MONITORI I TË DREJTAVE PRONËSORE Misioni i OSBE-së në Kosovë (OSBE) punon me institucionet e Kosovës për të mbështetur zbatimin e kornizës së politikave dhe asaj ligjore për mbrojtjen e të drejtave pronësore e banesore të pjesëtarëve të komuniteteve në pozitë të cenueshme. Për të ndihmuar në këto përpjekje, OSBE monitoron dhe raporton rregullisht mbi zhvillimet, dhe i këshillon institucionet lidhur me respektimin e legjislacionit përkatës, standardeve ndërkombëtare dhe praktikave të mira. Monitori i të drejtave pronësore është botim gjashtëmujor që përmban vëzhgime të monitoruesve në terren të OSBE-së në pesë rajonet vijuese: Gjilan (GN); Mitrovicë (MI); Pejë (PE); Prishtinë (PR) dhe Prizren (PZ). Ky botim pasqyron në mënyrë të përmbledhur situatën në fushën e të drejtave pronësore dhe banesore të pjesëtarëve të komuniteteve joshumicë, personave të zhvendosur (PZH) dhe të komunitetit shumicë në zonat ku ata janë në pakicë numerike. Qëllimi i këtij botimi është t’u ndihmojë institucioneve përgjegjëse në adresimin e çështjeve shqetësuese përkitazi me zbatimin e legjislacionit dhe vendimeve, dhe shërben si mekanizëm për të përcjellë përparimin e shënuar dhe për t’i tejkaluar mangësitë e identifikuara. Informacioni i paraqitur më poshtë është mbledhur nga ekipet në terren të OSBE-së dhe i mbulon rrjedhimisht vetëm rastet në të cilat ekipet në terren kanë pasur qasje gjatë periudhës janar-qershor 2022.
BOTIMI 6: JANAR 2022 - QERSHOR 2022
TEMAT Shpronësimi paraqet një ndërhyrje nga autoritetet në pronën private dhe publike, duke hequr të drejtat e pronësisë, me qëllim të arritjes së një interesi të caktuar publik. Ai realizohet sipas kushteve të parapara me ligj, ku parashihet edhe kompensimi për pronarët e prekur. Ky botim i Monitorit paraqet numrin e shpronësimeve që prekin pronat e grupeve në pozitë të cenueshme, me fokus të veçantë te pjesëtarët e komuniteteve joshumicë dhe PZH-të. Uzurpimi i kundërligjshëm i pronës së paluajtshme është vepër penale sipas nenit 320 të Kodit Penal. Pronat e grupeve në pozitë të cenueshme, veçanërisht ato të komuniteteve joshumicë dhe PZH-ve, kanë qenë vazhdimisht objekt i uzurpimeve të kundërligjshme. Ky botim i Monitorit pasqyron numrin e uzurpimeve të kundërligjshme të pronës që kanë ndodhur gjatë periudhës për të cilën raportohet. Banimi social është obligim i autoriteteve për të adresuar nevojat për banim të personave dhe familjeve që nuk mund të përballojnë vetë kushte të duhura të jetesës. Ky botim i Monitorit paraqet numrin e rasteve të grupeve të cenueshme, siç janë gratë dhe komunitetet joshumicë, që kanë përfituar banesa sociale.
