INTERVISTA E KRYETARIT TË PREZENCËS PËR RADIO-TELEVIZIONIN SHQIPTAR Emisioni “Përballë” nga Lutfi Dervishi 24 shtator 2019
Dervishi: Përshëndetje! Bernd Borchardt është ambasadori i tetë i OSBE-së në Shqipëri. Ndryshe nga shtatë paraardhësit e tij, ai ka qenë edhe ambasador i Gjermanisë në Tiranë, por emëruesi i përbashkët me shtatë paraardhësit e tij është togfjalëshi “krizë politike”. Kriza të shkaktuara kryesisht nga zgjedhjet problematike. Pas çdo votimi, pasojnë rekomandimet e ODIHR-it. Numri i rekomandimeve vjen duke u rritur, kurse adresimi i tyre i është lënë komisionit bipartizan të reformës zgjedhore. Edhe zgjedhjet atipike të 30 qershorit, që u bojkotuan nga opozita kryesore, nuk u shpëtuan rekomandimeve përkatëse të ODIHR-it. Për herë të parë, rekomandimet u ndanë në dy pjesë: prioritare dhe të tjera. Ne jemi i vetmi vend në rajon që nuk kemi mbyllur ende kapitullin e zgjedhjeve të kontestuara. Politika në Shqipëri ka dështuar për zgjedhjet. Pyetja është: a po dështon edhe komuniteti ndërkombëtar? Debati për zgjedhjet në Tiranë zhvillohet me ton dhe intensitet të lartë, sidomos për tri çështje kryesore: sistemin, votën e emigrantëve, votimin elektronik. Asnjë prej këtyre çështjeve nuk është në listën e gjatë të rekomandimeve të OSBE/ODIHR-it. Vendi është në një krizë politike, por, në tetor, pret vendimin e Këshillit Evropian dhe, në janar, merr kryesimin e OSBE-së. A mundet OSBE-ja në Tiranë të ulë palët, si dikur, dhe të imponojë një reformë zgjedhore në mënyrë që në zgjedhjet e radhës, kurdo qofshin ato, rekomandimet e ODIHR-it të jenë, më në fund, të plotësuara. Sonte, në “Përballë”, është ambasadori i OSBE-së, Bernd Borchardt. Ambasador, mirëmbrëma dhe mirëserdhe në program!
Ambasadori Borchardt: Falemnderit!
Dervishi: Nëse mund ta nisim me një takim të pasdites së sotme, me kryetarin e Partisë Demokratike dhe kryetarët e partive të tjera opozitare. Çfarë lajmi keni për të ndarë me ne, që nuk është ende publik?
Ambasadori Borchardt: Folëm rreth veprimtarisë që do të organizojmë nesër, së bashku me parlamentin lidhur me reformën zgjedhore dhe e informova z. Basha rreth përmbajtjes, organizmit, etj.
Dervishi: I paraqitët programin apo edhe e bindët që opozita duhet të marrë pjesë në tryezë?
Ambasadori Borchardt: Natyrisht, nxita pjesëmarrjen e opozitës në këtë diskutim.
Dervishi: Z. Ambasador, çfarë prisni nga takimi nesër?
Ambasadori Borchardt: Gjëja kryesore që pres dhe që shpresoj se do ta arrijmë është që të kemi një debat konstruktiv dhe të hapur. Vitin e kaluar, organizuam tetë konferenca me Komisionin e Posaçëm për Reformën Zgjedhore lidhur me rekomandimet e OSBE/ODIHR-it. Pati pak rekomandime të reja pas zgjedhjeve të fundit, por Komisioni dëshiron të diskutojë edhe rreth ndryshimit të sistemit zgjedhor, pra jo vetëm për ndryshime në organizimin e zgjedhjeve, por edhe të vetë sistemit. Takimi i nesërm është një lloj takimi fillestar, por, me shumë gjasë, në të do të flitet edhe për rekomandimet. Dervishi: Liderët e opozitës, përfshirë edhe zotin Basha, kanë shprehur shqetësim ose kanë kërkuar publikisht pse nuk jeni prononcuar personalisht për raportin e OSBE/ODIHR-it për zgjedhjet e 30 qershorit?
Ambasadori Borchardt: Faleminderit për këtë mundësi për t’i sqaruar gjërat. E kemi theksuar dhe vënë në dukje shumë herë se ODIHR-i, organizata jonë me seli në Varshavë, është një institucion i pavarur i OSBE-së, plotësisht i pavarur prej nesh. Ata janë i vetmi institucion i OSBE-së, që ka mandate për të vëzhguar dhe monitoruar zgjedhjet, në mbarë zonën e OSBE-së, pra, jo vetëm në vendet ku gjenden misionet e OSBE-së. Pastaj, ata nxjerrin raporte rreth organizimit të zgjedhjeve dhe fushatave zgjedhore. Kolegët tanë do të vijnë sërish në Shqipëri, së shpejti, për të paraqitur raportin e tyre si dhe për t’iu përgjigjur pyetjeve lidhur me të. Nga ana tjetër, ne si Prezenca e OSBE-së në Shqipëri e mbështesim reformën zgjedhore në kuadrin e programeve tona, për shembull, përmes projekteve që kanë për objektiv ndërtimin e institucioneve dhe fuqizimin e kapaciteteve, si edhe përmes këshillave dhe rishikimeve ligjore, edhe për zbatimin e rekomandimeve. Mirëpo, edhe do të dëshiroja ta theksoja faktin se ne nuk kemi mandat për të monitoruar zgjedhjet. Asnjë mision i OSBE-së nuk e ka një mandat të tillë. Si rrjedhojë, nuk komentojmë rreth gjetjeve specifike të raporteve. Asnjë mision nuk e bën një gjë të tillë. Kjo pasi është në duart e një organizate të specializuar, e cila ka njohuri pa fund në sajë të qindra proceseve zgjedhore të vëzhguara. Ajo që mund të them është se, natyrisht, ne si Prezencë i mbështesim përfundimet e raportit të ODIHR-it. Është normale që misionet e OSBE-së të mbështesin raportet e kolegëve të tyre, por ne nuk kontribuojmë në hartimin e tyre. Mund të shtoj se, më pas, ne punojmë me rekomandimet që përmban raporti dhe përpiqemi ta ndihmojmë Shqipërinë që t’i integrojë ato në Kodin Zgjedhor apo në ligje të tjera. Natyrisht, më vjen shumë keq që ODIHR-it iu desh sërish të thotë se shumë prej rekomandimeve të tyre të mëparshme gjatë viteve të fundit kanë mbetur deri më sot pa u adresuar. Se si i interpretojnë partitë politike përfundimet e raportit, ky është vendimi i tyre, i cili bazohet në interesat e tyre. Po ashtu, partitë politike e dinë se nuk mund të komentojmë rreth gjetjeve të raportit.
Dervishi: Po mirë, ata e dinë që ju nuk mund të komentoni, por publikisht ata kërkojnë që ju të shpreheni për raportin.
Ambasadori Borchardt: Po, por, sikurse e thashë, kjo nuk është në mandatin tonë.
Dervishi: Z. Ambasador, ju thatë se delegacioni i ODIHR-it do të vijë sërish në Shqipëri së shpejti. Kur dhe pse?
Ambasadori Borchardt: Ata e kanë botuar raportin dhe tani vihen në dispozicion për ta diskutuar. Data se kur do të vijnë është ende duke u vendosur.
Dervishi: Si e shpjegoni faktin që, le të marrim katër zgjedhjet e fundit, kemi një template, që përsëritet: zgjedhje-rekomandime, zgjedhje-rekomandime. Nëse dikush ju pyet pse nuk plotësohen këto rekomandime nga njëra palë zgjedhje në tjetrën, a keni përgjigje?
Ambasadori Borchardt: Ne kontribuuam shumë pas zgjedhjeve të vitit 2017. Në fund të 2017-s deri në verën e 2018-s, organizuam tetë konferenca, sikurse ajo e nesërmja, duke sjellë ekspertë të huaj lidhur me të gjitha çështjet e trajtuara në to, si për shembull regjistrimi i zgjedhësve, trajtimi i shitblerjes së votës, por edhe me çështje që nuk bënin pjesë te rekomandimet, si përdorimi i teknologjive të reja në zgjedhje, i njohur ndryshe edhe si votimi elektronik, vota e emigrantëve. Gjatë këtyre konferencave, paraqitëm praktikat më të mira dhe përvojat e mira të vendeve të tjera. Në fund, nuk u arrit konsensusi, megjithëse iu afruam atij shumë më tepër se në vitin 2017.
Dervishi: Sa larg jemi konsensusit sot?
Ambasadori Borchardt: Zhvillimet e muajve të fundit, sigurisht, nuk ishin të dobishme për arritjen e një konsensusi dhe kjo ishte një prej arsyeve të takimit të sotëm me Kryetarin e Partisë Demokratike dhe përfaqësues të tjerë të saj. Kjo mund të jetë një fushë ku dialogu mund të ringjallet.
Dervishi: A shikoni ju shenja, një mjedis që bën të mundur që të ketë një dialog mes pozitës dhe opozitës?
Ambasadori Borchardt: Besoj se zbatimi i rekomandimeve të ODIHR-it dhe, nëse ata bien dakord, edhe reformimi i sistemit zgjedhor, që e duan veçanërisht partitë e vogla, mund të jetë një fushë ku mund të vijojë dialogu. Kjo është një çështje mjaft racionale, ku kemi përparësitë dhe dobësitë e sistemeve të ndryshme zgjedhore. Sa u përket rekomandimeve, kemi tashmë një bazë të gjerë rezultatesh nga diskutimet e viteve 2017-2018 mbi të cilën mund të ndërtohet, dhe nesër që të dyja këto do të jenë mbi tryezë me fokus të thelluar në çështjet e lidhura me sistemin.
