Këshilli është që evakuimi që bëhet vetëm në nevojë ekstreme në drejtime që nuk janë të cenuar me zjarr dhe tym dhe ata sipas udhëzimeve të shërbimeve kompetente. Kur të fiket zjarri: ∙ dilni nga shtëpia dhe menjëherë fikni pikat e mbetura të zjarrit në afërsi, dhe ∙ siguroni ndërrimet deri sa të fikën plotësisht të gjitha pikat e zjarrit, për shkak të mundësisë së krijimit të zjarreve të vogla në afërsi të objektit dhe djegies së serishme. Mbani mend: Cigarja jo e fikur është shkaktari më i shpeshtë i zjarreve pyjore dhe kurrë mos e hidhni nga automjeti në lëvizje. Kur ndodheni në natyrë çdoherë fikni bishtat e cigareve. Zjarret në amvisëri Çfarë të bejmë për të parandaluar zjarret? ∙ Nga podrumi, garazhi, tavani dhe vendet tjera, largoni të gjitha sendet e djegshme që keni magazinuar, siç janë revistat dhe gazetat e vjetra, kutitë e bojërave, si dhe mobilet e vjetra, gardëroba etj. ∙ Pastroni rregullisht shkallët dhe kalimet në raste të zjarrit dhe detyrimisht i mbani të kalueshme, sepse më së shpeshti kjo është rruga juaj e vetme e sigurt dhe mënyra për të shpëtuar jetën tuaj dhe jetën e familjes tuaj; ∙ Kontrolloni me kujdes pajisjet tuaja zjarrfikëse: aparatet zjarrfikëse, tubat, hidrantët dhe kryeni mirëmbajtjen e tyre të rregullt; ∙ Mësoni se si ta përdorni (aktivoni) në mënyrë të duhur aparatin zjarrfikës dhe mësoni familjarët e vetë, sepse në rast të zjarrit nuk do të keni kohë për të lexuar udhëzimet të ngjitura në aparat ∙ Mësoni fëmijët që në rast të zjarrit të thërrasin Shërbimin e mbrojtjes dhe të shpëtimit në numër 123 ose Drejtorinë për situata të emergjencës – Qendrën operative dhe të komunikimit në numër 112. ∙ Nëse e vëreni zjarrin ose e ndjeni tymin në banesën ose ndërtesën tuaj, thirrni Shërbimin e mbrojtjes dhe të shpëtimit ose Drejtorinë për situata të emergjencës – Qendrën operative dhe të komunikimit dhe kurrë mos supozoni se dikush e tashmë e ka bërë këtë. ∙ Bishtin jo të fikur të cigares kurrë mos e hidhni nëpër dritare ose nga tarraca, sepse në shumicën e rasteve do të përfundo- jë në dhomë ose në tarracë të ndonjë banese tjetër nën katin tuaj dhe do të shkaktojë zjarrin. Është shumë me rëndësi të respektoni këto rregulla: ∙ mos e lini shporetin e ndezur pa mbikëqyrje; ∙ mos pini cigare në krevat; ∙ rregullisht kontrolloni instalimet elektrike, aparatet dhe sistemet e ngrohjes; ∙ mbani çakmakun dhe ndeshjet larg nga fëmijët; ∙ mos përdorni aparate për ngrohje me gaz ose me flakë të hapur (oxhakët) në dhoma me ventilim të dobët. Si të silleni në rast të zjarrit? ∙ Nëse gjatë natës vëreni zjarrin dhe nuk keni alarm për rastin e rrezikut, dilni në dritare ose në korridor dhe bërtitni: „Zjarri”, për të zgjuar familjarët dhe fqinjët. ∙ Thirrni numrin 123 ose 112, duke dhënë të dhënat konkrete për lokacionin e zjarrit, adresën, katin dhe numrin e banesës. ∙ Nëse zjarri ka kap vetëm një dhomë të banesës suaj, mbyllni derën e asaj dhome dhe ndërpritni energjinë elektrike. Thirrni Shërbimin e mbrojtjes dhe të shpëtimit dhe evakuoni familjarët, dhe nëse zjarri është i intensitetit më të vogël, mundoni të fikni zjarrin vetë. ∙ Nëse zjarri është i madh, largohuni nga banesa duke mbyllur të gjitha dyert pas jush. Në të kundërtën do të vijnë deri tek qarkullimi i ajrit të pastër dhe zjarri do të kapin shumë shpejt tërë banesën. ∙ Gjatë evakuimit është me rëndësi që të gjithë familjarët të bashkohen në një dhomë, për arsye se ekziston mundësia që fëmija nga frika të fshehën. Vetëm kur të mblidhen të gjithë anëtarët e familjes, drejtohuni ka dalja. ∙ Përgatituni për takim me tym të trashë dhe nxehtësi të madhe, dhe nëse keni kohë, mbathni kundra të trasha, vishni pallton dhe lidhni pëlhurë dhe peshqirë të lagët mbi hundë dhe gojë. ∙ Kurrë mos përdorni ashensorin për arsye se zjarri prodhon tym të trashë që përmban shumë avuj helmuese që shumë shpejtë e mbushin kabinën e ashensorit, gjë që shkakton një vdekje të sigurt për të gjithë që ndodhën aty. ∙ Nëse nuk jeni drejtpërdrejt të rrezikuar nga zjarri, më së miri rrini pas dyerve të mbyllura të banesës së vetë. Në rast se tymi depërton rreth derës, lagni peshqirët dhe pëlhurat me ujë, vendosini përreth dhe para derës për të parandaluar depërtimin e tymit në banesë. Nëse ajri i jashtëm është i pastër, dilni në tarracë duke mbyllur derën e ballkonit dhe pritni që zjarrfikësit të kryejnë fikjen e zjarrit, sepse në banesën tuaj jeni më të sigurt. Mbani mend! Mos përdorni ujin: ∙ për të fikur zjarrin në instalime dhe aparate elektrike – mund të jeni të ekspozuar goditjes elektrike; ∙ për të fikur zjarrin e shkaktuar me benzinë ose vaj, për arsye se këto substanca mbesin në majë të ujit dhe mund të shkaktojnë hapjen e zjarrit. Numrat e rëndësishëm: Ministria e Brendshme – Drejtoria për situata të emergjencës – Qendra operative dhe e komunikimit – 112 – Numri evropian për thirrje në situata të emergjencës 112 Drejtoria e policisë – 122 Shërbimet komunale të mbrojtjes dhe të shpëtimit (zjarrfikësit) – 123 Enti për ndihmë urgjente mjekësore – 124
