ЕУРАЗИЯЛЫҚ ҮКІМЕТАРАЛЫҚ КЕҢЕС Ө К І М 2017 жылғы «07» мамыр № 2 Бішкек қаласы. Еуразиялық экономикалық одақтағы интеграциялық әлеуеті бар экономиканың салалары және оны пайдалануға бағытталған шаралар туралы Еуразиялық экономикалық одақтағы (бұдан әрі – Одақ) интеграциялық әлеуеті бар экономиканың салалары және оны пайдалануға бағытталған шаралар туралы баяндаманы (бұдан әрі - баяндама) назарға ала отырып: 1. Еуразиялық экономикалық комис сияға және Одаққа мүше мемлекеттерге өзара іс-қимыл жасау шеңберінде баяндаманың ережелерін ескеру ұсынылсын. 2. Еуразиялық экономикалық комиссия Одақтағы интеграциялық әлеуеті бар экономиканың салаларына талдау жасау және аталған әлеуетті пайдалануға бағытталған, Одаққа мүше мемлекеттер іске асыратын шараларға мониторинг жүргізу жөніндегі жұмысты жалғастырсын. 3. Осы Өкім Одақтың ресми сайтында жарияланған күнінен бастап күшіне енеді. Еуразиялық үкіметаралық кеңес мүшелері: Армения Беларусь Қазақстан Қырғыз Ресей Республикасынан Республикасынан Республикасынан Республикасынан Федерациясынан
1 «Еуразиялық экономикалық одақтағы интеграциялық әлеуеті бар экономиканың салалары және оны пайдалануға бағытталған шаралар туралы» баяндама Мәскеу 2017
2 Мазмұны Талдамалық түйіндеме ...................................................................... 3 Кіріспе ..................................................................................................... 15 1. Ынтымақтастықтың интеграциялық басымдықтарын айқындаудың және экономика салаларындағы интеграциялық әлеуетін бағалаудың халықаралық тәжірибесі .................................... 19 2. Одақта интеграциялық әлеуеті бар экономиканың салаларын айқындау жөніндегі ұсыныстар және оларды апробациялаудың нәтижелері............................................................................................. 30 2.1. Жоғары деңгейдегі өзектілігі және (немесе) Одақ шеңберіндегі кооперация есебінен импорт алмасу әлеуеті бар экономиканың салалары.................................................. 33 2.2. Үшінші елдерге экспортты ұлғайту және әртараптандыру әлеуеті бар экономиканың салалары ...................... 43 2.3. Одақта бәсекелестік басымдықтары және елдік мамандану есебінен ішкі нарыққа тауарлар мен көрсетілетін қызметтерді беруді өсіру перспективалары бар экономиканың салалары .................................................................................................. 52 2.4. Одақтың «болашақ салалары» ..................................... 62 2.5. Интеграциясы мүше мемлекеттерге және жалпы Одаққа мультипликативтік әсерді қамтамасыз ететін экономиканың салалары ........................................................................ 66 2.6. Одақішілік және халықаралық өндірістік тізбектерге кірігу әлеуеті бар экономиканың салалары ............................... 70 2.7. Мемлекет реттейтін экономика салалары және мемлекет қатысатын компаниялар үлесі жоғары салалар......... 75 3. Мүше мемлекеттерде және жалпы Одақта интеграцияның неғұрлым көп жиынтық әлеуеті бар экономиканың салалары ...... 78 Қорытынды ............................................................................................. 92 1-қосымша. Мүше мемлекеттерде және жалпы Одақта интеграциялық әлеуеті бар экономика салаларын айқындаудың нақтыланған нәтижелері .............................................. 95 2-қосымша. Одақтың интеграциялық әлеуетін іске асыруға бағытталған шаралардың тізбесі ......................................................... 141 3-қосымша. Жалпы Одақ бойынша интеграциялық әлеуеті бар экономика салаларының тізбелері ........................................................ 147
3 Талдамалық түйіндеме «Еуразиялық экономикалық одақтағы интеграциялық әлеуеті бар экономиканың салалары және оны пайдалануға бағытталған шаралар туралы» баяндама (бұдан әрі – Баяндама) Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің «Еуразиялық экономикалық одақтың экономикалық дамуының негізгі бағыттары туралы» 2015 жылғы 16 қазандағы № 28 шешімінің 3-тармағын орындау үшін дайындалған. Еуразиялық экономикалық одақтың экономикалық дамуының негізгі бағыттарын әзірлеудің және кейіннен іске асырудың негізіне (бұдан әрі тиісінше – Негізгі бағыттар, Одақ, ЕАЭО) бірін-бірі толықтыратын екі қағидат алынған: 1) Экономикалық дамудың мүше мемлекеттер үшін ортақ ұзақ мерзімді бағыттарын таңдау, мүше мемлекеттердің экономикасының бәсеке қабілеттілігіне ықпал ететін интеграциялық шаралар мен іс-қимылдарды іске асыру. Бұл тәсіл Негізгі бағыттарды әрбір экономика саласындағы (секторындағы, аясындағы) ұзақ мерзімді интеграциялық шараларды сипаттай отырып, салалық қағидат бойынша емес, керісінше Одаққа мүше мемлекеттердің кез-келген экономика салаларының ықпалдасып даму мақсаты үшін «әмбебап» болып табылатын талаптарды айқындау қағидаты бойынша әзірлеуді талап етті. 2) Қосымша интеграциялық әсерді алу ықтималдығы анағұрлым жоғары, ал әсердің мөлшері мүше мемлекеттердің барлығының (көпшілігінің) экономикасы (секторы, аясы) үшін елеулі экономика салаларындағы ықпалдастық ынтымақтастықтың критерийлерін айқындау. Осы міндетті шешу үшін құжатта әртүрлі интеграциялық әлеуеттің түрлеріне сәйкес келетін интеграциялық әлеуеті бар экономиканың салаларын таңдаудың критерийлері айқындалды. Тиісінше Еуразиялық экономикалық комиссияға (бұдан әрі – Комиссия) мүше мемлекеттермен бірлесіп 2014 жылғы 29 мамырдағы Еуразиялық экономикалық одақ туралы шартта көзделген интеграциялық әлеуеті бар экономиканың салаларын және интеграциялық әлеуетті пайдалануға бағытталған шараларды айқындау жөніндегі ұсыныстарды дайындау тапсырылған болатын. Нәтижесінде Одақтағы интеграциялық әлеуеті бар экономиканың салаларын айқындаудың жеті әдістемесі әзірленіп, апрбоацияланды, олардың әрқайсысы Одақтың экономикалық дамуының Негізгі бағыттарында регламенттелген интеграциялық әлеуеті бар экономиканың салаларын айқындау критерийлеріне сәйкес келеді.
4 1. Жоғары деңгейдегі өзектілігі және Одақ шеңберіндегі кооперация есебінен импорт алмасушы әлеуеті бар экономиканың салалары Егер Одақтың мүшесі ретіндегі елдің импорт алмасушы әлеуеті (үшінші елдерден ғана импорт қарастырылады) елдің жеке алғандағы импорт алмасушы әлеуетінен аз болса, онда экономика саласы (нақты тауар немесе көрсетілетін қызмет) бойынша импорт алмасушы интеграциялық әлеуеті болады. Бұл мүше мемлекеттермен өзара сауданың импортқа тәуелділікті төмендетуге тікелей оң үлес қосатынын көрсетеді. Әдістемені апробациялау нәтижелері интеграциялану жағдайында үшінші елдерден тауарлар мен көрсетілетін қызметтерді импорт алмасу әлеуеті «интеграциясыз» жағдайда мүше мемлекеттердің импорт алмасудың жиынтық ұлттық әлеуеті 10%-ға жоғары екенін көрсетті. Одақтағы импорт алмасудың интеграциялық әлеуеті бар 274 тауар позициясы және 4 көрсетілетін қызметтер айқындалды. Тауарлар сегментінде Одақтағы импорт алмасудың неғұрлым үлкен перспективасына мыналар ие болады: 1) Өнеркәсіптік нысандағы тауарлар: жеңіл автокөліктер, құрылыс техникалары (бульдозерлер, экскаваторлар, грейдерлер), моторлы көлік құралдарының бөлшектері мен заттары, есептеу машиналары, резеңке мен пластмассаны өңдеуге арналған жабдықтар және т.б. 2) Терапевтік және профилактикалық мақсаттарға арналған дәрілік заттар. Ауылшаруашылығы өнімдері мен азық-түлік, олардың импорт алмасушы өзектілігін барлық мүше мемлекеттер атап көрсетуде, ауқымды тауарлар тобы ұсынылған, олар, әдеттегідей, импорт алмасу көлемі бойынша тізімнің ортасына немесе соңына орналасады. Атап айтқанда, Одақтағы импорт алмасушы интеграциялық әлеует шарап жүзімдері, жеміс шырындары, томаттар, жаңа және дайындалған көкністер, доңыз еті, үй құсының еті және басқа да тауар позициялары үшін айқындалған. Көрсетілетін қызметтер саласында барлық мүше мемлекеттер үшін импорт алмасудың неғұрлым үлкен интеграциялық әлеуетіне көлік қызметі ие – көлік қызметінің 20%-на дейін үшінші елдерден импортталады. 2. Үшінші елдерге экспортты ұлғайту және әртараптандыру әлеуеті бар экономика салалары Егер Одақтың мүшесі ретіндегі мемлекеттің экспорттық әлеуеті экономика салалары (тауарлар мен көрсетілетін қызметтер) үшін экспортты ұлғайтудың және
5 әртараптандырудың ұлттық әлеуетінен жоғары болса, осы салалар бойынша үшінші елдерге экспортты ұлғайтудың интеграциялық әлеуеті бар. Бұл Одаққа қатысу есебінен ел өзінің экспорттық әлеуетін күшейте алады және үшінші елдерге нақты тауарды және (немесе) көрсетілетін қызметті жеткізуді ұлғайта алатынын білдіреді. Әдістемені апробациялау нәтижелері Одақ шеңберіндегі интеграциялық ынтымақтастық есебінен қол жеткізілетін экспортты ұлғайту және әртараптандыру әлеуеті ұлттық әлеуеттердің жиынтығынан 22%-ға жоғары екенін көрсетті. Үшінші елдерге экспортты өсірудің интеграциялық әлеуеті бар 276 тауар позициясы және 1 көрсетілетін қызмет санаты айқындалды. Тауарлар сегментінде экспортты ұлғайтудың неғұрлым үлкен перспективасына мыналар ие: 1) Химия саласының өнімдері: шиналар мен резеңке тыстары, этилен полимерлері, ациклді көмірсутегілер, плиталар, ленталар және пластмасс бұйымдары. 2) Көлік құралдарын қоспағанда, машина жасау өнімдері: мониторлар, проекторлар, крандар, клапандар. 3) Металлургия өнімдері: темірден және болаттан жасалған таяқтар. 4) Жеңіл автокөліктер. Әдістеме талаптарына сәйкес Комиссия үшінші елдерге экспортты ұлғайту және әртараптандыру әлеуеті бар экономика салаларының қорытынды тізбесінің мазмұндық жағынан дұрыстығына тексеру жүргізді. Оның нәтижесі бойынша қорытынды тізбені мына тауар позицияларымен толықтыру ұсынылды: 270900 «Битуминоз минералдарынан алынған шикі мұнай және шикі мұнай өнімдері»; 2710 «Шикілерінен басқа битумизон тектілерден алынған мұнай мен мұнай өнімдері; битумизон тектілерден алынған, басқа жерде аталмаған және енгізілмеген, құрамында майы 70% немесе одан жоғары мұнай немесе мұнай өнімдері бар азық- түліктер, оның үстіне бұл мұнай өнімдері азық-түліктердің негізін құрайды; өңделген мұнай өнімдері»; 2711 «Мұнай газдары және өзге де газ тәрізді көмірсутегілер». 3. Одақта бәсекелестік басымдықтары және елдік мамандану есебінен ішкі нарыққа тауарлар мен көрсетілетін қызметтерді беруді өсіру перспективалары бар экономиканың салалары Әдістеменің негізгі идеясы Одақ шеңберіндегі елдерге маманданудың тереңдеген жағдайда тауарлардың, көрсетілетін қызметтердің, капиталдың және
6 жұмыс күшінің еркін орын ауыстыруын қамтамасыз еткен кезде, оның өнімдерін Одақтың ішкі нарығына жеткізуді үшінші елдерден басқа мүше мемлекеттерге импорт алмастыру ауыстыруға қабілеттілігі болып табылады. Экономиканың әрбір саласы бойынша ішкі нарыққа жеткізудің өсуінің интеграциялық әлеуетін айқындау үшін жалпы Одақ үшін және сәйкесінше әрбір мүше мемлекеттің қатысуынсыз Одақ үшін импорт алмасу әлеуеті бағаланады. Іс жүзінде «елдің қатысуымен» және «елдің қатысуынсыз» (әрбір мүше мемлекеттің «интеграциясыз» және «интеграциямен» импорт алмасу әлеуеті салыстырылатын импорт алмасу жөніндегі әдістемеден айырмашылығы) импорт алмасу әлеуетіне салыстыру жүргізіледі. Одақтың ішкі нарығына жеткізудің өсуінің интеграциялық әлеуетін бағалау 8,5%. Әдістемені апробациялау нәтижесінде интеграциялық әлеуеті бар 82 тауар позициясы және 5 көрсетілетін қызмет санаты айқындалды. Одақтың ішкі нарығына жеткізудің өсуінің интеграциялық әлеуетінің неғұрлым үлкені көрсетілетін қызметтер секторында айқындалды, олардың ішінде мыналар 60% интеграциялық әлеуетін құрайды: 1) Көлік қызметтері; 2) Өзге де іскерлік қызметтер. Тауарлар сегментінде интеграциялық әлеует мынадай позицияларда айқындалды (басымдылық тәртіппен): «Құбырлар, түтікшелер мен қара металдан жасалған профильдер», «Электр энергиясы», «Шиналар мен резеңке тыстары», «бульдозерлер, грейдерлер, экскаваторлар». Ауыл шаруашылығы өнімдерінің және азық-түліктің өзара жеткізулер есебінен импорт алмастырудың қолда бар әлеуетін атап өту қажет, атап айтқанда мына тауар позициялары бойынша: жүзім, соя бұршақтары, жемістер, құс еті, жүзім шараптары. Әдістеменің талаптарына сәйкес елдерге мамандану есебінен Одақтың ішкі нарығына жеткізулерді өсіру әлеуеті бар экономика салаларының қорытынды тізбесінің мазмұндық жағынан дұрыстығына тексеру жүргізді. Оның нәтижелері бойынша қорытынды тізбені мыналармен толықтыру ұсынылды: 1) тауар позицияларымен: Сиыр еті, сүт және сүт өнімдері, жемістер және жидектер; 270900 «Битуминоз минералдарынан алынған шикі мұнай және шикі мұнай өнімдері»;
7 2710 «Шикілерінен басқа битумизон тектілерден алынған мұнай мен мұнай өнімдері; битумизон тектілерден алынған, басқа жерде аталмаған және енгізілмеген, құрамында майы 70% немесе одан жоғары мұнай немесе мұнай өнімдері бар азық-түліктер, оның үстіне бұл мұнай өнімдері азық-түліктердің негізін құрайды; өңделген мұнай өнімдері»; 2711 «Мұнай газдары және өзге де газ тәрізді көмірсутегілер». 2) көрсетілетін қызметтер секторларымен (кіші секторларымен), онда Одақ шеңберінде көрсетілетін қызметтердің бірыңғай нарығы жұмыс істейді (Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің 2014 жылғы 23 желтоқсандағы № 110 шешімі); ол бойынша Одақ шеңберінде көрсетілетін қызметтердің бірыңғай нарығын қалыптастыру ырықтандыру жоспарына сәйкес жүзеге асырылады (өтпелі кезеңнің ішінде) (Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің 2015 жылғы 16 қазандағы № 30 шешімі). 4. «Болашақтың салалары» Әдістеменің негізгі идеясы ЕАЭО мүше мемлекеттердің, ғылыми- технологиялық дамудың лидер елдерінің, НИОКР-дағы инвестициялар жөніндегі лидер компаниялардың, ірі венчорлық қорлардың ғылыми-технологиялық дамудағы бірлескен басымдықтарының тізбесін айқындаумен байланысты болып табылады. Одақтың «болашақ салаларының» қорытынды тізбесі «болашақтың салаларын» ғылыми-технологиялық саланың немесе стратегиялық ойыншылардың қандай санына жататындығына немесе қандай өзге сала басымдыққа жататындығына байланысты саралау жолымен жасалады. Әдістемені апробациялау нәтижесінде инновациялық өнімдер мен көрсетілетін қызметтердің 449 тобы анықталды. «Болашақтың салалары» тобы бір мезгілде мүше мемлекеттердің көпшілігі үшін де, жаһандық ғылыми - технологиялық дамудың негізгі ойыншылары үшін де мынадай жоғары дәрежедегі басымдыққа ие: 1) Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар, еркін қозғалатын және адамдармен өзара іс-әрекет жасайтын робот көмекшілер өндірісін; білім беру технологияларын қоса алғанда; 2) Биохтехнологиялар, мыналарды қоса алғанда: тағамдық био азық-түліктер, өсімдіктерді қорғаудың биологиялық заттары, ауыл шаруашл ығының биотехнологиялық өнімдері, аквабиодақылдар;
8 3) Медицина және денсаулық сақтау, мыналарды қоса алғанда: диагоностика жүйесін дамыту; дәрілік заттарды әзірлеу; регенеративті медицинаны дамыту; 4) Жаңа материалдар мен нанотехнологияларды әзірлеу; 5) Табиғатты ұтымды пайдалану; 6) Энергия тиімділігі және энергия үнемдеу, «ақылды» желілерді дамытуды қоса алғанда. 5. Интеграциясы мүше мемлекеттерге және жалпы Одаққа мультипликативтік әсерді қамтамасыз ететін экономиканың салалары Әдістеменің негізгі идеясы Интеграциясы мүше мемлекеттерге және жалпы Одаққа мультипликативтік әсерді қамтамасыз ететін экономиканың салаларын айқындау, тауарлар мен көрсетілетін қызметтер саудасы (импорт алмасу, экспортты ұлғайту, мамандану жөніндегі әдістемелерде айқындалған) өсуінің интеграциялық әлеуеті салааралық байланыстар жүйесі арқылы анағұрлым көп ішкі сұранысты тудыратын салаларды анықтаумен байланысты болып табылады. Апробациялау нәтижесінде болашақта жалпы Одақ үшін елеулі мультипликативтік әсер ететін экономиканың салалары айқындалды: 1) Металлургия; 2) Мұнай өнімдерінің өндірісі және химиялық кешен; 3) Машина жасау; 4) Көтерме және бөлшек сауда; 5) Электр энергиясын, газды және суды өндіру мен бөлу; 6) Пайдалы қазбаларды өндіру. 6. Одақішілік және халықаралық өндірістік тізбектерге бейімделу әлеуеті бар экономиканың салалары Әдістеменің негізгі идеясы одақішілік және халықаралық өндірістік тізбектерге бейімделу әлеуеті бар экономиканың салаларын айқындау, аралық өнімдерді басқа мүше мемлекеттерге (мүше мемлекеттерден) (одақішілік тізбектерге (одақішілік тізбектерден)) немесе үшінші елдерге (үшінші елдерден) (халықаралық тізбектерге (халықаралық тізбектерден)) экспорты мен импортының өсірудің жоғары әлеуеті бар салаларды анықтаумен байланысты болып табылады. Әрбір мүше мемлекет үшін ағымдағы ахуал мен өндірістік тізбектерге бейімделу әлеуеті мүше мемлекеттің экономикасындағы интеграциялық және
9 салааралық байланыстардың нәтижесіндегі сауданың өсуін ескере отырып, аралық өнімдерге сұраныстың және оның өндірісінің негізінде есептеледі. Апробациялау нәтижесінде өндірістік тізбектерге (жалпы Одақ үшін) бейімделген мынандай экономиканың салалары айқындалды: 1) Одақішілік өндірістік тізбектер – мұнай өнімдерінің өндірісі және химиялық кешен; – металлургия; – машина жасау; – электр энергиясын, газды және суды өндіру мен бөлу; – пайдалы қазбаларды өндіру. 2) Халықаралық өндірістік тізбектер – металлургия; – машина жасау; – мұнай өнімдерінің өндірісі және химиялық кешен; – электр энергиясын, газды және суды өндіру мен бөлу; – пайдалы қазбаларды өндіру. 7. Мемлекет реттейтін экономиканың салалары және мемлекеттің қатысу үлесі жоғары компаниялардың салалары Мемлекет реттейтін экономиканың салалары мен мемлекеттің қатысу үлесі жоғары компаниялардың салаларын айқындауға қолданылған әдістеменің негізгі идеясы экономикалық қызметін мемлекет тікелей басқаратын салаларды айқындаумен байланысты болып табылады. Экономиканың мұндай салаларында интеграциялық шараларды іске асыру неғұрлым уақтылы, жедел және нәтижелі болуы мүмкін. Мемлекет қатысатын компанияның үлесі меншік нысаны мен қызмет түрлері бойынша ұлттық жіктеуішке сәйкес активтердің үлесі негізінде есептелді. Мемлекет реттейтін экономиканың салалары бөлігінде мүше мемлекеттердің нормативтік-құқықтық базасына талдау жүргізілді және осының негізінде мындай екі аспектіде мемлекеттік реттеу жүзеге асырылатын экономика салаларының тізбесі құрылды. – баға белгілеуге тікелей ықпал ету (атап айтқанда, тарифтерді, шекті бағаларды және бағаға үстеме ақыларды енгізу); – кәсіпкерлік қызметі субъектілерінің қаржылық және әкімшілік шегерулердің деңгейіне ықпал ету (атап айтқанда, лицензиялау жүйесін, тіркеу, сертификаттау, рұқсат беру және өзгелерін енгізу)
10 Әдістемені апробациялау нәтижелері бойынша Одақ үшін мемлекеттің экономикалық қызметке барынша ықпалы бар экономиканың 156 саласы айқындалды, олардың ішінде лидерлері мыналар болып табылады: 1) Сусындарды және темекіні қоса алғанда, тамақ өнімдерінің өндірісі; 2) Пайдалы қазбаларды өндіру; 3) Электр энергиясын, газды және суды өндіру және бөлу; 4) Ауыл шаруашылығы, аң аулау және орман шаруашылығы; балық аулау, балық өсіру. Еуразиялық экономикалық одақтағы интеграцияның анағұрлым көп әлеуеті бар экономиканың салалары ЕАЭО шеңберінде интеграция нәтижесінде неғұрлым үлкен жиынтық әсерді қалыптастыратын негізгі экономика салалары (жиынтық әсердің 60%-нан астамы) мыналар болып табылады: 1) Машина жасау; 2) Мұнай өнімдерінің өндірісі; 3) Химия өнімдерінің, резеңкелердің және пластмассалардың және өзге де металл емес өнімдердің өндірісі; 4) Металлургия. Сонымен бірге интеграциялық әлеуеттің әртүрлі типтері экономиканың әр саласында едәуір үлкен маңызға ие (жиынтық әсерге үлес терминінде): импорт алмасу – тігін өндірісінде, теріден жасалған бұйымдар мен аяқ киім өндірісінде; машина жасауда; үшінші елдерге экспортты ұлғайту – мұнай өнімдерінің, химия өнімдерінің, резеңкенің және пластмассаның және өзге де металл емес өнімдер өндірісінде; өзге де өндірістерде; Одақтың ішкі нарығына жеткізулердің ұлғаюы – көлік пен байланыста; мультипликативтік әсер – экономиканың көпшілік бөлігінде (неғұрлым ірілерінің арасында – металлургияда, электр энергиясының, газдың, судың өндірісінде және оларды бөлуде; саудада; пайдалы қазбаларды өндіруде); тізбекті өндіріске қатысудан алынатын әсер – ауыл шаруашылығында, орман шаруашылығында, балық аулауда; электр энергиясының, газдың, судың өндірісінде және оларды бөлуде. Одақ шеңберінде машина жасау бес әдістеменің нәтижелерінің жиынтығынан анағұрлым үлкен интеграциялық жиынтық әсерді алатын экономиканың саласы
11 болып табылады, бұл осы саланы дамыту жөніндегі бірлескен шараларды әзірлеудің дұрыс екенін дәлелдейді. Жекелей алғанда мүше мемлекеттер үшін барынша интеграциялық әсерді алу тұрғысынан экономиканың неғұрлым маңызды салалары мыналар болып табылады (неғұрлым нақтырақ қараңыз: 18-кесте): Армения Республикасы – көлік және байланыс (импорт алмастыру есебінен), ауыл шаруашылығы, машина жасау, электр энергиясының және судың өндірісі және оларды бөлу/табиғи газ транзиті. Беларусь Республикасы – мұнай өнімдерінің, химия өнімдерінің, резеңке және пластмассаның және өзге де металл емес өнімдердің өндірісі (үшінші елдерге экспортты ұлғайту нәтижесінде); машина жасау, металлургия; электр энергиясының, газдың, судың өндірісі және оларды бөлу. Қазақстан Республикасы – металлургия, машина жасау (үшінші елдерге экспортты ұлғайту нәтижесінде), сондай-ақ мұнай өнімдерінің өндірісі; химия өндірісі, резеңке және пластмасса бұйымдарының өндірісі; өзге де металл емес минералдық өнімдердің өндірісі; көлік және байланыс. Қырғыз Республикасы – машина жасау, көлік және байланыс (импорт алмасу есебінен), мұнай өнімдерінің, химия өнімдерінің, резеңке және пластмассаның және өзге де металл емес өнімдердің өндірісі; металлургия (мультипликативтік әсердің ықпалы). Ресей Федерациясы – машина жасау, металлургия, мұнай өнімдерінің, химия өнімдерінің, резеңке және пластмассаның және өзге де металл емес өнімдердің өндірісі. Баяндамада ұсынылған жүргізілген жұмыстардың нәтижесі барлық Одаққа мүше мемлекеттер үшін интеграциялық ықпал ету барынша экономикалық әсер алып келетін экономиканың салаларын экономикалық негізделген түрде айқындауға мүмкіндік берді. Еуразиялық экономикалық одақта интеграциялық әлеуеті бар, Экономикалық көрсетілетін қызметтердің жіктеуіші (бұдан әрі – ЭҚЖ) бойынша қызмет түрлерінің Төлем балансында көрініс табатын көрсетілетін қызметтердің кеңейтілген жіктеуіші бойынша 1 (бұдан әрі – ТБҚКЖ) / Еуразиялық экономикалық одақтың сыртқы экономикалық қызметі тауар номеклатурасының (бұдан әрі – СЭҚ ТН) 4 таңбалық деңгейінде айқындалған экономика салаларының тізбесі, сондай-ақ «болашақтың салалары» осы Шартқа 3-қосымшада ұсынылған. 1 «Extended Balance of Payments Services Classification» (EBOPS) БҰҰ жіктеуіші
12 ЕАЭО-ның интеграциялық әлеуеті бар экономиканың салаларын айқындау әдістемесін пайдалану ынтымақтастықтың – барлық мүше мемлекеттердің уағдаластыққа қол жеткізу салаларын таңдау кезінде негізгі қағидатты жоймайды және ауыстырмайды. Алынған нәтижелер экономиканың шынайы секторындағы, көрсетілетін қызметтер мен технологиялар секторындағы ынтымақтастық мәселелері бойынша мүше мемлекеттердің арасында консультациялар жүргізу үшін қайнар көз ретінде қызмет етуі мүмкін. Сонымен қатар интеграцияның салалық басымдықтарына бейімделу, интеграциялық шаралар кешенін әзірлеу және ЕАЭО шеңберінде жобалық басқару қағидаттарын іске асыру бойынша жүйелі жұмыстардың бөлігіне айналуы мүмкін. Мүше мемлекеттердің әдістемелері мен уағдаластықтардың нәтижелерін ескеретін кешенді негізде жалпы салалық басымдықтарды айқындау экономиканың нақты салаларын және интеграциялық шаралардың нәтижелігіне мезгіл-мезгіл мониторингті жүзеге асыру жөніндегі бірлескен жоспарларды дайындаудың сапасын арттыруға және жеделдетуге мүмкіндік береді. Кіріспе
13 Еуразиялық кеңістікте интеграциялық процестерді белсенді дамыту елдердің арасындағы экономикалық интеграция және өңірлік бірлестіктерді қалыптастыру процесстерінің салдарына айналды, сондай-ақ жаһандық сын-қатерлерге, қауіптер мен қатерлерге берілген жауап болды. Өңірлік бірлестіктер шеңберінде мүше мемлекеттердің өзара тәуелділігі және өзара бірін-бірі толықтыруы өсе түсуде, бұл ортақ нарықты қалыптастырумен, бірыңғай, келісілген және үйлестірілген саясатты жүргізумен байланысты. Осындай ынтымақтастықтың нәтижесінде әрбір ел жалпы бірлестіктің интеграциялық әлеуетін және бәсекелік ұлттық басымдықтарды іске асыру есебінен қосымша экономикалық ұтыс алуда. Интеграциялық мүмкіндіктерді іске асыру ұлттық деңгейдегі елдің экономикасының дамуымен салыстырғанда реттеуші шараларды әзірлеуге деген өзге тәсілдерді талап етеді. Осындай тәсіл барлық мүше мемлекеттер үшін ортақ экономикалық мақсаттарға негізделуі, ұлттық экономикалық әлеуеттерді және олардың синергиясының мүмкіндіктерін ескеруге тиіс. Мүше мемлекеттер оларды бірлестіктердің интеграциялық әлеуетін және мүше мемлекеттердің бәсекелік басымдықтарын пайдалану есебінен іске асыруға ұмтылатын перспективалы әлеуметтік-экономикалық даму бағыттарын айқындау үшін Одақта Жоғары Еуразиялық экономикалық одақтың 2015 жылғы 16 қазандағы № 28 шешімімен Еуразиялық экономикалық одақтың экономикалық дамуының негізгі бағыттары әзірленіп, бекітілді. Құжат Одақ жағдайында мүше мемлекеттердің бірлесіп экономикалық дамуы үшін негізді, позицияларының өзара іс-қимылы мен келісілуі, ұлттық экономиканың көбінесе болжануы және тұрақтылығы үшін және түпкі қорытындысында әрбір мүше мемлекеттің қосымша экономикалық әсерді алуы үшін мүмкіндіктерді қалыптастырады. Негізгі бағыттардың әзірленуі мен одан әрі іске асырылуы негіздеріне бірін- бірі толықтыратын екі қағидат қаланды: 1) Экономикалық дамудың мүше мемлекеттер үшін ортақ ұзақ мерзімді бағыттарын таңдау, мүше мемлекеттердің экономикасының бәсекеге қабілеттілігіне ықпал ететін интеграциялық шаралар мен іс-қимылдарды іске асыру. Бұл тәсіл Негізгі бағыттарды әрбір экономика саласындағы (секторындағы, аясындағы) ұзақ мерзімді интеграциялық шараларды сипаттай отырып, салалық қағидат бойынша емес, керісінше Одаққа мүше мемлекеттердің кез-келген экономика салаларының ықпалдасып даму мақсаты үшін «әмбебап» болып табылатын талаптарды айқындау қағидаты бойынша әзірлеуді талап етті.
