INTERVISTË E KRYETARIT TË PREZENCËS, AMBASADORIT BERND BORCHDART, DHE KËSHILLTARES PËR ÇËSHTJE TË DEMOKRATIZIMIT, SIHANA NEBIU Emisioni “7 pa 5”, Vizion Plus, 21 qershor 2018
Do të flasim për një projekt që quhet Youth Trail - Shtigje Rinore dhe që ka nisur dje. Nga data 20 deri në 24 qershor, të rinj nga i gjithë rajoni do të vijnë këtu për të ndërvepruar, diskutuar për çështje të demokracisë, paqes dhe sigurisë. Por ç’është ky projekt, fillimisht, Zoti Ambasador?
Bernd Borchardt: Këtë projekt e filluam për herë të parë vjet. Menduam që do të ishte ide e mirë të sillnim bashkë të rinj nga rajoni, që të diskutonim me ta për vlerat dhe veprimtaritë e OSBE-së dhe të ndanim përvojat nga vende të ndryshme. Kur e mbështeta këtë projekt, isha i frymëzuar edhe nga përvojat e mia në rini. Në vitet '70 të shekullit të kaluar, kur isha në përfundim të shkollës, shkova në Francë për herë të parë. S'kishin kaluar më shumë se 28 vjet nga një luftë të tmerrshme, me shumë mizori dhe masakra, e prapë më pritën shumë ngrohtësisht dhe ia kalova vërtet mirë. Kështu menduam që një gjë të tilla ta bëjmë edhe këtu në Ballkan. Programin po e drejton kolegia ime Sihana. Përvoja e vjetshme na motivoi që ta organizojmë sërish, jo vetëm sepse pamë një interesim të madh nga rajoni, me 500,000 klikime në mediat sociale, që është mbresëlënëse, por ajo që edhe më preku pak, është se në fund të rinjtë na treguan se nga qëndrimi këtu kishin kuptuar se kishin shumë më shumë të përbashkëta sesa gjëra që i ndajnë.
Ku konsiston projekti?
Bernd Borchardt: Ka shumë seminare, ku të rinjtë diskutojnë me moderatorët për çështjet gjinore, demokracinë, masat kundër korrupsionit, e kështu me radhë. Por, kemi edhe veprimtari në qiell të hapur, argëtim dhe koncert të shtunën.
Sihana, pse është i rëndësishëm bashkëpunimi mes të rinjve. Si funksionon projekti?
Sihana Nebiu: Shtigjet Rinore është një program, i cili u krijua për t’i sjellë të rinjtë së bashku. Janë të rinj të moshës 18 deri në 24 vjeç. Dallimet dhe mosnjohja e të rinjve në Ballkanin Perëndimor është i madh. Atë e ndeshëm në Shtigjet Rinore të vitit të kaluar, atë e shohim edhe sivjet. Atë që e pamë në fillim është se sa pak njihen, por atë që e pamë në fund është se sa shumë gjëra të përbashkëta i kanë dhe sa mund së bashku të ndërveprojnë për të krijuar një ardhmëri të përbashkët të rajonit.
Pra, për të dytin vit në Shqipëri. Pra i bën mirë kjo jo vetëm njohjes, por është reklamë e mirë, promovohet Shqipëria?
Sihana Nebiu: Disa nga pjesëmarrësit, gati gjysma e tyre, ishte hera e parë që vinin në Shqipëri, veçanërisht të shteteve pak më larg nga Shqipëria. Kështu që ishte një mundësi që edhe ata të njohin një ambient të ri, t’i tejkalojnë paragjykimet ose mendimet që kanë pasur për vendet, jo vetëm për Shqipërinë, por për njëra-tjetrën si vende te rajonit. Si përzgjidhen pjesëmarrësit?
Sihana Nebiu: Përzgjedhja e pjesëmarrësve bëhet përmes aplikacionit të hapur. Ftohen të gjithë të rinjtë e rajonit.
Duhet të ketë një lloj aktivizimi me parë, p.sh. në shoqëri civile?
