Shqipëria, Zgjedhjet Parlamentare, 11 Maj 2025: Raporti Përfundimtar

Zyra për Institucione Demokratike dhe të Drejtat e Njeriut

REPUBLIKA E SHQIPËRISË

ZGJEDHJET PARLAMENTARE 11 MAJ 2025

Misioni i Vëzhgimit të Zgjedhjeve i ODIHR-it Raporti Përfundimtar

Varshavë 23 tetor 2025  PASQYRA E LËNDËS

I. PËRMBLEDHJE ............................................................................................................................. 2 II. HYRJE DHE FALËNDERIME ..................................................................................................... 6 III. SFONDI DHE KONTEKSTI POLITIK........................................................................................ 6 IV. KUADRI LIGJOR DHE SISTEMI ZGJEDHOR ........................................................................ 8 V. ADMINISTRATA ZGJEDHORE.................................................................................................. 9 VI. PËRDORIMI I TEKNOLOGJISË NË ZGJEDHJE .................................................................. 12 VII. REGJISTRIMI I ZGJEDHËSVE ................................................................................................ 15 VIII. REGJISTRIMI I KANDIDATËVE ............................................................................................. 16 IX. FUSHATA ZGJEDHORE ............................................................................................................ 17 X. FINANCIMI I FUSHATËS .......................................................................................................... 22 XI. MEDIA ........................................................................................................................................... 24 A. MJEDISI MEDIATIK ........................................................................................................................ 24 B. KUADRI LIGJOR .............................................................................................................................. 25 C. GJETJET E MONITORIMIT TË MEDIAS AKSES NË INFORMACION TË DETAJUAR ....................... 26 XII. ZGJIDHJA E MOSMARRËVESHJEVE ZGJEDHORE ......................................................... 27 XIII. PJESËMARRJA E PAKICAVE KOMBËTARE ....................................................................... 28 XIV. VËZHGIMI I ZGJEDHJEVE ...................................................................................................... 29 XV. DITA E ZGJEDHJEVE ................................................................................................................ 29 A. HAPJA, VOTIMI DHE MBYLLJA ..................................................................................................... 30 B. NUMËRIMI DHE REZULTATET ....................................................................................................... 31 XVI. REKOMANDIME ......................................................................................................................... 34 A. REKOMANDIMET PRIORITARE ...................................................................................................... 34 B. REKOMANDIME TË TJERA .............................................................................................................. 35 SHTOJCA I: REZULTATET PËRFUNDIMTARE TË ZGJEDHJEVE ............................................. 38 SHTOJCA II: LISTA E VËZHGUESVE NË MISIONIN NDËRKOMBËTAR TË VËZHGIMIT TË ZGJEDHJEVE............................................................................................................................... 39 RRETH ODIHR-IT .................................................................................................................................... 48  REPUBLIKA E SHQIPËRISË ZGJEDHJET PARLAMENTARE 11 MAJ 2025

Raporti Përfundimtar i Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve të ODIHR-it 1

I. PËRMBLEDHJE

Pas një ftese për të vëzhguar zgjedhjet parlamentare të 11 majit 2025 dhe në përputhje me mandatin e saj, Zyra e OSBE-së për Institucione Demokratike dhe të Drejtat e Njeriut (ODIHR) ngriti më 2 prill një Mision të Vëzhgimit të Zgjedhjeve (MVZ). Ky mision, i drejtuar nga Ambasadori Lamberto Zannier, përbëhej nga një ekip bazë prej 12 anëtarësh me seli në Tiranë dhe 26 vëzhgues afatgjatë (VAGJ), të cilët u vendosën më 10 prill në të gjithë vendin. MVZ-ja e ODIHR-it qëndroi në Shqipëri deri më 22 maj për të ndjekur zhvillimet pas zgjedhjeve. Për ditën e zgjedhjeve, Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve të ODIHR-it (MVZ) iu bashkuan delegacionet e Asamblesë Parlamentare të OSBE-së (AP OSBE), Parlamentit Evropian (PE) dhe Asamblesë Parlamentare të Këshillit të Evropës (PACE) për të formuar një Mision Ndërkombëtar të Vëzhgimit të Zgjedhjeve (MNVZ).

Në Deklaratën mbi Gjetjet dhe Përfundimet Paraprake të 12 majit 2025, MNVZ-ja doli në përfundimin se zgjedhjet “ishin konkurruese dhe u administruan në mënyrë profesionale, por u zhvilluan në një mjedis shumë të polarizuar dhe pjesëmarrësit nuk gëzuan kushte të barabarta gare.” Megjithatë, kandidatët në përgjithësi patën mundësi të bënin fushatë lirshëm, ndonëse disa raportuan se u përballën me përpjekje për t'i frikësuar. Administrata zgjedhore e menaxhoi procesin në mënyrë gjithëpërfshirëse dhe transparente. Votimi nga jashtë vendit, i zbatuar për herë të parë në këto zgjedhje, u administrua mirë, pavarësisht nga vonesat në arritjen e marrëveshjes politike dhe miratimit të tij dhe disa problemeve organizative. Partia në pushtet përfitoi nga përdorimi i gjerë i burimeve administrative gjatë fushatës, duke pasur kështu avantazhin e padrejtë të të qenit në pushtet. Pati gjithashtu një numër të konsiderueshëm pretendimesh për ushtrim presioni ndaj zgjedhësve, veçanërisht ndaj punonjësve të administratës publike. Përveç kësaj, legjislacioni zgjedhor dhe interpretimi i ngushtë i tij nga administrata zgjedhore nuk parandaluan praktikat abuzive. Përqendrimi i pronësisë së mediave që minon pluralizmin e burimeve të informimit, bashkë me autocensurën mes gazetarëve dhe me dominimin e mbulimit mediatik nga dy partitë më të mëdha, ua kufizuan zgjedhësve mundësinë për të bërë një zgjedhje të mirëinformuar. Përdorimi aktiv i rrjeteve sociale online nga garuesit amplifikoi diskursin e ashpër konfrontues, ndërkohë që për identifikimin e përmbajtjeve të dëmshme dhe manipuluese nuk u ngarkua asnjë autoritet. Mekanizmi i ri i koordinimit të institucioneve për hetimin dhe ndjekjen penale të krimeve zgjedhore përbën një zhvillim pozitiv, por nevojitet ndjekja e mëtejshme për të adresuar shqetësimet që ngrihen në mënyrë të vazhdueshme lidhur me shkeljet zgjedhore. Dita e zgjedhjeve ishte përgjithësisht e qetë dhe e organizuar mirë, por u vu re se shpesh nuk u veprua sipas procedurave dhe pati disa incidente si frikësimi dhe influencimi i zgjedhësve, si edhe disa mangësi procedurale dhe mungesë transparence gjatë numërimit të votave.

Kuadri ligjor ofron një bazë të përshtatshme për zhvillimin e zgjedhjeve demokratike, pavarësisht nevojës për një reformë zgjedhore të plotë me konsultime publike gjithëpërfshirëse. Mangësitë dhe paqartësitë e konstatuara e reduktojnë qartësinë e kuadrit ligjor dhe krijojnë pasiguri në zbatimin e tij, si në germë, ashtu edhe në frymë. Megjithëse disa nga rekomandimet e ODIHR-it janë adresuar, shumica e rekomandimeve të hershme, përfshirë ato që lidhen me përbërjen e komisioneve zgjedhore të niveleve më të ulëta, raportimin e ndërmjetëm mbi financimin e fushatës dhe dispozitat për krijimin e një mjedisi të favorshëm mediatik, duke përfshirë edhe heqjen e përgjegjësisë penale për shpifjen, mbeten të paadresuara, duke treguar mungesë vullneti politik për reforma gjithëpërfshirëse.

1 Versioni në anglisht i këtij raporti është i vetmi dokument zyrtar. Versioni në gjuhën shqipe është përkthim jozyrtar. Republika e Shqipërisë Faqja: 3 Zgjedhjet Parlamentare, 11 Maj 2025 Raporti Përfundimtar i Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve të ODIHR-it

Parlamenti zgjidhet përmes një sistemi të modifikuar zgjedhor që kombinon listat e mbyllura me ato preferenciale dhe që u fut në zbatim përpara këtyre zgjedhjeve. Disa parti më të vogla argumentuan se ky sistem favorizon dy partitë më të mëdha dhe kufizon ndikimin e votimit preferencial, duke u mundësuar drejtuesve të partive të ruajnë kontroll të konsiderueshëm mbi përfaqësimin në parlament, pjesërisht për shkak të mungesës së demokracisë së brendshme partiake. Disa parti më të vogla i paraqitën këto argumente në Gjykatën Kushtetuese, por Gjykata nuk e konsideroi sistemin si antikushtetues.

Në përgjithësi, përgatitjet teknike për zgjedhjet u zhvilluan në mënyrë efikase, transparente, sipas afateve të përcaktuara dhe në mënyrë gjithëpërfshirëse nga Komisioni Qendror i Zgjedhjeve (KQZ). Megjithatë, disa prej palëve i perceptuan disa anëtarë të KQZ-së si të politizuar. Megjithëse futja e votimit nga jashtë vendit përbënte një zhvillim të rëndësishëm zgjedhor, organizimi i tij rezultoi sfidues, veçanërisht për shkak të kufizimeve kohore të shkaktuara nga miratimi i vonuar nga parlamenti. U vunë re probleme në shpërndarjen e fletëve të votimit, gjë që çoi në vështirësi edhe gjatë procesit të numërimit. Megjithatë, procesi u menaxhua përgjithësisht mirë. Komisionet e niveleve më të ulëta e menaxhuan procesin në mënyrë efikase dhe transparente, pavarësisht ndërprerjeve të shkaktuara nga zëvendësimi i vonuar i anëtarëve të propozuar nga partitë politike, veçanërisht për qendrat e votimit në ditët para zgjedhjeve, për shkak të dyshimeve për frikësim në disa raste. KQZ-ja bëri përpjekje për të përmirësuar aksesueshmërinë në qendrat e votimit për personat me aftësi të kufizuara, por në ditën e zgjedhjeve vëzhguesit raportuan probleme me aksesin në shumë vende.

Votimi elektronik u zhvillua në dy qarqe, kurse identifikimi biometrik u përdor në të gjitha qendrat e votimit. Në përputhje me praktikat e mira zgjedhore, KQZ-ja uli varësinë e saj nga ofruesi i pajisjeve biometrike dhe votimit elektronik, ndërsa përdorimi i teknologjisë u dokumentua dhe u menaxhua në mënyrë transparente dhe të qëndrueshme. Megjithatë, përdorimi i teknologjisë, veçanërisht në lidhje me pajisjet e votimit elektronik, devijoi nga procesi i dokumentuar dhe nga Kodi Zgjedhor. Partitë politike dhe mediat patën akses të plotë për të vëzhguar demonstrimin e funksionalitetit të pajisjeve të identifikimit dhe votimit elektronik, por KQZ-ja nuk publikoi asnjë informacion mbi testet e sigurisë. Bashkëbiseduesit e Misionit të ODIHR-it përgjithësisht shprehën besim te teknologjia, por ngritën disa shqetësime, duke treguar mungesë besimi nga ana e disa aktorëve, përfshirë opozitën.

Në listën e zgjedhësve ishin 3,7 milionë zgjedhës, përfshirë 245,935 të regjistruar jashtë vendit për të votuar me postë. Subjektet zgjedhore kishin të drejtë të kërkonin një kopje të plotë të listës së zgjedhësve, gjë që rriti transparencën e procesit të regjistrimit të zgjedhësve, pavarësisht shqetësimeve që mund të ngrinte lidhur me privatësinë e të dhënave. Zgjedhësve iu dhanë mundësi të mjaftueshme të verifikonin të dhënat e tyre në listën e zgjedhësve si fizikisht, ashtu edhe online. Për votimin nga jashtë vendit, pavarësisht fushatës së gjerë të informimit të zgjedhësve nga KQZ-ja dhe vendimit për të pranuar dokumentet biometrike shqiptare që u kishte kaluar afati i vlefshmërisë, rreth 41,000 aplikime u refuzuan, për shkak të mungesës së një dokumenti të përshtatshëm që vërtetonte qëndrimin e tyre në vendin nga ku aplikonin. Në përgjithësi, procesi i regjistrimit të zgjedhësve ishte transparent, listat e zgjedhësve u konsideruan gjithëpërfshirëse dhe përgjithësisht të sakta, dhe zgjerimi i të drejtës së votës duke u dhënë mundësi zgjedhësve jashtë vendit për të votuar shënoi një hap drejt një pjesëmarrjeje më të gjerë në zgjedhje.

KQZ-ja regjistroi tetë parti dhe tre koalicione dhe miratoi gjithsej 2,046 kandidatë në një proces gjithëpërfshirës. Gjatë verifikimit të kandidatëve u refuzuan gjashtëmbëdhjetë kandidatura për shkak të rekordeve kriminale, asnjë prej të cilave nuk u kontestua, dhe partitë patën mundësinë t’i zëvendësonin. Detyrimi për subjektet zgjedhore që të dorëzonin lista të plota kandidatësh, si për listat e hapura ashtu edhe për listat e mbyllura, dhe për të gjitha zonat zgjedhore në vend, ndikoi në aftësinë e partive më të vogla për të garuar. Republika e Shqipërisë Faqja: 4 Zgjedhjet Parlamentare, 11 Maj 2025 Raporti Përfundimtar i Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve të ODIHR-it

Në përgjithësi, fushata ishte e qetë, por pavarësisht nga kjo, u karakterizua nga një diskurs konfrontues dhe polarizues, veçanërisht online dhe sidomos mes dy partive politike kryesore dhe drejtuesve të tyre. Zgjedhësit patën mundësinë të zgjidhnin mes alternativave politike dhe kandidatët, në përgjithësi, gëzuan liri në zhvillimin e fushatës, por mundësitë e garimit nuk ishin të barabarta. Partia në pushtet përfitoi nga përdorimi i gjerë i burimeve shtetërore dhe kapaciteteve institucionale, duke e bërë të paqartë vijën ndarëse mes shtetit dhe partisë. Pati pretendime për presion ndaj nëpunësve të administratës publike, raste intimidimi të mbështetësve të opozitës, si dhe përdorim të rrjeteve të patronazhimit, çka bie ndesh me standardet ndërkombëtare. Çështje të tjera shqetësuese përfshijnë raportimet për shitblerje votash, tentativat për të ndikuar në mënyra të papërshtatshme tek zgjedhësit e marxhinalizuar, si dhe pretendime për ndikim të elementëve kriminalë në disa zona të vendit.

Zhvillimi i fushatës në rrjetet sociale nuk ishte i rregulluar me ligj dhe nuk u caktua asnjë autoritet për monitorimin e saj. Pavarësisht se shumica e partive politike nënshkruan një Kod Etike për Fushatat Dixhitale, disa kandidatë shpërndanë përmbajtje përçarëse ose manipuluese, ndërkohë që disa llogari palësh të treta raportohet se përdorën një sjellje të koordinuar joautentike në platformat online për të amplifikuar sulmet ndaj opozitës. Kandidatët përdorën në mënyrë aktive rrjetet Facebook dhe Instagram. Ndalimi nga qeveria i platformës TikTok që prej 6 marsit 2025 kufizoi mundësitë e disa kandidatëve për fushatë. Megjithëse KQZ-ja identifikoi shkelje në disa postime të institucioneve publike, ajo i ndërpreu hetimet në një numër të vogël rastesh dhe përpjekjet e saj monitoruese mbetën përgjithësisht të kufizuara sa i përket fushës së mbulimit dhe efikasitetit.

Pjesëmarrja e grave në politikë është rritur vitet e fundit, e megjithatë ecja e tyre përpara vazhdon të pengohet nga barrierat e rrënjosura strukturore, sidomos nga niveli i ulët i demokracisë së brendshme dhe mundësitë e kufizuara për financim. Gjithsej, 38.5 për qind e kandidatëve të regjistruar ishin gra, duke përmbushur kuotën prej 30 për qind, gjë që tregon nevojën për një vullnet më të madh politik për promovimin e pjesëmarrjes së grave. Numri i grave të zgjedhura në parlamentin e ri ishte i njëjtë me atë të parlamentit të mëparshëm, ku 36 për qind e anëtarëve të zgjedhur janë gra. Tre nga dymbëdhjetë anëtarët e KQZ-së dhe 31 për qind e anëtarëve të Komisioneve të Zonave të Administrimit Zgjedhor (KZAZ) ishin gra, me një numër të vogël në role drejtuese.

Rekomandimet kyçe të ODIHR-it mbi financimin e fushatës vazhdojnë të mbeten të pazbatuara dhe mangësitë në kuadrin rregullator ndikuan në transparencën e financimit të fushatës dhe në barazinë e mundësive për partitë dhe kandidatët. Mungesa e rregullimit specifik për huatë, fushatat online dhe shpenzimet e palëve të treta, si dhe paqartësitë lidhur me përjashtimin e shpenzimeve të kandidatëve nga kufiri i shpenzimeve të partisë, lejojnë anashkalimin e rregullave. Megjithëse kërkohet me ligj, asnjë prej kandidatëve nuk bëri publike të dhëna lidhur me donacione apo hua dhe KQZ-ja nuk mund të ndërmerrte ndonjë veprim për shkak se nuk ka instrumente ligjore për të siguruar zbatueshmërinë e dispozitave ligjore përkatëse. Mungesa e raportimit të ndërmjetëm dhe shqetësimet lidhur me efikasitetin e auditimit e ulën edhe më shumë transparencën dhe llogaridhënien në lidhje me financimin e fushatës.

Klima mediatike vazhdoi të ishte tejet e kufizuar, ku pavarësia, shumëllojshmëria dhe integriteti i përmbajtjes së lajmeve u dëmtua nga financimi jotransparent, përqendrimi i pronësisë së medias, ndërhyrjet në autonominë editoriale dhe ndikimet politike. Pati mungesë të raportimit të pavarur, gjë që cenon rolin mbikëqyrës të medias dhe mungesë të gazetarisë kritike dhe informacioneve solide. Shumica e organeve mediatike perceptohen si mbështetëse të partisë në pushtet. Megjithëse Kushtetuta mbron lirinë e fjalës, shpifja vazhdon të përbëjë vepër penale dhe gazetarët vazhdojnë të përballen me çështje gjyqësore për shpifje. Procedurat e emërimit, si për transmetuesin publik, ashtu edhe për rregullatorin e mediave audiovizuale nuk garantojnë pavarësi de facto. Kodi Zgjedhor nuk parashikon mbulim të barabartë të fushatës në edicionet informative për partitë joparlamentare. Në televizionet e monitoruara nga Misioni i ODIHR-it, edicionet informative u dominuan nga Partia Socialiste (PS) dhe Republika e Shqipërisë Faqja: 5 Zgjedhjet Parlamentare, 11 Maj 2025 Raporti Përfundimtar i Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve të ODIHR-it

Partia Demokratike (PD). Mbulimi mediatik që nuk i atribuohej qartazi një subjekti zgjedhor ishte mbizotërues, por asnjë masë nuk u mor për adresimin e tij.

Komisioni i Ankesave dhe Sanksioneve (KAS) i trajtoi çështjet në mënyrë transparente dhe gjithëpërfshirëse. Megjithatë, KAS-i zbatoi një interpretim të ngushtë të rregullave lidhur me përdorimin e burimeve shtetërore, duke bërë që praktika të tilla të kalonin shpesh pa u bërë objekt sanksionesh. Kriteret e ngushta statutore lidhur me kush e ka legjitimitetin për t’u ankuar për një vendim e kufizon mundësinë për zgjidhje ligjore efikase. Struktura e Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK) luajti rol pozitiv në hetimin e korrupsionit zgjedhor dhe mekanizmi i ri i koordinimit midis SPAK-ut, KQZ-së dhe Prokurorisë së Përgjithshme u pa si një mekanizëm që mund të ketë pasur një efekt parandalues. Megjithatë, disa bashkëbisedues të MVZ-së së ODIHR-it ngritën pikëpyetje lidhur me efikasitetin e përpjekjeve kundër lidhjeve të krimit të organizuar me politikën.

Kuadri ligjor parashikon të drejta të plota për pjesëmarrjen në politikë të pakicave kombëtare dhe bërja e fushatës prej tyre në gjuhën e vet lejohet me ligj. Sipas disa partive politike të pakicave, detyrimi ligjor për të dalë me kandidatë në të gjitha zonat zgjedhore qe pengesë për partitë më të vogla. KQZ-ja prodhoi materiale zgjedhore dhe materiale për edukimin e zgjedhësve në gjuhët e pakicave kombëtare, por këto ishin të kufizuara dhe nga vëzhgimi nuk u duk se u shpërndanë gjerësisht.

Sipas Kodit Zgjedhor, vëzhguesit e zgjedhjeve kanë të drejtë ta ndjekin procesin në të gjitha nivelet dhe të drejtën për të caktuar vëzhgues e kanë edhe subjektet zgjedhore. Megjithatë, mungesa e financimit për organizatat vendase të shoqërisë civile, veçanërisht nga donatorët ndërkombëtarë, e kufizoi mundësinë e tyre për të ndërmarrë një vëzhgim gjithëpërfshirës të këtyre zgjedhjeve, duke ulur nivelin e mbikëqyrjes së këtij procesi zgjedhor.

Dita e zgjedhjeve ishte e qetë në shumicën e zonave dhe transparente, por me mosrespektim të procedurave në shumë qendra votimi. Megjithëse procesi i votimit u vlerësua përgjithësisht pozitivisht në 95 për qind të vëzhgimeve, pati një numër të lartë vlerësimesh negative, kryesisht për shkak të mangësive procedurale dhe një niveli presioni mbi votuesit. Parregullsitë serioze që u vërejtën përfshinin një numër të konsiderueshëm incidentesh frikësimi dhe ndërhyrjesh tek vëzhguesit dhe përfaqësuesit e partive në proces, ndikim tek zgjedhësit dhe pretendime për shitblerje votash. Përveç kësaj, fshehtësia e votës u komprometua shpesh për shkak të mënyrës së organizimit të qendrave të votimit, mbipopullimit dhe ndërhyrjeve. Më shumë se gjysma e qendrave të votimit të vëzhguara nuk ishin të përshtatshme si duhet për votim në mënyrë të pavarur nga personat me aftësi të kufizuara. Votimi elektronik në përgjithësi u zhvillua pa pengesa, megjithëse shumë zgjedhës dukeshin të pafamiljarizuar me procesin dhe disa zyrtarë zgjedhorë nuk ishin të qartë për rolet e tyre.

Numërimi vazhdoi në mënyrë të rregullt në shumë vende, megjithëse u vunë re disa mangësi procedurale siç ishte një atmosferë kaotike në disa prej qendrave të numërimit. Procesi i numërimit pësoi vonesa në disa vende për shkak të mbërritjes me vonesë të ekipeve të numërimit ose ndryshimeve në minutën e fundit të anëtarëve të grupeve të numërimit të emëruar nga partitë politike. Pati gjithashtu vonesa në përfundimin e numërimit të fletëve të votimit të votuesve jashtë vendit për shkak të mosmarrëveshjeve lidhur me fletët e votimit nga Greqia. Transmetimi elektronik i parashikuar i rezultateve nga qendrat e votimit elektronik u anulua, dhe në vend të tij u krye transmetimi manual në nivel qarku. Pas një sërë ankesash ndaj rezultateve, KQZ-ja ndërmori disa rinumërime.

Ky raport ofron rekomandime për të mbështetur përpjekjet për forcimin e mëtejshëm të integritetit të zgjedhjeve në Shqipëri dhe për t’i afruar ato më shumë me angazhimet e OSBE-së dhe me detyrimet e tjera ndërkombëtare dhe standardet për zgjedhje demokratike. Rekomandimet prioritare përfshijnë: ndërmarrjen e një reforme gjithëpërfshirëse të kuadrit ligjor zgjedhor përmes një procesi gjithëpërfshirës dhe konsultativ; sigurimin e qëndrueshmërisë së administratës zgjedhore duke depolitizuar procedurat Republika e Shqipërisë Faqja: 6 Zgjedhjet Parlamentare, 11 Maj 2025 Raporti Përfundimtar i Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve të ODIHR-it

e emërimit për administratën zgjedhore të niveleve më të ulëta; rritjen e ndërgjegjësimit të votuesve mbi procedurat e votimit elektronik; sigurimin e kushteve të barabarta të garës përmes parandalimit të keqpërdorimit të funksionit dhe burimeve shtetërore; si dhe përcaktimin e qartë të veprimtarive parazgjedhore që përbëjnë shpenzime fushate. ODIHR-i mbetet i gatshëm të ndihmojë autoritetet në adresimin e rekomandimeve të përfshira në këtë raport dhe në raporte të mëparshme.

II. HYRJE DHE FALËNDERIME

Pas një ftese për të vëzhguar zgjedhjet parlamentare të 11 majit 2025 dhe në përputhje me mandatin e saj, Zyra e OSBE-së për Institucione Demokratike dhe të Drejtat e Njeriut (ODIHR) ngriti një Mision për Vëzhgimin e Zgjedhjeve (MVZ) më 2 prill. Ky mision, i drejtuar nga Ambasadori Lamberto Zannier, përbëhej nga një ekip bazë prej 12 anëtarësh me seli në Tiranë dhe 26 vëzhgues afatgjatë (VAGJ), të cilët u vendosën më 10 prill në të gjithë vendin. MVZ-ja e ODIHR-it qëndroi në Shqipëri deri më 22 maj për të ndjekur zhvillimet paszgjedhore.

Në ditën e zgjedhjeve, MVZ-së së ODIHR-it iu bashkuan delegacione nga Asambleja Parlamentare e OSBE-së (AP e OSBE-së), Parlamenti Evropian (PE) dhe Asambleja Parlamentare e Këshillit të Evropës (PACE) për të formuar një Mision Ndërkombëtar të Vëzhgimit të Zgjedhjeve (MNVZ). Farah Karimi (deputete) u emërua nga Kryesuesi i Radhës i OSBE-së si Koordinatore e Posaçme dhe Udhëheqëse e Misionit të Vëzhguesve Afatshkurtër të OSBE-së. Björn Söder (deputet) ishte shefi i delegacionit të AP-së së OSBE-së. Simone Billi (deputet) udhëhoqi delegacionin e PACE-s, kurse Michael Gahler (deputet i PE-së) ishte shefi i delegacionit të PE-së. Secila nga institucionet e përfshira në këtë MNVZ ka miratuar Deklaratën e Parimeve të Vëzhgimit Ndërkombëtar të Zgjedhjeve të vitit 2005. Në ditën e zgjedhjeve, MNVZ-ja përbëhej nga gjithsej 318 vëzhgues nga 47 vende, përfshirë 188 vëzhgues të dërguar nga ODIHR-i, një delegacion prej 96 anëtarësh nga AP e OSBE-së, një delegacion prej 22 anëtarësh nga PACE dhe një delegacion prej 12 anëtarësh nga PE-ja.

MVZ-ja e ODIHR-it vlerësoi përputhshmërinë e procesit zgjedhor me angazhimet e OSBE-së, detyrimet dhe standardet e tjera ndërkombëtare për zgjedhje demokratike, si dhe me legjislacionin vendas. Ky raport përfundimtar vjen pas Deklaratës mbi Gjetjet dhe Përfundimet Paraprake, e cila u publikua në një konferencë për shtyp në Tiranë më 12 maj. 2

Misioni dëshiron të falënderojë autoritetet e Shqipërisë për ftesën për vëzhgimin e zgjedhjeve, si dhe Komisionin Qendror të Zgjedhjeve (KQZ) dhe Ministrinë për Evropën dhe Punët e Jashtme për ndihmën e dhënë. Misioni i shpreh gjithashtu mirënjohjen institucioneve të tjera shtetërore, gjyqësorit, partive politike, mediave, organizatave të shoqërisë civile, përfaqësuesve të komunitetit ndërkombëtar dhe bashkëbiseduesve të tjerë për bashkëpunimin.

III. SFONDI DHE KONTEKSTI POLITIK

Shqipëria është republikë parlamentare, ku kompetencat legjislative i ushtron parlamenti me 140 anëtarë të zgjedhur për mandate katërvjeçare. Qeveria drejtohet nga kryeministri dhe ka kompetenca të gjera ekzekutive. Presidenti është kreu i shtetit dhe zgjidhet nga parlamenti për një mandat pesëvjeçar. Më 5 dhjetor 2024, Presidenti Bajram Begaj shpalli zgjedhjet parlamentare për datën 11 maj.

Zgjedhjet parlamentare u mbajtën në një mjedis politik tejet të polarizuar. Procesi i anëtarësimit në BE zuri një vend të rëndësishëm në diskursin politik, ku Partia Socialiste (PS) në pushtet e zhvilloi fushatën

2 Shihni raportet e mëparshme të ODIHR-it lidhur me zgjedhjet në Shqipëri. Republika e Shqipërisë Faqja: 7 Zgjedhjet Parlamentare, 11 Maj 2025 Raporti Përfundimtar i Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve të ODIHR-it

mbi objektivin e anëtarësimit në vitin 2030 dhe theksoi arritjet në procesin e negociatave. Partitë e opozitës kritikuan përdorimin e retorikës së integrimit në BE si një mënyrë për të shmangur vëmendjen nga çështjet e brendshme, si niveli i jetesës, korrupsioni dhe dobësimi i demokracisë. Futja për herë të parë e votimit nga jashtë vendit (VJV) në këto zgjedhje u vlerësua gjerësisht si një arritje e rëndësishme.

Skena politike dominohet nga PS-ja, e udhëhequr nga Kryeministri Edi Rama, dhe nga partia kryesore e opozitës, Partia Demokratike (PD), e udhëhequr nga Sali Berisha. PS-ja ka fituar tre zgjedhje të njëpasnjëshme parlamentare që nga viti 2013 dhe e ka konsoliduar më tej pushtetin në zgjedhjet vendore të vitit 2023. 3 Përçarjet e brendshme të PD-së çuan në një mosmarrëveshje ligjore mbi përfaqësimin zyrtar të partisë, e cila u zgjidh në qershor 2024. Disa fraksione u shkëputën nga PD-ja dhe në vitin 2024 u formuan tre parti të reja të dala prej saj. 4

Në tetor 2024, ish-presidenti Ilir Meta, Kryetar i Partisë së Lirisë (PL), u arrestua nën akuzat për korrupsion. Muajin pasues, masa e arrestit shtëpiak ndaj Sali Berishës – e vendosur që nga dhjetori 2023 – u shfuqizua, megjithëse ai është ende në pritje të gjykimit për akuzat për korrupsion. 5 Disa protesta të udhëhequra nga PD-ja u zhvilluan në fund të vitit 2024 dhe në fillim të vitit 2025, të nxitura nga shqetësimet për dobësimin e perceptuar të institucioneve demokratike, akuzat për korrupsion qeveritar dhe keqpërdorim të burimeve shtetërore. Përveç kësaj, PD-ja kërkoi krijimin e një qeverie teknike për të mbikëqyrur zgjedhjet parlamentare. Protestat ishin gjithashtu një reagim ndaj disa arrestimeve dhe hetimeve të profilit të lartë që lidhen me opozitën, të cilat disa i konsideruan si të motivuara politikisht. Në shkurt, u arrestua edhe Erion Veliaj, Kryetari i Bashkisë së Tiranës dhe një figurë e spikatur e PS- së, nën akuzat për korrupsion.

Shqipëria ka një kuadër të konsiderueshëm ligjor për të mbështetur pjesëmarrjen e grave në jetën politike, dhe janë miratuar disa ligje të reja që përfshijnë një dimension gjinor. 6 Pjesëmarrja e grave në politikë dhe në vendimmarrje është rritur vitet e fundit. Në parlamentin paraardhës, gratë mbanin 50 nga 140 vendet gjithsej (36 për qind), si dhe gjysmën e posteve ministrore. Megjithatë, stereotipet gjinore të vazhdueshme dhe mungesa e mekanizmave të brendshëm partiakë për të mbështetur pjesëmarrjen e grave në procesin politik vazhdojnë të veprojnë si pengesë për avancimin e tyre. Në parlamentin e ri, numri i grave të zgjedhura ishte sërish 50.

3 Në zgjedhjet parlamentare të vitit 2021, PS-ja fitoi 74 vende; Aleanca e udhëhequr nga Partia Demokratike (PD) “Aleanca për Ndryshim” mori 59 vende; Lëvizja Socialiste për Integrim 4 vende; dhe Partia Socialdemokrate (PSD) 3 vende. Në zgjedhjet vendore të vitit 2023, PS-ja fitoi 52 gara për kryetar bashkie, Koalicioni “Bashkë Fitojmë” i udhëhequr nga PD-ja 7, dhe Partia e Minoritetit Etnik Grek për të Ardhmen 1. 4 Tre parti u krijuan si ndarje nga PD-ja: Koalicioni Euroatlantik, i formuar nga ish-kryetari i PD-së, Lulzim Basha; Partia Mundësia, e udhëhequr nga Agron Shehaj; dhe partia Djathtas 1912 – nga Enkelejd Alibeaj. 5 Në vitin 2023, prokurorët e posaçëm kundër korrupsionit (SPAK) akuzuan Sali Berishën për korrupsion të lidhur me periudhën e tij si kryeministër (2005–2013). 6 Duke përfshirë Ligjin për Mbrojtjen nga Diskriminimi; Ligjin për Masat kundër Dhunës në Marrëdhëniet Familjare; Ligjin për Shërbimet e Kujdesit Social në Republikën e Shqipërisë; Kodin e Punës; Ligjin për Ndihmën Sociale në Republikën e Shqipërisë; dhe Ligjin për Nxitjen e Punësimit. Në vitin 2024, qeveria nisi konsultimet për rishikimin e Ligjit për Barazinë Gjinore të vitit 2008. Republika e Shqipërisë Faqja: 8 Zgjedhjet Parlamentare, 11 Maj 2025 Raporti Përfundimtar i Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve të ODIHR-it

IV. KUADRI LIGJOR DHE SISTEMI ZGJEDHOR

Zgjedhjet parlamentare rregullohen kryesisht nga Kushtetuta e vitit 1998 dhe Kodi Zgjedhor i vitit 2008, të plotësuara nga një sërë aktesh nënligjore të nxjerra nga KQZ-ja. 7 Shqipëria është palë në instrumentet kryesore ndërkombëtare ligjore që lidhen me zgjedhjet demokratike. 8

Kuadri ligjor ofron një bazë të përshtatshme për zhvillimin e zgjedhjeve demokratike, por një sërë mangësish dhe paqartësish minojnë qartësinë juridike dhe krijojnë pasiguri në zbatimin e tij. 9 Kodi Zgjedhor u ndryshua ndjeshëm në korrik 2024 dhe shkurt 2025, duke futur ndryshime në sistemin zgjedhor, rregullat e financimit të fushatës dhe për herë të parë – votimin jashtë vendit (VJV), siç kërkohet nga një vendim i Gjykatës Kushtetuese. 10 Përveç kësaj, dispozitat ligjore të shpallura antikushtetuese në vitin 2021 u shfuqizuan më pas. 11 Kështu, vetëm pak ditë para zgjedhjeve, sistemi zgjedhor u ndryshua pas një marrëveshjeje PS-PD, pa një proces gjithëpërfshirës konsultimi publik, në kundërshtim me praktikat e mira ndërkombëtare. 12

U adresuan disa rekomandime të ODIHR-it dhe Komisionit të Venecias, duke përfshirë ato për rishikimin e pragut kombëtar për kandidatët e pavarur dhe heqjen e mundësisë që drejtuesit e partive politike të kandidojnë në më shumë se një zonë zgjedhore. Megjithatë, shumë rekomandime të hershme mbeten të paadresuara, përfshirë ato që lidhen me përbërjen e komisioneve zgjedhore të niveleve më të ulëta, të drejtat zgjedhore të personave me aftësi të kufizuara intelektuale ose psikosociale, përgjegjësinë penale për shpifjen, mbulimin e pavarur mediatik gjatë fushatave zgjedhore, raportimin e ndërmjetëm mbi financimin e fushatës dhe zgjerimin e rregullave të financimit të fushatës për të përfshirë edhe palët e treta. Kjo ngre shqetësime lidhur me mungesën e vazhdueshme të vullnetit politik për të adresuar mangësitë e hershme në kuadrin ligjor zgjedhor dhe nënvizon nevojën për një reformë gjithëpërfshirëse përmes një procesi konsultues dhe gjithëpërfshirës.

7 Ligjet e tjera relevante përfshijnë Ligjin për Partitë Politike të vitit 2000, Ligjin për Tubimet të vitit 2001, Ligjin për Median Audio-Vizive të vitit 2013, Ligjin për Dekriminalizimin të vitit 2015, Ligjin për Barazinë Gjinore të vitit 2008 dhe Ligjin për Mbrojtjen e të Dhënave Personale të vitit 2024. 8 Duke përfshirë Paktin Ndërkombëtar për të Drejtat Civile dhe Politike të vitit 1966 (ICCPR), Konventën Ndërkombëtare të vitit 1965 për Eliminimin e të Gjitha Formave të Diskriminimit Racor, Konventën e vitit 1979 për Eliminimin e të Gjitha Formave të Diskriminimit ndaj Grave (CEDAW), Konventën e OKB-së kundër Korrupsionit të vitit 2003, Konventën e vitit 2006 për të Drejtat e Personave me Aftësi të Kufizuara (CRPD), Konventën Evropiane të vitit 1950 për Mbrojtjen e të Drejtave të Njeriut dhe Lirive Themelore (ECHR), Konventën Kornizë të vitit 1995 për Pakicat Kombëtare, si dhe Konventën e vitit 2004 të OKB-së kundër Korrupsionit (UNCAC). Në vitin 2023, Shqipëria nënshkroi Protokollin e Dytë Shtesë të Konventës për Krimin Kibernetik. Shqipëria është anëtare e Komisionit Evropian për Demokraci përmes Ligjit (Komisioni i Venecias) të Këshillit të Evropës dhe e Grupit të Shteteve kundër Korrupsionit (GRECO). 9 Për shembull, nuk është e qartë se cili afat kohor zbatohet për rregulloret që ndalojnë përdorimin e burimeve administrative për qëllime zgjedhore dhe nuk ka dispozita që rregullojnë fushatën online. 10 Më 9 dhjetor 2022, Gjykata konstatoi se mungesa e legjislacionit që u mundësonte shtetasve shqiptarë me banim jashtë vendit të votonin përbënte shkelje të të drejtave të tyre kushtetuese dhe detyroi parlamentin të miratonte brenda një viti dispozita që lehtësonin votimin nga jashtë vendit. 11 Gjykata Kushtetuese vendosi në vitin 2021 se kriteret për shpërndarjen e mandateve parlamentare ishin antikushtetuese, konkretisht pragu i kërkuar për riorganizimin e kandidatëve në listën preferenciale dhe pragu kombëtar prej një për qind i vendosur për kandidatët e pavarur. 12 Neni II.2.b i Kodit të Praktikës së Mirë në Çështjet Zgjedhore të Komisionit të Venecias të vitit 2002 rekomandon që “Elementet themelore të ligjit zgjedhor, veçanërisht vetë sistemi zgjedhor, përbërja e komisioneve zgjedhore dhe ndarja e kufijve të zonave zgjedhore, nuk duhet t’i nënshtrohen ndryshimeve më pak se një vit para zgjedhjeve, ose duhet të jenë të sanksionuara në kushtetutë ose në një nivel më të lartë se ligji i zakonshëm.” Paragrafi 25 i Udhëzimeve të ODIHR-it për Hartimin Demokratik të Ligjeve të vitit 2023 parashikon se “Të gjitha palët e interesuara dhe aktorët duhet të kenë mundësinë të kenë akses në procesin e hartimit të ligjeve, të informohen për to dhe të jenë në gjendje të marrin pjesë dhe të kontribuojnë në mënyrë domethënëse.” Shih gjithashtu Seksionin II.A.5.IV të Listës së Kontrollit për Shtetin e së Drejtës të Komisionit të Venecias, i cili lidhet me aksesin publik në projektligje. Republika e Shqipërisë Faqja: 9 Zgjedhjet Parlamentare, 11 Maj 2025 Raporti Përfundimtar i Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve të ODIHR-it

Për të adresuar rekomandimet e pazbatuara të ODIHR-it, si edhe paqartësitë dhe mospërputhjet e ndryshme, kuadri ligjor zgjedhor duhet të reformohet në mënyrë gjithëpërfshirëse përmes një procesi konsultues dhe gjithëpërfshirës, që përpara zgjedhjeve të ardhshme, në përputhje me standardet dhe praktikat e mira ndërkombëtare.

Parlamenti zgjidhet përmes një sistemi proporcional nga dymbëdhjetë zona zgjedhore shumë-emërore që korrespondojnë me qarqet administrative. Shpërndarja e mandateve për çdo qark bazohet në numrin e qytetarëve, me qëllim garantimin e barazisë së votës. Devijime të vogla vazhdon të ketë, pavarësisht detyrimit ligjor dhe përpjekjeve për ta përafruar sa më shumë numrin e zgjedhësve të nevojshëm për të zgjedhur një kandidat në të gjitha qarqet. 13 Sipas sistemit të ri zgjedhor, çdo parti ose koalicion paraqet një listë të mbyllur dhe një listë preferenciale për çdo qark dhe për të gjitha qarqet. 14 Çdo listë e mbyllur duhet të përmbajë një numër kandidatësh të barabartë me një të tretën e numrit të mandateve në qark (të rrumbullakosur në numrin më të afërt), ndërsa lista preferenciale duhet të përmbajë saktësisht aq kandidatë sa ka mandate në qark. Kuota gjinore parashikon që një në çdo tre kandidatë si në listat e mbyllura ashtu edhe në ato preferenciale t'i përkasin gjinisë më pak të përfaqësuar. Kuota gjinore duhet të respektohet edhe në shpërndarjen përfundimtare të mandateve në listën preferenciale.