14 2) Қосымша интеграциялық әсерді алу ықтималдығы анағұрлым жоғары, ал әсердің мөлшері мүше мемлекеттердің барлығының (көпшілігінің) экономикасы (секторы, аясы) үшін елеулі экономика салаларындағы ықпалдастық ынтымақтастықтың критерийлерін айқындау. Осы міндетті шешу үшін құжатта әртүрлі интеграциялық әлеуеттің түрлеріне сәйкес келетін интеграциялық әлеуеті бар экономиканың салаларын таңдаудың критерийлері айқындалды, олар мүше мемлекеттердің мына экономикалық даму міндеттерімен байланысты: мультипликативтік әсердің болуы және (немесе) оны қалыптастыру әлеуеті (бұдан әрі – мультипликативтік әсерлер); мүше мемлекеттердің кооперациясы есебінен (бұдан әрі – импорт алмасу) жоғары деңгейдегі өзектілігі және (немесе) оның әлеуеті; үшінші елдерге экспортты ұлғайтудың және әртараптандырудың жоғары әлеуеті (бұдан әрі – экспортты ұлғайту); мүше мемлекеттердің экономикасына мамандану және олардың бәсекелік басымдықтарын іске асыру (бұдан әрі – мамандану) есебінен ішкі нарыққа тауарлар мен көрсетілетін қызметтерді жеткізуді ұлғайту перспективалары; мүше мемлекеттердің қосылған құнды құрудың халықаралық өндірістік бірлестігіне және Одақ шеңберіндегі өндірістік тізбектерге (бұдан әрі – өндірістік тізбектер) қатысу перспективасы мен оның қатысуының кеңеюі; дамуды қуып жету тұжырымдамасынан бас тарту ж әне интеграциялық күштерді мүше мемлекеттердің экономика салаларын жалпыәліемдік көрсеткіштерді ілгері қарқынмен жаңа технологияларды жасаудың және тартудың есебінен дамытуға шоғырландыру («болашақтың салаларын» қалыптастыру) (бұдан әрі – «болашақтың салалары»); мемлекеттік реттеудің және (немесе) мемлекеттің қатысуының жоғары дәрежесі (бұдан әрі – реттеу). Интеграциялық шараларды іске асыру үшін экономиканың салаларын ұтымды таңдаудың маңыздылығы мүше мемлекеттердің экономикасының құрылымы мен мөлшерлерінің айырмашылығының болуымен, жекелеген салалар мен секторларды мемлекеттік реттеудің ерекшеліктерімен, сондай-ақ олардың әлемдік қосылған құн салығын қалыптастыру тетігінде бейімделу (қатысу) деңгейімен байланысты. Осы факторларды жиынтығында Одақтың мүмкіндіктерімен есепке алу түпкі нәтижесінде интеграциялық шараларды іске асыру тиімділіген және қосымша экономикалық әсерлердің ауқымына ықпал етеді. Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің 2015 жылғы 16 қазандағы № 28 «Еуразиялық экономикалық
15 одақтың экономикалық дамуының негізгі бағыттары туралы» шешімімен Комиссияға мүше мемлекеттермен бірлесіп жоғарыда аталған критерийлері негізінде 2014 жылғы 29 мамырдағы Еуразиялық экономикалық одақ туралы шартта көзделген интеграциялық әлеуеті бар экономиканың салаларын және интеграциялық шараларды пайдалануға бағытталған шараларды айқындау жөніндегі ұсыныстарды дайындау тапсырылды. Критерийлерге сәйкес Одақтағы интеграциялық әлеуеті бар экономиканың салаларын айқындаудың жеті әдістемесі әзірленді, оларды апрбоациялаудың мазмұны мен нәтижелері осы Баяндамада ұсынылды. Экономика салаларындағы интеграциялық әлеуетті бағалау нәтижелерін пайдалану ынтымақтастықтың интеграциялық басымдықтарын таңдаудың бар тетіктерін жетілдіруге бағытталған. Бір жағынан, бұл Комиссия мен мүше мемлекеттер нақты экономика салаларын дамытудың бірлескен шараларын дайындау кезінде интеграциялық әсерлерді сандық бағалауды есепке алуын мүмкіндік береді. Екінші жағынан, даму бағыттары бойынша (экспортты, импорт алмастыруды ұлғайту, инновацияларды дамыту және басқалары) ЕАЭО-ның үйлестірілген, келісілген, бірыңғай саясатын қалыптастыру және іске асыру кезінде экономиканың салаларын (салаларды, секторларды, тауарларды/көрсетілетін қызметтерді) анағұрлым нақты идентификациялау мүмкін болады, олардың интеграциялық әсерлері мүше мемлекеттер үшін анағұрлым маңызды. 1. Ынтымақтастықтың интеграциялық басымдықтарын айқындаудың және экономика салаларындағы интеграциялық әлеуетін бағалаудың халықаралық тәжірибесі Өңірлік бірлестіктердің жұмыс істеуінің маңызды аспектісі олардың экономикалық даму стратегияларында осы бірлестікке кіретін әрбір ел иеленетін барынша бәсекелестік басымдықтары жөніндегі бағдарламалардың болуы болып табылады. Комиссия 30-дан астам интеграциялық бірлестіктердің жұмыс істеуінің қол жеткізілген нәтижелері зерттелді және олардың ынтымақтастығының салалық модельдеріне егжей-тегжейлі талдау жасалды 2 . 2 Әлемдегі едуәір белгілі интеграциялық бірлестіктердің интеграциялық ынтымақтастығы (интеграциялық әлеуетті іске асыру модельдері) стратегияларының талдауы» Комиссияның ресми сайтының Еуразиялық экономикалық комиссия/Қызмет/Интеграция және макроэкономика/Макроэкономикалық са ясат департаменті/Зерттеулер http://’www.eurasianconimission.org/ru/act/integi_i_makroe/dep_makroec_pol/investigations/Pages/default.aspx
16 Талдаудың нәтижесі бойынша елдердің топтары үшін интерациялардың (схемалардың) модельдері белгіленді, олардың негізіне ынтымақтастықтың салалық қағидаты қаланды: барлық елдер үшін жүйе жасаушы салалық экономика бірлестіктерін бірлесіп дамыту; интеграциялық бірлестіктердің барлық елдері үшін қызығушылық тудыратын салаларды дамыту; ұлттық экономиканың өзара толықтырушы салаларын бірлесіп дамыту; интеграциялық бірлестік елдерінің бәсекелік басымдықтарын пайдалана отырып салаларды бірлесіп дамыту; интеграциялық бірлестік елдерінің бәсекелік басымдықтары негізінде мамандану салаларын дамыту; импорт алмасушы салаларды бірлесіп дамыту; өзара және сыртқы сауданы кеңейту үшін инфрақұрылымды бірлесіп дамыту; Анықтама үшін: Мысалы, ұлттық экономиканың өзара толықтырушы салаларын бірлесіп дамыту үшін МЕРКУРСОР 3 шеңберінде Бразилия мен Аргентина көлік құралдарын өндіреді. Бұл елдер қол қойылған келісімді басшылыққа ала отырып, бірлесіп жүк және жеңіл көліктерін өндіреді, бұл ретте жинақтау Аргентинада Бразилиядан әкелінген компоненттерді пайдалана отырып жүзеге асырылады (Бразилия автокөлік бөлшектерінің, бөліктерінің және механизмдерінің 46%-ын жеткізеді). Дайын өнім негізінен қоғамдастықтың ішкі нарығында өткізіледі. Тізбектелген модельдер (схемалар) бір-бірін өзара жоятын болып табылмайды, керісінше интеграциялық әлеуетті іске асыру үшін бар алғышарттарды іске асырудың және мүше мемлекеттердің бәсекелік басымдықтарын пайдаланудың қисынын көрсетеді. Сонымен бірге ірі интеграциялық бірлестіктердің ресми құжаттары (Еуропалық одақты, НАФТА 4 және АСЕАН 5 қоса алғанда) олардың негізінде интеграциялық әлеуеті бар экономиканың салалары белгіленетін әдістемелік тәсілдерді, сол сияқты интеграциялық әсерлерді бағалауға қойылатын ресми тәсілдерді қамтымайды. Ұлттық емес органдар жариялайтын бағалар ресми мәртебеге ие емес, соның салдарынан көбінесе ғылыми қызығушылық тудырады. 3 Оңтүстік Америка елдерінің жалпы нарығы 4 Еркін сауда туралы Солтүстік Америка келісімі 5 Оңтүстік-Шығыс Азия мемлекеттердің ассоциациясы
17 Осыған байланысты мына жұмыстар едәуір көп қызығушылық туғызады: Еуразиялық экономикалық комиссияның тапсырысы бойынша CEPR 6 зерттеуі («Transatlantic Trade and Investment Partnership» (CEPR, 2013a) және «Reducing Transatlantic Barriers to Trade and Investment» (CEPR, 2013b)), сондай-ақ ауыл шаруашылығы бойынша НАФТА-ға арналған «NAFTA at 20: North America’s Free- Trade Area and Its Impact on Agriculture» (Zahniser et. ah, 2015) салалық баяндамасы. CEPR баяндамалар АҚШ және ЕО жасайтын Трансатланттық сауда және инвестициялық әріптестігі экономикалық әріптестігіне арналған: бірінші баяндама келісімге қатысушылардың әл-ауқатының өзгерісіне интегралдық баға береді, екінші баяндама АҚШ пен ЕО арасындағы тарифтік емес кедергілерді алып тастаудың салдарын егжей-тегжейлі бағалайды. Екі баяндама үшін сандық бағалауды жалпы теңдікті есептеп шығару моделі негізінде CEPR алған. Авторлар GTAP8 жобасының деректер қорын пайдаланады, тарифтік емес кедергілердің баламаларының бағасы Ecorys (2009) жұмысынан алынған. Модель базалық «қарапайым» нұсқалармен салыстырғанда елеулі түрде модификацияланған, атап айтқанда шексіз бәсекелестік, ауқымнан үнемдеу әсері, жұмыскерлердің біліктілігінің (дағдыларының) әртүрлі деңгейі енгізіледі. Екі баяндама да екі нұсқа бойынша интеграция сценарийін қарастырады. «Өршіл нұсқа» тарифтік кедергілерді толығымен жоюды, тауарлар мен көрсетілетін қызметтер саудасында тарифтік емес кедергілерді (ТЕК) 25%-ға, мемлекеттік сатып алуларға қатысудың кедергілерін – 50%-ға төмендетуді көздейді. «Шынайысы» тарифтік емес кедергілерді 10%-ға төмендетуді, тауарларға тарифтерді 98%-ға жоюды және елдердің арасындағы сауданы ырықтандыру жөніндегі келіссөздерді жалғастыруды қарастырады. Бұдан өзге модельдің алғышартында келісімге қатысушы елдердің арасындағы қағидаларды және халықаралық стандарттарды ішінара үйлестірудің де негізі қаланады. CEPR бағасы бойынша «өршіл» сценарийді іске асыру жағдайында ЕО-ның ІЖӨ-сі шамамен 5%-ды, АҚШ-тікі – 0,4%-ды құрайды. Көп жағдайда мына салалар ұтады: металлдан жасалған бұйымдар (экспорттың 12%-ға ұлғаюы), тамақ өнімдері (9%), химиялық өнеркәсіп (9%), басқа өнеркәсіп тауарлары (6%), өзге де көлік жабдықтары (6%), автокөліктер (40%). Ауыл шаруашылығы, орман және балық өнеркәсібі өнімдерін шығарудың жалпы көлемі 0,06%-ға өседі, десек те жекелеген сегменттерде құлдырау да байқалуы мүмкін. Сценарийлерді іске асырудан алынатын жалпы әсерлер 1-кестеде ұсынылған. 6 The Center tor Economic and Policy Research
18 1-кесте. TTIP келісімін іске асырудан алынатын жалпы макроэкономикалық әсер Ішінара келісім: тауарлар бойынша тарифтер ғана Ішінара келісім: көрсетілетін қызметтер бойынша тарифтер ғана Ішінара келісім: мемлекеттік сатып алу бойынша тарифтер ғана Толық келісім: кішігірім өршіл сценарий Толық келісім: өршіл сценарий ІЖӨ-нің өсуі ЕО, млн. еуро 23,8 5,3 6,4 68,3 119,2 АҚШ, млн. еуро 9,4 7,4 1,9 49,5 94,9 Екіжақты экспорт ЕО, млн. еуро 43,8 4,6 7,0 107,8 187,0 АҚШ, млн. еуро 53,8 2,9 3,4 100,9 159,1 Жалпы экспорт ЕО, млн. еуро 43,7 5,8 7,1 125,2 220,0 АҚШ, млн. еуро 57,3 5,5 5,9 142,1 239,5 Дерекөз: CEPR (2013b) Елеулі салалық әсерлер күтіледі. Авторлардың бағалауы бойынша іс жүзінде барлық салаларда, әсіресе автокөлік жасауда, металлдар мен металлдардан жасалған бұйымдар өндірісінде, тамақ өнеркәсібінде экспорттың өсуі байқалатын болады. Ең төменгі әсер байланыс, авиация өнеркәсібі, өзге де өндіруші салаларға, басқа да көрсетілетін қызметтер сияқты салаларға тән болады (қараңыз: 2-кесте). 2-кесте. TTIP келісімін іске асырудан алынатын экспорттың барынша және ең төменгі өсуі бар салалар (2027 ж. горизонт) Салалар ЕО-дан АҚШ-қа АҚШ-тан ЕО-ға Толық келісім: кішігірім өршіл сценарий Толық келісім: өршіл сценарий Толық келісім: кішігірім өршіл сценарий Толық келісім: өршіл сценарий автокөлік жасау 71.0 148.7 207.4 346.8 Металлдар мен металлдардан жасалған бұйымдар өндірісі 42.4 68.2 52.7 88.1 Тамақ өнеркәсібі 26.1 45.5 56.5 74.8 Өнеркәсіптің басқа да салалары 23.0 22.8 16.3 16.7 Электр құралдарының өндірісі 18.3 35.0 21.9 44.1 Ағаш өңдеу, ағаштан жасалған 10.8 19.9 21.7 42.5
19 бұйымдар өндірісі және целлюлозды- қағаз өнеркәсібі Химия өнеркәсібі 20.0 36.2 23.0 34.2 Өзге де өндіруші салалар 0.5 0.6 0.5 0.4 Авиация өнеркәсібі 0.9 1.6 1.0 2.2 Байланыс 0.6 0.9 5.0 10.5 Өзге де көрсетілетін қызметтер -0.4 -1 0.6 1.5 Дерекөз: CEPR (2013b) Интеграциялық әсерлерді бағалау үшін жалпы теңдікті есептеп шығару модельдері пайдаланылатын жұмыстардан өзге бірқатар зерттеулер бар, оларда интеграциялық әсерлердің бағасы қарапайым көрсеткіштердің негізінде алынған. Осыған тән мысал ретінде «NAFTA at 20: North America’s Free-Trade Area and Its Impact on Agriculture» баяндамасын есептеуге болады, онда жеке ауылшаруашылығы және азық-түлік топтары бойынша интеграция деңгейін бағалау үшін қарапайым көрсеткіштердің (Zahniser et. al., 2015) талдауына және бұрынғы кеңестік кеңістіктегі интеграциялық процестер мониторингінің және бағалауының аспабы ретінде қолданылатын Еуразия интеграциясы индикаторларының жүйесіне (ЦИИ ЕАБР, 2014) негізделген авторлық әдістеме қолданылады. Қазіргі әдебиеттерде интеграциялық әсерлердің сандық бағаларын алу үшін әртүрлі тәсілдер қолданылады. Едәуір көп таралғаны жалпы теңдікті есептеп шығару модельдері мен эконометрикалық модельдер. Жалпы теңдікті есептеп шығару модельдері (CGE-модельдері, Computable General Equilibrium models) 7 әріптес елдер үшін интеграциядан алынатын әсерлерді сандық бағалауда едәуір жиі қолданылатын аспаптардың бірі болып табылады. Модельдердің осы түрлерін ақпараттық қамтамасыз етуде фирмалардың, үй шаруашылықтарының және мемлекеттердің арасындағы салааралық өзара байланыстар және ақша ағындары туралы дерек терді қамтитын әлеуметтік шоттардың матрицалары маңызды роль атқарады 8 . Теориялық тұрғыдан бұл 7 CGE модельдеріне үш негізгі сипаттама тән (Dixon, Paramentr, 1996). Біріншіден, экономикалық агенттердің тәртібі сипатталады: үй шаруашылықтарының, фирмалардың, мемлекеттердің. Екіншіден, еш болмаса өндіріс тауарлары мен факторлары қатарына бағаларды (нарықтық теңдікке қол жеткізудің есебінен) қалыптастыру механизмдері беріледі. Үшіншіден, модель шешімінің нәтижесі сандық бағалау болып табылады. 8 Жекелеген зерттеулерде (мысалы, EDB, 2012) салааралық теңгерім интеграциядан алынатын әсерлерді бағалау үшін дербес әдіс ретінде қолданылады.
20 экономика салаларының деңгейінде нәтижелер алуға мүмкіндік береді, бірақ практикада көптеген жұмыстарда бағалар ішінара кері өңделеді (әдетте зерттеушіні қызықтыратын салаларға басымдық бере отырып) немесе экономиканың деңгейінде жалпы қарастырылады 9 . Жұмыстардың тіптен көпшілігінде жалпы теңдіктің есептеп шығарылатын моделі интеграциялық әсерлерді бағалау үшін пайдаланылады, макроэкономикалық (салалық емес) әсерлерін бағалау тапсырмалары шешіледі 10 . CGE модельдерінің негізгі басымдықтарының қатарына мыналар жатады: жақсы дайындалған теориялық базасының болуы; экономикалық агенттер (соның ішінде тұтынушылардың) деңгейінде бірлестіктің қатысушылары үшін пайда мен шегерулерді анықтау; жасалатын интеграциялық бірлестіктер (еркін сауда аймағы) форматы туралы әртүрлі сценарийлік алғышарттарды тексеру мүмкіндігі; әдісті ыңғайлы іске асыру үшін деректер қоры мен бағдарламалардың болуы. Әдістің негізгі кемшіліктері 11 : салалық әсерлер жеткілікті агрегирленген деңгейде ғана алынуы мүмкін; әдіс калибрлеу тәсілдері мен параметрлердің мәні тәсілдерін таңдауға сезімтал болып келеді (жалпы әртүрлі әдістемесі бар көптеген басқа жұмыстарда бағаланған экзогендік параметрлер жиі пайдаланылады); әдіс деректерге жоғары талаптар қояды (GTAP базасында деректер болмаған кезде әлеуметтік шоттардың матрицаларын дербес есептеу талап етіледі, бұл өте күрделі тапсырма болып табылады); нәтижелер көбінесе өте қатал болып табылатын, қабылданатын алғышарттарға байланысты; модель әсерлерді іске асыру мерзімін айқындауға мүмкіндік бермейді 12 ; 9 Кең тараған ортақ теңдіктің есептеп шығарылатын модельдерінің бірі – сауда саясатындағы өзгерістерді бағалау үшін қолданылатын модель – GTAP (Hertel et al. 1997). Оны құру үшін тиісті деректер базасы пайдаланылады, соңғы нұсқасы (GTAP) 2004, 2007 және 2011 жылдардағы 140 ел мен өңір және 57 сала бойынша деректерді қамтиды. 10 Мұндай модельдер, мысалы, ЕО (Haaland, Norman, 1993; Harrison et al, 1994; Baldwin et al, 1997) және Солтүстік Америка (Cox, Harris, 1985; Brown et al 1992) елдері үшін құрылған. Работы, анализирующие отраслевые аспекты интеграции, находятся в Интеграцияның салалық аспектілерін талдайтын жұмыстар Мұндай модельдер мысалы ЕС елдері (Haaland, Norman, 1993; Harrizon et al, 1994; Baldwin et al, 1997; (Cox, Harris, 1985; Brown et al 1992) үшін құрылған. Интеграцияның салалық аспектілерін талдайтын жұмыстар аз болып отыр. Бұл ретте мұндай жұмыстардың өзінде салалық әсерлер негізгі фокустың рөлін атқармайды, ал агрегация деңгейі жоғары болып табылады. Әртүрлі елдер мен бірлестіктер бойынша зерттеулердің үлгілері (АРЕС , 2002; Hertei et al, 2001; Ando,2009; tang et al, 2015) болып табылады, бірнеше зерттеулер Ресей үшін де (Кнобель, Чокаев, 2014; Tochitskaya, de Souza, 2008; ЕАБР, 2015) жасалды. 11 McKitrick (1998). Grassini (2009) жұмыстарында нақтырақ сын айтылған.
21 модельдерді стандартты қою неғұрлым күрделі әсерлерді есептеуге мүмкіндік бермейді (жиынтық факторлық өнімділіктің артуы сияқты); модельдің сапасын тексерудің шарттастырылған критерийлері болмайды. Эконометриялық модельдер Интеграциялық әсерлерді бағалау үшін пайдаланылатын неғұрлым кең тараған эконометрикалық модельдер гравитациялық модельдер болып табылады 13 . Модельдің стандартты спецификациясы ІЖӨ-ге қарағанда сауда лектерінің, елдер мен қосымша айнымалылар жиынтығы (жалпы шекаралардың, тілдік әртүрліліктің, тарифтердің және басқаларының), соның ішінде жалған интеграцияға жауапты жалған айнымалылардың арасындағы арақашықтың тәуелділігін білдіреді 14 . Интеграциялық әсерлерді бағалау үшін гравитациялық модельдер қолданылатын зерттеулердің көпшілігі панельдік деректерге құрылған. Бұл лагирленген айнымалыларды қосуға және импорттаушылар мен экспорттаушылар үшін («елдік») тіркелген әсерлерді есепке алуға мүмкіндік береді 15 . Интеграциялық әсерлерді гравитациялық модельдердің көмегімен бағалауға арналған жұмыстар санының көп болуына қарамастан, жекелеген зерттеулерде ғана салалық әсерлерді бағалау жүргізіледі. Әдетте, оларда жекелеген нарықтар бойынша сауда лектері зерделенеді немесе интеграциялық бірлестікті құрғаннан кейін тарифтік емес кедергілерді төмендетуге ықпалы бағаланады 16 . Жұмыстардың көпшілігінде агрегирленген деректер пайдаланылады, бұл оларды кері агрегациялаудың техникалық мүмкіндігі болғанның өзі нде нәтижелердің интерпретациялануын елеулі түрде шектейді. 12 Тіпті серпінді ойластырудың өзінде де, өйткені модельдің мезгілдерінің саны деректердің мезгілдігіне сәйкес келуі міндетті емес (Grassini, 2009). 13 Әдебиеттерде атап көрсетілгендей, гравитациялық модель экономикадағы ең тұрақты эмпирикалық тәуелділердің бірі болып табылады (Porojan, 2001). Осы модельдердің теориялық негіздемесі зерттеулердің едәуір санында талқыланады (Helpman E., Krugman, 1985; Deardorff, 1998; Anderson, van Wincoop, 2003). 14 Ел бір бірлестікке жатқан жағдайда жалған айнымалы бірге теңестіріледі, болмаған жағдайда – нольге теңестіріледі. 15 Гравитациялық модель кеңістіктік іріктеу базасында орнықсыз нәтижелер береді, өйткені бағалар жылдан жылға интеграциядан ұтымдылықтың сызықты емес динамикасына байланысты аралас болуы мүмкін (Ghosh, Yamarik,2004 ). 16 Мұндай зерттеулердің үлгілері (ЕАБР, 2015а; ЕАБР, 2015b; Lejour, de Pavia, 2007; Philippidis, Sanjuan, 2007; Ravishankar, Stack, 2014). Интеграциялық әсерлерді бағалау секторалдьді деректерді тарта отырып жүргізілді, мысалы, (Bijsterbosch, Kolasa. 2010) (ПИИ легінің ықпалы) және (Chen et al. 2009) (импортты бәсекенің ықпалы) жұмыстарында.
22 Эконометрикалық модельдердің негізгі артықшылықтары мыналар болып табылады: модельдің сапасын бағалаудың шарттастырылған критерийлерінің болуы; регрессиядағы әртүрлі бақылау факторларын ескеру мүмкіндігі; елдердің арасындағы сауда лектерін түсіндірудегі жоғары деңгейдегі нақтылық; іске асырудың қарапайымдылығы (соның ішінде жаңа факторларды қосу). Модельдердің осы түрінің негізгі кемшіліктеріне мыналар жатады: кері агрегирленген тауар топтары бойынша маңызды бағаларды алудың қиындығы 17 ; деректердің артық болу проблемасы: ІЖӨ-ның және арақашықтықтың – негізгі екі айнымалылардың жоғары деңгейдегі түсіндіруші қабілеті – кез-келген спецификация кезінде іс жүзінде маңызды теңдеуді алуға мүмкіндік береді (Schaefer et al, 2008); интеграцияның макроэкономикалық көрсеткіштерге ықпалын бағалау мүмкіндігінің болмауы (соның ішінде, бағаларды басқа әдістерді пайдаланусыз есептеулер сценарийлері үшін қолдану); деректердің стационарлық емес жағдайында бағалаудың кейбір әдістерін қолдану коэфициенттер бағасының көтерілуіне әкеп соғуы мүмкін – атап айтқанда, бірлестікке енуден алынатын әсер (Zwinkels, Beugelsdijk, 2010). Осылайша, интеграцияның әсерін бағалаудың неғұрлым көп тараған екі әдісі – CGE модельдер және гравитациялық модельдер – кері агрегирленген деңгейде сапалы нәтижелер алуға мүмкіндік бермейді. Сонымен бірге, оның тіршілік етуінің аз мерзімін ескере отырып, ЕАЭО-дағы интеграциялық әлеуетті бағалау үшін соңғы өзекті деректерді пайдалану талап етіледі 18 . Салалар деңгейінде нақтыланған бағалар өзекті деректер бойынша «төмен тұрған жемістерді» іздеу әдісін алуға мүмкіндік береді. «Төмен тұрған жемістерді» іздеу әдісі Модификациялаудан кейін интеграциядан алатын (соның ішінде импорт алмасу бөлігінде) пайданы бағалау үшін пайдалануға болатын экспорттың ұлғаюының перспективалық бағыттарын бағалауға қойылатын бірегей тәсіл Р. 17 Кері агрегациялау процесінде модельдің сауда лектерін түсіндіру қабілеті азая береді, өйткені негізгі факторлар (ІЖӨ және арақашықтық) тауар топтары бойынша бөлінбейді. 18 ЕАЭО-ға қатысушы елдер бойынша GTAP базасындағы деректердің, әдетте, сапасы төмен болады.
23 Хаусманның және оның бірлескен авторларының жұмыстарында ұсынылған (Hausmann et al, 2007; Hausmann, Klinger, 2007). Перспективалық салаларды айқындау үшін екі көрсеткіш ұсынылған – PRODY (тауардың «өнімділігі») және EXPY (елдің экспорттың кәрзеңкесінің «өнімділігі»). Бірінші көрсеткіш елдің жан басына шаққандағы ІЖӨ орташа есеппен өлшенген деңгейін білдіреді (таразы Балласс индекстері болып табылады, олар салыстырмалы артықшылықтарды деңгейін өлшейді) 19 . Екінші көрсеткіш ел экспорттайтын тауарлар «өнімділігінің» орташа өлшенген деңгейі (таразы ретінде елдің экспортының құрылымындағы тауарлардың үлесі болып табылады). Ол елдің жан басына шаққандағы ІЖӨ-нің модельдік деңгейі ретінде интерпретацияланады. Тауарлар тауарлардың «өнімділігі» мен елдің экспорттық кәрзеңкесінің «өнімділігі» арасындағы неғұрлым жоғары айырмашылықпен перспективалы тауарларға жатады (елдің экспортының «өнімділігін» арттыруға қабілетті), алайда осы тауарлар бойынша мамандануға ауысудың жоғары деңгейдегі ықтималдығы жағдайында ғана. Бұл ықтималдық ең кем дегенде екі шартты ықтималдықтан айқындалады (екінші тауарға мамандау кезінде бірінші тауар бойынша мамандану ықтималдығы және керісінше) 20 . Елге олар экспорттап жүрген тауарлармен байланысты тауарлардың экспортын ұйымдастыру ең жеңілі болып табылады (әлемдік сауданың заңдылықтарына сәйкес) 21 . Әдебиеттерде PRODY және EXPY көрсеткіштері интеграциялық бірлестіктер шеңберінде перспективалы тауарлардың топтарын анықтау үшін пайдаланылатын жұмыстардың үлгілері көп кездеспейді. Мәселен, Оңтүстік Африканы дамыту Қоғамдастығы үлгісінде тауарлардың «өнімділігін» салыстыра көрсетудің көмегімен бірлестіктің ішіндегі сауда оған кірмеген елдермен жасалатын саудаға қарағанда неғұрлым әртараптандырылған және жоғары технологиялы (Mashayekhi et al, 2012) 22 . МЕРКОСУР үлгісінде бірлестіктің ішіндегі сауда қатысушы елдердің экспорттық кәрзеңкесінің жоғары «өнімділігімен» ерекшеленетіндігі көрсетілді 19 Баласс индексі елдің экспорттық жиынтығындағы тауар үлесінің әлемдік экспорттық жиынтықтағы тауардың үлесіне қатынасын білдіреді (Balassa, 1965). 20 Шартты ықтималдық бір мезгілде екі тауар түрлері бойынша маманданатын елдер санының (екі тауар түрлері бойынша Баласс индексі бірден асады) бір тауар түрі бойынша ғана маманданатын елдер санына қатынасы ретінде есептеледі. 21 Тәсілдің нақты сипаттамасы (көрсеткіштерді есептеу формулаларымен) – қараңыз. Гнидченко (2014). 22 Мәселен, бірлестікке кірмеген елдерге экспорт үшін PRODY көрсеткішінің орташа мәні 13 мың долларды құрады, ал бірлестік елдеріне экспорт үшін – 81 мың долларды құрады. Б.Клингердің осыған ұқсас нәтижені Оітүстік Африка кедендік одағы үшін алғаны қызықты (Klinger,2009).
24 (Moncarz et al, 2016), бұл салыстырмалы басымдығы әзірге жоқ тауарлар бойынша экспорттың технологиялық деңгейін арттыруға мүмкіндік береді. Тәсілдің басымдықтарына мыналарды жатқызған дұрыс: кері агрегирленген деңгейде тауарлардың өзара ықпалының бағалануын және оларды есепке алу мүмкіндігі (СЭҚ ТН 6 таңбасына дейін); кезеңдік уақыт, елдерді қамту және тауарлар бойынша деректердің қолжетімділігі (бағалауды алу үшін сыртқы сауданың болуы жеткілікті); экспортты әртараптандырудың перспективалы бағыттарын айқындау мүмкіндігі (ел маманданбаған, бірақ оған барлық алғышарттары бар тауарларды); тәсілді эконометрикалық әдістермен және салааралық теңгерім модельдерімен интеграциялау есебінен оны модификациялаудың кең мүмкіндігі. Тәсілдің кемшіліктері: интеграцияның макроэкономикалық көрсеткіштерге ықпалын бағалауға мүмкіндік бермеуі (соның ішінде ценарийлік есептеулерге оны басқа әдістермен кешенді пайдаланбай бағалауды қолдану); оларға қатысты елдің салыстырмалы түрде басымдығы бар тауарлар бойынша экспорттың ұлғаю перспективасын бағалау үшін жарамсыз; едәуір күрделі әсерлерді есептеуге бейімделмеген (факторлық өнімділік жиынтығының өсуі сияқты); әсерлерді іске асыру мерзімін айқындауға мүмкіндік бермейді, өйткені қатаң түрдегі мағынасында болжамдық болып табылмайды, керісінше әлеуетті бағасы болып табылады (салыстырмалы басымдықтарды дамытудың шектеулерін жою жағдайында); әсерлердің құндық көлеміне басымдық бере алмайды. Осылайша, қазіргі уақытта қолданылатын әдістер экономиканың салалары мен секторлары деңгейінде интеграциядан алынатын пайданы бағалау үшін толығымен сәйкес келмейді (тауар позициялары мен көрсетілетін қызметтердің санаттары), алайда интеграциялық әдістерді бағалау мақсаттарына арналған «төмен тұрған жемістерді» іздеу әдісін модификациялаудың іске асырылмаған кең мүмкіндіктері бар (3-кесте). 3-кесте. Сауданың өсу әлеуетін бағалау тәсілдерін топтастыру Тауар номенклатурасының деңгейі Сауданың өсу әлеуеті Интеграцияның есебінен сауданың өсу әлеуеті Агрегирленген (жалпы экономика, Жалпы теңдіктің есептелетін модельдері; Жалпы теңдіктің есептелетін модельдері;
25 экономиканың салалары) гравитациялық модельдер гравитациялық модельдер Нақтыланғандары (тауар топтары) «Төмен тұрған жемістерді» іздеу әдісі 2. Одақта интеграциялық әлеуеті бар экономиканың салаларын айқындау жөніндегі ұсыныстар және оларды апробациялаудың нәтижелері
26 Осы Баяндаманың мақсаттары үшін экономиканың салалары ретінде экономикалық қызмет түрлері жіктеуішіндегі қызмет түрлері (бұдан әрі – ЭҚЖ) немесе ЕАЭО-ның сыртқы экономикалық қызметі Тауар номенклатурасына сәйкес (бұдан әрі – СЭҚ ТН) тауар позициясы, Төлем балансында көрініс табатын көрсетілетін қызметтердің кеңейтілген жіктеуіші (бұдан әрі – ТБҚКЖ) бойынша көрсетілетін қызметтердің санаттары түсініледі. Интеграциялық әлеуеттің (критерийдің) түріне байланысты әрбір әдістеме мүше мемлекеттердің экономика салаларын дамыту мүмкіндіктерін жан-жақты талдауды және бағалауды жүргізуге мүмкіндік беретін сатыларды және оның тәсілдерін қамтиды. І саты. Мүше мемлекеттердің экономикасының құрылымы және олардың өзара және сыртқы байланыстары туралы деректердің негізінде интеграциялық әлеуетті талдау Бұл саты 23 мүше мемлекеттердің экономикасының құрылымын, жалпы ЕАЭО- ға мүше мемлекеттердің және үшінші мемлекеттермен арасындағы өзара байланыстардың деңгейі мен сипатын қамтиды. Талдау статистикалық көрсеткіштер жиынтығын және интеграциялық әлеуеттің қарастырылатын түріне сәйкес келетін модельдер қатарын пайдалана отырып, мүше мемлекеттердің экономика салалары бөлінісінде жүргізіледі. Анықтама үшін: Мысалы, экономиканың әрбір саласына арналған импорт алмасу критерийі үшін Баласс 24 индексін және Грубель-Ллойд 25 критерийін қоса алғанда, 8 көрсеткіш пайдаланылды; экспортты ұлғайту критерийі үшін – 13 көрсеткіш, соның ішінде Михаэли 26 индексі және комплементарлық индексі пайдаланылды 27 . 23 «Болашақтың салалары» және мемлекеттік реттеу жөніндегі әдістер үшін саты жоқ. 24 Экономика саласының осыған ұқсас экономика саласы бойынша орташа әлемдік деңгеймен салыстырғанда импортқа тәуелділік деңгейін көрсетеді (мүше мемлекеттің жалпы импортының көлеміндегі қарастырылатын саладағы импорттың үлесі). 25 Белгілі бір экономиканың саласы бойынша елдің сауда айналымындағы свауданың ішкі салалаық үлесін көрсетеді және ішкі салалық кооперацияның үлесін сипаттайды. 26 Тауарлар мен көрсетілетін қызметтер бойынша елдің экспорты мен импортының құрылымындағы өзгешеліктердің тереңдігін өлшейді және елдің экспортындағы тауар мен көрсетілетін қызметтің арасындағы айырмашылықты және елдің импортындағы осы тауар мен көрсетілетін қызметтің арасындағы айырмашылықты білдіреді. 27 Елдің экспорты құрылымының үшінші елдердің импортының құрлымымен сәйкестігін көрсетеді, яғни белгілі бір шекте әлемдік нарықтағы елдің тауарларының ұсынысы құрылымының, Одаққа мүше мемлекеттерді қоспағанда, барлық басқа елдердің сұранысының құрлымымен сәйкестік деңгейін көрсетеді.