Legalizimi është proces që drejtohet nga autoritetet me qëllim legalizimin e ndërtimeve pa leje. Ky botim pasqyron numrin e kërkesave dhe certifikatave të legalizimit të lëshuara për ndërtimet pa leje. Planifikimi hapësinor është politikë e autoriteteve për rregullimin e hapësirave publike në të gjitha nivelet. Pjesëmarrja në procesin e hartimit të dokumenteve të planifikimit hapësinor ka rëndësi thelbësore jo vetëm për vlerësimin dhe paraqitjen e nevojave të komuniteteve, por edhe për të siguruar mbrojtjen e të drejtave individuale pronësore. Ky botim pasqyron numrin e proceseve të planifikimit hapësinor ku është evidentuar pjesëmarrja e grupeve në pozitë të cenueshme, gjegjësisht e komuniteteve joshumicë, grave dhe rinisë. Ndarja e tokës komunale për projekte që lidhen me kthimin është procedurë/iniciativë e autoriteteve që bëhet me qëllim të përmbushjes së interesit publik dhe/ose një politike publike. Ky botim paraqet numrin e komunave që kanë ndarë tokë komunale për projekte të kthimit dhe/ose për pjesëtarët e komuniteteve joshumicë gjatë periudhës kohore për të cilën raportohet. Tatimi mbi pronën e paluajtshme është pagesë e detyrueshme e paraparë dhe e zbatuar nga autoritetet për pronësinë/të drejtën e shfrytëzimit të pronave banesore, bujqësore dhe komerciale. Megjithatë, ka raste kur pronat e pjesëtarëve të komuniteteve joshumicë kanë qenë/janë të uzurpuara dhe si rrjedhojë e kësaj pronarët vazhdojnë të bartin barrën e detyrimit tatimor përkundër faktit se nuk gëzojnë posedim fizik të atyre pronave. Ky botim paraqet numrin e pjesëtarëve të komuniteteve joshumicë të liruar nga pagesa e tatimit për pronë të paluajtshme për pronat e uzurpuara në mënyrë të kundërligjshme.
1 RASTET LIDHUR ME TË DREJTAT PRONËSORE QË PREKIN KOMUNITETET JOSHUMICË NË MBARË VENDIN SHPRONËSIMI 0 UZURPIMI I KUNDËRLIGJSHËM 1 BANIMI SOCIAL 0 LEGALIZIMI I NDËRTIMEVE PA LEJE 5996 PLANIFIKIMI HAPËSINOR 6 NDARJA E TOKËS PËR PROJEKTE QË LIDHEN ME PZH-të 0 TATIMI NË PRONËN E PALUAJTSHM 0
ZHVILLIMET Shpronësimi Gjatë periudhës për të cilën raportohet nuk është evidentuar asnjë rast i shpronësimit të pronave (parcelave) që u përkasin grupeve në pozitë të cenueshme, veçanërisht komuniteteve joshumicë apo PZH-ve.
RASTET E LEGALIZIMIT SIPAS Uzurpimi i kundërligjshëm RAJONIT Uzurpimi i kundërligjshëm i pronave të pjesëtarëve të komuniteteve joshumicë dhe PZH-ve vazhdon të ndikojë në të drejtat pronësore të këtyre grupeve të 1 cenueshme. Në periudhën për të cilën raportohet është raportuar një rast i uzurpimit të kundërligjshëm të pronës në rajonin e Mitrovicës 0 0 0 0 (pronë që i përket një serbi të Kosovës). PR MI GN PE PZ
Banimi social
Gjatë periudhës për të cilën raportohet nuk është ndarë asnjë banesë sociale për grupet në pozitë të cenueshme.
RASTET E LEGALIZIMIT SIPAS RAJONIT MI, 525
PZ, 961
GN, 533 PR, 3686 PE, 291
2 Legalizimi
Sipas legjislacionit ekzistues, objekti i ndërtuar në ngastrën e tokës së një pale tjetër nuk mund të legalizohet derisa të konstatohet pronësia ose e drejta e shfrytëzimit të asaj ngastre. Legjislacioni synon të mbrojë grupet e cenueshme siç janë komunitetet joshumicë dhe/ose PZH-të në rast të uzurpimit të kundërligjshëm të tokës së tyre.
Gjatë periudhës për të cilën raportohet janë parashtruar gjithsej 5,996 kërkesa për legalizim të ndërtimeve pa leje në mbarë Kosovën, përfshirë këtu 31 kërkesa nga komunitetet joshumicë (23 nga serbë të Kosovës, dy nga boshnjakë të Kosovës dhe gjashtë nga romë të Kosovës). Autoritetet komunale kanë lëshuar 2740 certifikata legalizimi, nga të cilat nëntë për prona që u përkasin pjesëtarëve të komuniteteve joshumicë. Sidoqoftë, nuk është regjistruar asnjë rast i ndërtimeve të paligjshme mbi parcelat e tokave të uzurpuara të komuniteteve joshumicë dhe/ose PZH-ve.