Një parti ose koalicion duhet të kalojë pragun kombëtar prej një për qind për t’u kualifikuar për shpërndarjen e mandateve në cilindo nga qarqet, dhe numri total i mandateve për secilën parti në çdo qark përcaktohet në mënyrë proporcionale me numrin e votave të vlefshme të marra. 15 Për secilën parti, mandatet e fituara në një qark u caktohen fillimisht kandidatëve në listën e mbyllur (derisa ajo të shterohet), dhe çdo mandat i mbetur u shpërndahet kandidatëve nga listat preferenciale, bazuar në numrin e votave preferenciale që ata marrin. Disa parti të vogla e kundërshtuan sistemin e ri në Gjykatën Kushtetuese, duke argumentuar se ai favorizon dy partitë dominuese, minon mundësinë reale që kandidatët e listës së hapur të fitojnë mandat dhe nuk respekton kriteret kushtetuese për votimin preferencial. Megjithëse Gjykata Kushtetuese e vlerësoi sistemin si në përputhje me Kushtetutën, pasi ligji nuk cenon kriterin që lidhet me listat e kandidatëve, ai sërish mund të sjellë kontroll ose ndikim të konsiderueshëm të drejtuesve të partive mbi përfaqësimin parlamentar, pjesërisht për shkak të mungesës së demokracisë së brendshme partiake, pasi shumica e mandateve, në mënyrë të pashmangshme, u caktohen kandidatëve në listat e mbyllura, pavarësisht numrit të votave të marra nga kandidatët në listat e hapura. 16

V. ADMINISTRATA ZGJEDHORE

Zgjedhjet u administruan nga KQZ-ja, 93 Komisione të Zonave të Administrimit Zgjedhor (KZAZ) dhe 5,225 Komisione të Qendrave të Votimit (KQV). Numërimi u krye në nivel rajonal nga Grupet e Numërimit të Votave (GNV) në 93 Vende të Numërimit të Votavet (VNV), një në secilën zonë, plus një qendër shtesë për numërimin e fletëve të votimit nga jashtë vendit. KQZ-ja përbëhet nga Komisioneri Shtetëror i Zgjedhjeve dhe Zëvendëskomisioneri, Komisioni Rregullator (Rregullatori)

13 Aktualisht, Kukësi është i vetmi qark që devijon me më shumë se 10 për qind nga mesatarja kombëtare; megjithatë, për shkak të madhësisë së këtij qarku (me vetëm 3 mandate), transferimi i një mandati tjetër në këtë qark do të sillte një devijim edhe më të madh. 14 Listat e mbyllura renditen nga partia, ndërsa listat preferenciale janë në rend alfabetik, dhe çdo zgjedhës mund të zgjedhë një kandidat. 15 Mandatet shpërndahen duke renditur herësit që dalin nga pjesëtimi i votave të çdo subjekti zgjedhor me pjesëtues të njëpasnjëshëm (1, 2, 3, etj.) deri në numrin total të mandateve në qark. Garuesit fitojnë aq mandate sa numri i herësve të tyre që renditen brenda numrit të mandateve të disponueshme. Për kandidatët e pavarur, votat pjesëtohen vetëm me një. 16 Gjykata e rrëzoi ankesën, duke deklaruar se sistemi ishte në përputhje me nenin 64.3 të Kushtetutës, sipas të cilit “ligji për zgjedhjet garanton që jo më pak se dy të tretat e listës shumë-emërore t’i nënshtrohen votimit preferencial dhe siguron përfaqësimin gjinor.” Republika e Shqipërisë Faqja: 10 Zgjedhjet Parlamentare, 11 Maj 2025 Raporti Përfundimtar i Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve të ODIHR-it

dhe Komisioni i Ankesave dhe Sanksioneve (KAS). 17 Anëtarët e KQZ-së zgjidhen nga parlamenti me jo më pak se tre të pestat e votave. Vetëm tre nga 12 anëtarët e KQZ-së janë gra.

Në përgjithësi, KQZ-ja i administroi zgjedhjet në mënyrë transparente dhe respektoi afatet ligjore. Seancat e KQZ-së u njoftuan në kohë, qenë të hapura për palët e interesuara, përfshirë partitë politike që morën pjesë rregullisht, dhe u transmetuan drejtpërdrejt. KQZ-ja ishte reaguese ndaj palëve të interesuara, duke bashkëpunuar me organizatat e shoqërisë civile dhe partitë politike dhe duke u shpërndarë atyre projekt-rregulloret për shqyrtim. Në përgjithësi, KQZ-ja veproi në mënyrë gjithëpërfshirëse dhe gëzoi një nivel të lartë besimi ndër aktorët e saj.

Megjithatë, KQZ-ja u përball me sfida teknike në menaxhimin e përgjithshëm të zgjedhjeve. Disa rregullore u ndryshuan deri një javë para ditës së zgjedhjeve, përfshirë një manual udhëzues mbi procedurat e numërimit të votave dhe përpunimin dhe numërimin e fletëve të votimit të dërguara me postë nga jashtë vendit. Si pasojë, disa informacione kyçe nuk u shpërndanë në kohë te punonjësit e qendrave të votimit, partitë dhe aktorët e tjerë të interesuar. 18 Disa aktorë i perceptuan disa anëtarë të KQZ-së si të politizuar në vendimmarrjen e tyre dhe pati raste kur ndarja e kompetencave ndërmjet Komisionerit dhe Rregullatorit dukej e paqartë. 19

KZAZ-të ishin përgjegjëse për organizimin e zgjedhjeve në zonat e tyre përkatëse, emërimin e anëtarëve të KQV-ve dhe GNV-ve, si dhe të stafit për nxjerrjen e rezultateve. 20 KZAZ-të dhe zyrtarët zgjedhorë të niveleve më të ulëta emërohen nga partitë politike, pavarësisht rekomandimeve të mëparshme të ODIHR-it dhe Komisionit të Venecias për të mundësuar emërimin jopartiak të komisionerëve zgjedhorë. 21 KZAZ-të përbëheshin nga 57 për qind anëtarë me përvojë që kishin shërbyer në zgjedhjet e mëparshme, ndërsa 251 anëtarë shërbyen për herë të parë. KZAZ-të përmbushën kuotën ligjore prej 30 për qind për gjininë e nënpërfaqësuar, ku gratë përbënë 31 për qind të anëtarëve; megjithatë, gratë patën prani të kufizuar në rolet drejtuese, gjë që nënvizoi karakterin minimal të kësaj përmbushjeje. 22

Për të siguruar një pjesëmarrje më të madhe të grave, KQZ-ja duhet të garantojë që komisionet zgjedhore të niveleve më të ulëta të jenë të balancuara në aspektin gjinor, duke përfshirë edhe emërimin e grave në pozita drejtuese.

Në përgjithësi, KZAZ-të vepruan në mënyrë profesionale dhe zhvilluan mbledhje të rregullta publike. Para ditës së zgjedhjeve, KZAZ-të u përballën me disa sfida në finalizimin e përbërjes së KQV-ve në zonat e thella dhe në punësimin e stafit, kryesisht për shkak të propozimeve të pamjaftueshme nga PD- ja, PSD-ja dhe PL-ja. 23 Zëvendësimet e minutës së fundit të anëtarëve të KZAZ-ve nga disa parti politike

17 Komisioneri ka autoritet të gjerë ekzekutiv dhe përfaqëson KQZ-në. Zëvendëskomisioneri ka një funksion specifik për të mbikëqyrur përdorimin e teknologjisë së ID-së së votuesit. Rregullatori miraton aktet nënligjore, ndërsa KAS- i shqyrton ankesat kundër vendimeve të Komisionerit dhe të KZAZ-ve, vendos për vlefshmërinë e votimit dhe të rezultateve të zgjedhjeve, si dhe mund të vendosë sanksione me kërkesë të Komisionerit. 18 Seksioni II, paragrafi B, pika 3 e Deklaratës së Rishikuar Interpretative të Komisionit të Venecias të vitit 2024 mbi Stabilitetin e Legjislacionit Zgjedhor përcakton se “Në fushën zgjedhore, siguria juridike do të thotë që besimi në zgjedhjet demokratike, në përputhje me standardet ndërkombëtare, nuk duhet të cenohet nga ndryshimet e vona në legjislacionin parësor ose dytësor, përfshirë ato nga organet zgjedhore.”. 19 Sipas Rregullatorit, Komisioneri kishte tejkaluar kompetencat e tij në disa fusha kyçe, përfshirë: auditimet e sistemeve IT; procedurat për miratimin e auditimeve vjetore financiare të partive politike; zbatimin e programeve pilot të votimit elektronik; si dhe hartimin e rregulloreve për mbledhjen dhe administrimin e rezultateve paraprake të zgjedhjeve. 20 Sipas KQZ-së, u ngritën 18 qendra të veçanta votimi, 16 në institucionet e vuajtjes së dënimit dhe dy në shtëpi kujdesi për të moshuar. 21 Nga 741 anëtarët e KZAZ-ve: 279 ishin nga PD-ja, 279 nga PS-ja, 93 nga PSD-ja dhe 90 nga PL-ja. 22 Gratë përbënin rreth 26 për qind të të gjithë kryetarëve, zëvendëskryetarëve dhe sekretarëve të KZAZ-ve. 23 Në rastet kur partitë nuk mund të propozojnë mjaftueshëm anëtarë për KQV-të, KQZ-ja i emëron ata nga një listë rekrutimi. Më 7 maj, KQZ-ja informoi Misionin e Vëzhgimit të Zgjedhjeve të ODIHR-it se vetëm 80 për qind e KQV- ve ishin formuar plotësisht. Republika e Shqipërisë Faqja: 11 Zgjedhjet Parlamentare, 11 Maj 2025 Raporti Përfundimtar i Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve të ODIHR-it

ishin shqetësuese, por nuk ndikuan në përgatitjet e përgjithshme. 24 Partitë politike tërhoqën ose zëvendësuan mbi 231 anëtarë të KZAZ-ve nga 744 gjithsej (31 për qind). 25

Një ditë para zgjedhjeve, rreth 22 për qind e KQV-ve mbetën të paplota. Në ditën e zgjedhjeve, 20 për qind e KQV-ve përbëheshin nga më pak se 7 anëtarë, siç kërkohet me ligj, por kishin 4 deri në 6 anëtarë. KQZ-ja informoi Misionin e ODIHR-it se rreth 1,828 (35 për qind) e të gjithë anëtarëve të KQV-ve u zëvendësuan; 200 zëvendësime (9 për qind) ndodhën një ditë para ditës së zgjedhjeve. 26 Në shumicën e rasteve, partitë i zëvendësuan anëtarët e tyre sipas dëshirës; megjithatë, PD-ja informoi Misionin e ODIHR-it se disa nga anëtarët e saj u ndryshuan pas disa kërcënimeve që thanë se kishin marrë. 27

Për të siguruar stabilitetin e administratës zgjedhore, duhet të shihet mundësia e depolitizimit të procedurës së emërimit të administratës zgjedhore të niveleve më të ulëta dhe kufizimi i zëvendësimeve arbitrare të anëtarëve të komisioneve në momentet e fundit, për të garantuar trajnimin në kohë dhe si duhet për të gjithë anëtarët.

Për të rritur koordinimin në adresimin e shkeljeve të mundshme në afërsi të qendrave të votimit, KZAZ- të emëruan dy anëtarë të çdo KQV-je si koordinatorë sigurie, një anëtar nga partia më e madhe në parlament dhe një nga partia e dytë më e madhe. Ata monitoruan zonën jashtë qendrave të votimit, përfshirë hyrjet, oborret dhe perimetrin deri në 150 metra, për të identifikuar grumbullime të paautorizuara ose persona që orientonin zgjedhësit.

Çdo GNV përbëhej nga katër anëtarë të emëruar nga partia/koalicioni në pushtet dhe nga opozita kryesore. KZAZ-të u përballën me sfida në emërimin e GNV-ve: gjysma e KZAZ-ve raportuan emërime të vonuara ose të paplota dhe 30 për qind e anëtarëve të turnit të dytë nuk u emëruan. Numërimi u krye në dy faza: fillimisht u numëruan dhe u paketuan fletët e votimit nga të gjitha KQV-të për listat e mbyllura, dhe më pas u numëruan fletët e votimit nga të gjitha KQV-të për mandatet preferenciale.

KQZ-ja trajnoi 36,000 punonjës zgjedhorë përmes një programi trajnimi me metodë kaskadë. 28 Megjithëse trajnerët ishin përgjithësisht të përgatitur, në sesionet e vëzhguara nga Misioni i ODIHR-it u vërejt se nuk kishte një metodologji të standardizuar dhe, në disa raste, materiale të mjaftueshme. Në disa raste, sesionet e trajnimit kishin pjesëmarrje të dobët.

Për të forcuar kapacitetin dhe profesionalizmin e komisioneve zgjedhore të niveleve më të ulëta, KQZ- ja duhet të hartojë një program trajnimi kaskadë të standardizuar, duke përfshirë manuale dhe fletë informuese të lehta për t’u kuptuar.

Aspekt pozitiv ishte që KQZ-ja zhvilloi një fushatë të gjerë informimi për të rritur ndërgjegjësimin mbi regjistrimin e zgjedhësve, për të parandaluar krimet zgjedhore si shitblerja e votës, për të qartësuar praktikat e ndaluara, përfshirë keqpërdorimin e burimeve publike, si dhe për të shpjeguar procedurat e ditës së zgjedhjeve, duke përfshirë shënimin e fletës së votimit dhe përdorimin e pajisjeve të votimit elektronik. Fushata synoi të rinjtë dhe gratë votuese, si edhe personat me aftësi të kufizuara dhe pakicat kombëtare. KQZ-ja përgatiti tetë spote informuese që i transmetoi në rrjetet sociale, televizion dhe radio, dhe përktheu disa informacione zgjedhore në gjuhët e pakicave, duke i pajisur edhe videospotet me titra.

24 Shumë anëtarë zëvendësues kishin shërbyer në zgjedhjet e mëparshme si anëtarë të KQV-ve ose grupeve të numërimit të votave. 25 PD-ja pati 81 zëvendësime, PS-ja dhe PSD-ja patën nga 58 zëvendësime secila, kurse PL-ja pati 34 zëvendësime. 26 Neni II.3.1.f i Kodit të Praktikës së Mirë në Çështjet Zgjedhore të Komisionit të Venecias të vitit 2002 rekomandon që “organet që emërojnë anëtarët e komisioneve zgjedhore nuk duhet të jenë të lira t’i shkarkojnë ata sipas dëshirës”. 27 Për shembull, PD-ja informoi Misionin e ODIHR-it se 20 anëtarë të stafit të KQV-ve në Njësinë 8 në Tiranë ishin tërhequr për shkak të presionit. 28 Katër trajnerë kombëtarë dhe 76 trajnerë rajonalë përdorën një kombinim të metodës së lektorimit dhe sesioneve interaktive. Republika e Shqipërisë Faqja: 12 Zgjedhjet Parlamentare, 11 Maj 2025 Raporti Përfundimtar i Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve të ODIHR-it

Përveç kësaj, KQZ-ja përdori formate të aksesueshme, si interpretimin në gjuhën e shenjave për spotet televizive, dhe ofroi disa materiale dhe informacione për zgjedhësit në alfabetin Braille. U shprehën shqetësime për mungesën e edukimit të mjaftueshëm mbi sistemin e ri zgjedhor dhe procedurat e shënimit të fletës së votimit, gjë që mund të ndikonte në aftësinë e disa zgjedhësve për të votuar saktë dhe në mënyrë të pavarur. Herë pas here, disa informacione zgjedhore nuk ishin të lehta për t'u gjetur nga publiku në faqen e internetit të KQZ-së, për shkak të një përditësimi të vazhdueshëm.

Sipas KQZ-së, ka rreth 26,000 zgjedhës të regjistruar me aftësi të kufizuara. Sipas ligjit, zgjedhësit në vend duhet të votojnë duke qenë të pranishëm fizikisht në qendrat e votimit, pasi nuk ka dispozita për votim në banesë apo forma të tjera të veçanta votimi. Personat me aftësi të kufizuara që nuk mund të votonin në mënyrë të pavarur, mund të kërkonin asistencë nga një anëtar i familjes ose një zgjedhës tjetër brenda qendrës së votimit. Për të përmirësuar aksesueshmërinë në qendrat e votimit, KQZ-ja udhëzoi KZAZ-të të instalonin rampa, të vendosnin tabela informuese dhe të siguronin hyrje pa pengesa, si dhe trajnoi stafin e KZAZ-ve dhe KQV-ve për asistimin e zgjedhësve me aftësi të kufizuara. Pavarësisht këtyre përpjekjeve, në ditën e zgjedhjeve vëzhguesit raportuan se shumë qendra votimi ende nuk kishin akses të mjaftueshëm për personat me aftësi të kufizuara (shih seksionin Dita e Zgjedhjeve).

Kur përcaktojnë vendndodhjen e qendrave të votimit, autoritetet zgjedhore dhe bashkitë duhet të marrin masa proaktive për të siguruar aksesueshmëri në hyrje dhe në brendësi të qendrave të votimit për personat me aftësi të kufizuara.

Për herë të parë, votimi nga jashtë vendit u realizua përmes votimit me postë, i cili u konsiderua gjerësisht si një zhvillim i rëndësishëm zgjedhor. Pati një kuadër rregullator të përshtatshëm për votimin nga jashtë vendit, megjithëse disa aspekte, si procedurat e numërimit, u miratuan me vonesë.29 Zgjedhësit morën fletët e votimit për zonën zgjedhore të adresës së tyre të fundit të regjistruar në Shqipëri dhe fletët e tyre të plotësuara duhet të mbërrinin në KQZ deri në orën 19:00 të datës 11 maj, për t’u numëruar në Vendin e caktuar të Numërimit të Votave (VNV). 30 Qendra e përpunimit të votimit nga jashtë vendit në Tiranë ishte e aksesueshme për vëzhguesit dhe operacionet e saj transmetoheshin drejtpërdrejt.

VI. PËRDORIMI I TEKNOLOGJISË NË ZGJEDHJE

Identifikimi biometrik i zgjedhësve u zbatua në të gjitha qendrat e votimit dhe funksionoi kryesisht siç ishte parashikuar. 31 Kur skanimi i gjurmës së gishtit dështonte, zyrtarët zgjedhorë aplikonin zgjidhjen rezervë fizike. Shumica e zgjedhësve votuan me fletë letre, ndërsa votimi elektronik dhe numërimi elektronik vazhdoi në shkallë të kufizuar.

Kodi Zgjedhor kërkon që pilotimet e teknologjisë të përfshijnë jo më pak se 10 për qind të zgjedhësve. Megjithatë, më 25 prill 2025, në kundërshtim me ligjin, Komisioni Rregullator i KQZ-së autorizoi pilotimin e votimit elektronik në dy zona zgjedhore që përfshinin 1.4 për qind të zgjedhësve të

29 Ndryshimet në ligjin zgjedhor që lidhen me numërimin dhe vlerësimin e fletëve të votimit të dërguara me postë u miratuan në shkurt 2025, tre muaj para zgjedhjeve. Më pas, KQZ-ja miratoi disa rregullore që lidhen me votimin nga jashtë vendit, me disa vonesa (dy rregullore u miratuan në mars 2025). 30 Sipas ligjit, fletët e votimit me vulë hyrëse ose me informacion gjurmues që konfirmon mbërritjen në Shqipëri brenda afatit do të numëroheshin. Zgjedhësit e diasporës mund të interesoheshin nëse nuk u mbërrinin fletët e votimit. 31 Çdo QV ka një pajisje offline që përmban listat e zgjedhësve nga të gjitha QV-të. Zgjedhësit identifikohen duke skanuar një dokument identifikimi biometrik, ose të dhënat e pasaportës apo kartës së identitetit krahasohen me të dhënat në pajisje. Printohet një kupon letre me të dhënat dhe fotografinë e zgjedhësit, dhe në vend të firmës skanohet gjurma e gishtit. Republika e Shqipërisë Faqja: 13 Zgjedhjet Parlamentare, 11 Maj 2025 Raporti Përfundimtar i Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve të ODIHR-it

regjistruar. 32 Ky ishte rezultat i një bllokimi politik lidhur me këtë çështje dhe një kërkese nga PD-ja për kufizimin e këtij procesi. 33 Vendimi i vonuar, i marrë vetëm disa javë para ditës së zgjedhjeve, krijoi pasiguri për zonat zgjedhore të prekura gjatë periudhës menjëherë para zgjedhjeve. Si pasojë, kompania ofruese u kontraktua për të mbështetur KQZ-në vetëm pak para zgjedhjeve. Këto zhvillime theksojnë nevojën për një qëndrueshmëri më të madhe institucionale ndaj presionit politik dhe për procedura më uniforme për zbatimin e teknologjive në zgjedhje.

Nëse në të ardhmen mendohet që votimi elektronik të përdoret më gjerësisht, atëherë përdorimi i teknologjive të votimit duhet të menaxhohet në mënyrë gjithëpërfshirëse, transparente dhe të integruar.

Çdo qendër votimi me votim elektronik ishte e pajisur me dy pajisje me ekran me prekje, të cilat prodhonin një kupon të printuar për çdo votë. Zgjedhësit mund ta shihnin kuponin e tyre përmes një dritareje të tejdukshme, para se të depozitohej në një kuti votimi të vulosur. 34 Pas mbylljes së QV-ve, çdo pajisje duhej të numëronte votat, të transferonte rezultatet në mënyrë elektronike dhe të printonte një raport numërimi. Një total prej 10 për qind e të gjitha kutive të votimit, përfshirë ato të votimit elektronik, i nënshtrohen rinumërimit manual.

Procesi i mbylljes së pajisjeve të votimit elektronik në QV, përfshirë printimin dhe transmetimin e rezultateve të votimit elektronik, u ndal pas një kërkese nga PD-ja, bazuar në shqetësimet se rezultatet mund të publikoheshin para kohe. Në vend që të mbylleshin, pajisjet e votimit dhe kutitë e votimit u transportuan në KZAZ, ku numërimi filloi në mëngjesin e 12 majit; megjithatë, rezultatet nuk u transmetuan dhe nuk u publikuan brenda afatit të parashikuar. Ky vendim sinjalizoi mungesën e vazhdueshme të besimit politik tek sistemi, ngriti pyetje lidhur me llogaridhënien dhe procedurat e rregullta dhe minoi besimin tek teknologjia zgjedhore.

Për të garantuar integritetin dhe për të rritur besimin e publikut, vendimet që lidhen me përdorimin e teknologjisë në zgjedhje duhet t’i përmbahen kuadrit rregullator ekzistues dhe nuk duhet të merren si përgjigje ndaj presionit politik.

KQZ-ja menaxhoi identifikimin biometrik, pilotimet e votimit elektronik dhe sistemet e ndryshme të informacionit zgjedhor përmes kontraktorëve privatë dhe stafit të KQZ-së, me pak varësi nga shërbimet shtetërore të IT-së. 35 Krahasuar me zgjedhjet e mëparshme dhe në përputhje me praktikat e mira zgjedhore, KQZ-ja qe më pak e varur nga kompania ofruese e pajisjeve, e cila në zgjedhjet e mëparshme konfiguronte pajisjet dhe siguronte mbështetje të plotë teknike. Kërkesat teknike ishin në përputhje me ligjin dhe përdorimi i teknologjisë u dokumentua dhe u menaxhua në mënyrë të qëndrueshme. 36

32 Pilotimi i vitit 2025 përfshiu 75 KQV me 51,505 zgjedhës të regjistruar (31 QV me 22,290 zgjedhës të regjistruar në Tiranë dhe 44 QV me 29,215 zgjedhës në Vorë). 33 Përfaqësuesi i PD-së veçoi dy KZAZ në seancën e Komisionit Rregullator më 28 prill. Në tetor 2024, gjatë konsultimeve me KQZ-në, kundërshtimet e tyre theksuan se çështjet nga vitet 2021 dhe 2023 nuk ishin adresuar mjaftueshëm dhe se kishte pak kohë në dispozicion për t’i trajtuar. KQZ-ja deklaroi në vitin 2024 se PD-ja mbetet skeptike dhe se duhet të bjerë dakord para zgjerimit të votimit elektronik. Në vitin 2023, Kryetari i PD-së e kishte denoncuar pilotimin si “një manipulim monstruoz, të gatuar digjitalisht.” 34 Zgjedhësit kishin mundësinë ta linin fletën e votimit bosh dhe mund të votonin edhe një herë (në këtë rast, vota e parë printohet si fletë votimi e pavlefshme). Fletët e votimit në letër ishin të disponueshme si masë rezervë, por nuk u përdorën paralelisht. 35 KQZ-ja ofron menaxhimin dhe logjistikën e teknologjisë, ofron mbështetje teknike, rekruton dhe trajnon operatorët e pajisjeve dhe menaxhon infrastrukturën e saj. 36 Partitë politike dhe publiku kanë akses në dokumentet që detajojnë teknologjinë e përdorur, proceset e prokurimit dhe menaxhimit. Republika e Shqipërisë Faqja: 14 Zgjedhjet Parlamentare, 11 Maj 2025 Raporti Përfundimtar i Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve të ODIHR-it

Me ligj, zgjedhjet konsiderohen si infrastrukturë kritike informacioni. 37 Kështu, KQZ- ja i është nënshtruar certifikimit për sistemet e menaxhimit të sigurisë së informacionit. 38 Autoriteti Kombëtar për Sigurinë Kibernetike mbështeti KQZ-në me testime shtesë sigurie, vlerësime teknike dhe rekomandime për përmirësim; në vitin 2025, fokusi i veçantë ishte sigurimi i platformave të regjistrimit për votimin nga jashtë vendit dhe mbrojtja e të dhënave personale të zgjedhësve të diasporës. Megjithëse disa institucione shqiptare kanë qenë në shënjestër të sulmeve kibernetike me motive politike vitet e fundit, bashkëbiseduesit e Misionit të ODIHR-it nuk raportuan shqetësime për ndërhyrje kibernetike të huaja lidhur me zgjedhjet dhe nuk u raportua asnjë incident i sigurisë kibernetike që të kishte ndikuar tek zgjedhjet.

Veprimet në ditën e zgjedhjeve nuk kishin uniformitet në aspektin e strukturimit dhe përdorimit të dokumenteve elektronike të identifikimit dhe të pajisjeve të votimit. Disa pajisje të identifikimit elektronik dhe të votimit elektronik patën defekte, duke shkaktuar ndërprerje të procesit. Procedurat ndryshuan veçanërisht në ditën e zgjedhjeve, ku disa anëtarë të KQV-ve dhe disa operatorë pajisjesh demonstruan mosnjohjen e përgjegjësive të tyre. Megjithëse KQZ-ja veproi në mënyrë profesionale, ajo pati mungesë stafi dhe u përball me sfida në nivel qarku dhe qendrash votimi lidhur me kapacitetin e operatorëve teknikë.

KQZ-ja organizoi një sërë demonstrimesh teknologjie në rrugë për të rritur ndërgjegjësimin e zgjedhësve mbi votimin elektronik, por ato demonstrime që u vëzhguan nga Misioni i ODIHR-it nuk qenë veçanërisht proaktive. 39 Në ditën e zgjedhjeve, zgjedhësit shpesh nuk mund t’i përdornin pajisjet e votimit elektronik në mënyrë të pavarur dhe kërkonin shpesh asistencë verbale nga operatorët e pajisjeve. Veçanërisht votuesit më të moshuar dhe ata me më pak njohuri teknologjike hasën vështirësi. Mungesa e edukimit proaktiv, me një pikësynim të qartë dhe të përshtatur për zgjedhësit që nuk janë të familjarizuar me pajisjet inteligjente minon parimin e së drejtës së përgjithshme të votës dhe besimin tek procesi, pasi sistemet e votimit nuk janë lehtësisht të kuptueshme dhe të përdorshme nga të gjithë zgjedhësit. 40

Përpjekjet për edukimin e zgjedhësve mbi votimin elektronik duhet të intensifikohen për të rritur ndërgjegjësimin e zgjedhësve mbi procedurat dhe për t’u siguruar që të gjithë zgjedhësit të jenë në gjendje të votojnë në mënyrë të pavarur.

Një kampion i rastësishëm prej tre për qind i pajisjeve të identifikimit elektronik dhe votimit elektronik iu nënshtrua demonstrimeve publike të testimit të përdorshmërisë, në të cilat mund të merrnin pjesë partitë politike, vëzhguesit dhe mediat, duke kontribuar kështu në transparencë. Bashkëbiseduesit e Misionit të ODIHR-it përgjithësisht shprehën besim te teknologjia, por pati disa shqetësime lidhur me mungesën e besimit, kryesisht nga opozita. 41

Megjithëse Kodi Zgjedhor nuk kërkon auditim ose certifikim të pavarur, KQZ-ja bëri përpjekje për t’u përafruar me standardet ndërkombëtare duke marrë në konsideratë rekomandimet e mëparshme të ODIHR-it mbi teknologjitë zgjedhore. Përveç kryerjes së testeve të brendshme, një kontraktor i pavarur

37 Detyrimet sipas Ligjit për Sigurinë Kibernetike të vitit 2024, i cili i përcakton institucionet e pavarura si infrastrukturë kritike të informacionit, fokusohen në raportimin tek Autoriteti Kombëtar për Sigurinë Kibernetike. 38 Certifikimi ISO 27001 bazohet në auditimin e pavarur të kontrolleve, dokumenteve dhe proceseve të sigurisë së informacionit. Nuk përfshin vlerësimin teknik ose testimin. 39 KQZ-ja zhvilloi demonstrime ndërgjegjësuese për zgjedhësit për dy javë në pesë vende brenda zonës së votimit elektronik. 40 Sipas Rekomandimit CM/Rec(2017)5[1] të Komitetit të Ministrave për shtetet anëtare mbi standardet për votimit elektronik (Shtojca I), “[n]dërfaqja me zgjedhësin në një sistem të votimit elektronik duhet të jetë e lehtë për t’u kuptuar dhe për t’u përdorur nga të gjithë zgjedhësit.” 41 Gjatë testimit funksional të pajisjeve të verifikimit të zgjedhësve më 28 prill, aktivisti politik Altin Goxhaj vuri në dyshim besueshmërinë e tyre. Republika e Shqipërisë Faqja: 15 Zgjedhjet Parlamentare, 11 Maj 2025 Raporti Përfundimtar i Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve të ODIHR-it

kreu testime sigurie të serverëve të KQZ-së, faqes së internetit dhe pajisjeve të identifikimit biometrik dhe votimit elektronik, në përputhje me rekomandimet e mëparshme të ODIHR-it. Megjithatë, transparenca e KQZ-së lidhur me këto testime sigurie qe e kufizuar. Përveç informacionit mbi tenderin publik, KQZ-ja nuk publikoi detaje shtesë rreth testimeve të sigurisë. Megjithëse është e kuptueshme që informacionet e ndjeshme të sigurisë nuk mund të bëhen publike, KQZ-ja nuk komunikoi as shtrirjen, metodologjinë apo një përmbledhje të rezultateve të këtyre testimeve, gjë që mund të kishte rritur besimin e publikut dhe aktorëve të interesuar.

VII. REGJISTRIMI I ZGJEDHËSVE

Shtetasit shqiptarë që kanë mbushur 18 vjeç në ditën e zgjedhjeve kanë të drejtë të votojnë. Shtetasit të cilëve paaftësia ligjore u është deklaruar me vendim gjykate nuk mund të votojnë, në kundërshtim me detyrimet ndërkombëtare që ndalojnë diskriminimin bazuar në aftësinë e kufizuar. 42 Shtetasit që vuajnë një dënim me burg për kryerjen e disa veprave penale të caktuara nuk lejohen të votojnë. 43

Për të qenë në përputhje me standardet ndërkombëtare dhe për të garantuar të drejtën universale të votës dhe trajtimin e barabartë para ligjit, të gjitha kufizimet e të drejtës së votës të bazuara tek aftësia e kufizuar intelektuale ose psikosociale duhet të hiqen, përfshirë ato që bazohen në vlerësime individuale të gjykatës.

Regjistrimi i zgjedhësve për votimin brenda vendit është pasiv, i bazuar në regjistrin civil. Listat e zgjedhësve nxirren nga Regjistri Kombëtar i Gjendjes Civile dhe mirëmbahen nga Drejtoria e Përgjithshme e Gjendjes Civile, e cila është nën Ministrinë e Brendshme. Në përgjithësi, procesi i regjistrimit të zgjedhësve ishte transparent dhe aktorët zgjedhorë kishin besim në gjithëpërfshirjen dhe saktësinë e përgjithshme të listave të zgjedhësve. Zgjedhësit mbi 100 vjeç hiqen automatikisht nga listat e zgjedhësve dhe duhet të konfirmojnë statusin e tyre për t’u përfshirë, gjë që mund t’u krijojë një barrë të panevojshme këtyre zgjedhësve. 44 Përveç kësaj, zgjedhësit mund të hiqen nga regjistri kombëtar vetëm në rast vdekjeje ose me kërkesë të tyre.

Subjektet zgjedhore kanë të drejtë të kërkojnë një kopje të plotë të listës së zgjedhësve, gjë që rriti transparencën e procesit të regjistrimit të zgjedhësve, pavarësisht shqetësimeve që mund të ngrinte lidhur me privatësinë e të dhënave. 45 Zgjedhësve u ofrohej mundësi e mjaftueshme për të verifikuar të dhënat e tyre në listën e zgjedhësve, si fizikisht, ashtu edhe online, deri një ditë para ditës së zgjedhjeve. 46 Siç kërkohet me ligj, KQZ-ja emëroi dy auditues për të vlerësuar saktësinë e listave të

42 Nenet 12 dhe 29 të Konventës së vitit 2006 për të Drejtat e Personave me Aftësi të Kufizuara (KRPAK) të vitit 2006 kërkojnë nga Shtetet palë “t’u garantojnë personave me aftësi të kufizuara të drejta politike dhe mundësinë për t’i gëzuar ato në mënyrë të barabartë me të tjerët”. Sipas Komentit të Përgjithshëm nr. 1 të vitit 2014 të Komitetit të OKB-së për KRPAK-un, “aftësia vendimmarrëse e një personi nuk mund të përdoret si justifikim për asnjë përjashtim të personave me aftësi të kufizuara nga ushtrimi i të drejtave të tyre politike, përfshirë të drejtën për të votuar dhe të drejtën për t’u zgjedhur”. Në paragrafin 9.4 të Komunikimit nr. 4/2011 të vitit 2013, Komiteti thekson se: “përjashtimi nga e drejta e votës mbi bazën e një aftësie të supozuar ose faktike psikosociale ose intelektuale, përfshirë edhe kufizimet e vendosura në bazë të një vlerësimi individual, përbën diskriminim për shkak të aftësisë së kufizuar”. 43 Në përputhje me nenin 45 të Kushtetutës, Ligji për Dekriminalizimin ua mohon të drejtën e votës personave që vuajnë një dënim me burg për kryerjen e veprave penale të parashikuara në mbi 80 nene të Kodit Penal (nga veprat e lidhura me zgjedhjet deri te krimet e rënda). 44 DPGJC-ja identifikoi 181 zgjedhës të tillë. 45 Paragrafi 4.1.3 i Udhëzimeve të Këshillit të Evropës të vitit 2024 për mbrojtjen e individëve në lidhje me përpunimin e të dhënave personale parashikon se “Në përputhje me parimin e minimizimit të të dhënave, të dhënat e përpunuara në regjistrat e zgjedhësve dhe listat e zgjedhësve duhet të kufizohen vetëm në ato të nevojshme për regjistrimin dhe verifikimin e zgjedhësve”. 46 Për çdo korrigjim apo përfshirje në listën e zgjedhësve, një zgjedhës duhet të paraqesë kërkesë në gjykatën e rrethit maksimumi 24 orë para ditës së zgjedhjeve, dhe gjykata duhet të vendosë jo më vonë se 6 orë para mbylljes së votimit. Republika e Shqipërisë Faqja: 16 Zgjedhjet Parlamentare, 11 Maj 2025 Raporti Përfundimtar i Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve të ODIHR-it

zgjedhësve brenda dhe jashtë vendit. Audituesit shqyrtuan çdo muaj shpërndarjen e zgjedhësve në qendrat e votimit, duke filluar gjashtë muaj para ditës së zgjedhjeve, dhe raportuan se procesi ishte menaxhuar me sukses. KQZ-ja publikoi listat përfundimtare të zgjedhësve më 2 prill me 3,713,761 zgjedhës të regjistruar, duke përfshirë edhe ata me banim jashtë vendit. 47

Shtetasit me të drejtë vote me leje qëndrimi zyrtare jashtë vendit mund të regjistroheshin për të votuar jashtë vendit. Pas një fushate të gjerë informimi për diasporën, KQZ-ja zhvilloi regjistrimin e zgjedhësve nga 11 janari deri më 4 mars. Zgjedhësit duhej të ngarkonin elektronikisht dokumentet e tyre biometrike shqiptare (të lëshuara pas vitit 2009), lejen e qëndrimit të lëshuar nga autoriteti i vendit pritës, si dhe një dokument që vërtetonte adresën e vendbanimit (p.sh. një faturë të shërbimeve ose një vërtetim nga banka, nëse adresa nuk ishte e vendosur tek leja). 48 Fillimisht, KQZ-ja kërkonte dokumente shqiptare të vlefshme, por e ndryshoi vendimin për të lejuar regjistrimin e atyre me dokumente biometrike të skaduara. 49 Lista përfundimtare e zgjedhësve për votimin nga jashtë vendit u publikua më 11 mars me 245,935 zgjedhës nga 85 vende. 50 Rreth 41,000 aplikime u refuzuan, kryesisht për mungesë të lejeve të qëndrimit ose një dokumenti që vërtetonte adresën e vendbanimit në vendin përkatës të qëndrimit.

Sipas ligjit, shtetasit me të drejtë vote duhet të paraqiteshin për të votuar me një pasaportë biometrike ose kartë identiteti të vlefshme. Megjithatë, sipas Ministrisë së Brendshme, 360,808 shtetas, disa prej të cilëve banojnë në Shqipëri, kanë dokumente identifikimi të skaduara. 51 Më 7 maj, katër ditë para ditës së zgjedhjeve, Këshilli i Ministrave zgjati vlefshmërinë e dokumenteve të skaduara deri më 31 maj, duke u mundësuar votimin mbajtësve të këtyre dokumenteve.

VIII. REGJISTRIMI I KANDIDATËVE

Çdo zgjedhës me të drejtë vote ka të drejtë të kandidojë në zgjedhje, përveç atyre që vuajnë një dënim me burg bazuar në një vendim gjyqësor të formës së prerë për vepra penale të caktuara. Kjo e drejtë mund të kufizohet edhe për shtetas të dënuar me vendim jo të formës së prerë në juridiksione të caktuara, si edhe për individë që janë objekt i një urdhër-arresti ndërkombëtar ose që janë dëbuar nga disa shtete. 52 Për më tepër, Kushtetuta përcakton kategori zyrtarësh pozitat e të cilëve konsiderohen të papajtueshme me të drejtën për të kandiduar. 53

47 Regjistrimi i vitit 2023 nga Instituti i Statistikave (INSTAT) përcaktoi se numri i banorëve të Shqipërisë ishte ulur në 2.4 milionë nga 2.8 milionë në vitin 2011. 48 Vendbanimi i fundit i zgjedhësit në Shqipëri, mbi bazën e të cilit zgjedhësi caktohet në një njësie zgjedhore, merret nga regjistri kombëtar i popullsisë. 49 KQZ-ja mori një numër të madh kërkesash nga zgjedhës jashtë vendit lidhur me dokumentet e skaduara biometrike shqiptare, çka e shtyu qeverinë të nxirrte një akt më 5 shkurt për të lejuar përdorimin e dokumenteve të skaduara. 50 Grupet më të mëdha të zgjedhësve të regjistruar për votim nga jashtë ishin në Itali, me 91,223 (37.1 për qind), dhe në Greqi, 68,386 (27.8 për qind). Përveç kësaj, kishte numër të madh zgjedhësish të regjistruar në Gjermani 25,499 (10.4 për qind), Shtetet e Bashkuara të Amerikës 20,653 (8.4 për qind) dhe Mbretërinë e Bashkuar 17,227 (7 për qind). 51 Sipas MPB-së, më 11 maj, 262,848 shtetas shqiptarë nuk kishin asnjë dokument identifikimi dhe 550,633 kishin pasaporta të skaduara. 52 Ligji për Dekriminalizimin i referohet dëbimit nga një shtet anëtar i BE-së, Australia, Kanadaja dhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Përveç kësaj, shtetasit e dënuar për disa vepra penale ose të dëbuar, edhe në mungesë të një vendimi përfundimtar gjykate, nga një shtet anëtar i BE-së, Australia, Kanadaja dhe Shtetet e Bashkuara, nuk lejohen të kandidojnë, ashtu si edhe ata ndaj të cilëve është lëshuar një urdhër ndërkombëtar kërkimi. 53 Presidenti i Republikës, gjyqtarët, prokurorët, ushtarakët, punonjësit e policisë, shërbimeve të sigurisë kombëtare, diplomatët, kryebashkiakët, prefektët, kryetarët dhe anëtarët e komisioneve zgjedhore, si edhe funksionarët e lartë të administratës shtetërore të përcaktuar me ligj. Republika e Shqipërisë Faqja: 17 Zgjedhjet Parlamentare, 11 Maj 2025 Raporti Përfundimtar i Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve të ODIHR-it

KQZ-ja regjistroi tetë parti politike dhe tre koalicione deri në afatin e 12 marsit. 54 Nga këto, vetëm Partia Aleanca Kombëtare Shqiptare drejtohej nga një grua. Partitë dhe koalicionet ishin të detyruara të paraqisnin dy listash kandidatësh: një listë të mbyllur me rend të përcaktuar paraprakisht dhe një listë të veçantë për votimin preferencial, të renditur alfabetikisht. Kandidatët nuk mund të shfaqeshin në disa zona zgjedhore ose në të dyja llojet e listave njëkohësisht. Në përputhje me një rekomandim të mëhershëm të ODIHR-it, u hoq mundësia që drejtuesit e partive të kandidonin në disa zona zgjedhore. Disa parti më të vogla dhe parti të pakicave informuan Misionin e ODIHR-it se kishin vështirësi në identifikimin e një numri të mjaftueshëm kandidatësh në të gjitha qarqet. Megjithëse mosparaqitja e kandidatëve të mjaftueshëm në ndonjë qark mund të çonte në refuzim të regjistrimit, të gjithë njëmbëdhjetë subjektet zgjedhore përmbushën kërkesat ligjore dhe u regjistruan. Në përgjithësi, bashkëbiseduesit e Misionit të ODIHR-it nuk ngritën shqetësime për procesin e regjistrimit.