27 Интеграциялық әлеуеттің болуы экономиканың әрбір саласы үшін барлық көрсеткіштердің мәнін талдау негізінде айқындалады 28 . Бұдан әрі модельдік аспаптардың көмегімен интеграциялық әлеуетті бағалау жүргізіледі. Бұл ретте белгілі бір әдістемелер үшін (әдістемелердің топтары) оның өз спецификасы бар: 1) Импорт алмасу, экспортты ұлғайту және мамандану әдістемесі үшін әлеует сауданың өсу әлеуетінің арасындағы айырмашылық ретінде есептеледі: а) ЕАЭО елдерінің мүшелігі жағдайында және б) егер ел интеграциялық бірлестікке кірмеген жағдайда. 2) Мультипликативтік әсерлер мен өндірістік тізбектер жөніндегі әдістеме үшін интеграциялық әлеуетті бағалау әр экономиканың саласы үшін салаларалық байланыстарды, яғни соңғы өнімді өндіру үшін аралық тауарлардың кең шеңберін пайдалану қажеттілігі есебінен бір саланың өніміне деген сұраныстың өсуінің ықпалын есепке ала отырып құрылады. 3) «Болашақтың салаларын» айқындау жөніндегі әдістемеде модельдік құралдар қолданылмады, өйткені экономиканың жаңа салалары мен секторларын пайда болуны болжау үшін тиісті деректер жоқ. 4) Мемлекет реттейтін экономиканың салаларын және компанияларға мемлекеттің қатысу үлесі жоғары салаларды айқындау жөніндегі әдістемеде статистикалық әдістер қолданылады. ІІ саты. Мүше мемлекеттердің және жалпы Одақтың дамуындағы ұлттық және ұлттықтан жоғары салалық және секторалдық басымдықтарды есепке алу. Осы сатының шеңберінде мүше мемлекеттердің және жалпы Одақтың қолданыстағы нормативтік-құқықтық актілеріне мүше мемлекеттер ұлттық және ұлттықтан жоғары деңгейде дамуына мүдделі экономиканың салаларын анықтау нысанына талдау жүргізіледі. Мұндай актілердің үлгілері елдің ұзақ мерзімді кезеңдегі әлеуметтік-экономикалық стратегиялары, ұлттық салалық даму стратегиялары (мысалы, Қазақстан Республикасының 2015-2019 жылдарға арналған индустриалды-инновациялық даму мемлекеттік бағдарламасы, Ресей Федерациясының «2013-2025 жылдарға арналған авиация өнеркәсібін дамыту» мемлекеттік бағдарламасы және басқа да актілер), Комиссия Кеңесінің, Еуразиялық үкіметаралық кеңестің, Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің шешімдері (мысалы, Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің «Еуразиялық экономикалық одақ шеңберінде көрсетілетін қызметтердің бірыңғай нарығы жұмыс істейтін 28 Атап айтқанда, импорт алмасу жағдайында Баласс индексі жоғары мәнге ие экономиканың салаларында интеграциялық әлеует жоғары дәрежеде болады. Сонымен бірге Грубель-Ллойд индексінің позициясы тұрғысынан импорт алмасу әлеуетіне көрсеткішінің төмен мәні бар экономиканың салалары ие болады.
28 секторлардың (кіші секторлардың), көрсетілетін қызметтердің тізбесін бекіту туралы» 2014 жылғы 23 желтоқсандағы № 110 шешімі, Еуразиялық үкіметаралық кеңестің «Еуразиялық экономикалық одақ шеңберіндегі негізгі өнеркәсіп бағыттары туралы» 2015 жылғы 8 қыркүйектегі № 9 шешімі) болуы мүмкін. ІІІ саты. Интеграциялық әлеуеті бар экономика салаларының қорытынды тізбесін қалыптастыру Интеграциялық әлеуеті бар экономика салаларының алдын ала тізбесі әдістеменің барлық сатыларын апробациялау нәтижелері бойынша алынған тізімдерді қиыстыру арқылы жасалады. Тізбе әрбір мүше мемлекет үшін жеке және Одақ үшін тұтастай қалыптастырылады. Одақтың интеграциялық әлеуеті ретінде мүше мемлекеттердің интеграциялық әлеуетінің жиынтығы түсініледі. Алдын ала тізбе мазмұнының дұрыстығына тексеріледі. Мазмұнының дұрыстығын тексерудің мақсаты мазмұндық сәйкестігі болмаған жағдайда статистикалық критерийлерге шартты сәйкес келуіне байланысты тізбеге енген экономиканың салаларын алып тастау болып табылады. Көрсетілген сәйкестіктерді мүше мемлекеттердің және Комиссияның салалық сарапшылары анықтайды. Мазмұнының дұрыстығын тексерудің нәтижелерін есепке ала отырып, интеграциялық әлеуеті бар экономика салаларының тізбесі мүше мемлекеттер үшін жеке және Одақ үшін жалпы қалыптастырылады. Көрсетілген тізбелер интеграциялық әлеуеттік сандық бағасына қарай дәрежеленеді. Демек, жоғары дәрежедегі экономиканың саласы интеграциялық ынтымақтастық мақсаттары үшін неғұрлым басымдығы бар болып табылады. 2.1. Жоғары деңгейдегі өзектілігі және (немесе) Одақ шеңберіндегі кооперация есебінен импорт алмасу әлеуеті бар экономиканың салалары Жоғары деңгейдегі өзектілігі және Одақ шеңберіндегі кооперация есебінен импорт алмасушы әлеуеті бар экономиканың салалары әдістемесінің негізгі идеясы ЕАЭО құрамындағы импорт алмасу әлеуеті ұлттық импорт алмасу әлеуетіне қарағанда төменірек саланы айқындаумен байланысты. Интеграциялық әлеуетінің бар-жоғы туралы қорытынды жасауға мүмкіндік беретін талдаудың негізгі факторлары мыналар болып табылады: 1) Мүше мемлекеттің әлемнің басқа елдерімен салыстырғандағы тауармен (көрсетілетін қызметпен) сыртқы саудасы бойынша салыстырмалы басымдығы (әлемнің барлық елдеріне қатынасы бойынша Баласс индексімен анықталады);
29 2) мүше мемлекеттердің және жалпы Одақтың іс жүзіндегі және әлеуетті импортының құрылымы. Әрбір мүше мемлекет үшін импортт алмастырудың ұлттық әлеуеті сыртқы саудадағы қалыптасқан құрылымды ескере отырып, әлемнің басқа елдерімен салыстырғандағы салыстырмалы басымдықтар негізінде есептеледі (Баласс индексі). Импорт бойынша Баласс индексінің жоғары мәні бар тауар позициялары (яғни әлемнің басқа елдерімен салыстырғанда импортқа жоғары деңгейдегі тәуелділік) елдер олардың өндірісімен аралас тауарлар импортына маңызды тәуелділікке ие болған жағдайда импорт алмасудың жоғары әлеуеті бар болады. Әдістеме елдің импорт алмасу әлеуетін «интеграциясы бар ахуалда және «интеграциясыз» ахуалда қарастыруға мүмкіндік береді. Егер ел интеграциялық бірлестіктің қатысушысы болып табылса, үшінші елдерден импорт алмасудың да, Одақ бойынша әріптес елдерден импорт алмасудың да орын алуы күтіледі. Егер ел интеграциялық бірлестіктің қатысушысы болып табылмаса үшінші елдерден импортты да, Одақ бойынша әріптес елдерден импортты да алмастыру күтіледі. Одақтың мүшесі ретінде елдің импорт алмасу мүмкіндіктерін бағалау кезінде әдістеме интеграциялық бірлестік шеңберінде мүше мемлекеттерден импортты ЕАЭО-ның ішкі саудасының бөлігі ретінде қарастыруды көздейді және сондықтан алмастыруды талап етпейді. Бұл тәсіл едәуір табысты интеграциялық бірлестіктердің жұмыс істеу практикасына сәйкес келеді. Одақ бойынша әртіптес елдерден тауарлар мен көрсетілетін қызметтердің импортын алмастыру қажеттілігін алып тастау елге былайша ықпал етеді. Біріншіден, елдің салыстырмалы бәсекелік басымдықтары өзгереді. Атап айтқанда, үшінші елдермен саудадағы басымдықтар алдыңғы қатарға шығады (импорттың құрылымы мен көлемінде, Баласс индексінде өзгерістер болады). Мәселен, тауар бойынша елдің импортының негізгі бөлігі басқа мүше мемлекеттерден келіп түссе, ЕАЭО шеңберіндегі интеграция елдің импортқа тәуелділігінің елеулі түрде қысқаруына әкеп соғады, өйткені мүше мемлекеттерден импорт өз өндірісіне тең мәндегі ретінде қарастырылады. Нәтижесінде интеграция процесінде салалық импорт алмасу басымдықтарында өзгеріс болады. Екіншіден, жаңа бәсекелік басымдықтар жекелеген ішкі нарықтарда үшінші елдерден, соның ішінде басқа ЕАЭО-ға мүше мемлекеттермен кооперацияның есебінен импорттың үлесін қысқарту үшін әлеуетті қалыптастырады.
30 Егер елдің Одақтың мүшесі ретіндегі импорт алмасу әлеуеті (үшінші елдерден импорт қана қарастырылады) елдің жеке алғандағы импорт алмасу әлеуетінен аз болса, әдістеме экономика саласы бойынша (нақты тауар немесе көрсетілетін қызмет бойынша) импорт алмасудың интеграциялық әлеуеті бар екендігін айқындайды. Бұл импортқа тәуелділікті төмендетуге оң үлесті мүше мемлекеттермен тікелей сауда қосатындығын көрсетеді. Бұл жағдайда Одаққа мүше мемлекеттердің арасындағы өзара сауданың және өндірістік-технологиялық байланыстардың қалыптасқан құрылымы даму және өсу әлеуетіне ие болады. Әдістемені іс жүзінде апробациялау мүше мемлекеттердегі және жалпы Одақтағы импорт алмасу әлеуетінің шамасы бойынша дәрежеленген экономика салаларының тізбесін қалыптастыруға (тауарлар үшін – СЭҚ ТН 4 таңбасы, көрсетілетін қызметтер үшін – ТБҚКЖ нақтылау) мүмкіндік берді. ЕАЭО шеңберінде импорт алмасудың интеграциялық әлеуеті бар 274 тауар топтары және 4 көрсетілетін қызметтер анықталды. Экономика салалары тізбесінің алғашқы 20 позициясына әсердің жиынтық сомасының 70%-дан артығынан келеді. 14 тауар позициясында 100 млн. АҚШ долларынан аса анықталған (интеграциялық әлеуеті бар тауар позициялары санының 5%); 20 тауар позициясында 50 млн. АҚШ долларынан аса анықталған (интеграциялық әлеуеті бар тауар позициялары санының 7%); 90 тауар позциясында 10 млн. АҚШ долларынан аса анықталған (интеграциялық әлеуеті бар тауар позициялары санының 32%); 182 тауар позициясында 1 млн. АҚШ долларынан аса анықталған (интеграциялық әлеуеті бар тауар позициялары санының 65%); СЭҚ ТН бойынша 4 таңбалы тауар позицияларының және көрсетілетін қызметтердің саны - 1232 ▀ Интеграциялық әлеуеті бар
31 1-сурет. СЭҚ ТН 4 таңбасы бойынша тауарлар позициясындағы және ТБҚКЖ көрсетілетін қызметтер санатындағы импорт алмасудың интеграциялық әлеуеті бар тауарлар тобы мен көрсетілетін қызметтердің үлесі. Интеграциялық ынтымақтастық есебінен қол жеткізілетін Одақ шеңберіндегі импорт алмасу әлеуеті импорт алмасудың ұлттық әлеуеті жиынтығынан 10% жоғары. 62685 10% - интеграциялық әсер («интеграциясыз» және «интеграциялы» импорттың арасындағы айырмашылық) 2-сурет. ЕАЭО мүше мемлекеттері экономикасы үшін Одақ шеңберіндегі кооперация есебінен импорт алмасу әлеуеті Тауарлар сегментінде Одақ бойынша неңүрлым перспективалы импорт алмасуға жалпы мыналар ие: 1. Өнеркәсіптік мақсаттағы тауарлар: жеңіл автокөліктер, құрылыс техникалары (бульдозерлер, экскаваторлар, грейдерлер), моторлы көлік құралдарының бөлшектері мен бөліктері, есептеу машиналары, резеңке мен пластмассаны және т.б. өңдеуге арналған құралдар (Одақтың жиынтық интеграциялық әлеуетінің 30% жуығы). Алынған нәтижелер мүше мемлекеттердің өнеркәсіптік саясат саласындағы ынтымақтастығының маңыздылығын дәлелдейді, бұл 2014 жылғы 29 мамырдағы Еуразиялық экономикалық одақ туралы шартта көзделген. Авток өлік техникаларының өндірісі жөніндегі жұмыс істеп тұрған бар қуаттылықты, соның ішінде мүше мемлекеттердің аумағында жинайтын өндірістерді ашуды есепке ала отырып, осы тектес өнімдерге ұлттық сұранысты анықтаудағы, ДСҚ қағидаттарына,
32 қағидаларына және нормаларына қайшы келмейтін Одақтың ішкі нарығындағы сұранысты ынталандырудың тетіктерін әзірлеудегі, құнын жасау тізбегіндегі өзара іс-қимылды үйлестірудегі ынтымақтастықты жандандыру перспективалы болып көрінеді. 2. Терапевтік және профилактикалық мақсаттарға арналған дәрілік заттар (Одақтың жиынтық интеграциялық әлеуетінің 8%-ға жуығы). Бұл ретте Қырғыз Республикасы мен Қазақстан Республикасының ЕАЭО-дағы интеграциясы үшінші елдерден дәрілік заттардың импортын 30%-дан астам қысқартуға мүмкіндік береді 29 . Фармацевтикалық саланы дамыту Одақтың мүше мемлекеттерінің көпшілігінде ұлттық басымдықтар болып табылады және интеграциялық күн тәртібінің іс-шараларымен – 2016 жылдан бері дәрілік заттар мен медициналық бұйымдардың бірыңғай нарығының жұмыс істеуінің басталуымен сәйкес келеді. Агроөнеркәсіптік кешеннің өнімі; барлық мүше мемлекеттер атап көрсететін импорт алмасу өзектілігін әдетте импорт алмасу көлемі бойынша тізімнің ортасында немесе соңында орналасатын тауарлардың ауқымды тобы ұсынады. Бұл ауылшаруашылығы өнімдері нарықтарының спецификасын көрсетеді, ол бір жағынан өнімдердің белгілі бір түрлерінің өндірісі үшін табиғи-климаттық жағдайларды талап етсе, ал екінші жағынан, мұндай жағдайлар болған кезде Одақтың жалпы нарығындағы мүше мемлекеттердің ішкі өндір ісінің жоғары үлесімен сипатталады. Бірқатар тауарлар позициясының қатары үшін Одақта импорт алмасудың интеграциялық әлеуеті анықталған: атап айтқанда, доңыз еті мен үй құсының еті үшін, томаттарға, жүзім шараптарына, жеміс шырындарына және басқаларға. Көрсетілетін қызметтер саласында барлық мүше мемлекеттер үшін импорт алмасудың едәуір үлкен интеграциялық әлеуетіне көлік қызметі ие – көлік қызметінің 20%-на дейіні үшінші елдерден импортталады. ЕАЭО-ның елеулі транзиттік әлеуетін және Одақтың мүше мемлекеттерінің аумағында көлік тасымалын ырықтандырудың мүмкіндігін есепке ала отырып, экономиканың осы саласында интеграциялық ынтымақтастықты тереңдету перспективалы болып көрінеді. СЭҚ ТН 4 таңбасы деңгейінде нақтыланған, ЕАЭО-да импорт алмасу әлеуеті бар экономика салалары экономиканың ірі секторлары бойынша интеграциялық әсерлерді ауқымды ету мақсатында қызметтердің түрлері деңгейіне дейін агрегирленді 30 (экономикалық қызметтің ұлттық жіктеуішіне сәйкес) (қараңыз. 3- сурет, 4-кесте). 29 2012 ж. деңгеймен салыстырғанда. 30 Осында және одан әрі пайдаланылатын қызмет түрлері «Шығындар-Шығару» кестесі бойынша мүше мемлекеттердің ресми статистикасын бірыңғай номенклатураға келтіру қажеттілігіне байланысты аса ірілендірілген болып табылады.
33 Машина жасау Химия және мұнай химиясы, резеңке және пластмасса; металл емес минерал өнімдері Көлік және байланыс Металлургия Қаржы; жылжымайтын мүлікпен операциялар, жалға беру және қызметтер ұсыну Текстиль және тігін өндірісі; былғары бұйымдарының және аяқ киімнің өндірісі Ағаш бұйымдары мен целлюлозды-қағаз бұйымдарының өндірісі; полиграфия Сусындарды және темекіні қоса алғанда, тамақ өнімдерінің өндірісі Ауыл шаруашылығы, аң аулау және орман шаруашылығы; балық аулау Өзге де өндіріс Пайдалы қазбаларды өндіру Білім беру; денсаулық сақтау; коммуналдық және жеке қызметтер көрсету 0,0 5 000,0 10 000,0 15 000,0 20 000,0 25 000,0 30 000,0 35 000,0 40 000,0 □ Интеграциясыз импорт алмасудың әлеуеті ■ Интеграциялық әсер 3-сурет. Қызмет түрлері бойынша ЕАЭО-ға мүше мемлекеттердің экономикасы үшін Одақ шеңберінде кооперация есебінен импорт алмасудың есебінен Сонымен бірге дәрежелеудің критерийлеріне байланысты импорт алмасудың әлеуетін барынша абсолютті бағалауы бар экономиканың салаларын (АҚШ долларымен), сондай-ақ үшінші елдерден импорттың ед әуір үлкен үлесін алмастыратын әлеуеті бар экономиканың салаларын бөліп көрсетуге болады (%-пен) (қараңыз 4-кесте). 4-кесте. Импорт алмасудың интеграциялық әсерінің көлемі бойынша дәрежеленген қызмет түрлерінің лидер тауарлар көрсетілген тізбесі Қызмет түрлері КЭД коды (ТБҚКЖ) Қызмет түрлері бойынша импорт алмасу әлеуеті, млн. Үшінші елдерден импорт алмасу үлесі, % Тауар позициясы – әлеуеттің абсолюттік көлемі бойынша лидер Тауар позициясы – үшінші елдерден алмастырылатын импорттың үлесі бойынша лидер Атауы / СЭҚ ТН коды Атауы / СЭҚ ТН коды
34 АҚШ долл. Көлік құралдарының және жабдықтарының өндірісі 29-30 1 472,0 2,3 Жеңіл автокөліктер 8703 Жеңіл автокөліктер 8703 Машиналар мен жабдықтардың өндірісі 28 1 305,2 2,4 Бульдозерлер, грейдерлер, экскаваторлар 8429 Трансмиссиялы валдар мен қисық шиптер; шестерндер мен тісті ауыстырғыштар 8483 Химия өндірісі 20-21 911,8 2,2 Терапевтік дәрілік заттар 3004 Инсектицидтер, фунгицидтер, гербицидтер 3808 Көлік қызметтері S205 634,4 2,9 - - - - Электр құралдарының, электронды және оптикалық құрылғылардың өндірісі 26-27 560,3 1,1 Есептеу машиналары мен олардың блоктары 8471 Ортопедиялық құрылғылар; шиналар; дененің жасанды бөліктері; есту аппараттары 9021 Металлургия өндірісі және дайын металл бұйымдарының өндірісі 24-25 352,1 1,3 Қара металлдан жасалған, соғылған немесе штампталған бұйымдар 7326 Қара металлдан жасалған, соғылған немесе штампталған бұйымдар 7326 Роялти және лицензиялық төлемдер S266 181,6 2,3 - - - - Былғары, былғарыдан жасалатын бұйымдардың өндірісі және аяқ киімдердің өндірісі 15 136,3 2,4 Қонышы мен резекңкеден немесе пластмассадан жасалған үсті бар аяқ киім 6402 Саквояждар, чемодандар 4202 Сусындарды және темекіні қоса алғанда, тамақ өнімдерінің өндірісі 10-12 100,8 0,4 Жүзім шараптары 2204 Уксус қосылмай дайындалған және консервіленген томаттар 2002 Целлюлозды- қағаз өндірісі; баспа және полиграфиялық қызмет 17-18 91,7 1,4 Дәретхана қағазы 4818 Төзімді баспа өнімі, қайта жасалған баспа өнімдері мен фотографияларды қоса алғанда 4911 Текстиль және тігін өндірісі 13-14 59,9 0,5 Свинтерлер, пуловерлер 6110 Киімдердің пішілгендерін қоса алғанда, өзге де дайын өнімдер 6307 Резеңке және пластмасса бұйымдарының өндірісі 22 58,2 0,5 Қаттысынан басқа вулканизация- ланған резеңкеден алынған бұйымдар 4016 Бастапқы нысандағы немесе пластина түріндегі вулканизация- ланбаған резеңке қоспалары, 4005
35 Ауыл шаруашылығы, аң аулау және орман шаруашылығы 01-02 0,4 0,2 Жас, суытылған немесе мұздатылған доңыз еті 0203 Жас, суытылған немесе мұздатылған доңыз еті 0203 Өзге де өндірістер 31-32 44,0 0,6 Үш дөңгелекті велосипедтер, самокаттар, қуыршақтар 9503 Сыпырғыштар, щеткалар, швабралар және сібірткілер 9603 Қаржы қызметтері S260 20,8 0,9 - - - - Ағаш өңдеу және ағаштан жасалатын бұйымдардың өндірісі 16 20,2 1,0 Ағаш-жоңқа плиталар 4410 Ағаш-жоңқа плиталар 4410 Өзге металл емес минералды бұйымдардың өндірісі 23 19,1 0,4 Төсеуге арналған плиталар, қапталған, керамикалық глазурленген плиталар 6908 Гипстен жасалған бұйымдар 6809 Отын- энергетикалықтан басқа пайдалы қазбаларды өндіру 07-09 19,0 1,1 Рудалар, титан концентраттары 2614 Рудалар, титан концентраттары 2614 Жекеше тұлғаларға көрсетілетін қызметтер және мәдениет пен демалыс саласындағы көрсетілетін қызметтер S287 14,5 1,1 - - - - Балық аулау, балық өсіру 03 2,4 0,3 Жас немесе суытылған балық 0302 Жас немесе суытылған балық 0302 Кокс, мұнай өнімдерін және ядролық материалдар өндірісі 19 1,4 0,0 Радиоактивті химиялық элементтер, изотоптар және олардың қосылыстары 2844 Радиоактивті химиялық элементтер, изотоптар және олардың қосылыстары 2844 * Еуразиялық экономикалық комиссия өткізген Одақ шеңберінде импорталмасудың интеграциялық әлеуеті бар экономика салалары қорытынды тізбесі мазмұнының дұрыстығын тексеру нәтижелерін ескере отырып. ЕАЭО шеңберінде импорт алмасудың интеграциялық әлеуеті мына позициялар бойынша неғұрлым жоғары (неғұрлым егжей-тегжейлі қараңыз. 18- кесте): Армения Республикасы үшін: ферроқорытпалар, үшінші елдерден импорт көлемі 50%-дан аса «интеграциясыз есептен» алмастыру мүмкіндігімен (осы жерден және бұдан әрі 2012 ж. деңгейге қарай);
36 Беларусь Республикасы үшін: өнеркәсіптің химия саласының өнімдері (этилен полимерлері, сондай-ақ инсектицидтер, фунгицидтер, гербицидтер) үшінші елдерден 50%-ға дейін алмастырылатын импорттың үлесімен; Қазақстан Республикасы үшін: алмастыру әлеуетін бағалай отырып медициналық бұйымдар – үшінші елдерден импорт көлемінің 50%-ы; Қырғыз Республикасы үшін: үшінші елдерден импорты көлемінен 20%-дан аса алмастыру әлеуетімен қара металлдан жасалған металл конструкциялары; Ресей Федерациясы үшін: үшінші елдерден барлық импорттың 10%-дан аса алмастыру әлеуетімен қара металлдан жасалған бұйымдар; Мүше мемлекеттердің экономикасының мөлшері мен құрылымына қарай олардың ЕАЭО бойынша импорт алмасудың жиынтық әсеріне қосқан үлесі мен қызмет түрлері бойынша нәтижелерінде айырмашылық бар (қараңыз: 4-сурет, 5- сурет). Интеграциялық әлеуеттің елдер бойынша бөлінісі ▀ Армения Республикасы ▀ Беларусь Республикасы ▀ Қазақстан Республикасы ▀ Қырғыз Республикасы ▀ Ресей Федерациясы 4-сурет. Мүше мемлекеттердің импорт алмасудың интеграциялық әлеуетіне қосқан үлесі Машина жасау 0,0 5 00 100 1500 2000 2500 3000 3500
37 Химия және мұнай химиясы, резеңке және пластмасса; металл емес минерал өнімдері Көлік және байланыс Металлургия Қаржы; жылжымайтын мүлікпен операциялар, жалға беру және қызметтер ұсыну Текстиль және тігін өндірісі; былғары бұйымдарының аяқ киімнің өндірісі Ағаш бұйымдары мен целлюлозды-қағаз бұйымдарының өндірісі; полиграфия Сусындарды және темекіні қоса алғанда, тамақ өнімдерінің өндірісі Ауыл шаруашылығы, аң аулау және орман шаруашылығы; балық аулау Өзге де өндіріс Пайдалы қазбаларды өндіру Білім беру; денсаулық сақтау; коммуналдық және жеке қызметтер көрсету ▀ Армения Республикасы ▀ Қырғыз Республикасы ▀ Беларусь Республикасы ▀ Қазақстан Республикасы ▀ Ресей Федерациясы 5-сурет. Мүше мемлекеттердің қызмет түрлері бойынша импорт алмасудың интеграциялық әлеуетіне қосқан үлесі Жалпы Одақ бойынша қызмет түрлерінің бөлінісінде үшінші телдерден неғұрлым песрпективасына машина жасау мен химия өнеркәсібінің белгілі бір түрлерінің өнімдері ие. Жекелеген елдер үшін импорт алмасудың елеулі әлеуеті көлік қызметі саласында (қазақстан Республикасы мен Қырғыз Республикасы), сондай-ақ металлургия мен қаржы қызметінде бар (Ресей Федерациясы). Осы Баяндамаға 1-қосымшада ЕАЭО кооперациясы есебінен импорт алмасудың интеграциялық әлеуеті бар, қызмет түрлері бойынша агрегирленген, соның ішінде нақтыланған тауар позицияларының ТОП-3 көрсетілген экономика салаларын айқындаудың әдістемесін апробациялаудың нәтижелері ұсынылған (8-9- кестелер). 2.2. Үшінші елдерге экспортты ұлғайту және әртараптандыру әлеуеті бар экономиканың салалары
38 Әдістеменің негізгі идеясы ЕАЭО құрамындағы үшінші елдерге экспортты ұлғайту және әртараптандыру әлеуеті экспортты ұлғайтудың ұлттық әлеуетінен асатын экономиканың салаларын айқындаумен байланысты. Талдауы экономика саласында интеграциялық әлеуеттің бар екендігі туралы қорытынды жасауға мүмкіндік беретін негізгі факторлар мыналар болып табылады: а) әлемнің басқа елдерімен салыстырғанда тауарлардың (көрсетілетін қызметтердің) сыртқы саудасы бойынша мүше мемлекеттердің салыстырмалы басымдықтары (барлық басқа елдеріне қатынасы бойынша Баласс индексімен айқындалады); б) үшінші елдерге және Одақтың мүше мемлекеттеріне экспорттың іс жүзіндегі және әлеуетті құрылымы. Әрбір мүше мемлекет үшін үшінші елдерге экспортты ұлғайтудың және әртараптандырудың ұлттық әлеуеті сыртқы саудада қалыптасқан құрылымды есепке ала отырып, әлемнің қалған елдерімен салыстырғанда салыстырмалы басымдықтар негізінде есептеледі. Бұл ретте экспорт көлемінің әлеуетті өсуі мен құрылымының өзгерісі мүше мемлекеттерді қоса алғанда, әлемнің барлық елдеріне қатынасы бойынша айқындалады. Әдістеме үшін үшінші елдерге экспортты ұлғайту әлеуетін «интеграциясы бар» жағдайда және «интеграциясыз» жағдайда қарастыруға мүмкіндік береді. Одақ мүшесі ретіндегі елдің әлеуетін бағалау кезінде интеграциялық бірлестік шеңберінде әріптес елдерге экспорттың ЕАЭО-дағы ішкі сауданың бір бөлігі ретінде қаралатындығы болжанады. Бұл елдің экспортының әлеуетті көлеміне және оның құрылымына былайша ықпал етеді. Біріншіден, елдің салыстырмалы бәсекелік басымдығы өзгереді, өйткені экспорттық бейіннен Одақ бойынша әріптес елдерге экспортталатын тауарлар мен көрсетілетін қызметтер алып тасталады. Мүше мемлекеттерге экспорт ішкі сауданың аналогы ретінде қарастырылады. Тиісінше сыртқы саудада табысты тауарлар мен көрсетілетін қызметтер нарығында үшінші елдерге экспортталатын позициялар (яғни саудадағы кедергілерді еңсеруді сәті түскендері) ғана қалады. Екіншіден, жаңа бәсекелік басымдықтар үшінші елдерге экспортты ұлғайту үшін әлеуетті қалыптастырады, сондықтан экспорттың әлеуетті көлемі мен құрылымы өзгереді. Белгілі бір тауар (көрсетілетін қызмет) бойынша экспорттың өсу әлеуетіне өндірісте олармен қатар аралас болып табылатын және олар бойынша үшінші елдердің нарығында ел күшті позицияларға ие болатын тауарлар мен көрсетілетін қызметтер ғана ықпал ететін болады.
39 Үшіншіден, жаңа бәсекелік басымдықтар бұрын э кспортталмаған, перспективасында экспорттың әртараптандырылуын арттыратын жаңа тауарлар тобының экспорты үшін жағдайлар жасайды. Экономика салалары бойынша үшінші елдерге экспортты ұлғайтудың және әртараптандырудың интеграциялық әлеуеті, егер Одақтың мүшесі ретіндегі мемлекеттің экспорттық әлеуеті осы саладағы елдің экспортты ұлғайту және әртараптандыру жөніндегі ұлттық әлеуетінен жоғары болса, бар болып есептеледі. Бұл дегеніміз Одаққа қатысудың есебінен ел өзінің экспорттық әлеуетін күшейте алады және үшінші елдерге нақты тауарлар мен көрсетілетін қызметтерді жеткізуді арттыра түседі дегенді білдіреді. Керісінше, егер экспортты өсірудің ұлттық әлеуеті Одақтың мүшесі ретіндегі мемлекеттің әлеуетінен жоғары болса, экспортты ұлғайту және әртараптандырудың интеграциялық әлеуеті жоқ болып қарастырылады. Әдістемені апробациялау мүше мемлекеттердің экспортты ұлғайту және әртараптандыру жөніндегі ұлттық әлеуетін және олардың Одақтың мүшелері ретіндегі әлеуетін салыстыра қарастыруға мүмкіндік берді. Осылардың мәндерінің арасындағы айырмашылық экспо ртты ұлғайту мен әртараптандырудың интеграциялық әлеуетін қалыптастырады. Экономика салаларын дәрежелеу интеграциялық әлеуетті, яғни интеграция есебінен экспортты ұлғайтудың әлеуетті көлемін бағалау негізінде жүзеге асырылады. Әдістемені қолдану нәтижелері бойынша мүше мемлекеттердегі және жалпы Одақтағы үшінші елдерге экспортты ұлғайту шамасы бойынша дәрежеленген экономика салаларының тізбесі қалыптастырылды (тауарлар үшін – СЭҚ ТН 4 таңбасы, көрсетілетін қызметтер үшін – ТБҚКЖ нақтылау). Одақ .үшін жалпы үшінші елдерге экспортты ұлғайтудың интеграциялық әлеуеті бар 276 тауар позициясы және көрсетілетін қызметтердің 1 санаты анықталды. Экономика салалары тізбесінің алғашқы 20 позициясына әсерлердің жиынтығының 55%-нан келеді. Бұл реттегі әлеуеті: 25 тауар позициясында 100 млн. аса АҚШ долл. анықталды (интеграциялық әлеуеті бар тауар позициялары санының 9%-ы); 49 тауар позициясында 50 млн. аса АҚШ долл. анықталды (интеграциялық әлеуеті бар тауар позициялары санының 18%-ы); 107 тауар позициясында 10 млн. аса АҚШ долл. анықталды (интеграциялық әлеуеті бар тауар позициялары санының 39%-ы); 181 тауар позициясында 1 млн. аса АҚШ долл. анықталды (интеграциялық әлеуеті бар тауар позициялары санының 65%-ы).