E përgatitur si pjesë e projektit “Zvogëlimi i rrezikut nga fatkeqësitë dhe siguria në vendet antëtare të OSBE-së”. Qëndrimet e paraqitura në këtë botim u përkasin autorëvedhe nuk i përfaqësojnë domosdosshmërisht qëndrimet e OSBE-së. i referohen gëmushave që janë karakteristike posaçërisht për rajonin jugor dhe qendror, dhe për këtë arsye radhiten në zona në rrezik të madh nga zjarri. Duke pas para sysh se këto zjarre me së shpeshti lajmërohen në terrene të paarritshme, çfarë e vështirëson fikjen e tyre, ekziston rreziku real që të transformohen në zjarre pyjore dhe të cenojnë pyjet ekonomike (zona veriore), respektivisht fidanët e ullinjve dhe kulturave të tjera dhe parqet (zona jugore dhe qendrore). Të dhënat statistikore në disa vite të kaluara tregojnë se muajt e verës janë ata më kritik (korrik – shtator), kurse zjarret janë më të shpesët në zona të hapura (zjarret e gëmushave të ulëta dhe të larta), objekte banimi dhe afariste, mjete të komunikacionit, komplekse pyjore, deponia etj. Zjarret më së shpeshti shkaktohen gjatë ditës në periudhë mes ora 10 Çfarë është zjarri? dhe 18. Mund të konstatohet se ritmi ditor i zjarreve pyjore përputhet me aktivitete ditore të njeriut. Pasojat e zjarrit Zjarri paraqet një proces të pakontrolluar të djegies, ndodhja e të cilit (flaka, nxehtësia dhe prodhimet e djegies) shpesh e rrezikojnë jetën e njeriut dhe mund të shkaktojë dëme të mëdha materiale. Në hapësirën e Malit të Zi janë të Pasojat për pyjet të shkaktuara nga zjarret varen nga lloji i zjarrit, lloji i pyllit, koha e krijimit dhe kohëzgjatjes së zjarrit, mundshëm zjarret e të gjitha përmasave dhe niveleve, nga incidenti deri tek katastrofa. madhësia e sipërfaqes së djegur dhe në fund gjendjes së ekosistemit pyjor. Përveç dëmeve të shprehura në humbje të Zjarret më të shpeshta janë në: masës së drurit, vjen edhe deri tek dëmtimet ose shkatërrimet e plota të cilësive ekologjike, sociale dhe ekonomike të - hapësira të gjelbra dhe pyjore, pyjeve. Këto dëme janë të lidhura edhe me erozionin e tokës me larjen e të cilës krijohen peizazhet e zhveshura në të cilat - objekte banimi, publike, ekonomike dhe të tjera, vegjetacioni nuk mund të përtërihet. Gjithashtu, pas zjarrit lajmërohen edhe llojet më pak të vlefshme të pemëve. Zjarret - objekte, instalime dhe magazine të materieve të i shkaktojnë dëmet materiale, çfarë në mënyrë të konsiderueshme pasqyrohet tek veprimtaria ekonomike (të ardhurat e rrezikshme, zvogëluara të pylltarisë, të industrisë së drurit, bujqësisë, turizmit, etj.). Mirëpo, zjarret i shkaktojnë edhe dëmet jo të - objekte infrastrukturore, instalime dhe pajisje. drejtpërdrejta që pasqyrohen tek degradimi i mjedisit, zvogëlimi i rezistencës së pyjeve dhe biodiversitetit të tyre, Zjarri pyjor lajmërohet në disa forma: shkatërrimi i peizazheve autentike, si dhe strukturës së tokës. Në rastin e thatësisë ekstreme të pritur, cenueshmëria nga - zjarri i ulët ose tokësor, i cili e kap materialin djegës në zjarri mund të rritet deri tek niveli i cili do të shkaktojë dëme të konsiderueshëm për popullsinë dhe ekonominë në tokë dhe, përgjithësi. - zjarri i lartë zhvillohet nga zjarri i ulët të intensitetit të Reagimi në rast të zjarrit pyjor fortë, dhe nga kjo formë e zjarrit më së shpeshti janë të Nëse e vëreni zjarrin: rrezikuara pyjet e pishave, ∙ thirrni numrat 112 ose 123 dhe jepni informacione të qarta për lokacionin e vetë si dhe për lokacionin e saktë të zjarrit; - zjarri i pemëve individuale që ndodhin për shkak të ∙ përshkruani se si duket vegjetacioni i kapur me zjarr; rrufesë, dhe ∙ tregoni nëse në afërsi ekzistojnë magazinat e materieve të - zjarri nëntokësor, shumë i rrallë dhe që përhapet shumë ngadalë. rrezikshme; Si rezultat i zjarreve të mundshme me përmasa të mëdha ∙ nëse keni mundësi, tregoni drejtimin e hapjes së zjarrit, dhe apo të vogla, mund të vijnë deri tek pasoja të caktuara për: ∙ mos e ndërprisni lidhjen deri sa t’i jepni të gjitha informacionet e - popullsinë e cila banon dhe punon në rrethinë, nevojshme. - shpëtimtarët, të punësuarit, Për ta zvogëluar rrezikun nga zjarri, janë të dëshirueshme këto: - objektet dhe infrastrukturën, dhe ∙ mos hidhni cigaret e ndezura në zonë të hapur; - mjedisin jetësor. ∙ mos ndizni barin, gëmushat as mbeturinat në zona të hapura, në Cilët faktorë mund të ndikojnë tek krijimi i zjarrit? zona urbane as në tokë të lërueshme ose në afërsi të pyjeve; ∙ mos ndizni zgarën në zonë të hapur në afërsi të pyjeve ose në afërsi Njeriu (faktori antropogjen) është shkaktari i 95 përqindëshit të të gjithë zjarreve pyjore në Mal të Zi në 20 vite të fundit. të barit të thatë ose degëve të thata; Njerëzit i shkaktojnë zjarret qëllimisht apo nga mospërfillja ose padituria. Analizat tregojnë se 65,4% të zjarreve janë ∙ në zona të hapura evitoni punimet që mund të shkaktojnë zjarrin; shkaktuar nga pakujdesi. Një numër i vogël i zjarreve është shkaktuar nga rrufeja. Lloji i pemëve, temperatura, lagështia ∙ mos i lini mbeturinat në pyll për shkak të mundësisë së vetëndezjes; dhe sasia e reshjeve të shiut, si dhe drejtimi dhe shpejtësia e erës gjatë muajve të stinës së verës janë faktorët që ∙ kini kujdes për përdorimin e zjarrit të hapur dhe ndalimin e pirjes së ndikojnë tek shpejtësia dhe përqindja e tharjes së materialit djegës, dhe njëkohësisht tek djegshmëria e pyllit.. duhanit gjatë korrjes; Zjarret pyjore ∙ respektoni urdhrat e organeve kompetentë për ndalimin e ndezjes së zjarrit në zona të hapura në periudhë të rrezikut të rritur nga zjarri; Pyjet në Mal të Zi mbulojnë 59,5% (826.792 ha), trualli pyjor 9,9% (137.480 ha), çfarë në përgjithësi përbënë 69,4% të ∙ respektoni shenjat e ndalimit të qasjes në zona të rrezikut të madh nga zjarri. territorit të Malit të Zi. Zjarret pyjore paraqesin një rrezik të përhershëm për humbje të pyjeve dhe truallit pyjor. Dukuria gjithë e më e pranishme e zjarreve pyjore shpesh i marrin përmasat e mëdha dhe përveç pyjeve i rrezikojnë edhe Nëse shtëpia juaj ndodhet brenda ose në afërsi të pyllit, përpiquni që: kulturat bujqësore, vendet e banuara dhe jetën e njerëzve. ∙ në radius prej 20 metrave rreth shtëpisë të preni gëmushat dhe të pastroni dhe të hiqni barin e thatë, gjethet, degëzat; ∙ të mirëmbani oborrin – pastroni gjethet dhe degëzat e thata, mos lejoni që degëzat të prekin muret e shtëpisë, as Ndarja sipas shkallës së cenueshmërisë së pyjeve pullazet as ballkonet; Varësisht nga sasia dhe përbërja e materialit djegës, llojit të pemëve, klimës, truallit dhe ekspozicionit, pyjet në Mal