Vlen të përmendet: Shumica e komunave në Kosovës nuk mbajnë të dhëna të kategorizuara sipas komunitetit për parashtruesit e kërkesave për legalizim.
PJESËMARRJA E KOMUNITETEVE JOSHUMICË NË PROCESE TË PLANIFIKIMIT HAPËSINOR SIPAS RAJONIT
PZ 1 Planifikimi hapësinor
PE 4 Gjatë periudhës për të cilën raportohet, pjesëtarët e komuniteteve joshumicë, GN 1 gratë dhe/ose të rinjtë kanë marrë pjesë në gjashtë procese të planifikimit MI 0 hapësinor – në rajonin e Pejës, Gjilanit PR 0 dhe Prizrenit.
0 2 4 6 8 10 12
Ndarja e tokës
Gjatë periudhës për të cilën raportohet nuk është evidentuar asnjë rast i ndarjes së tokës komunale për projekte që lidhen me kthimin e PZH-ve apo për pjesëtarët e komuniteteve joshumicë.
Tatimi në pronën e paluajtshme
Ligji nr. 06/L-005 për tatimin në pronën e paluajtshme ka hyrë në fuqi më 1 tetor 2018. Sipas nenit 39 të këtij ligji, personat, prona e të cilëve rezulton të ketë qenë apo të jetë e uzurpuar në mënyrë të kundërligjshme sipas një vendimi përfundimtar të nxjerrë nga një autoritet publik, kompetent për të shqyrtuar rastet e uzurpimeve të paligjshme në Kosovë, lirohen nga detyrimet tatimore.
Gjatë periudhës për të cilën raportohet, asnjë pjesëtar i komuniteteve joshumicë dhe/ose PZH nuk është liruar nga pagesa e tatimit në pronën e paluajtshme.
3
PROPERTY RIGHTS MONITOR The OSCE Mission in Kosovo (OSCE) works with Kosovo institutions to support the implementation of the policy and legal framework for the protection of property and housing rights of members of vulnerable communities. To assist in these efforts, the OSCE regularly monitors and reports on developments, and advises institutions on adherence to relevant legislation, international standards, and best practices. The Property Rights Monitor is a bi-annual publication that contains observations of OSCE field monitors in the following five regions: Gjilan/Gnjilane (GN); Mitrovicë/Mitrovica (MI); Pejë/Peć (PE); Prishtinë/Priština (PR) and Prizren (PZ). This publication aims to provide an overview of the situation in the field of property and housing rights of non-majority communities’ members, displaced persons (DPs) and majority community living in areas where they are in a numerical minority. It aims to assist responsible institutions in addressing issues of concern in terms of implementation of legislation and enforcement of decisions, and acts as a mechanism to track progress achieved as well as to close any identified gaps. The information presented below is collected by the OSCE field teams and covers only cases where the field teams had access to information in the period from January 2022 to June 2022.
EDITION 6: JANUARY 2022 - JUNE 2022
THEMES Expropriation represents a legally authorized act of authorities in removing the ownership rights from an owner of a public or private property for achieving certain public interest. It is subject to conditions provided by law, envisaging also compensation for the affected owners. This edition of the Monitor presents the number of expropriations affecting properties of vulnerable groups, with focus on non-majority communities and DPs. Illegal occupation of immovable property is a criminal offence according to Article 320 of the Criminal Code. Properties of vulnerable groups, especially non-majority communities and DPs have frequently been subject to illegal occupation. This edition of the Monitor reflects the number of illegal property occupations occurred within the reporting period. Social housing is an obligation of the authorities to address the housing needs of individuals and families that cannot afford an appropriate standard of living. This edition of the Monitor presents the number of cases of vulnerable groups, such as women, youth and non-majority communities that have benefited from social housing.
Legalization is a process led by authorities to legalize unpermitted constructions. This edition includes the number of applications and certificates of legalization issued for unpermitted constructions.