40 СЭҚ ТН бойынша 4 таңбалы тауар позицияларының және көрсетілетін қызметтердің саны - 1232 ▀ Интеграциялық әлеуеті бар 6-сурет. СЭҚ ТН 4 таңбасы бойынша тауарлар позициясының және ТБҚКЖ көрсетілетін қызметтер санатының жалпы санындағы үшінші елдерге экспортты ұлғайтудың және әртараптандырудың интеграциялық әлеуеті бар тауар топтары мен көрсетілетін қызметтердің үлесі. Интеграциялық ынтымақтастық есебінен қол жеткізілетін Одақ шеңберіндегі экспортты ұлғайтудың және әртараптандырудың интеграциялық әлеуеті ұлттық әлеуеттердің жиынтығынан 22%-ға жоғары. 40901---------------------------------------------------- «Интеграциялы» экспорт 32062 22% - интеграциялық әсер («интеграциясыз» және «интеграциялы» экспорттың арасындағы айырмашылық) 7-сурет. ЕАЭО мүше мемлекеттерінің экономикасы үшін үшінші елдерге экспортты ұлғайтудың және әртараптандырудың интеграциялық әлеуеті
41 Тауарлар сегментінде экспортты ұлғайтудың едәуір басымдығына мыналар ие: 1. Химия саласы өнеркәсібінің өнімдері (Одақтың жиынтық интеграциялық әлеуетінің 40%-ы): шиналар мен резеңке тыстары; этилен полимерлері; ациклдік көмірсутегілер; плиталар, ленталар мен пластмассадан жасалған бұйымдар. 2. Машина жасау өнімдері, көлік құралдарын қоспағанда: мониторлар, проекторлар, крандар, клапандар (Одақтың жиынтық интеграциялық әлеуетінің 22%-ы). 3. Металлургия өнімдері: темірден және болаттан жасалған шыбықтар (Одақтың жиынтық интеграциялық әлеуетінің 14%-ы). 4. Жеңіл автокөліктер (Одақтың жиынтық интеграциялық әлеуетінің 5,5%-ы). Көрсетілетін қызметтер секторы «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер» санатының тізбесінде 277 позициясының ішінен қорытынды тізбеде 132 дәрежесімен ұсынылған. Әдістеме талаптарына сәйкес Комиссия үшінші елдерге экспортты ұлғайту және әртараптандыру әлеуеті бар экономика салалары қорытынды тізбесінің мазмұндық жағынан дұрыстығына тексеру жүргізді. Оның нәтижесі бойынша қорытынды тізбені мына тауар позицияларымен толықтыру ұсынылды: 270900 «Битуминоз минералдарынан алынған шикі мұнай және шикі мұнай өнімдері»; 2710 «Шикілерінен басқа битумизон тектілерден алынған мұнай мен мұнай өнімдері; битумизон тектілерден алынған, басқа жерде аталмаған және енгізілмеген, құрамында майы 70% немесе одан жоғары мұнай немесе мұнай өнімдері бар азық- түліктер, оның үстіне бұл мұнай өнімдері азық-түліктердің негізін құрайды; өңделген мұнай өнімдері»; 2711 «Мұнай газдары және өзге де газ тәрізді көмірсутегілер». СЭҚ ТН 4 таңбасы деңгейінде нақтыланған, ЕАЭО-да импорт алмасу әлеуеті бар экономика салалары экономиканың ірі секторлары бойынша интеграциялық әсерлерді ауқымды ету мақсатында қызметтердің түрлері деңгейіне дейін агрегирленді (экономикалық қызметтің ұлттық жіктеуішіне сәйкес) (қараңыз. 8- сурет, 5-кесте). Химия және мұнай химиясы, резеңке және пластмасса; металл емес минерал өнімдері Машина жасау Металлургия Ағаш бұйымдары мен целлюлозды-қағаз 0,0 5 000,0 10 000,0 15 000,0 20 000,0 25 000,0 30 000,0 35 000,0 40 000,0
42 бұйымдарының өндірісі; полиграфия Сусындарды және темекіні қоса алғанда, тамақ өнімдерінің өндірісі Өзге де өндіріс Текстиль және тігін өндірісі; былғарыдан жасалған бұйымдар мен аяқ киімі өндірісі Ауыл шаруашылығы, аң аулау және орман шаруашылығы; балық аулау Пайдалы қазбаларды өндіру Мемлекеттік басқару, әскери қауіпсіздік; әлеуметтік қамсыздандыру □ Интеграциясыз экспортты алмастырудың әлеуеті ■ Интеграциялық әсер 8-сурет. Қызмет түрлері бойынша ЕАЭО-ға мүше мемлекеттер үшін үшінші елдерге экспортты ұлғайтудың және әртараптандырудың интеграциялық әлеуеті
Бұдан басқа, ранжирлеу критерийіне қарай экспорттың өсу әлеуеті барынша жоғары бағаланатын (АҚШ долларымен) экономика саласын, сондай-ақ үшінші елдерге экспорттың өсу қарқынының (%-бен) әлеуеті жағынан экономика салаларын бөліп көрсетуге болады (5-кесте.). 5-Кесте. Лидер тауарларды көрсете отырып, үшінші елдерге экспортты ұлғайту мен әртараптандырудың интеграциялық әсерінің көлемі бойынша қызмет түрлері Қызмет түрі Код КЭД (ТБҚКС) Қызмет түрі бойынша экспортты ұлғайту әлеуеті, млн АҚШ долл. Экспорттың интеграциялық өсімі, % Әлеуеттің абсолюттік көлемі жағынан лидер тауар позициясы Әлеуеттің өсу қарқыны жағынан лидер тауар позициясы Атауы/ СЭҚ ТН коды Атауы/ СЭҚ ТН коды Химия Өндірісі 20-21 4,8 Бастапқы формалардағы этилен полимерлері 3901 Химиялық легирлендірілген, электроникада пайдалануға арналған элементтер 3818 Резеңке және пластмасса бұйымдары өндірісі 22 1 749,3 47,9 Пневматикалық резеңке шиналар мен покрышкалар 4011 Пластмассадан жасалған өзге бұйымдар 3926 Металлургия өндірісі және дайын металл бұйымдары өндірісі 24-25 1 196,8 1,7 Темірден немесе легирлендірілме- ген, болаттан жасалған, одан әрі өңделмеген шыбықшалар 7214 Алюминий қалдықтары мен сынықтары 7602 Машиналар мен жабдықтар өндірісі 28 995,0 14,5 Крандар, клапандар, вентильдер және ұқсас арматура 8481 Баспа машиналары 8443 Электр жабдығы, электрондық және оптикалық жабдық өндірісі 26-27 978,3 12,3 Мониторлар және проекторлар, телевизиялық байланысқа арналған қабылдау аппаратурасы 8528 Электр генераторлық құрылғылардан басқа, электр қозғалтқыштар және генераторлар 8501 Көлік құралдары мен жабдық өндірісі 29-30 968,4 7,3 Жеңіл автомобильдер 8703 Адам тасымалдауға арналған жеңіл автомобильдер 8703 Целлюлоза-қағаз өндірісі; баспа және полиграфиялық қызмет 17-18 343,6 8,0 Дәретхана қағазы 4818 Сіңдірілген, ламинирлендірілген, бет қабаты боялған қағаз және картон 4811
Сусындарды қоса алғанда, тамақ өнімдері және темекі өндірісі 10-12 329,9 2,1 Сырлар мен ірімшік 0406 Өзге тамақ өнімдері (ақуыз концентраттары, қант шәрбаты және басқалар 2106 Өзге өндірістер 31-32 155,1 6,5 Зергерлік бұйымдар және олардың қымбат металдардан жасалған бөліктері 7113 Зергерлік бұйымдар және олардың қымбат металдардан жасалған бөліктері 7113 Кокс, мұнай өнімдері мен ядролық материалдар өндірісі 19 141,1 0,1 Мұнай коксы, битум және мұнайды немесе мұнай өнімдерін өңдеуден қалған басқа қалдықтар 2713 Мұнай коксы, битум және мұнайды немесе мұнай өнімдерін өңдеуден қалған басқа қалдықтар 2713 Металл емес минерал өнімдер өндірісі 23 100,9 4,2 Шыныталшық және одан жасалған бұйымдар 7019 Минералдық мақта, қабатталған вермикулит, қопсытылған сазбалшық 6806 Сүрек өңдеу және ағаштан жасалған бұйымдар өндірісі 16 71,2 1,2 Жиналмалы құрылыс конструкциялар 9406 Жиналмалы құрылыс конструкциялар 9406 Тоқыма және тігін Өндірісі 13-14 33,0 1,7 Синтетикалық кешенді жіптерден жасалған маталар 5407 Синтетикалық кешенді жіптерден жасалған маталар 5407 Ауыл шаруашылығы, аң аулау және орман шаруашылығы* 01-02 5,3 0,0 Шұжықтар және еттен, етті қосымша өнімнен жасалған ұқсас өнімдер 1601 Шұжықтар және еттен, етті қосымша өнімнен жасалған ұқсас өнімдер 1601 Отын-энергетика- лықтан басқа, пайдалы қазбалар өндіру 07-09 5,2 0,0 Басқа сазбалшық 2508 Басқа сазбалшық 2508 Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер S291 5,1 0,4 - - - - Былғары, былғарыдан жасалған бұйымдар өндірісі және аяқ киім өндірісі 15 Аяқ киім бөлшектері, салма ұлтарақтар, өкше ұлтарағы 6406 Аяқ киім бөлшектері, салма ұлтарақтар, өкше ұлтарағы 6406 Балық шаруашылығы, балық өсіру 03 0,7 3,7 Жас ауланған немесе мұздатылған балық 0302 Жас ауланған немесе мұздатылған балық 0302 * Еуразиялық экономикалық комиссия жүргізген, үшінші елдерге экспортты ұлғайтудың интеграциялық әлеуеті бар экономика салаларының жиынтық тізбесінің мазмұн жағынан дұрыстығын тексеру нәтижелерін ескере отырып
Мына позициялардың мүше мемлекеттер үшін үшінші елдерге экспортты ұлғайтудың айтарлықтай әлеуеті бар (нақтырақ 18-кестені қараңыз): Армения Республикасы үшін: «Моторлы көлік құралдарының бөліктері мен жабдықтары» тауар позициясы, ол үшін «интеграция салымы» («интеграциялы» және «интеграциясыз» әлеуеттің арақатынасы) 12%-ды құрайды; Беларусь Республикасы үшін: химия саласының өнімі (10 тауар позициясы, олардың арасында этилен полимерлері, шиналары мен покрышкалар, пластмассадан жасалған бұйымдар, лактар мен бояулар және т.б. бар) интеграциялық тиімділіктің жалпы бағасы – нақты позицияға қарай 38%-дан 96%-ға дейін. Әдістеме талаптарына сәйкес беларусия Тарапы үшінші елдерге экспортты ұлғайту және әртараптандыру әлеуеті экономика салаларының жиынтық тізбесінің мазмұндық жағынан дұрыстығына тексеру жүргізді. Оның нәтижелері бойынша жиынтық тізбені мынадай тауар позицияларымен толықтыру ұсынылады: - машина жасау өнімі; - сүректі терең өңдеу өнімі. Қазақстан Республикасы үшін: «Есептеу машиналары және олардың блоктары» (экспорттың өсуі - 99%) және «Тақыр, тігіссіз, қара металдардан жасалған құбырлар, трубкалар және профильдер» (экспорттың өсуі - 44%) тауар позициялары; Қырғыз Республикасы үшін интеграциялық әлеуеті бар экономика салаларының тізбесі құрамы жағынан күшті сараланған және экономиканың түрлі салаларының тауар позицияларын қамтиды. Сонымен қатар әлеуетті құндық бағалау нәтижелері машина жасау және автомобиль жасау салаларында, әсіресе «Моторлы көлік құралдарының бөліктері мен жабдықтары» тауар позициясы (экспорттың өсуі - 57%) бойынша экспортты дамытудың айтарлықтай әлеуеті бар екенін көрсетеді; Ресей Федерациясы үшін машина жасау және металлургия салаларының
тауар позицияларының басымдығы тән: «Адам тасымалдауға арналған жеңіл автомобильдер» (экспорттың өсуі - 16%), «Темірден немесе легирлендірілмеген болаттан жасалған шыбықшалар» (+ 49%), «Пневматикалық резеңке жаңа шиналар және покрышкалар» (+16%). Мүше мемлекеттер экономикаларының көлемі мен құрылымын ескере отырып, олардың ЕАЭО бойынша экспортты ұлғайтудың және әртараптандырудың жиынтық әсеріне олардың үлесі және қызмет түрлері бойынша нәтижелері әр түрлі (9-суретті, 10-суретті қараңыз).
9-сурет. Мүше мемлекеттердің үшінші елдерге экспортты ұлғайтудағы және әртараптандырудағы интеграциялық әсеріне үлесі ▪ Армения Республикасы ▪ Беларусь Республикасы ▪ Қазақстан Республикасы ▪ Қырғыз Республикасы ▪ Ресей Федерациясы 10-сурет. Мүше мемлекеттердің үшінші елдерге экспортты ұлғайтудағы және әртараптандырудағы интеграциялық әсеріне үлесі 34 12 0,5 53 0,3 Интеграциялық әлеуеттің елдер бойынша бөлінуі Армения Республикасы Беларусь Республикасы Қазақстан Республикасы Қырғыз Республикасы Ресей Федерациясы 0 1000 2000 3000 4000 Мемлекеттік басқару, әскери қауіпсіздік; әлеуметтік қамтамасыз ету Пайдалы қазбаларды өндіру Ауылшаруашылығы, аңшылық және орман шаруашылығы; балық аулау Тоқыма және тігін өндірісі Басқа өндіріс Сусындар мен темекіні қоса алғанда, тамақ өнімдерінің өндірісі Ағаштан жасалған бұйымдар және целлюлоза- қағаз бұйымдары өндірісі; полиграфия Металлургия Машина жасау Химия және мұнай химиясы; резеңке және пластмасса; металл емес минерал өнімдер
Одақ бойынша және тұтастай қызмет түрлері бөлігінде машина жасау, химия өнеркәсібі және металлургия өнімі үшінші елдерге экспортты ұлғайтудың ең үлкен перспективаларына ие болып отыр. Жекелеген елдер үшін ағаштан жасалған бұйымдар, целлюлоза-қағаз бұйымдары мен полиграфия бұйымдарының (Ресей Федерациясы) және тамақ өнімдерінің (Ресей Федерациясы және Беларусь Республикасы) экспортын ұлғайту перспективалы болып табылады. Осы Баяндамаға 1-қосымшада үшінші елдерге экспортты ұлғайту мен әртараптандырудың интеграциялық әлеуеті бар экономика салаларын айқындау әдістемесін сынақтан өткізу нәтижелері егжей-тегжей тәптіштелген тауар позицияларының 3 топтамасын көрсете отырып ұсынылған (10-11-кестелер). 2.3. Одақта бәсекелестік басымдықтары және елдік мамандану есебінен ішкі нарыққа тауарлар мен көрсетілетін қызметтерді беруді өсіру перспективалары бар экономиканың салалары Әдістеменің негізгі идеясы Одақ шеңберінде елдің мамандануын тереңдету жағдайында оның өнімінің Одақтың ішкі нарығына жеткізілімдері, тауарлардың, көрсетілетін қызметтердің, капитал мен жұмыс күшінің еркін қозғалысын қамтамасыз еткен жағдайда, үшінші елдерден басқа мүше мемлекеттерге импортты алмастыруға қабілетті екендігі болып табылады. Экономиканың әр саласы бойынша ішкі нарыққа жеткізілімдердің өсуінің интеграциялық әлеуетін айқындау үшін тұтастай Одақ үшін және дәйектілікпен мүше мемлекеттердің әрқайсысының қатысуынсыз Одақ үшін импортты алмастыру әлеуеті бағаланады. «Елдің қатысуымен» және «елдің қатысуынсыз» Одақтың импорт алмастыру әлеуетін салыстыру іс жүзінде орын алады («интеграциясыз» және «интеграциялы» жағдайында әрбір мүше мемлекеттің импорт алмастыру әлеуеті салыстырылатын импорт алмастыру жөніндегі әдістемеден өзгеше). Мүше мемлекеттердің және тұтастай Одақтың импорт алмастыру әлеуеті мүше мемлекеттің тауарды (көрсетілетін қызметті) сыртқы саудада сатуының салыстырмалы басымдықтарын әлемнің басқа елдерімен
салыстыра отырып талдау (Балас индексі бойынша) арқылы айқындалады. Егер Одақтың «елдің қатысуымен» импорт алмастыру әлеуеті интеграциялық бірлестікке «оның қатысуынсыз» әлеуетінен кем болса, онда Одақ нарығына елдің экспорттық ағындары үшінші елдерден импортталатын тауарлардың және/немесе көрсетілетін қызметтердің бір бөлігін ығыстырып тастауы мүмкін (сондықтан импорт алмастыру әлеуетінің бағасы азаяды). Одақ «елдің қатысуымен» импорт алмастыру әлеуеті «оның қатысуынсыз» әлеуеттен артық болған кері жағдайда, экономиканың осы саласы бойынша интеграциялық әлеует жоқ деп болжанады. Бұл жағдайда мүше мемлекет тауардың және/немесе көрсетілетін қызметтердің үшінші елдерден жеткізіліміне тәуелді болып табылады және тиісінше оның импорттық бейінін есепке алу Одақтың ішкі нарығында осындай тауарларды алмастыруға алып келмейді. Әдістеме бір жағынан, бір немесе бірнеше мүше мемлекеттер үшін үшінші елдерден импортты алмастыру әлеуеті бар, екінші жағынан басқа мүше мемлекеттерде осы экономика саласы бойынша импорт алмастыру әлеуеті жоқ экономика салаларын анықтауға мүмкіндік береді. Мысалы, егер Ресей Федерациясының белгілі бір тауардың импортын алмастыруға қажеттігі болмаса (яғни импорт алмастыру әлеуеті жоқ болса), ал басқа мүше мемлекеттер үшінші елдерден осы тауардың қомақты көлемін импорттаса, онда Ресейдің ЕАЭО-ға қатысуы Одақ шеңберінде Ресейдің осы тауарды өндіруге мамандануы есебінен басқа мүше мемлекеттер үшін импорт алмастыру қажеттігін қысқартуы мүмкін. Әдістемені іс жүзінде сынақтан өткізу мүше мемлекеттердің мамандануы есебінен Одақтың ішкі нарығына жеткізілімдердің өсуінің интеграциялық әлеуеті жағынан ранжирлендірілген экономика салаларының тізбелерін жасауға мүмкіндік берді (тауарлар үшін тәптіштеу – ТН СЭҚ 4 белгісі, көрсетілетін қызметтер – ТБҚКС сыныптамасы). Тұтастай Одақ үшін 82 тауар топтары және көрсетілетін қызметтердің 5 санаты анықталды.
Экономика салаларының тізбесінде жиынтық әсердің 95%-дан астамы бірінші 20 позицияға келеді. Бұл ретте: 4 тауар позициясында 100 млн АҚШ долларынан астам әлеует (интеграциялық әлеуеті бар тауар позицияларының 5%-ы) анықталды; 7 тауар позициясында 50 млн АҚШ долларынан астам әлеует (интеграциялық әлеуеті бар тауар позицияларының 8%-ы) анықталды; 21 тауар позициясында 10 млн АҚШ долларынан астам әлеует (интеграциялық әлеуеті бар тауар позицияларының 24%-ы) анықталды; 51 тауар позициясында 1 млн АҚШ долларынан астам әлеует (интеграциялық әлеуеті бар тауар позицияларының 59%) анықталды. СЭҚ ТН 4- санды тауар позициясы және көрсетілетін қызметтер саны- 1232 Интеграциялық әлеуеті барлар 11-сурет. Маманданудың интеграциялық әлеуеті бар тауар топтарының және көрсетілетін қызметтер санаттарының СЭҚ ТН және ТБҚКС көрсетілетін қызметтер санаттарының жалпы санындағы үлесі Әдістемені сынақтан өткізу нәтижелері бойынша Одақтың ішкі нарығына өнім берудің өсе түсуінің интеграциялық әлеуетін бағалау «интеграциясыз» жағдайдағыдан қарағанда 8,5%-ға артық.
Импортты алмастыру әлеуетінің төмендеуі, млн. АҚШ долларымен «Интеграциямен» үшінші елдерден импортты алмастыру әлеуеті 8,5 % интеграциялық әсер ("интеграциямен" импортты алмастыру әлеуеті мен "интеграциясыз" импортты алмастыру әлеуеті арасындағы айырма) 29502 32146 «Интеграциясыз» үшінші елдерден импортты алмастыру әлеуеті 12-сурет. ЕАЭО-да мүше мемлекеттердің ел бойынша мамандануы есебінен тауарлар мен көрсетілетін қызметтерді ішкі нарыққа беруінің өсу әлеуеті Одақтың ішкі нарығына жеткізілімдерді ұлғайтуд ың анағұрлым интеграциялық әлеуеті көрсетілетін қызметтер секторында анықталды. Тізбедегі бірінші екі позиция бойынша әлеуетті бағалау Одақтың интеграциялық әлеуетінің жиынтық бағасының 60%-ын құрайды: 1) Көліктік көрсетілетін қызметтер - үшінші елдерден импорттың 31 5,9%-ы; 2) Өзге іскерлік көрсетілетін қызметтер - үшінші елдерден импорттың 1,2%-ы. 3) Бірінші мен екінші позиция арасындағы абсолют мәндегі айтарлықтай алшақтық Одақтың транзиттік әлеуетін іске асырудың және үшінші елдерден көліктік көрсетілетін қызметтер импорты үлесінің төмендеуінің қомақты мүмкіндіктері туралы айғақтайды. Көрсетілетін қызметтерден басқа интеграциялық әлеует мынадай тауар 31 Осы жерде және одан әрі 2012 жылғы импорт көлемімен салыстыру.
позицияларында анықталды (басымдық тәртібімен): «Қара металдан жасалған құбырлар, түтікшелер және профильдер» (үшінші елдерден импорттың 40%-ы), «Электр энергиясы» (59%), «Шиналар және покрышкалар» (2,0%), «Бульдозерлер, грейдерлер, экскаваторлар» (1,3%). Өзара өнім берудің өсуі есебінен, атап айтқанда: жүзім, майбұршақтар, көкөністер, құс еті, жүзім шараптары тауар позициялары бойынша ауыл шаруашылығы өнімі мен азық-түлігінің импорт алмастыру әлеуетінің бар екендігін атап өткен жөн. Әдістеме талаптарына сәйкес Комиссия ел бойынша мамандану есебінен импорт алмастыру әлеуеті бар экономика салаларының мазмұндық жағынан дұрыстығын тексерді. Оның нәтижелері бойынша жиынтық тізбені: 1) мына тауар позицияларымен толықтыру ұсынылды: сиыр еті, сүт және сүн өнімдері, жемістер және жидектер; 270900 «Шикі мұнай және битуминоздық минералдардан алынған шикі мұнай өнімдері»; 2710 «Шикілерді қоспағанда, битуминоздық тау жыныстарынан алынған мұнай және мұнай өнімдері; басқа жерде атауы аталмаған немесе енгізілмеген, 70 май.% немесе мұнай немесе мұнай өнімдері бар, битуминоздық тау жыныстарынан алынған өнімдер, бұл ретте осы мұнай өнімдері өнімдердің негізгі құрамдас бөліктері болып табылады; өңделген мұнай өнімдері»; 2711 «Мұнай газдары және газ тәріздес басқа көмірсутектер». 2) көрсетілетін қызметтер секторлары (кіші секторлар): Одақ шеңберінде көрсетілетін қызметтердің бірыңғай нарығы жұмыс істейтін секторлар (Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің 2014 жылғы 23 желтоқсандағы № 110 шешімі); Одақ шеңберінде көрсетілетін қызметтердің бірыңғай нарығын қалыптастыру ырықтандыру жоспарларына сәйкес жүзеге асырылатын секторлар (ауыспалы кезең ішінде) (Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің 2015 жылғы 16 қазандағы № 30 шешімі).
ТН СЭҚ 4 белгі деңгейінде тәптіштелген, ЕАЭО шеңберінде мүше мемлекеттердің мамандануы есебінен Одақтың ішкі нарығына өнім беруді ұлғайту әлеуеті бар экономика салалары экономиканың ірі секторлары бойынша интеграциялық әсерлерді ауқымдау мақсатында қызмет түрлеріне дейін агрегацияландырылды (13-суретті, 6-кестені қараңыз).
■ интеграциясыз ішкі нарыққа өнім берудің өсу әлеуеті ■ интеграциялық әсер 13-сурет. ЕАЭО-да мүше мемлекеттердің мамандануы есебінен қызмет түрлері бойынша Одақтың ішкі нарығына тауарлар мен көрсетілетін қызметтер берудің өсу әлеуеті Бұдан басқа, ранжирлеу критерийіне байланысты ішкі нарыққа өнім берулерді ұлғайту әлеуетінің барынша абсолютті бағасы бар экономика салаларын (АҚШ долл.), сондай-ақ үшінші елдерден импорттың ең үлкен үлесін алмастыру әлеуеті бар экономика салаларын бөліп көрсетуге болады (%- бен) (6-кестені қараңыз). 6-Кесте. Ел бойынша мамандану есебінен ішкі нарыққа лидер тауарларды көрсете отырып, тауарлар көрсетілетін қызметтерді берудің өсуінің интеграциялық әсерінің көлемі бойынша қызмет түрлері, Қызмет түрі КЭД (ТБҚКС) коды Қызмет түрі бойынша әлеуеті, млн АҚШ долл. ЕАЭО-ның үшінші елдерден импорттағы әлеуеті үлесі, % Әлеуеттің абсолютті көлемі жағынан лидер тауар тобы ЕАЭО-ның үшінші елдерден импорттағы әлеуетінің үлесі жағынан лидер тауар тобы Атауы/ ТН СЭҚ Коды Атауы/ ТН СЭҚ Коды Көліктік көрсетілетін қызметтер S205 1 281,3 5,9 - - - - 0,0 2 000,0 4 000,0 6 000,0 8 000,0 10 000,0 Көлік және байланыс Металлургия Қаржы; жылжымайтын мүлікпен операциялар, жалға беру.. Өндіріс және электр энергиясын, газды тарату және.. Химия және мұнай химиясы; резеңке және пластмасса;.. Машина жасау Сусындарды қоса алғанда, тамақ және темекі өнімдері өндірісі . Тоқыма және тігін өндірісі; өндіріс.. Білім беру; денсаулық сақтау; коммуналдық және.. Басқа өндірістер Ауыл шаруашылығы, аң аулау және орман шаруашылығы;.. Пайдалы қазбалар өндіру
Металлургия өндірісі және дайын металл бұйымдары өндірісі 24-25 434,3 1,6 Ашық, ашық тігісі бар, дәнекерленген немесе тойтарылған, қара металдардан жасалған құбырлар, түтікшелер және профильдер 7306 Өңделмеген алтын 7108 Басқа іскерлік көрсетілетін қызметтер S268 309,6 1,2 - - - - Электр энергиясын, газды және су өндіру және тарату 35-39 173,6 59,3 Электр энергиясы 2716 1 Электр энергиясы 2716 Машиналар және жабдық өндірісі 28 75,9 0,1 Бульдозерлер, грейдерлер, экскаваторлар 8429 Кір жуғыш машиналар 8450 Резеңке және пластмасса бұйымдар өндірісі 22 58,1 0,5 Пневматикалық резеңке жаңа шиналар және покрышкалар резиновые новые 4011 Пневматика- лық резеңке жаңа шиналар және покрышка- лар 4011 Көлік құралдары және жабдық өндірісі 29-30 41,3 0,1 Моторлы вагондар, ашық платформалар 8603 Моторлы вагондар, ашық платформа- лар 8603 Басқа металл емес минералдық өнім өндірісі 23 41,2 0,8 Тауарларды сақтауға немесе салуға арналған шыны ыдыстар, консервілеуге арналған банкалар 7010 Тауарларды сақтауға немесе салуға арналған шыны ыдыстар, консервілеу- ге арналған банкалар 7010 Химия өндірісі 20-21 40,8 0 1 Көміртегі 2803 Көміртегі 2803 Сусындарды қоса алғанда, тамақ және темекіні өнімдері өндірісі 10-12 40,8 0,1: Мия сығындысы; ұннан жасалған дайын тамақ өнімдері 1901 Мия сығындысы; ұннан жасалған дайын тамақ өнімдері 1901 Телекоммуникациялық көрсетілетін қызметтер Ж S245 29,1 1,0 - - - - Жеке адамдарға көрсетілетін қызметтер және мәдениет пен демалыс саласында көрсетілетін қызметтер S287 25,2 2,0 - - - - Тоқыма және тігін өндірісі 13-14 23,8 0,2 Костюмдер, жакеттер, көйлектер, юбкалар, шалбарлар, шортылар женские 6204 Зығыр жіп 5306 Компьютерлік және ақпараттық көрсетілетін қызметтер S262 18,9 0,7 - - - -
Басқа өндірістер 31-32 16,6 0,2 Отыруға арналған жиһаз 9401 Алмасты қоспағанда, жиектелме- ген немесе бекітілмеген бағалы және жартылай бағалы тастар 7103 Былғары, былғарыдан жасалған бұйымдар өндірісі және аяқ киім өндірісі 15 9,5 0,2 Иленгеннен кейін қосымша өңделген, ірі қара мал терісінен алынған былғары 4107 Иленгеннен кейін қосымша өңделген, ірі қара мал терісінен алынған былғары 4107 Ауыл шаруашылығы, аң аулау және орман шаруашылығы 01-02 8,9 0,1 Жас немесе кептірілген жүзім 0806 Басқа жемістер, баялдылар, асқабақтар, зәйтүндер, спаржа және т.б. 0709 Электр жабдығы, электрондық және оптикалық жабдық өндірісі 26-27 8,6 0,0 Радиоэлектрондық аппаратураға арналған бөлшектер 8529 Электрон- дық лампалар және суық катодты, термо- немесе фотокатодты түтікшелер 8540 Отын-энергетикалықтан басқа, пайдалы қазбалар өндіру 07-09 Руды және концентраты свинцовые 2607 Руды және концентраты свинцовые 2607 Балық аулау, балық өсіру 03 Жаңа ауланған немесе мұздатылған балық 0302 Жаңа ауланған немесе мұздатылған балық 0302 Мына позициялардың мүше мемлекеттер үшін Одақтың ішкі нарығына өнім беруді ұлғайту әлеуеті бар (анағұрлым нақты 18-кестені қараңыз): Армения Республикасы үшін: «Компьютерлік және ақпараттық көрсетілетін қызметтер», «Шынайы жүзім шараптары; жүзім суслосы», «Жеке адамдарға көрсетілетін қызметтер және мәдениет пен демалыс саласында көрсетілетін қызметтер» (үшінші елдерден алмастырылатын импорт үлесімен 0,4%-дан 0,6%-ға дейін). Беларусь Республикасы үшін: «Басқа іскерлік көрсетілетін қызметтер», «Шиналар және покрышкалар» және «Бульдозерлер, грейдерлер, экскаваторлар» (үшінші елдерден алмастырылатын импорт үлесімен 1,2%-дан 2%-ға дейін). Қазақстан Республикасы үшін: «Ферроқорытпалар» (үшінші елдерден
алмастырылатын импорт үлесімен - 4,3%), химия өнеркәсібі тауарлары (ең алдымен, ациклдық көмірсутектер, үшінші елдерден алмастырылатын импорт үлесімен - 3%). Қырғыз Республикасы үшін: «Телекоммуникациялық көрсетілетін қызметтер» (үшінші елдерден алмастырылатын импорт үлесімен - 0,9%), ауыл шаруашылығы тауарлары (ең алдымен, жүзім және көкөністер, үшінші елдерден алмастырылатын импорт үлесімен 0,1%-дан 0,4%-ға дейін ). Ресей Федерациясы 32 үшін: «Көліктік көрсетілетін қызметтер» (үшінші елдерден алмастырылатын импорт үлесімен - 5,9%), «Ашық тігісі бар, дәнекерленген немесе тойтарылған, қара металдардан жасалған құбырлар, түтікшелер және профильдер» (үшінші елдерден алмастырылатын импорт үлесімен - 40%), «Электр энергиясы» (үшінші елдерден алмастырылатын импорт үлесімен - 59%). Мүше мемлекеттер экономикасының көлемін және құрылымын негізге ала отырып, олардың Одақтың ішкі нарығына өнім беруді арттырудың жиынтық әсеріне және қызмет түрлері бойынша нәтижелерге үлесі әртүрлі (14, 15- суреттерді қараңыз). 14-сурет. ЕАЭО-ға мүше мемлекеттердің ел бойынша мамандануы есебінен ішкі нарыққа тауарлар мен көрсетілетін қызметтерді беруінің өсуінің интеграциялық әсеріне мүше мемлекеттердің қосатын үлесі 32 Одақтың интеграциялық әлеуетінің 75%-ын, ал Беларусь Республикасымен бірлесіп 95%-дан астамын құрайды. 20 1,5 1,4 53 1,6 Интеграциялық әлеуеттің елдер бойынша бөлінуі Сусындар мен темекіні қоса алғанда, тамақ өнімдерінің өндірісі Ағаштан жасалған бұйымдар және целлюлоза-қағаз бұйымдары өндірісі; полиграфия
15-сурет. ЕАЭО-ға мүше мемлекеттердің ел бойынша мамандануы есебінен ішкі нарыққа тауарлар мен көрсетілетін қызметтерді беруінің өсуінің интеграциялық тиімділігіне мүше мемлекеттердің қосатын үлесі Тұтастай Одақ бойынша қызмет түрлері бөлігінде ішкі нарыққа өнім берудің өсу перспективалары көліктік көрсетілетін қызметтер секторы, қаржылық көрсетілетін қызметтер секторы және металлургия өнеркәсібі саласы ие болып отыр. Жекелеген елдер үшін электр энергиясын (Ресей Федерациясы), химия өнеркәсібі (Ресей Федерациясы, Беларусь Республикасы) және машина жасау өнімін (Беларусь Республикасы) беруді өсіру перспективалы болып отыр. Осы Баяндамаға 1-қосымшада ЕАЭО-да мамандану есебінен ішкі нарыққа өнім беруді ұлғайтудың интеграциялық әлеуеті бар, қызмет түрлері бойынша Көлік және байланыс Металлургия Қаржы; жылжымайтын мүлікпен операциялар, жалға беру және қызметтер көрсету Электр энергиясын, газды және суды өдіру және тарату Химия және мұнай химиясы; резеңке және пластмасса; металл емес минерал өнімдер Машина жасау Сусындарды және темекіні қоса алғанда, тамақ өнімдері өндірісі Тоқыма және тігін өндірісі; былғарыдан бұйымдар және аяқ киім өндірісі Білім беру; денсаулық сақтау; коммуналдық және дербес қызмет көрсетулер Басқа өндірістер Ауыл шаруашылығы, аң аулау және орман шаруашылығы; балық аулау Пайдалы қазбалар өндіру ■ Армения Республикасы ■ Беларусь Республикасы ■ Қазақстан Республикасы ■ Қырғыз Республикасы ■ Ресей Федерациясы
агрегацияланған экономика салаларын айқындау, оның ішінде тәптіштелген 3 тауар позицияларының топтамасын көрсетумен айқындау әдістемесін сынақтан өткізу нәтижелері ұсынылған (12-13-кестелер). 2.4. Одақтың «болашақ салалары» «Болашақ салалары» нарықтары қазіргі уақытта қалыптаспаған, бұл ЕАЭО мүше мемлекеттердің оларда өз орнын алу мүмкіндігін арттырады. «Болашақ салаларындағы» интеграция мүше мемлекеттердің ұлттық инновациялық саясаттарын үйлестіру және ЕАЭО-ның ҒЗТКЖ бөлігінде ғылыми-технологиялық дамудағы лидер елдермен ынтымақтастықты тереңдету есебінен айтарлықтай экономикалық әсер алуға мүмкіндік береді. Әдістеменің негізгі идеясы ЕАЭО-ға мүше мемлекеттердің ғылыми- технологиялық дамуының бірлескен басымдықтарының тізбесін, ғылыми- технологиялық дамудағы лидер елдерді, ҒЗТКЖ-ға инвестициялар бойынша лидер компанияларды, ірі венчурлік қорларды айқындау болып табылады. Бұдан әрі әдістеме логикасы және оны сынақтан өткізу нәтижелері ұсынылған. Бірінші қадамда мүше мемлекеттердің және Одақтың нормативтік- құқықтық базасын талдау негізінде ЕАЭО ғылыми-технологиялық даму басымдықтарының тізбесі қалыптастырылады, ол «болашақ салаларының» жалпы сыныптамасын білдіреді. Жалпы сыныптама үшін негіз ретінде Ресей Федерациясының 2030 жылға дейінгі кезеңге арналған ғылыми-технологиялық даму болжамы алынды, ол мүше мемлекеттер ішінде «болашақ салаларының» неғұрлым тәптіштелген тізбесін қамтиды: 7 ірілендірілген перспективалы өнім тобы және 444 тәптіштелген инновациялық өнім және көрсетілетін қызметтер тобы, бұл ретте салымның 4 деңгейі айқындалады (1-деңгей – әртүрлі өнімдер мен көрсетілетін қызметтердің көп санын біріктіретін анағұрлым жалпылама топтар, 4-деңгей - анағұрлым тәптіштелген және мамандану аясы тар топтар). Таңдап алынған ұлттық/ұлтүсті нормативтік-құқықтық актілерді талдау әрбір мүше мемлекет үшін жүргізілді. Егер мүше мемлекеттің позициясы
алғашқы сыныптамада болмаса, онда көрсетілген позиция оған тәптіштеудің тиісті деңгейіне қосылып отырды. Мысалы, Қазақстан Республикасы үшін әртүрлі тәптіштеу деңгейіндегі инновациялық өнімдер мен көрсетілетін қызметтердің 32 басым тобы бөліп көрсетілді (1-ден 4 деңгейге дейін). «Ақпараттық қауіпсіздік» тобы бастапқы сыныптауышта ұсынылмаған болатын және «1. Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар» тобына «1.13» кодын бере отырып қосылды. Еуразиялық үкіметаралық кеңестің 2015 жылғы 8 қыркүйектегі №9 шешімімен бекітілген «Еуразиялық экономикалық одақ шеңберіндегі өнеркәсіптік ынтымақтастықтың негізгі бағыттары» бастапқы сыныптауыш үшін дереккөз болды. Оларды талдау инновациялық өнімдер мен көрсетілетін қызметтердің екі қосымша тобын анықтауға мүмкіндік берді: когнитивтік технологиялар, жасанды интеллект технологиялары; кванттық технологиялар. Екінші қадамда жаһандық ғылыми-технологиялық дамудың негізгі ойыншыларының басымдықтарын ескере отырып, «болашақ салаларының» алынған тізбесін өзектендіру жүргізіледі. Бұл үшін стратегиялар 33 талдауы жүргізілді: - ҒЗТКЖ-ға жіберетін ішкі шығыстары бойынша әлемдік лидер елдердің ғылыми-технологиялық дамуы (АҚШ, Қытай, Жапония, ФГР, Корея Республикасы, Франция, Ұлыбритания); - ҒЗТКЖ-ға жіберетін шығыстары ең жоғары әлемдік жетекші компаниялар (әдістеме «Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар» және «Биотехнологиялар» топтары үшін сыналды, оның ішінде мына компаниялар қаралды - Google, Intel, Microsoft, Siemens, Samsung Electronics, Basf, Dupont, Dow Chemical, Monsanto, Sanofi және басқалар). Әлемдік лидер елдер басымдықтарын талдау барысында «болашақ салалары» жалпы сыныптамасында ұсынылмаған, алайда қаралып отырған 7 елдің 4-еуінің құжаттарында басым ретінде атап көрсетілген «Smart City - 33 Жұмыстың еңбекті айтарлықтай қажетсінетіне қарай әдістемені сынақтан өткізу шеңберінде ірі верчурлік қорлардың басымдықтары қаралған жоқ.