KQZ-ja verifikoi kandidatët në përputhje me Kodin Zgjedhor dhe Ligjin për Dekriminalizimin.55 Subjektet zgjedhore patën mundësinë të hiqnin dhe të zëvendësonin kandidatët e tyre përpara se KQZ- ja të finalizonte listat e kandidatëve. Gjatë regjistrimit, 16 kandidatë u skualifikuan bazuar në vetëdeklarimet e tyre, dhe partitë e prekura paraqitën kandidatë të rinj. 56 Deri në afatin e 25 marsit, KQZ-ja regjistroi 2,046 kandidatë, prej të cilëve 787 (38.47 për qind) ishin gra.

IX. FUSHATA ZGJEDHORE

Periudha zyrtare e fushatës nisi më 11 prill dhe vazhdoi deri 24 orë para ditës së zgjedhjeve. 57 Fushata qe përgjithësisht jo e bujshme, me fokus në aktivitete të vogla me prani fizike, takime derë më derë dhe në rrjetet sociale. PS-ja dhe PD-ja organizuan aktivitete të mëdha, së bashku me një numër të kufizuar tubimesh nga partitë më të vogla. Posterët elektoralë lejoheshin në hapësira publike të përcaktuara; megjithatë, garuesit shpesh nuk i përdorën ato. Disa kryetarë bashkish nuk përcaktuan hapësira të tilla. PS-ja, PD-ja dhe nisma “Shqipëria Bëhet” zhvilluan fushatë të gjerë jashtë vendit, veçanërisht para periudhës zyrtare të fushatës, ndërsa partitë më të vogla u fokusuan kryesisht te fushata në rrjetet sociale për diasporën. PS-ja i paraqiti zgjedhjet si vendimtare për sigurimin e rrugës drejt anëtarësimit në BE dhe theksoi arritjet e mëparshme në zhvillimin infrastrukturor dhe ekonomik. PD-ja premtoi rritje pensionesh, një pagë minimale të jetesës, ulje taksash dhe reformë arsimore. Partitë më të vogla apeluan me premtimet se do të ofronin një alternativë ndaj politikës së dominuar prej dy partish, forcimin e institucioneve demokratike, luftën kundër korrupsionit dhe përmirësimin e standardeve të jetesës, arsimit dhe kujdesit shëndetësor.

54 Koalicioni “Partia Demokratike – Aleanca për Shqipërinë Madhështore” (PD–ASHM), Lëvizja Bashkë, Lëvizja Atdheu, Partia Koalicioni Euroatlantik (KEA), Partia Socialiste e Shqipërisë, Koalicioni Nisma Shqipëria Bëhet – Adriatik Lapaj, Partia Aleanca Kombëtare Shqiptare, Partia Aleanca Demokracia e Re, Koalicioni Djathtas për Zhvillim, Partia Mundësia dhe Partia Socialdemokrate. 55 Çdo kandidat duhet të paraqesë një formular vetëdeklarimi, ndër dokumentet e tjera mbështetëse për kandidim. Procesi i verifikimit nga KQZ-ja kryhet në bashkëpunim me Drejtorinë e Përgjithshme të Burgjeve (Zyra e Gjendjes Gjyqësore Penale) dhe Zyrën e Gjendjes Civile. Procedurat rregullohen nga Ligji për Dekriminalizimin, një akt nënligjor i Kuvendit, si dhe nga udhëzimet e Komisionerit. 56 Gjashtëmbëdhjetë kandidatë kishin kryer vepra penale që, sipas legjislacionit, përbënin pengesë ligjore për kandidimin, bazuar në informacionin e vënë në dispozicion nga Drejtoria e Përgjithshme e Burgjeve. Pesë prej kandidatëve ishin nga Aleanca Demokracia e Re, katër nga Aleanca Kombëtare Shqiptare, dy nga Lëvizja Atdheu dhe Djathtas për Zhvillim secila, dhe nga një kandidat përkatësisht nga Partia Socialdemokrate, Partia Mundësia dhe Partia Demokratike. 57 Heshtja zgjedhore u respektua përgjithësisht; megjithatë, disa garues, përfshirë z. Berisha, vazhduan të postonin përmbajtje të lidhur me fushatën në llogaritë e tyre në rrjetet sociale, ndërsa z. Rama dha intervista dhe postoi përmbajtje të lidhur me pjesën shqiptare të evenimentit të çiklizmit Giro d’Italia. Më 10 maj, KQZ-ja u bëri thirrje subjekteve zgjedhore që të respektonin heshtjen zgjedhore, përfshirë në rrjetet sociale. Republika e Shqipërisë Faqja: 18 Zgjedhjet Parlamentare, 11 Maj 2025 Raporti Përfundimtar i Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve të ODIHR-it

Misioni i ODIHR-it vëzhgoi 88 aktivitete fushate, ndër të cilat, në 69 kishte edhe folëse gra. Gjithsej 67 prej këtyre aktiviteteve ishin të aksesueshme për personat me aftësi të kufizuara, por asnjëri nuk ofronte përkthim në gjuhën e shenjave. Toni i fushatës ishte shpesh konfrontues, me sulme personale mes dy partive kryesore dhe drejtuesve të tyre. 58 PS-ja synoi të diskreditonte opozitën, ndërsa PD-ja akuzoi qeverinë për korrupsion, keqmenaxhim dhe lidhje me grupe të krimit të organizuar. Disa garues përdorën gjuhë diskriminuese, përfshirë terma ofendues ndaj personave me aftësi të kufizuara kur u referoheshin rivalëve apo zgjedhësve. Në disa raste, u përdor gjuhë seksiste ndaj kandidateve gra, burra dhe komunitetit LGBTQI.

Megjithëse garuesit zhvilluan fushatë lirshëm dhe zgjedhësit patën mundësi zgjedhjeje mes alternativave politike, fusha e garës ishte e pabarabartë, me partinë në pushtet që përfitonte nga përdorimi i burimeve administrative dhe ndikimi institucional. Ligji ndalon përdorimin e burimeve shtetërore për fushatë, por i lejon ata që bëjnë fushatë që të kryejnë detyrat e tyre zyrtare gjatë periudhës së fushatës. Pak para fushatës dhe gjatë saj, ministrat dhe kryeministri morën pjesë në aktivitete zyrtare, kryen inspektime objektesh, promovuan dhe inauguruan projekte investimi dhe infrastrukturore, duke kontribuar në avantazhin e partisë në pushtet dhe, në disa raste, duke bërë fushatë haptazi. 59 Përveç kësaj, disa aktivitete madhore gjatë periudhës së fushatës u përdorën për të përmirësuar imazhin publik të partisë në pushtet. 60

Për të hequr çdo paqartësi në legjislacion lidhur me fushatën, përdorimi i burimeve administrative për qëllime zgjedhore duhet të ndalohet nga momenti i shpalljes së zgjedhjeve deri në ditën e zgjedhjeve.

Ligji ndalon propozimin ose miratimin e legjislacionit që jep përfitime për segmente të caktuara të popullsisë brenda katër muajve para ditës së zgjedhjeve. Megjithëse ky ndalim u respektua formalisht, disa politika të miratuara para këtij afati çuan në shpërndarjen e përfitimeve për grupe të caktuara zgjedhësish gjatë periudhës zgjedhore, duke përfshirë një bonus të posaçëm për pensionistët. 61 Më 9 maj, Këshilli i Ministrave zbatoi një ligj të dhjetorit 2024, duke hequr gjobat e vendosura midis viteve 2015 dhe 2024 për disa ndërtime të paligjshme, mosrespektimin e masave të COVID-19, si edhe për prodhuesit bujqësorë dhe blegtoralë, dukshëm me qëllim ndikimin te zgjedhësit.

58 Z. Rama iu referua në mënyrë të përsëritur kundërshtarit të tij, z. Berisha, si “buf moçali” dhe drejtuesve të tjerë të opozitës si “krijesa moçali”. Nga ana e tij, z. Berisha e quajti z. Rama “Antikrisht”, “përbindësh” dhe qeverinë “narko- diktaturë”. Agron Shehaj, kryetar i Partisë “Mundësia”, e akuzoi Adriatik Lapajn, kryetarin e lëvizjes “Shqipëria Bëhet”, se kishte përfituar nga marrëveshje të brendshme në cilësinë e tij si avokat. Sipas raportimeve në media, në përgjigje të këtyre akuzave, z. Lapaj paraqiti një padi për shpifje. 59 Për shembull, më 18 prill, Ministrja e Shëndetësisë dhe Mbrojtjes Sociale promovoi investimet e qeverisë në Spitalin Rajonal të Lezhës; më 19 prill, kryeministri, zëvendëskryeministrja dhe Ministrja e Infrastrukturës dhe Energjisë prezantuan projektin e ri të gazifikimit në qytetin e Korçës. Më 28 prill, Ministri i Brendshëm prezantoi një projekt të ri për prodhimin e mjeteve ushtarake. Kryeministri vizitoi gjithashtu spitalin e saporinovuar bashkiak të Mirditës më 18 prill, Spitalin Psikiatrik në Vlorë më 27 prill, the ndërtimin e një shkolle të re në Tiranë më 28 prill, dhe promovoi investimet në Gjirokastër më 3 maj. Më 9 maj, Kryeministri inauguroi Aeroportin Ndërkombëtar të Vlorës dhe e përdori këtë inaugurim si mesazh fushate po atë ditë në një aktivitet zgjedhor. 60 Aktivitete të tilla përfshinë Panairin e Turizmit në Berlin në muajin mars – ku morën pjesë disa ministra dhe Kryeministri dhe u mbulua gjerësisht në media – si dhe segmentin shqiptar të garës së çiklizmit Giro d’Italia, të planifikuar për periudhën 9–11 maj, duke përkuar me heshtjen zgjedhore dhe ditën e zgjedhjeve. 61 Me një Vendim të 9 janarit, Këshilli i Ministrave u akordoi pensionistëve një bonus pranvere së bashku me pensionin mujor. Shpërndarja e shumave prej 10,000 lekësh (rreth 100 euro) ose 5,000 lekësh (50 euro), në varësi të nivelit të pensionit, filloi më 1 mars. Më 9 janar, Këshilli i Ministrave miratoi një skemë kreditimi pa interes për nëpunësit civilë dhe punonjës të tjerë të administratës publike, kurse më 10 janar një skemë ndihme shtetërore në formën e granteve për ndërmarrjet mikro, të vogla dhe të mesme. Projektet bashkiake të buxhetuara për vitin 2024 dhe të nisura menjëherë para ose gjatë zgjedhjeve përfshinin: punime rrugore në Durrës, Himarë dhe Librazhd; shpallje procedurash tenderimi në Himarë, Mat, Roskovec dhe Shkodër; si edhe skema subvencionesh në Lezhë, Klos dhe Tiranë. Me një vendim të 7 majit, Këshilli i Ministrave miratoi krijimin e një zone të re të zhvillimit teknologjik dhe ekonomik në Shijak, autorizoi dhënien në përdorim të tokës dhe përcaktoi zhvilluesin e kësaj zone. Republika e Shqipërisë Faqja: 19 Zgjedhjet Parlamentare, 11 Maj 2025 Raporti Përfundimtar i Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve të ODIHR-it

Për më tepër, në periudhën katërmujore para ditës së zgjedhjeve, institucionet publike dhe subjektet shtetërore duhet të raportojnë çdo aktivitet publik në KQZ të paktën pesë ditë më parë. KQZ-ja mund të ndalojë disa aktivitete nëse konsiderohen si përdorim i mundshëm i burimeve shtetërore, të cilat më pas nuk mund të raportohen në media. Nga 4,522 aktivitetet zyrtare të regjistruara gjatë kësaj periudhe, KQZ-ja ndaloi vetëm 18, duke ngritur dyshime mbi kapacitetin e saj për të shqyrtuar të gjitha njoftimet dhe interpretimin e ngushtë të ligjit. Megjithëse shumë prej këtyre aktiviteteve përmbushnin formalisht dispozitat ligjore, vëllimi i tyre krijoi mundësi fushate për qeverinë në detyrë, veçanërisht përmes institucioneve lokale në zonat ku zyrtarë të lartë të qeverisë shërbenin si koordinatorë politikë të PS- së. 62 Përdorimi i gjerë i aktiviteteve të tilla publike për qëllime zgjedhore forcoi më tej avantazhin e padrejtë të partisë në pushtet dhe zbehu vijën ndarëse mes shtetit dhe partisë, në kundërshtim me paragrafin 5.4 të Dokumentit të Kopenhagenit të OSBE-së të vitit 1990. 63

KQZ-ja vendosi 96 monitorues për të mbikëqyrur zbatimin e rregullave të fushatës dhe i publikoi raportet online. Monitoruesit nuk gjurmuan shpenzimet e fushatës dhe objekti i shkeljeve të raportuara ishte i kufizuar. 64 KQZ-ja mund të hetojë shkeljet administrative të lidhura me zgjedhjet me iniciativën e vet ose përmes ankesave të paraqitura online nga çdo palë e interesuar. Nga 166 ankesat e marra, një pjesë e konsiderueshme lidhej me përdorimin e burimeve publike, asfaltimin e rrugëve, partneritetet e ndaluara publike-private, ndihmën ekonomike, subvencionet dhe tenderët e prokurimit publik, të lidhura me drejtues institucionesh publike, kryetarë bashkish dhe ministra. Në shumicën e vendimeve të dhëna deri më 9 maj për këto çështje, KQZ-ja nuk konstatoi shkelje, duke argumentuar se buxhetet ishin alokuar që përpara periudhës së kufizimit katërmujor; në 37 raste, ajo vendosi të mos hapte hetim. Në përgjithësi, KQZ-ja mori një vendim vetëm për 118 nga ankesat deri në ditën e zgjedhjeve. Mungesa e një procedure të përshpejtuar për adresimin e ankesave ngre shqetësime lidhur me efikasitetin e sistemit aktual për hetimin dhe vendimmarrjen mbi shkeljet administrative të lidhura me zgjedhjet nga ana e KQZ-së.

Për të garantuar kushte të barabarta gare, autoritetet duhet të marrin masa për të parandaluar keqpërdorimin e funksioneve publike dhe burimeve shtetërore. Duhet të vendosen sanksione proporcionale dhe dekurajuese në mënyrë të shpejtë ndaj shkeljeve të tilla.

Misioni i ODIHR-it mori raportime të përhapura që pretendonin se punonjësit bashkiakë ishin vënë nën presion nga eprorët e tyre për të mbështetur ose marrë pjesë në fushatën e PS-së. 65 Megjithëse PS-ja organizoi disa aktivitete fushate të synuara ndaj grave, u ngritën shqetësime se disa pjesëmarrëse kishin marrë udhëzime nga punëdhënësit e tyre në sektorin publik për të marrë pjesë. 66 Shumë bashkëbisedues 62 Numri më i lartë i aktiviteteve u regjistrua në bashkitë e qarkut Fier, ku Zëvendëskryeministrja është drejtuesja politike e PS-së. Numra të lartë u regjistruan gjithashtu në Lezhë, të drejtuar nga Ministri i Drejtësisë, dhe në Gjirokastër, të drejtuar nga Ministrja e Turizmit. Bashkitë e drejtuara nga opozita regjistruan pak ose aspak aktivitete të tilla. 63 Në paragrafin 5.4 të Dokumentit të Kopenhagenit të OSBE-së të vitit 1990, Shtetet pjesëmarrëse të OSBE-së u angazhuan për “një ndarje të qartë ndërmjet shtetit dhe partive politike” 64 Nga 11 janari deri më 8 maj, monitoruesit e KQZ-së dorëzuan 1,739 raporte, përfshirë 150 raportime për parregullsi, shumica lidhur me vendndodhjen e zyrave zgjedhore dhe materialeve të fushatës, si edhe materiale fushate të paidentifikuara si duhet. 65 Pretendime dhe raportime të drejtpërdrejta për punonjës bashkiakë të vënë nën presion nga eprorët e tyre për të marrë pjesë në veprimtari të fushatës së PS-së u bënë në Durrës, Fier, Has, Korçë, Peshkopi, Shkodër, Tiranë dhe Vlorë. Pretendime për presion ndaj punonjësve bashkiakë për të marrë pjesë në fushatën e PS-së, ose për ta mbështetur atë, përfshirë financiarisht, u bënë në Devoll, Elbasan, Gjirokastër, Korçë, Lezhë, Pukë, Shkodër dhe Tropojë. Pretendime për presion ndaj punonjësve të sektorit publik për të përcjellë informacion për familjarët apo miqtë e tyre që jetojnë jashtë vendit u bënë në Dibër, Durrës, Elbasan, Fier, Korçë, Lezhë, Shkodër dhe Tiranë. Më 7 maj, gjatë mitingut përmbyllës të PD-së në Elbasan, zyrtarë të partisë informuan vëzhguesit e ODIHR-it se pjesëmarrësit ishin transportuar me autobusë nga bashkitë fqinje Cërrik dhe Belsh. 66 Në 16 aktivitete të organizuara nga PS-ja për gratë, të vëzhguara nga vëzhguesit e ODIHR-it, shumica e pjesëmarrëseve ishin punonjëse të sektorit publik. Në katër prej këtyre aktiviteteve, disa pjesëmarrëse informuan ODIHR-in se u ishte kërkuar nga punëdhënësi që të merrnin pjesë. Republika e Shqipërisë Faqja: 20 Zgjedhjet Parlamentare, 11 Maj 2025 Raporti Përfundimtar i Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve të ODIHR-it

të Misionit të ODIHR-it shprehën shqetësime mbi ndikimin e rrjeteve të patronazhimit në të gjithë vendin, duke pretenduar se premtime për punësim në sektorin publik, favore administrative, përfitime sociale dhe leje të ndryshme janë përdorur si mjet presioni për të siguruar vota. Misionit të ODIHR-it iu raportuan gjithashtu pretendime se zgjedhësit kishin frikë nga ndëshkimet për pjesëmarrje në aktivitete të partive të opozitës, si dhe raste intimidimit ndaj kandidatëve të opozitës dhe disa kandidatëve të partisë në pushtet. 67 Disa bashkëbisedues deklaruan se komunitetet vulnerabël ishin veçanërisht të ekspozuara ndaj presionit nga autoritetet publike për të votuar për PS-në. Praktika të tilla janë në kundërshtim me standardet ndërkombëtare që kërkojnë që zgjedhësit të jenë të lirë nga ndikimi i padrejtë ose me forcë. 68

Gjatë fushatës u ngritën disa pretendime për shitblerje votash dhe u hapën hetime në 37 raste. 69 Një numër bashkëbiseduesish të Misionit të ODIHR-it pretenduan se kishte lidhje midis partive politike dhe grupeve të krimit të organizuar në disa zona, dhe se disa grupe kriminale kishin intimiduar dhe kërcënuar zgjedhësit dhe, në disa raste, edhe kandidatët. 70

Për të ndihmuar në mbrojtjen e shprehjes së lirë të vullnetit të zgjedhësve, organet e rendit duhet të bëjnë çdo përpjekje për të identifikuar dhe hetuar të gjitha pretendimet për shkelje zgjedhore, në mënyrë të plotë, të shpejtë dhe transparente. Zgjedhësit duhet të informohen sistematikisht mbi mekanizmat e zbatueshëm për raportimin e shkeljeve, përfshirë mbrojtjen për sinjalizuesit dhe garancitë kundër pasojave negative.

Fushata në rrjetet sociale nuk është e rregulluar në mënyrë të posaçme dhe asnjë autoritet rregullator nuk është caktuar me ligj për të monitoruar aktivitetet e fushatës në rrjetet sociale apo për të zbuluar rastet e dezinformimit, përmbajtjeve manipuluese dhe sjelljeve joautentike. 71 Megjithatë, KQZ-ja ngriti një njësi të posaçme për të monitoruar llogaritë në rrjetet sociale të 150 institucioneve publike gjatë fushatës dhe mori trajnim për zbulimin e rasteve të dezinformimit lidhur me zgjedhjet. 72 Nga 11 prilli deri më 9 maj, KQZ-ja konstatoi 10 postime nga institucione publike që mund të përbënin shkelje dhe i referoi ato për hetim administrativ. KQZ-ja vendosi të mos hetonte ankesat lidhur me postime të institucioneve publike që mbështesnin fushatën e PS-së. KQZ-ja bëri disa përpjekje për të bashkërenduar veprimet me Meta-n, por kjo nuk çoi në krijimin e një mekanizmi që do t’i mundësonte KQZ-së të sinjalizonte përmbajtje potencialisht manipuluese ose të kërkonte heqjen e tyre. 73 Fusha e veprimit dhe efektiviteti i monitorimit nga KQZ-ja të fushatës online mbetën të kufizuara.

67 Raportime të drejtpërdrejta për kërcënime u bënë në Berat, Durrës dhe Fier. Pretendime se zgjedhësit hezitonin të merrnin pjesë në aktivitetet e partive opozitare nga frika e masave ndëshkuese u raportuan në të gjithë vendin, veçanërisht me raste konkrete dhe të detajuara në Durrës, Elbasan, Gjirokastër, Lezhë, Korçë, Kukës dhe Tiranë. Për më tepër, u raportuan pretendime për intimidim nga policia ndaj zgjedhësve në Fier. Më 4 maj, familjarë të një kandidateje të PS-së dyshohet se u kërcënuan në Lezhë. 68 Shih paragrafin 19 të Komentit të Përgjithshëm 25 të vitit 1996 të Komitetit për të Drejtat e Njeriut (KDNJ) mbi nenin 25 të Paktit Ndërkombëtar për të Drejtat Civile dhe Politike (PNDCP), ku thuhet se “[p]ersonat që gëzojnë të drejtën e votës duhet të jenë të lirë të votojnë për çdo kandidat [..] dhe të mbështesin ose kundërshtojnë qeverinë, pa ndonjë ndikim ose detyrim të padrejtë të çfarëdo lloji që mund të shtrembërojë ose pengojë shprehjen e lirë të vullnetit të zgjedhësve.” 69 Pretendime konkrete për blerje votash u bënë në Elbasan, Korçë, Mirditë, Shkodër dhe Tiranë. 70 Pretendime të tilla iu bënë ODIHR-it në Durrës, Elbasan, Tiranë dhe Vorë, ku u raportua se autorët e dyshuar kishin lidhje me grupe të krimit të organizuar. 71 Shih seksionin II.3 të Raportit Shpjegues të Deklaratës Interpretative të vitit 2024 të Komisionit të Venecias mbi Kodin e Praktikës së Mirë në Çështjet Zgjedhore, sa i takon teknologjive digjitale dhe inteligjencës artificiale. 72 Para zgjedhjeve, Rrjeti Ballkanik i Gazetarisë Investigative (BIRN) organizoi një trajnim për KQZ-në rreth metodave për monitorimin e gjuhës së urrejtjes, dezinformimit dhe shpenzimeve në rrjetet sociale. Përveç kësaj, KQZ-ja deklaroi se monitoroi llogaritë në Facebook të 77 subjekteve zgjedhore për reklama të paguara politike. 73 Më 16 prill, KQZ-ja u takua me përfaqësues të kompanisë Meta në lidhje me zgjedhjet. Vëzhguesit e ODIHR-it iu drejtuan Metës për të diskutuar aktivitetet e saj për zgjedhjet e ardhshme, por nuk morën përgjigje. Republika e Shqipërisë Faqja: 21 Zgjedhjet Parlamentare, 11 Maj 2025 Raporti Përfundimtar i Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve të ODIHR-it

Pas konsultimeve gjithëpërfshirëse me palët e interesit, aktivitetet e fushatës dhe reklamat politike në rrjetet sociale, përfshirë financimin e tyre, duhet të rregullohen duke respektuar të drejtën e lirisë së shprehjes.

Gjatë periudhës zgjedhore, Misioni i ODIHR-it ndoqi aktivitetet e fushatës në 23 llogari të partive politike, koalicioneve dhe kandidatëve kryesorë në Facebook dhe Instagram. Garuesit ishin aktivë në këto platforma, me fokus te videot, ndarja e përmbajtjes nga aktivitetet e fushatës dhe promovimi i premtimeve elektorale.

Llogaritë e PD-së, PS-së dhe Sali Berishës ishin më aktivet. Edhe pse shumica e partive politike, përfshirë PD-në dhe PS-në, nënshkruan vullnetarisht një Kod Sjelljeje për Fushatat Dixhitale para periudhës zyrtare të fushatës, disa garues shpërndanë përmbajtje përçarëse, diskriminuese dhe manipuluese. 74 Fushata në rrjetet sociale shpesh përfshinte video të animuara, meme dhe përmbajtje të krijuar me inteligjencë artificiale.

Disa organizata të shoqërisë civile monitoruan fushatën në rrjetet sociale, përfshirë Rrjetin Ballkanik për Gazetari Investigative dhe Koalicionin për Reforma, Integrim dhe Institucione të Konsoliduara, të cilat monitoruan reklamat politike të sponsorizuara në rrjetet sociale. Monitorimi tregoi raste të sjelljes së koordinuar joautentike të përdorur për të rritur artificialisht ndërveprimin, veçanërisht nga llogari të palëve të treta që shpërndanin reklama sulmuese kundër opozitës. 75

Pavarësisht ndalimit të vendosur nga qeveria për platformën e rrjetit social TikTok, garuesit raportohet se e përdorën atë në mënyrë aktive për fushatë, veçanërisht Lëvizja Bashkë dhe drejtuesi i saj, si dhe z. Berisha. 76

Vetëm 1 nga 11 subjektet zgjedhore pati drejtuese një grua. Kandidatet gra zhvilluan fushatë në të gjithë vendin, por patën vizibilitet të kufizuar në media. Disa parti përcollën mesazhe për rëndësinë e fuqizimit ekonomik të grave, por nuk pati debate domethënëse politike mbi çështje të një rëndësie të veçantë për gratë. Pengesat e hershme sistemike, përfshirë demokracinë e dobët brenda partive dhe qasjen e kufizuar në financim, vazhdojnë të pengojnë avancimin e grave në politikë.

Për të rritur pjesëmarrjen politike të grave, financimi publik mund të lidhet me masa konkrete gjithëpërfshirjeje. Partitë politike duhet të mendojnë për të ndërmarrë hapa për reformimin e mekanizmave të brendshëm partiakë për të rritur përfaqësimin e grave brenda strukturave partiake, përfshirë edhe aksesin e tyre në fonde.

Aksesueshmëria e fushatës për personat me aftësi të kufizuara mbeti e kufizuar dhe përkthimi në gjuhën e shenjave nuk u sigurua në tubimet e fushatës. Disa parti demonstruan praktika gjithëpërfshirëse duke përfshirë kandidatë me aftësi të kufizuara në listat e tyre. Platformat politike ndryshonin në qasjen ndaj të drejtave të aftësisë së kufizuar dhe përfshirjes sociale, duke u shtrirë nga propozimet gjithëpërfshirëse për rritjen e përfshirjes sociale, rritjen e pensioneve dhe nisma punësimi, deri te advokimi i përgjithshëm për grupet vulnerabël pa detaje specifike.

74 Për shembull, Kryeministri Edi Rama ndau një postim nga një aktivitet fushate në Dibër, më 18 prill, ku tha: “gjysma e burrave në këtë vend janë të prapambetur”. Në një postim nga një takim me pensionistë në Gjirokastër më 22 prill, z. Rama tha: “Nëse zgjedh midis BE-së dhe moçalit, dhe zgjedh moçalin, do të thotë që nuk je mirë — politikisht je autik”. Më 14 prill, Zëvendëskryeministrja Belinda Balluku postoi në lidhje me PD-në: “Vjedhin, vrasin, shpifin dhe shajnë”; më 23 prill, z. Berisha deklaroi në lidhje me aleatët e Ramës: “Soji juaj do të shpallet terrorist… nuk do të ketë vend për ju në tokë”; më 24 prill, z. Berisha akuzoi z. Rama dhe znj. Balluku se po organizonin një “grabitje mafioze të tokës”. Z. Rama përdori shpesh video të gjeneruara nga inteligjenca artificiale në sulmet ndaj z. Berisha. 75 Shih artikullin e 5 majit mbi raportin e BIRN-it. 76 Shih një artikull të kompanisë së analitikës së të dhënave Pikasa. Republika e Shqipërisë Faqja: 22 Zgjedhjet Parlamentare, 11 Maj 2025 Raporti Përfundimtar i Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve të ODIHR-it

X. FINANCIMI I FUSHATËS

Financimi i fushatës rregullohet kryesisht nga Kodi Zgjedhor dhe Ligji për Partitë Politike. Pavarësisht disa ndryshimeve të fundit, nuk janë miratuar reforma gjithëpërfshirëse që nga viti 2020. Kuadrit aktual i mungon efikasiteti, gjë që cenon transparencën e financimit të fushatës dhe barazinë e mundësive për partitë dhe garuesit.

Partitë politike mund të financojnë fushatat me fonde publike dhe private, përfshirë fondet e veta, kreditë bankare dhe donacionet nga qytetarët dhe subjektet juridike vendase. 77 Rekomandimi i ODIHR-it për zgjerimin e financimit publik për të përfshirë edhe kandidatët e pavarur nuk u zbatua. Më 21 mars, shumë përpara fillimit të fushatës, KQZ-ja u shpërndau 131,201,816 lekë (rreth 1.3 milion euro) fonde publike njëmbëdhjetë subjekteve zgjedhore, në përpjesëtim me rezultatet e zgjedhjeve të kaluara. Në vitin 2025, tavani i vetëfinancimit u rrit nga 1 milion lekë në 3 milion lekë (rreth 30,000 euro). Donacionet, përfshirë ato në natyrë, kufizohen në 1 milion lekë (rreth 10,000 euro) për donacion, pa limit të shumës totale të kontributeve. Vetëm kontributet mbi 50,000 lekë (rreth 500 euro) duhet të paguhen përmes një llogarie të caktuar bankare. Kreditë nuk janë të kufizuara dhe nuk rregullohen posaçërisht, për shembull lidhur me detyrimet e shlyerjes. Megjithëse kërkohet me ligj, asnjë nga garuesit nuk publikoi një bazë të dhënash të donacioneve, kredive apo huave të marra, duke cenuar më tej transparencën. Për më tepër, KQZ-ja nuk u kërkoi të ndërmerrnin ndonjë veprim, pasi nuk disponon instrumentet ligjore për t’i detyruar që të zbatojnë këtë dispozitë ligjore.

Periudha e rregulluar me ligj përfshin shpenzimet e partive politike dhe koalicioneve nga momenti i shpalljes zyrtare të datës së zgjedhjeve deri në fund të fushatës, përfshirë ato të kryera para periudhës zyrtare të fushatës. Megjithatë, ligji nuk përmban udhëzime të qarta se cilat aktivitete parazgjedhore përbëjnë shpenzime fushate dhe i nënshtrohen mbikëqyrjes dhe sanksioneve të mundshme, duke mos qenë në linjë me praktikën e mirë ndërkombëtare. 78

Në përputhje me praktikat e mira, ligji duhet të përcaktojë qartë se cilat aktivitete parazgjedhore përbëjnë shpenzime fushate, duke siguruar që ato t’i nënshtrohen raportimit të duhur, mbikëqyrjes dhe sanksioneve të mundshme.

Tavani aktual i shpenzimeve për një parti ose koalicion është 326,456,950 lekë (rreth 3.3 milion euro). 79 Ndryshimet ligjore të vitit 2025 përjashtuan shpenzimet e kandidatëve nga kufijtë e shpenzimeve të partisë, pa vendosur një tavan të veçantë për kandidatët. Kjo paqartësi ligjore mund të lejojë partitë dhe koalicionet të anashkalojnë kufijtë e shpenzimeve, duke ndikuar tek transparenca dhe llogaridhënia dhe duke u dhënë një avantazh të tepruar partive më të mëdha. 80

77 Partitë politike me përfaqësim parlamentar marrin fonde çdo vit nga buxheti i shtetit. Partitë që kanë siguruar të paktën një për qind të votave në zgjedhjet e mëparshme parlamentare kanë të drejtë të marrin fonde publike për fushatën zgjedhore, të cilat shpërndahen proporcionalisht me pjesën e votës së marrë. 78 Paragrafi 262 i Udhëzimeve të përbashkëta të ODIHR-it dhe Komisionit të Venecias të vitit 2020 për Rregullimin e Partive Politiken parashikon se “Legjislacioni duhet të ofrojë udhëzime të qarta mbi atë se cilat aktivitete nuk lejohen gjatë fushatës parazgjedhore dhe të ardhurat dhe shpenzimet e përdorura për këto aktivitete në këtë periudhë duhet t’i nënshtrohen shqyrtimit dhe sanksioneve të duhura.” 79 Për këto zgjedhje, kufijtë e shpenzimeve për fushatën u rritën nga maksimumi trefish në maksimumi pesëfish të shumës më të lartë të marrë nga një subjekt zgjedhor nga fondet publike. 80 Paragrafi 19 i Komentit të Përgjithshëm nr. 25 të PNDCP-së parashikon se “kufizimet e arsyeshme mbi shpenzimet në fushatë mund të jenë të justifikueshme, kur janë të nevojshme për të garantuar që zgjedhja e lirë e zgjedhësve të mos cenohet, ose procesi demokratik të mos shtrembërohet nga shpenzimet e tepruara në emër të ndonjë kandidati ose partie”. Paragrafi 248 i Udhëzimeve të përbashkëta të vitit 2020 të ODIHR-it dhe Komisionit të Venecias për Rregullimin e Partive Politike thekson se “Është e arsyeshme që një shtet të përcaktojë kritere për shpenzimet zgjedhore dhe një tavan maksimal shpenzimesh për pjesëmarrësit në zgjedhje.” Republika e Shqipërisë Faqja: 23 Zgjedhjet Parlamentare, 11 Maj 2025 Raporti Përfundimtar i Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve të ODIHR-it

Për të garantuar kushte të barabarta gare, kuadri ligjor duhet të parashikojë gjithashtu një tavan të arsyeshëm për shpenzimet e fushatës për kandidatët që garojnë në listat e partive ose koalicioneve.

Shpenzimet e fushatës për aktivitetet online duhet të përfshihen në kufirin e përgjithshëm të shpenzimeve dhe të raportohen, pasi ligji kërkon raportimin e të gjitha shpenzimeve të fushatës. Megjithatë, fushata online, reklamat politike të paguara në platformat e rrjeteve sociale dhe shpenzimet nga palë të treta nuk janë të rregulluara, duke mundësuar përdorimin e pakontrolluar të fondeve gjatë fushatës. 81 Këto boshllëqe krijojnë hapësira për përdorimin e fondeve të paligjshme dhe të pagjurmueshme, si dhe për anashkalimin e rregullave të zbatueshme.

Për të rritur transparencën, autoritetet duhet të konsiderojnë rregullimin e fushatës online dhe të fushatës nga palë të treta, si dhe të përcaktojnë kriteret për fushatat nga palë të treta dhe mekanizmat adekuatë të raportimit dhe sanksionimit.

Garuesit janë të detyruar të dorëzojnë raportet e financimit të fushatës në KQZ përmes Platformës Elektronike të Raportimit Financiar brenda 60 ditëve nga shpallja zyrtare e rezultateve. Rekomandimi i mëhershëm i ODIHR-it për të futur raportimin financiar të ndërmjetëm përpara ditës së zgjedhjeve nuk u zbatua. Mungesa e raportimit të ndërmjetëm kufizon transparencën dhe i privon zgjedhësit nga informimi në kohë, duke mos qenë në përputhje me praktikat e mira ndërkombëtare për mbikëqyrjen e financimit të fushatës. 82 Disa parti vunë në dukje se kishin marrë trajnim dhe mbështetje nga KQZ-ja lidhur me kërkesat e raportimit. Edhe pse formularët e raportimit dhe platforma online janë përmirësuar teknikisht, disa bashkëbisedues të Misionit të ODIHR-it vazhduan të shprehin shqetësime për vështirësitë në kërkimin dhe krahasimin e të dhënave.

Brenda pesë ditëve nga shpallja e rezultateve, KQZ-ja emëron auditues për të shqyrtuar raportet e financimit të fushatës. Disa bashkëbisedues të Misionit të ODIHR-it shprehën shqetësime për kapacitetin e audituesve për identifikimin e financimeve të paligjshme dhe shpenzimeve të padeklaruara, përfshirë ato online, për shkak edhe të mandatit të tyre të kufizuar.

Për të forcuar transparencën dhe llogaridhënien, KQZ-ja duhet të pajiset me burime shtesë financiare dhe njerëzore, si edhe me një mandat të zgjeruar, që të mundësojë auditim kuptimplotë të raporteve të financimit të fushatës, përfshirë kompetencën për të hetuar burimet e donacioneve.

81 Sipas Meta Ad Library, nga 9 prilli deri më 8 maj, subjektet zgjedhore shpenzuan gjithsej deri në 21,410,830 lekë (rreth 217,870 euro) për reklama politike. Nga këto, PD shpenzoi 2,746,960 lekë (rreth 27,950 euro), Partia Bashkimi për të Drejtat e Njeriut 1,173,220 lekë (rreth 11,940 euro), Lëvizja “Shqipëria Bëhet” 490,050 lekë (rreth 4,990 euro). Ndër kandidatët, Agron Shehaj, kryetar i Partisë “Mundësia”, kishte shpenzimet më të larta me 1,909,780 lekë (rreth 19,430 euro), Belind Këlliçi i PD-së me 763,100 lekë (rreth 7,770 euro) dhe Vullnet Sinaj i PS-së me 748,960 lekë (rreth 7,620 euro). 82 Neni 7.3 i Konventës së OKB-së kundër Korrupsionit (UNCAC) kërkon që shtetet të marrin masa “për të rritur transparencën në financimin e kandidaturave për poste publike të zgjedhura”. Paragrafi 247 i Udhëzimeve të përbashkëta të vitit 2020 të ODIHR-it dhe Komisionit të Venecias për Rregullimin e Partive Politike parashikon se “Zgjedhësit duhet të kenë informacion të rëndësishëm mbi mbështetjen financiare të dhënë për partitë politike, pasi kjo ndikon në vendimmarrje dhe është një mjet për t’i mbajtur partitë përgjegjëse”. Shih gjithashtu paragrafin 261, ku thuhet se “Është praktikë e mirë të kërkohen këto raporte: [..] Raporte që u japin organeve mbikëqyrëse dhe publikut informacion paraprak mbi të ardhurat dhe shpenzimet e fushatës së partive dhe kandidatëve disa ditë para ditës së zgjedhjeve” Republika e Shqipërisë Faqja: 24 Zgjedhjet Parlamentare, 11 Maj 2025 Raporti Përfundimtar i Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve të ODIHR-it

XI. MEDIA

A. MJEDISI MEDIATIK

Pavarësia, diversiteti dhe integriteti i lajmeve të disponueshme për zgjedhësit dëmtohen nga varësia e shumicës së mediave nga financimet jotransparente të interesave politike dhe të biznesit, shpesh të mbështetura në kontrata publike. Përqendrimi i pronësisë së mediave minon më tej pluralizmin e burimeve të lajmeve, në kundërshtim me standardet ndërkombëtare 83. Sipas disa bashkëbiseduesve të Misionit të ODIHR-it, pronësia e disa kompanive të mëdha të shitjes së reklamave nga interesa politike pengon shpërndarjen e drejtë të të ardhurave nga reklamat, ndërsa mungesa e matjes së besueshme të audiencës pengon alokimin transparent dhe të përgjegjshëm të reklamave publike 84. Shumica dërrmuese e mediave perceptohen si të lidhura me partinë në pushtet, PS-në. 85

Autoritetet shtetërore, për të përmbushur detyrimet e tyre pozitive sipas së drejtës ndërkombëtare, duhet të promovojnë një mjedis mediatik të pavarur dhe të larmishëm, të lirë nga ndikimi politik dhe ai korporativ. Duhet të miratohet një rregullim gjithëpërfshirës i pronësisë së mediave dhe të forcohet zbatimi i tij efektiv. Për më tepër, duhet të ndërmerren masa për të mbrojtur autonominë editoriale nga ndikimet e interesave të biznesit dhe politikës.

Radiotelevizioni Publik Shqiptar (RTSH) nuk konsiderohet të ketë një audiencë të gjerë, dhe procedura bipartizane e emërimit të drejtimit të RTSH-së dhe të Autoritetit të Mediave Audiovizive (AMA) nuk siguron pavarësinë e tyre de facto. 86

Ndryshimet legjislative duhet të garantojnë depolitizimin efektiv dhe pavarësinë e mirëfilltë institucionale si të Radiotelevizionit Publik, ashtu edhe të Autoritetit të Mediave Audiovizive, në përputhje me praktikat e mira ndërkombëtare. Këto ndryshime duhet të përfshijnë konsultime të gjera publike me median e pavarur dhe përfaqësuesit e shoqërisë civile.