Dervishi: Po vras mendjen, z. Ambasador, si ndihen zyrtarët shqiptarë kur u vihet përpara paragrafi 25 i dokumentit të Stambollit i OSBE-së, që obligon të gjitha shtetet pjesëmarrëse të OSBE-së që menjëherë të trajtojnë vlerësimet dhe rekomandimet e ODIHR-it. Është fjala “follow up promptly”. Pse mendoni që Shqipëria po dështon në përmbushjen e këtij angazhimi të madh?
Ambasadori Borchardt: Pas nuk është gjetur konsensusi politik, pasi zhvillimet u errësuan nga çështje të tjera të debatueshme. Po, është për të ardhur keq, kjo është e vërteta.
Dervishi: Raporti publik i OSBE/ODIHR-it është lexuar ndryshe nga qeveria dhe ndryshe nga opozita. Si e shpjegoni këtë lexim kaq të ndryshëm për një gjë që e kanë përjetuar të gjithë?
Ambasadori Borchardt: Këtë e kemi parë përgjatë viteve, pra, që opozita ndalet në pjesët kritike të raportit, ndërsa qeveria në pjesët pozitive. Pra, le të themi, humbësi merr pjesët kritike, kurse fitimtari pjesët pozitive, gjë që, pjesërisht, është normale për politikën.
Dervishi: Z. Ambasador, ju e njihni rajonin prej së paku prej 20 vitesh. Pse Shqipëria nuk po arrin dot të bëjë, në gjykimin tuaj, zgjedhje të pakontestuara? I vetmi vend.
Ambasadori Borchardt: Keni pasur disa rotacione pushteti. Përherë ka pasur ankesa, por ndryshimi i pushtetit në vitin 2005 – nuk gjendesha këtu asokohe, por me sa di është kështu – ishte i pakontestuar; po ashtu edhe në vitin 2013 ishte i pakontestuar. Kjo është ana gjysmëplot e gotës. Natyrisht, kemi pasur edhe debate masive në drejtim të kundërt. Isha këtu në vitin 2009, gjatë fushatës “Hap kutitë”, dhe po ashtu kam ndjekur debatet masive që pasuan zgjedhjet e vitit 2017. Dervishi: Ju folët për gotën e mbushur përgjysmë ose që është gjysmë bosh. Por ndonjëherë shikojmë përpjekje edhe për ta thyer gotën.
Ambasadori Borchardt: Ndoshta tërmeti i së shtunës theu ca gota, por gota e politikës vijon të qëndrojë në këmbë. Le të themi që është gjysmë plot.
Dervishi: Z. Ambasador, rekomandimi prioritar nr. 1, pas 30 qershorit, është që partitë politike të ulen në dialog për reformën dhe të adresojnë rekomandimet e tanishme dhe të mëparshme. E shihni ju të mundur një gjë të tillë?
Ambasadori Borchardt: Shpresoj se do të ndodhë dhe unë e nxis. Prezenca me ekspertizën e saj të brendshme, atë të ekspertëve që sjell dhe me ekspertizën e ODIHR-it, do të ndihmojë në çuarjen përpara të këtij diskutimi në drejtime të arsyeshme. Shqiptarët, në të dyja kampet politike, po nxiten fuqimisht nga shumë miq të Shqipërisë për t’u ulur në dialog dhe për të zgjidhur këto çështje zgjedhore, veçanërisht sa u takon rekomandimeve të OSBE/ODIHR-it.
Dervishi: Po, por tryeza e nesërme ka të bëjë me sistemin, ndërkohë që ndryshimi i sistemit nuk është pjesë e rekomandimeve të OSBE/ODIHR-it, së paku që nga viti 2003 kur ka qenë pjesa e Dushkut.
Ambasadori Borchardt: E vërtetë. Ne, Prezenca dhe ODIHR-i, nuk rekomandojmë ndonjë sistem zgjedhor të veçantë dhe, sigurisht, nuk imponojmë asnjë syresh. Ajo që mund të bëjmë është të ofrojmë njohuri për përparësitë dhe të metat e sistemeve të ndryshme zgjedhore. Me kaq mund të kontribuojmë në këtë diskutim. Partitë politike ndiejnë nevojën për të diskutuar për këtë. Dëgjoj njerëz që argumentojnë se ndryshimi i sistemit do ta bënte shitblerjen e votës shumë më të vështirë. Pra, është legjitime të diskutohen këto çështje dhe ne sjellim përvojën dhe ekspertizën tonë në këtë kontekst.
Dervishi: Z. Ambasador, Kodi Elektoral në Shqipëri është nga kodet më të detajuara, ndoshta në kontinent. Plus kemi edhe ligjin e dekriminalizimit. Çështja është: a ka vullnet për t’i adresuar problemet? Sepse, nëse i referohem rekomandimit prioritar nr. 6, thotë që agjencitë ligjzbatuese duhet të hetojnë të gjitha akuzat për zhvillim të zgjedhjeve, në mënyrë të shpejtë dhe transparente. D.m.th., në vend që të ndryshojmë sistemet dhe të amendojmë kodet, a nuk është koha për t’u përqendruar pse nuk zbatohen dispozitat aktuale?
Ambasadori Borchardt: Disa nga dispozitat ekzistuese kërkojnë qartësim të mëtejshëm. Kjo thuhet edhe në raport. Aspekte të tjera, sigurisht, janë çështje të vullnetit politik. Më duket se ka qenë Lenini që ka thënë “Beso dhe kontrollo” dhe ndonjëherë edhe Lenini kishte të drejtë. Pra, mund të ketë mekanizma kontrolli në Kodin Zgjedhor. Për shembull, për të pasur një institucion të pavarur që të merret me akuzat për keqpërdorimin e administratës publike, për presionet ndaj administratës publike; për një standard për sinjalizuesit dhe për mbrojtje për njerëzit që informojnë këtë institucion presionet ndaj administratës publike. Këto janë rekomandime të ndërthurura nga zgjedhjet e viteve 2017 dhe 2019. Pra, mund të bëhet më shumë në fushën e organizimit të zgjedhjeve. I vlefshëm është edhe debati nëse, pas më shumë se dhjetë vjetësh, a është sistemi zgjedhor ende më i miri, a i plotësoi ai shpresat që shqiptarët kishin në të në 2008-n, kur u miratua për zgjedhjet e 2009-s.
Dervishi: Ju cituat një thënie nga Rusia: “beso, kontrollo”. Por çështja këtu është se mungon elementi i parë, që është besimi. Ambasadori Borchardt: Jam dakord. Po, niveli i besimit në politikë është habitshëm i ulët, është e vërtetë.
Dervishi: Ju jeni shprehur, më 23 prill, dhe keni thënë që duhet të mendojmë për një zgjidhje dhe kjo zgjidhje duhet gjetur në Shqipëri. Sipas jush a ka një zgjidhje, a shihni një zgjidhje, a shihni një kornizë se si mund të akomodohej një zgjidhje e mundshme, aktualisht?
Ambasadori Borchardt: Në vendin tim, themi “nëse do, e gjen mundësinë”. Mendoj se kjo i përshtatet më së miri situatës këtu. Ngërçi politik duhet të tejkalohet. Diskutimi për reformimin e sistemit zgjedhor dhe administratës zgjedhore mund të ndihmojë në tejkalimin e tij. Më 2017-2018, mora zemër nga diskutimet e komisionit të posaçëm për reformën zgjedhore. Gjatë konferencave dhe seminareve që zhvilluam me ta, të dy bashkëkryetarët dolën në shumë rekomandime të përbashkëta. Pra, ekziston tashmë një bazë për të cilën duhet të binden edhe deputetët e rinj të opozitës. Por ky është një proces diskutimi. Pra, mund të funksionojë.
Dervishi: Ju deklaratën e bëtë përpara zgjedhjeve, e bëtë në prill. Por, në mendimin tuaj, a dhanë zgjidhje zgjedhjet e 30 qershorit?
Ambasadori Borchardt: Nuk ishin zgjidhje, por cila ishte alternativa? Të pranoje që të vendoste pakica: “ne nuk marrim pjesë në zgjedhje dhe prandaj zgjedhjet nuk do të zhvillohen”?! Kjo do të minonte të tërë sistemin. Kjo është arsyeja se përse i mbështetëm zgjedhjet. Të gjithë ne këtu, dhe mendoj se kjo vlen edhe për kolegët e mi të bashkësisë ndërkombëtare dhe ODIHR-in, mund të kemi kritika për mënyrën e organizimit të zgjedhjeve, por është çështje krejtësisht tjetër nëse zgjedhjet duhet të zhvilloheshin apo jo.
Dervishi: Nëse ju do të ishit këshilltari i qeverisë shqiptare, çfarë do t’i këshilloje qeverisë për ta tejkaluar krizën?
Ambasadori Borchardt: Po të isha këshilltar i qeverisë shqiptare, mendoj se, pikësëpari, do flisja në mënyrë shumë të sinqertë, në këtë skenar imagjinar, dhe me dashamirësi. Pastaj, si diplomat i mirë – nëse jam i tillë, por u takon të tjerëve të gjykojnë – patjetër që do të vlerësoja kryeministrin për deklaratën e tij që partia në pushtet ka vullnetin të diskutojë me opozitën për çdo çështje në interes të vendit, me qëllim zhbllokimin e situatës. Dhe, pastaj, do t’i thosha: “Po përse nuk fillon me çështje konkrete?” Dhe ka shumë çështje për t’u diskutuar: mund të bëhet më shumë në lidhje me korrupsionin; kemi çështjen e reformës zgjedhore. Kur ishin ende në Kuvend, opozita paraqiti një projektligj, që, me sa mbaj mend, e quajtën “çlirimi i politikës nga krimi”, një lloj vettingu për politikanët. Komisioni i Venecias dha opinion shumë negativ për këtë projektligj, ama ai mund të përmirësohet. Komisioni i Venecias tha se, në parim, ideja ishte e vlefshme dhe, kështu, si qeveria edhe opozita – qoftë ajo jashtë kuvendit, qoftë opozita e re në kuvend – duhet dhe munden të zhvillojnë ide rreth atij projektligji. Si kjo ka edhe shumë fusha të tjera.