«ақылды» қала» тобы анықталды (АҚШ, Ұлыбритания, Франция және ФГР). Компаниялардың басымдықтарын талдау барысында олардың екеуі үшін (Merk және Sanofi) «Иммуногеномика, биоинформатика технологияларын және жаңа адъюванттарды пайдалана отырып әзірленетін тиімділігі жоғары вакциналар» жалпы сыныптамасында ұсыны лмаған инновациялық өнімдер мен көрсетілетін қызметтер тобы атап көрсетілді. Жоғарыда көрсетілген позициялар «болашақ салалары» тізбесіне енгізілді. Одақтың «болашақ салаларының» жиынтық тізбесі ғылыми- технологиялық салада қанша стратегиялық ойыншы үшін бұл позиция басым болып табылатынына байланысты жалпы сыныптамада «болашақ салаларын» ранжирлеу арқылы жасалады. Жүргізілген талдау нәтижелері бойынша «болашақ салаларының» жиынтық тізбесі жасалды, оған 449 инновациялық өнімдер мен көрсетілетін қызметтер тобы кіреді, бұл ретте олардың төрттен бір бөлігі (100 топ) бір мүше мемлекеттен көбірек айтылады. Салыстырмалы мәнде бір мүше мемлекеттен көп айтылатын топтардың көбі «Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар» мен «Көліктік және ғарыштық жүйелер» ірілендірілген тобына жатады. Бір мезгілде мүше мемлекеттердің көпшілігі үшін де, жаһандық ғылыми-технологиялық дамудың негізгі ойншылары (елдер және/немесе 7-кесте. Ғылыми-технологиялық салада стратегиялық ойыншыларға берілетін таразылар жүйесі Рет № Ғылыми-технологиялық саладағы стратегиялық ойыншылар Берілетін таразы 1 Одаққа мүше мемлекеттер 1.0 2 Ғылыми-технологиялық дамудағы лидер елдер 0.9 3 Жаһандық технологиялық лидер компаниялар 0.7 4 Әлемдік ірі венчурлік қорлар 0.6 Ескертпе: кестеде көрсетілген салмақтар ойыншылардың жекелеген санаттарына көбірек немесе азырақ салмақ беру мақсатында өзгертілуі мүмкін.
компаниялар) үшін де жоғары басымдық деңгейі бар «болашақ салалары» топтары мыналар: 1) Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар: еркін қозғалатын және адамдармен өзара іс-қимыл жасайтын көмекші роботтар өндірісін; білім беру технологияларын қоса алғанда. 2) Биотехнологиялар: тамақ биоөнімдерін, биологиялық өсімдік қорғау құралдарын, ауыл шаруашылығының биотехнологиялық, акваөсіру өнімдерін қоса алғанда.
3) Медицина және денсаулық сақтау: диагностика жүйесін дамытуды; биомедицинаны дамытуды; дәрілік заттарды әзірлеуді; регенеративтік медицинаны дамытуды қоса алғанда. 4) Жаңа материалдарды және нанотехнологияларды әзірлеу. 5) Ұтымды табиғат пайдалану. 6) Энергия тиімділігі және энергия үнемдеу, «ақылды» желілерді дамытуды қоса алғанда. Биотехнологиялар 95 (19*) * - бір балдан жоғары рейтинг алған позициялар саны 16-сурет. ЕАЭО «болашақ салалары» Энергия тиімділігі және энергия үнемдеу 56(7*) Ұтымды табиғат пайдалану 89 (18*) Барлық позициялар 449(100*) Көліктік және ғарыштық жүйелер 48(13*) Медицина және денсаулық сақтау 41(10*) Ақпараттық- коммуникациялық технологиялар 94 (30*) Жаңа материалдар және нанотехнологиялар 26 (3*)
2.5. Интеграциясы мүше мемлекеттер және жалпы Одақ үшін мультипликативтік тиімділікті қамтамасыз ететін экономика салалары Олардағы интеграция мүше мемлекеттер мен тұтастай Одақ үшін мультипликативтік әсерді қамтамасыз ететін экономика салалары н айқындау әдістемесінің негізгі идеясы ішкі сауданың өсуінің (алдыңғы үш әдістемеде анықталған импорт алмастыру, экспортты ұлғайту, мамандану бойынша) интеграциялық әлеуетінің өсуі салааралық байланыстар жүйесі арқылы неғұрлым ішкі сұранысты қалыптастырады. Талдау жүргізу экономика салаларында мультипликативтік әсердің болуы туралы тұжырымдама жасауға мүмкіндік беретін негізгі факторлар: а) интеграциялық тиімділікті ескере отырып сыртқы сауданың өсу әлеуеті; б) экономика саласының даму параметрлерінің (шығару, түпкі сұраныс, жұмыспен қамтылу, еңбекке ақы төлеу, шығындар, өндірушілер бағалары, инвестициялар) экономиканың басқа салаларына және /немесе мүше мемлекеттердің тұтастай экономикасына әсері болып табылады. Бағалар мен шығындар серпінін талдау бөлігінде елдің салааралық балансының деректері пайдаланыла отырып, экономиканың бір саласындағы шығындарды ұлғайтудың тұтастай экономиканың өсуіне әсер етуінің жылдар бойынша орташа есеппен алынған мультипликаторы есептелді. Инвестициялардың өзара әсерін талдау, біріншіден, олардағы инвестициялардың өсуі келесі жылы инвестициялардың анағұрлым өсуімен байланысты болған экономика салаларын; екіншіден, олардағы инвестициялардың көлемі экономикадағы инвестициялардың анағұрлым көп көлемімен бағыттас өзгеретін экономика салаларын анықтады. Сондай-ақ мүше мемлекеттердің нормативтік-құқықтық актілеріне талдау жүргізілді, алайда ол нәтиже бермеді, өйткені ресми құжаттарда «мультипликативтік тиімділіктер» деген ұғым жоқ.
Әдістеме мүше мемлекеттің экономикасында экспортты қамтамасыз ету (сондай-ақ импортты алмастыру кезінде) үшін аралас салаларда аралық өнімдер шығарылуға тиіс екендігін көздейді. Осылайша, есептеу кезінде екі тиімділік ұштасады: біріншіден, экспорттың интеграциялық өсуі (үшінші елдерге де, Одақтың ішкі нарығына да) және үшінші елдерден импорттың қысқаруы (есептеу үшін кіріспе ақпарат); екіншіден, осы интеграциялық өсім қамтамасыз етуге тиіс өндіріс өсімі (есептеу нәтижесі). Әдістеме экономиканың қандай салаларында осы екі әсерді ұштастыру жиынтық сұраныстың неғұрлым үлкен өсімін беретінін айқындайды. Сынақтан өткізу нәтижесінде тұтастай Одақ үшін айтарлықтай мультипликативтік тиімділік беретін мынадай экономика салалары бөліп көрсетілді: - металлургия; - мұнай өнімдері өндірісі және химия кешені; - машина жасау; - көтерме және бөлшек сауда; - электр энергиясын, газды және суды өндіру мен тарату; - пайдалы қазбалар өндіру 34 . Тізбеленген экономика салалары, бір жағынан, сыртқы сауда өсімінің әлеуетіне сәйкес келеді, екінші жағынан мүше мемлекеттердің экономикаларындағы салааралық байланысты көрсетеді (нақтырақ 18-кестені қараңыз). 34 Ресей Федерациясында бұл көтерме және бөлшек сауда саласының бір бөлігі
17-сурет. Мультипликативтік тиімділік көлемі бойынша ранжирленген экономика салалары (млн АҚШ долл.) Экономика салаларының көпшілігі бойынша тұтастай Одақ бойынша тиімділікке айқындаушы үлесті Ресей Федерациясы қосады (экономика 1. Металлургия 2. Мұнай өнімдерін өндіру; химия өндірісі; резеңке және пластмасса бұйымдарын шығару; металл емес минералды өнімдер өндірісі 3. Машина жасау 4. Көтерме және бөлшек сауда, автокөлік құралдарын және тұрмыстық бұйымдарды жөндеу; қонақүйлер және мейрамханалар 3 453.4 3 247.7 3 149.3 2 591.7 ' 8. Көлік және байланыс 7. Қаржылық қызмет; жылжымайтын мүлікпен операциялар, жалға беру және қызметтер көрсету 6. Пайдалы қазбалар өндіру 5. Электр энергиясын, газды және суды өндіру және тарату 245.3 1 277.5 1 504.0 1 720.9 9. Ауыл шаруашылығы, аң аулау және орман шаруашылығы; балық аулау, балық өсіру 10. Сүрек өңдеу және ағаштан жасалатын бұйымдар өндірісі; целлюлоза- қағаз өндірісі; баспа және полиграфиялық қызмет 11. Құрылыс 12. Мемлекеттік басқару және әскери қауіпсіздік қамтамасыз ету; әлеуметтік қамсыздандыру 546.2 383.9 346.1 293.7 16. Басқа өндірістер 15. Білім беру; денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер көрсету; басқа коммуналдық, әлеуметтік және дербес қызметтер көрсету 14. Тоқыма және тігін өндірісі; Былғары, былғарыдан жасалатын бұйымдар және аяқ киім өндірісі 13. Сусындарды қоса алғанда, тамақ және темекі өнімдері өндірісі 84.2 119.6 187.6 196.7
салалары бойынша ол 24%-дан асады). Беларусь Республикасы құрылыста, ауыл шаруашылығында, тамақ өнеркәсібінде, сондай-ақ білім беру мен денсаулық сақтауда қомақты үлес қосады (осы экономика салаларының әрқайсысы бойынша - 38%-дан астам), Қазақстан Республикасы – пайдалы қазбалар өндіруде (26,5%). Армения Республикасы мен Қырғыз Республикасы мүше мемлекеттер арасында экономика мөлшеріне қарай азырақ үлес қосады (екі мүше мемлекет ауыл шаруашылығы бойынша анағұрлым көбірек үлес көрсетеді – тиісінше 5% және 10%-дан астам; экономика деңгейінде бұл мүше мемлекеттердің үлесі тиісінше 1% және 3% құрайды). Төрт мүше мемлекет 35 үшін бағалар мен шығыстар серпінін талдауда пайдалы қазбалар өндіру; мемлекеттік басқару және әскери қауіпсіздікті қамтамасыз ету, әлеуметтік қамсыздандыру; көлік және байланыс (Ресей Федерациясынан басқа); ауыл шаруашылығы, аң аулау және орман шаруашылығы (Беларусь Республикасы және Қазақстан Республикасы) анағұрлым үлкен мультипликативтік тиімділікті көрсететіні анықталды. Инвестициялардың өзара әсер етуін талдау басқа мүше мемлекеттер бойынша деректердің болмауына қарай Қазақстан Республикасы мен Ресей Федерациясы үшін ғана жүргізілді. Келесі жылы экономикадағы инвестициялардың анағұрлым өсімімен көтерме және бөлшек сауда, автокөлік құралдарын, мотоциклдерді, тұрмыстық бұйымдарды және жеке пайдалану заттарын жөндеу, қонақүйлер мен мейрамханалар саласындағы инвестициялар байланысты болды. Көлік пен байланыс саласындағы инвестициялар көлемі экономикадағы инвестициялардың неғұрлым көп көлемімен бір бағытта өзгерді. Мүше мемлекеттер экономикасының мөлшері мен құрылымын негізге ала отырып, олардың қызмет түрлері бойынша жиынтық мультипликативтік тиімділікке үлесі әртүрлі (18-сурет). 35 Армения Республикасы бойынша қажетті деректер жоқ.
0 1000 2000 3000 4000 Металлургия Химия және мұнай химиясы; резеңке және пластмасса; металл емес минерал өнімдер Машина жасау Сауда, автокөлік құралдарын және тұрмыстық бұйымдарды жөндеу; қонақүйлер мен мейрамханалар Электр энергиясын, газ және су өндіру және тарату Пайдалы қазбаларды өндіру Қаржы; жылжымайтын мүлікпен операциялар, жалға беру және қызметтер көрсету Көлік және байланыс Ауыл шаруашылығы, аң және орман шаруашылығы; балық аулау Ағаштан жасалған бұйымдар және целлюлоза-қағаз бұйымдары өндірісі; полиграфия Құрылыс Мемлекеттік басқару, әскери қауіпсіздік; әлеуметтік қамсыздандыру Сусындарды қоса алғанда, тамақ және темекі өнімдері өндірісі, Тоқыма және тігін өндірісі; өндірісі былғары бұйымдары және аяқ киім өндірісі Білім беру; денсаулық сақтау; коммуналдық және дербес қызмет көрсетулер Өзге өндірістер ■ Армения Республикасы ■ Беларусь Республикасы ■ Қазақстан Республикасы ■ Қырғыз Республикасы ■ Ресей Федерациясы 18-сурет. Мүше мемлекеттердің қызмет түрлері бойынша мультипликативтік тиімділікке үлесі Осы Баяндамаға 1 -қосымшада тұтастай ЕАЭО бойынша мультипликативтік тиімділігі жоғары экономика салаларын айқындау әдістемесін сынақтан өткізу нәтижелері ұсынылды (14-кесте). 2.6. Одақішілік және халықаралық өндірістік тізбектерге кірігу әлеуеті бар экономика салалары
Одақішілік және халықаралық өндірістік тізбектерге кіріккен экономика салаларын айқындау әдістемесінің негізгі идеясы басқа мүше мемлекеттерге(ден) (одақішілік тізбектерге) немесе үшінші елдерге (халықаралық тізбектерге) аралық өнімді экспорттаудың және (немесе) импорттаудың өсу әлеуеті жоғары салаларды анықтау болып табылады. Оларды талдау мүше мемлекеттің өндірістік тізбектерге қатысу мүмкіндігі туралы тұжырым жасауға мүмкіндік беретін негізгі факторлар: а) интеграциялық әсерді ескере отырып, сыртқы сауданың өсу әлеуеті; б) сыртқы сауданың өсу әлеуетінің Одаққа мүше басқа мемлекеттерден (одақішілік тізбектер) де, үшінші елдерден (халықаралық тізбектер) де аралық өнімнің сұранысына және ұсынысына әсер етуі болып табылады 36 . Әрбір мүше мемлекет үшін өндірістік тізбектердің қазіргі жай-күйі және оларға кірігу әлеуеті мүше мемлекеттің экономикасындағы интеграция мен салараралық байланыстар нәтижесінде сыртқы сауданың өсу әлеуеті ескеріле отырып, аралық өнімге сұраныстың құрылымы және оны өндіру негізінде есептеледі. Әдістеме сыртқы сауданың интеграциялық өсуі (экспорттың өсуі және үшінші елдерден импорттың қысқаруы, мамандану нәтижесінде ішкі нарыққа өнім берудің өсуі) өндіріс процесінде аралық өнімді тұтынуды өсіруді талап ететінін көздейді. Экспортты қамтамасыз ету үшін (сондай-ақ импортты алмастыру кезінде) мүше мемлекеттің экономикасында аралас салаларда аралық өнімдер әлеуетті түрде жасалуға тиіс. Осылайша, есептеу кезінде екі әсер ұштасады: біріншіден, экспорттың интеграциялық өсуі (үшінші елдерге де, Одақтың ішкі нарығына да) және үшінші елдерден импорттың қысқаруы (есептеу үшін кіріспе ақпарат); екіншіден, осы интеграциялқ өсуді қамтамасыз етуге тиіс өндірістің өсуі 36 Одақішілік өндірістік тізбектер үшін Одақтың ішкі нарығына өнім берудің өсу әлеуеті, ал халықаралық тізбектер үшін – экспорттың және үшінші елдерден импорттың өсу әлеуеттерінің сомасы пайдаланылады. Екінші жағдайда сыртқы сауда сальдосының өсімі нақты қаралады, өйткені экспорттың өсімі импорттың қысқаруымен қалыптасады.
(есептеу нәтижесі). Әдістеме осы екі әсердің қандай салаларда жиынтық сұраныстың анағұрлым көп өсімін беретінін айқындайды. Сынақтан өткізу нәтижесінде өндірістік тізбектерге қатысуда даму әлеуетіне ие мынадай экономика салалары бөліп көрсетілді (тұтастай Одақ үшін): одақішілік - мұнай өнімдерін өндіру және химиялық кешен; - металлургия; - машина жасау; - электр энергиясын, газ бен су өндіру және тарату; - пайдалы қазбаларды өндіру. халықаралық - машина жасау; - металлургия; - мұнай өнімдерін өндіру және химиялық кешен; - электр энергиясын, газ бен су өндіру және тарату; - пайдалы қазбаларды өндіру.
О 500 1000 1500 2000 Машина жасау Металлургия Химия және мұнай химиясы; резеңке және пластмасса; металл емес минерал. өнімдер Электр энергиясын, газ бен су өндіру және тарату Пайдалы қазбаларды өндіру Ауыл шаруашылығы, аңшылық және орман шаруашылығы; балық аулау кәсібі Ағаштан жасалатын бұйымдарды және целлюлоза-қағаз өнімдерін өндіру; полиграфия Тоқыма және тігін өндірісі; теріден жасалатын бұйымдар мен аяқ-киім өндірісі Сусындарды қоса алғанда тамақ өнімдері мен текемі өндірісі Өзге де өндіріс Халықаралық тізбектер Одақішілік тізбектер 19-сурет. Қызмет түрлері бойынша одақішілік және халықаралық өндірістік тізбектерге мүше мемлекеттердің қатысуының ықтимал әсері Жекелеген мүше мемлекеттер үшін одақішілік және халықаралық өндірістік тізбектерге қатысудың интеграциялық әлеуеті мынадай экономика салаларына барынша тән (барынша толығырақ 18-кестені қараңыз): Армения Республикасы: халықаралық тізбектер бөлігінде - ауыл шаруашылығы, аңшылық және орман шаруашылығы; электр энергиясын, газ бен су өндіру және тарату; одақішілік тізбектер бөлігінде - ауыл шаруашылығы, аңшылық және
орман шаруашылығы; машина жасау. Беларусь Республикасы: халықаралық тізбектер бөлігінде - машина жасау; металлургия; одақішілік тізбектер бөлігінде - машина жасау. Әдістеме талаптарына сәйкес белорусь Тарапы халықаралық және одақішілік тізбектерге кіру әлеуеті бар экономика салаларының қорытынды тізбесінің мазмұндық барабарлығына тексеру жүргізді. Оның нәтижелері бойынша қорытынды тізбені мынадай қызмет түрлерімен толықтыру ұсынылды: - мұнай өнімдерін, химиялық талшықтар мен жіптер өндіру; - автомобиль шиналарын өндіру; - мақта өндіру; - NPK-тыңайтқыштар өндіру. Қазақстан Республикасы: халықаралық тізбектер бөлігінде - металлургия; отын- энергетикалықтан басқа, пайдалы қазбаларды өндіру; одақішілік тізбектер бөлігінде - отын-энергетикалықтан басқа, пайдалы қазбалар өндіру; ауыл шаруашылығы, аңшылық және орман шаруашылығы. Қырғыз Республикасы: халықаралық тізбектер бөлігінде - машина жасау; металлургия; одақішілік тізбектер бөлігінде - мұнай өнімдерін, химиялық өнімдерді, резеңке және пластмасса бұйымдарын өндіру; ауыл шаруашылығы, аңшылық және орман шаруашылығы. Ресей Федерациясы: халықаралық тізбектер бөлігінде - машина жасау; металлургия; одақішілік тізбектер бөлігінде - мұнай өнімдерін, химиялық
өнімдерді, резеңке және пластмасса бұйымдарын өндіру. Мүше мемлекеттер экономикасының мөлшері мен құрылымы негізге алына отырып, олардың қызмет түрлері бойынша өндірістік тізбектерге қатысуының жиынтық әсерге үлесі айрықшаланды (20-суретті қараңыз). Машина жасау Металлургия Химия және мұнай химиясы; резеңке және пластмасса; металл емес минерал. өнімдер Электр энергиясын, газ бен су өндіру және тарату Пайдалы қазбаларды өндіру Ауыл шаруашылығы, аңшылық және орман шаруашылығы; балық аулау кәсібі Ағаштан жасалатын бұйымдарды және целлюлоза-қағаз өнімдерін өндіру; полиграфия Тоқыма және тігін өндірісі; теріден жасалатын бұйымдар мен аяқ-киім өндірісі Сусындарды қоса алғанда тамақ өнімдері мен текемі өндірісі Өзге де өндіріс 0 500 1000 1500 2000 Армения Республикасы Беларусь Республикасы Қазақстан Республикасы Қырғыз Республикасы Ресей Федерациясы 20-сурет. Қызмет түрлері бойынша одақішілік және халықаралық өндірістік тізбектерге қатысудың интеграциялық әсерге мүше мемлекеттердің үлесі Осы Баяндамаға 1-қосымшада тұтастай ЕАЭО бойынша одақішілік және халықаралық өндірістік тізбектерге қатысуда әсері жоғары экономика салаларын айқындау әдістемесін сынақтан өткізу нәтижелері берілген (15-17-кестелер) 37 . 37 Мүше мемлекеттер үшін «Шығындар – Шығару» кестелері бойынша жаңартылған ресми деректер пайда болған кезде нәтижелер жаңартылатын болады.
2.7. Мемлекет реттейтін экономика салалары және мемлекет қатысатын компаниялардың үлесі жоғары салалар Мемлекет реттейтін экономика салаларын және мемлекет қатысатын компаниялардың үлесі жоғары салаларды айқындау әдістемесінің негізгі идеясы экономикалық қызметті мемлекет тікелей басқаратын салаларды анықтаумен тұжырымдалады. Мұндай экономика салаларында интеграциялық шараларды әзірлеу және іске асыру барынша жоғары қарқынмен және болжанатын нәтижелердің анықтығының жоғары дәрежесімен жүзеге асырылуы мүмкін. Әдістемеде экономика саласының екі типі анықталады: 1. Мемлекет қатысатын компаниялардың үлесі жоғары экономика салалары. Мемлекет қатысатын компаниялардың үлесі ұлттық сыныптауыштарға сәйкес қызмет түрлері мен меншік нысандары бойынша активтердің үлесі негізінде есептеледі. «Мемлекеттік меншік» санатын қалыптастыру кезінде барлық меншік нысандары (кодтар) ескеріледі, оларда әрбір мүше мемлекетті құқықтық реттеу ерекшеліктері ескеріле отырып, мемлекеттік меншік міндетті түрде қамтылады. Үлестің шекті мәні мемлекеттің осы қызмет түрі үшін экономикалық белсенділікке тікелей ықпал ету мүмкіндігі негізінде айқындалады - 25% 38. 2. Мемлекет реттейтін экономика салалары, яғни тікелей баға белгілеу бөлігінде, сонымен қатар кәсіпкерлік қызмет субъектілерінің қаржылық және әкімшілік шығындарының деңгейіне айтарлықтай әсер ететін міндетті талаптар мен нормативтер белгіленген экономика салалары. Мемлекет реттейтін экономика салалары бөлігінде әдістеме мүше мемлекеттердің нормативтік-құқық базасын талдауды және мемлекеттік 38 Атап айтқанда, тізімге мемлекеттік монополия жұмыс істейтін қызмет түрлері енгізіледі.
реттеу жүзеге асырылатын экономика салаларының тізбесін осының негізінде қалыптастыруды көздейді. Мемлекеттік реттеудің екі негізгі әдісі қарастырылады: баға белгілеуге тікелей ықпал ету (атап айтқанда бағаға тарифтер, шекті бағалар мен үстемеақылар енгізу); кәсіпкерлік қызмет субъектілерінің қаржылық және әкімшілік шығындарының деңгейіне ықпал ету (атап айтқанда, лицензиялау, тіркеу, сертификаттау, рұқсаттар беру жүйесін енгізу және басқалары). Экономика салаларының екі типінен тізімдер қорытынды тізбеге біріктіріледі, онда тұтастай Одақ үшін мемлекет реттейтін экономика салаларының тізбесі қалыптастырылады. Экономика салаларын ретке келтіру мүше мемлекеттердің қандай саны үшін және критерийлердің қандай саны бойынша сала қорытынды тізбеге енгізілетініне байланысты экономиканың әр саласына баллдық баға беру арқылы жүзеге асырылады. Мемлекеттің қатысуы жоғары экономика салаларын анықтау бөлігінде әдістемені сынақтан өткізу қолжетімді ашық деректермен шектелген және Ресей Федерациясы үшін ғана жүргізілді, өйткені Одаққа жекелеген мүше мемлекеттерде кәсіпорындар бойынша қаржылық - шаруашылық қызметтің кейбір көрсеткіштері бойынша ақпарат құпия болып табылады 39 . Алынған нәтижелерді талдау кезінде сынақтан өткізудің өзіндік сипатын ескерген жөн. Әдістеме нәтижелері бойынша тұтастай Одақ үшін мемлекеттің барынша ықпал етуі мына экономика салаларында анықталды: сусындарды қоса алғанда, тамақ өнімдері мен темекі өндіру; пайдалы қазбаларды өндіру; 39 Бұл ретте мүше мемлекеттер әдістемені толықтай сынақтан өткізе алады, өйткені статитсикалық органдарда осы үшін талап етілетін деректер болады.
электр энергиясын, газ бен су өндіру және тарату; ауыл шаруашылығы, аңшылық және орман шаруашылығы; балық аулау кәсібі, балық өсіру. Көрсетілген экономика салаларын үш үлкен топқа бөлуге болады (электр энергиясын, газ бен су өндіру және тарату); табиғи монополиялар жұмыс ітейтін экономика салалары (сусындарды қоса алғанда, тамақ өнімдері мен темекі өндіру; ауыл шаруашылығы, аңшылық және орман шаруашылығы; балық аулау кәсібі, балық өсіру – бірінші қажеттіліктегі тауарлар болжанады); мемлекеттік меншіктің үлкен ауқымымен сипатталатын экономика салалары (пайдалы қазбаларды өндіру).
3. Мүше мемлекеттерде және тұтастай Одақта интеграцияның неғұрлым жоғары әлеуеті бар экономика салалары Әрбір мүше мемлекет үшін әрбір экономика саласы бойынша жиынтық интеграциялық әсер бес әдістеме: - импорт алмасу; - үшінші елдерге экспортты ұлғайту және әртараптандыру; - мамандандыру; - мультипликативтік тиімділік; - өндірістік тізбектер бойынша интеграциялық әсерлердің бағаларын қосу арқылы айқындалады (осы Баяндамаға 1-қосымшаны қараңыз). Саралау жиынтық интеграциялық әсердің азаюы бойынша әрбір мүше мемлекет үшін жүргізіледі (анықтама ретінде бес әдістеме бойынша тиімділік көлемдері келтіріледі). Тізім тұтастай Одақ бойынша барлық елдердің әсерлерін, сондай-ақ әрбір әдістеме үшін тиімділіктерді қосу арқылы қалыптастырылады (анықтама ретінде). «Болашақтың салаларын» айқындау әдістемесін сынақтан өткізу нәтижелері жалпы тізбеде берілмейді, өйткені онда пайдаланылатын сыныптауыш стандартты түрге келтірілмейді (нысана экономика салалары емес, технология тілінде сипатталады). Мемлекет реттейтін экономика салаларын айқындау әдістемесінің нәтижелері жиынтық әсер көлеміне әсер етпейді (көлемді көрсеткіштерде көрсетіле алмайтындықтан), сондықтан анықтама ретінде жалпы тізбеде келтіріледі. ЕАЭО шеңберінде интеграциялау нәтижесінде барынша жоғары жиынтық әсерді қалыптастыратын түпкілікті экономика салалары болып мына экономика салалары табылады (жиынтық әсердің 60%-дан астамын қалыптастырады): машина жасау;
мұнай өнімдерін өндіру; химиялық өнімдерді, резеңке мен пластмассаны және өзге де металл емес өнімдерді өндіру; металлургия. Жекелеген әдістемелер бойынша әсерлер салымы экономика салалары бойынша біркелкі болып табылмайды. Әртүрлі экономика салаларында: импорт алмасу (үшінші елдерден импортты қысқарту түрінде өлшенеді) – тоқыма өндірісінде, теріден жасалатын бұйымдар мен аяқ-киім өндірісінде; машина жасауда; үшінші елдерге экспортты ұлғайту – мұнай өнімдерін, химиялық өнімдерді, резеңке мен пластмассаны және өзге де металл емес өнімдерді өндіруде; өзге де өндірістерде; мамандану есебінен Одақтың ішкі нарығына жеткізілімдердің өсімі – көлікте және байланыста; мультипликативтік әсер (шығару көлемінің өсімі түрінде өлшенеді) – экономика салаларының көпшілігінде (барынша ірі өндірістер арасында – металлургияда, электр энергиясын, газ бен су өндіруде және таратуда; саудада; пайдалы қазбаларды өндіруде); өндірістік тізбектерге қатысу әсері (аралық өнімге сұраныстың өсуімен өлшенеді) - ауыл шаруашылығында, орман шаруашылығын да, балық аулау кәсібінде; электр энергиясын, газ бен су өндіруде және таратуда түрлі әсердің барынша жоғары мәні бар (бес әдістеме бойынша жиынтық нәтижеге салымның терминдерінде). Одақ шеңберінде машина жасау бес әдістеменің нәтижелері негізге алына отырып, барынша жоғары жиынтық интеграциялық тиімділіктерге ие болатын экономика саласы болып табылады, мұның өзі осы саланы дамтыу жөніндегі бірлескен шараларды әзірлеудің орынды екенін көрсетеді.