të ∙ mos mbani materie të djegshme as karburant në afërsi të shtëpisë; Zi sipas shkallës së cenueshmërisë mund të ndahen në katër grupe: ∙ siguroni pajisjet e përshtatshme zjarrfikëse dhe rregullisht kujdesohuni për mirëmbajtjen e tyre; ∙ Zona e cenueshmërisë shumë të lartë ∙ siguroni instalimet e ujësjellësit dhe një zorrë për ujë me gjatësi të mjaftueshme për ta mbuluar zonën të cilën keni Në juglindje dhe jugperëndim (zona bregdetare) të Malit të Zi: Tivar, Budva, Ulqin, Kotor, Herceg Novi, Cetinë dhe një dëshirë ta mbroni, si dhe rezervuarët me ujë dhe pompën jo elektrike për ujë. pjesë e zonës së Nikshiqit, Danillovgradit dhe Podgoricës me klimë karakteristike mesdhetare dhe submesdhetare Nëse zjarri hapet në drejtim të shtëpisë tuaj: (zjarret e ulëta dhe të larta); ∙ qëndroni të qetë; ∙ Zona e cenueshmërisë së madhe ∙ të gjitha materiet e djegshme që ndodhen në afërsi të shtëpisë i kaloni në vende të mbyllura dhe të mbrojtura për mos Përbërjet e kulturës së pishave në zonën veriore të Malit të Zi: Plevle, Zhablak, Mojkovac, Andrijevica, Plluzhine, Rozhajë, të shkaktuar përhapjen më të madhe të zjarrit; Bijello Pole, Plavë, Berane dhe Kolashin (zjarret e ulëta dhe të larta); ∙ mbyllni të gjitha impiantet e gazit dhe të karburantit në afërsi të objektit; ∙ Zona e cenueshmërisë mesatare ∙ mundësoni kalimin e automjeteve të zjarrfikësve; Pyjet e dushkut, shkozës dhe pemëve të tjera me gjethe në zonën malore të vendit dhe pemëve me gjethe të buta në ∙ hapni dritat brenda dhe jashtë për të rritur dukshmërinë nëpër tym, nëse dukshmëria është e zvogëluar. zonën rrafshinore (zjarret tokësore); ∙ Zona e cenueshmërisë së vogël Nëse zjarri është në afërsi të shtëpisë tuaj: Pyjet e ahut në ekspozicione veriore dhe verilindore në zonën malore dhe bjeshkore të Malit të Zi dhe llojeve të tjera në ∙ mos e lëshoni shtëpinë përveç nëse jeni plotësisht të sigurt se jeni në gjendje që të ikni në mënyrë të sigurt. Mundësia zonën rrafshinore (zjarret tokësore). e mbijetesës në objekte të banimit që janë të ndërtuara me materiale jo të djegshme është shumë e madhe; ∙ futni në shtëpi gjithë familjen dhe kafshët; Ku më së shpeshti ndodhin zjarret pyjore? ∙ mbyllni të gjitha dritaret dhe dyert dhe bllokoni të gjitha hapjet me pëlhura të lagëta; Më së shumti janë të cenuara pyjet në pjesën bregdetare dhe qendrore, ku temperaturat e larta të ajrit gjatë stinës së ∙ largoni perdet nga dritaret; verës dhe karakteristikat e vegjetacionit janë të volitshme për krijim dhe zhvillim të zjarreve. Zjarret janë të shpeshta ∙ lëvizni mobilet drejt pjesës qendrore të dhomës, sa më larg nga dritaret; edhe në veri të Malit të Zi, ku i shkatërrojnë komplekset më të vlefshme të pyjeve të pishave. Pyjet halore paraqesin ∙ mbyllni të gjitha dyert brenda shtëpisë; rrezikun më të madh për krijim të zjarrit, për shkak të rrëshirës, vajrave eterike dhe materialit të ndryshëm djegës të tharë ∙ siguroni rezervat e ujit; që gjendet në tokë. Pyjet më të reja janë më të rrezikshme sepse është mundësia më e madhe e përhapjes së zjarrit. ∙ bashkohuni të gjithë në një vend; Përveç zjarreve pyjore, problem dhe rrezik i posaçëm për shkatërrim të mjedisit janë edhe zjarret në vende të hapura që ∙ kini me vetën dritat dore në rat se vjen deri tek ndërprerja e furnizimit me energji elektrike.
It is advised to carry out the evacuation as a last resort, however, only in the directions which are not threatened by fire and smoke and following the instructions of the competent services. When the fire is extinguished: - Exit the house and immediately shut down the remaining nearby places caught by fire, and - Appoint persons on duty until all sources of fire are completely extinguished, due to the possibility of smaller fires in the vicinity of the facility or re-ignition.
Remember: Carelessly discarded cigarette butts are the most common cause of forest fires. Therefore, never throw out a lit cigarette from a moving vehicle. When you are in nature, make sure that the cigarette butts are always stubbed out.
Fires at households What to do to prevent fires? - Remove all stored flammable items from the basement, garage, attic, etc., such as old magazines, a box of paints, solvents, as well as old furniture, clothes, etc. - Regularly maintain and keep clean the fire stairs and passages because it is often the only safe way to save your life and the lives of your family members. - Inspect your fire fighting equipment: fire extinguishers, hoses, hydrants and keep them in good working order. - Learn to use (activate) a fire extinguisher and teach other members of your household because in case of fire you will not have time to read the instructions on the label of the appliance. - Teach your children to call the Protection and Rescue Service at the number 123 or the Directorate for Emergency Situation and Civil Security - Operational - Communication Center - at 112. - If you see fire or smell smoke in your home or building, call the Protection and Rescue Service or the Operation and Communica- tion Center and never assume that someone has already done so. - Never carelessly discard of a cigarette butt by throwing it out the window or from the terrace as it will in most cases end up in a room or on a terrace in one of the apartments below and cause fire. It is essential to respect the following rules: - Do not leave the stove unattended; - Do not smoke cigarettes in bed; - Regularly check electrical installations, heating bodies and systems; - Keep lighters and matches away from children; - Do not use the heaters on gas or open fire heaters (fireplaces) in rooms with poor ventilation. How to behave in case of fire? - If you notice fire during the night, but you do not have an alarm emergency, go to the