донахју Ирска Ејдан O’Шеа Ирска Бен О'Лири Фицпатрик Ирска Џералдин О'Махони Ирска Џо О'Рајли Ирска Диармуид Пивој Ирска Џералдин Пауер Ирска Вилијам Рој Ирска Одри Рајан Ирска Ронан Верлинг Ирска Даниела Ида Ботиџели Италија Марија Тицијана Керабино Италија Мике Далдоси Италија Матилде Фрунчило Италија Алесандра Ла Терза Италија Фердинандо Лајоло ди Косано Италија Франческо Мартино Италија Даниеле Ронзони Италија Лучијано Сцамбиато Личиарди Италија Богдан Јасан Молдавија Алдина Ибрахимовиќ Црна Гора Лука Павичевиќ Црна Гора Анке Беселинг Холандија Антониу Хенрикус Марија Менке Холандија Марија Нијенхуис Холандија Кине Фристад Норвешка Ирене Елизе Хамборг Норвешка Даг Хелесунд Норвешка Ханс Кристен Кневелсруд Норвешка Труде Реме Норвешка Елизабет Салвесен Норвешка Александра Радосављевиќ Србија Само Рус Словенија Марина де Орбе Антон-Пачеко Шпанија Кристина Диаз Парадеда Шпанија Хоакин Фуентес Кардона Шпанија Марина Гомез Фернандез- Пињар Шпанија Паола Гонзалес Санс Шпанија
Република Северна Македонија Страна:55 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори Ампаро Хормигос Фернандез Шпанија Паула Новела Гомез Шпанија Антонио Ортуњо Касас Шпанија Алваро Отеро Каверо Шпанија Хавиер Пардо Пурас Шпанија Рафаел Сориано Ортиз Шпанија Мај Ана Јохана Онеида Ајгрот Рамзи Шведска Јан Питер Андерсон Шведска Ана Пернила Берлин Шведска Јоана Мариа Денизе Блоснер Шведска Бернд Гунар Екхолм Шведска Линда Керстин Аугуста Флитвуд Шведска Моника Грин Шведска Џени Ема Мариа Густавсон Шведска Аке Ленарт Хагрен Шведска Ноел Ерик Јонас Хус Шведска Лена Хелена Ингелштам Шведска Кари Јухани Исома Шведска Торстен Џекел Шведска Ингер Елизабет Јохансон Шведска Клас Хенрик Макс Кетнакер Шведска Ханс Улрих Ларсон Шведска Роберто Леал Наконечни Шведска Едгар Манхајмер Шведска Есмералда Меџија Мењивар Шведска Матс Нилс Мелин Шведска Едгар Муеле Луца Шведска Хелена Бригита Мунтер Шведска Лена Оре Арнаулт Шведска Карин Елизабет Олофсон Шведска Пер Олоф Даниел Олсон Шведска Улф Андерс Отосон Шведска Ерик Персон Шведска Уве Адам Петерсон Шведска Бенгт Томас Александар Сјоберг Шведска Инга Керстин Сундберг Шведска Кристина Терез Свејер Шведска Бо Понтус Талберг Шведска Питер Валберг Шведска Ана Клара Видмарк Шведска Ева Ула Кристина Винрот Шведска Зајлен Заид Забар Шведска Џудит Фис Швајцарија Андреа Пејсард Швајцарија
Република Северна Македонија Страна:56 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори Ханс-Питер Портман Швајцарија Џон Кристијан Санди Швајцарија Симон Шорно Швајцарија Стефан Зиглер Швајцарија Шејн Ан САД Хрифер Барбер САД Омар Бартос САД Кети Бејдл САД Метју Бекер САД Јуџин Белусоф САД Џејмс Бигус САД Даниел Болгер САД Сара Д 'Амико САД Џејмс Де Вит САД Николас Деч САД Мајлс Дадли САД Стивен Фог САД Џули Галбрејт САД Томас Гато САД Саманта Гели САД Лесли Хес САД Ернест Џонс САД Дејвид Кеј САД Пол Нојман САД Нур Нури САД Челзи О’Хер САД Метју Олмстед САД Луси Пакник САД Рејчел Палмер САД Надја Паз-Кемпбел САД Константин Пераџе САД Маргарет Перл САД Сузана Перуци САД Џинет Профет САД Кери Рејлинг САД Харис Софраџија САД Мерилин Стемплер САД Марша Вајнерман САД Кана Јанг САД Амбар Зобаири САД Бахром Кучкаров Узбекистан Фарход Насридинов Узбекистан Конгрес на локални и регионални власти на Советот н а Европа:
Република Северна Македонија Страна:57 Локални избори, 19 октомври и 2 ноември 2025 Конечен извештај на Мисијата на ОДИХР за набљудување на избори Гобнаит Ни Муимхнеачаин Шеф на делегацијата Ирска Катерина Партика Конгрес Белгија Зденек Броз Конгрес Чешка Кирстен Андерсен Конгрес Данска Стефани Поирел Секретаријат на Конгресот Франција Севдија Угрехелиџе Конгрес Грузија Брајан Бачш Конгрес Германија Гиорги Конгрес Конгрес Унгарија Натанија Табоне Член на делегацијата Малта Гратиела Думитреску Секретаријат на Конгресот Романија Александру-Николае Симион Секретаријат на Конгресот Романија Тамара Снофл Конгрес Словенија Михаел Розенберг Конгрес Шведска Зана Гумус Конгрес Турција Јуан Родин Секретаријат на Конгресот Обединето Кралство Европски парламент Марта Темидо Шеф на делегацијата Португалија Марина Грејсер Ласиќ Секретаријат на ЕП Хрватска Карло Реслер Европратеник Хрватска Пјер Пимпие Европратеник Франција Николас Фарантурис Европратеник Грција Монија Албертини Член на делегацијата Италија Рафаеле Луизе Секретаријат на ЕП Италија