Sihana Nebiu: Jo domosdoshmërisht. Ata që mundohemi të përzgjedhim si pjesëmarrës duhet të jenë të rinj, të cilët të kenë motivim shumë të mirë, por jo domosdoshmërisht të kenë eksperiencë. Me këtë faktikisht ne aktivizojmë edhe të rinj, të cilët nuk e kanë pasur mundësinë, por e kanë dëshirën. Pasi ata që kanë eksperiencë, e kanë pasur ndonjë mundësi dhe prandaj edhe kanë qenë aktivë edhe të përfshirë në shumë aktivitete.
Kur themi rajoni, deri ku shkon?
Sihana Nebiu: Ballkani Perëndimor.
Do të jetë nga data 20 deri në 24 qershor? Si finalizohet, çfarë do të ketë?
Sihana Nebiu: Dje ishte hapja solemne, ndërsa sot fillojnë aktivitetet intensive me seminare të ndryshme. Ndërkohë, do të ketë edhe seminare ose aktivitete kulturore. Do të kemi artizanë të Krujës, të cilët do të tregojnë mënyrën tradicionale të përpunimit të produkteve që prodhojnë. Në të njëjtën kohë do të ketë edhe shëtitje, apo edhe gjueti thesari për të gjetur vende të ndryshme në Tiranë. Aktiviteti përmbyllet me një koncert rinor, i cili do të mbahet te “Reja”, mbrëmjen e datës 23.
E theksuam që Ballkani ka halle dhe një nga hallet apo të mirat është edhe reforma në drejtësi. Zoti Ambasador, si po ecën, në këndvështrimin tuaj, reforma ne drejtësi në Shqipëri?
Bernd Borchardt: Reforma në drejtësi ka merita dhe është vlerësuar nga BE-ja dhe Komisioni Evropian. Gjithashtu, dhe OSBE-ja ka mbajtur disa herë qëndrim shumë pozitiv në lidhje me reformën në drejtësi. Kjo është një përpjekje tejet kurajoze dhe kemi bindjen se ky proces do të çojë përpara jo vetëm sistemin e drejtësisë, por të gjithë vendin.
Na thuhet herë pas here që është reforma më e fortë që bëhet në sistemin e drejtësisë, edhe për vende të tjera të rajonit dhe të Bashkimit Evropian. Duhet marrë si shembull kjo reforma jonë apo ta shohim një herë si do të implementohet edhe pastaj të themi nëse duhet marrë apo jo si shembull?
Bernd Borchardt: Pas rënies së sistemit komunist, pothuaj të gjitha vendet e rajonit kanë zbatuar reformën në drejtësi, sigurisht, me intensitet të ndryshëm dhe qasje të ndryshme. Në veçanti, ky procesi tërësor i vettingut, mesa di unë, nuk ka qenë kaq tërësor në vendet e tjera. Reforma bazohet gjithmonë në sistemin e drejtësisë dhe sistemet e drejtësisë kanë zhvillim të ndryshëm, në varësi të kulturës së vendit. Në pjesën tjetër të Ballkanit Perëndimor, themelet kanë qenë të ndryshme dhe më pas janë zhvilluar në drejtime të ndryshme. Këtu në Shqipëri ka themele të tjera, kështu që, rrjedhimisht, edhe procesi i reformës është ndryshe. Me gjithë reformën dhe gjithë lëvdatat që marrim ne për reformën, prapë se prapë klima politika në vend ne shqiptarëve na duket më e acaruar se kurrë, ju si e konsideroni?
Bernd Borchardt: Ju kujtohet besoj që kam qenë Ambasador i Gjermanisë përgjatë viteve 2007-2010. Ta them në mënyrë të butë, klima politike nuk është përmirësuar. Ky ishte zhgënjim. Ndonjëherë ashpërsia e konfliktualitet politik është e tillë sa... duhet të mësohemi. lë themi. Sidoqoftë, pozitiv është fakti që shumica e të rinjve me të cilët flasim dhe bashkëpunojmë nuk e pëlqejnë këtë lloj konfliktualiteti. Pra, kam shpresë se gjërat do të ndryshojnë.
Është normale që të ketë jetë kjo lloj klimë mosbesimi mes forcave politike dhe a e dëmton kjo imazhin e Shqipërisë? Ju e thatë që duhet të ndryshojë, por a e kuptojnë politikanët shqiptarë këtë që për çështje madhore duhet të jenë bashkë dhe duhet t’i lënë pas këto ngërçet e vogla, sikletet e vogla politike?