window or in the hallway and shout, "Fire", to awaken the family members and neighbors. - Call the number 123 or 112 and provide specific pieces of information about the location of fire, address, floor and apartment number. - If the fire has caught only one room of your home, close the door of the room and turn off the power supply. Call the Protection and Rescue Service and evacuate the household, and in case of small scale fire, try to extinguish it. - If it is a large scale fire, leave the house and close all doors behind you. Otherwise, due to the influx of fresh air, the fire will quickly spread to the entire apartment. - In case of evacuation, it is important that all family members gather in the same room because there is a possibility that children might be scared and hide. Only when all members are in one place, head for the exit. - Be ready to face dense smoke and heat and, if you have time, always wear shoes with thick soles and a coat.Tie cloths and towels soaked with water over the nose and mouth. - Never use the elevator because a thick smoke containing many toxic fumes is released during the fire, which quickly fills the elevator cabin and causes certain death by suffocation. - If you are not directly threatened by fire, it is best to stay behind the closed door of your apartment. If the smoke starts to penetrate at the side of the door, soak towels and rags with water, place them around door frames and front doors, in order to prevent the penetration of smoke in the apartment. If the outside air is clean, go to the terrace closing the balcony door behind you and wait for firefighters to finish extinguishing the fire because you are the safest in your apartment. Remember! Do not use water: - To put out the fire on electrical installations and appliances – you can be exposed to electrical shock; - To put out the fire caused by petrol or oil because these substances float on the water surface and can cause the spread of fire. Important numbers: • Ministry of Interior - Directorate for Emergency Situations - Operational - Communication Center - 112 - European number for emergency calls 112 • Police Directorate– 122 • Municipal services for protection and rescue (fire department) – 123 • The Emergency Room – 124 Publication developed under the project “Disaster Risk Reduction and Security in the OSCE Area” with the support of OSCE Mission to Montenegro. Opinions and views set out in this publication are those of the authors and do not necessarily reflect those of the OSCE. region a a high fire-risk area. Given the fact that these fires usually occur in the rugged terrain, which poses a significant problem for their extinguishment, there is a real danger that they may develop into forest fires and endanger economic forests (northern region), and olive groves and other cultures and park areas (south and central region). Statistical figures in recent years show that the most critical period is during the summer months (July - September) and the most common fires are in the open air (low and high vegetation fires), residential and commercial buildings, means of transport, forest What is fire? complexes, dumps and landfills etc. Fires mainly break in the day time, between 10:00 and 18:00. It can be concluded that the daily rhythm of forest fires corresponds to daily human activities. Fire represents uncontrolled combustion process, whose occurrence (flame, heat and combustion products) often endangers the lives of people and can cause major damage. In the area of Montenegro fires of all sizes and levels are The consequences of fire possible, from an incident to the disaster. The consequences caused by fires to the forest depend on the type of fire, forest type, time of occurrence and duration of the fire, The most common fires occur at: the size of burnt area, and eventually, on the state of the forest ecosystem. In addition to the damage related to the loss of timber, - Green and forest areas, there is a damage or total destruction of ecological, social and economic functions of forests. This damage is related to soil - Residential, public, commercial and other facilities, erosion which leaves barren landscapes where vegetation can not be restored. In addition, after the fire, less valuable tree species - Facillities, installations and storage of hazardous substances, appear. Fires cause property damage, which highly reflects on the performance of the economy in general (net income of - Infrastructure facilities, installations and equipment. forestry, wood industry, agriculture, tourism, etc.). However, fires cause indirect damages, too, which reflect in the degradation of the environment, which reduces the resistance of forests and their biodiversity and leads to the destruction of authentic A forest fire may occur in several forms, namely: landscape and soil structure. In case of expected extreme droughts, fire risk may increase to a level which will cause serious damage to individuals and the overall economy. - Low or ground-fire, which covers combustible material in the soil and low vegetation, How to react in case of a forest fire - High fire, that develops from a low fire of higher intensity, and it most often affects coniferous forests, If you notice a fire: - Fire on individual trees produced by lightning and - Call the numbers 112 or 123 and provide clear information about your location, as well as the exact location of the fire; - Underground fire, which is very rare and spreads very slowly. - Describe what kind of vegetation is caught by fire; As a result of possible larger or smaller scale fires, certain - Indicate if there are nearby storages of hazardous materials; consequences can occur, for: - If you are able, specify