Ndërhyrja e përhapur e pronarëve të mediave në autonominë editoriale, së bashku me autocensurën tek gazetarët, ndikon negativisht në informacionin që i ofrohet publikut. Përveç kësaj, gazetarët përballen me sulme të përsëritura verbale dhe, herë pas here, fizike nga zyrtarë publikë. 87 Më tej, gazetarët raportojnë se kanë akses gjithnjë e më të kufizuar te përfaqësuesit e qeverisë, përfshirë kryeministrin,

83 Sipas Monitorit të Pluralizmit të Medias 2024, të Institutit Universitar Evropian, katër pronarët kryesorë në tregun audioviziv kontrollojnë 72 për qind të të ardhurave dhe 87 për qind të audiencës. Paragrafi 40 i Komentit të Përgjithshëm nr. 34 të Komitetit për të Drejtat e Njeriut të OKB-së (KDNJ) parashikon se shtetet palë duhet të marrin masa të përshtatshme “për të parandaluar dominimin e tepruar të medias ose përqendrimin nga grupe private mediatike në situata monopoliste që mund të jenë të dëmshme për diversitetin e burimeve dhe pikëpamjeve.” 84 Shih gjithashtu vlerësimin e Kryetarit të Shoqatës së Gazetarëve Shqiptarë 85 Sipas BIRN, ndër 10 televizionet më të mëdha (bazuar në të dhënat financiare), TV Klan dhe Top Channel zënë 64 për qind të tregut. I vetmi televizion ndër këto 10, që perceptohet i afërt me PD-në, Syri TV, në vitin 2023 “zinte 1.7% të të ardhurave totale të tregut televiziv, ose 113 milionë lekë. Të ardhurat e deklaruara ranë me 22% krahasuar me vitin 2022.” 86 Më 6 shtator 2024, Drejtori i RTSH-së dha dorëheqjen pas shqetësimeve të ngritura lidhur me pozicionet që kishte mbajtur më parë në PS. Më 17 shkurt 2025, Parlamenti shpërndau Këshillin Drejtues të RTSH-së për parregullsi në përzgjedhjen e një Drejtori të ri të RTSH-së. Një Këshill i ri Drejtues u emërua më 17 mars, i cili më pas zgjodhi një Drejtor të ri më 25 prill 2025. Si pjesë e negociatave të anëtarësimit në BE, Shqipëria është angazhuar, në “Hartën Rrugore për Shtetin e së Drejtës”, të ndryshojë kuadrin ligjor “për të siguruar që rregullatori të ketë përbërje pluraliste, të përbëhet nga individë të kualifikuar, të përfaqësojë komunitetin mediatik dhe të gëzojë autonomi ndaj qeverisë”. “Dialogu i Hapur për Lirinë e Shprehjes”, i nisur nga BE-ja dhe KiE më 31 janar 2025, pritet nga aktorët të ofrojë rekomandime specifike për ndryshimet ligjore. 87 Qendra Evropiane për Lirinë e Shtypit dhe të Medias raportoi 45 incidente kundër lirisë së medias në vitin 2024. Më 27 mars 2024, Komiteti për Mbrojtjen e Gazetarëve u bëri thirrje zyrtarëve publikë, përfshirë Kryeministrin Edi Rama, të ndalonin gjuhën fyese dhe sjelljen kërcënuese ndaj gazetarëve. Më 26 mars 2025, safejournalists.net raportoi një sulm fizik ndaj një gazetari nga një zyrtar i Bashkisë së Tiranës. Republika e Shqipërisë Faqja: 25 Zgjedhjet Parlamentare, 11 Maj 2025 Raporti Përfundimtar i Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve të ODIHR-it

me një ulje të numrit të konferencave për shtyp dhe raste kur gazetarët pengohen të marrin pjesë në aktivitete, në kundërshtim me standardet ndërkombëtare. 88 Mbulimi editorial i lajmeve shpesh zëvendësohet nga materiale të përgatitura nga organet qeveritare, duke cenuar integritetin redaksional. Agjencia e Medias dhe Informacionit (AMI), nën varësinë e Kryeministrisë, centralizon dhe filtron informacionin e dhënë për qeverinë dhe institucionet publike. 89 Disa media të themeluara nga shoqëria civile dhe të financuara nga donatorë ofrojnë gazetari investigative dhe me interes publik, por janë prekur nga shkurtimet e fundit të financimeve ndërkombëtare. 90 Në ditën e zgjedhjeve dhe atë pas zgjedhjeve, VAGJ-të e Misionit të ODIHR-it dhe organizatat e shoqërisë civile raportuan një numër rastesh të intimidimit dhe pengimit të punës së gazetarëve. 91

B. KUADRI LIGJOR

Në përgjithësi, Kushtetuta dhe legjislacioni ofrojnë mbrojtje për lirinë e shprehjes. Megjithatë, pavarësisht rekomandimeve të mëparshme të ODIHR-it, shpifja mbetet vepër penale. Gazetarët janë përballur me raste të shumta civile dhe penale për shpifje vitet e fundit, përfshirë raste të padive strategjike kundër pjesëmarrjes publike (SLAPP). 92

Shpifja duhet të dekriminalizohet plotësisht dhe dispozitat civile për shpifjen të harmonizohen me standardet ndërkombëtare për lirinë e shprehjes.

Më 22 prill 2025, Gjykata Kushtetuese rrëzoi vendimet e mëparshme që lejonin sekuestrimin e telefonave dhe kompjuterëve nga një gazetar që raportonte mbi një rast të krimit të organizuar nën hetim nga Struktura e Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK). Gjykata e konsideroi mbrojtjen e burimeve të gazetarëve si pjesë integrale të lirisë së medias dhe, rrjedhimisht, të lirisë së shprehjes, duke e vlerësuar sekuestrimin si një ndërhyrje joproporcionale në të drejtën e aplikantit si edhe në të drejtën e publikut për informacion. Më herët, Komiteti i Kombeve të Bashkuara për të Drejtat e Njeriut kishte urdhëruar një masë të përkohshme, duke pezulluar përpunimin e mëtejshëm të materialeve të sekuestruara deri në një vendim përfundimtar. 93

Kodi i Transmetimit i vitit 2023 kërkon mbulim objektiv dhe të paanshëm të lajmeve. Megjithatë, Kodi Zgjedhor nuk siguron mbulim të drejtë të lajmeve për partitë joparlamentare, në kundërshtim me angazhimet e OSBE-së, duke i vënë ato në një pozitë edhe më të pafavorshme në një mjedis tashmë të vështirë mediatik. 94

88 Paragrafi 13 i Komentit të Përgjithshëm nr. 34 të KDNJ-së parashikon se “[k]omunikimi i lirë i informacionit dhe ideve mbi çështjet publike dhe politike ndërmjet qytetarëve, kandidatëve dhe të zgjedhurve është thelbësor. Kjo nënkupton një shtyp dhe media të tjera të lira për të komentuar mbi çështjet publike pa censurë ose kufizime dhe për të informuar opinionin publik.” 89 Në tetor 2021, pak përpara krijimit të Agjencisë së Informimit dhe Medias (AIM), gjashtë OJQ ndërkombëtare të medias kërkuan anulimin e themelimit të saj, duke paralajmëruar se ajo mund të “përdoret për të forcuar më tej kontrollin mbi qarkullimin e informacionit publik”. 90 Sipas Qendrës për Gazetari të Cilësisë, gjashtë projekte të financuara nga Departamenti i Shtetit i SHBA-së ose u pezulluan ose u ndërprenë. Ndër to ishin Rrjeti Investigativ Shqiptar (INA), që financonte dhe publikonte hetime, si edhe emisioni investigativ “31 minuta”, i transmetuar në të gjitha televizionet kryesore. 91 Shih safejournalists.net 92 Një studim i Safejournalists.net raportoi gjithsej 8 çështje penale dhe 65 çështje civile për shpifje në vitin 2023. 93 Shih Respublika.org 94 Partitë që kanë fituar mbi 20 për qind të mandateve në zgjedhjet e mëparshme parlamentare duhet të marrin dyfishin e kohës në lajme, krahasuar me partitë e tjera parlamentare. Mbulimi i partive joparlamentare mbetet në diskrecionin e transmetuesve, por nuk mund të tejkalojë mbulimin e partive parlamentare me më pak se 20 për qind të vendeve në parlament. Paragrafi 7.8 i Dokumentit të Kopenhagenit të OSBE-së të vitit 1990 kërkon që shtetet pjesëmarrëse të “Sigurojnë që asnjë pengesë ligjore apo administrative të mos cenojë aksesin e pakufizuar dhe jodiskriminues në media për të gjitha grupimet politike dhe individët që dëshirojnë të marrin pjesë në procesin zgjedhor”. Republika e Shqipërisë Faqja: 26 Zgjedhjet Parlamentare, 11 Maj 2025 Raporti Përfundimtar i Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve të ODIHR-it

Rregullat në Kodin Zgjedhor për shpërndarjen e kohës televizive në mbulimin editorial duhet të ndryshohen për të reduktuar avantazhin e dhënë partive më të mëdha parlamentare dhe për të siguruar një shpërndarje më të drejtë të kohës televizive për të gjithë garuesit.

Më 6 mars, Këshilli i Ministrave ndaloi përkohësisht platformën TikTok, ndalim që nuk është në përputhje me standardet ndërkombëtare. 95 Sipas disa bashkëbiseduesve të MVZ-së së ODIHR-it, ky ndalim pati edhe një ndikim tjetër të dëmshëm ndaj aftësisë së të gjithë kandidatëve, duke përfshirë edhe atyre të partive joparlamentare, për të bërë fushatë në kushte të barabarta.

C. GJETJET E MONITORIMIT TË MEDIAS AKSES NË INFORMACION TË DETAJUAR

Sipas shumicës së bashkëbiseduesve të Misionit të ODIHR-it, pamjet filmike të fushatës zgjedhore të transmetuara në lajmet televizive siguroheshin nga vetë partitë politike, dhe jo nga gazetarët. Televizionet e monitoruara nga Misioni i ODIHR-it nuk i identifikonin pamjet e përgatitura nga partitë politike si të tilla, siç kërkohet nga Kodi Zgjedhor, dhe KQZ-ja nuk mori masa për të adresuar këtë praktikë. 96 Për më tepër, disa bashkëbisedues raportuan se disa intervista me kandidatë, të transmetuara në programe aktualiteti, ishin të paguara, në kundërshtim me ligjin. Si pamjet e prodhuara nga partitë në edicionet e lajmeve, ashtu edhe mbulimi mediatik i paguar i kandidatëve, në thelb barazohen me reklamën politike dhe vënë në disavantazh garuesit me më pak mundësi financiare.

Pamjet e përgatitura nga partitë politike ose autoritetet qeveritare duhet të identifikohen si reklamë politike dhe për këtë arsye të mos lejohen në lajme dhe në programe të tjera editoriale. Duhet të merren masa efektive për të adresuar shkeljet dhe këto masa të zbatohen në kohë.

Monitorimi nga Misioni i ODIHR-it tregoi se dy partitë më të mëdha dominuan mbulimin e lajmeve.97 Në RTSH, A2 CNN, Top Channel dhe TV Klan, PS-ja mori përkatësisht 45, 46, 48 dhe 57 për qind, ndërsa PD–ASHM mori 41, 48, 45 dhe 43 për qind. 98 Mesatarisht, 83 për qind e këtij mbulimi u paraqit me ton neutral ose pozitiv. Asnjë nga garuesit e tjerë nuk mori më shumë se 5 për qind të mbulimit në ndonjë nga televizionet e monitoruara. Edhe pse u transmetuan rregullisht disa programe debati, ato nuk sollën së bashku kandidatë të njohur apo drejtues partish nga parti të ndryshme. RTSH-ja respektoi detyrimin e saj ligjor për t’u siguruar kohë transmetimi falas garuesve. Reklamat politike të paguara në televizion u blenë vetëm nga dy partitë dominuese. Mediat online të monitoruara shfaqën njëanshmëri më të theksuar (shih Shtojcën mbi Monitorimin e Medias). Si përfundim, mjedisi i kufizuar mediatik dhe moszbatimi me mirëbesim i kërkesave ligjore i privuan zgjedhësit nga informacioni i pavarur, i larmishëm dhe i besueshëm mbi garën zgjedhore.

95 Paragrafi 43 i Komentit të Përgjithshëm nr. 34 të KDNJ-së parashikon se çdo kufizim ndaj faqeve të internetit, blogjeve apo platformave të tjera të komunikimit online duhet të jetë i ngushtë dhe i fokusuar te përmbajtja. Ndalimet e gjera ose të përgjithshme, “ndalimet gjithëpërfshirëse”, të funksionimit të këtyre sistemeve, përfshirë ofruesit e shërbimeve të internetit ose motorët e kërkimit, janë të papajtueshme me standardet ndërkombëtare për lirinë e shprehjes. Tre organizata të shoqërisë civile e sfiduan këtë vendim në Gjykatën Kushtetuese më 25 mars. 96 AMA i dërgoi KQZ-së raporte monitorimi ditore dhe javore, në përputhje me ligjin. Megjithatë, monitorimi nuk vlerësoi tonin e mbulimit. Deri në ditën e zgjedhjeve, KQZ-ja kishte marrë 20 vendime, kryesisht për shkelje të dispozitave për reklamat e paguara dhe sondazhet e opinionit publik. Raporti i monitorimit që mbulonte periudhën 1–10 maj iu dorëzua KQZ-së vetëm më 19 maj, një javë pas zgjedhjeve. 97 Nga 8 prilli deri më 9 maj, Misioni i ODIHR-it monitoroi në mënyrë sasiore dhe cilësore katër televizione dhe tre media online: RTSH, TV Klan, Top Channel dhe A2 CNN, si edhe panorama.al, lapsi.al dhe reporter.al. 98 Shifrat përjashtojnë mbulimin e aktorëve politikë në cilësinë e tyre institucionale. Programet e aktualitetit dhe debatit shfaqën më shumë pabarazi. Republika e Shqipërisë Faqja: 27 Zgjedhjet Parlamentare, 11 Maj 2025 Raporti Përfundimtar i Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve të ODIHR-it

XII. ZGJIDHJA E MOSMARRËVESHJEVE ZGJEDHORE

Kuadri ligjor për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve zgjedhore përfshin procedura administrative, të ndjekura nga mundësia e ankimit gjyqësor. Vëzhguesit mund të ankimojnë vetëm refuzimin e akreditimit të tyre, ndërsa zgjedhësit mund të kundërshtojnë vetëm përjashtimin e tyre nga lista e zgjedhësve përmes gjykatave të rrethit. Vetëm partitë politike, dhe jo kandidatët individualë në lista, mund të kundërshtojnë rezultatet e zgjedhjeve. Rekomandimi i mëparshëm i ODIHR-it për zgjerimin e aksesit në mjete juridike efektive në mosmarrëveshjet zgjedhore nuk u zbatua. Kjo qasje e ngushtë ndaj legjitimimit juridik është në kundërshtim me angazhimet e OSBE-së dhe praktikat e mira. 99

Komisioni i Ankimimeve dhe Sanksioneve (KAS) shqyrton ankesat kundër vendimeve të KQZ-së dhe KZAZ-ve, përfshirë ato që kundërshtojnë rezultatet e zgjedhjeve, dhe duhet të vendosë brenda 10 ditësh. KAS gjithashtu mund të vendosë sanksione edhe me kërkesë të KQZ-së. Ankesat dhe apelimet kundër të gjitha vendimeve të tjera të KQZ-së mund t’i drejtohen Kolegjit Zgjedhor të Gjykatës së Apelit të Tiranës, vendimet e të cilit janë përfundimtare. Deri më 20 maj, KAS-i shqyrtoi 20 ankesa kundër vendimeve të KQZ-së, kryesisht lidhur me parregullsi të supozuara gjatë periudhës para fushatës. Ai pranoi 12 ankesa, rrëzoi pesë vendime të KQZ-së dhe vendosi katër gjoba administrative prej 3,000 lekësh ndaj institucioneve publike për mosrespektimin e detyrimit për të raportuar aktivitetet dhe për neglizhencën e anëtarëve të KZAZ-ve. 100 Ankesat e tjera nuk u pranuan. Procesi ishte transparent, me seanca publike dhe pjesëmarrje të palëve të përfshira. Edhe pse vendimmarrja e KAS-it ishte përgjithësisht e argumentuar mirë, ajo reflektoi një interpretim të ngushtë të rregullave për përdorimin e burimeve administrative gjatë fushatës, duke e kufizuar zbatimin e tyre rreptësisht në periudhën zyrtare të fushatës, 101 në kundërshtim me praktikat e mira zgjedhore. 102 Deri më 20 maj, Kolegji Zgjedhor shqyrtoi dhe rrëzoi katër ankesa. 103 Seancat ishin publike dhe vendimet u publikuan të arsyetuara në faqen e tij të internetit, megjithëse me vonesë.

Deri më 7 korrik 2025, në KAS u paraqitën 22 ankesa lidhur me rezultatet e zgjedhjeve. Dhjetë prej tyre u rrëzuan në fazën e shqyrtimit paraprak, ndërsa 12 u pranuan për shqyrtim në themel. Në katër raste që kishin të bënin me Dibrën, Tiranën, Durrësin dhe Fierin, KAS-i urdhëroi rinumërime. Rinumërimi në

99 Paragrafi 5.10 i Dokumentit të Kopenhagenit të vitit 1990 angazhon shtetet pjesëmarrëse të garantojnë për këdo “mjete efektive të ankimit kundër vendimeve administrative, në mënyrë që të garantohet respektimi i të drejtave themelore dhe integriteti ligjor”. Seksioni II.3.3.f i Kodit të Praktikës së Mirë në Çështjet Zgjedhore të Komisionit të Venecias rekomandon: “Të gjithë kandidatët dhe të gjithë zgjedhësit e regjistruar në zonën zgjedhore përkatëse duhet të kenë të drejtën e ankimit. Mund të vendoset një kuorum i arsyeshëm për ankimet e zgjedhësve mbi rezultatet e zgjedhjeve”. 100 Pas 11 majit, PS-ja paraqiti një ankim ndaj vendimit të Komisionerit për ndarjen e përkohshme të zarfeve të votimit nga jashtë që vinin nga Greqia. KSHZ-ja e pranoi ankimimin dhe e shpalli të pavlefshëm vendimin, duke vlerësuar se Komisioneri kishte tejkaluar kompetencat dhe se nuk ka dispozita ligjore për një procedurë të tillë. Kolegji Zgjedhor e rrëzoi ankesën, pasi ndërkohë KQZ-ja kishte zbatuar vendimin e KSHZ-së dhe kishte urdhëruar rinumërimin e fletëve të votimit nga Greqia. 101 Neni 91.1 i Kodit Zgjedhor parashikon se “Përveç rasteve të parashikuara me ligj, burimet e organeve ose enteve publike të nivelit qendror ose vendor, apo të çdo lloji tjetër enti ku shteti zotëron kapital ose kuota dhe/ose emëron shumicën e organit mbikëqyrës ose të organit administrativ të entit, nuk mund të përdoren apo vihen në mbështetje të kandidatëve, partive apo koalicioneve politike në zgjedhje, pavarësisht burimit të kapitalit apo pronësisë”. Ky nen nuk parashikon qartë periudhën e zbatimit të kësaj dispozite dhe KSHZ-ja e interpretoi atë si të zbatueshme vetëm gjatë fushatës zyrtare njëmujore. 102 Neni 13 i Udhëzimeve të përbashkëta të ODIHR-it dhe Komisionit të Venecias të vitit 2016 për parandalimin dhe reagimin ndaj keqpërdorimit të burimeve administrative gjatë proceseve zgjedhore parashikon një përkufizim më të gjerë të procesit zgjedhor, që “përfshin mënyrat e shumta në të cilat burimet administrative mund të keqpërdoren gjatë gjithë procesit zgjedhor, jo vetëm gjatë periudhës zyrtare të fushatës zgjedhore.” 103 Këto kishin të bënin me regjistrimin e partive politike, dizajnin e fletës së votimit, përdorimin e pajisjeve të votimit dhe numërimit elektronik, si edhe fletët e votimit nga jashtë vendit që vinin nga Greqia. Republika e Shqipërisë Faqja: 28 Zgjedhjet Parlamentare, 11 Maj 2025 Raporti Përfundimtar i Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve të ODIHR-it

Fier solli ndryshime në rezultat. Në tre rastet e tjera, rinumërimet nuk patën ndikim në rezultat. Të gjitha ankesat e tjera u rrëzuan për mungesë provash mbështetëse. 104

Kodi Penal parashikon 15 vepra penale të lidhura me zgjedhjet, shumica nën kompetencën e Prokurorisë së Përgjithshme. Deri më 20 maj, procedime penale ishin nisur në 34 nga 87 rastet e pretenduara për krime zgjedhore, përfshirë keqpërdorimin e funksionit publik për qëllime zgjedhore, shkeljen e fshehtësisë së votës dhe pengimin ose intimidimin e zgjedhësve. 105 Në Elbasan u lëshuan katër urdhra ndalimi, ndërsa shtatë persona u kapën në flagrancë duke kryer vepra penale. 106

SPAK-u ka juridiksion mbi rastet e korrupsionit zgjedhor dhe krimet që përfshijnë zyrtarë të lartë publikë ose krimin e organizuar. Për herë të parë, SPAK-u krijoi një njësi hetimore kombëtare dhe nisi një platformë online për raportimin e shkeljeve zgjedhore. 107 Deri më 11 maj, SPAK-u kishte nisur 40 procedime penale nga 189 raportime, kryesisht lidhur me pretendime për korrupsion. Veçanërisht, SPAK-u nisi nëntë procedime me iniciativën e vet. Bashkëpunimi midis SPAK-ut, KQZ-së dhe Prokurorisë së Përgjithshme, i bazuar në një protokoll ndërinstitucional, lehtësoi shkëmbimin e informacionit mbi krimet zgjedhore, prioritizimin e hetimeve dhe u vlerësua pozitivisht nga bashkëbiseduesit e Misionit të ODIHR-it. SPAK-u u perceptua gjerësisht si një institucion i besueshëm me efekt të mundshëm parandalues. Megjithatë, disa bashkëbisedues shprehën shqetësime mbi efektivitetin e policisë në trajtimin e shkeljeve të lidhura me zgjedhjet, veçanërisht atyre që përfshijnë rrjete kriminale të organizuara.

XIII. PJESËMARRJA E PAKICAVE KOMBËTARE

Kushtetuta e Shqipërisë parashikon të drejta të plota politike, civile dhe sociale për pakicat, dhe Kodi Zgjedhor garanton të drejtën e votës dhe të drejtën e kandidimit për të gjithë shtetasit, pavarësisht prejardhjes etnike, racës, fesë apo gjuhës. Në Shqipëri ka nëntë pakica kombëtare të njohura dhe, sipas regjistrimit të popullsisë të vitit 2023, rreth 2.5 për qind e popullsisë identifikohet si pjesë e një pakice kombëtare. 108

Përfaqësuesit e pakicave në përgjithësi patën mundësi të marrin pjesë lirshëm si zgjedhës dhe si kandidatë, duke kandiduar si në partitë kryesore kombëtare ashtu edhe në tre parti të pakicave kombëtare. 109 Çështjet e lidhura me pakicat kombëtare ose etninë nuk ishin të theksuara gjatë fushatës dhe kandidatët e pakicave shpesh u fokusuan te çështje që prekin popullsinë e gjerë. Disa kandidatë nga pakica greke e paraqitën çështjen e të drejtave të pronësisë si një problem që prek në mënyrë disproporcionale komunitetin e tyre.

Nuk u vunë re kufizime në përdorimin e gjuhëve të pakicave gjatë fushatës. KQZ-ja përgatiti materiale zgjedhore në gjuhët e pakicave kombëtare zyrtarisht të njohura. Megjithëse shumica e bashkëbiseduesve

104 Në një rast që lidhej me kërkesën për anulimin e procesit zgjedhor në qarkun Dibër, kërkesa për anulim u rrëzua, por u bënë ndryshime në tabelën përmbledhëse për të pasqyruar korrigjimet në numërimin e votave ndërmjet kandidatëve të PD-së. 105 Pesë procedime u regjistruan në Prokurorinë e Fierit, tetë në Elbasan, katër në Tiranë, tre respektivisht në Gjirokastër dhe Lezhë, dy në Shkodër, Dibër, Sarandë, Korçë dhe nga një në Durrës, Vlorë dhe Kukës. 106 Katër në Tiranë, një në Elbasan, Lezhë dhe Fier. 107 Nga 189 kallëzime penale të regjistruara nga janari deri më 11 maj, 65 u paraqitën nga qytetarë nëpërmjet platformës online të SPAK-ut, dhe pjesa tjetër nga policia, PD-ja dhe Prokuroria e Përgjithshme. 108 Ligji për Mbrojtjen e Pakicave Kombëtare, në fuqi që nga viti 2017, njeh pakicat kombëtare: arumune, boshnjake, bullgare, egjiptiane, greke, maqedonase, malazeze, rome dhe serbe. 109 Partia Bashkimi për të Drejtat e Njeriut dhe Partia për Evropianizmin dhe Integrimin e Shqipërisë ishin pjesë e koalicionit të udhëhequr nga PD-ja. Aleanca Maqedonase për Integrim Evropian kishte marrëveshje zgjedhore me PS-në, dhe kryetari i saj ishte përfshirë në listën e PS-së. Republika e Shqipërisë Faqja: 29 Zgjedhjet Parlamentare, 11 Maj 2025 Raporti Përfundimtar i Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve të ODIHR-it

të Misionit të ODIHR-it nuk kishin parë përdorim apo shpërndarje të këtyre materialeve, ata konfirmuan se shumica e individëve që u përkasin pakicave kombëtare flasin shqip dhe se gjuha nuk përbën pengesë për pjesëmarrjen. 110

Asnjë parti e pakicave kombëtare nuk fitoi mandat në parlament në këto zgjedhje. Disa bashkëbisedues të Misionit të ODIHR-it argumentuan se sistemi zgjedhor aktual, i cili kërkon daljen me kandidatë në të gjitha qarqet, përbën një pengesë për partitë e pakicave kombëtare që synojnë përfaqësim parlamentar. Gjithashtu, sistemi i listave të mbyllura/të hapura – i cili u jep përparësi kandidatëve të renditur në listat e mbyllura dhe jo kandidatëve që preferohen nga listat e hapura – e bën të pamundur që kandidatët e pakicave kombëtare që kandidojnë me një nga partitë e mëdha kombëtare të marrin mjaftueshëm vota për të hyrë në parlament.

Sipas disa bashkëbiseduesve, nismat për edukimin e zgjedhësve për komunitetet rome janë shtuar krahasuar me zgjedhjet e mëparshme. 111 Megjithatë, anëtarët e komunitetit rom në disa zona të vendit vazhduan të ishin të painformuar për procedurat zgjedhore dhe nuk morën edukim specifik për mënyrën se si votohej. 112 Misioni i ODIHR-it vërejti se votuesit romë në disa zona nuk ishin të qartë për vendndodhjen e qendrave të tyre të votimit, pjesërisht për shkak të komunikimit të pamjaftueshëm zyrtar. 113 Përpjekjet për të blerë vota nga komunitetet rome dhe egjiptiane mbetën një problem i konsiderueshëm. 114 Megjithëse këto praktika të parregullta synonin përgjithësisht grupet vulnerabël, ato prekën në masë më të madhe disa pakica kombëtare.

XIV. VËZHGIMI I ZGJEDHJEVE

Kodi Zgjedhor parashikon vëzhgimin vendas dhe atë ndërkombëtar në të gjitha nivelet e administratës zgjedhore. Në mënyrë gjithëpërfshirëse, KQZ-ja akreditoi 3,814 vëzhgues gjithsej nga 47 organizata vendase dhe 30 organizata ndërkombëtare. 115 Organizatat e shoqërisë civile informuan Misionin e ODIHR-it se mungesa e financimeve, veçanërisht nga donatorët ndërkombëtarë, uli kapacitetin e tyre për të kryer një vëzhgim gjithëpërfshirës dhe për të dërguar një numër të mjaftueshëm vëzhguesish ditën e zgjedhjeve. Për shembull, vëzhguesit vendas nuk ishin të pranishëm në 89.5 për qind të QV-ve të vëzhguara gjatë hapjes së votimit. Partitë dhe koalicionet parlamentare mund të caktonin përfaqësues të përhershëm pranë KQZ-së. Subjektet zgjedhore mund të caktonin një vëzhgues pranë çdo KZAZ-je dhe çdo KQV-je, si dhe pranë çdo GNV-je, përfshirë ato për votimin nga jashtë vendit.

XV. DITA E ZGJEDHJEVE

Dita e zgjedhjeve ishte përgjithësisht e qetë dhe transparente, por në shumë vende u vu re mosrespektim i procedurave gjatë hapjes së procesit dhe gjatë votimit, si edhe disa raste të raportuara të intimidimit dhe nxitjes së votuesve. Në përgjithësi, vëzhguesit patën akses të mjaftueshëm për të vëzhguar të gjithë

110 KQZ-ja informoi Vëzhguesit e ODIHR-it se posterë në gjuhën maqedonase ishin vendosur krahas atyre në shqip në qendrat e votimit në Pustec dhe posterë në greqisht në qendrat e votimit në Dropull dhe Finiq. Videot e edukimit të zgjedhësve, të transmetuara në rrjetet sociale, si edhe fletëpalosjet informuese për zgjedhësit u përkthyen në tetë gjuhë të pakicave dhe iu dorëzuan Komitetit Shtetëror për Pakicat Kombëtare, që të shpërndaheshin në rajonet përkatëse nga përfaqësuesit e tyre. 111 Kjo iu raportua Misionit të ODIHR-it në Fier dhe Vlorë. 112 Për shembull, siç u raportua në Tiranë. Megjithatë, KQZ-ja bashkëpunoi me Prezencën e OSBE-së në Shqipëri për të organizuar takime informuese me anëtarë të komuniteteve Rome dhe Egjiptiane në disa bashki. 113 Kjo iu raportua Misionit të ODIHR-it në Tiranë. 114 Kjo iu raportua Misionit të ODIHR-it në Fier, Korçë, Tiranë dhe Vlorë. 115 Bazuar në shifrat e vëna në dispozicion nga KQZ-ja, u akredituan 2,879 vëzhgues vendas dhe 935 vëzhgues ndërkombëtarë. Republika e Shqipërisë Faqja: 30 Zgjedhjet Parlamentare, 11 Maj 2025 Raporti Përfundimtar i Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve të ODIHR-it

procesin. Numri i madh i ndryshimeve të vonshme të anëtarëve të KQV-ve të nominuar nga partitë politike, madje edhe në prag të zgjedhjeve, pati ndikim negativ në respektimin e procedurave të votimit dhe uli në mënyrë efektive transparencën e përbërjes së KQV-ve. Në orën 20:00 të ditës së zgjedhjeve, KQZ-ja njoftoi një pjesëmarrje prej 42.3 për qind.

A. HAPJA, VOTIMI DHE MBYLLJA

Misioni Ndërkombëtar i Vëzhgimit të Zgjedhjeve (MNVZ) vëzhgoi hapjen në 127 qendra votimi, duke e vlerësuar procesin negativisht në gati një të tretën e rasteve të vëzhguara. Numri i lartë i vlerësimeve negative lidhej kryesisht me hapjen me vonesë dhe me mosrespektimin e disa procedurave. Në shumicën dërrmuese të qendrave të vëzhguara, votimi filloi me vonesë – në 28 raste më vonë se 30 minuta – shpesh për shkak të problemeve teknike ose mungesës së materialeve. Në 26 raste, anëtarët e KQV-ve nuk ishin të familjarizuar me procedurat e hapjes, kurse në 17 raste kutia e votimit nuk iu tregua bosh të pranishmëve. Në 9 vëzhgime, procedurat për konfigurimin e pajisjes së identifikimit biometrik nuk u ndoqën. Në 12 KQV, persona të paautorizuar udhëzonin ose ndërhynin në punën e komisionit. Në qendrat me votim elektronik, vëzhguesit e MNVZ-së raportuan raste të shumta të mosndjekjes së procedurave nga ana e anëtarëve të KQV-ve.

Procesi i votimit u vlerësua pozitivisht në shumicën e rasteve. Megjithatë, në 4.6 për qind të 1,343 vëzhgimeve – një përqindje relativisht e lartë – procesi u vlerësua negativisht, kryesisht për shkak të mangësive procedurale dhe disa rasteve të presionit ndaj votuesve. Vëzhguesit e partive ishin të pranishëm në 79 për qind të qendrave të vëzhguara, ndërsa vëzhguesit vendas u panë vetëm në 8 për qind të tyre. 116 Mungesa e vëzhguesve vendas në shumë qendra uli nivelin e kontrollit të procesit. Gratë përbënin 30 për qind të anëtarëve të KQV-ve dhe 25.5 për qind të kryetarëve të qendrave të votimit të vëzhguara.

Vëzhguesit e MNVZ-së raportuan se në 23 për qind të qendrave të votimit të vëzhguara, votuesit nuk mund të identifikoheshin gjithmonë nga pajisjet e identifikimit të votuesve, dhe në 24 për qind të qendrave të votimit votuesit nuk kontrolloheshin gjithmonë për shenja boje. Disa defekte të pajisjeve të identifikimit biometrik shkaktuan ndërprerje të procesit, ndërsa në 23 për qind të qendrave të votimit të vëzhguara, shenjat e gishtave të disa votuesve nuk mund të lexoheshin si duhet. Organizimi i qendrave të votimit u vlerësua i papërshtatshëm në 5 për qind të vëzhgimeve, duke cenuar fshehtësinë e votës, e cila nuk u respektua gjithmonë në 12 për qind të qendrave të votimit të vëzhguara. Fshehtësia e votës u cenua gjithashtu nga ndërhyrja e vëzhguesve të partive ose anëtarëve të KQV-ve. Votimi në grup, kryesisht votimi familjar, u vërejt në 11 për qind të qendrave të votimit, dhe votimi me prokurë, shpesh për anëtarë të familjes, në 3 për qind. Njohja e procedurave të votimit nga zgjedhësit u vlerësua negativisht në 13 për qind të vëzhgimeve, duke treguar nevojën për edukim më të gjerë të votuesve mbi procedurat e reja të votimit pas futjes së listave preferenciale.

Gjatë ditës u vërejtën disa shkelje dhe incidente të rëndësishme. MNVZ-ja vuri re tension ose intimidim në 4 për qind të qendrave të votimit të vëzhguara, shpesh duke përfshirë vëzhgues ose përfaqësues të partive që qëndronin pranë hyrjeve të qendrave të votimit dhe ndërvepronin me votuesit ose ndërhynin në punën e KQV-ve. Persona të paautorizuar, përfshirë aktivistë partie, ishin të pranishëm në 2 për qind të qendrave, duke ndërhyrë në disa raste. Në 2.4 për qind të qendrave të votimit të vëzhguara pati sinjale se votuesit nxiteshin të votonin për një kandidat të caktuar, duke përfshirë edhe pretendimet për blerje votash. Në 3 për qind të qendrave të votimit, vëzhguesit raportuan se kishin parë persona të paautorizuar që regjistronin kush votonte. Pas mbylljes së votimit, KQZ-ja raportoi se kishte referuar pesë incidente në prokurori, dy prej të cilave në Tiranë dhe të tjerat në Elbasan, Korçë dhe Berat.

116 Pas raportimeve për disa akreditime të falsifikuara, Komisioni Rregullator i KQZ-së revokoi të gjitha akreditimet e vëzhguesve të partive për qarkun Vorë në ditën e zgjedhjeve. Republika e Shqipërisë Faqja: 31 Zgjedhjet Parlamentare, 11 Maj 2025 Raporti Përfundimtar i Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve të ODIHR-it

KQZ-ja duhet të marrë masa për të parandaluar intimidimin dhe ndikimin e padrejtë mbi votuesit në qendrat e votimit, duke forcuar trajnimin dhe mandatin e koordinatorëve të sigurisë së qendrave të votimit, për të siguruar që ata të jenë politikisht të pavarur dhe të fuqizuar të veprojnë në mënyrë efektive ditën e zgjedhjeve.

Sa i përket votimit elektronik, vëzhguesit e MNVZ-së vunë re se, megjithëse procesi u zhvillua përgjithësisht pa probleme madhore, u evidentuan disa shqetësime. Shumë votues dukeshin të pafamiljarizuar me pajisjen e votimit dhe disa nuk arritën të votonin brenda afatit tre-minutësh. Disa anëtarë të KQV-ve dhe operatorë të teknologjisë nuk ishin trajnuar sa duhet mbi procedurat përkatëse dhe nuk e kishin të qartë rolin e tyre. Në disa vende të vëzhguara, votuesit që kërkonin ndihmë ndihmoheshin kryesisht nga operatorët, por pa përdorur materialet vizuale të disponueshme që ishin vendosur në qendrat e votimit. Operatorët ishin trajnuar të mos “kalonin vijën e padukshme të fshehtësisë”, dhe vëzhguesit raportuan se ata tregonin kujdes të madh për të mos kaluar në anën e ekranit ku votonin votuesit, madje edhe kur u kërkohej ndihmë.

Mungesa e aksesueshmërisë së duhur për personat me aftësi të kufizuara u vërejt në 50 për qind të qendrave të votimit të vëzhguara. Numri i madh i qendrave të votimit të paaksesueshme për votim të pavarur tregoi qartazi nevojën për përpjekje më të mëdha për të siguruar akses për të gjithë votuesit. Për më tepër, organizimi i brendshëm i qendrave të votimit u konsiderua i papërshtatshëm për personat me aftësi të kufizuara në 24 për qind të qendrave të vëzhguara. Kjo, e kombinuar me mungesën e një metode votimi për votuesit me pamundësi lëvizjeje, të shtruar në spital apo me probleme të mobilitetit, mund të ketë ndikuar negativisht në pjesëmarrjen e tyre.

Mbyllja e votimit u vlerësua pozitivisht nga vëzhguesit e MNVZ-së në 86 nga 88 raportet e marra. KQV-të ndoqën procedurat e mbylljes në shumicën e rasteve, megjithëse në katër raste u raportua njëfarë tensioni. Vëzhguesit e MNVZ-së raportuan shumë pozitivisht për dorëzimin e materialeve në Vendet e Numërimit të Votave, edhe pse pati mbipopullim në disa prej tyre.

Transmetimi i rezultateve të votimit elektronik nga pajisjet drejtpërdrejt në KQZ në mbyllje të votimit u anulua për shkak të një kërkese të PD-së për të shmangur publikimin para kohe të rezultateve. Ajo që ndodhi ishte që pajisjet e votimit që përmbanin “kutitë elektronike të votimit” u dërguan në KZAZ-të përkatëse në Tiranë dhe Vorë, ku u zhvilluan pilotimet, që numërimi të fillonte mëngjesin e 12 majit. Ky proces pati vonesa dhe shkaktoi konfuzion në publik.

B. NUMËRIMI DHE REZULTATET

Vëzhguesit e MNVZ-së ndoqën numërimin në 66 nga 93 QNV. Procesi u vlerësua negativisht në 8 raste. Problemet përgjithësisht kishin të bënin me tensione (9 raste), mbipopullim të ambienteve (7 raste), mungesë të aksesit të plotë në proces (12 raste) dhe disa raste ndërhyrje nga vëzhgues të partive (6 raste). 117 Ishin 12 kuti votimi të identifikuara nga KQZ-ja si të parregullta dhe që nuk u përfshinë në numërim deri pas verifikimit përfundimtar. 118 Vëzhguesit e MNVZ-së vlerësuan negativisht numërimin individual të kutive të votimit në 8 raste, kryesisht për shkak të mangësive të vërejtura procedurale dhe mangësive sa i takon transparencës, si p.sh. mosnumërimi fillimisht i fletëve të votimit të papërdorura dhe mosdemonstrimi i fletëve të votimit para kamerave të vendosura për këtë qëllim siç kërkohet me ligj.

117 Në Durrës, vëzhguesit e Misionit Ndërkombëtar të Vëzhgimit të Zgjedhjeve (MNVZ) raportuan raste personash të paautorizuar me akreditime të shkruara me dorë në grupet e numërimit të votave. 118 Neni 115.3 i Kodit Zgjedhor përcakton se çfarë konsiderohet një kuti votimi e parregullt dhe që vlerësohet gjatë dorëzimit në qendrën e numërimit; kriteret përfshijnë mungesën e vulave të sigurisë ose përdorimin e një kutie jo standarde. Republika e Shqipërisë Faqja: 32 Zgjedhjet Parlamentare, 11 Maj 2025 Raporti Përfundimtar i Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve të ODIHR-it

Në përgjithësi, procesi i numërimit u zhvillua në mënyrë të rregullt, por në shumë vende numërimi, vëzhguesit e MNVZ-së vërejtën një atmosferë kaotike dhe kontestime të disa fletëve të votimit në vende të ndryshme. Vëzhguesit raportuan gjithashtu vonesa në shumë zona, për shkak të mbërritjes së vonuar të numëruesve, trajnimit në minutën e fundit të GNV-ve dhe emërimit me vonesë të shumë anëtarëve të GNV-ve. 119 Në Dibër dhe Elbasan, vëzhguesit e MNVZ-së raportuan se zyrtarë të KQZ-së po kryenin trajnime të anëtarëve të qendrave të numërimit në mesnatë, para fillimit të numërimit, duke treguar përgatitje të pamjaftueshme si pasojë e zëvendësimeve me vonesë të anëtarëve të propozuar nga partitë. Sipas KQZ-së, në 30 për qind të GNV-ve të mëdha, partitë politike vazhduan të ndryshonin anëtarët e grupeve të numërimit deri në shpalljen e rezultateve për listat e mbyllura, duke ndikuar në shpejtësinë e procesit të numërimit. Kopjet e protokolleve të rezultateve nuk iu dhanë vëzhguesve të partive në 19 raste, duke kufizuar transparencën.

Për të forcuar kapacitetin dhe profesionalizmin e Grupeve të Numërimit të Votave, KQZ-ja duhet të zhvillojë sesione të posaçme trajnimi mbi procedurat e numërimit dhe të hartojë një program të standardizuar trajnimi, duke përfshirë manuale dhe fletë informuese të kuptueshme për procesin e numërimit.

Në shumicën e rasteve, MNVZ-ja vërejti se numërimi ishte transparent dhe se procedurat u respektuan. Çdo tavolinë numërimi ishte e pajisur me kamerë dhe ekrane që u mundësonin vëzhguesve të ndiqnin procesin. Procesi u ndoq gjerësisht nga vëzhguesit e partive. Megjithatë, vëzhguesit e MNVZ-së vunë re se disa protokolle të shkruara me dorë nuk përputheshin me rezultatet e tabuluara në mënyrë digjitale, pati vonesa në shpërndarjen e kopjeve të protokolleve për vëzhguesit e partive dhe, në një rast, numërimi u pezullua përkohësisht, çka çoi në tërheqjen nga KQZ-ja të akreditimit të vëzhguesve vendas dhe atyre të partive për atë KZAZ. 120

Deri më 16 maj, KQZ-ja kishte numëruar 147,024 (75 për qind) fletë votimi, por 52,368 fletë votimi nga Greqia ishin ndarë veçmas dhe ende nuk ishin numëruar. PD-ja paraqiti disa kërkesa në KQZ për të ndarë mënjanë fletët e votimit nga Greqia. 121 Ata pretenduan se kishte pasur një shpërndarje të parregullt të fletëve të votimit nga jashtë vendit (p.sh. një person i vetëm kishte marrë fletë votimi në emër të disa zgjedhësve) ose mosdorëzim të fletëve të votimit. 122 Më 11 maj, KQZ-ja vendosi t’i ndajë mënjanë fletët e votimit nga Greqia, por lejoi vazhdimin e numërimit të fletë të votimit të ardhura nga vende të tjera. Më 12 maj, PS-ja kërkoi zyrtarisht në KAS-i anulimin e kësaj vendimmarrjeje. Më 13 maj, KAS-i e rrëzoi vendimin, duke lejuar përfshirjen e fletëve të votimit në numërim. Më 14 maj, PD- ja e apeloi këtë vendim në Kolegjin Zgjedhor, duke kërkuar rikthimin e vendimit fillestar, por ankimi u rrëzua. Më 16 maj, KQZ-ja miratoi vendimin përfundimtar për të lejuar numërimin e fletëve të votimit nga Greqia. Të nesërmen, numërimi rifilloi dhe përfundoi më 21 maj. Nga 202,187 fletë votimi nga jashtë vendit të marra nga KQZ-ja, 1,973 fletëvotime (1 për qind) u vlerësuan të pavlefshme.