Bernd Borchardt: Patjetër që mënyra e ndërveprimit mund të përmirësohet, të bëhet më konstruktive, madje edhe më njerëzore. Jo vetëm hedhje faji, thënie të gjërave të këqija për tjetrin, dhe akuza të rënda të pabazuara. Kjo është njëra nga mënyrat se si politika, se si elitat politike, mund të zhvillohen drejt një drejtimi më të mirë, dhe kështu shpresoj të ndodhë. Sikurse e thashë, prej diskutimeve me politikanët e rinj dhe me votuesit e rinj kuptoj që një gjë e tillë pritet.
Në komisionin e reformës zgjedhore duket sikur po bashkëpunojnë, sikur po merren vesh të paktën, nuk ka sherre. Si është mendimi juaj? Se jeni vëzhgues dhe mbështetës të këtij komisioni.
Bernd Borchardt: Qasja në komisionin e posaçëm ka qenë shumë konstruktive. U gjet mirëkuptimi për zhvillimin e një plani pune, në bazë të të cilit po punohet. Ky plan pune ka të bëjë kryesisht me trajtimin e tetë temave të ndryshme, në kontekstin e reformës zgjedhore. Tema si shitblerja e votës, votimi nga jashtë vendit, votimi elektronik dhe çështje të tjera, si dhe rekomandimet e OSBE/ODIHR-it, kuptohet. Ne dhe kolegët tanë nga Këshilli i Evropës kemi nisur të organizojmë tryeza teknike që përqendrohen në këto tetë tema. Pesë prej tryezave teknike janë zhvilluar tashmë dhe diskutimet përgjatë tyre më kanë lënë mbresa pozitive. Duket se ka vend për kompromis. Do të ketë edhe tri tryeza teknike të tjera. Programi përfundon në fillim të korrikut. Pastaj, kuptohet që radhën e kanë politikanët. Janë ata që duhet të marrin vendimet politike, jo ne. Duhet të hartohen ndryshimet ligjore. Pas kësaj, së bashku me kolegët tanë të ODIHR-it në Varshavë, ne mund të ofrojmë komente për projektligjet, për të parë nëse përputhen teknikisht me standardet më të mira evropiane.
Sa rrezikojmë të kemi një reformë zgjedhore në kurriz të partive të vogla? Partitë e vogla janë me frikë gjithmonë.
Bernd Borchardt: Përveç votimit jashtë vendit, nuk është diskutuar ndonjë ide deri tani për ndryshime thelbësore në sistemin zgjedhor. Në fakt, njëri prej elementëve do të ishte në dobi të partive të vogla. Një nga shqetësimet e ngritura shpesh është se gjatë numërimit, disa vota numërohen keq, sistematikisht, ose nuk numërohen, ose numërohen në favor të partive të mëdha. Me një sistem numërimi elektronik, këto shqetësime mund të pakësohen. Diskutimi ka nisur nga çështja ka apo jo shitblerje vote. Nuk duhet ta nisnin, në fakt, nga një vendosje besimi mes palëve? Sepse ka një perceptim se po pati besim mes palëve, çdo gjë shkon vaj në Shqipëri.
Bernd Borchardt: Besimi është diçka që rritet ngadalë. Është si klima politike, e cila duhet të përmirësohet. Ama, mund të eliminohen fushat ku ka mosbesim. Sapo ju dhashë shembullin e numërimit elektronik të votave. Faktori njerëzor eliminohet, pasi mosbesimi nuk ka lidhje me makineritë, por me njerëzit që numërojnë. Ekziston një numër i kufizuar fushash të tjera, ku faktori njerëzor mund të zëvendësohet nga makineritë e pakorruptueshme. Si për shembull, identifikimi elektronik i votuesve. Dëgjojmë shpesh akuza se diku nga e shtuna mbrëma, njerëzit shkojnë të blejnë ose të marrin hua karta identiteti për dy ditë, me qëllim që simpatizantët e një partie të mos shkojnë të votojnë. Me identifikim biometrik, nuk e shet dot gjurmën e gishtit. Nga ana tjetër, ka shumë akuza për shitblerje vote, kështu që kjo e zgjidh pjesërisht problemin, jo plotësisht. Pastaj, çështja është të gjendet mënyra për parandalimin e shitblerjes së votës. Më shumë transparencë të financave të partive, për shembull. Kjo është një çështje shumë e rëndësishme, ku ne kemi bërë rekomandimet tona gjatë tryezave teknike që përmenda më lart. Ose nevojiten më shumë trajnime për prokurorët, se si të procedojnë ligjërisht këtë lloj krimi zgjedhor. Kodi Penal i Shqipërisë parashikon dënime shumë të rënda për shitblerjen e votës. Po të ketë marrëveshje politike, këto dënime mund të ashpërsohen dhe kjo mund të kenë edhe efekt frenues.