Dervishi: Por nëse e kthejmë pyetjen në krahun tjetër, nëse do të ishit këshilltar i opozitës, çfarë do t’i sugjeronit, si hap i parë?
Ambasadori Borchardt: Edhe kjo është pyetje shumë delikate. Misionet e OSBE-së nuk kanë mandat të punojnë me partitë, ne punojmë me institucionet. Gjithsesi, përsëri do të isha po aq i sinqertë sa me qeverinë dhe do të diskutoja me dashamirësi. Rekomandimet e mia do të ishin: ju kritikoni qeverinë: “Shumë mirë që kritikoni qeverinë. Ka disa pika për të cilat bashkohem me kritikat tuaja, por na jepni recetat tuaja. Si të luftohet korrupsioni, për të cilin ju ankoheni shumë dhe, i cili, preku rëndshëm edhe qeverinë tuaj?”
Dervishi: Ndjesë që po ju ndërpres. Opozita thotë: ambasador, kemi problem me zgjedhjet se na i blejnë votat, kemi dosjen 184, 350, a çfarë emri ka marrë dhe nuk hetohet. Si mund të jemi ne në mirëbesim kur ne dhunohemi dhe çështjet nuk hetohen?
Ambasadori Borchardt: Mund të krijohen koalicione. Edhe komunitetin ndërkombëtar e shqetëson korrupsioni. Nëse opozita ka projekte të mira, ajo mund të gjejë aleatë, jo vetëm te komuniteti ndërkombëtar – ne mund të ofrojmë ndihmë teknike – por edhe te të tjerët në vend. Ka shumë fusha. Përmenda pak më parë atë që ata e quajtën pastrimi i jetës politike. Ka edhe mënyra të tjera për të bërë një gjë të tillë, mënyra të ndryshme nga ajo që kishin sugjeruar dhe që u kritikua fort nga Komisioni i Venecias. Le të marrim fushën tuaj, fushën e medias. Aktualisht, po bëhet një diskutim për ligjin kundër shpifjes, siç quhet në publik. Ama, ka edhe shumë çështje të tjera. Gjendja e të drejtave sociale dhe të drejtave të punësimit është problematike për shumë gazetarë. Atëherë, përse të mos propozohen nisma ligjore për të zgjidhur këtë problem? Shumë raporte ndërkombëtare flasin për përqendrimin e medias në Shqipëri: shumë gjëra janë në duart e vetëm pak njerëzve. Atëherë, përse të mos propozohet një ligj antitrust, i cili të mund të pranohet nga Gjykata Kushtetuese, organi që shfuqizoi dispozitat e fundit?
Dervishi: Zoti Ambasador, nëse i rikthehemi kësaj situate të polarizimit politik. Edhe raporti i OSBE/ODIHR-it citon një klimë politike ekstremisht të polarizuar, gjë që i pengoi zgjedhësit të bënin zgjedhje. Sa e ndjeni ju personalisht këtë polarizim dhe sa pengon ky polarizim në marrëdhëniet e elitës politike këtu me komunitetin ndërkombëtar?
Ambasadori Borchardt: Niveli i polarizimit këtu është shumë i lartë. Kam jetuar dhe kam punuar në shumë vende të tjera të Ballkanit apo të Evropës Juglindore. Edhe atje kam përjetuar mjaft polarizim. Edhe në vendin tim polarizimi ka qenë në rritje për arsye të një opozite më të ashpër të krahut të djathtë, por niveli i polarizimit këtu është i habitshëm. Ai prek edhe komunitetin ndërkombëtar. Unë vetë kam koleksionuar shumë karikatura, që më portretizojnë edhe mua. Ndryshe nga udhëheqësit komunistë, unë nuk koleksionoj autorët e karikaturave, siç bënte Stalini. E kam të vështirë ta kuptoj pse ka kaq shumë agresivitet.
Dervishi: Personalisht sa ju pengon në punën tuaj ky polarizim?
Ambasadori Borchardt: Ndikon në punën time edhe në punën e të tjerëve. Jo gjithmonë, por tepër shpesh, duhen shumë përpjekje për t’i ulur të gjithë në të njëjtën tavolinë si, për shembull, kur punojmë me përfaqësuesit e kuvendit për çështje të veçanta. Ka pasur shumë njerëz të mirë në Kuvend, ka edhe tani, por një numër i mirë i atyre që u larguan do të kthehen një ditë. Prandaj është për të ardhur keq që ata nuk po marrin pjesë në këto masa. Ky është vetëm një shembull. Është edhe reforma zgjedhore, por për të folëm më parë.
Dervishi: Z. Ambasador, a keni menduar ta trajtoni në mënyrë të drejtpërdrejtë problemin e polarizimit politik në programet tuaja?
Ambasadori Borchardt: OSBE-ja është për dialog. Ne nxitim dialogun dhe e kemi bërë këtë. Përmenda shembullin e tetë konferencave të vitit të shkuar. Më kujtohen çështjet që u diskutuan atëherë. Me anë të dialogut dhe diskutimeve mjaft intensive, ne arritëm t’i bindnim pjesëmarrësit për idetë që nuk ishin të mira. Pra, po funksiononte, dhe një gjë e tillë duhet të vazhdojë.
Dervishi: Ky është dialogu, por, ndonjëherë, a keni menduar se duhet përdorur kërcënimi, kritika e ashpër, bojkoti, anashkalimi?
Ambasadori Borchardt: Kjo nuk do të ishte OSBE-ja, e cila, si organizatë, bazohet te dialogu. Ne nuk përdorim kërcënimet. Ne nxisim, përpiqemi të gjejmë argumente. Ne besojmë te forca e argumenteve tona.
Dervishi: Z. Ambasador, folëm për zgjedhjet, krizën politike, atmosferën e polarizuar. Pyetja ime është duke iu referuar historisë jo shumë të largët, OSBE-ja ka pasur një traditë që i ulte palët për të zgjidhur krizën politike. A po e konsideroni këtë opsion ende sot që të shërbeni si ndërmjetësues mes palëve, për të nisur një dialog?
Ambasadori Borchardt: Këtu erdhi Sekretari i Përgjithshëm i OSBE-së. Erdhi edhe Kryetari në Detyrë, Ministri i Jashtëm i Sllovakisë, Miroslav Lajçak, dhe të dy theksuan, gjatë takimeve me politikanët shqiptarë të të dyja krahëve të spektrit politik, se OSBE-ja patjetër që është e gatshme të lehtësojë, jo të ndërmjetësojë, por të lehtësojë diskutimet për afrimin e palëve, nëse të dyja palët janë dakord. Kjo është mënyra se si ne punojmë: të dyja palët duhet të jenë dakord.
Dervishi: Tani që ju përmendët kryetarin në detyrë, m’u kujtua që në janar 2020 kryetari në detyrë mund të jetë Kryeministri ose Ministri i Jashtëm i Shqipërisë. Një nga fushat kryesore të mandatit të OSBE-së është puna që bën për demokracinë. Ju e përmendët pak çështjen e medias. Ka ngjallur një debat të madh dhe ka ndjeshmëri shumë të madhe, jo vetëm në komunitetin e gazetarëve, për projektligjin e ri për mediat online. OSBE-ja duket se ka një qasje për ta përmirësuar draftin. Pyetja ime është: mos është qasja e gabuar, në vend që të përmirësojmë një projektligj, mos duhet të përqendrohemi te legjislacioni ekzistues dhe te vetërregullimi?
Ambasadori Borchardt: Po, faleminderit për këtë pyetje të rëndësishme e cila me jep edhe mua mundësinë të bëj disa sqarime. Shpesh, media në Shqipëri përdor termin e përgjithshëm OSBE, duke na njehsuar me institucionet tona të tjera. Më parë, përmenda ODIHR-in në Varshavë. Njëra prej strukturave të OSBE-së është Përfaqësuesi për Lirinë e Medias, me seli në Vjenë. Ky institucion i OSBE-së po punon me qeverinë për përafrimin e të ashtuquajturit “ligji kundër shpifjes” me standardet ndërkombëtare me të cilat Shqipëria ka rënë dakord; kryesisht në kuadrin e OSBE-së, por edhe në kuadrin e Këshillit të Evropës. Harlem Desir, Përfaqësuesi për Lirinë e Medias, ishte këtu. Ai monitoron lirinë e medias dhe ofron mbështetje për hartimin e legjislacionit. Për ne, nuk është pjesë e mandatit tonë të përmirësojmë legjislacionin në këtë fushë. Tani, në lidhje me pyetjen tuaj për qasjen ndaj mediave: ne gjithmonë kemi mbështetur dhe përkrahur vetërregullimin e medias, si alternativë ndaj normimit nga ana e qeverisë, për përballimin e çështjeve si shpifja. Me sa di nga kolegët e mi, ekziston një organ që quhet Këshilli i Medias, i cili përpiqet të forcojë vetërregullimin me anë të një kodi për etikën e medias. Por, nuk ka përparuar shumë, të paktën me aq sa dimë ne. Një tjetër shoqatë vetërregulluese u krijua në vitin 2010 me mbështetjen e OSBE-së dhe BE-së; quhej Klubi Shqiptar i Medias. Ama, mediat më të rëndësishme nuk donin të bëheshin pjesë e saj. Ato ndienin se edhe vetërregullimi është një lloj rregullimi në vetvete, dhe nuk donin të bëheshin pjesë. Vetërregullimi është mënyra e parapëlqyer, kjo nuk diskutohet. Por nëse një gjë e tillë nuk ndodh dhe nëse nuk ka ndonjë proces organik që të çojë atje, atëherë duhen gjetur mënyra të tjera. E kemi thënë shumë herë që shpifja nuk duhet të hiqet nga Kodi Penal. Por, edhe personat e prekur nga shpifja duhet të kenë të drejtën të mbrohen. Nuk duhet pranuar çdo gjë. Ka një balancë mes lirisë së shprehjes dhe dinjitetit njerëzor. Dhe, nëse nuk ka vetërregullim të medias, atëherë ne jemi më se të gatshëm të mbështesim përpjekje të tjera. Mendojmë se Kodi Civil mund ta mbushë këtë hendek. Kështu ndodh në vendin tim. Deklaratat publike të Përfaqësuesit të Lirisë së Medias dhe kontributi thelbësor i tij te projektligji e kanë bërë shumë të qartë se ku është kufiri sipas nesh: se çfarë mund të bëhet dhe çfarë nuk mund të bëhet. Veçanërisht, problemet duhet të trajtohen në gjykatë dhe jo nga një organ administrativ.