Sipas ligjit, rezultatet e votimit për të dy listat duhet të mblidhen brenda 48 orëve nga mbërritja e materialeve në KZAZ. Asnjë KZAZ nuk e respektoi këtë afat. Sipas rezultateve paraprake, gjithsej u

119 Numërimi u vonua në Durrës, Tiranë dhe Vlorë. U raportua mbipopullim në qendrat e numërimit në Lezhë dhe Durrës. Durrësi dhe Vlora raportuan mungesë të stafit të numërimit. 120 Në KZAZ nr. 43 në Tiranë, numërimi u pezullua për disa orë për shkak të një konflikti ndërmjet një vëzhguesi të PS- së dhe sekretarit të KZAZ-së. Shih vendimin nr. 1112 të Komisionerit, datë 11 maj 2025. 121 Koalicioni “Partia Demokratike – Aleanca për Shqipërinë Madhështore” paraqiti disa kërkesa në KQZ për ndarjen e zarfeve të marra nga Greqia: 1) Më 8 maj, me protokoll nr. 4026, “Kërkesë për ndarjen mënjanë të të gjithë zarfeve të Diasporës të marra nga Greqia”; 2) më 9 maj, me protokoll nr. 4137, “Kërkesë urgjente në lidhje me zarfe të fletëve të votimit të marra jashtë procedurës ligjore nga diaspora në KQZ”; 3) më 10 maj, me protokoll nr. 4208, “Kërkesë urgjente për marrjen e masave lidhur me numrin masiv të fletëve të votimit të marra nga Greqia dhe atyre të administruara në KQZ nga persona të paautorizuar me ligj”; dhe 4) më 11 maj, me protokoll nr. 4292, “Kërkesë e përsëritur për ndarjen e zarfeve zgjedhore të ardhur nga Greqia.” 122 Kontrata e KQZ-së me DHL-në parashikon se fletët e votimit duhet t’i dorëzohen zgjedhësit individualisht. Republika e Shqipërisë Faqja: 33 Zgjedhjet Parlamentare, 11 Maj 2025 Raporti Përfundimtar i Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve të ODIHR-it

hodhën 1,665,501 fletë votimi, nga të cilat 1,607,593 (96.52 për qind) ishin të vlefshme dhe 57,530 (3.45 për qind) të pavlefshme. 123

Pas zgjedhjeve, situata vazhdoi të ishte e qetë. Para publikimit të rezultateve përfundimtare, Kryeministri Edi Rama shpalli fitoren më 14 maj, bazuar në rezultatet e qarta paraprake. PD-ja organizoi një protestë kundër zgjedhjeve më 16 maj, duke pretenduar se procesi kishte qenë me probleme, dhe më 20 maj kërkoi nga KQZ-ja të mos certifikonte rezultatet zgjedhore deri sa të kryhej një auditim i plotë dhe i pavarur i procesit të votimit nga jashtë vendit, duke cituar shkelje procedurale. Disa drejtues të partive më të vogla kritikuan sistemin zgjedhor si kufizues për aftësinë e tyre për të siguruar mandate në përpjesëtim me numrin e votave të marra. 124

KQZ-ja publikoi rezultatet paraprake në faqen e saj të internetit sipas qarkut, bashkisë, njësisë administrative dhe QV-së. Megjithatë, u afishuan vetëm rezultatet sipas qarkut dhe bashkisë. Rezultatet paraprake për listat e mbyllura brenda vendit filluan të publikoheshin më 12 maj dhe përfunduan më 18 maj.

KQZ-ja finalizoi proceset e numërimit dhe tabulimit në të 12 qarqet më 26 maj. Menjëherë pas kësaj, disa subjekte zgjedhore paraqitën ankesa zyrtare në lidhje me saktësinë dhe integritetin e procedurave të numërimit të votave në disa qarqe. Në përgjigje të këtyre ankesave, KAS-i, i mbështetur në disa raste nga vendimet e Kolegjit Zgjedhor, urdhëroi rinumërim të plotë ose të pjesshëm të fletëve të votimit në qarqet Tiranë, Dibër, Durrës dhe Fier. KQZ-ja filloi rinumërimin më 17 qershor.

Në qarkun e Tiranës u urdhërua një rinumërim i plotë në të gjitha 18 KZAZ-të. Megjithëse u identifikuan disa mospërputhje në totalin e votave – si mes kandidatëve të së njëjtës parti, ashtu edhe ndërmjet subjekteve të ndryshme zgjedhore – këto ndryshime rezultuan të pamjaftueshme për të ndikuar në shpërndarjen e mandateve parlamentare. 125 Rinumërime të pjesshme u urdhëruan në qarqet Dibër, Durrës dhe Fier. Në Dibër, një rinumërim i pjesshëm, i kryer pas një ankese të koalicionit “Partia Demokratike – Aleanca për Shqipërinë e Madhe”, solli korrigjime të vogla numerike në totalet e kandidatëve individualë. 126 Në Durrës, një rinumërim i pjesshëm dhe një inspektim i materialeve zgjedhore u ndërmorën pas disa ankesave. Gjithsej, u ekzaminuan 174 kuti votimi, duke zbuluar një sërë parregullsish procedurale. 127 Në Fier, u realizua një rinumërim dhe inspektim i pjesshëm pas një ankese nga koalicioni “Nisma Shqipëria Bëhet". 128 Më e rëndësishmja, rinumërimi çoi në një ndryshim midis kandidatëve brenda listës së PS-së: kandidatja Maldrita Bardho fillimisht fitoi një mandat me një diferencë prej dhjetë votash, duke zëvendësuar Zegjine Çaushin. Megjithatë, më pas Bardho u tërhoq, duke rikthyer në mënyrë efektive mandatin e Çaushit. Përveç kësaj, Komisioni nisi procedura verifikimi

123 Gjithsej 781 fletë votimi u kontestuan, prej të cilave 762 brenda vendit dhe 19 vota nga jashtë. 124 Për shembull, bazuar në rezultatet paraprake, Lëvizja “Bashkë” mori 1.5 për qind të votave dhe 0.7 për qind të mandateve, krahasuar me Koalicionin “Shqipëria Bëhet”, i cili mori gjithashtu 0.7 për qind të mandateve, por 4 për qind të votave. Partia “Mundësia” mori 1.4 për qind të mandateve nga 3 për qind e votave, ndërsa PSD-ja siguroi po 3 për qind të votave por vetëm 2 për qind të mandateve. 125 Një rinumërim nëntë-ditor i 1,207 kutive të votimit në qarkun Tiranë nxori në pah gabime teknike dhe korrigjime të votave, përfshirë humbjen e 612 votave për PD-në dhe 381 votave për PS-në, ndërsa 1,041 fletë votimi u shpallën të pavlefshme. 126 Korrigjimi kryesor ishte zbritja e 49 votave për Përparim Spahiun dhe shtimi i 17 votave për Xhemal Gjunkshin. Megjithatë, këto ndryshime nuk e ndryshuan shpërndarjen e përgjithshme të mandateve, dhe si KSHZ-ja, ashtu edhe Kolegji Zgjedhor rrëzuan ankesat e mëtejshme. 127 Këtu përfshiheshin parregullsi si ngatërrimi i vulave të sigurisë, mangësi në dokumentacionin shoqërues, mospërputhje në numrin e fletëve të papërdorura të votimit dhe fletë votimi me shenja identifikuese të qendrave jopërkatëse të votimit. 128 Inspektimi i kutive të votimit dhe materialeve përkatëse nxori mospërputhje në dokumentacionin e fletëve të votimit, përfshirë praninë e fletëve nga një qendër votimi në një kuti të një qendre tjetër, si edhe mospërputhje në numrin e fletëve të papërdorura krahasuar me të dhënat zyrtare. Republika e Shqipërisë Faqja: 34 Zgjedhjet Parlamentare, 11 Maj 2025 Raporti Përfundimtar i Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve të ODIHR-it

për 94 kuti votimi nga KZAZ-të e Gramshit dhe Peqinit (qarku Elbasan), të cilat zbuluan mospërputhje të izoluara, të pamjaftueshme për të ndryshuar rezultatet zgjedhore në këto zona. 129

Më 28 gusht 2025, Komisioni Rregullator certifikoi rezultatet përfundimtare të zgjedhjeve parlamentare të 11 majit, duke miratuar shpërndarjen e votave, mandateve dhe listave të kandidatëve për të gjitha zonat zgjedhore. Vendimi u miratua me tre vota pro dhe dy kundër, pas debateve ndërmjet anëtarëve të komisionit dhe përfaqësuesve të partive.

XVI. REKOMANDIME

Këto rekomandime, të përfshira edhe në tekstin më sipër, paraqiten me qëllim përmirësimin e mëtejshëm të zhvillimit të zgjedhjeve në Shqipëri dhe për të mbështetur përpjekjet për t’i bërë ato plotësisht në përputhje me angazhimet e OSBE-së dhe detyrimet dhe standardet e tjera ndërkombëtare për zgjedhje demokratike. Këto rekomandime duhen lexuar së bashku me rekomandimet e mëparshme ende të pazbatuara të ODIHR-it. ODIHR-i mbetet i gatshëm të ndihmojë autoritetet e Shqipërisë për të përmirësuar më tej procesin zgjedhor dhe për të trajtuar rekomandimet e përfshira në këtë raport dhe raportet e tij të mëparshme. 130

A. REKOMANDIMET PRIORITARE

1. Për të adresuar rekomandimet e pazbatuara të ODIHR-it, si edhe paqartësitë dhe mospërputhjet e ndryshme, kuadri ligjor zgjedhor duhet të reformohet në mënyrë gjithëpërfshirëse përmes një procesi konsultues dhe gjithëpërfshirës, që përpara zgjedhjeve të ardhshme, në përputhje me standardet dhe praktikat e mira ndërkombëtare.

2. Për të siguruar stabilitetin e administratës zgjedhore, duhet të shihet mundësia e depolitizimit të procedurës së emërimit të administratës zgjedhore të niveleve më të ulëta dhe kufizimi i zëvendësimeve arbitrare të anëtarëve të komisioneve në momentet e fundit, për të garantuar trajnimin në kohë dhe si duhet për të gjithë anëtarët.

3. Për të forcuar kapacitetin dhe profesionalizmin e Grupeve të Numërimit të Votave, KQZ-ja duhet të zhvillojë sesione të posaçme trajnimi mbi procedurat e numërimit dhe të hartojë një program të standardizuar trajnimi, duke përfshirë manuale dhe fletë informuese të kuptueshme për procesin e numërimit.

129 Këto përfshinin afërsisht 15 fletë me një vulë të vetme ose pa vulë fare, diferenca të vogla prej 1–2 fletësh midis numrit të votave të hedhura dhe numrit të zgjedhësve, si edhe mospërputhje midis numrit të fletëve të papërdorura dhe të dhënave zyrtare. 130 Në paragrafin 25 të Dokumentit të Stambollit të OSBE-së të vitit 1999, Shtetet pjesëmarrëse të OSBE-së u angazhuan “të ndjekin me shpejtësi vlerësimet dhe rekomandimet zgjedhore të ODIHR-it”. Zbatimi i rekomandimeve të mëparshme vlerësohet nga Misioni i ODIHR-it si vijon: rekomandimet 5 dhe 20 nga raporti përfundimtar mbi zgjedhjet vendore të vitit 2019, 6, 8, 12, 13, 15 dhe 23 nga raporti përfundimtar për zgjedhjet parlamentare të vitit 2021 dhe 15, 25 dhe 27 nga raporti përfundimtar për zgjedhjet vendore të vitit 2023 janë zbatuar plotësisht. Rekomandimet 6 dhe 8 nga raporti përfundimtar për zgjedhjet vendore të vitit 2019, 7, 9 dhe 21 nga raporti përfundimtar për zgjedhjet parlamentare të vitit 2021 dhe 9, 11 dhe 24 nga raporti përfundimtar për zgjedhjet vendore të vitit 2023 janë kryesisht të zbatuara. Rekomandimet 1–4, 7, 12, 13 dhe 18 nga raporti përfundimtar për zgjedhjet vendore të vitit 2019, 1–3, 10 dhe 16 nga raporti përfundimtar për zgjedhjet parlamentare të vitit 2021 dhe 1–4, 10, 12, 13, 16, 20 dhe 26 nga raporti përfundimtar për zgjedhjet vendore të vitit 2023 janë pjesërisht të zbatuara. Shih gjithashtu bazën e të dhënave të rekomandimeve zgjedhore të ODIHR-it. Republika e Shqipërisë Faqja: 35 Zgjedhjet Parlamentare, 11 Maj 2025 Raporti Përfundimtar i Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve të ODIHR-it

4. Përpjekjet për edukimin e zgjedhësve mbi votimin elektronik duhet të intensifikohen për të rritur ndërgjegjësimin e zgjedhësve mbi procedurat dhe për t’u siguruar që të gjithë zgjedhësit të jenë në gjendje të votojnë në mënyrë të pavarur.

5. Për të hequr çdo paqartësi në legjislacion lidhur me fushatën, përdorimi i burimeve administrative për qëllime zgjedhore duhet të ndalohet që nga momenti i shpalljes së zgjedhjeve deri në ditën e zgjedhjeve.

6. Për të garantuar kushte të barabarta gare, autoritetet duhet të marrin masa për të parandaluar keqpërdorimin e funksionit publik dhe të burimeve shtetërore. Duhet të vendosen sanksione proporcionale dhe dekurajuese në mënyrë të shpejtë ndaj shkeljeve të tilla.

7. Në përputhje me praktikat e mira, ligji duhet të përcaktojë qartë se cilat aktivitete parazgjedhore përbëjnë shpenzime fushate, duke u siguruar që ato t’i nënshtrohen raportimit të duhur, mbikëqyrjes dhe sanksioneve të mundshme.

8. Pamjet e përgatitura nga partitë politike ose autoritetet qeveritare duhet të identifikohen si reklamë politike dhe për këtë arsye të ndalohen në lajme dhe në programe të tjera editoriale. Duhet të ketë masa efektive për të adresuar shkeljet dhe këto masa duhet të zbatohen në kohë.

B. REKOMANDIME TË TJERA

Administrata Zgjedhore

9. Për të forcuar kapacitetin dhe profesionalizmin e komisioneve zgjedhore të niveleve më të ulëta, KQZ-ja duhet të hartojë një program trajnimi kaskadë të standardizuar, duke përfshirë manuale dhe fletë informuese të lehta për t’u kuptuar.

10. Kur përcaktojnë vendndodhjen e qendrave të votimit, autoritetet zgjedhore dhe bashkitë duhet të marrin masa proaktive për të siguruar aksesueshmëri në hyrje dhe në brendësi të qendrave të votimit për personat me aftësi të kufizuara.

11. Për të siguruar një pjesëmarrje më të madhe të grave, KQZ-ja duhet të garantojë që komisionet zgjedhore të niveleve më të ulëta të kenë balancë gjinore, duke përfshirë edhe emërimin e grave në pozita drejtuese.

Përdorimi i teknologjisë në zgjedhje

12. Për të garantuar integritetin dhe për të rritur besimin e publikut, vendimet që lidhen me përdorimin e teknologjisë në zgjedhje duhet t’i përmbahen kuadrit rregullator ekzistues dhe nuk duhet të merren si përgjigje ndaj presionit politik.

13. Nëse në të ardhmen shihet mundësia e përdorimit më të gjerë të votimit elektronik, atëherë përdorimi i teknologjive të votimit duhet të menaxhohet në mënyrë gjithëpërfshirëse, transparente dhe të integruar.

Regjistrimi i zgjedhësve

14. Për të qenë në përputhje me standardet ndërkombëtare dhe për të garantuar të drejtën universale të votës dhe trajtimin e barabartë para ligjit, të gjitha kufizimet e të drejtës së votës për shkak Republika e Shqipërisë Faqja: 36 Zgjedhjet Parlamentare, 11 Maj 2025 Raporti Përfundimtar i Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve të ODIHR-it

të aftësive të kufizuara intelektuale ose psikosociale duhet të hiqen, përfshirë kufizimet e bazuara në vlerësime individuale nga gjykata.

Fushata zgjedhore

15. Pas konsultimeve gjithëpërfshirëse me palët e interesuara, aktivitetet e fushatës dhe reklamat politike në rrjetet sociale, përfshirë financimin e tyre, duhet të rregullohen duke respektuar të drejtën e lirisë së shprehjes.

16. Për të ndihmuar në mbrojtjen e shprehjes së lirë të vullnetit të zgjedhësve, organet e rendit duhet të bëjnë çdo përpjekje për të identifikuar dhe hetuar të gjitha pretendimet për shkelje zgjedhore, në mënyrë të plotë, të shpejtë dhe transparente. Zgjedhësit duhet të informohen sistematikisht mbi mekanizmat e zbatueshëm për raportimin e shkeljeve, përfshirë mbrojtjen për sinjalizuesit dhe garancitë kundër pasojave negative.

17. Për të rritur pjesëmarrjen politike të grave, financimi publik mund të lidhet me masa konkrete për gjithëpërfshirje. Partitë politike duhet të shohin mundësinë e ndërmarrjes së hapave për reformimin e mekanizmave të brendshëm partiakë për të rritur përfaqësimin e grave brenda strukturave partiake, përfshirë qasjen në fonde.

Financimi i fushatës

18. Për të garantuar kushte të barabarta gare, kuadri ligjor duhet të parashikojë një tavan të arsyeshëm edhe për shpenzimet e fushatës për kandidatët që garojnë në listat e partive ose të koalicioneve.

19. Për të rritur transparencën, autoritetet duhet të shohin mundësinë e rregullimit të fushatave online dhe nga palë të treta, si dhe të përcaktojnë kriteret përkatëse për fushatat nga palë të treta dhe mekanizmat adekuatë të raportimit dhe sanksionimit.

20. Për të forcuar transparencën dhe llogaridhënien, KQZ-ja duhet të pajiset me burime shtesë financiare dhe njerëzore, si edhe me një mandat të zgjeruar, që të mundësojë auditim kuptimplotë të raporteve të financimit të fushatës, përfshirë kompetencën për të hetuar burimet e donacioneve.

Media

21. Autoritetet shtetërore, për të përmbushur detyrimet e tyre pozitive sipas së drejtës ndërkombëtare, duhet të promovojnë një mjedis mediatik të pavarur dhe të larmishëm, të lirë nga ndikimi politik dhe ai korporativ. Duhet të miratohet një rregullim gjithëpërfshirës i pronësisë së mediave dhe të garantohet zbatimi i tij efektiv. Për më tepër, duhet të ndërmerren masa për të mbrojtur autonominë editoriale nga ndikimet e interesave të biznesit dhe politikës.

22. Ndryshimet legjislative duhet të garantojnë depolitizimin efektiv dhe pavarësinë e mirëfilltë institucionale si të Radiotelevizionit Publik, ashtu edhe të Autoritetit të Mediave Audiovizive, në përputhje me praktikat e mira ndërkombëtare. Këto ndryshime duhet të përfshijnë konsultime të gjera publike me median e pavarur dhe përfaqësuesit e shoqërisë civile.

23. Shpifja duhet të dekriminalizohet plotësisht dhe dispozitat civile për shpifjen të harmonizohen me standardet ndërkombëtare për lirinë e shprehjes. Republika e Shqipërisë Faqja: 37 Zgjedhjet Parlamentare, 11 Maj 2025 Raporti Përfundimtar i Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve të ODIHR-it

24. Rregullat në Kodin Zgjedhor për shpërndarjen e kohës televizive në mbulimin editorial duhet të ndryshohen për të reduktuar avantazhin e dhënë partive më të mëdha parlamentare dhe për të siguruar një shpërndarje më të drejtë të kohës televizive për të gjithë garuesit.

Dita e zgjedhjeve

25. KQZ-ja duhet të marrë masa për të parandaluar intimidimin dhe ndikimin e padrejtë mbi votuesit në qendrat e votimit, duke forcuar trajnimin dhe mandatin e koordinatorëve të sigurisë së qendrave të votimit, për të siguruar që ata të jenë politikisht të pavarur dhe të fuqizuar të veprojnë në mënyrë efektive ditën e zgjedhjeve. Republika e Shqipërisë Faqja: 38 Zgjedhjet Parlamentare, 11 Maj 2025 Raporti Përfundimtar i Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve të ODIHR-it

SHTOJCA I: REZULTATET PËRFUNDIMTARE TË ZGJEDHJEVE 131

Subjekti zgjedhor Vota brenda Votimi Gjithsej Përqindja Mandate vendit jashtë vendit

Partia Demokratike - Aleanca për 482 279 47 075 529 354 32,93 50 Shqipërinë Madhështore Lëvizja Bashkë 20 270 4 346 24 616 1,53 1 Lëvizja Atdheu 1 989 266 2 255 0,14 0 Partia Koalicioni Euroatlantik 19 562 1 301 20 863 1,30 0 Partia Socialiste e Shqipërisë 733 922 122 255 856 177 53,27 83 Nisma Shqipëria Bëhet 49 464 14 800 64 264 4,00 1 Partia Aleanca Kombëtare 2 722 1 065 3 787 0,24 0 Shqiptare Partia Aleanca Demokracia e Re 1 035 92 1 127 0,07 0 Koalicioni Djathtas për Zhvillim 5 527 492 6 019 0,37 0 Partia Mundësia 43 070 5 925 48 995 3,05 2 Partia Socialdemokrate 47 561 2,329 49,890 3.10 3

Votimi Votimi jashtë Gjithsej brenda vendit vendit Numri i përgjithshëm i zgjedhësve në listën e 3,467,962 245,935 3,713,897 zgjedhësve Numri i përgjithshëm i grave në listën e 1 736 183 102 558 1 838 741 zgjedhësve Numri i përgjithshëm i zgjedhësve që votuan 1 463 314 202,187 1,665,501 Numri i votave të pavlefshme 55 557 1,973 57,530 Numri i votave të vlefshme 1 407 647 199 946 1,607,593

131 Rezultatet paraprake nga faqja e internetit e KQZ-së. Republika e Shqipërisë Faqja: 39 Zgjedhjet Parlamentare, 11 Maj 2025 Raporti Përfundimtar i Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve të ODIHR-it

SHTOJCA II: LISTA E VËZHGUESVE NË MISIONIN NDËRKOMBËTAR TË VËZHGIMIT TË ZGJEDHJEVE

Asambleja Parlamentare e OSBE-së

Farah Karimi Koordinatore e Posaçme Holandë Björn Olof Söder Shef i Delegacionit, Deputet Suedi Sargis Khandanyan Deputet Armeni Axel Kassegger Deputet Austri Christine Schwarz-Fuchs Deputet Austri Christian Fischer Deputet Austri David Stögmüller Deputet Austri Annick Lambrecht Deputet Belgjikë Franky Demon Deputet Belgjikë Albin Muslić Deputet Bosnje-Hercegovinë Teo Rogić Stafi i Delegacionit Bosnje-Hercegovinë Kyriakos Hadjiyianni Deputet Qipro Jan Richter Deputet Republika Çeke Jana Pastuchová Deputet Republika Çeke Kateřina Košaříková Stafi i Delegacionit Republika Çeke Lucie Potůčková Deputet Republika Çeke Silvia Andrisová Stafi i Delegacionit Republika Çeke Zbyněk Linhart Deputet Republika Çeke Jens Meilvang Deputet Danimarka Sekretariati i Asamblesë Kalina Filipovska Danimarka Parlamentare të OSBE-së Möller- Malte Stafi i Delegacionit Danimarkë Christensen Søren Søndergaard Deputet Danimarka Heljo Pikhof Deputet Estoni Kersti Sarapuu Deputet Estoni Mika Lintilä Deputet Finlandë Ville Skinnari Deputet Finlandë Sekretariati i Asamblesë Andreas Nothelle Gjermani Parlamentare të OSBE-së Stefan Keuter Deputet Gjermani Christos Giannoulis Deputet Greqi Eleni Maria Apostolaki Deputet Greqi Evangelos Syrigos Deputet Greqi Georgios Champouris Stafi i Delegacionit Greqi Maria Antoniou Deputet Greqi Theodoros Karaoglou Deputet Greqi Arna Lára Jónsdóttir Deputet Islandë Anna Bilotti Deputet Itali Catia Polidori Deputet Itali Eugenio Zoffili Deputet Itali Fabrizio Comba Deputet Itali Federica Onori Deputet Itali Republika e Shqipërisë Faqja: 40 Zgjedhjet Parlamentare, 11 Maj 2025 Raporti Përfundimtar i Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve të ODIHR-it

Mauro Del Barba Deputet Itali Sekretariati i Asamblesë Maria Luce Napoliello Itali Parlamentare të OSBE-së Pia Califano Stafi i Delegacionit Itali Sekretariati i Asamblesë Roberto Montella Itali Parlamentare të OSBE-së Valeria Galardini Stafi i Delegacionit Itali Skaidrite Abrama Deputet Letonia Igors Aizstrauts Stafi i Delegacionit Letonia Claude Haagen Deputet Luksemburg Gusty Graas Deputet Luksemburg Pia Bisenius Stafi i Delegacionit Luksemburg Alexander Muscat Deputet Maltë Geert Gabriels Deputet Holandë Monique Christiaanse Stafi i Delegacionit Holandë Halil Snopche Deputet Maqedonia e Veriut Monika Zajkova Deputet Maqedonia e Veriut Nikola Micevski Deputet Maqedonia e Veriut Jan Tore Sanner Deputet Norvegji Sverre Myrli Deputet Norvegji Barbara Bartuś Deputet Poloni Kararzyna Ueberhan Deputet Poloni Marcin Mykietynski Stafi i Delegacionit Poloni Paweł Zalewski Deputet Poloni Radosław Fogiel Deputet Poloni Răzvan-Iulian Ciortea Deputet Rumani Robert-Marius Cazanciuc Deputet Rumani Ştefan-Iulian Lőrincz Deputet Rumani Teodora Mitru Stafi i Delegacionit Rumani Sekretariati i Asamblesë Anzhelika Ivanishcheva Federata Ruse Parlamentare të OSBE-së Sekretariati i Asamblesë Daria Boyarskaya Federata Ruse Parlamentare të OSBE-së Michele Muratori Deputet San Marino Milan Radin Deputet Serbi Sekretariati i Asamblesë Sherif Abdili Serbi Parlamentare të OSBE-së Lucija Tacer Deputet Slloveni Artemi Rallo Deputet Spanjë Carina Ödebrink Deputet Suedi Fredrik Svensson Stafi i Delegacionit Suedi Joar Forssell Deputet Suedi Johan Büser Deputet Suedi Linnéa Wickman Deputet Suedi Louise Thunstrom Deputet Suedi Markus Wiechel Deputet Suedi Matheus Enholm Deputet Suedi Kemal Çelı̇ k Deputet Turqi Özgül Sakı̇ Deputet Turqi Republika e Shqipërisë Faqja: 41 Zgjedhjet Parlamentare, 11 Maj 2025 Raporti Përfundimtar i Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve të ODIHR-it

Tekin Bı̇ ngöl Deputet Turqi Ecem Danik Gokce Stafi i Delegacionit Turqi Artur Gerasymov Deputet Ukrainë Danylo Zharov Stafi i Delegacionit Ukrainë Iryna Gerashchenko Deputet Ukrainë Sekretariati i Asamblesë Iryna Sabashuk Ukrainë Parlamentare të OSBE-së Pavlo Frolov Deputet Ukrainë Lee Jason Barron Deputet Mbretëria e Bashkuar Alanna Margulies Stafi i Delegacionit SHBA Everett Price Stafi i Delegacionit SHBA Patrick Hanish Stafi i Delegacionit SHBA

Asambleja Parlamentare e Këshillit të Evropës

Simone Billi Shef i Delegacionit, Deputet Itali Cerni Escale Cabre Deputet Andorra Branislav Borenović Deputet Bosnje-Hercegovinë Denitsa Sacheva Deputet Bullgari Thiebault- Céline Deputet Francë Martinez Sekretariati i Asamblesë Carine Roller-Kaufman Francë Parlamentare të KiE-s Francois Bonneau Deputet Francë Alex Schäfer Deputet Gjermani Andrej Hunko Deputet Gjermani Malte Kaufman Deputet Gjermani Domenico Vallario Komisioni i Venecias Itali Valentina Grippo Deputet Itali Rian Vogels Deputet Holandë Jone Blikra Deputet Norvegji Hofstad Linda Deputet Norvegji Helleland Jan Filip Libicki Deputet Poloni Stepan Denega Shoqërues i z. Libicki Poloni Sekretariati i Asamblesë Bogdan Torcătoriu Rumani Parlamentare të KiE-s Ionuț-Marian Stroe Stafi i delegacionit Rumani Saša Zagorc Komisioni i Venecias Slloveni Luz Martinez Seijo Deputet Spanjë Pablo Hispán Deputet Spanjë Borianna Åberg Deputet Suedi Dame Karen Bradley Deputet Mbretëria e Bashkuar

Parlamenti Evropian

Shefi i Delegacionit, Anëtar Michael Gahler Gjermani i Parlamentit Evropian Republika e Shqipërisë Faqja: 42 Zgjedhjet Parlamentare, 11 Maj 2025 Raporti Përfundimtar i Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve të ODIHR-it

Andreas Schieder Eurodeputet Austri Igor Miskulin Sekretariati i PE-së Kroaci Marina Graser Lasić Sekretariati i PE-së Kroaci Ana Książczaková Stafi i Delegacionit Republika Çeke Nikola Bartůšek Eurodeputet Republika Çeke Alberico Gambino Eurodeputet Itali Carmela Scire Stafi i Delegacionit Itali Cecilia Strada Eurodeputet Itali Raffaele Luise Sekretariati i PE-së Itali Isabel Wiseler-Lima Eurodeputet Luksemburg Robert Golanski Stafi i Delegacionit Poloni Loránt Vincze Eurodeputet Rumani

Ekipi Bazë i MVZ-së së ODIHR-it

Ambasadori Lamberto Zannier Shefi i Misionit Itali Rishi Datta Kanada Polyna Lemos Mbretëria e Bashkuar Julia Manchin Hungari Smaranda Sandulescu Rumani Mark Stevens Mbretëria e Bashkuar Elma Sehalic Gjermani Kakha Inaishvili Gjeorgji Kamila Kolinska Poloni Goran Petrov Kroaci Ruslan Ovezdurdyyev Turkmenistan Michał Ostańkowicz Poloni Davor Ćorluka Bosnje-Hercegovinë Maria Telalian Greqi Liisa Past Estoni Jacopo Leone Itali Katya Andrusz Mbretëria e Bashkuar Meaghan Fitzgerald SHBA Anders Eriksson Suedi Max Bader Holandë Anna Papikyan Armeni Sasa Pokrajac Serbi

Vëzhguesit Afatgjatë të MVZ-së së ODIHR-it

Niels Henrik Jermiin Nielsen Danimarkë Martin Brooks Mbretëria e Bashkuar Suhail Ahmad Irlandë Madeleine Cowley Mbretëria e Bashkuar Mikko Niiles Finlandë Tarja Raappana Finlandë Republika e Shqipërisë Faqja: 43 Zgjedhjet Parlamentare, 11 Maj 2025 Raporti Përfundimtar i Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve të ODIHR-it

Mari Hagen Norvegji Thomas Andreas Hug Norvegji Cosmin Dragos Laza Rumani Knut Lennart Bergknut Suedi Stella Hellier Mbretëria e Bashkuar Mario Barfus Zvicër Véronique Lasserre-Fy Francë Jon Solnes Islandë Katia Raimondo Itali Christian Oliver Hynek Austri Gabriella Ingerstad Suedi Andrea Jakober Austri Anne-Cécile Leyvraz Zvicër Martina Nikodemova Republika Çeke Jana Planavova Republika Çeke Vincent Godbillon Francë Dr. Ulrike Rockmann Gjermani Aldo Tenisci Itali Estrid Brekkan Islandë Gerard Scott Mbretëria e Bashkuar

Vëzhguesit Afatshkurtër të MVZ-së së ODIHR-it

Alisa Hayrapetyan Armeni Sasun Hovhannisyan Armeni Sedanna Margaryan Armeni Verena Ringler Austri Michael Sailer Austri Michaela Sivich Austri Ines Ullmann Austri Terezina Dajlani Belgjikë Jimmy Los Belgjikë Elias Louz Belgjikë Helena Saelman Belgjikë Goran Mišković Bosnje-Hercegovinë Sanja Sekulic Bosnje-Hercegovinë Montgomeri Bjornson Kanada Rita Boisvenue Kanada Barbora Cardona Ševčíková Republika Çeke Julia Hawlanová Republika Çeke Martin Klepetko Republika Çeke Martin Konhefr Republika Çeke Eva Mazza Republika Çeke Pavel Neuberg Republika Çeke Petr Svepes Republika Çeke Finn Andersen Danimarka Hanne Bergmann Danimarka Grethe Bille Danimarka Republika e Shqipërisë Faqja: 44 Zgjedhjet Parlamentare, 11 Maj 2025 Raporti Përfundimtar i Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve të ODIHR-it

Peter Brasholt Danimarka Rosangela de Jesus das Neves Danimarka Jorgen Hoxer Danimarka Henrik Larsen Danimarka Kirsten Lind Danimarka Rina Simonsen Danimarka Ott Laido Estoni Liisa Past Estoni Kerttu Auvinen Finlandë Timo Koisti Finlandë Tatu Oksanen Finlandë Anna Tervahartiala Finlandë Jessica Berthereau Francë Laurent Campigotto Francë Sara Ghobadi Moghaddam Francë Mathieu Lemoine Francë Nicole Osuji Francë Geoffroy Savet Francë Stephan Bauer Gjermani Friederike Behr Gjermani Ulf Claassen Gjermani Galina Diran Gjermani Leon Hemkemeyer Gjermani Mirko Herzner Gjermani Patrick Hoffmann Gjermani Christiane Jaenicke Gjermani Anette Milk Gjermani Martin Ohlsen Gjermani Carsten Schürmann Gjermani Frauke Seebass Gjermani Hildegard Sühling Gjermani Andrea Weber Gjermani Johanna Wolf de Tafur Gjermani Nikolaos Ioannidis Greqi Georgios Lekakis Greqi Dimitrios Nikas Greqi Eleftherios Petropoulos Greqi Nicholas Yiannias Greqi Maria Telalian Greqi Aron Albert Hungari Elza Schönstein Hungari Zsolt Szirmai Hungari Gudbergur Ægisson Islandë Sigmar Gudmundsson Islandë Kristín Hjálmtýsdóttir Islandë Karlína Magnúsdóttir Islandë Cillian Bracken Irlandë Maeve Clayton Irlandë Marie Cross Irlandë Republika e Shqipërisë Faqja: 45 Zgjedhjet Parlamentare, 11 Maj 2025 Raporti Përfundimtar i Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve të ODIHR-it

Nuala Egan Irlandë Michael Forbes Irlandë Andrew Forde Irlandë Cathal Kelly Irlandë Emily King Irlandë Ralph McGarry Irlandë Gwendolen Morgan Irlandë Elizabeth Mullan Irlandë Orla O'Donnell Irlandë Marie Smith Irlandë Lisa Biondi Itali Rosella Bonarrigo Itali Paolo Carlotto Itali Paolo Fraccaro Itali Pietro Iaia Itali Chiara Parolin Itali Jacopo Leone Itali Vladimir Sacagiu Moldavia Dejana Brkovic Mali i zi Ardina Gerkens Holandë Michiel Irish' Stephenson Holandë Sellina van Bruggen Holandë Erik Verschuur Holandë Max Bader Holandë Ilir Islami Maqedonia e Veriut Mette Bakken Norvegji Birgitte Bellsund Norvegji Knut Ditlev-Simonsen Norvegji Jonas Draege Norvegji Filipe Pereira Martins Portugali Romulus Banu Rumani Ana-Maria Popeia Rumani Marek Brenčič Sllovaki Samo Rus Slloveni Aleška Sovinc Slloveni Miguel Aznar Nieto Spanjë Lucia Ferreiro Prado Spanjë Elena García Cabrera Spanjë Carlos Garcia Juarez Spanjë Tomás Mena García Spanjë Atria Mier Hernandez Spanjë Alejandro Moran Rodriguez Spanjë Miguel Pastor Moreno Spanjë María Romero Pardo Spanjë Alba Romero Requejo Spanjë Bengt Ahlqvist Suedi Maj Aigrot Ramsay Suedi Jan Aule Suedi Alessandro Bartolini Suedi Republika e Shqipërisë Faqja: 46 Zgjedhjet Parlamentare, 11 Maj 2025 Raporti Përfundimtar i Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve të ODIHR-it

Linus Brohult Suedi Ann Brunnberg Suedi Anna Busch Suedi Carl Ek Suedi Sanna Eliasson Suedi Linda Fleetwood Suedi Jenny Gustafsson Suedi Alexandra Hallqvist Suedi Carolina Hamma Suedi Lena Hansson Suedi Ami Hedenborg Suedi Carl Herber Suedi Lena Ingelstam Suedi Sara Isman Suedi Kari Isomaa Suedi Marie Jonsson Suedi Anders Karlsson Suedi Karl Kodeda Suedi Björn Kullander Suedi Annika Leissner Suedi Karl Lindberg Suedi Sara Mejia Lagergren Suedi Edgar Muelle Luza Suedi Sven Nygren Suedi Per Oesterlund Suedi Karin Olofsson Suedi Ulf Ottosson Suedi Ulla-Sirkka Ottosson Suedi Ove Pettersson Suedi Nor Rossnahan Suedi Ana Sjöström Suedi Christina Sveijer Suedi Johan Tejpar Suedi Monika Titor Suedi Eva Winroth Suedi Zajlen Zabbar Suedi Anders Eriksson Suedi Fabio Baiardi Zvicër Raphawl Berger Zvicër Thomas Holzer Zvicër Maja Hürlimann Zvicër Marie Karlen Zvicër Roman Magri Zvicër Xheni Misteli Zvicër Stefan Ziegler Zvicër Halyna Bakhmatova Ukrainë Artem Bykhalo Ukrainë Lynne Charles Mbretëria e Bashkuar Sophie Donszelmann Mbretëria e Bashkuar Republika e Shqipërisë Faqja: 47 Zgjedhjet Parlamentare, 11 Maj 2025 Raporti Përfundimtar i Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve të ODIHR-it

Robert Mangham Mbretëria e Bashkuar Richard Simcott Mbretëria e Bashkuar Marc Tilley Mbretëria e Bashkuar Katya Andrusz Mbretëria e Bashkuar Jacob Bailey-Daystar SHBA Kevin Connolly SHBA Kevin Deegan-Krause SHBA Jared DeMarinis SHBA Devontae Freeland SHBA Mary-Margaret Hesse SHBA Alka Kothari SHBA Nicholas La Strada SHBA Tristyn Mitchell SHBA Dae Bok Park SHBA Christine Quirk SHBA Sophia Rodriguez SHBA Katerina Sankow SHBA Deborah Scroggin SHBA Genevieve Shea SHBA Jake Slegers SHBA Raymond Snider SHBA Maya Stefanovic SHBA Tanya Urquieta SHBA James Wellock SHBA  RRETH ODIHR-IT

Zyra për Institucione Demokratike dhe të Drejtat e Njeriut (ODIHR) është institucioni kryesor i OSBE- së që u vjen në ndihmë Shteteve pjesëmarrëse "për të garantuar respektimin e plotë të të drejtave dhe lirive themelore të njeriut, për të vepruar si shtet ligjor, për të promovuar parimet e demokracisë dhe (...) për të ndërtuar, forcuar dhe mbrojtur institucionet demokratike, si dhe për të promovuar tolerancën në të gjithë shoqërinë’ (Dokumenti i Samitit të Helsinkit, 1992 Ky njihet si dimensioni njerëzor i OSBE- së.

ODIHR-i, me seli në Varshavë (Poloni), u krijua si Zyra për Zgjedhje të Lira në Samitin e Parisit të vitit 1990 dhe e filloi veprimtarinë në maj 1991. Një vit më vonë, emri i Zyrës u ndryshua për të pasqyruar një mandat të zgjeruar që përfshinte edhe të drejtat e njeriut dhe demokratizimin. Sot, ODIHR-i punëson mbi 150 punonjës.

ODIHR-i është agjencia kryesore në Evropë në fushën e vëzhgimit të zgjedhjeve. Çdo vit, ai koordinon dhe organizon vendosjen e mijëra vëzhguesve për të vlerësuar nëse zgjedhjet në rajonin e OSBE-së zhvillohen në përputhje me angazhimet e OSBE-së, detyrimet dhe standardet e tjera ndërkombëtare për zgjedhje demokratike, si edhe me legjislacionin kombëtar. Metodologjia e tij unike ofron një pasqyrë të thelluar të të gjithë procesit zgjedhor. Përmes projekteve të asistencës, ODIHR-i i ndihmon Shtetet pjesëmarrëse të përmirësojnë kuadrin e tyre zgjedhor.

Aktivitetet e Zyrës në fushën e demokratizimit përfshijnë: sundimin e ligjit, mbështetjen legjislative, qeverisjen demokratike, migracionin dhe lirinë e lëvizjes, si edhe barazinë gjinore. ODIHR-i zbaton çdo vit një sërë programesh të synuara asistence, me qëllim zhvillimin e strukturave demokratike.