Zgjedhjet lokale janë vitin tjetër. Duhet të nxitojmë pak? Mos jemi vonë? Se kur vjen afati në fund themi që s’kemi kohë për ta bërë, do ta provojmë në zgjedhjet e ardhshme.
Bernd Borchardt: Njëra nga çështjet për të cilën ende nuk jemi shumë vonë, por ku njëkohësisht koha po kalon, është vendimi se çfarë do të bëhet me votimin elektronik. Duhet kryer një testim. Këtë e rekomandojmë shumë fort. Mundësia më e mirë për një testim të tillë janë zgjedhjet vendore. Pastaj duhet marrë vendimi se çfarë lloj votimi elektronik do të përdoret; duhen shkruar termat e referencës për blerjen e makinerive; duhet të kryhet procesi i prokurimit; nevojiten njerëz që të certifikojnë makineritë në lidhje me sistemet e mbrojtjes nga ndërhyrja dhe nga manipulimet; pastaj duhen trajnuar personat që do të vendosin makineritë në punë, e kështu me radhë. Dhe mos harroni që pastaj u duhet shpjeguar procesi votuesve. Nevojiten fushata intensive që njerëzit të dinë se si funksionon. Të rinjtë janëtë gjithë në “Facebook” dhe dinë të përdorin pajisje elektronike. Ama, nëna ime nuk do dinte.
Ka një pikë ku investohet shumë OSBE-ja kohët e fundit, e shkuara komuniste e këtij vendi. Pse duhet që shqiptarët të përballen me të shkuarën e tyre komuniste?
Bernd Borchardt: Trashëgimitë e së shkuarës u japin formë shoqërive demokratike dhe kanë ndikim afatgjatë te shoqëritë dhe tek institucionet. Vendi ku jam rritur unë, Gjermania, filloi shumë shumë ngadalë të përballej me të shkuarën e saj. Nga koha kur isha i ri, shoqërinë time e mbaj mend si mjaft autoritare. Që nga atëherë, shoqëria jonë është emancipuar. Kuptohet, që ende ka persona dhe individë autoritarë, por vendi është zhvilluar dhe është kthyer në demokraci të konsoliduar. Unë besoj fuqimisht që përballja me të shkuarën, që në Gjermani nisi të kryhej me intensitet pas 25 vitesh nga përfundimi i luftës, e ndihmoi shumë këtë proces. Më parë, ju përmendët mungesën e besimit. Mungesa e besimit është trashëgimi tipike e vendeve post-totalitare dhe post-diktatoriale. Ekziston përvoja që fqinji apo dhe pjesëtarët e familjes mund t’ju tradhtojnë duke ju paditur te Sigurimi i Shtetit për një fjalë goje. Kjo të ngulitet në kokë dhe të duhet ta heqësh disi. Mënyra më e mirë është duke i diskutuar këto çështje, duke mësuar për to. Më la shumë mbresa fakti që Shqipëria filloi hapjen e dosjeve të Sigurimit, ashtu siç u bë në Gjermani me dosjet e Stasit, në Lindjen Komuniste. E gjitha kjo ndihmoi shumë për të rifituar besimin. Sepse në fund e mëson të vërtetën dhe i thua vetes: “ky person më tradhtoi, por këta të tjerët, ndaj të cilëve kisha ndjesi të këqija, nuk më kanë bërë asgjë”.