the direction of the spread of fire anddo not hang up until you provide all the necessary information. - The population living and working in the natural environment, - Rescue workers, employees, To reduce the risk of fire, the following is recommended: - Facilities and infrastructure and - Do not throw lit cigarettes in the open space; - The environment. - Do not burn grass, low vegetation or garbage in the open space, in What factors can influence the onset of fire? urban areas, as well as on arable land or in the vicinity of forests; - Do not grill food in an open area in the vicinity of the forest or near dry In the recent 20 years, the man (anthropogenic factor) has been the cause in 95 percent of forest fires in Montenegro. grass or branches; People start fires intentionally or due to negligence and ignorance. Analyses show that 65.4% of fires are caused by - Avoid outdoor activities which could cause a fire; negligence. Not many fires are caused by a lightning strike. Tree species, temperature, humidity and amount of rain - Do not leave garbage in the forest because of the possibility of deposits, as well as the speed and direction of the wind during the summer months, are the factors that can influence the spontaneous combustion; rate and percentage of drying of combustible material and, therefore, the flammability of the forest. - Respect the use of open flames and smoking bans, respectively, when Forest fires performing harvest work; - Respect the orders issued by the competent authorities which prohibit Forests in Montenegro cover 59.5% (826.792 ha), forest land 9.9% (137.480 ha), making a total of 69.4% of the territory of the lighting of fires in the open air for a period of increased fire risk; Montenegro. Forest fires are a constant threat to the loss of forests and forest land. Iincreased occurrence of forest fires - Respect the signs of denying access to areas of high fire-risk. often develop into a large scale fire and, besides forests, threaten crops, settlements and peoples’ lives. If your house is inside or in the vicinity of a forest, try to: The classification according to the degree of vulnerability of forests - Cut low vegatetion within a radius of 20 meters around the house and clean and remove dry grass, leaves, twigs; Depending on the amount and composition of combustible materials, tree species, climate, soil and exposure, according - Take care of the yard - remove dead leaves and branches, do not let the branches touch the walls of the house, the roofs and to the level of vulnerability the forests in Montenegro can be divided into four groups,: balconies; - Do not keep flammable materials and fuel in the vicinity of the house; • The area of very high vulnerability - Provide proper, regularly serviced fire extinguishers; Southeast and southwest (coastal area) of Montenegro: Bar, Budva, Ulcinj, Kotor, Cetinje and part of the Niksic area, - Provide a drinking fountain with a water inflow and a water hose long enough to cover the area you want to protect, as well as Danilovgrad and Podgorica with specific Mediterranean and sub-Mediterranean climate and vegetation (ground fire and water tanks and a non-electrical water pump. fires which catch treetops); • The area of high vulnerability If the fire spreads to your house: Coniferous forests in the northern part of Montenegro: Pljevlja, Zabljak, Mojkovac, Andrijevica, Pluzine, Rozaje, Bijelo Polje, - Remain calm; Plav, Berane and Kolasin (ground and fires which catch treetops); - Remove all flammable materials near your home into closed and protected places, in order to prevent further spread of fire; • The area of moderate vulnerability - Turn off gas or fuel near your facilities; The forests of oak, hornbeam and other types of deciduous trees in the whole highland area of the country and soft - Enable the passage of fire trucks; deciduous trees in the flat areas (ground fires); - Turn on the lights inside or out in order to increase visibility through smoke if visibility is reduced. • The area of low vulnerability Beech forests to the north and north-east exposures in the highland and mountainous regions of Montenegro and other If the fire is spreading in the close proximity to your home: species in the flat area (ground fires). - Do not leave the house unless you are completely sure that you are able to safely get away. The chances of survival in residential Where do forest fires most frequently occurr? buildings which are constructed of non-combustible materials is high; - Take into the house all family members and pets; The most vulnerable forests are located in the coastal and central region, where high air temperatures in the summer and - Close all windows and doors and block all openings with a wet cloth; characteristics of vegetation are subject to the occurence and development of fire. Fires are common in the north of Montene- - Remove curtains from the window; gro, where they destroy the most valuable complexes of coniferous forests. Coniferous forests represent a higher risk for the - Move furniture to the center of the room, away from the windows; occurrence of fire due to the resin, essential oils and various dried combustible materials on the ground. Younger forests present - Close all doors inside the house; higher risks because of the higher possibility of fire-spread. - Provide a water reserve; In addition to forest fires, a particular problem and threat to the devastation of the environment are fires in the open air, which - Assemble everyone in one place; catch small bushes and thicket, and which are especially characteristic for the central and southern region. This makes the - Make sure that you have a flashlight in case of power cut.