Dervishi: Z. Ambasador, përveç këtij projektligji që po diskutojmë, çfarë shikoni ju si problem, si sfidë kryesore që ndeshet sot në mjedisin mediatik në Shqipëri?
Ambasadori Borchardt: Përmenda dy çështje më parë, për të cilat mendoj se deputetët duhet të ndërmarrin nisma. E para ka të bëjë me nivelin e lartë të përqendrimit të pushtetit dhe e dyta me gjendjen e të drejtave sociale dhe të punës të gazetarëve. Të dyja këto çështje kanë nevojë për nisma ligjore.
Dervishi: Z. Ambasador, por ka një vendim të Gjykatës Kushtetuese dhe ky vendim, që është për të ardhur keq, ka bërë të mundur që, jo vetëm de facto, por edhe de jure, pushteti i medias të përqendrohet në shumë pak duar.
Ambasadori Borchardt: Të interesuarit në fushën politike që merren me këtë duhet ta analizojnë atë vendim dhe të shqyrtojnë se çfarë mund të bëhet në kuadër të jurisprudencës së Gjykatës Kushtetuese. Në shtete të tjera kemi parë hartimin e legjislacionit antitrust. Kjo ka ndodhur shumë kohë më parë, por nuk shumicën e atyre vendeve legjislacioni antitrust nuk u zhvillua brenda natës. Ai u zhvillua ngadalë, u kontestua nëpër gjykata dhe pastaj u zhvillua më tej.
Dervishi: Një çështje tjetër që ju përmendët ka të bëjë me të drejtat e gazetarëve, të drejtat e punës të gazetarëve, por, edhe në këtë rast, më shumë se mungesë të legjislacionit, ne nuk kemi zbatim të legjislacionit ekzistues. Mjafton që Inspektorati i Punës të bëjë punën e vet dhe nuk do të ketë gazetarë të paregjistruar në punë apo gazetarë që i marrin rrogat me vonesë.
Ambasadori Borchardt: A shkojnë gazetarët tek Inspektorati? Gazetari dokumenton raste, kjo është puna e tij. Ai ka shokë edhe ndërmjet gazetarëve të tjerë. Drejtimi i gishtit ndaj përgjegjësve mund të jetë një zgjidhje.
Dervishi: Një pyetje, që mund të tingëllojë pak si konflikt interesi: OSBE-ja mbështet pavarësinë financiare dhe politike të RTSH-së me një projekt afatgjatë me mbështetjen e Bashkimit Evropian. Çfarë rezultatesh shikoni në këtë bashkëpunim?
Ambasadori Borchardt: Unë mendoj se RTSH-ja është zhvilluar shumë. Edhe fakti që jam këtu sonte me ju do të thotë se e pranojmë që jeni një stacion i mirë televiziv. Raporti për zgjedhjet – pavarësisht kritikave ndaj të gjithëve - ju vendonte në një dritë mjaft të mirë. Duhet vullnet politik për ta arritur këtë, duhet konsulencë, duhet ndihmë, duhen profesionistë. Ne jemi shumë optimistë për vijimin e kësaj pune të mirë me RTSH-në në të ardhmen. Jam ndier shumë krenar për kolegët e mi kur ata arritën të sigurojnë fonde të konsiderueshme nga Bashkimi Evropian për të mbështetur RTSH-në nën drejtimin e OSBE-së dhe që ne mund ta vijojmë këtë traditë të gjatë të bashkëpunimit.
Dervishi: Një pyetje më direkte: ju keni qenë në Tiranë në vitet 2007-2010, në kohën që ishit Ambasador i Gjermanisë në Shqipëri dhe, tashmë, në vitet 2016-2019 si ambasador i OSBE- së. Nëse mund të flasim për këto dy periudha, çfarë shikoni ju ndryshe në transmetuesin publik?
Ambasadori Borchardt: Dhjetë vjet më parë, RTSH-ja më dukej shumë më pak e kohës. E pranoj se shqipja ime nuk është shumë e mirë, kështu që të kuptuarit është i kufizuar. Deri diku, mund të lexoj lajmet e shkruara. Por perceptimi i përgjithshëm është se RTSH-ja është modernizuar dhe është bërë shumë më e hapur.
Dervishi: Nëse flasim për të shkuarën, dhe OSBE-ja është angazhuar me projekte për të ndriçuar të shkuarën në Shqipëri, sa të gjata i shihni ju hijet totalitare të së shkuarës në Shqipëri?
Ambasadori Borchardt: Po ju jap dy përgjigje. E para pak si me humor. Jo shumë kohë më parë, gjendesha në një hotel për një konferencë. Kur ishim ende në sallë, jashtë, kamerierët filluan të vendosnin ushqimin e ngrohtë nëpër tavolina. Kur ne dolëm, pas më shumë se gjysmë ore, ushqimi ishte ftohur. Thashë me vete: “Mirë se erdhe në socializmin e vërtetë që ekziston ende, ku kamerieri është zoti dhe klienti vetëm një kërkues i gjorë”. Tani pjesa e dytë e përgjigjes sime, dhe unë e di se ju doni diçka më politike nga unë. Pra, hijet e së shkuarës ekzistojnë, por sa më shumë zgjaten ato, aq më shumë fundoset dielli prapa tyre, mos e harroni këtë. Është normale që hijet të ekzistojnë. Vendit tim iu desh shumë kohë për ta kaluar këtë proces. U deshën njëzet vjet për të hapur çështjen e parë gjyqësore për Aushvicin. U deshën 50 vjet përpara se Gjermania të mund të hapte në të gjithë vendin një ekspozitë të madhe për krimet e ushtrisë gjermane gjatë luftës. Ekspozita u vizitua nga më shumë se 1.2 milionë njerëz dhe pati demonstrata të mëdha kundër saj, më së shumti ish- ushtarë të moshuar në vitet 1990. Dhe kjo ndodhte 50 vjet pas luftës. U desh kaq shumë kohë që gjermanët ta pranonin, ta afronin idenë se krimet e Luftës së Dytë Botërore nuk u bënë vetëm nga Partia Naziste, Gestapo, SS-të, por edhe nga ushtarë të thjeshtë dhe policë të zakonshëm. Dhe ka shumë syresh për të treguar. U desh viti 2000 dhe pak presion nga gjykatat amerikane që ne të fillonim kompensimin e të gjithë njerëzve që ishin sjellë në Gjermani për të punuar si skllevër, përfshirë shqiptarë, dhe më duhet ta pranoj se ne ishim të fundit që filluam të paguajmë dëmshpërblimet. Prandaj, nuk mendoj se duhet të shqetësohemi për hijet e së kaluarës, ato po davariten. Kemi zhvillime të rëndësishme edhe këtu. Kam dëgjuar se, për herë të parë, një ish-komandant kampi nga koha e komunizmit është akuzuar në gjykatë në Gjermani, ku ai jeton, si dhe nga një gjykatë këtu në Shqipëri, për krime kundër njerëzimit, dhe krimet kundër njerëzimit nuk parashkruhen, çka do të thotë që ato mund të procedohen në çdo kohë. Pra, trajtimi i aspekteve penale të këtyre krimeve është një zhvillim i rëndësishëm. Unë nuk kam asnjë informacion për provat dhe faktet, ndoshta çështja do të dështojë, por gjërat po lëvizin, dhe gjërat lëvizë ngadalë edhe në Gjermani.
Dervishi: Dakord, por 30 vjet nuk janë pak për të nisur një ballafaqim serioz, që duket se në Shqipëri mungon.
Ambasadori Borchardt: Ju më pyetët për ndryshimet nga koha kur kam qenë këtu si ambasador i Gjermanisë dhe mendoj se kjo është një fushë ku ndryshimet janë vërtet shumë të dukshme. Ka përparim të jashtëzakonshëm: Muzeu i Shtëpisë së Gjetheve; Muzetë Bunkart 1 dhe 2, të cilët japin një pamje shumë realiste të të gjitha të këqijave që ndodhën; Autoriteti i Dosjeve të Sigurimit; Memoriali i Tepelenës; fillimet shumë të ngadalta për të bërë diçka në Spaç; ftesa ime nga Kuvendi për të folur me rastin e 70-vjetorit të vrasjes së 17 parlamentarëve opozitarë në 1947. Të gjithë këta janë hapa që as nuk mund të mendoheshin më 2008-2009. Ka pasur shumë zhvillime për të cilat kanë vrarë mendjen shumë njerëz, përfshirë filozofë dhe shkencëtarë. Ruti Teitel, ndoshta një nga emrat më të spikatur në fushën e drejtësisë tranzicionale, ka thënë - dhe kjo ndoshta është arsyeja pse fola kaq shumë për muzetë dhe memorialet - që duhet të ndajmë dhe të përhapim njohuritë që kritikojnë ideologjinë e regjimeve paraardhëse, dhe se këto njohuri duhet të vijnë përmes provash. Por edhe ka edhe lloje të tjera njohurish për vuajtjet e së kaluarës, që luajnë një rol vendimtar në aftësinë e shteteve për vendosur me sukses një rendi të ri të liberalizuar. Dhe unë mendoj se këto fjalë janë shumë të urta. Shqipëria, siç thashë, ka ndërmarrë hapa të mirë në këtë drejtim. Por jemi ende larg asaj që duhet bërë. Siç po thosha, ushtria gjermane u bë objekt diskutimi 50 vite pas luftës. Pra, rruga është e gjatë dhe gjithmonë do të ketë kundërshti. Por këto polemika për mënyrën sesi duhet ecur përpara dhe për trajtimin e së kaluarës, këto kundërshti dhe debate janë pjesë e përpjekjeve për të bërë paqe me të kaluarën.