Ju përmendët vendin nga ju vini, Gjermaninë, dhe nuk besoj se sot në Gjermani, pas dy diktaturave, del njeri me portrete të Hitlerit apo të Erich Honecker në duar. Këtu në Shqipëri ndodh dhe ndodh rëndom. Tregon kjo balancën shumë delikate në të cilën ndodhet ky vend? Jemi vend i vogël. Do të na duhet më shumë kohë ndoshta?
Bernd Borchardt: Siç e përmenda, ky proces në Gjermani pas Luftës së Dytë Botërore dhe pas diktaturës naziste, filloi në fund të viteve ‘60, që i bie 25 vjet pas luftës. U desh kohë e gjatë. Dy-tre vjet më parë u shfaq një film për gjyqin e Aushvicit, me titull “Labirinti i heshtjes”. I tillë ishte qëndrimi i shoqërisë në vitet ‘60. Pra, duhet kohë që shoqëria të zhvillohet në këtë drejtim. Në pjesën lindore të Gjermanisë, ka ende nostalgjikë të regjimit komunist. Numri i tyre është në rënie, sipas perceptimit tim, por ende ka njerëz që nuk i janë larguar asaj mendësie.
Pra, ju thoni jemi në rrugën e duhur? Thjesht do të duhet kohë? Por nuk kemi më kohë për të humbur.
Bernd Borchardt: Po, dhe kjo është arsyeja që OSBE-ja e ka mbështetur këtë proces. Ky është një proces me të cilin shoqëria juaj duhet të përballet, ndërsa ne mund të ndihmojmë duke sjellë përvojat e vendeve të tjera; jo vetëm nga Gjermania, të cilën e kam më afër zemrës, por edhe nga vendet e tjera që janë përballur me të shkuarën e tyre komuniste dhe diktaturat e tjera.
INTERVIEW OF HEAD OF PRESENCE, AMBASSADOR BERND BORCHARDT, AND SENIOR DEMOCRATIZATION OFFICER, SIHANA NEBIU, AT “7 PA 5” MORNING TV SHOW ON VIZION PLUS 21 June 2018
We will talk about a project called Youth Trail which started yesterday, from 20 to 24 June, where young people from all the region come to us to interact, discuss about issues of democracy, peace and security. What is this project, Mr. Ambassador?
Bernd Borchardt: We started this project for the first time last year. We thought that it would be a good idea to bring young people from the region together, and to discuss with them about OSCE values and about OSCE activities, to share experiences from different countries. When I supported this project, I was also inspired by my own experiences when I was as young as these young people. In the 70s of the last century, when I was just finishing school, I went for the first time to France. And that was only 28 years after a terrible war, and all those cruelties and massacres, and still I was very warmly received, and I had a great time. And so, we thought this is something that we should here in the Balkans as well. My colleague Sihana is organizing the project. We organized Youth Trail last year and what motivated us much to do it again was not only that we found an enormous interest in the region – 500,000 clicks on social media, which is impressive – but also what even moved me a bit, that at the end the young people told us their main experience was that they have so much more in common that what divided them.
What is the project about?
Bernd Borchardt: There are a number of workshops where the young people are discussing with moderators about gender issues, democracy, anti-corruption measures, and so on. But of course also some outdoor activities, some fun, a concert on Saturday.
Sihana, why is co-operation among youth important?
Sihana Nebiu: Youth Trail is a programme designed to bring youth together. They are relatively young, between 18 to 24 years old, and there are many differences and lack of knowledge amongst youth in the Western Balkans. We noticed that in Youth Trail last year, and we see it even this year. At the start, they know very little about one-another, but in the end we noticed how many common things they have and how much they can interact to create a better joint future for the region.
This event is taking place the second year in a row in Albania. Maybe it is good not only for the youth to know one-another, but it is also a good ad and a good promotion for Albania.
Sihana Nebiu: For almost half of the participants, this was the first time they came to Albania, mostly those from countries a bit far from Albania. It was an opportunity for them to see a new environment, to overcome prejudice and stereotypes they may have had about countries, not only for Albania, but also for other countries in the region. How are participants selected?
Sihana Nebiu: Selection of participants is done through an open call for application. All youth from the region are invited.
Do they need to have been engaged before, for example in civil society?