Spatial planning is the policy of authorities to regulate public space at all levels. Participation in the process of drafting spatial planning documents is crucial not only for assessing and voicing the needs of communities, but also to ensure protection of individual property rights. This edition reflects the number of spatial planning processes in which vulnerable groups’, non-majority communities, women, youth participation was noted. Municipal land allocation for returns-related projects is a procedure/initiative of authorities exercised with the purpose of achieving certain public interest and/or policy. This edition presents the number of cases where municipalities that have allocated municipal land for returns-related projects and/or for members of non-majority communities within the reporting period. Immovable property tax is a compulsory charge envisaged and applied by authorities for the ownership/right to use of the residential, agricultural, and commercial properties. However, there are cases when properties of non-majority communities’ members were/are illegally occupied and the owner continues to carry tax liabilities despite not physically in possession of such property. This edition shows the number of non-majority communities’ members exempted from payment of the immovable property tax due to their properties being illegally occupied.
1 PROPERTY RIGHTS-RELATED CASES AFFECTING NON-MAJORITY COMMUNITIES KOSOVO-WIDE EXPROPRIATION 0 ILLEGAL OCCUPATION 1 SOCIAL HOUSING 0 LEGALIZATION OF UNPERMITTED CONSTRUCTIONS 5996 SPATIAL PLANNING 6 LAND ALLOCATION FOR DPs RELATED PROJECTS 0 IMMOVABLE PROPERTY TAX 0
DEVELOPMENTS Expropriation During the reporting period no case of property (land parcel) belonging to vulnerable groups, especially to non- majority communities or DPs was subject of expropriation.
ILLEGAL OCCUPATION CASES PER Illegal occupation REGION Illegal occupation of properties of non-majority communities’ members and DPs continues to affect the property rights of these vulnerable groups. In the 1 reporting period, one illegal occupation of property was reported in Mitrovicë/Mitrovica region (property belonging to a Kosovo Serb). 0 0 0 0
PR MI GN PE PZ
Social housing
During the reporting period, no social housing apartments were handed over to vulnerable groups.
LEGALIZATION CASES PER REGION MI, 525
PZ, 961
GN, 533 PR, 3686 PE, 291
2 Legalization
According to current legislation an object constructed on another party’s land parcel cannot be legalized until the ownership or the right to use the land parcel has been ascertained. The legislation aims to protect vulnerable groups such as non-majority communities and/or DPs, in cases of illegal occupation of their land parcel.
During the reporting period, 5,996 applications for legalization of constructions without permit were filed Kosovo- wide, including 31 applications from non-majority communities (23 by Kosovo Serbs, two Kosovo Bosniaks and six by Kosovo Roma members). The municipal authorities have issued 2,740 legalization certificates, of which nine for properties belonging to non-majority communities. However, no case of unlawful construction over illegally occupied land parcels of non-majority communities and/or DPs was recorded.
Of note: The majority of the municipalities in Kosovo do not keep community disaggregated data for the applicants in the legalization process.
PARTICIPATION OF NON-MAJORITY COMMUNITIES IN SPATIAL PLANNING PROCESSES PER REGION
PZ 1 Spatial Planning
PE 4 During the reporting period, members of non-majority communities, women GN 1 and/or youth participated in six spatial planning processes – in Pejë/Peć, MI 0 Gjilan/Gnjilane and Prizren regions. PR 0
0 2 4 6 8 10 12
Land allocation
No cases of municipal land allocation for DPs return-related projects or non-majority communities’ members took place during the reporting period.
Immovable Property Tax
On 1 October 2018, the Law No. 06/L-005 on Immovable Property Tax (Law), entered into force. According to Article 39 of this Law, persons whose property has been or is illegally occupied, are released from tax liabilities based on the final decision issued by a competent public authority in reviewing illegal occupation cases in Kosovo.
During the reporting period, no member of non-majority communities and/or DPs was exempted from payment of the immovable property tax.