0 2000 4000 6000 8000 10000 12000 Машина жасау Химия және мұнай химиясы; резеңке және пластмасса; металл емес минерал. өнімдер Металлургия Көлік және байланыс Электр энергиясын, газ бен су өндіру және тарату Сауда, автомобильдер мен тұрмыстық заттарды жөндеу; қонақүйлер мен мейрамханалар Пайдалы қазбаларды өндіру Қаржы; жылжымайтын мүлікпен жасалатын операциялар, жалдау және қызметтер ұсыну Ағаштан жасалатын бұйымдарды және целлюлоза-қағаз өнімдерін өндіру; полиграфия Ауыл шаруашылығы, аңшылық және орман шаруашылығы; балық аулау кәсібі Сусындарды қоса алғанда тамақ өнімдері мен текемі өндірісі Тоқыма және тігін өндірісі; теріден жасалатын бұйымдар мен аяқ-киім өндірісі Өзге де өндіріс Құрылыс Мемлекеттік басқару, әскери қауіпсіздік; әлеуметтік қамсыздандыру Білім беру; денсаулық сақтау; коммуналдық және дербес көрсетілетін қызметтер Үшінші елдерден импорт алмасу Үшінші елдерге экспорт өсімі Одақ нарығына өзара жеткізілімдердің өсімі Мультипликативтік тиімділік Аралық өнімге сұраныс өсімінің әлеуеті
21-сурет. Қызмет түрлері бойынша жиынтық интеграциялық әсерге бес әдістеменің үлесі Мүше мемлекеттер бойынша әсерлерді бөлу (22-27-суреттерді қараңыз) экономиканың барлық салалары бойынша дерлік жиынтық әсерге барынша жоғары үлесті ауыл шаруашылығын; құрылысты; білім беру мен денсаулық сақтауды қоспағанда, Ресей Федерациясы қамтамасыз ете алатынын көрсетті (осы экономика салалары бойынша Беларусь Республикасы барынша маңызды үлес қосады).
0 2000 4000 6000 8000 10000 12000 Машина жасау Химия және мұнай химиясы; резеңке және пластмасса; металл емес минерал. өнімдер Металлургия Көлік және байланыс Электр энергиясын, газ бен су өндіру және тарату Сауда, автомобильдер мен тұрмыстық заттарды жөндеу; қонақүйлер мен мейрамханалар Пайдалы қазбаларды өндіру Қаржы; жылжымайтын мүлікпен жасалатын операциялар, жалдау және қызметтер ұсыну Ағаштан жасалатын бұйымдарды және целлюлоза-қағаз өнімдерін өндіру; полиграфия Ауыл шаруашылығы, аңшылық және орман шаруашылығы; балық аулау кәсібі Сусындарды қоса алғанда тамақ өнімдері мен текемі өндірісі Тоқыма және тігін өндірісі; теріден жасалатын бұйымдар мен аяқ-киім өндірісі Өзге де өндіріс Құрылыс Мемлекеттік басқару, әскери қауіпсіздік; әлеуметтік қамсыздандыру Білім беру; денсаулық сақтау; коммунальдық және дербес көрсетілетін қызметтер Армения Республикасы Беларусь Республикасы Қазақстан Республикасы Қырғыз Республикасы Ресей Федерациясы 22-сурет. Қызмет түрлері бойынша жиынтық интеграциялық әсерге мүше
мемлекеттердің үлесі (бес әдістеме бойынша) Армения Республикасы үшін жиынтық әсер тұрғысында келешекте, көлік және байланыс (импорт алмасу есебінен), сондай-ақ ауыл шаруашылығы и машина жасау, электр энергиясын және су өндіру мен тарату (бұл ретте электр энергиясын өндіру бойынша үшінші елдерге эксротт өсімінің едәуір әлеуеті бар), сондай-ақ табиғи газды тарату/транзиттеу экономиканың неғұрлым маңызды саларлары болып табылады. Беларусь Республикасы мұнай өнімдерін, химиялық өнімдерді, резеңке мен пластмассаны және өзге де металл емес өнімдерді өндіруде (үшінші елдерге экспорттық өсімі нәтижесінде); машина жасауда; металлургияда; электр энергиясын, газ бен су өндіруде және таратуда айтарлықтай интеграциялық әсер алады. Қазақстан Республикасында барынша жоғары жиынтық әсер металлургия мен машина жасауда көрінеді, бұл ретте машина жасау бойынша «Мұнай өнімдерін, химиялық өнімдерді, резеңке мен пластмассаны және өзге де металл емес өнімдерді өндіру», «Пайдалы қазбаларды өндіру», «Электр энергиясын, газ бен су өндіру және тарату», «Құрылыс», Ауыл шаруашылығы, аңшылық және орман шаруашылығы», «Көлік және байланыс», «Сауда, автомобильдер мен тұрмыстық заттарды жөндеу; қонақүйлер мен мейрамханалар», «Тоқыма және тігін өндірісі; теріден жасалатын бұйымдар мен аяқ -киім өндірісі», «Қаржы; жылжымайтын мүлікпен жасалатын операциялар, жалдау және көрсетілетін қызметтер ұсыну» экономикалық қызмет түрлері бойынша интеграциялық әлеует анықталды. Қырғыз Республикасында интеграциялық әлеует машина жасауда, көлік пен байланыста – негізінен импорт алмасу есебінен, ал мұнай өнімдерін, химиялық өнімдерді, резеңке мен пластмассаны және өзге де металл емес өнімдерді өндіруде; металлургияда, негізінен,
мультипликативтік әсердің ықпалы нәтижесінде анықталды. Интеграциялық өзара іс-қимылды дамыту тұрғысында Ресей Федерациясы үшін экономиканың анағұрлым маңызды салалары машина жасау, металлургия және мұнай өнімдерін, химиялық өнімдерді, резеңке мен пластмассаны және өзге де металл емес өнімдерді өндіру болып табылады. Республика Армения Специсшизация
Елдік инфографика Армения Республикасы 3 тауар топтары мен көрсетілетін қызметтер топтамасы Импорт алмасу Экспортты арттыру Мамандандыру *Компьютерлік және ақпараттық көрсетілетін қызметтер *Табиғи жүзім шараптары; сусло *Жеке адамдарға көрсетілетін қызметтер және мәдениет саласындағы қызметтер *Басқа да позициялар * Прочие позиции *Көліктік қызметтер *Терапевтік дәрілік заттар *Бульдозерлер, грейдерлер, экскаваторлар *Басқа да позициилар * Автомобиль бөлшектері мен керек-жарақтары * Коммутацияға арналған электр аппаратура (1000В дейін) * Үсті табиғи былғарыдан жасалған аяқкиім * Басқа да позициялар 3 қызмет түрі топтамасы Мультипликативтік әсерлер Қосылған құн тізбектері *Ауыл шаруашылығы және балық аулау *Қаржылық қызмет және басқа да іскерлік қызметтер *Құрылыс *Басқа да позициилар *Ауыл шаруашылығы және балық аулау *Электр энергиясын, газды және суды өндіру және тарату *Мұнай химиясы, құрылыс материалдарын өндіру *Басқа да позициилар 23-сурет. Армения Республикасы экономикасының ЕАЭО -дағы ықпалдастық әлеуетін іске асыру үшін маңызды 3 саласының топтамасы
Беларусь Республикасы 3 тауар топтары мен көрсетілетін қызметтер топтамасы Импорт алмасу Экспортты арттыру Мамандандыру 1,10% 0,94% 0,91% *Басқа да іскерлік қызметтер *Пневматикалық, резеңкеден жасалған, шиналар мен доңғалақ тыстары *Бульдозерлер, грейдерлер, экскаваторлар *Басқа да позициялар *Бастапқы қалыптардағы этилен полимерлері *Пневматикалық, резеңкеден жасалған, шиналар мен доңғалақ тыстары *Пластмассадан жасалған тақтайшалар, жаймалар, кеуек емес және қабатты емес *Басқа да позициялар * Прочие позиции *Бастапқы қалыптардағы этилен полимерлері *Инсектицидтер, фунгицидтер, гербицидтер *Есептегіш машиналар мен олардың блоктары *Басқа да позициялар 3 қызмет түрі топтамасы Мультипликативтік әсерлер Қосылған құн тізбектері *Мұнай химиясы, құрылыс материалдарын өндіру *Машина жасау *Металлургия *Металлургия *Машина жасау *Мұнай химиясы, құрылыс материалдарын өндіру *Басқа да позициялар *Басқа да позициялар 24-сурет. Беларусь Республикасы экономикасының ЕАЭО-дағы ықпалдастық әлеуетін іске асыру үшін маңызды 3 саласының топтамасы
Қазақстан Республикасы 3 тауар топтары мен көрсетілетін қызметтер топтамасы Импорт алмасу Экспортты арттыру Мамандандыру *Есептегіш машиналар мен олардың блоктары *Қара темірден жасалған, іші қуыс, тігісі жоқ түтіктер мен профильдер *Шарлы немесе аунақша мойынтірек *Басқа да позициялар *Көліктік қызметтер *Терапевтік дәрілік заттар *Есептегіш машиналар мен олардың блоктары *Басқа да позициялар *Ферроқорытпалар *Балықтың жон ету (фаршты коса алғанда) *Ациклдік көмірсутектері *Басқа да позициялар 3 қызмет түрі топтамасы Мультипликативтік әсерлер Қосылған құн тізбектері *Металлургия *Пайдалы кендерді өндіру *Мұнай химиясы, құрылыс материалдарын өндіру *Басқа да позициялар *Металлургия *Пайдалы кендерді өндіру *Сауда, қонақүйлер мен мейрамханалар *Басқа да позициялар 25-сурет. Қазақстан Республикасы экономикасының ЕАЭО-дағы ықпалдастық әлеуетін іске асыру үшін маңызды 3 саласының топтамасы „ Қырғыз Республикасы 3 тауар топтары мен көрсетілетін қызметтер топтамасы
Қырғыз Республикасы 3 тауар топтары мен көрсетілетін қызметтер топтамасы Импорт алмасу Экспортты арттыру Мамандандыру 0,08 *Автомобиль бөлшектері мен керек-жарақтары *Жеңіл автомобильдер *Костюмдер, көйлектер, белдемшелер, әйелдерге арналған шалбарлар, қысқа шалбарлар *Телекоммуникациялық қызметтер *Ұшқындап тұтанатын іштен жану қозғалтқыш *Жасаң немесе кептірілген жүзім *Басқа да позициялар *Көліктік қызметтер *Адамдарды тасымалдауға арналған жеңіл автокөліктер *Терапевтік дәрілік заттар *Басқа да позициялар 3 қызмет түрі топтамасы Мультипликативтік әсерлер Қосылған құн тізбектері *Металлургия *Мұнай химиясы, құрылыс материалдарын өндіру *Машина жасау *Басқа да позициялар *Мұнай химиясы, құрылыс материалдарын өндіру *Машина жасау *Металлургия *Басқа да позициялар 26-сурет. Қырғыз Республикасы экономикасының ЕАЭО-дағы ықпалдастық әлеуетін іске асыру үшін маңызды 3 саласының топтамасы
Ресей Федерациясы 3 тауар топтары мен көрсетілетін қызметтер топтамасы Импорт алмасу Экспортты арттыру Мамандандыру *Адамдарды тасымалдауға арналған жеңіл автокөліктер *Автомобиль бөлшектері мен керек-жарақтары *Роялти және лицензиялық алымдар *Басқа да позициялар *Жеңіл автомобильдер *Темірден немесе болаттан жасалған шыбықтар, өңделмеген *Пневматикалық, резеңкеден жасалған, шиналар мен доңғалақ тыстары *Басқа да позициялар 3 қызмет түрі топтамасы *Көліктік қызметтер *Қара темірден жасалған, іші қуыс, тігісі жоқ түтіктер мен профильдер *Электроэнергия *Басқа да позициялар Мультипликативтік әсерлер Қосылған құн тізбектері *Машина жасау *Металлургия *Сауда, қонақүйлер мен мейрамханалар *Басқа да позициялар *Машина жасау *Металлургия *Мұнай химиясы, құрылыс материалдарын өндіру *Басқа да позициялар 27-сурет. Ресей Федерациясы экономикасының ЕАЭО-дағы ықпалдастық әлеуетін іске асыру үшін маңызды 3 саласының топтамасы
Нарықтық экономикада импорт алмасу, мамандандыру және және экспортты арттыруды ынталандыру процестері бір -бірімен жиі байланысты және (немесе) жанасатын болады. Осыған орай көрсетілген мақсаттарға қол жеткізуге бағытталған интеграциялық шаралар Одақ шеңберінде кешенді түрде әзірленетін және қаралатын болады. Импорт алмасу және экспортты арттырудың интеграциялық әлеуеті бар экономика салалары тізбелерінің салыстырылуы экономиканың 133 бірдей саласын (263 саласының) немесе олардың жалпы санының шамамен 50% анықтады, бұл экспортқа бағдарланған импорт алмасу стратегиясын іске асыру бөлігіндегі интеграциялық шараларды жүзеге асырудың ауқымды шаралары бар екендігін дәлелдей түседі. Экономика салаларының тізбелерін салыстыру кезінде барлық үш әдістемені сынақтан өткізу нәтижелері бойынша 18 бірдей позиция анықталды. Тауар позициялары және көрсетілетін қызметтер санаттары бойынша экономиканың интеграциялық әлеуетінің неғұрлым үлкен мынадай салалары анықталды (көрсетілген үш әдістеме үшін әсерлердің қорытындысы бойынша, толығырақ – 1-қосымшаны қараңыз): - Көліктік қызметтер; - Адамдарды тасымалдауға арналған жеңіл автомобиль; - Пневматикалық, резеңкеден жасалған, жаңа шиналар мен доңғалақтың тыстары; - Бастапқы қалыптардағы этилен полимерлері.
0 500 1000 1500 2000 Көліктік қызметтер Жеңіл автомобильдер Жаңа шиналар мен доңғалақтың тыстары Этилен полимерлері Автомобильдер бөлшектері Терапевтік дәрілік заттар Тігісі ашық түтіктер мен профильдер (қара мет.) Темірден немесе болаттан жасалған шыбықтар, өңделмеген Пластмассадан жасалған тақтайшалар, жаймалар, жұқалтыр, кеуек емес Есептегіш машиналар мен олардың блоктары Армения Беларусь Қазақстан Қырғыз Ресей Республикасы Республикасы Республикасы Республикасы Федерациясы 28-сурет. Әрбір мүше мемлекеттің үлесі бағалана отырып, абсолюттік әлеует бойынша 10 тауар позициясының топтамасы (импорт алмасу, экспортты ұлғайту және әртараптандыру, мамандандыру есебінен ішкі нарыққа жеткізілуінің өсуі әсерлерінің қосындысы бойынша).
Көліктік қызметтер Адамдарды тасымалдауға арналған жеңіл автомобильдер Пневматикалық, резеңкеден жасалған, жаңа шиналар мен доңғалақтың тыстары Бастапқы қалыптардағы этилен полимерлері Моторлы көлік құралдарының бөлшектері мен керек-жарақтары Терапевтік немесе профилактикалық дәрілік заттар Қара металдан жасалған іші қуыс, дәнекерленген немесе шегеленген түтіктер мен профильдер Темірден немесе қоспасыз болаттан жасалған шыбықтар, Одан әрі өңделмейтін Пластмассадан жасалған тақтайшалар, жұқалтыр, кеуек емес және бекемделмеген, қабатты емес Есептегіш машиналар мен олардың блоктары; ажырату құрылғылары Басқа да іскерлік қызметтер Бульдозерлер, грейдерлер, эксковаторлар Ациклдік көмірсутектері Пластмассадан жасалған тақтайшалар, жаймалар және жолақшалар немесе ленталар, басқалар Мониторлар мен проекторлар; теледидар байланысына арналған қабылдау аппаратурасы Крандар, қақпақшалар, шағырлар және ұқсас арматура Тілімшелер мен цилиндрлер арқылы басу үшін пайдаланылатын баспа машиналары Темірден (болаттан) жасалған, ені 600 мм және одан асатын жайпақ илем, апталған, қапталған Пластмассадан жасалған басқа да бұйымдар Роялти және лицензиялық төлемдер Армения Беларусь Қазақстан Қырғыз Ресей Республикасы Республикасы Республикасы Республикасы Федерациясы 29-сурет. Мүше мемлекеттердің үш әдістеме бойынша жиынтық әсерге қосқан тауар позициялары (СЭҚ ТН) және көрсетілетін қызметтер (ТБҚКС) деңгейіндегі үлесі (импорт алмасу, экспортты ұлғайту және әртараптандыру, мамандандыру есебінен ішкі нарыққа жеткізілуінің өсуі әсерлерінің қосындысы бойынша).
Құндық көрсеткіште неғұрлым айтарлықтай әлеуетті (импорт алмасу және ішкі нарыққа жеткізілудің өсуі есебінен) көліктік қызметтер иеленеді. Әсердің құрылымы Ресей Фед ерациясынан көрсетілетін қызметтер экспортын кеңейту есебінен Қазақстан Республикасы мен Қырғыз Республикасы нарықтарындағы осы көрсетілетін қызметтердің импортын алмастыруды көздейді. Тауар позициялары арасында айтарлықтай әсер жеңіл автомобильдер нарығында күтілуде – Ресей Федерациясының үшінші елдерден импортының 4,6%-ы басқа мүше мемлекеттерден осы нарықтар үшін келетін аралық өнімнің (шиналар мен доңғалақтың тыстары, этилен полимерлері, автомобиль бөлшектері) жеткізілуімен алмастырылады. Енді бір аса маңызды нарық – дәрілік заттар нарығы: Қазақстан Республикасы, Қырғыз Республикасы және Ресей Федерациясы үшін үшінші елдерден болатын импорт алмасу әлеуеті анықталды. Салыстырмалы көрсеткіште аралық өнім тобындағы тауарлар мен көрсетілетін қызметтерде неғұрлым жоғары динамика байқалады. Атап айтқанда, жоғары интеграциялық әлеует мынадай позициялар бойынша анықталды: этилен полимерлері – экономиканың көптеген басқа салаларында пайдаланылатын химия өндірісінің аса маңызды түрі; металлургия өнімі - тігісі ашық түтіктер мен профильдер (үшінші елдерден болатын импорттың 40%-ына дейін алмастырады), темірдін және болаттын жасалған, өңделмеген шыбықтар (үшінші елдерге экспорттың өсуі 30%-ға дейін). млн. АҚШ доллары
Мыс қалдықтары мен сынығы Алюминий қалдықтары мен сынығы Қоспалы химиялық элементтер Тігісі ашық түтіктер мен профильдер (қара металл) Бастапқы қалыптардағы полиамидтер Темірден және болаттан жасалған шыбықтар, өңделмеген Мұнай коксы, битум Этилен полимерлері Пластмассадан жасалған құрылыс бұйымдары Дәріден басқа, дайын жарылғыш заттар, *интеграциялық әсер *үшінші елдермен импорттың (экспорттың) бастапқы көлемі 30-сурет. Салыстырмалы әлеует бойынша 10 тауар позициясының топтамасы (импорт алмасу, экспортты ұлғайту мамандандыру әсерлерінің қосындысы бойынша). Қорытынды Әдістемелердің практикалық қолданылуы Одаққа мүше мемлекеттердің барлығы үшін ең жоғары экономикалық әсер ететін интеграциялық әрекеттер салаларын экономикалық тұрғыдан негізді түрде айқындауға мүмкіндік береді. Бұл ретт е алынған нәтижелер ынтымақтастық салаларын таңдау кезіндегі Одаққа мүше барлық мемлекеттер арасында ұағдаластыққа қол жеткізу деген негізгі қағидатын жоққа шығармайды және алмастырмайды, тіпті интеграциялық шараларды таңдау және іске асыру үшін қосымша құрал болып табылады. Әдістемелердің және оларды сынақтан өткізу нәтижелерінің мазмұны күтілетін интеграциялық әсерлерді дәйектейді, оларға мүше мемлекеттердің өзара іс-қимылы шеңберінде қол жеткізілуі мүмкін:
экспортты ұлғайту және әртараптандыру, үшінші елдерден импортты азайту, Одаққа ортақ нарықта мүше мемлекеттер өнімінің үлесін ұлғайту, жаңа технологияларды және жаңа тауарлар өндірісін дамыту, әлемдік қосылған құн өндірісіне белсене қатысу және басқалар. Экономиканың интеграциялық әлеуеті бар салаларын айқындау әдістемесін сынақтан өткізу нәтижелері ЕАЭО шеңберінде интеграцияның салалық басымдықтарын айқындау, интеграциялық шаралар кешенін әзірлеу және жобалық басқару қағидаттарын іске асыру жөніндегі жүйелі жұмыстың бөлігі болуға тиіс. Бұл ретте интеграциялық шаралар интеграциялық әлеуетті іске асыру бағытына қатысты жүзеге асырылуға тиіс және экономиканың кез келген (көп бөлігі) саласына қатысты әмбебап болуы мүмкін. Интеграциялық бірлестіктерде экономика салаларын дамытудың мына тетіктері неғұрлым көп тараған: интеграцияланатын салаларда бірлескен және (немесе) трансұлттық компаниялар құру (қосылу, бірігу, альянстар); экономиканың интеграцияланатын салаларында бірлескен мемлекеттік жобаларды және үкіметаралық даму бағдарламаларын іске асыру; экономика салаларындағы қайта жарақтандыруға және жаңғыруға бағытталған кооперацияға (өндірістік тізбектер құру) жәрдемдесу; интеграциялық даму әлеуеті жоғары салалардағы ҒЗТКЖ инвестиция салу; интеграциялық бірлестік бойынша басқа да әріптес елдерге тиімді технологияларды беру немесе сату; экономиканың интеграцияланатын салаларын дамыту үшін инновациялық технологияларды бірлесіп әзірлеу немесе үшінші елдерден
озат технологиялар трансфері; өндіріске әріптес елдерден неғұрлым білікті немесе неғұрлым арзан жұмыс күшін тарту; экономиканың интеграцияланатын салаларын дамыту мақсатында персоналды оқытуға және олардың біліктілігін арттыруға бірлесіп инвестиция салу; қатысушы елдер үшін интеграциялық әсері бар жобаларды, бірлескен қаржы институттарын (даму банктерін) және нысаналы қаржы қорларын құруды қоса алғанда, қаржыландыру тетіктерін әзірлеу, сондай-ақ мемлекеттік-жекешелік әріптестік құралдарын пайдалану; бірлескен веб-сайттарды және экономиканың интеграцияланатын салаларындағы ахуал туралы хабардар ету жүйелерін құру, интеграциялық мақсаттарға қол жеткізуге ықпал ететін бірлескен шаралар өткізу (халықаралақ нарықтарда өнімді ілгерілету және т.б.). Осы баяндамаға 2-қосымшада интеграциялық әлеует түріне қолданылатын интеграциялық шаралар тізбесі ұсынылған. Экономиканың Еуразиялық экономикалық одақта интеграциялық әлеуеті бар, ЕАЭО СЭҚ ТН / ТБҚКС көрсетілетін қызметтер санаттарының / КЭД бойынша қызмет түрлерінің 4 белгісі деңгейінде нақтыланған салалары тізбесі, сондай-ақ «болашақ салалар» тізбесі осы Баяндамаға 3-қосымшада ұсынылған. Әдістемелердің және мүше мемлекеттер ұағдаластығының нәтижелерін ескеретін кешенді негізде ортақ салалық басымдықтарды айқындау экономиканың нақты салаларын дамыту бойынша бірлескен жоспарларды әзірлеудің жылдамдығын және сапасын арттыруға мүмкіндік береді. Экономиканың интеграциялық әлеуеті бар салаларын айқындаудың әдістемелер жүйесі практикалық құрал болып табылады және қалыптасқан
ғылыми тәсілдер, қолда бар статистикалық және өзге де деректер, сондай-ақ экономикалық шындық және интеграцияның қол жеткізілген деңгейі жағдайында қалыптастырылған мақсаттар мен міндеттер ескеріле отырып жасалған. Сонымен бір мезгілде орта және ұзақ мерзімді перспективада мүше мемлекеттердің және тұтастай алғанда Одақтың даму басымдықтары өзгеруі мүмкін. Осылайша, әдістемелерді кезең-кезеңмен жаңартып тұру және экономиканың интеграциялық әлеуеті бар салалары тізбесін жандандыру қажет болады. Көрсетілген процесті іске аыру үшін Комиссия мен мүше мемлекеттердің мынадай бағыттар бойынша өзара іс-қимылы қажет: 1) қолданыстағы әдістемелер шеңберінде пайдаланылатын статистикалық деректерді жаңарту; 2) алынатын нәтижелердің анықтығын арттыруға мүмкіндік беретін, бірақ қазіргі уақытта қолда жоқ және (немесе) олардың алынуы (жиналуы) мүмкін болмайтын (мәселен, барлық мүше мемле кеттер бойынша тауарлар мен көрсетілетін қызметтердің өндірісі мен тұтынылуы туралы деректер) жаңа деректерді әдістемеге қосу; 3) жаңа интеграциялық міндеттерді ескере отырып, әдіснаманы жетілдіру. Бұдан басқа, мүше мемлекеттер мен Комиссияның экономиканың интеграциялық әлеуеті бар салаларындағы белсенділігіне (әрекеттеріне) мониторинг жүргізу және олардың тиімділігі мен нәтижелілігін талдау алынған нәтижелерді іске асырудың маңызды бағыты болып табылады.