Sihana Nebiu: Not necessarily. We look for participants who are young, who have very good motivation, but not necessarily any previous experience. In this context, we also select young people who have the desire, but lack the chance. Those having previous experience meant that they were given a chance and that is why they have been active and engaged in many activities.
When we say region, what does it imply? What is the span?
Sihana Nebiu: Western Balkans.
It will take place from the 20th to the 24th of June. Is there a grand finale planned or something?
Sihana Nebiu: The event was launched yesterday in a solemn opening. Now intensive activities kick off with different workshops. There will also be cultural workshops and events; we will have handicraftsmen from Kruja, who will show us the traditional way of making their items. We will also organize sightseeing and a Scavenger Hunt for them to find different places in Tirana. The programme will close with a youth concert taking place at Reja in the evening of 23 June.
We emphasised that there is a lot of hardship in the Balkans. One of the hardships, or maybe good things, is the Justice Reform. Mr. Ambassador, in your view, how is the justice reform in Albania progressing?
Bernd Borchardt: The justice reform has merits being praised by the EU, the Commission of the Union. Also the OSCE has several times taken a very positive position concerning the justice reform. This is an enormously courageous endeavour, and we are convinced that this is going to take not only the justice system in your country but the whole country forward.
We have been often told this is the strictest justice system reform when compared to other countries of the region or of the EU. Should our reform be taken as an example, or must we wait and see how implementation goes and then decide whether it is worth taking as an example?
Bernd Borchardt: Since the end of the communist system, justice reform has taken place basically in all countries of the region, with different intensity and with different approaches. In particular, the very thorough vetting process to the best of my knowledge has not been done so thoroughly in other countries. The reform is always based on the justice system, and justice systems develop differently depending on the culture of the country. In the rest of the Western Balkans, the foundations of the system were different, and from there they developed in different directions. Here it has a different foundation, so a reform process would be different automatically. Despite the reforms and all the praises we get for the reform, still, the political climate in Albania seems more tense than ever. How do you see that?
Bernd Borchardt: You remember that I worked here as German Ambassador from 2007 to 2010. Just to put it mildly, the political climate did not get better. That was a disappointment. The harshness of the political conflict sometimes it is… one has to get used to it, to put it that way. But what is good to hear is that young people, many young people are talking with and that we work with, most of them do not like that. So, I hope it is going to change.
Is it normal to have such a climate of mistrust among political forces and does this damage the image of Albania? You said things should change, but do Albanian politicians understand they should work together for major issues and leave aside minor torments and stalemates?
Bernd Borchardt: The way of interaction can certainly be improved, become more constructive, become also more human. Not just condemning others and telling bad stories about others, massive accusations without foundations. That is a way where politics, political elites can develop in a different direction, and I hope it will. And as I said, when I talk to younger politicians or with younger voters, this is expected.
In the electoral reform committee, it seems the parties are co-operating. It seems like they are getting along and without quarrels, at least. What is your opinion on that, since you observe and support this committee?
Bernd Borchardt: The approach in the ad hoc committee has been very constructive. There was agreement found to develop a work plan, which is standing. This work plan consists mainly of dealing with eight different topics in the context of electoral reform, from vote buying to out of country voting, to electronic voting and other issues, of course, the OSCE/ODIHR recommendations. We and also our colleagues from the Council of Europe have started to organize workshops on these eight topics. Five of these workshops have been done now and I had a very positive impression about the discussions. There seems to be some room for compromise. Three workshops are still going to follow. In early July we will finish this programme. Then, it is of course up to the politicians – they have to take the political decision, this is not for us. And then there needs to be a drafting of legal changes. Then, we can come in again with our friends from ODIHR in Warsaw and comment on drafts, see whether the drafts are technically up to the best European standards.
What is the risk of the electoral reform being conducted at the expenses of smaller parties? The latter are always scared it can happen.
Bernd Borchardt: Apart from the out of country voting, there are no ideas so far discussed about a substantial change of the electoral system. And one issue, for instance, would even benefit the smaller parties. One of the concerns often raised is that during the counting there are votes systematically miscounted or not counted or counted in favour of the bigger parties. With an electronic counting system these concerns could be alleviated.