3
MONITOR IMOVINSKIH PRAVA Misija OEBS-a na Kosovu (OEBS) sarađuje sa kosovskim institucijama kako bi podržala sprovođenje politike i pravnog okvira za zaštitu imovinskih i stambenih prava pripadnika ugroženih zajednica. Da bi pomogao u ovim nastojanjima, OEBS redovno prati i izveštava o dešavanjima i savetuje institucije kako da poštuju odgovarajuće zakonodavstvo, međunarodne standarde i najbolje prakse. Monitor imovinskih prava je polugodišnja publikacija koja sadrži zapažanja OEBS-ovih posmatrača na terenu u sledećih pet regiona: Gnjilane (GN); Mitrovica (MI); Peć (PE); Priština (PR); i Prizren (PZ). Ova publikacija ima za cilj da pruži pregled stanja na terenu u oblasti imovinskih i stambenih prava pripadnika nevećinskih zajednica, raseljenih lica (RL) i većinske zajednice koja živi u sredinama u kojima je u brojčanoj manjini. Ima za cilj da pomogne nadležnim institucijama u rešavanju pitanja koja izazivaju zabrinutost u pogledu sprovođenja zakona i izvršenja odluka i deluje kao mehanizam za praćenje ostvarenog napretka i za otklanjanje svih utvrđenih nedostataka. Informacije predstavljene u nastavku prikupili su terenski timovi Misije OEBS-a na Kosovu i uključuju samo slučajeve u kojima su terenski timovi imali pristup informacijama u periodu od januara do juna 2022. godine.
ŠESTO IZDANJE: JANUAR - JUN 2022.
TEME Eksproprijacija predstavlja zakonski ovlašćeni postupak vlasti kojim se od vlasnika javne ili privatne imovine oduzimaju imovinska prava radi ostvarivanja određenog javnog interesa. Ona podleže uslovima propisanim zakonom, kojima je propisana i naknada za pogođene vlasnike. U ovom izdanju prikazan je broj eksproprijacija koje se odnose na imovinu ugroženih zajednica sa fokusom na nevećinske zajednice i raseljena lica. Protivpravno zauzimanje nepokretne imovine je krivično delo prema članu 320 Krivičnog zakonika. Imovina ugroženih zajednica, posebno nevećinskih zajednica i raseljenih lica je često predmet protivpravnog zauzimanja. U ovom izdanju Monitora navodi se broj slučajeva protivpravnog zauzimanja imovine u izveštajnom periodu. Socijalno stanovanje je obaveza vlasti da odgovore na stambene potrebe lica i porodica koje ne mogu da priušte odgovarajući životni standard. U ovom izdanju Monitora predstavljen je broj slučajeva ugroženih grupa, kao što su žene, mladi i nevećinske zajednice, koji su iskoristili mogućnost socijalnog stanovanja. Legalizacija je proces koji predvode vlasti da legalizuju (ozakone) objekte izgrađene bez dozvole odnosno odobrenja za izgradnju. Ovo izdanje uključuje broj zahteva za legalizaciju i broj izdatih potvrda o legalizaciji objekata izgrađenih bez dozvole odnosno odobrenja za izgradnju. Prostorno planiranje jeste politika vlasti za uređenje teritorije na svim nivoima. Učestvovanje u procesu pripreme prostorno-planskih dokumenata suštinsko je ne samo radi procene i jasnog iskazivanja potreba zajednica, već i da bi se osigurala zaštita individualnih imovinskih prava. U ovom izdanju navodi se broj prostorno-planskih procesa u kojima ugrožene grupe, nevećinske zajednice, žene i mladi učestvuju. Dodela opštinskog zemljišta za povratničke projekte jeste postupak/inicijativa vlasti koja se sprovodi u svrhu ostvarivanja javnog interesa i/ili javne politike. U ovom izdanju naveden je broj slučajeva u kojima su opštine u izveštajnom periodu dodelile opštinsko zemljište za povratničke projekte i/ili za pripadnike nevećinskih zajednica. Porez na nepokretnu imovinu je obavezna naknada koju propisuju i naplaćuju vlasti za vlasništvo/pravo na korišćenje stambene, poljoprivredne i komercijalne imovine. Međutim, ima slučajeva kada je imovina nevećinskih zajednica bila/ili jeste protivpravno zauzeta, a vlasnik i dalje plaća poreske obaveze, uprkos tome što fizički nije u posedu te imovine. U ovom izdanju naveden je broj pripadnika nevećinske zajednice koji su oslobođeni plaćanja poreza na nepokretnu imovinu zato što je njihova imovina protivpravno zauzeta.