• okupite se svi na jednom mjestu; • imajte uz sebe baterijske lampe u slučaju da dođe do prekida snabdijevanja električnom energijom.
Savjet je da se evakuacija sprovede samo u krajnjoj nuždi u pravcima koji nijesu ugroženi požarom i dimom i to prema uputstvima nadležnih službi. Kada se požar ugasi: • izađite iz kuće i odmah ugasite preostale tačke požara u blizini i • obezbijedite dežurstvo dok se sva žarišta potpuno ne ugase, zbog mogućnosti pojave manjih požara u blizini objekta, kao i ponovnog zapaljenja. Upamtite: Neugašena cigareta najčešći je uzročnik šumskih požara i nikada je ne izbacujte iz vozila u pokretu. Kada ste u prirodi opuške od cigareta uvijek ugasite. Požari u domaćinstvima Šta činiti da spriječimo požare? • Iz podruma, garaža, tavana i slično, uklonite sve uskladištene zapaljive stvari, poput starih časopisa, kutija od farbi, razređivača, kao i starog namještaja, garderobe itd. • Protivpožarna stepeništa i prolaze redovno čistite i obavezno održavajte prohodnim, jer to vam je najčešće jedini bezbjedni put i način da sačuvate svoj život i život vaše porodice. • Prekontrolišite vašu vatrogasnu opremu: protivpožarne aparate, crijeva, hidrante i održavajte ih u ispravnom stanju. • Naučite da pravilno koristite (aktivirate) protivpožarni aparat i podučite svoje ukućane, jer u slučaju požara nećete imati vremena da pročitate uputstvo za upotrebu na naljepnici aparata. • Naučite djecu da u slučaju požara pozovu Službu zaštite i spašavanja na broj 123 ili Direktorat za vanredne situacije - Operativno – komunikacioni centar – na broj 112. • Ukoliko primijetite požar ili osjetite miris dima u vašem stanu ili zgradi, pozovite Službu zaštite i spašavanja ili Operativno-komunikacioni centar i nikada nemojte pretpostavljati da je neko to već učinio. • Neugašeni opušak cigarete nikada nemojte bacati kroz prozor ili sa terase, jer će u većini slučajeva završiti u sobi ili na terasi u nekom od stanova ispod vašeg i izazvati požar. Od velike je važnosti da poštujete sljedeća pravila: • ne ostavljajte šporet uključen bez nadzora; • nemojte pušiti cigarete u krevetu; • redovno provjeravajte elektroinstalacije, grejna tijela i sisteme; • držite upaljače i šibice dalje od djece; • nemojte koristiti grejna tijela na gas ili sa otvorenim plamenom (kamine) u prostorijama koje imaju slabu ventilaciju. Kako se ponašati u slučaju požara? • Ako u toku noći primijetite požar, a nemate alarm za slučaj opasnosti, izađite na prozor ili u hodnik i vičite: „Požar”, kako bi probudili ukućane i komšije. • Pozovite broj 123 ili 112, dajući konkretne podatke o lokaciji požara, adresu, sprat i broj stana. • Ukoliko je požar zahvatio samo jednu prostoriju vašeg stana, zatvorite vrata te prostorije i isključite električnu energiju. Pozovite Službu zaštite i spašavanja i evakuišite ukućane, a ako je požar manjeg obima, pokušajte gašenje. • Ako je požar većeg obima, napustite stan zatvarajući sva vrata za sobom. U suprotnom će se, zbog dotoka svježeg vazduha, požar brzo proširiti na cio stan. • Prilikom evakuacije važno je da se svi ukućani okupe u istoj prostoriji, jer postoji mogućnost da se djeca iz straha sakriju. Tek kada su svi na broju, krenite ka izlazu. • Spremite se za susret sa gustim dimom i vrelinom, ako imate vremena, obujte cipele sa debljim đonom, obucite kaput i vežite krpe i peškire natopljene vodom preko nosa i usta. • Nikada ne koristite lift zato što se u toku požara oslobađa gust dim koji sadrži mnoga otrovna isparenja koja brzo ispune okno i kabinu lifta, što prouzrokuje sigurnu smrt od gušenja za sve koji se tu nalaze. • Ukoliko nijeste neposredno ugroženi požarom, najbolje je da ostanete iza zatvorenih vrata svog stana. U slučaju da dim počne da prodire oko vrata, natopite peškire i krpe vodom, stavite ih oko štokova i ispred vrata kako bi spriječili prodor dima u stan. Ako je spoljašnji vazduh čist, izađite na terasu zatvarujući balkonska vrata za sobom i sačekajte da vatrogasci završe gašenje požara, jer ste u svom stanu najbezbjedniji. Upamtite! Nemojte koristiti vodu: • da biste ugasili požar na električnim instalacijama i aparatima – možete biti izloženi strujnom udaru; • da biste ugasili požar izazvan benzinom ili uljem, jer ove supstance plutaju na površini vode i mogu da izazovu širenje požara. Važni brojevi: MUP - Direktorat za vanredne situacije – Operativno – komunikacioni centar – 112 – Evropski broj za pozive u hitnim situacijama 112 Uprava Policije – 122 Opštinske službe zaštite i spašavanja (vatrogasci) – 123 Zavod za hitnu medicinsku pomoć – 124