Everything started from the discussion on whether there is vote-buying or not. Shouldn’t we actually start from establishing trust among the parties? Because there is this perception that if there is trust among the parties, then everything goes well in Albania. Bernd Borchardt: Trust is something that is growing slowly. That is like the political climate, which has to improve. But you can eliminate areas in which you have mistrust. I just gave you the example of the electronic counting of votes. You eliminate the human factor, because you do not mistrust the machines, you mistrust the people who are counting. There is a limited number of other fields, where you could also replace the human factor by incorruptible machines. Like, for instance, the electronic voter identification. There are often allegations heard that people are going around Saturday afternoon buying or borrowing ID cards for two days so that friends of one party do not go to vote. With a biometric identification you cannot sell your fingertip, your fingerprint. One the other hand, there are also many other allegations about vote buying so it does not solve the whole problem, it solves a piece. The rest is an issue of finding other ways to prevent vote buying. More transparency of party finances, for instance. This is a very important issue, where we made our recommendation during the aforementioned workshop. Or more training for prosecutors – how to prosecute this kind of electoral crimes. Albania has already very high punishments foreseen in its criminal code for vote buying. If there is political agreement, this can be raised further. They would have a deterrent effect as well.
Next year we have local elections. Should we hurry up? Are we late? Because it has happened in the past that the deadline expired and they said there was no more time. Will we give it a try in the next elections?
Bernd Borchardt: One of the issues where we are not yet too late, but where we are already quite advanced is the issue of the wish to do the electronic voting. There must be a test run. That is our very strong recommendation. And for that the best option is during the local elections. And you have to take a decision, what kind of electronic voting you do; then you have to write the terms of reference for the purchase of the machinery; then you have to do it through the procurement process; then you have to have people who certify the machines that they are fool proof and not manipulated; then you have to train the people who run the machines, and so on. And then, don’t forget, you have to explain it to the voters. You have to run an intensive campaign so that people understand what is going to happen. Young people are all on Facebook and they know how to run electronic things. My mother wouldn’t have known that.
There is an issue where the OSCE has been investing a lot lately, the country’s communist past. Why should Albanians face their communist past?
Bernd Borchardt: Legacies of the past shape democratic societies and have an impact on the societies and on the institutions for a long time. I have grown up in a country, Germany, which very-very slowly started to deal with the past. When I was a kid, a youngster, I have a recollection of a quite authoritarian society. Now the society has emancipated from that. There are still, of course authoritarian individuals and people, but the country has developed and has become an established democracy. And I strongly believe that the dealing with the past, which in Germany only started 25 years after the war in a more intensively way, that this contributed a lot to this process. You mentioned the mistrust earlier. This mistrust is a typical legacy of post-totalitarian, post-dictatorial countries. You have this experience that your neighbour, even family members could betray you, tell what you have said to the State Security. This remains in your head, and this has to grow out. The best way to grow out is by discussing about these matters, by learning about them. I was very positively impressed that Albania started opening the files of the Sigurimi, as it was done in Germany with the files of the Stasi in the Communist East. All this helped a lot to regain confidence. Because then you know – this person has betrayed me, but these persons, who I might have had a bad feeling, did not do that.
You mentioned the country you come from, Germany, and I don’t think that there are people today, after two dictatorships, holding the portrait of Hitler or Erich Honecker. Here in Albania it happens and quite often. Does this indicate the very fragile balance holding our country? We are a small country. Probably we will need more time?
Bernd Borchardt: As I just mentioned, this process in Germany after WWII, and after the Nazi dictatorship, started in the late 1960s. That was 25 years after the war. It took a long time. Just two-three years ago, a movie was shown about the Auschwitz trial. And it was called “The maze of silence”. That was the attitude in the society still in the 1960s. So, it takes time until the society develops in this direction. And in the eastern part of Germany there are still nostalgics of the communist regime. The number, in my perception, is declining, but there are still people who think like that.
So, you think we are on the right track? We just need some more time? But we have no more time to lose.
Bernd Borchardt: Yes, and that is why the OSCE has supported this process. This is a process that your society has to deal with, but we can help by bringing in experiences from other countries. Not only from Germany, although it is closer to my heart, but also from other countries that dealt with their communist past and other dictatorships.