1 SLUČAJEVI U VEZI SA IMOVINSKIM PRAVIMA KOJI POGAĐAJU NEVEĆINSKE ZAJEDNICE ŠIROM KOSOVA EKSPROPRIJACIJA 0 PROTIVPRAVNO ZAUZIMANJE 1 SOCIJALNO STANOVANJE 0 LEGALIZACIJA OBJEKATA BEZ DOZVOLE/ODOBRENJA ZA IZGRADNJU 5996 PROSTORNO PLANIRANJE 6 DODELA ZEMLJIŠTA ZA PROJEKTE KOJI SE ODNOSE NA RL 0 POREZ NA NEPOKRETNU IMOVINU 0
TRENDOVI Eksproprijacija U izveštajnom periodu nije bilo slučajeva da je imovina (zemljište) koje pripada ugroženim grupama, posebno pripadnicima nevećinskih zajednica ili raseljenim licima bila predmet eksproprijacije.
SLUČAJEVI PROTIVPRAVNOG Protivpravno zauzimanje ZAUZIMANJA PO REGIONU Protivpravno zauzimanje imovine pripadnika nevećinskih zajednica i raseljenih lica i dalje pogađa imovinska prava ovih ugroženih grupa. Tokom 1 izveštajnog perioda prijavljen je jedan slučaj protivpravnog zauzimanja imovine u regionu Mitrovice (imovina koja pripada kosovskom Srbinu). 0 0 0 0
PR MI GN PE PZ
Socijalno stanovanje
Tokom izveštajnog perioda nijedan stan za socijalno stanovanje nije dodeljen ugroženim grupama.
SLUČAJEVI LEGALIZACIJE PO REGIONU MI, 525
PZ, 961
GN, 533 PR, 3686 PE, 291
2 Legalizacija
Na osnovu važećih zakonskih propisa, objekat koji je izgrađen na zemljištu koje pripada nekom drugom ne može biti legalizovan dok se ne utvrdi vlasništvo ili pravo korišćenja zemljišne parcele. Zakonodavstvo ima za cilj da zaštiti ugrožene grupe, kao što su nevećinske zajednice i/ili raseljena lica u slučajevima protivpravnog zauzimanja njihove zemljišne parcele.
Tokom izveštajnog perioda na Kosovu je podneto 5.996 zahteva za legalizaciju objekata izgrađenih bez dozvole, uključujući 31 zahtev pripadnika nevećinskih zajednica (23 kosovskih Srba, dva kosovskih Bošnjaka i šest kosovskih Roma). Opštinske vlasti su izdale 2.740 potvrda o legalizaciji, od kojih devet za imovinu koja pripada pripadnicima nevećinskih zajednica. Međutim, nije zabeležen niti jedan slučaj nezakonite gradnje na protivpravno zauzetim zemljišnim parcelama pripadnika nevećinskih zajednica i/ili raseljenih lica.
Napomena: Većina opština na Kosovu ne vodi podatke razvrstane po zajednici za podnete zahteve u procesu legalizacije.
UČEŠĆE NEVEĆINSKIH ZAJEDNICA U PROCESIMA PROSTORNOG PLANIRANJA PO REGIONU Prostorno planiranje PZ 1 Tokom izveštajnog perioda pripadnici PE 4 nevećinskih zajednica, žene i/ili mladi učestvovali su u šest prostorno- GN 1 planskih procesa – u regionima Peć, MI 0 Gnjilane i Prizren.
PR 0
0 2 4 6 8 10 12
Dodela zemljišta
U izveštajnom periodu nije bilo slučajeva dodele zemljišta za projekte povratka raseljenih lica ili pripadnika nevećinskih zajednica.
Porez na nepokretnu imovinu
Zakon o porezu na nepokretnu imovinu br. 06/L-005 (Zakon) stupio je na snagu 1. oktobra 2018. godine. Shodno članu 39 ovog zakona, lica čija imovina je bila ili jeste protivpravno zauzeta oslobođena su plaćanja poreza na osnovu konačne odluke donete od strane nadležnog javnog organa vlasti koji razmatra slučajeve protivpravnog zauzimanja na Kosovu.
Tokom izveštajnog perioda, nijedan pripadnik nevećinske zajednice i/ili raseljeno lice nije bilo oslobođeno plaćanja poreza na imovinu.
3