ODIHR-i gjithashtu u ofron ndihmë Shteteve pjesëmarrëse për të përmbushur detyrimet e tyre për të promovuar dhe mbrojtur të drejtat e njeriut dhe liritë themelore, në përputhje me angazhimet e dimensionit njerëzor të OSBE-së. Kjo arrihet duke punuar me një gamë të gjerë partnerësh për të nxitur bashkëpunimin, për të ndërtuar kapacitete dhe për të ofruar ekspertizë në fusha tematike, përfshirë: të drejtat e njeriut në luftën kundër terrorizmit, forcimin e mbrojtjes së të drejtave të personave të trafikuar, edukimin dhe trajnimin për të drejtat e njeriut, monitorimin dhe raportimin e tyre, si edhe të drejtat e grave dhe sigurinë.

Në fushën e tolerancës dhe mosdiskriminimit, ODIHR-i u ofron mbështetje Shteteve pjesëmarrëse për forcimin e reagimit të tyre ndaj krimeve të urrejtjes dhe incidenteve të racizmit, ksenofobisë, antisemitizmit dhe formave të tjera të intolerancës. Aktivitetet e ODIHR-it në këtë fushë përqendrohen në: legjislacionin; trajnimin e organeve të rendit; monitorimin, raportimin dhe ndjekjen e reagimeve ndaj krimeve dhe incidenteve të motivuara nga urrejtja; si edhe aktivitete edukative për të promovuar tolerancën, respektin dhe mirëkuptimin e ndërsjellë.

ODIHR-i ofron këshillim për Shtetet pjesëmarrëse lidhur me politikat e tyre për Romët dhe Sinti-t. Ai promovon ndërtimin e kapaciteteve dhe rrjetëzimin brenda komuniteteve Rome dhe Sinti, si edhe nxit pjesëmarrjen e përfaqësuesve të këtyre komuniteteve në organet e hartimit të politikave.

Të gjitha aktivitetet e ODIHR-it zhvillohen në bashkërendim dhe bashkëpunim të ngushtë me Shtetet pjesëmarrëse të OSBE-së, institucionet dhe misionet e OSBE-së në terren, si edhe me organizata të tjera ndërkombëtare.

Më shumë informacion mund të gjendet në faqen e internetit të ODIHR-it (www.osce.org/odihr).

Office for Democratic Institutions and Human Rights

REPUBLIC OF ALBANIA

PARLIAMENTARY ELECTIONS 11 MAY 2025

ODIHR Election Observation Mission Final Report

Warsaw 23 October 2025  TABLE OF CONTENTS

I. EXECUTIVE SUMMARY ............................................................................................................. 2 II. INTRODUCTION AND ACKNOWLEDGMENTS .................................................................... 5 III. BACKGROUND AND POLITICAL CONTEXT ........................................................................ 6 IV. LEGAL FRAMEWORK AND ELECTORAL SYSTEM............................................................ 7 V. ELECTION ADMINISTRATION ................................................................................................. 9 VI. THE USE OF TECHNOLOGY IN THE ELECTION............................................................... 12 VII. VOTER REGISTRATION ........................................................................................................... 14 VIII. CANDIDATE REGISTRATION ................................................................................................. 15 IX. ELECTORAL CAMPAIGN ......................................................................................................... 16 X. CAMPAIGN FINANCE ................................................................................................................ 20 XI. MEDIA ........................................................................................................................................... 22 A. MEDIA ENVIRONMENT ................................................................................................................... 22 B. LEGAL FRAMEWORK ..................................................................................................................... 23 C. MEDIA MONITORING FINDINGS .................................................................................................... 24 XII. ELECTION DISPUTE RESOLUTION ...................................................................................... 25 XIII. PARTICIPATION OF NATIONAL MINORITIES .................................................................. 26 XIV. ELECTION OBSERVATION ...................................................................................................... 27 XV. ELECTION DAY........................................................................................................................... 27 A. OPENING, VOTING AND CLOSING.................................................................................................. 28 B. COUNTING AND RESULTS ............................................................................................................... 29 XVI. RECOMMENDATIONS .............................................................................................................. 31 A. PRIORITY RECOMMENDATIONS ..................................................................................................... 32 B. OTHER RECOMMENDATIONS......................................................................................................... 33 ANNEX I: FINAL ELECTION RESULTS ............................................................................................. 35 ANNEX II: LIST OF OBSERVERS IN THE INTERNATIONAL ELECTION OBSERVATION MISSION ........................................................................................................................................ 36 ABOUT ODIHR ......................................................................................................................................... 45  REPUBLIC OF ALBANIA PARLIAMENTARY ELECTIONS 11 May 2025

ODIHR Election Observation Mission Final Report 1

I. EXECUTIVE SUMMARY

Following an invitation to observe the 11 May 2025 parliamentary elections and in accordance with its mandate, the OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights (ODIHR) established an Election Observation Mission (EOM) on 2 April. The mission, headed by Ambassador Lamberto Zannier, consisted of a 12-member core team based in Tirana and 26 long-term observers (LTOs) who were deployed on 10 April throughout the country. The ODIHR EOM remained in Albania until 22 May to follow post-election developments. For election day, the ODIHR EOM was joined by delegations from the OSCE Parliamentary Assembly (OSCE PA), the European Parliament (EP) and the Parliamentary Assembly of the Council of Europe (PACE) to form an International Election Observation Mission (IEOM).

In its statement of preliminary findings and conclusions issued on 12 May 2025, the IEOM concluded that the elections “were competitive and professionally conducted but took place in a highly polarized environment and contestants did not enjoy a level playing field. Still, candidates were generally able to campaign freely although some reported facing intimidation. The electoral administration managed the process in an inclusive and transparent manner. The out-of-country voting, introduced for the first time for these elections, was well managed, despite the late political agreement and adoption of this measure and some organizational issues. The ruling party benefitted from widespread use of administrative resources during the campaign, creating an undue advantage of incumbency. There were also numerous allegations of pressure on voters, especially public employees. Further, the electoral legislation and its narrow interpretation by the election administration did not prevent abusive practices. Concentration of media ownership undermining the plurality of news sources, along with self-censorship among journalists and the two largest parties dominating the news coverage, limited voters’ opportunity to make an informed choice. The active use of online social networks by the contestants amplified the strong confrontational discourse and no authority was designated to detect harmful manipulative content. The new coordination mechanism among institutions to investigate and prosecute electoral crimes is a welcome development, but follow-through is necessary to address persistent concerns of electoral malpractice. Election day was generally calm and well organized but there was a frequent lack of adherence to procedures, and it was marked by a number of incidents of intimidation and inducement of voters and some procedural and transparency shortcomings in the vote count.”

The legal framework provides an adequate basis for the conduct of democratic elections, despite the need for comprehensive electoral reform with inclusive public consultations. Noted shortcomings and ambiguities reduce the clarity of the legal framework and create uncertainty in its implementation in both letter and spirit. While some ODIHR recommendations have been addressed, the majority of long- standing recommendations, including those related to the composition of lower-level election commissions, interim reporting on campaign finance, and provisions to provide a conducive media environment, including by removing criminal liability for defamation, remain unaddressed, indicating a lack of political will for comprehensive reforms.

The parliament is elected through a modified electoral system combining closed and preferential lists which was introduced ahead of these elections. Some smaller parties argued the system favours the two

1 The English version of this report is the only official document. An unofficial translation is available in Albanian. Republic of Albania Page: 3 Parliamentary Elections, 11 May 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report

largest parties, and it limits the impact of preferential voting, enabling the party leaders to retain significant control over parliamentary representation, in part due to the lack of internal party democracy. Several smaller parties brought these arguments to the Constitutional Court, but the Court did not find the system to be unconstitutional.

Overall, technical preparations for the elections were conducted efficiently, transparently, according to established deadlines and in an inclusive manner by the Central Election Commission (CEC). Still, several stakeholders perceived some CEC members as politicized. While the introduction of out-of- country voting (OCV) marked a landmark electoral development, its organization proved highly challenging, particularly given the time constraints caused by parliament’s delayed approval. Issues with ballot delivery were noted, which led to some problems also during the count. However, the process was generally well managed. Lower-level commissions managed the process efficiently and transparently, despite disruptions caused by the late replacement of members nominated by political parties, especially for voting centres in the days leading up to the election, allegedly due to intimidation in some instances. The CEC made an effort to improve accessibility at voting centres for persons with disabilities, but on election day observers reported accessibility problems in many places.

Electronic voting was conducted in two districts and biometric identification was used in all voting centres. In line with good electoral practice, the CEC reduced its dependency on the provider of the biometric and electronic voting equipment and the use of technology was properly documented and managed in a transparent and sustainable manner. However, the use of technology, notably in regard to electronic voting devices, deviated from the documented process and the Electoral Code. Political parties and media had full access to observe the demonstration of functionality of the identification and electronic voting devices, but the CEC did not publish any information about the security tests. ODIHR EOM interlocutors generally expressed confidence in the technology, but a few concerns were expressed, indicating a lack of trust among some, including the opposition.

The voter register included 3.7 million voters, including 245,935 registered abroad to vote by post. Electoral subjects were eligible to request the full copy of the voter list which enhanced the transparency of the voter registration process, despite concerns it may raise regarding data privacy. Voters were given sufficient opportunity to review their information in the voter list both in person and online. For voting abroad, despite the CEC’s extensive voter information campaign and decision to accept expired Albanian biometric IDs, some 41,000 applications were rejected, due to a lack of appropriate proof of residence in the host country. Overall, the voter registration process was transparent, the voter lists were considered inclusive and generally accurate, and the extension of voting rights to out-of-country voters marked a step toward broader electoral participation.

The CEC registered eight parties and three coalitions and approved a total of 2,046 candidates in an inclusive process. Sixteen nominees were rejected during candidate verification due to criminal records, none of which were contested, and parties were able to replace them. The requirement for electoral subjects to submit full lists of candidates for both open and closed lists and for all districts in the country impacted the capacity of smaller parties to contest.

The campaign was generally calm but was nevertheless characterized by a confrontational and polarizing discourse, particularly online and notably between the two main political parties and their leaders. Voters had a choice between political alternatives and contestants generally enjoyed campaign freedoms, but the playing field was uneven with the ruling party benefitting from the widespread use of administrative resources and institutional leverage, blurring the line between state and party. Allegations of pressure on public employees, cases of intimidation of opposition supporters and the misuse of patronage networks were noted, which is inconsistent with international standards. Other issues of Republic of Albania Page: 4 Parliamentary Elections, 11 May 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report

concern included reports of vote-buying, attempts to unduly influence vulnerable voters, and alleged influence of criminal elements on the elections in some areas of the country.

Campaigning on social networks was not regulated, and no authority was designated to monitor it. Despite most political parties signing a Code of Conduct on Digital Campaigns, several contestants disseminated divisive or manipulative content, while third-party accounts reportedly used coordinated inauthentic behaviour on the online platforms to amplify attacks against the opposition. Contestants actively used Facebook and Instagram. The government’s ban on TikTok as of 6 March 2025 limited some candidates’ campaign opportunities. Although the CEC identified violations in public institutions’ posts, it discontinued investigations in a few cases, and its overall monitoring efforts remained limited in scope and effectiveness.

Women’s political participation has grown in recent years, yet their advancement remains constrained by entrenched structural barriers, particularly weak internal party democracy and limited access to funding. A total of 38.5 per cent of registered candidates were women, which met the 30 per cent gender quota requirement, but indicated a need for increased political will to further promote the participation of women. The number of women elected to the new parliament was the same as the previous parliament, with 36 per cent of elected members being female. Three of the 12 CEC members and 31 per cent of Commissions of Electoral Administration Zone members were female, with few in leadership roles.

Key ODIHR recommendations on campaign finance remain unaddressed and shortcomings in the regulatory framework impacted the transparency of campaign finance and the equality of opportunities for parties and candidates. The absence of specific regulation for loans, online campaigning, and third- party expenditures, and ambiguities regarding the exclusion of candidate spending from party limits, allows for circumvention of the rules. Although required by law, none of the contestants published a database of donations or loans, and the lack of legal instruments to enforce compliance with the legal provision meant the CEC was unable to address the problem. The absence of interim reporting and concerns over the effectiveness of auditing further reduced transparency and accountability in campaign financing.

The media environment remained highly constrained, with the independence, diversity, and integrity of news content undermined by non-transparent financing, concentrated ownership, interference in editorial autonomy, and political influence. There is a lack of independent reporting, undermining the media’s oversight role and a lack of critical journalism and robust information. The majority of media outlets are perceived to be aligned with the ruling party. Although the Constitution protects freedom of expression, defamation remains criminalised and journalists continue to face defamation cases. The appointment procedures for both the public broadcaster and the audiovisual regulator lack safeguards for de facto independence. The Electoral Code does not provide for equitable news campaign coverage of non-parliamentary parties. On TV monitored by the ODIHR EOM, the Socialist Party (SP) and the Democratic Party (DP) dominated the news coverage. Unattributed campaign coverage was prevalent, but no measures were taken to address it.

The Complaints and Sanctions Commission (CSC) dealt with its cases in a transparent and inclusive manner. However, the CSC applied a narrow interpretation of the rules on the use of administrative resources, with such practices often going unsanctioned. Narrow statutory criteria for who may appeal a decision limits access to an effective remedy. The Special Structure against Corruption and Organized Crime (SPAK) played a positive role in investigating electoral corruption, and the new coordination mechanism between SPAK, the CEC, and the General Prosecutor’s Office was seen as having a possible deterrent effect. However, some ODIHR EOM interlocutors questioned the effectiveness of efforts against politically connected organized crime. Republic of Albania Page: 5 Parliamentary Elections, 11 May 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report

The legal framework provides for full rights for political participation of national minorities and campaigning in minority languages is permitted. Some minority political parties maintained that the electoral system, including the requirement to stand in all electoral districts, was a barrier for smaller parties. The CEC produced election materials and voter education in the languages of national minorities, but these were limited and not observed to be widely distributed.

Under the Electoral Code, election observers have the right to follow the process at all levels, and electoral subjects are also allowed to nominate observers. However, a lack of funding for local civil society, notably from international donors, limited their capacity to undertake a comprehensive observation of these elections, reducing the level of scrutiny of the election process.

Election day was calm in most areas and transparent, but with a lack of adherence to procedures observed in many voting centres. While voting was assessed positively in 95 per cent of observations, there was a fairly high number of negative assessments, notably regarding procedural shortcomings and some pressure on voters. Among the more serious irregularities that were observed there were incidents of intimidation and party observers and affiliates interfering in the process, inducements and allegations of vote buying. Further, the secrecy of the vote was frequently compromised due to the layout of polling stations, overcrowding, and interference. More than half of the polling stations observed were not adequately accessible for persons with disabilities to vote independently. Electronic voting generally proceeded without hindrance, although many voters appeared unfamiliar with the process, and some electoral officials lacked clarity on their roles.

The counting proceeded in an orderly manner in many places, although some procedural shortcomings were noted as was a chaotic atmosphere in some locations. The count suffered delays in some places due to the late arrival of counting teams or last-minute changes to members of counting teams appointed by political parties. There were also delays in completion of the counting of OCV ballots due to disputes over ballots from Greece. The envisaged electronic transmission of results from e-voting centres was cancelled, and a manual transmission was conducted at the district level instead. Following a series of challenges against the results the CEC undertook several recounts.

This report offers recommendations to support efforts to further enhance the integrity of elections in Albania and bring them closer in line with OSCE commitments and other international obligations and standards for democratic elections. Priority recommendations include: undertaking comprehensive reform of the electoral legal framework through an inclusive and consultative process; ensuring stability of election administration by depoliticizing nomination procedures for the lower-level election administration; enhancing voter awareness of procedures for e-voting; ensuring a level playing field by preventing the misuse of office and state resources; and, clearly defining which pre-election activities constitute campaign expenses. ODIHR stands ready to assist the authorities to address the recommendations contained in this and previous reports.

II. INTRODUCTION AND ACKNOWLEDGMENTS

Following an invitation to observe the 11 May 2025 parliamentary elections and in accordance with its mandate, the OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights (ODIHR) established an Election Observation Mission (EOM) on 2 April. The mission, headed by Ambassador Lamberto Zannier, consisted of a 12-member core team based in Tirana and 26 long-term observers (LTOs) who were deployed on 10 April throughout the country. The ODIHR EOM remained in Albania until 22 May to follow post-election developments. Republic of Albania Page: 6 Parliamentary Elections, 11 May 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report

For election day, the ODIHR EOM was joined by delegations from the OSCE Parliamentary Assembly (OSCE PA), the European Parliament (EP) and the Parliamentary Assembly of the Council of Europe (PACE) to form an International Election Observation Mission (IEOM). Farah Karimi (MP) was appointed by the OSCE Chairperson-in-Office as Special Co-ordinator and Leader of the OSCE short- term observer mission. Björn Söder (MP) was the Head of the OSCE PA delegation. Simone Billi (MP) led the PACE delegation and Michael Gahler (MEP) was the head of the EP delegation. Each of the institutions involved in this IEOM has endorsed the 2005 Declaration of Principles for International Election Observation. On election day, the IEOM consisted of a total of 318 observers from 47 countries, including 188 observers deployed by ODIHR, a 96-member delegation from the OSCE PA, a 22-member delegation from the PACE and a 12-member delegation from the EP.

The ODIHR EOM assessed the compliance of the electoral process with OSCE commitments, other international obligations and standards for democratic elections, as well as domestic legislation. This final report follows a Statement of Preliminary Findings and Conclusions which was released at a press conference in Tirana on 12 May. 2

The mission wishes to thank the authorities of Albania for their invitation to observe the elections, and the Central Election Commission (CEC) and the Ministry of Foreign Affairs for their assistance. The mission also expresses its appreciation to other state institutions, the judiciary, political parties, media, civil society organisations, international community representatives and other interlocutors for their cooperation.

III. BACKGROUND AND POLITICAL CONTEXT

Albania is a parliamentary republic, with legislative powers vested in the 140-member parliament elected for four-year terms. The government is led by the prime minister and has broad executive powers. The president is the head of state and is elected by parliament for a five-year term. On 5 December 2024, President Bajram Begaj called the parliamentary elections for 11 May.

The parliamentary elections took place in a highly polarized political environment. The EU accession process featured prominently in the political discourse, with the ruling Socialist Party (SP) campaigning on a 2030 membership target and highlighting negotiation milestones. Opposition parties criticised the use of EU integration rhetoric as a distraction from domestic issues such as the standard of living, corruption, and democratic backsliding. The introduction of out-of-country voting (OCV) for the first time in these elections was generally seen as an important milestone.

The political landscape is dominated by the SP, led by Prime Minister Edi Rama, and the main opposition Democratic Party (DP), led by Sali Berisha. The SP has won three consecutive parliamentary elections since 2013 and further consolidated power in the 2023 local elections. 3 Internal conflicts within the DP led to a legal dispute over official party representation, which was resolved in June 2024. Several factions split from DP, and three splinter parties were formed in 2024. 4

2 See the previous ODIHR election-related reports on Albania. 3 In the 2021 parliamentary elections, SP won 74 seats; the alliance led by the Democratic Party "Alliance for Change" (DP) gained 59 seats; the Socialist Movement for Integration 4 seats; and the Social Democratic Party (SDP) 3 seats. In the 2023 local elections, the SP won 52 mayoral contests, the DP-led Together we Win Coalition 7, and the Greek Ethnic Minority for the Future Party 1. 4 Three parties were established as spin-offs from DP: Euroatlantic Coalition, formed by the former DP leader, Lulzim Basha; the Opportunity Party, led by Agron Shehaj; and the Right 1912 party – by Enkelejd Alibeaj. Republic of Albania Page: 7 Parliamentary Elections, 11 May 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report

In October 2024, former President Ilir Meta, leader of the Freedom Party (FP) was arrested on allegations of corruption. The following month, house arrest measures against Sali Berisha – which had been in place since December 2023 – were revoked, although he awaits trial on corruption charges. 5 Several DP-led protests took place in late 2024 and early 2025, driven by concerns over the perceived erosion of democratic institutions, allegations of government corruption and the misuse of state resources. In addition, DP called for a caretaker government to oversee the parliamentary elections. The protests were also a response to several opposition-related high-profile arrests and investigations, which some saw as politically motivated. In February, Erion Veliaj, the mayor of Tirana and a prominent member of SP, was also arrested on corruption charges.

Albania has a substantial legal framework to support women’s participation in political life, and several new laws have been adopted that include a gender dimension. 6 Women’s participation in politics and in decision-making has increased in recent years. In the outgoing parliament, women held 50 out of 140 seats (36 per cent), and half of the ministerial posts. However, persistent gender stereotypes and a lack of internal party mechanisms to support women’s participation in the political process still act as a barrier to women’s advancement. In the new parliament the number of women elected was again 50.

IV. LEGAL FRAMEWORK AND ELECTORAL SYSTEM

Parliamentary elections are primarily regulated by the 1998 Constitution and the 2008 Electoral Code, complemented by a set of regulations issued by the CEC. 7 Albania is party to major international legal instruments related to democratic elections. 8

The legal framework provides an adequate basis for conducting democratic elections, but a number of shortcomings and ambiguities undermine legal clarity and create uncertainty in implementation. 9 The Electoral Code was amended significantly in July 2024 and February 2025, introducing changes to the electoral system, campaign finance rules, and for the first time – OCV, as required by a Constitutional Court ruling. 10 Additionally, legal provisions declared unconstitutional in 2021 were subsequently

5 In 2023, the Special Anti-Corruption prosecutors (SPAK) charged Sali Berisha with corruption linked to his time as prime minister (2005–2013). 6 Including the Law for Protection from Discrimination; the Law on Measures Against Violence in Family Relations; the Law on Social Care Services in the Republic of Albania; the Code of Employment; Law on Social Assistance in the Republic of Albania; Law for Promoting Employment. In 2024, the government launched consultations regarding the revision of the 2008 Law on Gender Equality. 7 Other relevant laws include the 2000 Law on Political Parties, the 2001 Law on Demonstrations, the 2013 Law on Audio-Visual Media, the 2015 Law on Decriminalization, the 2008 Law on Gender Equality and the 2024 Law on Personal Data Protection. 8 Including the 1966 International Covenant on Civil and Political Rights (ICCPR), 1965 International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination, 1979 Convention for the Elimination of All Forms of Discrimination against Women, (CEDAW), 2003 UN Convention Against Corruption, 2006 Convention on the Rights of Persons with Disabilities (CRPD), 1950 European Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms (ECHR), 1995 Framework Convention on National Minorities, 2004 UN Convention against Corruption (UNCAC). In 2023 Albania signed the Second Additional Protocol to the Cybercrime Convention. Albania is a member of the Council of Europe’s European Commission for Democracy through Law (Venice Commission) and Group of States against Corruption (GRECO). 9 For instance, it is unclear what timeframe applies for regulations prohibiting the use of administrative resources for electoral purposes and there are no provisions regulating online campaigning. 10 On 9 December 2022, the Court determined that the absence of legislation enabling Albanian citizens residing abroad to vote constituted a violation of their constitutional rights and obligated the parliament to establish provisions facilitating out-of-county voting within a year. Republic of Albania Page: 8 Parliamentary Elections, 11 May 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report

repealed. 11 Notably, close to the election day the electoral system was amended following an agreement between the SP and DP without an inclusive public consultation, contrary to international good practice. 12

Some ODIHR and Venice Commission recommendations were addressed, including revising the nationwide threshold for independent candidates and removing the possibility for political party leaders to compete in several electoral districts. However, many long-standing recommendations remain unaddressed, including on the composition of lower-level election commissions, suffrage rights of persons with intellectual or psychosocial disabilities, criminal liability for defamation, independent media coverage during electoral campaigns, interim campaign finance reporting, and the extension of campaign finance regulations to third parties. This raises concerns about the persistent lack of political will to address longstanding deficiencies in the electoral legal framework and underscores the need for comprehensive reform through an inclusive and consultative process.

To address outstanding ODIHR recommendations as well as various ambiguities and inconsistencies, the electoral legal framework should be comprehensively reformed through an inclusive consultative process well before the next elections, in line with international standards and good practice.

The parliament is elected through a proportional system from twelve multi-member electoral districts corresponding to administrative regions. The allocation of seats per district is based on the number of citizens, aiming to ensure the equality of the vote. Minor deviations persist despite the legal obligation and the efforts to make the number of voters required to elect a candidate as close as possible in all districts. 13 Under the new electoral system, each party or coalition presents one closed and one preferential list per district and for all districts. 14 Each closed list must contain a number of candidates equal to one-third of the number of seats in the district (rounded to the closest number), and a preferential list exactly the same number of candidates as there are seats in the district. The gender quota provides that one in every three candidates in both the closed and the preferential lists shall belong to the less represented gender. The gender quota shall also be respected in the final distribution of mandates in the preferential list.

A party or coalition must pass a one per cent nationwide threshold to qualify for seat allocation in any of the districts, and the total number of seats per party in each district is determined proportionally to the number of valid votes received. 15 For each party, seats won in a district are first assigned to candidates on the closed list (until it is exhausted), and any remaining seats are distributed to candidates

11 The Constitutional Court ruled in 2021 that the criteria for allocating parliamentary mandates were unconstitutional, specifically the threshold required for re-ordering preferential list candidates and the one per cent national threshold imposed on independent candidates. 12 Section II.2.b of the 2002 Venice Commission Code of Good Practice in Electoral Matters recommends that “The fundamental elements of electoral law, in particular the electoral system proper, membership of electoral commissions and the drawing of constituency boundaries, should not be open to amendment less than one year before an election, or should be written in the constitution or at a level higher than ordinary law.” Paragraph 25 of the 2023 ODIHR Guidelines on Democratic Lawmaking which prescribes that “All interested parties and stakeholders should have the opportunity to access the lawmaking process, be informed about it and be able meaningfully to participate and contribute.” See also Section II.A.5.IV of the Venice Commission’s Rule of Law Checklist related to the public access to draft legislation. 13 Currently, Kukës is the only district that deviates by more than 10 per cent from the national average, however due to a small size of this district (with only 3 seats elected), transferring another mandate to this district would introduce an even larger deviation. 14 The closed lists are ordered by the party, and the preferential lists are in alphabetical order, and each voter can select one candidate. 15 Mandates are allocated by ranking quotients derived from dividing each electoral subject's votes by successive divisors (1, 2, 3, etc.) up to the total number of seats in the district. Contestants win as many seats as the number of their quotients that rank within the available seats. For independent candidates, votes are divided only by one. Republic of Albania Page: 9 Parliamentary Elections, 11 May 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report

from the preferential lists, based on the number of preferential votes they receive. Several small parties challenged the new system in the Constitutional Court, arguing it benefits the two dominant parties, undermines the real possibility for the open list candidates to win a seat and fails to respect the constitutionally imposed preferential voting requirements. While the Constitutional Court found the system constitutional, as the law does not violate the requirement related to candidate lists, it could still result in substantial control or influence of party leaders over parliamentary representation, in part due to a lack of internal party democracy, as most mandates are inevitably allocated to closed lists candidates regardless of the number of votes received by candidates on the open lists. 16

V. ELECTION ADMINISTRATION

The elections were administered by the CEC, 93 Commissions of Electoral Administration Zones (CEAZs) and 5,225 Voting Centre Commissions (VCCs). Counting was conducted regionally by Ballot Counting Teams (BCTs) in 93 Ballot Counting Centres (BCCs), one in each zone, plus one for OCV ballot counting. The CEC comprises the State Election Commissioner and the Deputy Commissioner, the Regulatory Commission (RC), and the Complaints and Sanctions Commission (CSC).17 CEC members are elected by the parliament with no less than three-fifths of the votes. Only three out of 12 CEC members are women.

Overall, the CEC administered the elections transparently and met legal deadlines. CEC sessions were announced in a timely manner, open to stakeholders, including political parties, who regularly participated, and were livestreamed. The CEC was responsive to stakeholders, including collaborating with civil society organizations and political parties and sharing draft regulations with them for their review. In general, the CEC acted inclusively and enjoyed a high level of confidence among its stakeholders.

However, the CEC faced technical challenges in the overall management of the elections. Several regulations were amended up to a week before election day, including an instruction manual on vote counting procedures and processing and counting of postal ballots from abroad. Consequently, some key information was not disseminated to polling officials, parties, and other stakeholders in a timely manner. 18 Some stakeholders perceived certain CEC members politicized in their decision-making and there were instances where the delineation of competencies between the Commissioner and Regulator appeared blurred. 19

The CEAZs were responsible for organizing the elections in their respective areas, appointing the members of the VCCs and BCTs, and staff for tabulating results. 20 CEAZs and lower-level election officials are nominated by political parties, despite previous ODIHR and Venice Commission

16 The Court rejected the complaint, stating that the system was in compliance with Article 64.3 of the Constitution, according to which “the law on elections guarantees that no less than two-thirds of the multi-name list should be subject to preferential voting and ensures gender representation.” 17 The Commissioner has broad executive authority and represents the CEC. The Deputy Commissioner has a specific function to oversee the use of voter ID technology. The Regulator adopts sub-legal acts while the CSC examines complaints against decisions of the Commissioner and CEAZs, rules on the invalidity of voting and election results, and may impose sanctions at the Commissioner’s request. 18 Section II. paragraph B, point 3 of the 2024 Venice Commission Revised Interpretative Declaration on the Stability of Electoral Law states that “In the electoral field, legal certainty means that the confidence in democratic elections in line with international standards should not be undermined by late amendments to primary or secondary legislation, including from electoral bodies.”. 19 According to the Regulator, the Commissioner had exceeded his authority in several key areas including: IT system audits; procedures for approving annual financial audits of political parties; implementing e-voting pilot programs; and creating regulations governing the collection and administration of preliminary election results. 20 According to the CEC, 18 special VCs were established, 16 in correctional facilities, and two in care homes. Republic of Albania Page: 10 Parliamentary Elections, 11 May 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report

recommendations to allow for non-partisan appointment of election commissioners. 21 CEAZs were comprised of 57 per cent experienced members who served in previous elections, while 251 members were serving for the first time. The CEAZs met the legally required 30 per cent quota for the under- represented gender, with women comprising 31 per cent of members; however, women had limited presence in leadership roles which underscored the minimal nature of this compliance. 22

To ensure greater participation of women, the CEC should ensure that lower-level election commissions are gender balanced, including in the appointment of women in leadership positions.

Overall, the CEAZs acted professionally and held regular public meetings. Prior to election day the CEAZs faced several challenges in finalizing the composition of VCCs in remote areas and in hiring staff, mostly due to insufficient nominations by the DP, SDP and FP. 23 Last-minute replacements of CEAZ members by some political parties were disruptive but did not impact overall preparations. 24 Political parties recalled or replaced over 231 CEAZ members out of 744 (31 per cent). 25

The day before the election, approximately 22 per cent of VCCs remained incomplete. On election day, 20 per cent of VCCs comprised fewer than 7 members as required by law, instead having between 4 and 6 members. The CEC informed the ODIHR EOM that approximately 1,828 (35 per cent) of all VCC members were replaced; 200 replacements (9 per cent) occurred one day prior to election day. 26 In most instances, parties replaced their members at their discretion; however, the DP informed the ODIHR EOM that some of their members were changed following alleged threats. 27

To ensure the stability of the election administration, consideration should be given to depoliticising the nomination procedure of lower-level election administration and limiting arbitrary, last-minute replacements of commission members to ensure adequate and timely training for all members.

To enhance coordination in addressing potential violations around voting centres (VCs), CEAZs appointed two members of each VCC as security coordinators, one member from the largest party in parliament and another from the second largest party. They monitored the external area of the voting centres, including entrances, courtyards, and the perimeter up to 150 meters, to identify unauthorized gatherings or persons directing voters.

Each BCT comprised four members appointed from both the ruling party/coalition and the main opposition. The CEAZ faced challenges in the appointment of the BCTs: half of the CEAZs reported late or incomplete appointments and 30 per cent of the second shift members were not appointed. Counting was undertaken in two stages, first the ballots from all VCs for closed lists were counted and packed, then ballots from all VCs for preferential seats were counted.

The CEC trained 36,000 election staff through a cascade training program. 28 While the trainers were generally well prepared, the sessions observed by the ODIHR EOM lacked a standardised methodology and, in some cases, sufficient materials. On several occasions, the training sessions were poorly attended.

21 Of the 741 CEAZ members: 279 were from the DP, 279 from the SP, 93 from the SDP, and 90 from the FP. 22 Women comprised about 26 per cent of all CEAZ Chairs, Deputy Chairs and Secretaries. 23 In cases where parties cannot propose sufficient VCC staff, the CEC appoints them from a recruitment pool. On 7 May, the CEC informed the ODIHR EOM that only 80 per cent of VCCs were fully constituted. 24 Many replacement members served in previous elections as VCC or BCT members. 25 The DP had 81 replacements, the SP and the SDP each had 58 replacements, and the FP had 34 replacements. 26 Section II.3.1.f of the 2002 Venice Commission Code of Good Practice in Electoral Matters recommends that “the bodies appointing members of electoral commissions must not be free to dismiss them at will”. 27 For example, DP informed the ODIHR EOM that 20 VCC staff in Unit 8 in Tirana have withdrawn due to pressure. 28 Four master trainers and 76 regional trainers used a mix of lecture style and interactive sessions. Republic of Albania Page: 11 Parliamentary Elections, 11 May 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report

To strengthen the capacity and professionalism of lower-level election commissions, the CEC should develop a standardized cascade training curriculum including easy-to-understand manuals and information sheets.

Positively, the CEC conducted a comprehensive information campaign to raise awareness about voter registration, prevent electoral crimes such as vote buying, clarify prohibited practices including the misuse of public resources, and explain election day procedures including marking the ballot and using e-voting machines. The campaign targeted youth and women voters, as well as persons with disabilities and national minorities. The CEC developed eight information spots broadcast on social networks, TV and radio and translated some electoral information into minority languages and subtitled video spots. In addition, the CEC used accessible formats such as sign language interpretation for TV spots and provided some voter information and materials in Braille. Concerns were raised about insufficient education on the new electoral system and ballot marking procedures, potentially impacting some voters’ ability to cast their votes correctly and independently. At times, some election information was not readily available to the public on the CEC’s website due to an on-going substantial update.

According to the CEC, there are approximately 26,000 registered voters with disabilities. By law, voters in the country must vote in person at voting centres, as there are no provisions for homebound voting or other special voting arrangements. Persons with disabilities, unable to vote independently, could request assistance from a family member or another voter in the voting centre. To improve accessibility of polling sites, the CEC instructed CEAZs to install ramps, provide signage, and barrier-free access, and trained CEAZ and VCC staff on assisting voters with disabilities. Despite these efforts, on election day observers reported that many voting centres still lacked adequate access for persons with disabilities (see Election Day).

When determining the location of voting centres, election authorities and municipalities should take proactive measures to ensure accessibility to and within the voting centres for persons with disabilities.

For the first time, OCV was conducted through postal voting, widely regarded as a landmark electoral development. There was an adequate regulatory framework for OCV, although some aspects such as the counting procedures were adopted late. 29 Voters received ballots for the electoral district of their last registered address in Albania and their completed ballots had to be received by the CEC by 7 p.m. on 11 May to be counted at the designated BCC. 30 The OCV processing centre in Tirana was accessible to observers and its operations were livestreamed.

29 Electoral law amendments related to the counting and evaluation of postal ballots were introduced in February 2025, three months before elections. Subsequently, the CEC adopted several regulations related to out-of-country voting with some delays (two regulations were adopted in March 2025). 30 By law, ballots with an entry stamp or tracking information confirming arrival in Albania by the deadline would be counted. Diaspora voters could submit queries if they did not receive their ballots. Republic of Albania Page: 12 Parliamentary Elections, 11 May 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report

VI. THE USE OF TECHNOLOGY IN THE ELECTION

Biometric voter identification was implemented in all voting centres and functioned mostly as foreseen. 31 When fingerprint scanning failed, election officials used paper-based backups. Most voters cast paper ballots, while the phased introduction of electronic voting (e-voting) and vote counting continued on a limited scale.

The Electoral Code requires technology pilots to cover no less than 10 per cent of voters. However, on 25 April 2025, in contravention of the law, the CEC Regulatory Commission authorised e-voting pilots in two electoral zones covering 1.4 per cent of registered voters. 32 This was a result of a political stalemate on the issue and a request from the DP to limit the exercise. 33 The late decision, made only a few weeks before election day, created uncertainty for the affected electoral zones during the immediate pre-election period. Consequently, the vendor was contracted to support the CEC only shortly before the elections. These events highlight the need for greater institutional resilience against political pressure and more uniform procedures for implementation of technologies in elections.

If the scaling-up of electronic voting is considered in the future, then the use of voting technologies should be managed in a comprehensive, transparent and integrated manner.

Each VC with e-voting was equipped with two touchscreen devices that produced a printed receipt, for each vote. Voters could view their receipt through a transparent window before it was deposited into a sealed ballot box. 34 After VCs closed, each machine was supposed to tally the votes, transfer the results electronically and print a tally report. A total of 10 percent of all ballot boxes, including those from electronic voting, are subject to manual recount.

The e-vote device closing process at VCs, including the printing and transmission of e-vote tallies, was halted following a request from the DP, based on concerns that the results might be published prematurely. Instead, the voting devices and ballot boxes were transported to CEAZs where tallying began in the morning of 12 May; however, results were not transmitted and published within the envisaged timeframe. This decision signalled a continued lack of political trust in the system, raised questions about accountability and due process, and undermined confidence in election technology.

To safeguard integrity and enhance public trust, decisions regarding the use of technology in elections should adhere to the existing regulatory framework, and should not be made in response to political pressure.

The CEC managed biometric identification, electronic voting pilots, and its various election information systems through private contractors and CEC staff, with little reliance on government IT services. 35 Compared to previous elections, and in line with good electoral practice, the CEC was less dependent 31 Each VC has one offline device containing the voter lists from all VCs. Voters are identified by scanning a biometric ID, or the passport or ID card data is compared with the data on the device. A paper receipt with voter’s information and photo is printed, and a fingerprint is scanned in lieu of a signature. 32 The 2025 pilot covered 75 VCCs with 51,505 registered voters, (31 VCs with 22,290 registered voters in Tirana, and 44 VCs with 29,215 voters in Vorë). 33 DP representative singled out the two EAZs at the session of the Regulatory Commission on 28 April. In October 2024, during consultation with the CEC their objections underlined that issues from the 2021 and 2023 were not insufficiently addressed, and there was limited time available to do so. The CEC stated in 2024 that the DP remains sceptical and must agree before expansion. In 2023, the DP Chairperson had denounced the pilot as “a monstrous, digitally cooked manipulation.” 34 Voters had the option of leaving the ballot blank and could re-vote once (in which case the first vote is printed as an invalid ballot). Paper ballots were available as a contingency but not used in parallel. 35 The CEC provides technology management and logistics, offers tech support, recruits and trains the device operators, and manages its own infrastructure. Republic of Albania Page: 13 Parliamentary Elections, 11 May 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report

on the equipment vendor who in previous elections configured the device and provided full technical support. Technical requirements were aligned with the law, and the use of technology was documented and managed in a sustainable manner. 36

Elections are considered critical information infrastructure by law. 37 Notably, the CEC has undergone information security management system certification. 38 The National Cyber Security Authority supported the CEC with additional security testing, technical assessments and recommendations for improvement; in 2025, the special focus was on securing OCV registration platforms and the personal data of diaspora voters. While several Albanian institutions have been a target of politically motivated cyberattacks in recent years, ODIHR EOM interlocutors did not report concern over election-related foreign cyber interference and no cybersecurity incidents were reported to have impacted the elections.

Election day operations lacked uniformity in setting-up and operating of electronic ID and e-voting devices. Some e-identification devices and e-voting machines malfunctioned, causing disruptions. Procedures varied notably on election day, with some VCC members and a few device operators demonstrating unfamiliarity with their responsibilities. While the CEC operated professionally, it is short-staffed and challenges persisted at the district and voting centre level regarding the capacity of technical operators.

The CEC organized a series of technology demonstrations on the streets to try to increase voter awareness on e-voting, but those observed by the ODIHR EOM were not particularly proactive. 39 On election day, voters often could not operate e-voting devices independently and frequently required verbal assistance from device operators. Older and less technology-literate voters were particularly struggling. The lack of proactive, targeted and tailored voter education for those unfamiliar with smart devices undermines universal suffrage and trust in the process, as voting systems are not easily understood and used by all voters. 40

Voter education efforts on e-voting should intensify to enhance voter awareness of the procedures and ensure all voters are able to vote independently.

A random three per cent sample of e-ID and electronic voting devices were subject to public usability testing demonstrations, which political parties, observers and the media were able to participate in, contributing to the transparency. ODIHR EOM interlocutors generally expressed confidence in the technology, but some concerns were expressed regarding a lack of trust, mainly by the opposition. 41

While the Electoral Code does not require independent audit or certification, the CEC made efforts to align with international standards by considering previous ODIHR recommendations on election technology. In addition to conducting internal tests, an independent contractor performed security tests of the CEC servers, website and the biometric and electronic voting devices, in line with previous ODIHR recommendations. However, the CEC's transparency regarding these security tests was limited.

36 The political parties and the public have access to documents detailing the technology used, procurement and management processes. 37 The obligations under the 2024 Cybersecurity Law designating independent institutions as critical information infrastructure focus on reporting to the National Cyber Security Authority. 38 ISO27001 certification is based on independent audit of information security controls, documents and processes. It does not include technical assessment or testing. 39 The CEC held voter awareness demonstration for two weeks in five locations across the e-voting area. 40 According to the Recommendation CM/Rec(2017)5[1] of the Committee of Ministers to member States on standards for e-voting (Appendix I) “[t]he voter interface of an e-voting system shall be easy to understand and use by all voters.” 41 During the functional testing of voter verification devices on 28 April, political activist Altin Goxhaj questioned their trustworthiness. Republic of Albania Page: 14 Parliamentary Elections, 11 May 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report

Apart from information on the public tender, the CEC did not publish additional details about the security tests. While it is understandable that sensitive security information, cannot be disclosed, the CEC also did not communicate the scope, methodology, or summary of the results of such tests, which could have enhanced public and stakeholder confidence.