Razvijeno u okviru projekta „Smanjenje rizika od katastrofa i bezbjednost u zemljama članicama OEBS-a“ uz podršku Misije OEBS-a u Crnoj Gori. Stavovi izneseni u ovoj publikaciji pripadaju isključivo autorima i ne odražavaju nužno i stavove OEBS-a. prostoru, koji se odnose na sitno rastinje i makiju, a koji su posebno karakteristični za srednju i južnu regiju, što ove i svrstava u regije velike požarne opasnosti. S obzirom na to da se ovi požari najčešće javljaju na nepristupačnim terenima, čime je značajno otežano njihovo gašenje, postoji realna opasnost da prerastu u šumske požare i ugroze ekonomske šume (sjeverna regija), odnosno, zasade maslina i drugih kultura i parkovne površine (južna i srednja -regija). Statistički pokazatelji u posljednjih nekoliko godina pokazuju da su najkritičniji ljetnji mjeseci (jul – septembar), a požari najučestaliji na otvorenom prostoru (požari niskog i visokog rastinja), stambenim i poslovnim objektima, saobraćajnim sredstvima, šumskim kompleksima, otpadima i deponijama itd. Požari uglavnom izbijaju danju u vremenu između 10 i 18 Šta je požar? časova. Može se konstatovati da se dnevni ritam šumskih požara podudara sa dnevnom aktivnošću čovjeka. Požar predstavlja nekontrolisani proces sagorijevanja, čija pojava (plamen, toplota i produkti sagorijevanja) često Posljedice požara ugrožava život ljudi i može da izazove velike materijalne štete. Na prostoru Crne Gore mogući su požari svih razmjera i nivoa, od incidenta do katastrofe. Posljedice na šumu koje prouzrokuju požari zavise od vrste požara, vrste šume, vremena nastanka i trajanja požara, Najčešći su požari na: veličine opožarene površine i na kraju od samog stanja šumskog ekosistema. Pored šteta izraženih u gubitku drvne mase, - zelenim i šumskim površinama, dolazi do oštećenja ili potpunog uništenja ekoloških, socijalnih i ekonomskih funkcija šuma. Ove štete su povezane i sa - stambenim, javnim, privrednim i drugim objektima, erozijom zemljišta čijim se spiranjem stvaraju pusti pejzaži na kojima se vegetacija ne može obnoviti. Takođe, poslije - objektima, instalacijama i skladištima opasnih materija, požara javljaju se i manje vrijedne vrste drveća. Požari prouzrokuju materijalne štete, što se itekako odražava na poslovan- - infrastrukturnim objektima, instalacijama i uređajima. je privrede i uopšte na ekonomiju (umanjeni prihodi šumarstva, drvne industrije, poljoprivrede, turiza itd.). Međutim, Šumski požar javlja se u nekoliko oblika, i to: požari prouzrokuju i indirektne štete, koje se ogledaju u degradaciji životne sredine, smanjenju otpornosti šuma i - niski ili prizemni požar, koji zahvata gorivi materijal na tlu njihovog biodiverziteta, uništavanju autentičnog pejzaža, kao i strukture zemljišta. U slučaju očekivanih ekstremnijih i nisko rastinje, suša, ugroženost od požara može da se poveća do nivoa koji će nanijeti ozbiljnu štetu stanovništvu i cjelokupnoj privredi. - visoki požar razvija se iz niskog požara jačeg intenziteta, a njime su najčešće ugrožene četinarske šume, Reagovanje u slučaju šumskog požara - požar pojedinačnih stabala nastaje udarom groma i Ukoliko uočite požar: - podzemni požar, vrlo rijedak i širi se veoma sporo. • Nazovite brojeve 112 ili 123 i pružite jasne informacije o svojoj lokaciji, kao i o tačnoj lokaciji požara; Kao rezultat mogućih požara većih ili manjih razmjera, • Vopišite kakva je vegetacija zahvaćena požarom; mogu nastupiti određene posljedice po: • ukažite ako u blizini postoje skladišta opasnih materija; - stanovništvo koje živi i radi u okruženju, • ukoliko ste u mogućnosti, ukažite na pravac širenja požara i - spasioce, zaposlene, • ne prekidajte vezu dok ne date sve potrebne informacije. - objekte i infrastrukturu i - životnu sredinu. Kako bi se smanjio rizik od požara, poželjno je sljedeće: • ne bacajte upaljene cigarete na otvoreni prostor; Koji faktori mogu uticati na nastanak požara? • ne spaljujete travu, nisko rastinje niti smeće na otvorenom Čovjek (antropogeni faktor) uzročnik je 95 odsto šumskih požara u Crnoj Gori posljednjih 20 godina. Ljudi izazivaju prostoru, u urbanim sredinama, kao i na obradivim površinama ili požare namjerno ili iz nehata i neznanja. Analize pokazuju da je 65,4% požara izazvano nepažnjom. Manji broj požara u blizini šuma; uzrokuje