Dervishi: Nëse i referohemi pak aspektit politik, ju keni thënë që tepër aktorë politikë kryesorë herët a vonë përfundojnë duke e akuzuar njëri-tjetrin me metaforat dhe retorikën karakteristike për mënyrën se si metoda e armikut të popullit e kupton politikën dhe jetën publike. Si i shihni hijet e të shkuarës në jetën politike dhe publike të vendit?
Ambasadori Borchardt: Një nga momentet kur mendova për hijet e së shkuarës ishte debati në parlament për Institutin për Krimet e Komunizmit të z. Tufa. Po diskutohet për kufizimin e mandatit të tij vetëm në periudhën e pasluftës. Pra, duket se ka një tabu. Kam pyetur një numër parlamentarësh dhe njerëz të tjerë dhe duket se ka një lloj tabuje. Dhe siç thashë, rruga për kapërcimin dhe trajtimin e këtyre çështjeve kalon vetëm përmes diskutimit, madje edhe kundërshtive.
Dervishi: Në qoftë se i rikthehemi vlerësimit që ju keni për shoqërinë civile, a mendoni që shoqëria civile në Shqipëri është e vetëdijshme për rolin që luan?
Ambasadori Borchardt: 10-12 vjet më parë, shoqëria civile që mbaj mend ishte më e gjallë. Sot, është më e qetë, por kam ende një shpresë të fortë se do të zhvillohet. Një nga ngjarjet që e ushqyen këtë shpresë ishin protestat e studentëve të vitit të kaluar, që treguan se brezat e rinj kanë ç’t’i mësojnë çdokujt, të gjithë neve, siç bëmë ne në Gjermani në fillim të viteve 1970, kur unë isha student. Kështu që, unë jam shpresëplotë që shoqëria civile do të rimëkëmbet. Ka gjithmonë periudha përgjumjeje dhe periudha paqeje. Por ka pasur edhe suksese të tjera, për shembull protesta kundër importit të mbetjeve kimike.
Dervishi: Po, gjashtë vjet më parë. A e shihni ju si faktor shoqërinë civile? Një faktor ku ju mund të mbështeteni?
Ambasadori Borchardt: Ne po punojmë me shoqërinë civile, bëjmë programe me të, sepse duam ta forcojmë. Të dielën e kaluar, bëra një prezantim në një aktivitet që organizonte një nga organizatat e shoqërisë civile, për trajtimin e së kaluarës. Shpjegova, dhashë disa ide se si ishte bërë kjo në Gjermani pas fashizmit dhe komunizmit. Pra, ka lëvizje. Siç e përmendët edhe ju, ne kemi mbështetur dialogun kombëtar për të shkuarën e Shqipërisë dhe, në një masë të madhe, e kemi bërë angazhuar organizata të shoqërisë civile. Dervishi: Z. Ambasador, folëm për zgjedhjet, për politikën, për shoqërinë civile, për median, për ballafaqimin me të shkuarën. Nëse mund të përdornim një emërues të përbashkët: nëse do të kishim një gjyqësor të mirë, ndoshta nuk do të kishim asnjë prej këtyre problemeve. Nuk do të kishim probleme me projektligjin e ri për median, nuk do të kishim problem me kompensimin për të shkuarën, nuk do të kishim problem me grabitjen e zgjedhjeve. Pyetja ime ka të bëjë me gjyqësorin në Shqipëri. Në mandatin tuaj OSBE-ja mbështet reformën në gjyqësor. Në vlerësimin tuaj, është sistemi i drejtësisë në Shqipëri në gjendje që të ngrihet në këmbë dhe të japë drejtësi njëlloj si për ata që munden, si për ata janë krejt të pamundur?
Ambasadori Borchardt: Është në proces. Refor800 ma në drejtësi po vijon, dhe reforma në drejtësi është shumë më tepër se sa procesi i famshëm i vettingut, i cili tashmë ka nxjerrë jashtë shumë gjykatës, kryesisht për shkak të pasurisë së pashpjegueshme. E di që ka akoma shumë probleme që presin zgjidhje. Më sa di, janë shqyrtuar 170 nga 800 gjyqatarë e prokurorë, pra, procesi është ende në vijim. Po ashtu, po ngrihen institucionet e reja të drejtësisë. Në një të ardhme jo shumë të largët, do të ketë një prokurori dhe gjykatë speciale për korrupsionin e nivelit të lartë dhe krimin e organizuar. Gjërat, dalëngadalë, po shkojnë në vendin e tyre dhe, në një të ardhme jo aq të largët, madje disa hapa do të hidhen për disa muaj, Shqipëria do të ketë një sistem shumë më të mirë.
Dervishi: Nëse flasim për një periudhë 10-vjeçare, ka gjëra që Shqipëria ka progres për shkak të kohës, për shkak të zhvillimeve teknologjike, por ka edhe hapa prapa dhe një nga këto është korrupsioni. Në renditjen e Transparency International, Shqipëria është shumë më keq sot se sa ka qenë dhjetë vjet më parë. Çfarë po çalon në luftën kundër korrupsionit në Shqipëri?
Ambasadori Borchardt: Gjithsesi, Shqipëria në renditjen e “Transparency International” paraqitet pak më mirë se sa dhjetë vjet më parë. Por në të njëjtën kohë, më duhet të pajtohem me ju, pasi është shumë për të ardhur keq që vlerësimi për Shqipërinë është përkeqësuar në dy vitet e fundit. Ne i kemi ofruar qeverisë mbështetjen tonë dhe po i kërkojmë të bëjë më shumë në këtë fushë. Unë, gjithashtu, do të nxisja edhe opozitën të paraqesë ide të vlefshme se çfarë mund të bëhet më mirë.
Dervishi: Nëse flasim për këtë dekadë që ju e njihni Shqipërinë, le të themi që nga viti 2007, çfarë ka humbur Shqipëria gjatë këtyre 10-12 viteve?
Ambasadori Borchardt: Do ta filloja me gjërat, për të cilat nuk më vjen aspak keq që Shqipëria i ka humbur. Ka humbur duhanpirësit në restorantet dhe kafenetë e Tiranës, rrugët e këqija me shumë gropa, ndërprerjet e shpeshta të energjisë elektrike, plazhet ku flitej vetëm shqip, ndërsa sot, në to, mund të dëgjosh gjysmën apo të paktën një të tretën e gjuhëve të Evropës. Ka humbur tregun e rrënuar pranë sheshit “Avni Rustemi”, i cili u zëvendësua me Pazarin e Ri. Ka humbur qindra dyqane bastesh dhe lojërash fati. Por, ka edhe gjëra për të cilat më merr malli…
Dervishi: Atëherë, le të themi çfarë ka fituar, se me humbjet jemi të gëzuar, por çfarë kemi fituar?
Ambasadori Borchardt: Ka pasur edhe gjëra për të cilat më vjen keq që i kemi humbur. Më pëlqente stadiumi i vjetër. Po, këndvështrimi im estetik për të mbase ndryshon nga ai i të tjerëve. Më pëlqenin edhe zonjat e moshuara në rrugë, që shisnin produkte pa kimikate nga kopshtet e tyre dhe që pas një muaji ose gjashtë javësh, më kishin mësuar emrin dhe më përshëndesnin. Kjo të jep një ndjesi ndryshe nga ajo e një dyqani anonim. Pra, progresi ka kosto.
Dervishi: Ju dëgjohej më shumë fjala kur ishit ambasadori i Gjermanisë në Tiranë apo tani që jeni Kryetari i Prezencës së OSBE-së?
Ambasadori Borchardt: Ia bëj edhe vetes këtë pyetje dhe e kam vështirë të përgjigjem, sepse kur isha ambasador i Gjermanisë merresha me çështje të tjera. Në përgjithësi, e nxisja Shqipërinë që bënte përpara me reformat, por çështjet ku si ambasador dypalësh dëshiroja të shihja rezultate konkrete dhe progres ishin shpesh çështje të investitorëve gjermanë në Shqipëri, qoftë investitorët ekonomikë, qoftë organizatat që mbështesnin zhvillimin e vendit. Zhvilloja takime në ministri dhe me ministra për t'u kërkuar që t'i trajtonin më mirë. Tani, nuk kam mandat për t’u marrë me çështje ekonomike. Ne nuk ofrojmë mbështetje për individët nga Shtetet pjesëmarrëse të OSBE-së kur ata kanë probleme personale me sistemin juridik këtu, ose kur ata ndiejnë se po trajtohen padrejtësisht. Si ambasadë apo ambasador gjerman, ishte fdetyra jonë të mbështesnim qytetarët gjermanë, t'i ndihmonim ata. Kurse tani jam në një fushë tjetër.
Dervishi: Z. Ambasador, faleminderit që ishit sonte në televizionin publik shqiptar!
Ambasadori Borchardt: Faleminderit shumë! Ishte kënaqësi e madhe.