VII. VOTER REGISTRATION

Albanian citizens aged 18 years or older on election day are eligible to vote. Citizens whose legal incapacity is declared by a court decision cannot vote, at odds with international obligations prohibiting discrimination based on disability. 42 Citizens serving a prison sentence for committing certain crimes may not vote. 43

To comply with international standards and to ensure universal suffrage and equal treatment before the law, all restrictions to the right to vote based on intellectual or psychosocial disability should be removed, including those based on individual assessment by court.

Voter registration for in-country voting is passive, based on the civil registry. Voter lists are extracted from the National Civil Status Register and maintained by the General Directorate of Civil Status within the Ministry of Interior (MoI). Overall, the voter registration process was transparent, and electoral stakeholders had confidence in the inclusivity and general accuracy of the voter lists. Voters over 100 years of age are automatically removed from voter lists and must confirm their status for inclusion, which may place an undue burden on these voters. 44 Beyond this, voters can only be removed from the national register in case of death or at their own request.

Electoral subjects are eligible to request a full copy of the voter list which enhanced the transparency of the voter registration process, despite concerns it may raise regarding data privacy. 45 Voters were given sufficient opportunity to review their information in the voter list, both in person and online, until a day before election day. 46 As required by law, the CEC appointed two auditors to assess the accuracy of both the in-country and out-of-country voter lists. The auditors reviewed voter allocation to voting centres monthly, starting six months before election day, and reported that the process was successfully handled. The CEC published the final voter lists on 2 April with 3,713,761 registered voters, including those residing abroad. 47

42 Articles 12 and 29 of the 2006 Convention on the Rights of Persons with Disabilities (CRPD) requires States Parties to “guarantee to persons with disabilities political rights and the opportunity to enjoy them on an equal basis with others”. According to the UN CRPD Committee’s 2014 General Comment No.1, “person’s decision-making ability cannot be a justification for any exclusion of persons with disabilities from exercising their political rights, including the right to vote, the right to stand for election”. In Paragraph 9.4 of its 2013 Communication No. 4/2011, the Committee states: “an exclusion of the right to vote on the basis of a perceived or actual psychosocial or intellectual disability, including a restriction pursuant to an individualized assessment, constitutes discrimination on the basis of disability”. 43 In line with Article 45 of the Constitution, the Law on Decriminalization denies voting rights for those serving a prison sentence for committing crimes listed in more than 80 articles of the Criminal Code (ranging from election related offences to severe crimes). 44 The GDSC identified 181 such voters. 45 Paragraph 4.1.3. of the 2024 Council of Europe Guidelines on the protection of individuals with regard to the processing of personal data “Consistent with the principle of data minimisation, data processed in voter registers and voters lists should be limited to that necessary for the registration and authentication of voters”. 46 For any corrections and inclusions to the voters list, a voter must apply at the latest 24 hours before election day to the district court, which must decide no later than 6 hours before the closing of the polls. 47 The 2023 census by the Institute of Statistics (INSTAT), stated the number of residents of Albania had decreased to 2.4 million from 2.8 in 2011. Republic of Albania Page: 15 Parliamentary Elections, 11 May 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report

Eligible voters with official residence permits abroad could register for OCV. Following an extensive voter information campaign for diaspora, the CEC conducted voter registration from 11 January to 4 March. Voters had to upload their Albanian biometric IDs (issued after 2009), residence permit issued by an authority in the host country with a proof of address (e.g. utility bill or a bank statement if not included in permits). 48 Initially, the CEC required valid Albanian IDs but amended their decision to provide for those with expired biometric documents to register. 49 The final OCV voter list was published on 11 March with 245,935 voters from 85 countries. 50 Some 41,000 applicants were rejected mainly for lacking official residence permits or proof of their address in the host country.

By law, eligible voters must present a valid biometric passport or identity card to vote. However, according to the MoI, 360,808 citizens, some of whom reside in-country, have expired identification documents. 51 On 7 May, four days before election day, the Council of Ministers extended the validity of expired identification documents until 31 May, enabling affected persons to vote.

VIII. CANDIDATE REGISTRATION

Any eligible voter has the right to stand for elections, except those serving a prison sentence based on a final court decision for certain crimes. This right may also be restricted for citizens convicted under a non-final court decision in certain jurisdictions, as well as for individuals subject to an international arrest warrant or those deported from specific states. 52 Additionally, the Constitution outlines categories of officials whose positions are deemed incompatible with the right to stand. 53

The CEC registered eight political parties and three coalitions by the 12 March deadline. 54 Of these, only the Albanian National Alliance Party, was led by a woman. Parties and coalitions were required to submit two types of candidate lists: a closed list with a pre-determined order and a separate list for preferential voting, ordered alphabetically. Candidates could not appear in multiple electoral zones or on both types of lists simultaneously. In line with a prior ODIHR recommendation, the possibility for party leaders to compete in several electoral districts was revoked. Some smaller and minority parties informed the ODIHR EOM that they had difficulties in identifying a sufficient number of candidates in all districts. While failing to submit enough candidates in any district could result in registration denial, all eleven electoral subjects met the legal requirements and were registered. Overall, ODIHR EOM interlocutors raised no concerns over the registration process.

48 The voters’ last residence in Albania, according to which the voters are allocated to electoral districts is taken from the national population register. 49 The CEC received numerous queries from voters abroad regarding expired Albanian biometric IDs prompting the government to issue a regulation on 5 February to allow the use of expired IDs. 50 The largest groups of out-of-country registered voters were in Italy, with 91,223 (37.1 per cent), and Greece, 68,386 (27.8 per cent). In addition, there were large number of voters registered in Germany 25,499 (10.4 per cent), the United States 20,653 (8.4 per cent) and the United Kingdom 17,227 (7 per cent). 51 According to the MoI, as of 11 May, 262,848 Albanians had no identification and 550,633 had expired passports. 52 The Law on Decriminalization refers to deportation from an EU Member State, Australia, Canada and the United States. In addition, citizens convicted for certain crimes or deported, even in the absence of a final court decision, from an EU Member State, Australia, Canada and the United States are barred to stand for election, as those under an international search warrant. 53 President of the Republic, judges, prosecutors, military, police, national security officers, diplomats, mayors, prefects, chairs and election commission members, and high state administration officials determined by law. 54 Coalition "Democratic Party – Alliance for a Great Albania" (PD–ASHM), Party “Lëvizja Bashkë” (Movement Together, “Lëvizja Atdheu” (Homeland Movement), Party “Euro-Atlantic Coalition” (KEA), Socialist Party of Albania, Coalition “Albania Becomes – Adriatik Lapaj Initiative”, Party “Albanian National Alliance”, Party “New Democracy Alliance”, Coalition “Right-Wing for Development”, Party “Mundësia” (The Opportunity), Social Democratic Party. Republic of Albania Page: 16 Parliamentary Elections, 11 May 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report

The CEC verified candidates in line with the Electoral Code and the Law on Decriminalization.55 Electoral subjects could remove and replace candidates before the CEC finalized the candidate lists. During registration, 16 candidates were disqualified based on their self-declaration forms, and affected parties resubmitted new candidates. 56 By the 25 March deadline, the CEC registered 2,046 candidates, of which 787 (38.47 per cent) were women.

IX. ELECTORAL CAMPAIGN

The official campaign period commenced on 11 April and continued until 24 hours before election day. 57 The campaign was overall low-key, with a focus on small in-person events, door-to-door outreach, and on social networks. SP and DP organized large events, along with a limited number of rallies by smaller parties. Campaign posters were permitted in designated public spaces; however, contestants often did not use these. Some mayors failed to designate such spaces. SP, DP, and the Albania Becomes Initiative campaigned extensively abroad, especially prior to the official campaign period, while smaller parties mostly focused on social network outreach for the diaspora. The SP framed the elections as decisive in securing the path to EU membership, and emphasised past achievements in infrastructural and economic development. DP promised pension increases, a subsistence wage, tax cuts, and educational reform. Smaller parties appealed with claims of providing an alternative to the prevailing political duopoly, strengthening democratic institutions, fighting corruption, and improving the living standards, education, and healthcare.

The ODIHR EOM observed 88 campaign events, of which 69 featured women speakers. A total of 67 of these events were accessible to persons with disabilities, but none included sign-language interpretation. The campaign tone was often confrontational, with personal attacks between the two main parties and their leaders. 58 The SP aimed to discredit the opposition, while the DP accused the government of corruption, mismanagement, and links to organized criminal groups. Several contestants used discriminatory language, including offensive terms for persons with disabilities when referring to rivals or voters. In some instances, sexist language was used against women candidates, men, and the LGBTQI community.

While contestants campaigned freely and voters had a choice among political alternatives, the playing field was uneven, with the ruling party benefiting from the use of administrative resources and institutional leverage. The law prohibits the use of state resources for campaigns, but allows campaigners to perform their official duties during the campaign. Shortly before and during the

55 Each candidate must submit a self-declaration form among other documents supporting their candidacy. The CEC verification process is conducted in co-operation with General Directorate of Prisons (Criminal Records Office) and Civil Registry Office. Procedures are regulated by the Law on Decriminalization, an Assembly by-law, as well as the Commissioner’s guidelines. 56 Sixteen candidates had committed criminal offenses that constituted a legal impediment to candidacy under the legislation, based on the information provided by the General Directorate of Prisons. Five of the candidates were from the New Democracy Alliance, four from the Albanian National Alliance, two from the Homeland Movement and the Right for Development each, and one from the Social Democratic Party, the Opportunity Party, and the Democratic Party each. 57 Campaign silence was generally observed, however, several contestants, including Mr. Berisha, continued posting campaign related content on their social network accounts, while Mr. Rama gave interviews and posted content related to the cycling event Giro d’Italia. On 10 May, the CEC called on political contestants to respect the campaign silence, including on social networks. 58 Mr. Rama repeatedly referred to his opponent Mr. Berisha as a ‘swamp owl’, and other opposition leaders as ‘swamp creatures’. Mr. Berisha, in turn, referred to Mr. Rama as ‘Antichrist’, a ‘monster’ and to the government as ‘narco- dictatorship’. Agron Shehaj, the leader of Opportunity Party accused Adriatik Lapaj, the leader of Albania Becomes Movement, of benefiting from insider deals in his capacity as a lawyer. In response to these allegations, according to media reports, Mr. Lapaj filed a defamation lawsuit. Republic of Albania Page: 17 Parliamentary Elections, 11 May 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report

campaign period, ministers and the prime minister engaged in official events, held inspections of facilities, promoted and launched investment and infrastructural projects, overall contributing to the ruling party’s advantage, and at times explicitly campaigning. 59 In addition, several large-scale events during the campaign period were used to enhance the public image of the ruling party. 60

To remove any ambiguities in the legislation regarding campaigning, the use of administrative resources for electoral purposes should be prohibited from the call of the elections until election day.

The law prohibits proposing or adopting legislation granting benefits to specific segments of the population within four months of election day. While this prohibition was formally respected, some policies approved before this period resulted in benefits being distributed to certain groups of voters during the electoral period, including a special bonus for pensioners. 61 On 9 May, the Council of Ministers implemented a December 2024 law, waiving the fines imposed between 2015 to 2024 for certain unauthorized constructions, non-compliance with COVID-19 restrictions, and for agricultural and livestock producers, with the apparent purpose of influencing voters.

Furthermore, in the four months period prior to election day, public institutions and state entities must report any public activities to the CEC at least five days in advance. The CEC may prohibit certain events as constituting a potential misuse of state resources, which cannot then be reported in media. Of the 4,522 official events registered during this period, the CEC prohibited only 18, raising doubts about its capacity to review all submissions and its narrow interpretation of the law. Although many of these activities formally complied with legal provisions, their volume created campaign opportunities for the incumbent, particularly through local level institutions in regions where senior government officials served as SP political coordinators. 62 The wide use of such public activities for electoral purposes further reinforced the ruling party’s undue advantage, and blurred the line between the state and party, contrary to paragraph 5.4 of the 1990 OSCE Copenhagen Document. 63

The CEC deployed 96 individuals to monitor compliance with campaign regulations and published the reports online. Monitors did not track campaign expenditures, and the scope of the reported violations

59 For example, on 18 April, the Minister of Health and Social Protection promoted the government’s investment Lezhë Regional Hospital; on 19 April, the prime minister, deputy prime minister, and the minister of Infrastructure and Energy presented the new gasification project in the city of Korçë. On 28 April, the Minister of Interior presented a new project for the production of military vehicles. The Prime Minister also toured the newly renovated Municipal Hospital of Mirditë on 18 April, the Psychiatric Hospital in Vlorë on 27 April, the construction site of a new school in Tirana on 28 April, presented the construction of a new high-tech facility in Shkozë on 28 April, and promoted the investments in Gjirokastër on 3 May. On 9 May, the prime minister inaugurated the Vlora International Airport, using it as a campaign message on the same day at a campaign event. 60 Such events included the March Tourism Fair in Berlin – attended by ministers and the Prime Minister and widely reported – and the Albanian segment of the Giro d’Italia cycling event, scheduled for 9-11 May, coinciding with the electoral silence and election day. 61 A 9 January Decision of the Council of Ministers provided pensioners a spring bonus along with their monthly pension. Distribution of ALL 10,000 (approximately EUR 100) or ALL 5,000 (EUR 50), depending on the level of pension, started on 1 March. On 9 January, the Council of Ministers approved a zero interest loans for civil servants and other public administration employees, and on 10 January, state aid scheme in the form of grants for micro-, small-, and medium-sized enterprises. Municipal projects budgeted for in 2024 and initiated immediately prior to or during the elections included: road works in Durrës, Himarë, and Librazhd; invitation to tenders in Himarë, Mat, Roskovec, and Shkoder; and subsidies in Lezhë, Klos, and Tirana. In the 7 May decision, the Council of Ministers approved the establishment of a new technological and economic development zone in Shijak, authorized its land allocation, and designated the zone's developer. 62 The highest number of events were registered in municipalities in Fier region, where the Deputy Prime Minister is SP’ political leader. High numbers of instances were also registered in Lezhë, led by the Minister of Justice and Gjirokastër, led by the Minister of Tourism. Opposition-led municipalities registered few or no such events. 63 In paragraph 5.4 of the 1990 OSCE Copenhagen Document, the OSCE participating States committed to “a clear separation between the State and political parties” Republic of Albania Page: 18 Parliamentary Elections, 11 May 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report

was limited. 64 The CEC can investigate election-related administrative offences ex officio or through complaints filed online by any interested party. Of the 166 complaints received, a significant portion was about the use of public resources, road paving, prohibited public-private partnerships, social assistance, subsidies, and public procurement tenders, made in connection with heads of public institutions, mayors, and ministers. In most decisions issued by 9 May on these matters, the CEC found no violations since the budgets were allocated before the four-month restriction period; in 37 cases, it declined to investigate. Overall, the CEC reached a decision only on 118 of the complaints by election day. The lack of an expedite procedure addressing complaints raises concerns about the efficiency of the current system for investigating and deciding upon election-related administrative offences by the CEC.

To ensure a level playing field, authorities should take measures to prevent misuse of office and state resources. Proportional dissuasive sanctions should be imposed swiftly against such violations.

The ODIHR EOM received widespread reports alleging pressure on municipal employees by their superiors to support or participate in the SP’s campaign. 65 While the SP organised several campaign events targeting women, concerns were raised that some attendees were instructed by their public sector employers to attend. 66 Many ODIHR EOM interlocutors raised concerns about the influence of patronage networks across the country, alleging that promises of future public employment, administrative favours, social benefits, and permits were used as a leverage to secure votes. Further, ODIHR EOM also received allegations of voters fearing reprisals for attending events of opposition parties, and instances of intimidation of opposition and some ruling party candidates. 67 Several interlocutors stated that vulnerable communities were particularly exposed to pressure from the public authorities to vote for the SP. Such practices are inconsistent with international standards that require voters to be free from undue influence or coercion. 68

Several allegations of vote-buying were noted during the campaign, and investigations were initiated in 37 cases. 69 A number of ODIHR EOM interlocutors alleged links between political parties and organized crime in some areas, with organized crime groups intimidating and threatening voters and, at times, candidates. 70

64 From 11 January to 8 May, CEC monitors submitted 1,739 reports, including 150 violation reports, the majority of which were related to the location of electoral offices and campaign materials, as well as campaign materials lacking proper labelling. 65 Allegations and first-hand reports of municipal employees pressured by their superiors to attend campaign events by SP were made in Durrës, Fier, Has, Korçë, Peshkopi, Shkodër, Tirana, and Vlorë. Allegations of pressure on municipal employees to take part in the SP campaign, or support it, including financially, were made in Devoll, Elbasan, Gjirokastër, Korçë, Lezhë, Pukë, Shkodër, and Tropojë. Allegations of pressure on public sector employees to relay information about their family or friends living abroad were made in Dibër, Durrës, Elbasan, Fier, Korçë, Lezhë, Shkodër, and Tirana. On 7 May at the DP closing rally in Elbasan, party officials informed the ODIHR EOM that participants had been bussed from the neighbouring municipalities of Cërrik and Belsh. 66 In 16 events held by the SP for women, observed by the ODIHR EOM, the majority of attendees were public sector employees. In four of these events, some attendees informed the ODIHR EOM they had been instructed to attend by their employer. 67 First-hand reports of threats were made in Berat, Durrës, and Fier. Allegations of voters refraining from attending opposition party events for fear of retribution were made across the country, and with particularly concrete and elaborated accounts in Durrës, Elbasan, Gjirokastër, Lezhë, Korçë, Kukës, and Tirana. Further, allegations of voters being intimidated by the police were reported in Fier. On 4 May, family members of an SP candidate were allegedly threatened in Lezhë. 68 See paragraph 19 of the 1996 General Comment 25 to Article 25 of the ICCPR, which states that “[p]ersons entitled to vote must be free to vote for any candidate [..] and to support or to oppose government, without undue influence or coercion of any kind which may distort or inhibit the free expression of the elector’s will.” 69 Specific allegations of vote buying were made in Elbasan, Korçë, Mirditë, Shkodër, and Tirana. 70 Such allegations were made to the ODIHR EOM in Durrës, Elbasan, Tirana and Vorë, where the alleged perpetrator was reported to be linked to an organized criminal group. Republic of Albania Page: 19 Parliamentary Elections, 11 May 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report

To help protect the free expression of the will of electors, law enforcement bodies should make all efforts to identify and investigate all allegations of electoral violations, in a thorough, timely and transparent manner. Voters should be systematically informed about applicable mechanisms for reporting violations, including protection for whistle-blowers and safeguards against repercussions.

Campaigning on social networks is not expressly regulated, and no regulatory authority is designated by law to monitor campaign activities on social networks or detect disinformation, manipulative content and inauthentic behaviour. 71 However, the CEC set up a special unit to monitor the social network accounts of 150 public institutions during the campaign and received training on detecting election- related misinformation. 72 From 11 April to 9 May, the CEC found 10 posts by public institutions potentially violating its regulations and referred them for administrative investigation. The CEC chose not to investigate complaints regarding posts by public institutions supporting the SP campaign. The CEC made some effort to coordinate with Meta but this did not result in a mechanism for the CEC to flag potentially manipulative content or to request content to be removed. 73 The overall scope and effectiveness of CEC’s monitoring of the online campaign remained limited.

Following inclusive consultation with relevant stakeholders, campaign activities and political advertising on social networks, including their financing, should be regulated while respecting the right of the freedom of expression.

During the electoral period, the ODIHR EOM followed the campaign activities of 23 accounts of political parties, coalitions and key candidates on Facebook and Instagram. Contestants actively engaged across these platforms, focusing on video messages, sharing content from campaign events, and promoting campaign promises.

The accounts of DP, SP, and Sali Berisha were the most active. Although most political parties, including DP and SP, signed a voluntary Code of Conduct on Digital Campaigns prior to the campaign period, several contestants shared divisive, discriminatory, and manipulative content. 74 The campaign on social networks often included animated videos, memes, and AI-generated content.

Some civil society organizations monitored the campaign on social networks, including the Balkan Investigative Reporting Network and the Coalition for Reforms, Integration and Consolidated Institutions, which monitored paid political advertisements on social networks. The monitoring showed instances of coordinated inauthentic behaviour used to artificially amplify the engagement, especially of the third-party accounts that disseminated attack ads against the opposition. 75

71 See section II.3 of the Explanatory Report of the 2024 Venice Commission’s Interpretative Declaration on the Code of Good Practice in Electoral Matters as concerns digital technologies and artificial intelligence. 72 Before elections, the Balkan Investigative Reporting Network (BIRN) held a training for the CEC regarding methods to monitor hate speech, disinformation, and spending on social networks. In addition, CEC stated that it monitored Facebook accounts of 77 contestants for paid political advertisements. 73 On 16 April, the CEC met with Meta representatives regarding elections. The ODIHR EOM reached out to Meta to discuss its activities regarding the upcoming elections but it did not receive a response. 74 For example, Prime Minister Edi Rama shared a post from an 18 April campaign event in Dibër, where he said: “half of the men in the country are retarded”. In a post from a 22 April meeting with pensioners in Gjirokastër, Mr. Rama said: “If you are choosing between the EU and the swamp, and you choose the swamp, that means you're not well — politically, you're autistic.” On 14 April, Deputy Prime-minister Belinda Balluku posted in reference to DP: “They steal, kill, slander, and curse”; on 23 April, Mr. Berisha stated in reference to Rama’s allies: “Your kind will be declared terrorists…there will be no place for you on Earth”; on 24 April, Mr. Berisha accused Mr. Rama and Ms. Balluku of orchestrating a “mafia-driven land grab”. Mr. Rama frequently used AI-generated videos when targeting Mr. Berisha. 75 See 5 May article on the BIRN report. Republic of Albania Page: 20 Parliamentary Elections, 11 May 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report

Despite the government’s ban on the social network platform TikTok, contestants reportedly used it actively for campaigning, especially the Together Movement and its leader, as well as Mr. Berisha. 76

Only 1 of the 11 electoral contestants had a woman as leader. Women candidates campaigned across the country, but had limited visibility in the media. Several parties had messages regarding the importance of women’s economic empowerment, but there were no significant policy debates regarding issues of particular importance to women. Long-standing systemic obstacles, including weak internal party democracy and limited access to financing continue to hinder women’s advancement in politics.

To increase women’s political participation, public funding could be linked to concrete inclusivity measures. Political parties should consider steps to reform internal party mechanisms to increase women’s representation within party structures, including access to funds.

The accessibility of the campaign for persons with disabilities remained limited and sign-language interpretation was not provided at campaign rallies. Some parties demonstrated inclusive practices by including candidates with disabilities on their lists. Political platforms varied in their approach to disability rights and social inclusion, ranging from comprehensive proposals for enhanced social inclusion, pension increases, and job initiatives, to general advocacy for vulnerable groups without specific details.

X. CAMPAIGN FINANCE

Campaign finance is primarily regulated by the Electoral Code and the Law on Political Parties. Despite some recent changes, no comprehensive reforms have been enacted since 2020. The current framework lacks effectiveness, undermining campaign finance transparency and the equality of opportunities for parties and contestants.

Political parties may finance campaigns from public and private funds, including their own funds, bank loans and donations from citizens and domestic legal entities. 77 The ODIHR recommendation on extending public funding for independent candidates was not implemented. On 21 March, well before the start of the campaign, the CEC distributed ALL 131,201,816 (approx. EUR 1.3 million) of public funding among the eleven electoral subjects in proportion to the past election results. In 2025, the self- financing ceiling was raised from ALL 1 million to ALL 3 million (approx. EUR 30,000). Donations, including in-kind, are capped at ALL 1 million (approx. EUR 10,000) per donation, without a limit on the aggregate amount. Only contributions above ALL 50,000 (approx. EUR 500) must be made through a designated bank account. Loans are neither capped nor specifically regulated, for example, in terms of repayment obligations. Although required by law, none of the contestants published a database of the donations, loans, or credits obtained, further undermining transparency. Furthermore, the CEC did not require them to take any action as the CEC is not provided with the legal instruments to enforce compliance with this legal provision.

The regulated period covers political party and coalition expenditures from the official announcement of elections until the end of the campaign, including those incurred before the official campaign period. However, the law lacks clear guidelines on what type of pre-electoral activities constitute campaign

76 See an article by the data analytics company Pikasa. 77 Political parties with parliamentary representation receive funds annually from the state budget. Parties that secured at least one per cent of votes in the previous parliamentary elections are eligible for public funding for the electoral campaign, allocated proportionally based on their share of the vote. Republic of Albania Page: 21 Parliamentary Elections, 11 May 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report

expenses and are subject to oversight and potential sanctions, falling short of international good practice. 78

In line with good practice, the law should clearly define which pre-electoral activities constitute campaign expenses, ensuring they are subject to appropriate reporting, oversight and potential sanctions.

The current spending ceiling for a party or a coalition is ALL 326,456,950 (approx. EUR 3.3 million). 79 The 2025 legal amendments excluded candidate expenditure from party spending limits, without setting a separate ceiling for candidates. This legal ambiguity may allow for parties and coalitions to circumvent spending limits, impacting transparency and accountability and allowing for a disproportionate advantage to the largest parties. 80

To ensure a level playing field, the legal framework should also include a reasonable ceiling on campaign expenses for candidates running on party or coalition lists.

The campaign expenditure for online activities should, be included in the overall spending limit and reported, as the law requires reporting all campaign spending. However, online campaigning, paid political advertising on social network platforms, and third-party spending are unregulated, enabling unchecked use of funds in the campaign. 81 These loopholes create pathways for the potential use of illicit and untraceable funds and circumvention of applicable rules.

To enhance transparency, authorities should consider regulating online and third-party campaigning, and define relevant conditions for third-party campaigning and adequate reporting and sanctioning mechanisms.

Contestants are required to submit campaign finance reports to the CEC through an electronic Financial Reporting Platform within 60 days from the official announcement of the results. A previous ODIHR recommendation on introducing interim financial reporting before election day was not implemented. The lack of interim reporting limits transparency and deprives voters of timely information and runs counter to international good practice in campaign finance oversight. 82 Several parties noted that they had received training and support from the CEC regarding reporting requirements. Although the

78 Paragraph 262 of the 2020 ODIHR and Venice Commission Guidelines on Political Party Regulation “Legislation should provide clear guidelines regarding which activities are not allowable during the pre-election campaign, and income and expenditures used for such activities during this time should be subject to proper review and sanction.” 79 For these elections, campaign spending limits were increased from a maximum of three times to a maximum of five times the highest amount received by an electoral subject from public funds. 80 Paragraph 19 of the ICCPR General Comment No.25 states that “reasonable limitations on campaign expenditure may be justified where this is necessary to ensure that the free choice of voters is not undermined, or the democratic process distorted by the disproportionate expenditure on behalf of any candidate or party”. Paragraph 248 of the 2020 ODIHR and the Venice Commission Guidelines on Political Party Regulation states that “It is reasonable for a state to determine the criteria for electoral spending and a maximum spending limit for participants in elections.” 81 According to Meta Ad Library, from 9 April until 8 May, contestants spent a total of up to ALL 21,410,830 (EUR 217,870) on political ads. Of these, DP spent ALL 2,746,960 (EUR 27,950), the Unity for Human Rights Party ALL 1,173,220 (EUR 11,940), Albania Becomes Movement ALL 490,050 (EUR 4,990). Among candidates, Agron Shehaj, Opportunity Party’s leader, had the highest spending with ALL 1,909,780 (EUR 19,430), Belind Këlliçi of DP with ALL 763,100 (EUR 7,770), and Vullnet Sinaj of SP with ALL 748,960 (EUR 7,620). 82 Article 7.3 of the UNCAC provides that states take measures “to enhance transparency in the funding of candidatures for elected public office”. Paragraph 247 of the 2020 ODIHR and Venice Commission Joint Guidelines on Political Party Regulation states that “Voters must have relevant information on the financial support given to political parties, as this influences decision making and is a means of holding parties accountable”. See also Paragraph 261 which states that” It is good practice to require the following reports: [..]Reports providing oversight bodies and the public with preliminary information on campaign incomes and expenses of parties and candidates several days before election day” Republic of Albania Page: 22 Parliamentary Elections, 11 May 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report

reporting forms and the online reporting platform have undergone technical improvements, several ODIHR EOM interlocutors continued to express concerns about difficulties in searching for and comparing data.

Within five days of the announcement of the results, the CEC appointed auditors to review campaign finance reports. Several ODIHR EOM interlocutors expressed concerns about the auditor’s capacity to detect illegal funding or undeclared expenses, including online, due also to their limited mandate.

To strengthen transparency and accountability, the CEC should be granted additional financial and human resources, along with an enhanced mandate, to enable a meaningful audit of campaign finance reports, including the power to investigate donation sources.

XI. MEDIA

A. MEDIA ENVIRONMENT

The independence, diversity and integrity of news available to voters are eroded by the dependence of most media on non-transparent financing by political and business interests, often reliant on government contracts. Concentration in media ownership further undermines the plurality of news sources, contrary to international standards. 83 According to some ODIHR EOM interlocutors, the ownership of some major advertising sales houses by political interests hampers a fair distribution of advertising revenues, while a lack of reliable audience measurement prevents a transparent and accountable allocation of public advertising. 84 The vast majority of media outlets are perceived to be affiliated with the ruling SP.85

State authorities, in order to fulfil their positive obligations under international law, should promote an independent and diverse media environment that is free from political and corporate influence. Comprehensive media-ownership regulation should be adopted and its effective implementation reinforced. Furthermore, measures should be introduced to safeguard editorial autonomy against influence by business and political interests.

The Public Broadcaster Albanian Radio-Television (RTSH) is not considered to enjoy a wide audience, and the bi-partisan appointment procedure of both the RTSH and the Audio-visual Media Authority (AMA) management does not provide for their de facto independence. 86

83 According to the European University Institute 2024 Media Pluralism Monitor, the top four owners in the broadcast market control 72 per cent of revenues and 87 per cent of the audience share. Paragraph 40 of the UN Human Rights Committee (UNHRC) General Comment No. 34 stipulates that the states parties should take appropriate action “to prevent undue media dominance or concentration by privately controlled media groups in monopolistic situations that may be harmful to a diversity of sources and views.” 84 See also assessment by the Chairperson of the Association of Albanian Journalists. 85 According to Balkan Investigative Reporting Network (BIRN), among the 10 largest TV stations (based on financial statements) TV Klan and Top Channel occupy 64 per cent of the market. The only TV station among the 10, perceived to be aligned with the DP, Syri TV, in 2023, “accounted for 1.7% of the total television market revenue, or 113 million lekë. The declared revenue fell by 22% compared to 2022.” 86 On 6 September 2024, the RTSH Director resigned following concerns raised about the positions he held with the SP in the past. On 17 February 2025, the Parliament dismissed the RTSH Steering Council for irregularities in the selection of a new RTSH Director. A new Steering Council was appointed on 17 March, which eventually elected a new Director on 25 April 2025. As part of the EU accession negotiations, Albania has committed, in its “Rule of Law Roadmap”, to amend the legal framework to “ensure that the regulator has a pluralistic composition, is composed of qualified individuals, represents the media community and enjoys autonomy from government”. The “Open Dialogue on Freedom of Expression”, launched by the EU and CoE on 31 January 2025, is expected by stakeholders to provide specific recommendations for legal amendments. Republic of Albania Page: 23 Parliamentary Elections, 11 May 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report

Legislative changes should ensure effective depoliticization and genuine institutional independence of both the Public Broadcaster and the Audio-visual Media Authority in line with international good practice. These changes should include broad public consultation with independent media and civil society representatives.

Widespread interference by media owners in editorial autonomy, along with self-censorship among journalists, negatively affect the information made available to the public. In addition, journalists face repeated verbal and, at times, physical assaults by public officials. 87 Furthermore, journalists report shrinking access to government representatives, including the prime minister, with a declining number of press conferences, and journalists at times being prevented from attending events, contrary to international standards. 88 Editorial news coverage is often replaced by material prepared by government bodies, undermining editorial integrity. The Media and Information Agency (MIA), under the prime minister’s office, centralizes and filters information issued about the government and public institutions.89 Several civil society-founded and donor-funded media outlets provide investigative and public interest journalism, but are affected by recent cuts in international funding. 90 On election and post-election day, ODIHR EOM LTOs and civil society organisations reported a number of cases of intimidation and obstruction of journalists work. 91

B. LEGAL FRAMEWORK

Overall, the Constitution and legislation provide protection for freedom of expression. However, despite previous ODIHR recommendations, defamation remains a criminal offence. Journalists have faced numerous civil and criminal defamation cases in recent years, including strategic litigation against public participation (SLAPP) cases. 92

Defamation should be fully decriminalized and civil defamation provisions brought in line with international standards on freedom of expression.

On 22 April 2025, the Constitutional Court annulled previous decisions allowing the seizure of phones and computers from a journalist reporting on an organized crime case under the Special Structure against Corruption and Organized Crime (SPAK) investigation. The Court deemed the protection of journalists’ sources an integral part of media freedom and therefore of freedom of expression and ruled the seizure as a disproportionate interference in the applicant’s right as well as the public’s right to information. Previously, the UN Human Rights Committee had ordered an interim measure, halting further processing of the seized material until a final decision. 93

87 The European Centre for Press & Media Freedom reported 45 incidents against media freedom in 2024. On 27 March 2024, the Committee to Protect Journalists called upon public officials, including prime minister Edi Rama, to stop abusive language and intimidating behaviour towards journalists. On 26 March 2025, safejournalists.net reported a recent physical assault on a journalist by a Tirana official. 88 Paragraph 13 of the UNHRC General Comment 34 states that “[t]he free communication of information and ideas about public and political issues between citizens, candidates and elected representatives is essential. This implies a free press and other media able to comment on public issues without censorship or restraint and to inform public opinion.” 89 In October 2021, just before the launch of the MIA, six international media NGOs urged to cancel its establishment as it could “be used to further solidify control over the flow of public information”. 90 According to Center for Quality Journalism, six projects funded by the US State Department were either suspended or terminated. Among them were the Investigative Network Albania (INA) which funded and published investigations and the “31 minutes” investigative TV program, broadcast on all major TVs. 91 See safejournalists.net 92 A Safejournalists.net study reported a total of 8 criminal and 65 civil defamation cases in 2023. 93 See Respublika.org Republic of Albania Page: 24 Parliamentary Elections, 11 May 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report

The 2023 Broadcasting Code requires objective and impartial news coverage. However, the Electoral Code does not provide for equitable news coverage for non-parliamentary parties, contrary to OSCE commitments, further disadvantaging them in an already unfavourable media environment. 94

The rules in the Electoral Code for the allocation of airtime in editorial coverage should be amended to reduce the advantage given to the largest parliamentary parties and ensure a more equitable allocation of airtime for all contestants.

On 6 March, the Council of Ministers temporarily banned access to TikTok, a broad restriction incompatible with international standards. 95 According to some ODIHR EOM interlocutors, the ban had an additional detrimental impact on the ability of all contestants, including non-parliamentary parties, to campaign on an equal footing.

C. MEDIA MONITORING FINDINGS ACCESS DETAILED INFORMATION

According to most ODIHR EOM interlocutors, the footage of the electoral campaign in TV news was provided by the political parties themselves instead by journalists. The TV stations monitored by the ODIHR EOM failed to mark footages prepared by political parties, as required by the Electoral Code, and the CEC took no measures to address this practice. 96 In addition, several interlocutors reported that some interviews with candidates, broadcast in current events programs, were paid for, in violation of the law. Both party-produced footage in news and paid for coverage of candidates, de facto equates to political advertising and disadvantages contestants with less financial means.

Footage prepared by political parties or government authorities should be appropriately labelled as political advertising and therefore banned from news and other editorial programs. Effective measures to address violations should be in place and should be enforced in a timely manner.

ODIHR EOM monitoring revealed that the two largest parties dominated the news coverage. 97 On RTSH, A2 CNN, Top Channel and TV Klan, the SP received, 45, 46, 48 and 57 per cent respectively, while the DP - AMAC got 41, 48, 45 and 43 per cent. 98 On average, 83 per cent of this news coverage was presented in a neutral or positive tone. None of the other contestants received more than 5 per cent of coverage on any of the monitored TV stations. Although several discussion programs were regularly broadcast, they did not bring together prominent candidates or party leaders from different parties. RTSH followed its legal obligation to provide free airtime to contestants. Paid political advertising on 94 Parties winning over 20 per cent of seats in the previous parliamentary elections are supposed to receive twice as much coverage in news than other parliamentary parties. Coverage of non-parliamentary parties is at the discretion of the broadcasters but may not exceed the coverage provided to parliamentary parties with less than 20 per cent of seats. Paragraph 7.8 of the 1990 OSCE Copenhagen Document requires the participating States to “Provide that no legal or administrative obstacle stands in the way of unimpeded access to the media on a non-discriminatory basis for all political groupings and individuals wishing to participate in the electoral process”. 95 Paragraph 43 of the UN Human Rights Committee (UNHRC) General Comment No. 34 stipulates that any restriction on websites, blogs, or other online communication platforms must be narrowly tailored and content-specific. Broad or generic bans, “blanket bans”, on the operation of such systems, including internet service providers or search engines, are incompatible with international standards on freedom of expression. Three civil society organizations challenged this decision to the Constitutional Court on 25 March. 96 The AMA sent daily and weekly monitoring reports to the CEC, in line with the law. However, the monitoring did not assess the tone of the coverage. By election day, the CEC took 20 decisions, mostly on violations of paid advertising and public opinion polls provisions. The CEC received the monitoring report covering the period 1 – 10 May only on 19 May, one week after the elections. 97 From 8 April to 9 May, the ODIHR EOM conducted a quantitative and qualitative monitoring of four TV stations and three online news media: RTSH, TV Klan, Top Channel and A2 CNN, as well as panorama.al, lapsi.al and reporter.al. 98 The figures exclude coverage of political actors in their institutional capacity. Current events and discussion programs displayed more imbalance. Republic of Albania Page: 25 Parliamentary Elections, 11 May 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report

TV was only purchased by the two dominant parties. The monitored online media outlets displayed stronger bias (see Media Monitoring Annex). Ultimately, the constrained media environment and the failure to implement legal requirements in good faith deprived voters of independent, diverse, and robust information about the electoral contest.

XII. ELECTION DISPUTE RESOLUTION

The legal framework for resolving election disputes includes administrative procedures followed by the opportunity for judicial appeal. Observers may only appeal the denial of their accreditation, while voters can only challenge their exclusion from the voter list through the district courts. Only political parties, not individual candidates on the list, can challenge the election results. A previous ODIHR recommendation to broaden access to effective remedies in electoral disputes was not implemented. This narrow approach to legal standing is at odds with OSCE commitment and good practice. 99

The CSC examines appeals against CEC and CEAZ decisions, including those challenging election results, and must adjudicate within 10 days. The CSC also imposes sanctions upon requests from the CEC. Complaints and appeals against all other decisions of the CEC can be brought to the Electoral College of the Court of Appeals of Tirana (Electoral College), whose decisions are final. As of 20 May, the CSC reviewed 20 complaints against CEC decisions, mostly concerning alleged pre-campaign irregularities. It accepted 12 appeals, overturned five CEC decisions and imposed four administrative fines of ALL 3,000 to public institutions for not complying with their obligations to report the activities and negligence of CEAZ members. 100 The remaining complaints were rejected. The process was transparent, with public sessions and participation of the parties involved. Although the CSC’s decisions were generally well-reasoned, they reflected a narrow interpretation of the rules on the use of administrative resources in a campaign, limiting their application strictly to the official campaign period, 101 at odds with good electoral practice. 102 As of 20 May, the Electoral College had adjudicated and dismissed four appeals. 103 The sessions were public and decisions were published on its website with reasoning, albeit with a delay.

As of 7 July 2025, 22 complaints regarding the election results had been filed with the CSC. Ten were dismissed during the preliminary examination stage, while 12 were admitted for examination on the

99 Paragraph 5.10 of the 1990 OSCE Copenhagen Document commits participating States to provide everyone with “effective means of redress against administrative decisions, so as to guarantee respect for fundamental rights and ensure legal integrity”. Section II.3.3.f of the Venice Commission’s Code of Good Practice in Electoral Matters recommends: “All candidates and all voters registered in the constituency concerned must be entitled to appeal. A reasonable quorum may be imposed for appeals by voters on the results of elections”. 100 After 11 May, the SP filed a complaint against the Commissioner’s decision to temporary separate the OCV envelopes coming from Greece. CSC accepted the appeal and declared the decision invalid considering that the Commissioner overstepped its competencies and that there are no legal provisions for such a procedure. The Electoral College dismissed the appeal since in the meantime the CEC had already complied with CSC decision and ordered the recount of OCV ballots from Greece. 101 Article 91.1 of the Electoral Code provides that “Except in cases provided for by law, resources of public bodies or entities at central or local level, or any other type of entity where the state owns capital or quotas and/or appoints the majority of the supervisory body or the administrative body of the entity, may not be used or placed in support of candidates, political parties or coalitions in elections, regardless of the source of capital or ownership.” This article does not provide an explicit period for the applicability of the provision and the CSC interpreted it to apply only during the one-month official campaign period. 102 Article 13 of the 2016 ODIHR and the Venice Commission Joint guidelines for preventing and responding to the misuse of administrative resources during electoral processes, stipulates a broader definition of the electoral process that “covers the multifaceted ways in which administrative resources may be misused during the entire electoral process, not only the official electoral campaign period.” 103 These were regarding political party registration, ballot design, and the use of electronic voting and counting devices, OCV ballots from Greece. Republic of Albania Page: 26 Parliamentary Elections, 11 May 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report

substance. In four cases concerning Dibër, Tiranë, Durrës, and Fier, recounts were ordered by the CSC. The recount in Fier resulted in changes to the results. In the other three cases, the recounts had no impact on the results. All other complaints were dismissed due to lack of supporting evidence. 104

The Criminal Code defines 15 election-related criminal offences, most under the General Prosecutor’s competence. As of 20 May, criminal proceedings were initiated in 34 out of 87 cases of alleged electoral crimes, including misuse of public office for electoral purposes, violation of the secrecy of the vote, and obstruction or intimidation of voters. 105 Four detention orders were issued in Elbasan while seven individuals were apprehended in the act of committing criminal offences. 106

SPAK has jurisdiction over cases of electoral corruption and crimes involving high-level public officials or organized crime. For the first time, SPAK established a nationwide investigative task force and launched an online platform for reporting electoral offences. 107 By 11 May, SPAK initiated 40 criminal proceedings from 189 reports, mostly concerning allegations of corruption. Notably, SPAK initiated nine proceedings ex officio. Cooperation between SPAK, the CEC, and the General Prosecutor’s Office based on an inter-institutional protocol facilitated information sharing on electoral crimes, prioritization of the investigations and was in general positively assessed by ODIHR EOM interlocutors. SPAK was generally perceived as a trusted institution with a possible deterrent effect. However, some interlocutors raised concerns about the effectiveness of the police in handling election-related offences, particularly those involving organised criminal networks.