ЗА ОДИХР Канцеларијата за демократски институции и човекови права (ОДИХР) е главната институција на ОБСЕ која им помага на земјите членки „да обезбедат целосно почитување на човековите права и основните слободи, да го почитуваат владеењето на правото, да ги промовираат начелата на демократија и (...) да ги градат, зајакнуваат и штитат демократските институции, како и да промовираат толеранција во целото општество“ (Документ од Самитот во Хелсинки од 1992 година). Ова се нарекува човекова димензија на ОБСЕ. ОДИХР, со седиште во Варшава (Полска) е основана како Канцеларија за слободни избори на Самитот во Париз во 1990 година, и започна со работа во мај 1991 година. По една година, името на Канцеларијата беше сменето за да го одразува проширениот мандат кој ги вклучува човековите права и демократизацијата. Денес има над 150 вработени лица. ОДИХР е водечка агенција во Европа во областа на набљудување на избори. Секоја година, таа координира и организира распоредување на илјадници набљудувачи кои вршат проценка дали изборите во регионот на ОБСЕ се спроведуваат во согласност со заложбите на ОБСЕ, другите меѓународни обврски и стандарди за демократски избори и со националното законодавство. Нејзината единствена методологија обезбедува детален увид во целиот изборен процес. Преку проекти за поддршка, ОДИХР им помага на земјите членки да ја подобрат соодветната изборна рамка. Активностите за демократизација опфаќаат: владеење на правото, законодавна поддршка, демократско управување, миграција и слобода на движење и родова еднаквост. ОДИХР годишно спроведува повеќе наменски програми за поддршка, кои имаат за цел развивање демократски структури. ОДИХР исто така им помага на земјите членки во исполнувањето на обврските за промовирање и заштита на човековите права и основните слободи во согласност со заложбите на човековата димензија на ОБСЕ. Ова се остварува преку работа со најразлични партнери за поттикнување соработка, градење капацитети и обезбедување експертиза за тематски области, вклучително и за човековите права во борбата против тероризмот, унапредување на заштитата на права та на жртвите на трговија со луѓе, едукација и обука за човекови права, мониторинг и известување за човековите права, како и правата на жените и безбедноста. Во областа на толеранцијата и недискриминацијата, ОДИХР им обезбедува поддршка на земјите членки во зајакнувањето на нивниот одговор кон злосторствата од омраза и инцидентите на расизам, ксенофобија, антисемитизам и други форми на нетолеранција. Активностите на ОДИХР поврзани со толеранцијата и недискриминацијата се насочени кон следниве области: законодавство; обука за спроведување на законот; мониторинг, известување и проследување на справувањето со злосторства и инциденти мотивирани од омраза; како и едукативни активности за промовирање на толеранција, почит и заемно разбирање. ОДИХР ги советува земјите членки за нивните јавни политики за Ромите и Синтите, промовира градење на капацитети и соработка на заедниците на Ромите и Синтите и охрабрува учество на претставниците на Ромите и Синтите во телата за креирање јавни политики. Сите активности на ОДИХР се спроведуваат во блиска соработка и координација со земјите членки на ОБСЕ, институциите и теренските мисии на ОБСЕ, како и со други меѓународни организации. Повеќе информации се достапни на веб-страницата на ОДИХР (www.osce .org/odihr ).