Fund
HEAD OF PRESENCE’S INTERVIEW WITH PUBLIC BROADCASTER ‘Përballë’ (Face to face) show, journalist Lutfi Dervishi 24 September 2019
Dervishi: Good evening! Bernd Borchardt is the eighth OSCE Ambassador in Albania. Differently from his predecessors, he used to serve as the German Ambassador in Tirana, but the common denominator with his predecessors is the expression ‘political crisis’. These are crises that are mainly caused by problematic elections. After each voting process, the OSCE/ODIHR issues its recommendations. The number of recommendations is always increasing, whereas their implementation is left in the hands of the bipartisan ad hoc Committee on Electoral Reform. Also, the atypical 30 June elections, despite being boycotted by the opposition, were not left without the ensuing ODIHR recommendations. For the first time, the recommendations were divided into two: priority ones and others. We are the only country in the region that has not moved past the chapter of contested elections. Politics in Albania has failed with the elections. The question is: is the international community failing too? The electoral debate in Tirana is intense and loud, mainly focusing on three key issues: the system, the emigrants’ vote, and the electronic voting. None of these issues appears on the long list of the OSCE/ODIHR recommendations. The country is currently gripped by a political crisis, but in October it expects the EU Council’s decision and, in January, it will assume the OSCE Chairmanship. Can the OSCE in Tirana make the two sides of the political divide sit around the same table as it did in the past and impose an electoral reform that makes sure that the next elections, whenever they are held, find the ODIHR recommendations finally fulfilled? Tonight our guest at Përballë (Face to face) is the OSCE Ambassador, Bernd Borchardt. Good evening, Ambassador, and welcome to our talk show!
Ambassador Borchardt: Thank you!
Dervishi: If we could start with today afternoon’s meeting with the Democratic Party Chair and chairs of other opposition political parties. Do you have any news, which is not yet public, to share with us on this event?
Ambassador Borchardt: We spoke about the event that we are going to organize together with parliament tomorrow, about electoral reform, and I briefed Mr. Basha about the content, about the organization, etc.
Dervishi: Did you present him with the event’s programme or also convinced him that the opposition should participate in the roundtable?
Ambassador Borchardt: Of course, I advocated the participation of the opposition in this discussion.
Dervishi: Mr. Ambassador, what do you expect from tomorrow’s meeting?
Ambassador Borchardt: I expect, first of all, and I hope we will get there, a constructive and open discussion. Last year, we organized eight other conferences with the ad hoc Committee on Electoral Reform about the OSCE/ODIHR recommendations. Few new recommendations came up now, but the Committee also wants to discuss about changes to the electoral system, so not the changes to the electoral organization, but to the system as such. And tomorrow this is a kind of a kick-off meeting, but it will most probably also touch on the recommendations.
Dervishi: The opposition’s leaders, including Mr. Basha, have expressed their concern and asked you publicly why you have not yet personally commented on the OSCE/ODIHR report on the 30 June elections?
Ambassador Borchardt: Thank you for this opportunity to clarify. We have stressed and highlighted many times that ODIHR, our organization located in Warsaw, is an independent OSCE institution, completely independent from us. They are the only OSCE institution which is mandated to observe and monitor elections throughout the OSCE area, not only in countries where the OSCE has field operations. They produce then reports about the organizational aspects of elections and on the electoral campaign. Our colleagues will come to Albania soon again and will present their report and reply to questions. We, on the other hand, the Presence in Albania, we support electoral reform programmatically, for instance through institution-building and capacity-building projects and through legal advice and review, also on the implementation of the recommendations. But, and I would like to underline that, we do not have a mandate to monitor elections. Neither does any other of the field operations of the OSCE. As a consequence, we do not comment on specific findings of the reports. No field operation does that. Because that is in the hands of a specialized organization, which has enormous know-how from hundreds of elections observed. What I can say is, of course, that we as a Presence stand by the findings of the ODIHR report. It is only normal for a field operation to stand by the reports of their colleagues, but we did not provide an input into them. I can also add that we work then with the recommendations contained in the report and we try to help Albania to integrate them into the Electoral Code or into other pieces of legislation. I, of course, regret very much that ODIHR had again to state that many of its earlier recommendations of the last years have not been addressed so far. How the political parties interpret the findings is their own decision, which is based on the interests or the way they read them. And the political parties know also that we cannot comment on these findings.
Dervishi: But they know that you cannot comment, and still they publicly ask you to express yourself on the report.
Ambassador Borchardt: Yes. But, as I said, this is not our mandate.
Dervishi: Mr. Ambassador, you said that the ODIHR delegation will come to Albania soon again. When and why?
Ambassador Borchardt: They have sent the report and now they make themselves available to discuss it. The date is still being discussed.
Dervishi: How do you explain the fact that, let’s take the last four electoral processes, we have recurring pattern: elections-recommendations, elections-recommendations. If someone asks you why these recommendations are not being implemented from one election cycle to the other, how would you answer? Ambassador Borchardt: We have provided enormous lot of input after the 2017 elections. In late 2017 and until summer 2018, we organized eight conferences, like the one tomorrow, to bring in foreign expertise on all these matters – on voter registration, on how to deal with vote buying, on issues which are not part of the recommendations, like new voting technologies, some call it electronic voting, on out of country voting – and we presented best practices, good experiences from other countries. At the end, we did not reach a consensus, even though we got much closer to the consensus that we had been in 2017.
Dervishi: How far from consensus are we today?
Ambassador Borchardt: The developments of the last months were certainly not helpful to reach a consensus and that was one of the reasons why I spoke with representatives and the Chair of the Democratic Party today. Because this could be a field where dialogue could be reignited.
Dervishi: Do you see any signs or an environment that is conducive to the dialogue between the ruling majority and the opposition?
Ambassador Borchardt: I believe that the implementation of the ODIHR recommendations, and, if they agree so, also a reform of the electoral system, which in particular the smaller parties want, could be a field where a dialogue could continue. This is quite a rational issue, where you have advantages and disadvantages of different systems. In the field of recommendations, we have already a broad basis of results of discussions from 2017-2018 on which we can build, and tomorrow both will be on the table with a strong focus on the systemic questions.
Dervishi: Mr. Ambassador, I wonder how the Albanian officials feel when they are confronted with the OSCE’s Istanbul Document, whose paragraph 25 obliges all the OSCE participating States to follow up promptly on the ODIHR recommendations and findings. The wording is “follow up promptly”. Why do you think that Albania is failing in meeting this big commitment?
Ambassador Borchardt: Because no political consensus could be achieved, because developments were overshadowed by other contentious issues. Yes, it is regrettable, but it’s a fact.
Dervishi: The final OSCE/ODIHR report has been read differently by the ruling majority and the opposition. How do you explain this diametrically opposed readings on something that we all witnessed?
Ambassador Borchardt: We have observed that over the years that the opposition takes the critical part of the report, and the government takes the parts which are positive. Let’s say, that the loser in the years before took the critical parts, and the winner took the positive parts, which is partly normal politics.
Dervishi: Mr. Ambassador, you have known the region for at least 20 years now. In your judgment, why is Albania unable to hold uncontested elections? The only country.
Ambassador Borchardt: You had quite a number of changes of power. There were always a bit of a grumbling, but the change of power in 2005 – I was not here, but as far as I know – was uncontested; in 2013 it was uncontested. So, this is the side of the glass which is half full. You have of course all the massive discussions during other directions. I was here in 2009 during the Hap kutitë (Open the boxes) campaign, and I have been following after 2017 massive debates as well.
Dervishi: You spoke about half-full or half-empty glass. But at times there are efforts to break the glass completely.
Ambassador Borchardt: Maybe some glasses broke last Saturday after the earthquake, but so far this glass, the political glass, is still standing there. Let’s call it half full.
Dervishi: Mr. Ambassador, the number 1 priority recommendation after the 30June elections was that political parties engage in dialogue on electoral reform and address the recommendations contained in that and prior ODIHR reports. Do you see this possible?
Ambassador Borchardt: I hope that it is going to happen, and I encourage it. The Presence with our in-house know-how and the experts whom we bring in, and also the know-how from ODIHR -- we will make it available to help to move this discussion in a reasonable directions. I understand that Albanians on both sides of the political divide are strongly encouraged by many friends of Albania to enter into a dialogue and to find solutions on these electoral issues, mainly on the OSCE/ODIHR recommendations.
Dervishi: I understand, but tomorrow’s roundtable is about the system, and the change of system has not been part of the OSCE/ODIHR recommendations at least since 2003 when we had the Dushk case.
Ambassador Borchardt: Yes. We - the OSCE and ODIHR – we do not recommend electoral systems and, certainly we do not impose them. What we can do is provide input on the advantages and disadvantage of different electoral systems. This is what we can bring into the discussion. Political parties part of the political spectrum feel a need to do a discussion about that. I hear people arguing that a change of the system would probably make vote buying much more difficult. So, it is legitimate to discuss these things, and we provide the experience and the input in that context.
Dervishi: Mr. Ambassador, Albania’s Electoral Code is one of the most detailed ones maybe in the entire continent. In addition, we have the decriminalization law. The question is: is there a will to address the problems? Because the priority recommendation number 6 says that law enforcement bodies should investigate all allegations of electoral violations thoroughly, swiftly and in a transparent manner. I mean, instead of changing the systems and amend the codes, isn’t it high time to focus on why the current provisions are not being implemented?
Ambassador Borchardt: Some of the existing provisions need further clarification. That is said in the report as well. Other aspects are, of course, an issue of political will. I think Lenin said it “Trust is good, control is better”, and sometimes even Lenin was right. So, there can be control mechanisms inside this Electoral Code. For instance, to have an independent institution dealing with allegations of abuse of the public administration, of pressure on the public administration; a whistle-blower standard and whistle-blower protection for people who inform such a body about pressure on the public administration. These are recommendations combined from 2017 and 2019. So, more can be done within the setting up of the elections. And then it is worth the discussion whether after more than ten years the electoral system is still the best system, whether it fulfilled what Albanians hoped from it in 2008 when it was passed for the 2009 elections.