1-қосымша Мүше мемлекеттерде және жалпы Одақта интеграциялық әлеуеті бар экономика салаларын айқындаудың нақтыланған нәтижелері 8-кесте. Импорт алмастырудың жоғары интеграциялық әлеуеті бар экономика салалары ЭҚТ ЖЖ коды Қызмет түрінің атауы (қызметтер санаттары) 2012 ж. үшін анықтама СЭҚ ТН позици ялары саны (4 белгі) Интегра циялық әлеуеті бар позиция лар үлесі, % Үшінші елдерден импорттың ықтимал көлемі Коопера ция есебінен импорт алмасты ру әлеуеті, млн. долл. Үшінші елдерден алмасты рылатын импортт ың үлесі, % Интеграциялық әлеует бойынша экономика салаларының топ-3 (жақшада СЭҚ ТН коды көрсетілген Интеграциялық әлеуетке үлес, % Импор т көлемі , млн. АҚШ долл. Үшінші елдерден импорт, млн.долл . Қатысуш ы елдерден импорт, млн. долл. Импорт құрылым ындағы үлес, % Интегра циясыз, млн. АҚШ долл. Интегра циямен, млн. АҚШ долл. Ар ме ни я Бела русь Қаза қста н Қ ыр ғы зст ан Ре се й А Ауыл шаруашылығы, аңшылық және орман шаруашылығы * 17 364,1 16 282,4 1 081,8 3,2 80 13,8 15 730,0 15 678,9 51,2 Жас, тоңазытылған немесе мұздатылған шошқа еті (0203), үй құсы еті және оның қосалқы өнімдері (0207), жаңа піскен немесе салқындатылған томаттар (0702) 0,6 54,9 30.7 0,8 13,0 В Балық аулау, балық шаруашылығы 942,8 925,2 17,7 0,2 4 25,0 915.6 913,1 2,4 0,3 Жасаң немесе тоңазытылған балық (0302) - 100,0 - - - СА Отын-энергетикалық пайдалы қазбалар өндіру 17 146,1 1 382,5 15 763,7 3,2 6 - 1 382,4 1 382,4 - - - - - - - - СВ Отын-энергетикалықтан басқа пайдалы қазбаларды өндіру 4 179,5 1 695,2 2 484,3 0,8 46 8,7 1 686,1 1 667,1 19,0 1,1 Титан рудалары мен концентраттары (2614), ниобий, тантал, ванадий немесе цирконий (2615), өзге де саздар (250Х) - 7,0 93,0 - - DA Сусындарды қоса алғанда, тамақ өнімдерін мен темекіні өндіру 32 486,0 27 478,1 5 007,8 6,0 125 15,2 25 265,2 25 164,4 100,8 0.4 | Жүзім шараптары (2204), шоколад (1806), жеміс және көкөніс шырындары (2000) 5,1 13.2 10,1 2,5 69,1 DB Тоқыма және тігін өнеркәсібі 16 083,8 13 252,6 2 831,2 3,0 146 26,7 12 659,2 12 599,3 59,9 . 0,5 Свитерлер, пуловерлер (51 10), киім пішуді қоса алғанда, дайын бұйымдар (6307), төсек және асхана керек-жарақтары (6302) 4.8 7,1 38,7 29.1 20,3 DC Былғары, былғарыдан жасалған бұйымдар жасау және аяқ киім тігу 6 05I.8 5 688,8 363.0 1.1 18 33,3 3 663,0 3 526,7 136,3 2,4 ' Ұлтанды және қонышы резеңкеден немесе пластмассадан тігілген аяқ киім (6402), саквояждар, чемодандар (4202), қонышы табиғи былғарыдан тігілген аяқ киім (6403) - 9.9 9,3 3,4 77,3 DD Сүрек өңдеу және ағаштан бұйымдар жасау 2 936,3 2 116,8 819,5 0,5 24 12,5 1 861,9 1 841,7 20,2 1,0 Сүректі жоңқалы плиталар (4410), сүректі-талшықты (44 1 1), табиғи тығыннан жасалған бұйымдар ( 4503) 6.4 26.0 - - 67,6 DE Целлюлоз-қағаз өндірісі; баспа және баспахана қызметі 7411,1 6 549,6 861,5 1,4 41 12,2 4 549,9 4 458,2 91,7 1,4 Дәретхана қағазы (4818), каолин жалатылған қағаз және картон (4810), беті боялып, сіңірілген, ламинацияланған (481 1) 2,9 15,1 - 3,6 78.4 DF Кокс, мұнай өнімдерін және ядролық материалдар өндіру 11 316.8 3 231,1 8 085,7 2,1 7 14,3 3 229,9 3 228,4 1,4 0,0 Радиоактивтік, химиялық элементтер, изотоптар және олардың қосылыстары (2844) - - 100,0 - - DG Химия өндірісі 45 781,4 41 681,9 4 099,5 8.5 201 21,4 29 347,1 28 435,3 911,8 2,2 Терапевтік дәрілік заттар (3004), инсектицидтер, фунгицидтер 1,6 25,7 35,1 5,8 31,8 * Еуразиялық экономикалық комиссия жүргізген Одақ шеңберінде импорт алмастырудың интеграциялық әлеуетін иеленетін экономика салаларының қорытынды тізбесінің мазмұнды барабарлығын тексеру нәтижелері ескерілген
(3808), бастапқы нысандардағы этилен полимерлері (3901) ЭҚТ ЖЖ коды Қызмет түрінің атауы (қызметтер санаттары) 2012 ж. үшін анықтама СЭҚ ТН позиция лары саны (4 белгі) Интеграц иялық әлеуеті бар позицияла р үлесі, % Үшінші елдерден импорттың ықтимал көлемі Кооперац ия есебінен импорт алмастыр у әлеуеті, млн. долл. Үшінші елдерден алмастыр ылатын импортты ң үлесі, % Интеграциялық әлеует бойынша экономика салаларының топ-3 (жақшада СЭҚ ТН коды көрсетілген Интеграциялық әлеуетке үлес, % Импорт көлемі, млн. АҚШ долл. Үшінші елдерден импорт, млн.долл. Қатысуш ы елдерден импорт, млн. долл. Импорт құрылым ындағы үлес, % Интеграц иясыз, млн. АҚШ долл. Интеграц иямен, млн. АҚШ долл. Ар ме ни я Белар усь Қазақ стан Қы рғ ыз ста н Ре се й DH Резеңке және пластмасса бұйымдарын жасау 13 549.7 11 381.8 2 167.9 2.5 29 34.5 10 355.2 10 297.0 58.2 . . 0,5 Қаттыдан басқа, вулкандалған резеңкеден жасалған бұйымдар (4016), пластмассадан жасалған плиталар, табақтар, үлбір және пластмасса жолақтары (3921), бастапқы нысандардағы немесе атастин түріндегі вулкандалмаған резеңке қоспа (4005) 1.3 39.5 21.3 9.0 28. 8 DI Өзге де металл емес минералдық өнімдер өндіру 6 606.2 5 235.5 1 370.7 1.2 53 13.2 4 996.5 4 977.4 19.1 0,4 Төсеуге арналған плиталар, зерлі, қыш, қаптау плиталары (6908), гипстен жасалған бұйымдар (6809), раковиналар, ванна, унитаздар (6910) 7.7 66.4 7.2 18.4 0.3 DJ Металлургия өндірісі және дайын металл бұйымдарын өндіру 35 532.3 26 583.9 8 948.4 6.6 162 22.8 20 687.0 20 335.0 352.1 1.3 Тапталған немесе қалыпталған қара металдан жасалған бұйымдар (7326), қара металдан жасалған қуыс, жіксіз құбырлар мен профильдер (7304), темірден немесе легирленбеген болаттан жасалған бұрыштамалар мен профильдер (7216) 3.1 13.3 1.9 3.9 77.8 DK Машиналар мен жабдықтар өндірісі 60 189.5 54 196.7 5 992.8 11.2 88 48.9 38 381.1 37 075.8 1 305.2 Бульдозерлер, грейдерлер, экскаваторлар (8429), баспа машиналары (8443), трансмиссиялық біліктер және кривошиптер, шестерналар мен тісті берілістер (8483) 0.6 22.3 6.8 1.9 68.4 DL Электр жабдықтарын, электрондық және оптикалық жабдықтар өндірісі 58 782.0 53 228.6 5 553.4 10.9 90 28.9 45 134.5 44 574.2 560.3 1.1 Есептеу машиналары мен олардың блоктары (8471), медициналық приборлар (9018), радиоэлектрондық аппаратура бөлшектері (8529) 0.4 24.2 31.6 1.8 42.1 DM Көлік құралдары мен жабдықтары өндірісі 68 302.8 63 343.7 4 959.1 12.7 39 28.2 46 225.5 44 753.6 1 472.0 Жеңіл автомобилдер (8703), моторлы көлік құралдарының бөлшектері (8708), тракторлар (8701) 0.1 3.0 0.4 6.2 90.3 DN Өзге де өндірістер 8 260.6 7 489.7 770.9 1.5 60 13.3 6210.4 6 166.4 44.0 Үш дөңгелекті велосипедтер, самокаттар, қуыршақтар (9503), отыруға арналған жиһаз (9401), сыпырғыштар, щеткалар, швабралар және сыпыртқылар (9603) 5.5 18.3 19.3 8.5 48.4
E Электр энергиясын, газ және су өндіру және оларды бөлу 751.8 292.8 459.0 0.1 2 - 292.8 292.8 - - - - - - - - S205 Көлік қызметтері 21 726.0 21 726.0 ж/ж 4.0 - - 18 931.7 18 297.3 634.4 .2.9 - 10.0 - 71.4 18.6 . S 236 Сапарлар 46 315.2 46 315.2 ж/ж 8.6 . - 46 315.2 46 315.2 . - . . . . . S 245 Телекоммуникациялық қызмет 2 898.0 2 898.0 ж/ж 0.5 - - 2 898.0 2 898.0 - - - - . . . . S 249 Құрылыс 11 011.8 1 1 011.8 ж/ж 2.0 . - 1 1 011.8 11 011.8 - - - - - - - S 253 Сақтандыру 1 673.9 1 673.9 ж/ж 0.3 - . 1 673.9 1 673.9 - - - - . . . . S 260 Қаржы қызметтері 2 266.7 2 266.7 ж/ж 0.4 - . 2 167.4 2 146.6 1 20.8 0.9 - - - 100.0 - - S 262 Компьютерлік және ақпараттық қызметтер 2 805.5 2 805.5 ж/ж 0.5 - - 2 805.5 2 805.5 - - - - - - - S 266 Роялти және лицензиялық төлемдер 7 896.2 7 896.2 ж/ж 1.5 - . 5 759.4 5 577.8 181.6 . 2.3 - - - 10.4 - 89.6 S 268 Өзге де іскерлік қызметтер 25 398.2 25 398.2 ж/ж 4.7 - - 25 398.2 25 398.2 - - - - - - - - S 287 Жеке адамдарға көрсетілетін қызметтер және мәдениет және демалыс саласындағы қызметтер 1 271.9 1 271.9 ж/ж 0.2 - - 1 259.8 1 245.2 14.5 1.1 - - - - 100.0 - S 291 Мемлекеттік қызметтер 2 362.7 2 362.7 ж/ж 0.4 - - 2 362.7 2 362.7 - - - - - - - - 9-кесте. Импорт алмастырудың жоғары интеграциялық әлеуеті бар экономика салалары (тауар позициялары 3-топ) Қызмет түрінің атауы СЭҚ ТН коды Тауар позициясының атауы Анықтама 2012 ж. Үшінші елдерден импорт көлемі Коопераци я есебінен импорт алмастыру әлеуеті, млн. долл. Үшінші елдерден алмастыр ылған импортты ң үлесі,% Интеграциялық әлеуетке үлес, % Импорт көлемі, млн.АҚ Ш долл. Үшінші елдерден импорт, млн. долл. Қатысушы елдерден импорт, млн. долл. Импорт құрамын дағы үлес, % Интегра циясыз, млн. АҚШ долл. Интегра циямен, млн. АҚШ долл. Армени я Беларус ь Қазақста н Қырғызста н Ресе й А - Ауыл шаруашылы- ғы, аңшылық және орман шаруашылығы 0203 Жас, тоңазытылған немесе мұздатылған шошқа еті 2 869,8 2 803,1 66,7 0,2 2 344,2 2 342,8 1,4 0,2 42,9 - - 57,1 - 0207 Үй құсы еті және тамақтық қосалқы өнімдері 1 184,4 993,2 191,2 0,1 1 017,6 1 016,5 1,1 0,1 81,3 - - 18,7 - 0702 Жаңа піскен немесе тоңазытылған томаттар 969,9 946,7 23,2 0,1 897,4 896,7 0,7 0.1. - 60,0 40,0 - - В - Балық аулау, балық шаруашылығы 0302 Жас немесе тоңазытылған балық 927,3 910,6 16,8 0,17 901,0 898,5 2,4 0,3 - 100,0 - - - СА- Отын- энергетикалық пайдалы қазбалар өндіру - - - - - - - - - - - - - -
СВ - Отын- энергетикалық тан басқа пайдалы қазбаларды өндіру 2614 Титан рудалары мен концентраттары 166,4 166,2 0,2 0,03 164,1 150,2 13,9 8,4 - - 100,0 - - 2615 Ниобий, тантал, ванадий немесе цирконий рудалары 61,0 61,0 0,0 0,01 60,6 57,1 3,5 5,8 - - 100,0 - - 2508 Өзге де саз балшықтар 114,5 99,9 14,6 0,02 97,6 96,2 13 13 - 100,0 - - - DА- Сусындарды қоса алғанда, тамақ өнімдері мен темекіні өндіру 2204 Жүзім шарабы 1 177,6 1 173,9 3,7 0,22 616,9 588,3 28,6 2,4 - - - - 100,0 1806 Шоколад 1 283,1 940,4 342,7 0,24 221,1 197,2 23,9 2,5 - - - - 100,0 2009 Жеміс және көкөніс шырындары 619,6 579,8 39,9 0,11 236,7 221,7 15,0 2,6 13 - 28,5 - 70,0 DВ -Тоқыма және тігін өнеркәсібі 6110 Свитерлер, пуловерлер 1 046,0 946,3 99,7 0,19 911,8 892,2 19,6 3,6 13,1 73,7 9,6 - 6307 Киім пішуді қоса алғанда, дайын бұйымдар 227,9 214,7 13,2 0,04 44,3 34,5 9,8 4,6 - - - - 100,0 6302 Төсек және асхана жабдықтары 442,0 341,1 100,9 0,08 308,4 301,2 73 2,1 4,0 - 79,8 16,3 - DС-Былғары, былғарыдан жасалған бұйымдар жасау және аяқ киім тігу 6402 Ұлтанды және қонышы резеңкеден немесе пластмассадан тігілген аяқ киім 1 486,0 1 464,7 21,3 0,28 765,3 701,1 64,2 4,4 - - 16,5 3,8 79,7 4202 Саквояждар, шабадандар 990,1 955,0 35,1 0,18 239,4 197,5 41,9 4,4 - - - - 100,0 6403 Қонышы табиғи былғарыдан тігілген аяқ киім 2 289,2 2 136,6 152,6 0,42 2 034,8 2 019,8 15,0 0,7 - 90,4 9,6 ‘ - Қызмет түрінің атауы СЭҚ ТН коды Тауар позициясының атауы Анықтама 2012 ж. Үшінші елдерден импорт көлемі Коопераци я есебінен импорт алмастыру әлеуеті, млн. долл. Үшінші елдерден алмастыр ылған импортты ң үлесі,% Интеграциялық әлеуетке үлес, % Импорт көлемі, млн.АҚ Ш долл. Үшінш і елдерд ен импор т, млн. долл. Қатысушы елдерден импорт, млн. долл. Импор т құрам ындағ ы үлес, % Интегра циясыз, млн. АҚШ долл. Интегра циямен, млн. АҚШ долл. Армени я Беларус ь Қазақста н Қырғызста н Ресе й DD-Сүрек өңдеу және ағаштан бұйымдар жасау 4410 Сүректі жоңқалы плиталар 603.7 445.0 158.7 0.11 230.1 215.9 14.2 3.2 3.9 - - - 96.1 441 1 Cүректі-талшықты плиталар 581.0 472.7 108.2 0.11 432.8 426.8 6.0 1 3 12.3 87.7 - - - 4503 Табиғи тығыннан жасалған бұйымдар 8.8 8.7 0.0 0.00 8.6 8.6 0.0 0.1 100.0 - - - - DE-Целлюлоз- қағаз өндірісі; баспа және баспахана қызметі 4818 Дәретхана қағазы 1 233.3 1 129.3 104.0 0.23 193.8 160.1 33.8 3.0 3.0 - - 7.3 89.6 4810 Каолин жалатылған қағаз және картон 1 024.3 1 016.7 7.7 0.19 446.1 421.9 24.2 2.4 3.9 - - - 96.1 4811 Беті боялып, сіңірілген, ламинацияланған қағаз және картон 1 009.9 936.3 73.5 0.19 515.5 497.3 18.2 1.9 2.2 - - - 97.8 _________________ *Еуразиялық экономикалық комиссия жүргізген Одақ шеңберінде импорт алмастырудың интеграциялық әлеуетін иеленетін экономика салаларының қорытынды тізбесінің мазмұнды барабарлығын тексеру нәтижелері ескерілген
DF-Кокс, мұнай өнімдерін және ядролық материалдар өндіру 2844 Радиоактивтік, химиялық элементтер, изотоптар және олардың қосылыстары 582.0 412.0 170.0 0.11 410.8 409.4 1.4 - - 100.0 - - DG-Химия өндірісі 3004 Терапевтік дәрілік заттар 12 353.6 12 124.9 228.7 2.29 4 371.9 3 912.3 459.6 3.8 1.5 - 58.3 10.3 29.9 3808 Инсектицидтер, фунгицидтер 787.5 727.0 60.5 0.15 239.5 149.1 90.4 12.4 - 62.7 24.2 - 13.1 3901 Бастапқы нысандардағы этилен полимерлері 1 901.5 1 603.2 298.3 0.35 1 489.2 1 422.2 66.9 4.2 - 100.0 - - - DH-Резеңке және пластмасса бұйымдарын жасау 4016 Қаттысынан басқа, вулкандалған резеңкеден жасалған бұйымдар 773.3 712.1 61.2 0.14 629.3 604.5 24.8 3.5 - 58.1 41.9 - - 3921 Пластмассадан жасалған плиталар, табақтар, үлбір және пластмасса жолақтары 806.9 693.9 113.0 0.15 201.8 193.4 8.3 1.2 - - - - 100.0 4005 Бастапқы нысандардағы немесе атастин түріндегі вулкандалмаған резеңке қоспа 168.4 157.9 10.5 0.03 154.5 146.9 7.5 4.8 - 100.0 - - - Қызмет түрінің атауы СЭҚ ТН коды Тауар позициясының атауы Анықтама 2012 ж. Үшінші елдерден импорт көлемі Коопераци я есебінен импорт алмастыру әлеуеті, млн. долл. Үшінші елдерден алмастыр ылған импортты ң үлесі,% Интеграциялық әлеуетке үлес, % Импор т көлемі , млн.А ҚШ долл. Үшінш і елдерд ен импор т, млн. долл. Қатысушы елдерден импорт, млн. долл. Импор т құрам ындағ ы үлес, % Интегра циясыз, млн. АҚШ долл. Интегра циямен, млн. АҚШ долл. Армени я Беларус ь Қазақста н Қырғызста н Ресе й DI-Өзге де металл емес минералдық өнімдер өндіру 6908 Төсеуге арналған плиталар, зерлі, қыш, қаптау плиталары 634.4 534.7 99.7 0.12 506.4 495.4 11.0 2.1 6.7 78.8 - 14.5 - 6809 Гипстен жасалған бұйымдар 90.4 57.7 32.7 0.02 51.5 47.3 4.2 7.3 3.9 96.1 . . . 6910 Раковиналар, ванна, унитаздар 203.4 176.8 26.6 0.04 175.4 173.8 1.6 0.9 - - - 100.0 - DJ- Металлургия өндірісі және дайын металл бұйымдарын өндіру 7326 Металдан жасалған бұйымдар 1 894.1 1 698.7 195.4 0.35 586.8 461.8 125.0 7.4 - - - - 100.0 7304 Қара металдан жасалған қуыс, жіксіз құбырлар мен профильдер 1 797.6 1 518.6 279.0 0.33 523.3 477.9 45.4 3.0 - - - 1.7 98.3 7216 Темірден немесе легирленбеген болаттан жасалған бұрыштамалар мен профильдер 1 108.0 773.0 335.0 0.21 240.1 197.3 42.8 5.5 - - - - 100.0
DK- Машиналар мен жабдықтар өндірісі 8429 Бульдозерлер, грейдерлер, экскаваторлар 4 338.4 4 207.3 131.0 0.80 2 229.9 2 047.2 182.7 4.3 2.3 - 15.1 5.2 77.4 8443 Баспа машиналары 2 026.3 2 003.8 22.5 0.38 712.2 563.4 148.8 7.4 0.2 - - - 99.8 8483 Трансмиссиялық біліктер және кривошиптер, шестерналар мен тісті берілістер 1 160.7 1 016.1 144.5 0.22 302.3 182.2 120.1 11.8 - - - - 100.0 DL-Электр жабдықтары, электрондық және оптикалық жабдықтар өндірісі 8471 Есептеу машиналары мен олардың блоктары 7 056.8 6 852.4 204.4 1.31 6 305.5 6 162.2 143.2 2.1 - 38.4 61.6 - - 9018 Медициналық приборлар 3 434.2 3 367.7 66.6 0.64 1 022.4 903.2 119.2 3.5 - 25.4 14.8 - 59.8 8529 Радиоэлектрондық аппаратура бөлшектері 3 340.3 3 327.5 12.8 0.62 2701.0 2 646.3 54.7 го - 32.1 11.3 - 56.6 DM-Көлік құралдары мен жабдықтары өндірісі 8703 Жеңіл автомобилдер 22 399.5 21 852.1 547.3 4.15 10 842.8 9 845.9 996.9 _ 4.6 - - - 8.3 91.7 8708 Моторлы көлік құралдарының бөлшектері 11 591.5 11 156.4 435.1 2.15 6612.5 6 209.2 403.3 3.6 - - - 1.1 98.9 8701 Тракторлар 3 354.6 2 796.1 558.5 0.62 2 713.7 2 680.5 33.2 1.2 - 100.0 - - - Қызмет түрінің атауы СЭҚ ТН коды Тауар позициясының атауы Анықтама 2012 ж. Үшінші елдерден импорт көлемі Коопераци я есебінен импорт алмастыру әлеуеті, млн. долл. Үшінші елдерден алмастыр ылған импортты ң үлесі,% Интеграциялық әлеуетке үлес, % Импор т көлемі , млн.А ҚШ долл. Үшінш і елдерд ен импор т, млн. долл. Қатысушы елдерден импорт, млн. долл. Импор т құрам ындағ ы үлес, % Интегра циясыз, млн. АҚШ долл. Интегра циямен, млн. АҚШ долл. Армени я Беларус ь Қазақста н Қырғызста н Ресе й DN – Өзге де өндірістер 9503 Үш дөңгелекті велосипедтер, самокаттар, қуыршақтар 1 355.0 1 244.8 110.2 0.25 1 189.3 1 172.8 16.5 1,3 - 48.7 51.3 - - 9401 Отыруға арналған жиһаз 1 569.5 1 477.5 92.0 0.29 519.4 507.3 12.1 0.8 7.6 . . . 92.4 9603 Сыпырғыштар, щеткалар, швабралар және сыпыртқылар 298.6 290.7 7.9 0.06 113.3 104.1 9.2 3.2 - - - - 100.0 Е - Электр энергиясын, газ және су өндіру және бөлу - - - - - - - - - - - - - -
10-кесте. Үшінші елдерге экспертты ұлғаюдың және әртараптандырудың жоғары әлеуеті бар экономика салалары ЭҚТ ЖЖ коды Қызмет түрінің атауы (қызметтер санаттары) 2012 ж. үшін анықтама СЭҚ ТН позици ялары саны (4 белгі) Интегра циялық әлеуеті бар позиция лар үлесі, % Үшінші елдерден экспорттың ықтимал көлемі Үшінші елдерге экспортты ң артуының интеграция лық әлеуеті, млн. долл. Экспо рттың интегр ациял ық өсімі, % Интеграциялық әлеует бойынша экономика салаларының топ-3 (жақшада СЭҚ ТН коды көрсетілген Интеграциялық әлеуетке үлес, % Экспо рт көлемі , млн. АҚШ долл. Үшінші елдерден экспорт, млн.долл . Қатысуш ы елдерден экспорт, млн. долл. Экспорт құрылым ындағы үлес, % Интегра циясыз, млн. АҚШ долл. Интегр ацияме н, млн. АҚШ долл. Ар ме ни я Бела русь Қаза қста н Қ ыр ғы зст ан Ре се й А Ауыл шаруашылығы, аңшылық және орман шаруашылығы * 11 451,9 10 533,6 918,3 1,6 80 13,8 10 537,8 10 543,2 5,3 0,0 Шұжықтар және еттен, еттің қосалқы өнімдерінен жасалатын ұқсас өнімдер (1601), рапс тұқымдары (1205), Қант немесе басқа да тәттілегіш заттар қосылған қоюлатылған сүт және қаймақ (0402) 2,8 75,3 15,8 6,1 - В Балық аулау, балық шаруашылығы 20,1 1,4 18,7 0,0 4 25,0 1,4 2,2 0,7 3,7 Жас немесе тоңазытылған балық (0302) 100, 0 - - - - СА Отын-энергетикалық пайдалы қазбалар өндіру 325 616,2 313 556,9 12 059.3 45,0 6 - 313 556,9 313 556,9 - - - - - - - * Еуразиялық экономикалық комиссия жүргізген интеграциялық әлеуетті иеленетін экономика салаларының қорытынды тізбесініңмазмұнды барабарлығын, үшінші елдерге экспорттың ұлғаюын тексеру нәтижелері ескерілген
СВ Отын-энергетикалықтан басқа пайдалы қазбаларды өндіру 15 176,5 12 541,6 2 634,9 2,1 46 4,3 12 541,6 12 546,8 5,2 0,0 Өзге де сазбалшықтар (2508), табиғи құм (2505) - 100,0 - - DA Сусындарды қоса алғанда, тамақ өнімдері мен темекі өндіру 15 493,2 9 071,7 6 421,6 2,1 125 19,2 10 381,1 10 711,0 329,9 2,1 Сыр және ірімшік (0406), өзге де тамақ өнімдері, белок концентраттары, қант сироптары (2106), нан, нан-бөлке және ұн өнімдері (1905) 0,3 39,2 6,7 0,1 53,6 DB Тоқыма және тігін өнеркәсібі 1 967,7 610,7 1 357.0 0,3 146 18,5 669,5 702,5 33,0 1,7 Синтетикалық кешенді жіптерден тоқылған маталар (5407), ерлер костюмдері, пиджактары,шалбарлары, қысқа шалбарлары (6203), әйелдердің костюмдері, көйлектері, юбкалары, шалбарлары, қысқа шалбарлары (6204) 5,5 51.6 31,0 11,9 DC Былғары, былғарыдан жасалған бұйымдар жасау және аяқ киім тігу 555,5 313,0 242,5 0,1 18 22,2 314,6 319,5 4,9 Аяқ киім бөліктері, ұлтарақтар, өкшеліктер (6406), қонышы табиғи былғарыдан тігілген аяқ киім (6403), илегеннен кейін қосымша өңделген, ірі қара малдың терісінен алынған былғары (4107) 29,1 67,0 - 3,9 - DD Сүрек өңдеу және ағаштан бұйымдар жасау 5 805.2 5 156,9 648,2 0,8 24 16,7 5 462,1 5 533,2 71,2 12. : Жиналмалы құрылыс конструкциялары (9406), столярлық және балташылық бұйымдар (4418), профильді ендік түрндегі ағаш материалдары (4409) 0,2 5,2 2,2 0,8 91,6 DE Целлюлоз-қағаз өндірісі; баспа және баспахана қызметі 4 303,1 3 543,5 759,6 0,6 41 22,0 4 780,4 5 124,0 343,6 8,0 Дәретхана қағазы (4818), беті боялып, сіңірілген, ламинацияланған қағаз және картон (4811), қағаздан немесе картоннан жасалған картонкалар, жәшіктер, қаптар және басқа қаттау ыдысы (4819) 0,0 1,9 3,4 0,1 94,6 DF Кокс, мұнай өнімдерін және ядролық материалдар өндіру 126 900,3 117 818,5 9081,8 17,5 7 28,6 117 820,0 117 961,1 141,1 0,1 Мұнай коксы, мұнайды немесе мұнай өнімдерін өңдеуден қалған өзге де қалдықтар (2713), тас көмір, қоңыр көмір, торф шайырлары (2706 - - 1,9 - 98,1 ЭҚТ ЖЖ коды Қызмет түрінің атауы (қызметтер санаттары) 2012 ж. үшін анықтама СЭҚ ТН позици ялары саны (4 белгі) Интегра циялық әлеуеті бар позиция лар үлесі, % Үшінші елдерден экспорттың ықтимал көлемі Үшінші елдерге экспортты ң артуының интеграция лық әлеуеті, млн. долл. Экспо рттың интегр ациял ық өсімі, % Интеграциялық әлеует бойынша экономика салаларының топ-3 (жақшада СЭҚ ТН коды көрсетілген Интеграциялық әлеуетке үлес, % Экспо рт көлемі , млн. АҚШ долл. Үшінші елдерден экспорт, млн.долл . Қатысуш ы елдерден экспорт, млн. долл. Экспорт құрылым ындағы үлес, % Интегра циясыз, млн. АҚШ долл. Интегр ацияме н, млн. АҚШ долл. Ар ме ни я Бела русь Қаза қста н Қ ыр ғы зст ан Ре се й DG Химия өндірісі 36 288.6 32 682.6 3 606.0 5.0 201 19.4 34 979.7 36 734.9 1 755.2 4.8 Бастапқы нысандардағы этилен полимерлері (3901), ацикликалық көмірсутегілер (2901), беттік-белсенді заттар, жуу және тазалау заттары (3402) 0.0 60.9 4.0 0.0 35.0 DH Резеңке және пластмасса бұйымдарын жасау 3 648.4 1 643.5 2 004.9 0.5 29 44.8 4 112.6 5 862.0 1 749.3 47.9 Пневматикалық, резеңке жаңа шиналар мен дөңгелек тыстары (4011), пластмассадан жасалған кеуек емес және арматураланбаған, қабатты емес плиталар, табақтар, таспалар, 0.0 67.8 4.5 0.1 27.5
өзгелері (3921) DI Өзге де металл емес минералдық өнімдер өндіру 2411.8 1 005.9 1 405.8 0.3 53 22.6 1 127.5 1 228.3 100.9 : 4.2 Әйнек талшығы және одан жасалған бұйымдар (7019), минерал мақта, қатпарланған вермикулит, ісінген саз (6806), ыдыс, дәретхана, кеңсе шыны керек-жарақтары (7013) 0.0 3.5 4.7 0.7 91.0 DJ Металлургия өндірісі және дайын металл бұйымдарын өндіру 70 197.1 62 260.5 7 936.6 9.7 162 19.8 63 632.8 64 829.6 1 196.8 1,7 Темірден немесе легирленбеген болаттан жасалған, одан әрі өңделмеген шыбықтар (7214), темірден немесе легирленбеген болаттан жасалған, ені 600 мм және одан да кеңірек, жалатылған, жабыны бар прокат (7210), Қара металдардан жасалған қуыс, ашық жігі бар, дәнекерленген немесе шегеленген құбырлар, түтіктер және профильдер (7306) 0.1 12.1 23.1 0.2 64.5 DK Машиналар мен жабдықтар өндірісі 6 864.7 3 245.7 3 619.1 0.9 88 43.2 6 168.8 7 163.8 995.0 14.5 Шүмектер, клапандар, вентильдер және басқа да ұқсас арматура (8481), тоңазытқыштар, мұздатқыштар, жылу сорғылары (8418), шарикті немесе роликті мойынтіректер (8482) 0.3 16.5 21.3 0.4 61.4 DL Электр жабдықтары, электрондық және оптикалық жабдықтар өндірісі 7 965.1 4 954.3 3 010.8 1.1 90 44.4 9 396.4 10 374.6 978.3 12.3 Мониторлар мен проекторлар, телевизия байланысына арналған қабылдау аппаратурасы (8528), есептеу машиналары және олардың блоктары (8471), Электргенераторлық қондырғылардан басқа, электр қозғалтқыштары мен генераторлары (8501) 0.8 16.7 34.1 0.0 48.4 ЭҚТ ЖЖ коды Қызмет түрінің атауы (қызметтер санаттары) 2012 ж. үшін анықтама СЭҚ ТН позици ялары саны (4 белгі) Интегра циялық әлеуеті бар позиция лар үлесі, % Үшінші елдерден экспорттың ықтимал көлемі Үшінші елдерге экспортты ң артуының интеграция лық әлеуеті, млн. долл. Экспо рттың интегр ациял ық өсімі, % Интеграциялық әлеует бойынша экономика салаларының топ-3 (жақшада СЭҚ ТН коды көрсетілген Интеграциялық әлеуетке үлес, % Экспо рт көлемі , млн. АҚШ долл. Үшінші елдерден экспорт, млн.долл . Қатысуш ы елдерден экспорт, млн. долл. Экспорт құрылым ындағы үлес, % Интегра циясыз, млн. АҚШ долл. Интегр ацияме н, млн. АҚШ долл. Ар ме ни я Бела русь Қаза қста н Қ ыр ғы зст ан Ре се й DM Көлік құралдары мен жабдықтары өндірісі 13 275.6 7 452.6 5 823.1 1.8 39 30.8 1 1 822.1 12 790.6 968.4 7.3 Жеңіл автомобильдер (8703), жүк автомобильдері (8704), поршеньді іштен жану қозғалтқыштары (8408) 0.6 1.0 4.5 2.5 91.3 DN Өзге де өндірістер 2 376.6 1 576.3 800.3 0.3 60 10.0 1 688.0 1 843.1 155.1 6.5 Зергерлік бұйымдар және олардың қымбат бағалы металдардан жасалған бөліктері (7113), отыруға арналған жиһаз (9401), өзге де жиһаз және оның бөліктері (9403) 0.0 41.6 - 0.1 58.2 E Электр энергиясын, газ және су өндіру және бөлу 1 266.4 822.5 443.9 0.2 2 - 822.5 822.5 - - - - - - - -
S205 Көлік қызметтері 25 489.5 25 489.5 0 3.5 - - 25 489.5 25 489.5 - - - . . . . . S 236 Сапарлар 13 942.2 13 942.2 0 1.9 - - 13 942.2 13 942.2 - - - - . . . S 245 Телекоммуникациялық қызметтер 1 903.3 1 903.3 0 0.3 - - 1 903.3 1 903.3 . - - . . - . . S 249 Құрылыс 5 448.9 5 448.9 0 0.8 - - 5 448.9 5 448.9 - - - - . - . . S 253 Сақтандыру 564.5 564.5 0 0.1 - - 564.5 564.5 - - - - - - . . S 260 Қаржы қызметтері 1 394.2 1 394.2 0 0.2 - - 1 394.2 1 394.2 - - - - . - - - S 262 Компьютерлік және ақпараттық қызметтер 2 588.0 2 588.0 0 0.4 - - 2 588.0 2 588.0 - - - - - - - - S 266 Роялти және лицензиялық төлемдер 689.8 689.8 0 0.1 - - 689.8 689.8 - - - - - - - - S 268 Өзге де іскерлік қызметтер 18 279.5 18 279.5 0 2.5 - - 18 279.5 18 279.5 - - - - - - . S 287 Жеке адамдарға көрсетілетін қызметтер және мәдениет және демалыс саласындағы қызметтер 710.2 710.2 0 0.1 - - 710.2 710.2 - - - - - - - - S 291 Мемлекеттік қызметтер 1 175.5 1 175.5 0 0.2 - - 1 237.9 1 243.0 5.1 0.4 - - 100.0 - - - 11-кесте. Үшінші елдерге экспортты ұлғайту мен әртараптандырудың жоғары әлеуеті бар экономика салалары (тауар позициялары Топ-3) Қызмет түрінің атауы СЭҚ ТН коды Тауар позициясының атауы Анықтама 2012 ж. Үшінші елдерден экспорттың ықтимал көлемі Үшінші елдерге экспорт артуының интеграция лық әлеуеті, млн. долл. Экспортт ың интеграци ялық өсімі,% Интеграциялық әлеуетке үлес, % Экспо рт көлемі , млн.А ҚШ долл. Үшінш і елдерд ен экспор т, млн. долл. Қатысушы елдерден экспорт, млн. долл. Экспо рт құрыл ымынд ағы үлес, % Интегра циясыз, млн. АҚШ долл. Интегра циямен, млн. АҚШ долл. Армени я Беларус ь Қазақста н Қырғызста н Ресе й А - Ауыл шаруашылығы , аңшылық және орман шаруашылығы 1601 Шұжықтар және еттен, еттің қосалқы өнімдерінен жасалатын осыған ұқсас өнімдер 357,0 13,1 343,9 0,00 23,6 29,5 5,9 1,0 - 100,0 - - - 0402 Қант немесе басқа да тәттілегіш заттар қосылған 614,7 48,0 566,7 0,01 61,6 65,4 3,8 2,7 89,2 - 8,1 -