XIII. PARTICIPATION OF NATIONAL MINORITIES

The Albanian Constitution provides for full political, civil and social rights for minorities, and the Electoral Code guarantees voting and candidacy rights to all citizens regardless of ethnic background, race, religion or language. There are nine recognized national minorities in Albania, and according to the 2023 census, some 2.5 per cent of the population identify as belonging to a national minority. 108

Minorities were generally able to participate freely both as voters and as candidates, running with both the main national parties and with three national minority parties. 109 Issues related to national minorities or ethnicity were not prominent in the campaign and the national minority candidates often campaigned on issues affecting the general population. A few candidates from the Greek minority framed the issue of property rights as disproportionately affecting their community.

No restrictions on the use of minority languages during the campaign were observed. The CEC produced election materials in the languages of officially recognized national minorities. While most ODIHR EOM interlocutors did not come across actual use or distribution of these materials, they also confirmed

104 In one case involving the request for the annulment of the electoral process in Dibër region, the annulment was rejected, but changes were made to the summary table reflecting vote count adjustments among the DP candidates. 105 Five proceedings were registered at the Prosecutor's Office in Fier, eight in Elbasan, four in Tirana, three each in Gjirokastër and Lezhë, two in Shkodër, Dïber, Saranda, Korçë and one each in Durrës, Vlorë and Kukës. 106 Four in Tirana, one in Elbasan, Lezhë, and Fier. 107 Of the 189 criminal reports registered between January to 11 May, 65 were submitted by citizens through the SPAK’s online platform, with the remainder from police, DP, and the General Prosecutor. 108 The Law on Protection of National Minorities, in force since 2017, recognizes the Aromanian, Bosnian, Bulgarian, Egyptian, Greek, Macedonian, Montenegrin, Roma, and Serb national minorities. 109 The Unity for Human Rights Party and Party for Europeanism and Integration of Albania were part of the DP-led coalition. The Macedonian Alliance for European Integration had an electoral agreement with SP, and its leader was included as part of the SP list. Republic of Albania Page: 27 Parliamentary Elections, 11 May 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report

that most individuals belonging to national minorities speak Albanian, and that language did not appear as a barrier to participation. 110

No national minority party won a seat in parliament in these elections. Some ODIHR EOM interlocutors argued that the current electoral system, with a requirement to stand in all districts, was a barrier for the national minority parties seeking parliamentary representation. Further, the system of closed/open lists – which prioritises individuals on parties’ closed lists over candidates receiving preferences in the open lists – makes it unlikely for national minority candidates running with one of the larger national parties to receive sufficient preferences to make it to parliament.

According to some interlocutors, voter education initiatives benefitting the Roma communities had increased since previous elections. 111 Nonetheless, Roma community members in some parts of the country remained unfamiliar with electoral procedures and received no specific voter education. 112 The ODIHR EOM noted that Roma voters in some areas were unclear about the exact locations of their voting centres, due in part to insufficient official communication. 113 Attempts to buy votes from the Roma and Egyptian communities remained a considerable problem. 114 While such malpractices targeted vulnerable populations in general, they affected specific national minorities to a larger extent.

XIV. ELECTION OBSERVATION

The Electoral Code provides for citizen and international observation at all levels of the election administration. In an inclusive manner, a total 3,814 observers from 47 national and 30 international organizations were accredited by the CEC. 115 Civil society organizations informed the ODIHR EOM that a lack of funding, notably from international donors, reduced their capacity to conduct a comprehensive observation and deploy an adequate number of observers for election day. For instance, citizen observers were not present in 89.5 per cent of VCs observed during opening of polling. Parliamentary parties and coalitions could appoint permanent representatives to the CEC. Electoral subjects could appoint one observer to each CEAZ and VCC, and for each BCT, including for OCV.

XV. ELECTION DAY

Election day was generally calm and transparent but lacked procedural adherence in many locations during opening and voting, with some reports of voter intimidation and inducements. Overall, observers had sufficient access to observe the entire process. The large number of late changes of political party- nominated members of VCCs, even on the eve of elections, had a negative impact on the adherence to voting procedures and effectively reduced the transparency of the composition of VCCs. At 8 pm on election day, the CEC announced a voter turnout of 42.3 per cent.

110 The CEC informed the ODIHR EOM that posters in Macedonian were displayed alongside those in Albanian at VCs in Pustec, and in Greek at VCs in Dropull and Finiq. Voter education videos, broadcast on social networks and voter information leaflets were translated in eight minority languages and delivered to the State Committee for National Minorities, to be distributed in the respective regions by their own representatives. 111 This was reported to the ODIHR EOM in Fier and Vlore. 112 For example, as reported in Tirana. However, the CEC collaborated with the OSCE Presence in Albania to hold outreach meetings with members of the Roma and Egyptian minorities in several municipalities. 113 This was reported to the ODIHR EOM in Tirana. 114 This was reported to the ODIHR EOM in Fier, Korcë, Tirana and Vlore. 115 Based on figures provided by the CEC, it registered 2,879 domestic observers and 935 international observers, Republic of Albania Page: 28 Parliamentary Elections, 11 May 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report

A. OPENING, VOTING AND CLOSING

The IEOM observed opening in 127 voting centres, assessing the process negatively in nearly one-third of the observations. The large number of negative assessments was mainly due to late opening and several procedures not being adhered to. In the vast majority of the voting centres observed, voting started late, with 28 of them more than 30 minutes delayed, often due to technical issues or missing materials. In 26 cases, VCC members were unfamiliar with opening procedures, and in 17, the ballot box was not shown to be empty to those present. In 9 observations, the setup procedures for the biometric identification device were not followed. In 12 VCCs, unauthorised persons were directing or interfering in the work of the commission. In electronic voting centres, IEOM observers reported a failure by VCC members to follow the procedures in many instances.

The voting process was assessed positively in most cases. However, in 4.6 per cent of the 1,343 observations, a fairly high number, the process was assessed negatively, largely due to procedural shortcomings and some pressure on voters. Party observers were present in 79 per cent of the voting centres observed, although citizen observers were only found in 8 per cent. 116 The lack of citizen observers in many places lessened the level of scrutiny of the process. Women comprised 30 per cent of VCC members and headed 25.5 per cent of observed voting centres.

IEOM observers reported that in 23 per cent of voting centres observed, voters could not always be identified by the voter identification devices, and in 24 per cent of the voting centres voters were not always checked for traces of ink. Some biometric identification device malfunctions caused interruptions, while in 23 per cent of voting centres observed, some voters’ fingerprints could not be properly read. The layout of voting centres was assessed as inadequate for polling in 5 per cent of observations, compromising secrecy of the vote, which was not always respected in 12 per cent of voting centres observed. The secrecy of the vote was also compromised by the interference of party observers or VCC members. Group voting, mostly family voting, was observed in 11 per cent of voting centres and proxy voting, often for family members, in 3 per cent. Voters’ understanding of voting procedures was negatively assessed in 13 per cent of observations, indicating a need for greater voter education on new voting procedures following the introduction of preferential lists.

Several significant violations and incidents were observed throughout the day. The IEOM noted tension or intimidation in 4 per cent of voting centres observed, often involving party observers or affiliates standing in the voting centre entrances and interacting with voters or interfering in the work of VCCs. Unauthorised persons, including party activists, were present in 2 per cent and were interfering in some instances. In 2.4 per cent of voting centres observed, there were indications of voters being induced to vote for a particular candidate, including allegations of vote buying. In 3 per cent of voting centres, observers reported unauthorised persons tracking who had voted. After polls closed, the CEC reported referring five incidents to the prosecutor’s office, two in Tirana and one each in Elbasan, Korçë and Berat.

The CEC should take steps to prevent intimidation and undue influence on voters at voting centres, by strengthening the training and mandate of the voting centre security coordinators to ensure they are politically independent and empowered to act effectively on election day.

With regards to electronic voting, IEOM observers noted that while it generally proceeded without major problems, some concerns were evident. Many voters appeared unfamiliar with the voting device and some did not manage to vote within the three-minute time limit. Some VCC members and technology operators lacked adequate training on relevant procedures or clarity on their respective roles. 116 Following reports of some falsified accreditations, the CEC Regulatory Commission revoked all party observer accreditations for Vorë District on election day. Republic of Albania Page: 29 Parliamentary Elections, 11 May 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report

In several places observed, voters requiring assistance were mostly helped by the operators, but without using available visual materials that had been posted. The operators had been trained not to “cross the invisible line of secrecy” and observers reported they took great care to avoid stepping to the voters’ side of the screen, even when requested to do so.

There was a lack of adequate accessibility for persons with disabilities in 50 per cent of voting centres observed. The large number of voting centres, inaccessible for independent voting, clearly demonstrated a greater need for efforts to ensure accessibility for all voters. Additionally, the layout inside the voting centres was observed to be not suitable for persons with disabilities in 24 per cent of places visited. This, combined with the absence of a voting method for homebound voters, hospitalized or those with mobility issues, may have negatively impacted their participation.

The close of voting was assessed positively by IEOM observers in 86 of 88 reports. VCCs followed the closing procedures in most instances, although some unrest was reported in four cases. IEOM observers reported very positively on the receipt of materials at Ballot Counting Centres, although there was some overcrowding.

The transmission of e-vote tallies from machines directly to the CEC at the close of polling was cancelled due to a request from DP to avoid publication of early results. Instead, the voting devices containing their electronic ballot boxes were delivered to the relevant CEAZs in Tirana and Vorë, where the pilots were conducted, for tallying to start on the morning of 12 May. This process suffered delays and caused public confusion.

B. COUNTING AND RESULTS

IEOM observers followed counting in 66 of the 93 BCCs. Observers negatively assessed the process in 8 cases. General problems were largely linked to some tension (9 cases), overcrowding (7 cases), a lack of full access to the process (12 cases) and some interference by party observers (6 cases). 117 There were 12 ballot boxes which were identified by the CEC as irregular and were not included in the count until final inspection. 118 IEOM observers negatively assessed the individual ballot box counts in 8 cases, mostly due to observed procedural and transparency shortcomings, such as unused ballots not being counted first, and ballots not being shown to the camera installed for that purpose in the prescribed manner.

Overall, the counting process proceeded orderly, but in many counting centres, IEOM observers noted a chaotic atmosphere and contestation of some ballots in various locations. IEOM observers also reported delays in numerous areas which occurred due to the late arrivals of counters, last-minute training of BCTs, and late appointment of many BCT members. 119 In Dïber and Elbasan, IEOM observers reported that CEC officials were conducting training of counting centre members at midnight before vote counting began, indicating inadequate preparation due to the late replacement of party- nominated members. According to the CEC, in 30 per cent of large BCTs, political parties continued to change counting team members up to the announcement of results for closed lists, impacting the speed of the counting process. Copies of the results protocols were not given to party observers in 19 cases, limiting transparency.

117 In Durrës, IEOM observers reported instances of unauthorized persons with handwritten accreditations in BCTs. 118 Article 115.3 of the Electoral Code defines what is considered as an irregular ballot box which is assessed during the delivery to the BCC; criteria include missing security seals or an unorthodox box. 119 Counting was delayed in Durrës, Tirana and Vlore. Overcrowding occurred in Lezhe and Durrës. Durrës and Vlore reported a lack of counting staff. Republic of Albania Page: 30 Parliamentary Elections, 11 May 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report

To strengthen the capacity and professionalism of Ballot Counting Teams, the CEC should undertake specific training sessions on the counting procedures, develop a standardized training curriculum including easy-to-understand manuals and information sheets on the counting process.

In most instances the IEOM observed that counting was transparent and procedures were followed. Every counting table was organized with a camera and screens for observers to view the counting process. The process was well attended by party observers. However, IEOM observers noted that some handwritten protocols did not match digitally tabulated results, and there were delays in sharing copies of the protocols with the party observers and in one instance counting was briefly suspended, leading to the CEC revoking accreditation of domestic and party observers for that CEAZ. 120

By 16 May, the CEC had counted 147,024 (75 per cent) ballots, but 52,368 ballots from Greece were separated and were not counted at the time. The DP filed several requests to the CEC to separate ballots from Greece. 121 They alleged improper delivery of OCV ballots (i.e. collection of ballots by one person on behalf of multiple individuals) or non-delivery. 122 On 11 May, the CEC decided to separate the ballots from Greece but allowed counting from other countries to continue. On 12 May, the SP formally requested CSC to annul this decision. On 13 May, the CSC overturned the decision, allowing the ballots to be included in the count. On 14 May, the DP appealed this decision to the Electoral College, seeking to reinstate the original ruling, but this was dismissed. On 16 May, the CEC issued a final decision allowing the ballots from Greece to be counted. The following day counting resumed and counting of OCV was completed on 21 May. Of the 202,187 OCV ballots received by the CEC, 1,973 ballots (1 per cent) deemed invalid.

According to the law, voting results for both lists should be aggerated within 48 hours from the arrival of the materials at the CEAZs. None of the CEAZs met this requirement. Based on preliminary results, a total of 1,665,501 ballots were cast, of which 1,607,593 (96.52 per cent) were valid and 57,530 (3.45 per cent) invalid. 123

The post-election environment remained calm. Before the final results were published, the Prime Minister Edi Rama announced victory on 14 May, based on conclusive preliminary results. The DP organized a protest against the elections on 16 May, claiming the process was flawed, and on 20 May requested the CEC to withhold certification of electoral results until a full, independent audit of out-of- country voting process was conducted, citing procedural violations. Some leaders of smaller parties criticized the electoral system as limiting the ability of smaller parties to secure mandates proportionate to the number of votes received. 124

120 In CEAZ Tirana 43, the count was briefly suspended for several hours due to a fight between SP party observer and secretary of the CEAZ. See Commissioner decision 1112 of 11 May, 2025. 121 The coalition "Democratic Party – Alliance for a Great Albania" submitted several requests to the CEC concerning the separation of envelopes received from Greece: 1) On 8 May under protocol no. 4026 “Request for the separate sorting of all Diaspora envelopes received from Greece.”; On 9 May under protocol no. 4137 “Urgent request regarding ballot envelopes received outside the legal procedure from the diaspora at the CEC.”; On 10 May under protocol no. 4208 “Urgency for taking measures regarding the mass of ballots received from Greece and those administered at the CEC by persons not authorized by law.”; and on 11 May under protocol no. 4292 “Repeated request for the separation of electoral envelopes originating from Greece.” 122 The CEC’s contract with DHL states that ballots must be delivered to the individual voter. 123 A total of 781 ballots were contested, of which 762 were in-country and 19 OCV. 124 For instance, based on preliminary results, the Together Movement received 1.5 per cent of votes and 0.7 per cent of seats compared to the Albania Becomes Coalition which also received 0.7 per cent of seats but received 4 per cent of the votes. The Opportunity Party received 1.4 per cent of seats from 3 per cent of the votes, and the SDP also got 3 per cent of the votes but received 2 per cent of the seats. Republic of Albania Page: 31 Parliamentary Elections, 11 May 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report

The CEC published preliminary results on its website by region, municipality, administrative unit and VC. However, only results from the region and municipality were displayed. Preliminary results for in- country closed list began to be posted starting on 12 May and concluded on 18 May.

The CEC finalised the counting and tabulation processes across all 12 districts on 26 May. Shortly after, several electoral subjects filed formal complaints challenging the accuracy and integrity of vote counting procedures in various districts. In response to these appeals, the CSC, supported in some cases by the Electoral College decisions, ordered full or partial recounts of ballots in Tirana, Dibër, Durrës and Fier regions. The CEC commenced recounting on 17 June.

In Tirana District, a full recount was ordered across all 18 CEAZs. While several discrepancies were identified in the vote totals – both among candidates from the same party and across different electoral subjects – these variations proved insufficient to affect the distribution of parliamentary mandates.125 Partial recounts were ordered in Dibër, Durrës and Fier districts. In Dibër, a partial recount, conducted following an appeal by the Coalition "Democratic Party – Alliance for a Great Albania", resulted in minor numerical adjustments to individual candidate totals. 126 In Durrës, a partial recount and inspection of electoral materials were initiated following multiple appeals. A total of 174 ballot boxes were examined, revealing a range of procedural irregularities. 127 In Fier, a partial recount and inspection was undertaken following an appeal by the coalition "Albania Becomes Initiative". 128 Most notably, the recount led to a shift between candidates from within the SP list: candidate Maldrita Bardho initially gained a mandate by a margin of ten votes, replacing Zegjine Çaushi. However, Bardho subsequently withdrew, effectively reinstating Çaushi’s mandate. Additionally, the Commission initiated verification procedures for 94 ballot boxes from Gramsh and Peqin CEAZs (Elbasan region), revealing isolated discrepancies insufficient to alter electoral outcomes in these electoral zones. 129

On 28 August, 2025, the Regulatory Commission certified the final results of the May 11 parliamentary elections, approving the distribution of votes, mandates, and candidate lists for all electoral zones. The decision was adopted by a vote of three in favour and two against, following debates among commission members and party representatives.

XVI. RECOMMENDATIONS

These recommendations as contained throughout the text are offered with a view to further enhance the conduct of elections in Albania and to support efforts to bring them fully in line with OSCE commitments and other international obligations and standards for democratic elections. These recommendations should be read in conjunction with past ODIHR recommendations that have not yet

125 A nine-day recount of 1,207 ballot boxes from the Tirana region revealed minor technical errors and vote adjustments, including the DP losing 612 votes and the SP losing 381, while 1,041 ballots were declared invalid. 126 Most notably a deduction of 49 votes for Përparim Spahiu and an addition of 17 votes for Xhemal Gjunkshi. However, the modifications did not alter the overall allocation of mandates, and both the CSC and the Electoral College dismissed further legal challenges. 127 These included mismatched security seals, missing documentation, inconsistencies in unused ballot counts, and a number of ballots bearing identifiers from incorrect voting centres. 128 The inspection of ballot boxes and respective materials revealed discrepancies in ballot documentation, including the presence of ballots from one voting centre found in a box belonging to another, as well as mismatches in the number of unused ballots reported. 129 These included approximately 15 ballots bearing single stamps or lacking stamps entirely, minor disparities of 1-2 ballots between the number of votes cast and the number of voters, and inconsistencies between unused ballot compared to official records. Republic of Albania Page: 32 Parliamentary Elections, 11 May 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report

been addressed. ODIHR stands ready to assist the authorities of Albania to further improve the electoral process and to address the recommendations contained in this and previous reports. 130

A. PRIORITY RECOMMENDATIONS

1. To address outstanding ODIHR recommendations as well as various ambiguities and inconsistencies, the electoral legal framework should be comprehensively reformed through an inclusive consultative process well before the next elections, in line with international standards and good practice.

2. To ensure the stability of the election administration, consideration should be given to depoliticising the nomination procedure of lower-level election administration, also limiting arbitrary and last-minute replacements of commission members to ensure adequate and timely training for all members.

3. To strengthen the capacity and professionalism of Ballot Counting Teams, the CEC should undertake specific training sessions on the counting procedures, develop a standardized training curriculum including easy-to-understand manuals and information sheets on the counting process.

4. Voter education efforts on e-voting should be intensified with a focus on enhancing voter awareness of the procedures for e-voting and ensuring that all voters are able to vote independently.

5. To remove any ambiguities in the legislation regarding campaigning, the use of administrative resources for electoral purposes should be prohibited from the call of the elections until election day.

6. To ensure a level playing field, authorities should take measures to prevent misuse of office and state resources. Proportional dissuasive sanctions should be imposed swiftly against such violations.

7. In line with good practice, the law should clearly define which pre-electoral activities constitute campaign expenses, ensuring they are subject to appropriate reporting, oversight and potential sanctions.

8. Footage prepared by political parties or government authorities should be appropriately labelled as political advertising and therefore banned from news and other editorial programs. Effective measures to address violations should be in place and should be enforced in a timely manner.

130 In paragraph 25 of the 1999 OSCE Istanbul Document, OSCE participating States committed themselves “to follow up promptly the ODIHR’s election assessment and recommendations”. The follow-up of prior recommendations is assessed by the ODIHR EOM as follows: 5 and 20 from the final report on the 2019 local elections, 6, 8, 12, 13, 15 and 23 from the final report on the 2021 parliamentary elections and 15, 25 and 27 from the final report on the 2023 local elections are fully implemented. The recommendations 6 and 8 from the final report on the 2019 local elections, 7, 9 and 21 from the final report on the 2021 parliamentary elections and 9, 11 and 24 from the final report on the 2023 local elections are mostly implemented. The recommendations 1-4, 7, 12, 13 and 18 from the final report on the 2019 local elections, 1-3, 10 and 16 from the final report on the 2021 parliamentary elections and 1-4, 10, 12, 13, 16, 20 and 26 from the final report on the 2023 local elections are partially implemented. See also the ODIHR electoral recommendations database. Republic of Albania Page: 33 Parliamentary Elections, 11 May 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report

B. OTHER RECOMMENDATIONS

Election Administration

9. To strengthen the capacity and professionalism of lower-level election commissions, the CEC should develop a standardized cascade training curriculum including easy-to-understand manuals and information sheets.

10. When determining the location of voting centres, election authorities and municipalities should take proactive measures to ensure accessibility to and within the voting centres for persons with disabilities.

11. To ensure greater participation of women, the CEC should ensure that lower-level election commissions are gender balanced, including in the appointment of women in leadership positions.

The Use of Technology in Elections

12. To safeguard integrity and enhance public trust, decisions regarding the use of technology in elections should adhere to the existing regulatory framework, and should not be made in response to political pressure.

13. If the scaling-up of electronic voting is considered in the future, then the use of voting technologies should be managed in a comprehensive, transparent and integrated manner.

Voter Registration

14. To comply with international standards and to ensure universal suffrage and equal treatment before the law, all restrictions to the right to vote based on intellectual or psychosocial disability should be removed, including those based on individual assessment by court.

Electoral Campaign

15. Following inclusive consultation with relevant stakeholders, campaign activities and political advertising on social networks, including their financing, should be regulated while respecting the right of the freedom of expression.

16. To help protect the free expression of the will of electors, law enforcement bodies should make all efforts to identify and investigate all allegations of electoral violations, in a thorough, timely and transparent manner. Voters should be systematically informed about applicable mechanisms for reporting violations, including protection for whistle-blowers and safeguards against repercussions.

17. To increase women’s political participation, public funding could be linked to concrete inclusivity measures. Political parties should consider steps to reform internal party mechanisms to increase women’s representation within party structures, including access to funds Republic of Albania Page: 34 Parliamentary Elections, 11 May 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report

Campaign Finance

18. To ensure a level playing field, the legal framework should also include a reasonable ceiling on campaign expenses for candidates running on party or coalition lists.

19. To enhance transparency, authorities should consider regulating online and third-party campaigning, including by the entities affiliated with political parties, and define relevant conditions for third-party campaigning and adequate reporting and sanctioning mechanisms.

20. To strengthen transparency and accountability, the CEC should be granted additional financial and human resources, along with an enhanced mandate, to enable a meaningful audit of campaign finance reports, including the power to investigate donation sources.

Media

21. State authorities, in order to fulfil their positive obligations under international law, should promote an independent and diverse media environment that is free from political and corporate influence. Comprehensive media-ownership regulation should be adopted and its effective implementation reinforced. Furthermore, measures should be introduced to safeguard editorial autonomy against influence by business and political interests.

22. Legislative changes should ensure effective depoliticization and genuine institutional independence of both the Public Broadcaster and the Audio-visual Media Authority in line with international good practice. These changes should include broad public consultation with independent media and civil society representatives.

23. Defamation should be fully decriminalized and civil defamation provisions brought in line with international standards on freedom of expression.

24. The rules in the Electoral Code for the allocation of airtime in editorial coverage should be amended to reduce the advantage given to the largest parliamentary parties and ensure a more equitable allocation of airtime for all contestants.

Election Day

25. The CEC should take steps to prevent intimidation and undue influence on voters at voting centres, by strengthening the training and mandate of the voting centre security coordinators to ensure they are politically independent and empowered to act effectively on election day. Republic of Albania Page: 35 Parliamentary Elections, 11 May 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report

ANNEX I: FINAL ELECTION RESULTS 131

Electoral Subject Votes (In- OCV Total Percentage Seats Country)

Democratic Party – Alliance for a 482,279 47,075 529,354 32.93 50 Great Albania Coalition Together Movement 20,270 4,346 24,616 1.53 1 Homeland Movement 1,989 266 2,255 0.14 0 Euro-Atlantic Coalition Party 19,562 1,301 20,863 1.30 0 Socialist Party of Albania 733,922 122,255 856,177 53.27 83 Albania Becomes Initiative 49,464 14,800 64,264 4.00 1 Coalition Albania National Alliance Party 2,722 1,065 3,787 0.24 0 New Democracy Alliance Party 1,035 92 1,127 0.07 0 Right for Development Coalition 5,527 492 6,019 0.37 0 Opportunity Party 43,070 5,925 48,995 3.05 2 Social Democratic Party 47,561 2,329 49,890 3.10 3

In-country OCV Total Total number of voters on voter list 3,467,962 245,935 3,713,897 Total number of women voters on voter list 1,736,183 102,558 1,838,741 Total number of voters who voted 1,463,314 202,187 1,665,501 Number of invalid votes 55,557 1,973 57,530 Number of valid votes 1,407,647 199,946 1,607,593

131 Preliminary Results from the CEC website. Republic of Albania Page: 36 Parliamentary Elections, 11 May 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report

ANNEX II: LIST OF OBSERVERS IN THE INTERNATIONAL ELECTION OBSERVATION MISSION

OSCE Parliamentary Assembly

Farah Karimi Special Coordinator Netherlands Björn Olof Söder Head of Delegation, MP Sweden Sargis Khandanyan MP Armenia Axel Kassegger MP Austria Christine Schwarz-Fuchs MP Austria Christian Fischer MP Austria David Stögmüller MP Austria Annick Lambrecht MP Belgium Franky Demon MP Belgium Albin Muslić MP Bosnia And Herzegovina Teo Rogić Staff of Delegation Bosnia And Herzegovina Kyriakos Hadjiyianni MP Cyprus Jan Richter MP Czech Republic Jana Pastuchová MP Czech Republic Kateřina Košaříková Staff of Delegation Czech Republic Lucie Potůčková MP Czech Republic Silvia Andrisová Staff of Delegation Czech Republic Zbyněk Linhart MP Czech Republic Jens Meilvang MP Denmark Kalina Filipovska OSCE PA Secretariat Denmark Möller- Malte Staff of Delegation Denmark Christensen Søren Søndergaard MP Denmark Heljo Pikhof MP Estonia Kersti Sarapuu MP Estonia Mika Lintilä MP Finland Ville Skinnari MP Finland Andreas Nothelle OSCE PA Secretariat Germany Stefan Keuter MP Germany Christos Giannoulis MP Greece Eleni Maria Apostolaki MP Greece Evangelos Syrigos MP Greece Georgios Champouris Staff of Delegation Greece Maria Antoniou MP Greece Theodoros Karaoglou MP Greece Arna Lára Jónsdóttir MP Iceland Anna Bilotti MP Italy Catia Polidori MP Italy Eugenio Zoffili MP Italy Fabrizio Comba MP Italy Federica Onori MP Italy Mauro Del Barba MP Italy Maria Luce Napoliello OSCE PA Secretariat Italy Republic of Albania Page: 37 Parliamentary Elections, 11 May 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report

Pia Califano Staff of Delegation Italy Roberto Montella OSCE PA Secretariat Italy Valeria Galardini Staff of Delegation Italy Skaidrite Abrama MP Latvia Igors Aizstrauts Staff of Delegation Latvia Claude Haagen MP Luxembourg Gusty Graas MP Luxembourg Pia Bisenius Staff of Delegation Luxembourg Alexander Muscat MP Malta Geert Gabriels MP Netherlands Monique Christiaanse Staff of Delegation Netherlands Halil Snopche MP North Macedonia Monika Zajkova MP North Macedonia Nikola Micevski MP North Macedonia Jan Tore Sanner MP Norway Sverre Myrli MP Norway Barbara Bartuś MP Poland Kararzyna Ueberhan MP Poland Marcin Mykietynski Staff of Delegation Poland Paweł Zalewski MP Poland Radosław Fogiel MP Poland Răzvan-Iulian Ciortea MP Romania Robert-Marius Cazanciuc MP Romania Ştefan-Iulian Lőrincz MP Romania Teodora Mitru Staff of Delegation Romania Anzhelika Ivanishcheva OSCE PA Secretariat Russian Federation Daria Boyarskaya OSCE PA Secretariat Russian Federation Michele Muratori MP San Marino Milan Radin MP Serbia Sherif Abdili OSCE PA Secretariat Serbia Lucija Tacer MP Slovenia Artemi Rallo MP Spain Carina Ödebrink MP Sweden Fredrik Svensson Staff of Delegation Sweden Joar Forssell MP Sweden Johan Büser MP Sweden Linnéa Wickman MP Sweden Louise Thunstrom MP Sweden Markus Wiechel MP Sweden Matheus Enholm MP Sweden Kemal Çelı̇ k MP Türkiye Özgül Sakı̇ MP Türkiye Tekin Bı̇ ngöl MP Türkiye Ecem Danik Gokce Staff of Delegation Türkiye Artur Gerasymov MP Ukraine Danylo Zharov Staff of Delegation Ukraine Iryna Gerashchenko MP Ukraine Iryna Sabashuk OSCE PA Secretariat Ukraine Pavlo Frolov MP Ukraine Republic of Albania Page: 38 Parliamentary Elections, 11 May 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report

Lee Jason Barron MP United Kingdom Alanna Margulies Staff of Delegation United States Everett Price Staff of Delegation United States Patrick Hanish Staff of Delegation United States

Council of Europe Parliamentary Assembly

Simone Billi Head of Delegation, MP Italy Cerni Escale Cabre MP Andorra Branislav Borenović MP Bosnia and Herzegovina Denitsa Sacheva MP Bulgaria Thiebault- Céline MP France Martinez Carine Roller-Kaufman PACE Secretariat France Francois Bonneau MP France Alex Schäfer MP Germany Andrej Hunko MP Germany Malte Kaufman MP Germany Domenico Vallario Venice Commission Italy Valentina Grippo MP Italy Rian Vogels MP Netherlands Jone Blikra MP Norway Hofstad Linda MP Norway Helleland Jan Filip Libicki MP Poland Stepan Denega Accompanying Mr. Libicki Poland Bogdan Torcătoriu PACE Secretariat Romania Ionuț-Marian Stroe Staff of delegation Romania Saša Zagorc Venice Commission Slovenia Luz Martinez Seijo MP Spain Pablo Hispán MP Spain Borianna Åberg MP Sweden Dame Karen Bradley MP United Kingdom

European Parliament

Michael Gahler Head of Delegation, MEP Germany Andreas Schieder MEP Austria Igor Miskulin EP Secretariat Croatia Marina Graser Lasić EP Secretariat Croatia Ana Książczaková Staff of Delegation Czech Republic Nikola Bartůšek MEP Czech Republic Alberico Gambino MEP Italy Carmela Scire Staff of Delegation Italy Cecilia Strada MEP Italy Raffaele Luise EP Secretariat Italy Isabel Wiseler-Lima MEP Luxembourg Robert Golanski Staff of Delegation Poland Republic of Albania Page: 39 Parliamentary Elections, 11 May 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report

Loránt Vincze MEP Romania ODIHR EOM Core Team

Ambassador Lamberto Zannier Head of Mission Italy Rishi Datta Canada Polyna Lemos UK Julia Manchin Hungary Smaranda Sandulescu Romania Mark Stevens UK Elma Sehalic Germany Kakha Inaishvili Georgia Kamila Kolinska Poland Goran Petrov Croatia Ruslan Ovezdurdyyev Turkmenistan Michał Ostańkowicz Poland Bosnia and Davor Ćorluka Herzegovina Maria Telalian Greece Liisa Past Estonia Jacopo Leone Italiy Katya Andrusz UK Meaghan Fitzgerald USA Anders Eriksson Sweden Max Bader Netherlnads Anna Papikyan Armenia Sasa Pokrajac Serbia

ODIHR EOM Long-term Observers

Niels Henrik Jermiin Nielsen Denmark Martin Brooks UK Suhail Ahmad Ireland Madeleine Cowley UK Mikko Niiles Finland Tarja Raappana Finland Mari Hagen Norway Thomas Andreas Hug Norway Cosmin Dragos Laza Romania Knut Lennart Bergknut Sweden Stella Hellier UK Mario Barfus Switzerland Véronique Lasserre-Fy France Jon Solnes Iceland Katia Raimondo Italy Christian Oliver Hynek Austria Gabriella Ingerstad Sweden Republic of Albania Page: 40 Parliamentary Elections, 11 May 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report

Andrea Jakober Austria Anne-Cécile Leyvraz Switzerland Martina Nikodemova Czech Republic Jana Planavova Czech Republic Vincent Godbillon France Dr. Ulrike Rockmann Germany Aldo Tenisci Italy Estrid Brekkan Iceland Gerard Scott UK

ODIHR EOM Short-term Observers

Alisa Hayrapetyan Armenia Sasun Hovhannisyan Armenia Sedanna Margaryan Armenia Verena Ringler Austria Michael SAILER Austria Michaela Sivich Austria Ines Ullmann Austria Terezina Dajlani Belgium Jimmy Los Belgium Elias Louz Belgium Helena Saelman Belgium Goran Mišković Bosnia and Herzegovina Sanja Sekulic Bosnia and Herzegovina Montgomery Bjornson Canada Rita Boisvenue Canada Barbora Cardona Ševčíková Czech Republic Julia Hawlanová Czech Republic Martin Klepetko Czech Republic Martin Konhefr Czech Republic Eva Mazza Czech Republic Pavel Neuberg Czech Republic Petr Svepes Czech Republic Finn Andersen Denmark Hanne Bergmann Denmark Grethe Bille Denmark Peter Brasholt Denmark Rosangela de Jesus das Neves Denmark Jorgen Hoxer Denmark Henrik Larsen Denmark Kirsten Lind Denmark Rina Simonsen Denmark Ott Laido Estonia Liisa Past Estonia Kerttu Auvinen Finland Republic of Albania Page: 41 Parliamentary Elections, 11 May 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report

Timo Koisti Finland Tatu Oksanen Finland Anna Tervahartiala Finland Jessica Berthereau France Laurent Campigotto France Sarah Ghobadi Moghaddam France Mathieu Lemoine France Nicole Osuji France Geoffroy Savet France Stephan Bauer Germany Friederike Behr Germany Ulf Claassen Germany Galina Diran Germany Leon Hemkemeyer Germany Mirko Herzner Germany Patrick Hoffmann Germany Christiane Jaenicke Germany Anette Milk Germany Martin Ohlsen Germany Carsten Schürmann Germany Frauke Seebass Germany Hildegard Sühling Germany Andrea Weber Germany Johanna Wolf de Tafur Germany Nikolaos Ioannidis Greece Georgios Lekakis Greece Dimitrios Nikas Greece Eleftherios Petropoulos Greece Nicholas Yiannias Greece Maria Telalian Greece Aron Albert Hungary Elza Schönstein Hungary Zsolt Szirmai Hungary Gudbergur Ægisson Iceland Sigmar Gudmundsson Iceland Kristín Hjálmtýsdóttir Iceland Karlína Magnúsdóttir Iceland Cillian Bracken Ireland Maeve Clayton Ireland Marie Cross Ireland Nuala Egan Ireland Michael Forbes Ireland Andrew Forde Ireland Cathal Kelly Ireland Emily King Ireland Ralph McGarry Ireland Gwendolen Morgan Ireland Elizabeth Mullan Ireland Orla O'Donnell Ireland Republic of Albania Page: 42 Parliamentary Elections, 11 May 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report

Marie Smith Ireland Lisa Biondi Italy Rosella Bonarrigo Italy Paolo Carlotto Italy Paolo Fraccaro Italy Pietro Iaia Italy Chiara Parolin Italy Jacopo Leone Italy Vladimir Sacagiu Moldova Dejana Brkovic Montenegro Ardina Gerkens Netherlands Michiel Irish' Stephenson Netherlands Sellina van Bruggen Netherlands Erik Verschuur Netherlands Max Bader Netherlands Ilir Islami North Macedonia Mette Bakken Norway Birgitte Bellsund Norway Knut Ditlev-Simonsen Norway Jonas Draege Norway Filipe Pereira Martins Portugal Romulus Banu Romania Ana-Maria Popeia Romania Marek Brenčič Slovakia Samo Rus Slovenia Aleška Sovinc Slovenia Miguel Aznar Nieto Spain Lucia Ferreiro Prado Spain Elena García Cabrera Spain Carlos Garcia Juarez Spain Tomás Mena García Spain Atria Mier Hernandez Spain Alejandro Moran Rodriguez Spain Miguel Pastor Moreno Spain María Romero Pardo Spain Alba Romero Requejo Spain Bengt Ahlqvist Sweden May Aigrot Ramsay Sweden Jan Aule Sweden Alessandro Bartolini Sweden Linus Brohult Sweden Ann Brunnberg Sweden Anna Busch Sweden Carl Ek Sweden Sanna Eliasson Sweden Linda Fleetwood Sweden Jenny Gustafsson Sweden Alexandra Hallqvist Sweden Carolina Hamma Sweden Republic of Albania Page: 43 Parliamentary Elections, 11 May 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report

Lena Hansson Sweden Ami Hedenborg Sweden Carl Herber Sweden Lena Ingelstam Sweden Sara Isman Sweden Kari Isomaa Sweden Marie Jonsson Sweden Anders Karlsson Sweden Karl Kodeda Sweden Björn Kullander Sweden Annika Leissner Sweden Karl Lindberg Sweden Sara Mejia Lagergren Sweden Edgar Muelle Luza Sweden Sven Nygren Sweden Per Oesterlund Sweden Karin Olofsson Sweden Ulf Ottosson Sweden Ulla-Sirkka Ottosson Sweden Ove Pettersson Sweden Nor Rossnahan Sweden Ana Sjöström Sweden Christina Sveijer Sweden Johan Tejpar Sweden Monika Titor Sweden Eva Winroth Sweden Zajlen Zabbar Sweden Anders Eriksson Sweden Fabio Baiardi Switzerland Raphaël Berger Switzerland Thomas Holzer Switzerland Maja Hürlimann Switzerland Marie Karlen Switzerland Roman Magri Switzerland Janine Misteli Switzerland Stefan Ziegler Switzerland Halyna Bakhmatova Ukraine Artem Bykhalo Ukraine Lynne Charles United Kingdom Sophie Donszelmann United Kingdom Robert Mangham United Kingdom Richard Simcott United Kingdom Marc Tilley United Kingdom Katya Andrusz United Kingdom Jacob Bailey-Daystar United States Kevin Connolly United States Kevin Deegan-Krause United States Jared DeMarinis United States Devontae Freeland United States Republic of Albania Page: 44 Parliamentary Elections, 11 May 2025 ODIHR Election Observation Mission Final Report

Mary-Margaret Hesse United States Alka Kothari United States Nicholas La Strada United States Tristyn Mitchell United States Dae Bok Park United States Christine Quirk United States Sophia Rodriguez United States Katerina Sankow United States Deborah Scroggin United States Genevieve Shea United States Jake Slegers United States Raymond Snider United States Maya Stefanovic United States Tanya Urquieta United States James Wellock United States  ABOUT ODIHR

The Office for Democratic Institutions and Human Rights (ODIHR) is OSCE’s principal institution to assist participating States “to ensure full respect for human rights and fundamental freedoms, to abide by the rule of law, to promote principles of democracy and (…) to build, strengthen and protect democratic institutions, as well as promote tolerance throughout society” (1992 Helsinki Summit Document). This is referred to as the OSCE human dimension.

ODIHR, based in Warsaw (Poland) was created as the Office for Free Elections at the 1990 Paris Summit and started operating in May 1991. One year later, the name of the Office was changed to reflect an expanded mandate to include human rights and democratization. Today it employs over 150 staff.

ODIHR is the lead agency in Europe in the field of election observation. Every year, it co-ordinates and organizes the deployment of thousands of observers to assess whether elections in the OSCE region are conducted in line with OSCE commitments, other international obligations and standards for democratic elections and with national legislation. Its unique methodology provides an in-depth insight into the electoral process in its entirety. Through assistance projects, ODIHR helps participating States to improve their electoral framework.

The Office’s democratization activities include: rule of law, legislative support, democratic governance, migration and freedom of movement, and gender equality. ODIHR implements a number of targeted assistance programmes annually, seeking to develop democratic structures.

ODIHR also assists participating States’ in fulfilling their obligations to promote and protect human rights and fundamental freedoms consistent with OSCE human dimension commitments. This is achieved by working with a variety of partners to foster collaboration, build capacity and provide expertise in thematic areas, including human rights in the fight against terrorism, enhancing the human rights protection of trafficked people, human rights education and training, human rights monitoring and reporting, and women’s human rights and security.

Within the field of tolerance and non-discrimination, ODIHR provides support to the participating States in strengthening their response to hate crimes and incidents of racism, xenophobia, anti-Semitism and other forms of intolerance. ODIHR's activities related to tolerance and non-discrimination are focused on the following areas: legislation; law enforcement training; monitoring, reporting on, and following up on responses to hate-motivated crimes and incidents; as well as educational activities to promote tolerance, respect, and mutual understanding.

ODIHR provides advice to participating States on their policies on Roma and Sinti. It promotes capacity-building and networking among Roma and Sinti communities, and encourages the participation of Roma and Sinti representatives in policy-making bodies.

All ODIHR activities are carried out in close co-ordination and co-operation with OSCE participating States, OSCE institutions and field operations, as well as with other international organizations.

More information is available on the ODIHR website (www.osce.org/odihr).