Dervishi: You quoted an expression from Russia: trust is good, control is better. But the issue is that we miss the very first element, which is trust.
Ambassador Borchardt: I agree. Yes, the level of trust in politics is amazingly low, yes.
Dervishi: On 23 April you said that we should think about a solution and that solution has to be found in Albania. Do you see a solution or a framework of solution currently?
Ambassador Borchardt: In my home country we say ‘if there is a will, there is a way’. And I think that would literally apply here as well. This political impasse has to be overcome, and discussing about electoral system reform and electoral administration reform can be a way to help overcome it. I was encouraged in 2017-2018 by the discussions in the ad hoc committee on electoral reform. During our conferences and workshops, there were quite a number of common conclusions of both chairs. So there exists already a basis of which now also the new opposition deputies have to be convinces. But this is a discussion process. So, it can work.
Dervishi: You made that statement in April, before the elections. In your opinion did the 30 June elections provide a solution?
Ambassador Borchardt: That was not a solution what we had there, but what was the alternative? Accepting that the minority decides: “we do not participate in elections, and then elections do not take place”?! That would undermine the whole system. So, that is why we supported the elections. Nobody here, and I think that applies for my colleagues in the international community, that applies for ODIHR, we all have many critical points about how the elections were organized, but it is a different question whether these elections should have taken place or not.
Dervishi: If you were an advisor of the Albanian government, what would you advise the government to do in order to overcome the crisis?
Ambassador Borchardt: Me an advisor to the Albanian Government… I think, first of all, I would speak very openly in this fictitious scenario, and in good faith. Then, as a good diplomat, if I am one but that’s for others to judge, I would of course praise the Prime Minister for his announcement that the government party is willing to discuss with the opposition on any matter that would be beneficial for the country in order to unblock the situation. And, then, I would tell him: “But why you don’t start with concrete matters”? There are many issues on the table: the issue about corruption, more can be done; the electoral reform issue. When the opposition was still in parliament, they tabled a draft law, I think they called it the freeing of politics from crime, a kind of a vetting for politicians. The Venice Commission gave a very negative verdict on their draft law, but you can improve your draft. The Venice Commission said that, in principle, this is a valid idea, and, so, either the government or the opposition, should be it the extra-parliamentary or the new opposition in parliament, they should develop and they could develop ideas on that. And there are many other fields. Dervishi: What about the other way around; if you were advisor to the opposition, what would you suggest them as a first step to undertake?
Ambassador Borchardt: This is, of course, also a very delicate question. As OSCE missions do not have a mandate to work with parties, but we work with institutions. But still, I would be as frank as I would be with the government and argue also in good faith. And my recommendations would be: “Great, you criticize the government; there are points where I share your criticism, but give us your recipes. How to fight corruption about which you complain and which affected your government as well heavily”?
Dervishi: Sorry to interrupt. The opposition says: Ambassador, we have problems with elections because they buy our votes; we have file 184, or 350, or whatever their names are, and they are not investigating it. How can we carry on in good faith when we are violated and the cases do not get investigated?
Ambassador Borchardt: You can build coalitions. The international community is also worried about corruption. If the opposition has good projects, they could find allies, not only among the international community – we can provide technical input on that – but also from others in the country. There are many fields. I just mentioned the issue about what they called the cleansing of the political life. There are other ways to do that, than what they had suggested and what the Venice Commission criticised so intensively. Take your field: the media field. At the moment, there is a discussion ongoing about the anti-defamation law, as it’s called in the public. But there are many other issues. The social and labour rights’ situation of many journalists is problematic. So why not table legislation on that? A lot of international reports were about concentration of media in Albania, many things just being in the hands of a very few people. So why not table an anti-trust legislation, which has a change to stand in the Constitutional Court where the last regulations were abolished?
Dervishi: Mr. Ambassador, let’s go back to the political polarisation issue. The OSCE/ODIHR report also mentions an extremely polarised political climate, which prevented voters from making a choice. How much do you personally feel such polarisation and how much does this polarisation hamper the relationships of the political elite here with the international community?
Ambassador Borchardt: The level of polarisation here is very high. I have been living and working in other Balkan countries or South-East European countries. I experienced there quite some polarisation. The polarisation in my own country was growing, with a right-wing opposition going tougher, as well, but the level here is astonishing. And it affects the international community. I have already a lot of caricatures with myself on it collected. Differently from communist leaders, I do not collect the people who do the caricatures, as Stalin did it. The aggressiveness of much of that is difficult to understand.
Dervishi: How much does this polarisation personally affect you in your work?
Ambassador Borchardt: It affects my work and the work of others. Not always, but much too often, it requires an effort to get everybody on the table, when we work on specific issues with representatives of parliament, for instance. The people who were previously in parliament are lacking that. There was a lot of good people, good people now in there as well, but a good number of those who left will come back one day. So, it is a pity that they are not participating in these measures. And this is just one example. The issue about electoral reform, we have already discussed that to quite some extent.
Dervishi: Mr. Ambassador, have you ever thought of directly addressing the issue of political polarisation in your programmes?
Ambassador Borchardt: The OSCE stands for dialogue. We encourage dialogue, and we have been doing that. I mentioned the example of the eight conferences last year. I remember issues which were on the table then, and through this dialogue and this rather intensive discussion, we could convince participants that these were not good ideas. So, it was working, and that has to continue.
Dervishi: Okay, this is dialogue, but have you ever thought that sometimes threats, harsh criticism, boycott, and avoidance should be used?
Ambassador Borchardt: This is not the OSCE as a dialogue-based organization. We do not use threats. We encourage, we try to find arguments, we believe in the strength of our arguments.
Dervishi: Mr. Ambassador, we talked about elections, political crisis, and the polarised atmosphere. My question refers to the not-so-distant history: The OSCE used to have this tradition of making the parties sit, with the purpose of solving the political crisis. Are you still considering this option, that you serve as the mediator of the parties, for them to dialogue?
Ambassador Borchardt: We had our Secretary General here, we had our Chairperson-in- Office here, the Foreign Minister of Slovakia, Mr. Lajcak, and both of them underlined in their meetings with Albanian politicians of both sides of the political divide that the OSCE is of course willing to facilitate, not to mediate but to facilitate, a discussion of rapprochement between them if both sides agree. That is our modus operandi, all sides have to agree.
Dervishi: Now that you mentioned the Chairperson-in-Office, I just remembered that in January 2020 the Chairperson-in-Office position may be held by the Albanian Prime Minister or the Minister of Foreign Affairs. One of the main areas of the OSCE mandate is democracy. You touched upon the media issue. There is a large debate and sensitivity, and not only among the community of journalists, on the new draft law on online media. It seems the OSCE’s approach is to improve the draft. My question is: is this maybe the wrong approach? Instead of improving a draft law, shouldn’t we focus on the existing legislation and on self- regulation instead?
Ambassador Borchardt: Thank you again for this important question, which also gives me opportunity to clarify a bit. Often media in Albania uses the general label OSCE, putting us together with the other institutions that we have. I mentioned earlier ODIHR in Warsaw. One of the structures in Vienna is the Representative for the Freedom of the Media, and this OSCE institution is working with the government to align the proposed so-called anti- defamation legislation to the international standards Albania has signed up to, mainly in the OSCE framework but also in the framework of the Council of Europe. Harlem Desir, that’s his name, he was here, he is based in Vienna, he is monitoring freedom of media and he is offering support on how to do legislation. For us, it is not part of our mandate to improve the legislation in that field. Now, regarding your specific question about the approach to media: we have always advocated and promoted self-regulation of the media as an alternative to government regulations, to cope with issues like defamation. I understand from my colleagues that even today there is a body called the Media Council that attempts to uphold self-regulation, a media ethics’ code, but without much progress, at least not progress known to us. And another self-regulatory association was founded with the support of the OSCE and the EU in 2010, it was called the Albanian Media Club. But important media did not want to join in there. They felt that even self-regulation is regulation, and they did not want that. Self- regulation is preferable, that is no question whatsoever. But if that does not happen and if there is not an organic process leading to that, then other ways have to be found. We have over and over again stated that defamation should be decriminalized. But people who are object to slander or defamation also must have a right to defend themselves. You do not have to accept everything. There is a balance between freedom of speech and human dignity. And if media self-regulation does not get about, and we are more than willing to support any new attempt, we feel that civil law can fill that gap. This is what it is going in my country. The public statements of the Representative on the Freedom of the Media and his substance input into the draft law made it very clear where we see the limits, what can be done and what should not be done. In particular, things have to be handled at the court and not by an administrative unit.
Dervishi: Mr. Ambassador, along with this draft law, what do you see as a problem, as a main challenge in the media environment of Albania?
Ambassador Borchardt: I mentioned earlier two issues where I feel that parliamentarians should take initiatives. One is the very high level of concentration of power, the second is the social and labour rights’ situation of journalists, both issues which wait for legislation.
Dervishi: Mr. Ambassador, but there is a decision of the Constitutional Court that is really regrettable. It made it possible that not only de facto, but also de jure the media power concentrate in very few hands.
Ambassador Borchardt: Those interested in the political field to deal with that should analyse this decision and see what can be done within the framework of the jurisprudence of the Constitutional Court. You have seen in other countries a development of anti-trust legislation. This took place much earlier, but anti-trust legislation did not come from one day to the other in many countries. It was slowly developed and also contested in court and then further developed.