udar groma. Vrsta drveća, temperatura, vlažnost i količina kišnog taloga, kao i brzina i pravac vjetra u toku • ne palite roštilj na otvorenom prostoru u blizini šuma ili u blizini ljetnih mjeseci faktori su koji utiču na brzinu i procenat isušivanja gorivog materijala, a samim tim i na zapaljivost šume. suve trave ili grana; • izbjegavajte radove na otvorenom koji bi mogli da izazovu Šumski požari požar; • ne ostavljajte smeće u šumi zbog mogućnosti samozapaljenja; Šume u Crnoj Gori pokrivaju 59,5% (826.792ha), šumsko zemljište 9,9% (137.480ha), što ukupno čini 69,4% teritorije • vodite računa o upotrebi otvorenog plamena i zabrane pušenja Crne Gore. Šumski požari predstavljaju stalnu opasnost za gubitak šuma i šumskog zemljišta. Sve učestalije pojave prilikom izvođenja žetvenih radova; šumskih požara često poprimaju velike razmjere i osim šuma ugrožavaju i poljoprivredne kulture, naseljena mjesta i • poštujte naredbe nadležnih organa o zabrani loženja vatre na otvorenom prostoru u periodu pojačane požarne ljudske živote. opasnosti; • poštujte znake zabrane pristupa u oblastima velike opasnosti od požara. Podjela prema stepenu ugroženosti šuma U zavisnosti od količine i sastava gorivog materijala, vrste drveća, klime, zemljišta i ekspozicije, šume u Crnoj Gori mogu Ukoliko se vaša kuća nalazi unutar ili u blizini šume, nastojte da: se prema stepenu ugroženosti podijeliti u četiri grupe: • u prečniku od 20 metara oko kuće posiječete nisko rastinje i očistite i uklonite suvu travu, lišće, grančice; • održavate dvorište – uklanjajte suvo lišće i grane, ne dozvolite da grane dodiruju zidove kuće, niti krovove i balkone; • Područje vrlo velike ugroženosti • ne držite zapaljive materije i gorivo u blizini kuće; Jugoistočno i jugozapadno (primorsko područje) Crne Gore: Bar, Budva, Ulcinj, Kotor, Herceg Novi, Cetinje i dio područ- • obezbijedite odgovarajuće protivpožarne aparate i servisirajte ih redovno; ja Nikšića, Danilovgrada i Podgorice sa karakterističnom mediteranskom i submediteranskom klimom i vegetacijom • obezbijedite česme sa dotokom vode i crijevo za vodu dovoljne dužine da pokrije oblast koju želite da zaštitite, kao i (prizemni i visoki požari); rezervoare sa vodom i neelektričnu pumpu za vodu. • Područje velike ugroženosti Sastojine kulture četinara u sjevernom dijelu Crne Gore: Pljevlja, Žabljak, Mojkovac, Andrijevica, Plužine, Rožaje, Bijelo Ukoliko se požar širi prema vašoj kući: Polje, Plav, Berane i Kolašin (prizemni i visoki požari); • ostanite pribrani; • Područje umjerene ugroženosti • sve zapaljive materijale koji se nalaze u blizini kuće prebacite u zatvorena i zaštićena mjesta, kako ne biste izazvali Šume hrasta, graba i drugih lišćara na čitavom brdsko-planinskom području zemlje i mekih lišćara u ravničarskom dodatno širenje požara; području (prizemni požari); • zatvorite sve dovode za gas ili gorivo u blizini objekata; • Područje male ugroženosti • omogućite prolaz vatrogasnim vozilima; Šume bukve na sjevernim i sevjeroistočnim ekspozicijama u brdsko-planinskom i planinskom području Crne Gore i • upalite svijetla unutra ili napolju kako bi se povećala vidljivost kroz dim, ukoliko je vidljivost smanjena. ostalih vrsta u ravničarskom području (prizemni požari). Ukoliko je požar u blizini vaše kuće: Gdje se najčešće dešavaju šumski požari? • nenapuštajte kuću osim ukoliko nijeste u potpunosti sigurni da ste u mogućnosti da se bezbjedno sklonite. Mogućnost preživljavanja u stambenim objektima koji su izgrađeni od nezapaljivih materijala je velika; Najviše su ugrožene šume u primorskom i središnjem dijelu, gdje visoke temperature vazduha u ljetnjem periodu i • uvedite u kuću cijelu porodicu i kućne ljubimce; osobine vegetacije pogoduju nastanku i razvoju požara. Požari su česti i na sjeveru Crna Gore, gdje uništavaju najvrijed- • zatvorite sve prozore i vrata i blokirajte sve otvore mokrim tkaninama; nije komplekse četinarskih šuma. Crnogorične šume predstavljaju veći rizik za nastajanje požara, zbog postojanja • sklonite zavjese sa prozora; smole, eteričnih ulja i raznog osušenog gorivog materijala na tlu. Mlađe šume su rizičnije jer je veća mogućnost širenja • pomjerite namještaj ka centralnom dijelu sobe, dalje od prozora; požara. • zatvorite sva vrata unutar kuće; Osim šumskih požara, poseban problem i opasnost za devastaciju životne sredine predstavljaju požari na otvorenom • obezbijedite rezerve vode;