Dervishi: Another issue you mentioned has to do with the rights of journalists, the journalists’ labour rights, but even in this case, more than the lack of legislation, the issue is the lack of enforcement of the existing legislation. All that is needed is that the Labour Inspectorate do its job and there would no longer be unregistered journalists or journalists who receive their salaries with delay.
Ambassador Borchardt: Do journalists go there? A journalist can document cases, this is his job. And has friends among other journalists. Blaming and shaming can be a way out if that happens.
Dervishi: A question that may sound a bit like conflict of interest: the OSCE supports the financial and political independence of RTSH with a long-term project funded by the European Union. What results do you see from this co-operation? Ambassador Borchardt: I think RTSH has developed a lot. The fact that I am here tonight with you means also that we recognize that you are a good TV station. The report about the elections gave you - without the criticism on all - it put you into a pretty good light. There is political will need to achieve that, and it needs also advice, it needs help, it needs good people. We are pretty optimistic that we can continue good work with RTSH in the future. I was very proud of my colleagues when they manage to mobilize substantial funding from the European Union to support RTSH through us and that we can continue this long tradition of co-operation.
Dervishi: A more direct question: you were in Tirana in 2007-2010 as the German Ambassador to Albania, and in 2016-2019 as the OSCE Ambassador. If we can talk about these two periods, what is different in the public broadcaster?
Ambassador Borchardt: I found RTSH ten years ago much more old fashioned that it is now. I admit my Albanian is not very good, so understanding is limited. I can more or less read on your news sites. But the general perception is that it has been modernized, that has become much more open.
Dervishi: Ambassador, if we talk about the past, and the OSCE is engaged in projects throwing light on Albania’s past, how long are, in your opinion, the totalitarian shadows of the past in Albania?
Ambassador Borchardt: I will give you two replies. The first is a bit on the lighter side. Not long ago I was in a hotel, where we were having a conference. While the conference was still ongoing, the waiters were putting the warm food on the table and when we had finished, more than a half an hour later, the food was cold. And I thought to myself “welcome to real existing socialism, where the waiter is a master and the client is a petitioner”. The second part of my reply, I know that you want something more political from me... The shadows of the past exist, but the longer they get, the deeper the sun behind them sinks, don’t forget that. And it’s normal that the shadows are there. My country has gone through this process over a long time. It took twenty years to start the first court case on Auschwitz. It took even 50 years until Germany was able to have all over the country a broad exhibition about the crimes of the German Army during the war. More than 1.2 million people saw it and there were big demonstrations against it, often old soldiers in the 1990s. But this was 50 years after the war. And it took so long for the Germans to acknowledge, to let get closer to them that the crimes of WWII were not only committed by Nazi Party, Gestapo, SS, but also by ordinary soldiers, ordinary policemen. And there are more of these kinds of stories. It took until 2000, and some pressure from American courts, that we started to deal with compensations for all people who were brought to Germany for slave labour, including Albanians, and that we started paying compensation much late from any, as I have to admit. So, I don’t think one has to worry about these shadows of the past, they are dissipating, and there are important developments here as well. I was told for the first time a former camp commander here from the communist times was accused in a court in Germany where he lives and in a court here in Albania for crimes against humanity, and crimes against humanity do not have a statute of limitation. That means that you can prosecute them forever. So that is an important development, that the criminal side of these crimes is addressed now. I have no clue whether there is good evidence, maybe the case will just fail, but it is coming up. Things came up in Germany slowly as well. Dervishi: Point taken, but 30 years is long enough to start confronting the past seriously, which seems not to be forthcoming in Albania.
Ambassador Borchardt: You asked me about changes since I was here as German ambassador, and I think this is a field where changes are really very visible. I mean there is a remarkable progress: the House of Leaves Museum; the Bunkart 1 and 2 Museums, giving a very realistic picture of all the bad that happened; the Sigurimi Files Authority; the memorial in Tepelena; the very slow start to do something in Spaç; I was invited by Parliament to speak on the occasion of the commemoration of the 70 years after the killing of the 17 opposition parliamentarians in 1947. All these are steps which we were not even thinking in 2008-2009. So, a lot has happened. This is an issue, on which a lot of people have been thinking, and philosophers and scientists. Ruti Teitel, maybe one of the most prominent people in the field of transitional justice, she said - and that’s why I spoke so much about museums and memorials - that there should be a shared knowledge critical of the ideology of the predecessor regimes and that trials can produce this knowledge. But also other knowledge about the past suffering plays a crucial role in the states’ ability to succeed in establishing a new liberalized order. And I think these are very wise words. And Albania, as I said, has taken good steps in this direction. This is far from being finished. But as I said, 50 years after, the German Army became the matter of debate, so it is a long way forward and it will always be controversial. But these controversies about the right way forward and how to deal with the past, these controversies and the debate are part of the way on how to come to terms with the past.
Dervishi: If we dwell a little on the political aspect, you have said that far too many political actors sooner or later end up accusing each other using metaphors and rhetoric specific of the “enemy of the people” way of understanding politics and public life. How long are, in your view, the shadows of the past in the country's political and public life?
Ambassador Borchardt: One thing where I thought about the shadows of the past was the debate in parliament about the Institute about Crimes of Communism of Mr. Tufa. There is a debate ongoing on limiting his mandate to the post-war period. So, there seems to be a taboo. I asked a number of parliamentarians and other people and there seems to be a kind of a taboo. As I just said, discussing about these matters and being even controversial is the way of overcoming and dealing with them.
Dervishi: If we go back, Mr. Ambassador, to your opinion of civil society. Do you think that civil society in Albania is conscious of its role?
Ambassador Borchardt: 10-12 years ago, the civil society that I remember was more vibrant. Today, it is calmer, but I still have a strong hope that it is going to develop. One of the developments that fed this hope were the students’ protests of last year which demonstrated that the young generations have a lesson to teach to everyone, and to all of us, as we did in Germany in the early 1970s, when I was a student. So, I am hopeful that civil society will revive. I mean there are always periods of lull and periods of peace. And there were other good successes: the protest against the import of chemical waste, for instance.
Dervishi: Yeah, six years ago. Do you see civil society as a factor? A factor you can count on? Ambassador Borchardt: We are working with civil society; we are doing programmes with them, and we want to strengthen them. Last Sunday, I gave a presentation at an event organized by a civil society organization, on dealing with the past. I explained, gave some ideas on how that had been done in Germany after fascism and after communism. So, there is quite something ongoing on this. As you mentioned, we have been supporting the national dialogue about Albania’s past, and to a large extent we have been conducting it with civil society organizations.
Dervishi: Mr. Ambassador, we talked about elections, politics, civil society, media, dealing with the past. If we were to use a common denominator, maybe, with a good judiciary, we probably would not have had any of these problems. We would have no problems with the draft law on the media, no problems with compensations for the past, no problems with ransacked election. And my question is about the judiciary in Albania. In your mandate, the OSCE supports judicial reform. In your assessment, is the justice system in Albania capable of rising up and delivering justice equally for the haves and the have nots?
Ambassador Borchardt: It is on the way. The justice reform is ongoing, and the justice reform is much more than the famous vetting process, which has already combed out a lot of judges mainly with unexplainable wealth. I know that there are still many problems to be solved. I think that 170 of a total of 800 have so far been vetted. So, the process is still ongoing. In addition of that, new justice institutions are being built up. In a not so far future, there will be a special prosecution and court to deal with high-level corruption and organized crime. So, the pieces for the puzzle are slowly finding their places and in a not so far future, and, some steps already in a matter of months, Albania will have a much better system.
Dervishi: Talking about a 10-year period, there are things that Albania has made progress with, thanks to the passage of time and technological developments, but it has also made steps backwards and one of them is corruption. Specifically, in the rankings of Transparency International, Albania is much worse today than it was ten years ago. What is preventing the fight against corruption in Albania?
Ambassador Borchardt: Still, Albania is in Transparency International a little better than it was ten years ago. But at the same time I have to agree with you, it is highly regrettable that Albania has deteriorated in the rating in the last two years. We are offering the government our support, and we are urging the government to do more in that field. And I would also urge the opposition to present good ideas on what can better be done.
Dervishi: If we talk about this decade that you have known Albania, let's say since 2007, what has Albania lost over these last 10-12 years?
Ambassador Borchardt: I would start with the fields that I do not regret at all that Albania lost. The smokers in Tirana’s restaurants and cafes, the bad roads with many potholes, the frequent electricity cuts, the beaches where only Albanian was spoken, while today it is full with half of the languages of Europe or at least a third of the languages. It lost the rundown market next to Avni Rustemi Square, which was replaced by Pazari i Ri; it lost hundreds of betting and gambling shops. But there were also things that I miss…
Dervishi: Then let’s talk about the gains, since we are happy with the losses. What did we gain? Ambassador Borchardt: There were also things that I regret that we lost them. I liked the old stadium, yes, my aesthetic view on that is maybe different from that of others. I also liked the old ladies on the street who were selling clean food from their gardens, and who after a month or six weeks knew my name and greeted me. That is something different than going to an anonymous store. So, progress has costs.
Dervishi: Did your words have greater weight as the German Ambassador than now as the Head of the OSCE Presence?
Ambassador Borchardt: I ask myself this question as well, and it is difficult to reply, because I was talking about other matters. In general, I encouraged Albania to push forward with the reforms, but the issues where I as bilateral ambassador wanted to see concrete results and progress, these were often issues of German investors here, be it economic investors, be it organizations that supported the development of Albania. So I went to ministries and to ministers to urge them to treat them better. While today, I have no mandate to deal with economic issues. We do not support people from our participating states individually when they have an individual problem with the legal system here or they feel unfairly treated. As a German Embassy or Ambassador, it was our duty to support German citizens, to help them. We are moving in different fields.
Dervishi: Mr. Ambassador, thank you for being on Albanian Public Television tonight.
Ambassador Borchardt: Thank you very much. It was a great pleasure.
Ends