* қоюлатылған сүт және қаймақ 1,0 1205 Рапс тұқымдары 55,7 46,5 9,2 0,01 46,7 47,3 0,6 1 , 2 - - 100,0 - - В - Балық аулау, балық шаруашылығы 0302 Жас немесе тоңазытылған балық 17,0 1,0 16,0 0,00 1,0 1,8 0,7 4,4 100,0 - - - - СА- Отын- энергетикалық пайдалы қазбалар өндіру - - - - - - - - - - - - - - СВ - Отын- энергетикалық тан басқа пайдалы қазбаларды өндіру 2508 Өзге де саздар 11,7 0,8 10,9 0,00 0,8 3,8 3,0 25,6 - - 100,0 - - 2505 Табиғи құм 11,2 3,2 8,0 0,00 3,2 5,4 2 2 19,2 - - 100,0 - - DА- Сусындарды қоса алғанда, тамақ өнімдері мен темекі өндіру өндіру 0406 Сыр және ірімшік 669,3 47,0 622,3 0,09 777,4 909,3 131,9 19,7 - 39,1 - - 60,9 2106 Өзге де тамақ өнімдері (белок концентраттары, қант сироптары) 260,6 144,7 115,9 0,04 290,1 368,7 78,5 30,1 0,3 34,3 - - 65,4 1905 Нан, нан-бөлке және ұн өнімдері 315,1 122,5 192,6 0,04 339,8 374,6 34,9 11,1 - 5,3 - - 94,7 DВ -Тоқыма және тігін өнеркәсібі 5407 Синтетикалық кешенді жіптерден тоқылған маталар 41,1 4,1 36,9 0,01 4,1 15,7 11,5 28,1 - 100,0 - - - 6203 Ерлер костюмдері, пиджактары,шалбарлары, қысқа шалбарлары 106,0 18,1 87,9 0,01 56,2 63,4 7,3 6,8 - - 100,0 - - 6204 Әйелдердің костюмдері, көйлектері, юбкалары, шалбарлары, қысқа шалбарлары 142,4 41,4 101,0 0,02 46,0 49,6 3,6 2,5 12,0 - - 88,0 - Қызмет түрінің атауы СЭҚ ТН коды Тауар позициясының атауы Анықтама 2012 ж. Үшінші елдерден экспорттың ықтимал көлемі Үшінші елдерге экспорт артуының интеграция лық әлеуеті, млн. долл. Экспортт ың интеграци ялық өсімі,% Интеграциялық әлеуетке үлес, % Экспо рт көлемі , млн.А ҚШ долл. Үшінш і елдерд ен экспор т, млн. долл. Қатысушы елдерден экспорт, млн. долл. Экспо рт құрыл ымынд ағы үлес, % Интегра циясыз, млн. АҚШ долл. Интегра циямен, млн. АҚШ долл. Армени я Беларус ь Қазақста н Қырғызста н Ресе й DС-Былғары, былғарыдан жасалған бұйымдар 6406 Аяқ киім бөліктері, ұлтарақтар, өкшеліктер Илегеннен кейін қосымша өңделген, ірі қара малдың 33.7 3.2 30.5 0.00 3.2 5.8 2.6 7.7 - 100.0 - - - * Еуразиялық экономикалық комиссия жүргізген интеграциялық әлеуетті иеленетін экономика салаларының қорытынды тізбесініңмазмұнды барабарлығын, үшінші елдерге экспорттың ұлғаюын тексеру нәтижелері ескерілген
жасау және аяқ киім тігу терісінен алынған былғары 6403 Қонышы табиғи былғарыдан тігілген аяқ киім 96.5 12.6 83.9 0.01 13.7 15.1 1.4 1 . 5 100.0 - - - - 4107 Илегеннен кейін қосымша өңделген, ірі қара малдың терісінен алынған былғары 169.2 127.5 41.7 0.02 127.9 128.6 0.7 0.4 1.6 98.4 - - - DD-Сүрек өңдеу және ағаштан бұйымдар жасау 9406 Жиналмалы құрылыс конструкциялары 126.4 80.6 45.8 0.02 239.1 277.0 37.9 30.0 0.3 9.8 0.1 0.8 88.9 4418 Столярлық және балташылық бұйымдар 223.4 114.5 108.9 0.03 160.4 188.8 28.5 12.7 - - 5.3 - 94.7 4409 Профильді ендік түріндегі ағаш материалдары 76.7 57.4 19.3 0.01 155.2 159.8 4.5 5,9 - - - - 100.0 DE-Целлюлоз- қағаз өндірісі; баспа және баспахана қызметі 4818 Дәретхана қағазы 169.6 69.7 100.0 0.02 538.1 661.7 123.6 72.9 - - - - 100.0 481 1 Беті боялып, сіңірілген, ламинацияланған қағаз және картон 125.0 48.8 76.1 0.02 243.8 339.9 96.1 76.9 - - 6.6 - 93.4 4819 Қағаздан немесе картоннан жасалған картонкалар, жәшіктер, қаптар және басқа қаттау ыдысы 1 16.8 37.2 79.6 0.02 559.9 620.2 60.3 ... 51.6 - - - 0.6 99.4 Қызмет түрінің атауы СЭҚ ТН коды Тауар позициясының атауы Анықтама 2012 ж. Үшінші елдерден экспорттың ықтимал көлемі Үшінші елдерге экспорт артуының интеграция лық әлеуеті, млн. долл. Экспортт ың интеграци ялық өсімі,% Интеграциялық әлеуетке үлес, % Экспо рт көлемі , млн.А ҚШ долл. Үшінш і елдерд ен экспор т, млн. долл. Қатысушы елдерден экспорт, млн. долл. Экспо рт құрыл ымынд ағы үлес, % Интегра циясыз, млн. АҚШ долл. Интегра циямен, млн. АҚШ долл. Армени я Беларус ь Қазақста н Қырғызста н Ресе й DF-Кокс, мұнай өнімдерін және ядролық материалдар өндіру 2713 Мұнай коксы, мұнайды немесе мұнай өнімдерін өңдеуден қалған өзге де қалдықтар 512.4 281.2 231.2 0.07 281.2 419.6 138.4 27.0 - - - - 100.0 2706 Тас көмір, қоңыр көмір, торф 70.7 67.7 3.0 0.01 69.3 71.9 2.7 3,8 - - 100.0 - -
шайырлары DG-Химия өндірісі 3901 Бастапқы нысандардағы этилен полимерлері 614.4 295.3 319.1 0.08 411.5 979.4 568.0 92.4 - 67.3 - 0.1 32.7 2901 Ацикликалық көмірсутегілер 1 572.0 1 545.6 26.4 0.22 1 817.3 2 033.4 216.1 13.7 - 100.0 - - - 3402 Беттік-белсенді заттар, жуу және тазалау заттары 329.2 163.3 165.9 0.05 465.9 603.9 ' 138.1 41.9 - - 7.0 - 93.0 DH-Резеңке және пластмасса бұйымдарын жасау 401 1 Пневматикалық, резеңке жаңа шиналар мен дөңгелек тыстары 1 765.6 1 049.3 716.3 0.24 1 594.5 2 209.8 615.2 34.8 - 59.2 - - 40.8 3920 Пластмассадан жасалған кеуек емес және арматураланбаған, қабатты емес плиталар, табақтар, таспалар 313.7 72.5 241.2 0.04 394.1 769.6 375.5 119.7 - 91.4 8.6 - - 3921 Пластмассадан жасалған өзге де плиталар, табақтар, таспалар 133.8 57.2 76.6 0.02 438.5 626.0 187.5 140.2 44.9 13.7 - 41.4 Қызмет түрінің атауы СЭҚ ТН коды Тауар позициясының атауы Анықтама 2012 ж. Үшінші елдерден экспорттың ықтимал көлемі Үшінші елдерге экспорт артуының интеграция лық әлеуеті, млн. долл. Экспортт ың интеграци ялық өсімі,% Интеграциялық әлеуетке үлес, % Экспо рт көлемі , млн.А ҚШ долл. Үшінш і елдерд ен экспор т, млн. долл. Қатысушы елдерден экспорт, млн. долл. Экспо рт құрыл ымынд ағы үлес, % Интегра циясыз, млн. АҚШ долл. Интегра циямен, млн. АҚШ долл. Армени я Беларус ь Қазақста н Қырғызста н Ресе й DI - Өзге де металл емес минералдық өнімдер өндіру 7019 Әйнек талшығы және одан жасалған бұйымдар Ыдыс, дәретхана, кеңсе шыны керек-жарақтары 220.7 105.6 1 15.0 0.03 165.8 215.8 50.0 22.7 - - 3.7 - 96.3 6806 Минерал мақта, қатпарланған вермикулит, ісінген саз 83.1 29.9 53.2 0.01 29.9 60.9 31.0 37.3 - - - - 100.0
7013 Ыдыс, дәретхана, кеңсе шыны керек-жарақтары 53.9 31.2 22.7 0.01 78.3 86.1 7.8 14.5 - - - - 100.0 DJ - Металлургия өндірісі және дайын металл бұйымдарын өндіру 7214 Темірден немесе легирленбеген болаттан жасалған, одан әрі өңделмеген шыбықтар 1 297.4 631.4 665.9 0.18 640.2 1 036.2 396.0 30.5 - - - 0.1 99.9 7210 Темірден немесе легирленбеген болаттан жасалған, ені 600 мм және одан да кеңірек, жалатылған, жабыны бар прокат 902.5 306.5 596.0 0.12 419.7 603.0 183.3 20.3 - 15.6 - 84.4 7306 Қара металдардан жасалған қуыс, ашық жігі бар, дәнекерленген немесе шегеленген құбырлар, түтіктер және профильдер 494.6 225.1 269.5 0.07 256.4 400.2 143.8 29.1 - 29.1 - - 70.9 DK - Машиналар мен жабдықтар өндірісі 8481 Шүмектер, клапандар, вентильдер және басқа да ұқсас арматура 470.9 235.0 235.9 0.07 568.8 758.9 190.0 40.4 0.0 - 19.5 - 80.5 8418 Тоңазытқыштар, мұздатқыштар, жылу сорғылары 562.0 204.7 357.3 0.08 566.9 687.5 120.6 21.5 0.1 - 8.4 0.2 91.3 8482 Шарикті немесе роликті мойынтіректер 341.0 122. 5 218.5 0.05 123.4 208.6 85.2 25.0 - 8.3 91.7 0.1 - Қызмет түрінің атауы СЭҚ ТН коды Тауар позициясының атауы Анықтама 2012 ж. Үшінші елдерден экспорттың ықтимал көлемі Үшінші елдерге экспорт артуының интеграция лық әлеуеті, млн. долл. Экспортт ың интеграци ялық өсімі,% Интеграциялық әлеуетке үлес, % Экспо рт көлемі , млн.А ҚШ долл. Үшінш і елдерд ен экспор т, млн. долл. Қатысушы елдерден экспорт, млн. долл. Экспо рт құрыл ымынд ағы үлес, % Интегра циясыз, млн. АҚШ долл. Интегра циямен, млн. АҚШ долл. Армени я Беларус ь Қазақста н Қырғызста н Ресе й DL - Электр жабдықтары, электрондық және оптикалық жабдықтар 8528 Мониторлар мен проекторлар, телевизия байланысына арналған қабылдау аппаратурасы 739.0 333.1 405.8 0.10 404.8 599.3 1194.5 26.3 - 17.6 23.0 - 59.4 8471 Есептеу машиналары және олардың блоктары 523.1 200.8 322.4 0.07 1 216.6 1 387.8 171.2 32.7 - 90.4 - 9.6
өндірісі 8501 Электргенераторлық қондырғылардан басқа, электр қозғалтқыштары мен генераторлары 313.9 142.3 171.6 0.04 380.3 508.3 128.0 40.8 - 7.6 4.2 - 88,1 DM - Көлік құралдары мен жабдықтары өндірісі 8703 Жеңіл автомобильдер 1 037.8 462.6 575.3 0.14 2 616.5 3 100.6 484.0 46.6 - - - 1.4 98.6 8704 Жүк автомобильдері 2217.3 578.8 1 638.5 0.31 672.5 788.8 116.4 5.2 - - - - 100,0 8408 Поршеньді іштен жану қозғалтқыштары 469.7 94.2 375.5 0.06 94.2 199.3 105.1 22.4 - - - - 100.0 DN – Өзге де өндірістер 7113 Зергерлік бұйымдар және олардың қымбат бағалы металдардан жасалған бөліктері 195.8 129.1 66.8 0.03 240.4 331.0 90.5 46.2 - - - 0.2 99.8 9401 Отыруға арналған жиһаз 169.6 34.3 135.3 0.02 34.3 64.8 30.5 18.0 - 100.0 - - - 9403 Өзге де жиһаз және оның бөліктері 536.9 155.6 381.3 0.07 155.6 185.5 30.0 5.6 - 100.0 - - - Е - Электр энергиясын, газ және су өндіру және бөлу - - - - - - - - - - - - - - 12-кесте. Мүше мемлекеттердің мамандануы есебінен Одақтың ішкі нарығына жеткізілімдердің артуының жоғары әлеуеті бар экономика салалары ЭҚТ ЖЖ коды Қызмет түрінің атауы (қызметтер санаттары) 2012 ж. үшін анықтама СЭҚ ТН позици ялары саны (4 белгі) Интегра циялық әлеуеті бар позиция лар үлесі, % Одақтың үшінші елдерден импорт алмастыру әлеуеті Одақтық нарыққа жеткізілім дер өсімінің әлеуеті, млн. долл. Үшін ші елдерд ен келеті н одақты қ импор ттағы әлеует үлесі, % Интеграциялық әлеует бойынша экономика салаларының топ-3 (жақшада СЭҚ ТН коды көрсетілген Интеграциялық әлеуетке үлес, % Экспо рт көлемі , млн. АҚШ долл. Үшінші елдерден экспорт, млн.долл . Қатысуш ы елдерден экспорт, млн. долл. Экспорт құрылым ындағы үлес, % Интегра циясыз, млн. АҚШ долл. Интегр ацияме н, млн. АҚШ долл. Ар ме ни я Бела русь Қаза қста н Қ ыр ғы зст ан Ре се й А Ауыл шаруашылығы, аңшылық және орман шаруашылығы 11451,9 10 533,6 918,3 1,5 80 10,0 3 760,1 3 751,2 8,9 0,1 Жүзім (0806), өзге де жаңа піскен немесе тоңазытылған көкөністер (0709), соялы бұршақтар (1201) 18.6 - 24,3 57, 1 -
В Балық аулау, балық шаруашылығы 20,1 1,4 18,7 0,0 4 25,0 790,2 789,8 0,4 0,0 Жаңа ауланған немесе тоңазытылған балық (0302) 100,0 - - - СА Отын-энергетикалық пайдалы қазбалар өндіру 325 616,2 313 556,9 12 059,3 19,2 6 - - - - - - - - - - СВ Отын-энергетикалықтан басқа пайдалы қазбаларды өндіру 15 176,5 12 541,6 2 634,9 4,2 46 10,9 288,1 2S1.4 6,7 0,4 Қорғасын рудасы және концентраттары свинцовые (2607), титан (2614), дала шпаты, лейцит, нефелин және нефелин сиениті (2529) 9,2 - 8,3 - 82,6 DA Сусындарды қоса алғанда, тамақ өнімдері мен темекі өндіру 15 493,2 9 071,7 6 421,6 10,2 125 10,4 1 335,7 1 294,9 40,8 0,1 Ашытылған экстракт, ұннан жасалған дайын тамақ өнімдері (1901), жүзім шарабы және шырын (2204), құс еті және тамақтық қосалқы өнімдері (0207) 22,8 56.0 17.1 2,7 1.4 DB Тоқыма және тігін өнеркәсібі 1 967,7 610,7 1 357,0 2,2 146 6,2 265,0 241,2 23,8 0.2 Әйелдердің костюмдері, көйлектері, юбкалары, шалбарлары, қысқа шалбарлары (6204), төсек және асхана жабдықтары (6302), кілемдер және тафтингті тоқыма еден төсеніштері (5703) - 99,4 - 0,6 - DC Былғары, былғарыдан жасалған бұйымдар жасау және аяқ киім тігу 555,5 313,0 242,5 0,4 18 11.1 10,4 0,9 9,5 0,2 Илегеннен кейін қосымша өңделген, ірі қара малдың терісінен алынған былғары (4107), иленген былғары немесе қойдың терісінен жасалып, өңдеусіз кептірілген былғары (4105) - - 0.8 0,3 98,9 DD Сүрек өңдеу және ағаштан бұйымдар жасау 5 805,2 5 156,9 64S.2 1,0 24 - - - - - - - - - - DE Целлюлоз-қағаз өндірісі; баспа және баспахана қызметі 4 303,1 3 543,5 759,6 1,2 41 - - - - - - - - - - DF Кокс, мұнай өнімдерін және ядролық материалдар өндіру 126 900,3 117 818,5 9 081,8 14,5 7 - - - - - - - - DG Химия өндірісі 36 288.6 32 682,6 3 606,0 5,7 201 4,5 189,3 148,4 40,8 0,1 Көміртегі (2803), оқ дәріден басқа дайын жарылғыш заттар (3602), көмірсутегілер 1.0 0,8 13,3 0,1 84,8 ЭҚТ ЖЖ коды Қызмет түрінің атауы (қызметтер санаттары) 2012 ж. үшін анықтама СЭҚ ТН позици ялары саны (4 белгі) Интегра циялық әлеуеті бар позиция лар үлесі, % Одақтың үшінші елдерден импорт алмастыру әлеуеті Одақтық нарыққа жеткізілім дер өсімінің әлеуеті, млн. долл. Үшін ші елдерд ен келеті н одақты қ импор ттағы әлеует үлесі, % Интеграциялық әлеует бойынша экономика салаларының топ-3 (жақшада СЭҚ ТН коды көрсетілген Интеграциялық әлеуетке үлес, % Экспо рт көлемі , млн. АҚШ долл. Үшінші елдерден экспорт, млн.долл . Қатысуш ы елдерден экспорт, млн. долл. Экспорт құрылым ындағы үлес, % Интегра циясыз, млн. АҚШ долл. Интегр ацияме н, млн. АҚШ долл. Ар мен ия Белар усь Қазақс тан Қы рғы зста н Рес ей DH Резеңке және пластмасса бұйымдарын жасау 3 64S.4 1 643.5 2 004.9 3.2 29 6.9 731.3 673.2 58.1 0.5 Пневматикалық, резеңке жаңа шиналар мен дөңгелек тыстары (4011), Резеңкеден жасалған қорғаныштық бас киім (6506) - 99.2 - 0.8 -
DI Өзге де металл емес минералдық өнімдер өндіру 2411.8 1 005.9 1 405.8 2.2 53 7.5 409.9 368.7 41.2 0,8 Тауарларды сақтауға немесе жинауға арналған шыны ыдыстар, консервлеуге арналған банкілер (7010), Портландцемент және соған ұқсас гидравликалық цементтер (2523), шар, шыбық немесе түтікше нысанындағы өңделмеген әйнек (7002) 2.3 0.6 0.0 1.6 95.5 DJ Металлургия өндірісі және дайын металл бұйымдарын өндіру 70 197.1 62 260.5 7 936.6 12.6 162 8.6 2 708.2 2 274.0 434.3 1.6 Қара металдардан жасалған қуыс, ашық жігі бар, дәнекерленген немесе шегеленген құбырлар, түтіктер және профильдер (7306), дөңгелек және диаметрі 406,4 мм қимасымен (7305), өңделмеген алтын (7108) - 5.5 0.2 94.3 DK Машиналар мен жабдықтар өндірісі 6 864.7 3 245.7 3619.1 5.8 88 4.5 2761.9 2 685.9 75.9 0,1 Бульдозерлер, грейдерлер, экскаваторлар (8429), кір жуғыш машиналар (8450), жылытуға және тамақ пісіруге арналған пештер (7321) 0.6 99.4 - DL Электр жабдықтары, электрондық және оптикалық жабдықтар өндірісі 7 965.1 4 954.3 3 010.8 4.8 90 3.3 2 732.1 2 723.5 8.6 0,0 Электрондық аппаратураға арналған бөлшектер (8525), суық катодты, термо- немесе фотокатодты лампалар мен түтікшелер (8540) талшықтар, жгуттар және талшықты-оптикалық кабельдер, линзалар (9001) 63.4 - - - 36.6 ЭҚТ ЖЖ коды Қызмет түрінің атауы (қызметтер санаттары) 2012 ж. үшін анықтама СЭҚ ТН позици ялары саны (4 белгі) Интегра циялық әлеуеті бар позиция лар үлесі, % Одақтың үшінші елдерден импорт алмастыру әлеуеті Одақтық нарыққа жеткізілім дер өсімінің әлеуеті, млн. долл. Үшін ші елдерд ен келеті н одақты қ импор ттағы әлеует үлесі, % Интеграциялық әлеует бойынша экономика салаларының топ-3 (жақшада СЭҚ ТН коды көрсетілген Интеграциялық әлеуетке үлес, % Экспо рт көлемі , млн. АҚШ долл. Үшінші елдерден экспорт, млн.долл . Қатысуш ы елдерден экспорт, млн. долл. Экспорт құрылым ындағы үлес, % Интегра циясыз, млн. АҚШ долл. Интегр ацияме н, млн. АҚШ долл. Ар мен ия Белар усь Қазақс тан Қы рғы зста н Рес ей DM Көлік құралдары мен жабдықтары өндірісі 13 275.6 7 452.6 5 823.1 9.3 39 10.3 3 816.5 3 775.3 41.3 0,1 Моторлы вагондар, ашық платформалар (8603), арнайы мақсаттағы моторлы көлік құралдары (8705). Ұшқыннан тұтанатын іштен жану қозғалтқыштары (8407) 9.2 15.6 7.6 67.7
DN Өзге де өндірістер 2 376.6 1 576.3 800.3 1.3 60 5.0 713.6 697.1 16.6 0,2 Отыруға арналған жиһаз (9401). Өзге де жиһаз және оның бөліктері (9403), алмаздардан басқа, қымбат бағалы және жартылай қымбат бағалы, түзетілмеген немесе бекітілмеген тастар (7103) - 97.9 2.1 - E Электр энергиясын, газ және су өндіру және бөлу 1 266.4 822.5 443.9 0.7 2 50.0 173.6 - 173.6 59,3 Электр энергиясы - - - - 100.0 S205 Көлік қызметтері 25 489.5 25 489.5 ж/ж ж/ж - - 1281.3 - 1281,3 5.9 . . . . 100.0 S 236 Сапарлар 13 942.2 13 942.2 ж/ж ж/ж - - - - - - - . . . S 245 Телекоммуникациялық қызметтер 1 903.3 1 903.3 ж/ж ж/ж - - 1431.9 1 402.7 29.1 1.0 8.5 - - 91.5 S 249 Құрылыс 5 448.9 5 448.9 ж/ж ж/ж - - - - - - - - - . S 253 Сақтандыру 564.5 564.5 ж/ж ж/ж - - - - . . . . - . S 260 Қаржы қызметтері 1 394.2 1 394.2 ж/ж ж/ж - - - - . . . . - . . S 262 Компьютерлік және ақпараттық қызметтер 2 588.0 2 588.0 ж/ж ж/ж - - 1 107.7 1 088.8 18.9 0.7 57.7 42.3 - - S 266 Роялти және лицензиялық төлемдер 689.8 689.8 ж/ж ж/ж - - - - - - - - - - S 268 Өзге де іскерлік қызметтер 18 279.5 18 279.5 ж/ж ж/ж - - 7409.9 7100.3 309.6 12 - 100.0 - - . S 287 Жеке адамдарға көрсетілетін қызметтер және мәдениет және демалыс саласындағы қызметтер 710.2 710.2 ж/ж ж/ж - - 229.2 204.0 25.2 2.0 20.9 79.1 - - - S 291 Мемлекеттік қызметтер 1 175.5 1 175.5 ж/ж ж/ж - - - - - - - - - - 13-кесте. Мүше мемлекеттердің мамандануы есебінен Одақтың ішкі нарығына жеткізілімдердіің артуының жоғары әлеуеті бар экономика салалары (тауар позицияларының Топ-3) Қызмет түрінің атауы СЭҚ ТН коды Тауар позициясының атауы Анықтама 2012 ж. Одақтың үшінші елдерден импорт алмастыру әлеуеті Одақтық нарыққа жеткізілім дер өсуінің әлеуеті, млн. долл. Үшінші елдерден одақтық импорттағ ы әлеует үлесі,% Интеграциялық әлеуетке үлес, % Экспо рт көлемі , млн.А ҚШ долл. Үшінш і елдерг е экспор т, млн. долл. Қатысушы елдерге экспорт, млн. долл. Өзара экспор т құрыл ымынд ағы үлес, % Интегра циясыз, млн. АҚШ долл. Интегра циямен, млн. АҚШ долл. Армени я Беларус ь Қазақста н Қырғызста н Ресе й А - Ауыл 0806 Жаңа піскен немесе кептірілген жүзім 15,9 0,8 15,0 0,02 966,8 964,2 2,6 0,4 19,2 - - 80,8 -
шаруашылығы , аңшылық және орман шаруашылығы 0709 Өзге де жаңа піскен немесе тоңазытылған көкөністер 49,5 34,8 14,7 0,02 639,0 636,5 2,4 0,5 47,0 - - 53,0 - 1201 Ұсақталған немесе ұсақталмаған соя бұршақтары 44,4 43,3 1Д 0,00 385,3 383,2 2,2 0,5 - - 100,0 - - В - Балық аулау, балық шаруашылығы 0302 Жаңа ауланған немесе тоңазытылған балық 17,0 1,0 16,0 0,03 790,2 789,8 0,4 0,0 100,0 - - - - СА- Отын- энергетикалық пайдалы қазбалар өндіру - - - - - - - - - - - - - - СВ - Отын- энергетикалық тан басқа пайдалы қазбаларды өндіру 2607 Қорғасын рудалары мен концентраттары 470,4 381,9 88,5 0,14 16,8 11,2 5,6 47,6 0,3 - - - 99,7 2529 Дала шпаты, лейцит, нефелин және нефелин сиениті, плавиктік шпат 16.6 3,4 13,2 0,02 70,8 70,2 0,6 0,6 - - 100,0 - - 2614 Титан рудалары мен концентраттары 30,8 30,8 0,0 0,00 134,5 134,0 0,5 0,3 100,0 - - - - DА Сусындарды қоса алғанда, тамақ өнімдері мен темекі өндіру 1901 Ашытқы экстракты, ұннан жасалған дайын тамақ өнімдері 116,8 52,8 64,0 0,10 90,6 74,6 16,0 3,5 - 100,0 - - - 2204 Жүзім шарабы және шырыны 8,5 4,9 3,6 0,01 561,6 554,7 6,9 0,6 100,0 - - - - 0207 Құс еті және оның тамаққа арналған қосалқы өнімдері 278,4 10,6 267,8 0,43 90,8 84,2 6,6 0,7 - 100,0 - - - Қызмет түрінің атауы СЭҚ ТН коды Тауар позициясының атауы Анықтама 2012 ж. Одақтың үшінші елдерден импорт алмастыру әлеуеті Одақтық нарыққа жеткізілім дер өсуінің әлеуеті, млн. долл. Үшінші елдерден одақтық импорттағ ы әлеует үлесі,% Интеграциялық әлеуетке үлес, % Экспо рт көлемі , млн.А ҚШ долл. Үшінш і елдерг е экспор т, млн. долл. Қатысушы елдерге экспорт, млн. долл. Өзара экспор т құрыл ымынд ағы үлес, % Интегра циясыз, млн. АҚШ долл. Интегра циямен, млн. АҚШ долл. Армени я Беларус ь Қазақста н Қырғызста н Ресе й DВ -Тоқыма және тігін өнеркәсібі 6204 Әйелдердің костюмдері, жакеттері, көйлектері, юбкалары, шалбарлары, қысқа шалбарлары 142.4 41.4 101.0 0.16 55.7 45.1 10.6 0,9 - 100.0 - - -
6302 Төсек және асхана жабдықтары 34.1 18.7 15.4 0.02 23.7 16.9 6.8 2.0 - 100.0 - - - 5703 Кілемдер және тафтингті тоқыма еден төсеніштері 28.0 3.7 24.3 0.04 32.9 31.4 1.5 1,0 - 100.0 - - - DС-Былғары, былғарыдан жасалған бұйымдар жасау және аяқ киім тігу 4107 Илегеннен кейін қосымша өңделген, ірі қара малдың терісінен алынған былғары 169.2 127.5 41.7 0.07 9.4 - 9.4 13.6 - - - - 100.0 4105 Иленген былғары немесе қойдың терісінен жасалып, өңдеусіз кептірілген былғары 3.9 3.8 0.1 0.00 1.0 0.9 0.1 4.8 - - 75.9 24.1 - DD-Сүрек өңдеу және ағаштан бұйымдар жасау - - - - - - - - - - - - - - - DE-Целлюлоз- қағаз өндірісі; баспа және баспахана қызметі - - - - - - - - - - - - - - - DF-Кокс, мұнай өнімдерін және ядролық материалдар өндіру - - - - - - - - - - - - - - - Қызмет түрінің атауы СЭҚ ТН коды Тауар позициясының атауы Анықтама 2012 ж. Одақтың үшінші елдерден импорт алмастыру әлеуеті Одақтық нарыққа жеткізілім дер өсуінің әлеуеті, млн. долл. Үшінші елдерден одақтық импорттағ ы әлеует үлесі,% Интеграциялық әлеуетке үлес, % Экспо рт көлемі , млн.А ҚШ долл. Үшінш і елдерг е экспор т, млн. долл. Қатысушы елдерге экспорт, млн. долл. Өзара экспор т құрыл ымынд ағы үлес, % Интегра циясыз, млн. АҚШ долл. Интегра циямен, млн. АҚШ долл. Армени я Беларус ь Қазақста н Қырғызста н Ресе й DG-Химия өндірісі 2803 Көміртегі 589.3 534.1 55.2 0.09 28.6 - 28.6 63,8 - - - - 100.0 3602 Оқ дәріден басқа дайын жарылғыш заттар 41.4 15.6 25.7 0.04 6.0 - 6.0 54.6 - - - - 100.0
2901 Ациклдік көмірсутегілер 1 572.0 1 545.6 26.4 0.04 31.3 28.1 33 3.0 - - 100.0 - - DH-Резеңке және пластмасса бұйымдарын жасау 4011 Пневматикалық, резеңке жаңа шиналар мен дөңгелек тыстары 1 765.6 1 049.3 716.3 1.14 705.5 648.3 57.2 2.0 - 100.0 - - - 6506 Резеңкеден немесе пластмассадан жасалған қорғаныштық бас киім 14.6 4.0 10.5 0.02 25.8 24.9 0.9 1.3 - 49.0 - 51.0 - DI - Өзге де металл емес минералдық өнімдер өндіру 7010 Тауарларды сақтауға немесе жинауға арналған шыны ыдыстар, консервлеуге арналған банкілер 235.1 109.8 125.3 0.20 39.4 - 39.4 - - - - 100.0 2523 Портландцемент және соған ұқсас гидравликалық цементтер 356.2 153.0 203.3 0.32 360.7 359.1 1.6 „ 58.6 - - 41.4 - 7002 Шар, шыбық немесе түтікше нысанындағы өңделмеген әйнек 8.5 6.1 2.3 0.00 4.9 4.7 0.2 2.0 - 100.0 - - - DJ - Металлургия өндірісі және дайын металл бұйымдарын өндіру 7306 Қара металдардан жасалған қуыс, ашық жігі бар, дәнекерленген немесе шегеленген құбырлар, түтіктер және профильдер 494.6 225.1 269.5 0.43 269.1 - 40.0 - - - - 100.0 7305 Қара металдардан жасалған дәнекерленген немесе шегеленген дөңгелек және диаметрі 406,4 мм қимасымен құбырлар мен түтіктер 637.2 381.8 255.5 0.41 578.8 524.9 54.0 7.6 - - - - 100.0 7108 Өңделмеген алтын 6 630.7 6 612.5 18.2 0.03 71.8 35.1 36.7 48.6 - - - - 100.0 Қызмет түрінің атауы СЭҚ ТН коды Тауар позициясының атауы Анықтама 2012 ж. Одақтың үшінші елдерден импорт алмастыру әлеуеті Одақтық нарыққа жеткізілім дер өсуінің әлеуеті, млн. долл. Үшінші елдерден одақтық импорттағ ы әлеует үлесі,% Интеграциялық әлеуетке үлес, % Экспо рт көлемі , млн.А ҚШ долл. Үшінш і елдерг е экспор т, млн. долл. Қатысушы елдерге экспорт, млн. долл. Өзара экспор т құрыл ымынд ағы үлес, % Интегра циясыз, млн. АҚШ долл. Интегра циямен, млн. АҚШ долл. Армени я Беларус ь Қазақста н Қырғызста н Ресе й DK - Машиналар 8429 Бульдозерлер, грейдерлер, экскаваторлар 315.5 143.2 172.4 0.27 2 250.7 2 194.6 56.2 1.3 - 100.0 - - -
мен жабдықтар өндірісі 8450 Кір жуғыш машиналар 150.6 90.8 59.8 0.10 116.5 100.9 15.6 2.4 - 100.0 - - - 7321 Жылытуға және тамақ пісіруге арналған пештер 178.3 21.3 157.0 0.25 11.3 7.6 3.7 1.3 - 100.0 - - - DL - Электр жабдықтарын, электрондық және оптикалық жабдықтар өндірісі 8529 Электрондық аппаратураға арналған бөлшектер 246.1 236.9 9.3 0.01 2 703.4 2 699.2 4.2 0.1 100.0 - - - - 8540 Суық катодты, термо- немесе фотокатодты лампалар мен түтікшелер 55.7 43.4 12.3 0.02 3.1 - 3.1 11.2 - - - - 100.0 9001 Талшықтар, жгуттар және талшықты-оптикалық кабельдер, линзалар 61.8 52.2 9.6 0.02 25.5 24.4 1.2 05 100.0 - - - - DM - Көлік құралдары мен жабдықтары өндірісі 8603 Моторлы вагондар, ашық платформалар 178.6 142.5 36.1 0.06 27.9 - 27.9 66.4 - - - - 100.0 8705 Арнайы мақсаттағы моторлы көлік құралдары 529.2 344.9 184.3 0.29 269.9 263.4 6.4 0.9 - 100.0 - - - 8407 Ұшқыннан тұтанатын іштен жану қозғалтқыштары 45.9 32.4 13.6 0.02 3 456.8 3 450.4 6.4 0.3 50.9 - - 49.1 - DN – Өзге де өндірістер 9401 Отыруға арналған жиһаз 169.6 34.3 135.3 0.22 403.8 389.6 14.2 1.0 - 100.0 - - - 9403 Өзге де жиһаз және оның бөліктері 536.9 155.6 381.3 0.61 301.1 299.1 2.0 0.1 100.0 - - - 7103 Алмаздардан басқа, қымбат бағалы және жартылай қымбат бағалы, түзетілмеген немесе бекітілмеген тастар 11.6 10.1 1.5 0.00 8.7 8.3 0.4 3.1 - - 100.0 - - Е - Электр энергиясын, газ және су өндіру және бөлу 2716 Электр энергиясы 1 266.4 822.5 443.9 0.71 173.6 - 173.6 59,3 - - - 100.0 14-кесте. Жоғары мультипликативтік тиімділікті иеленетін экономика салалары Экономика салалары ЭҚЖ коды Мультипликативтік тиімділік Мүше мемлекеттердің үлесі (%) Статистикалық көрсеткіштерді талдау бойынша ранг Бағаның шығынға әсерін талдау бойынша ранг Инвестициялардың өзара әсерін талдау бойынша ранг Экономика саласы бойынша НҚА болуы Ранг Көлем, млн.долл. Армения Беларусь Қазақстан Қырғызстан Ресей Ауыл шаруашылығы, аңшылық және орман шаруашылығы; балық аулау, балық шаруашылығы 01-03 9 546.2 5.8 39.5 4.3 11.0 39.4 12 5 6 - Пайдалы қазбалар өндіру 05-09 6 1 504.0 0.3 16.4 26.5 2.1 54.8 10 3 6 . Сусындарды қоса алғанда, тамақ өнімдері мен темекі өндіру 10-12 13 196.7 0.2 41.1 4.7 . 8.7 45,2 6 9 13 - Тоқыма және тігін өнеркәсібі; былғары, былғарыдан жасалған бұйымдар жасау және аяқ киім тігу 13-15 14 187.6 0.2 22.3 11.9 7.8 57.9 8 10 11 - Сүрек өңдеу және ағаштан бұйымдар жасау; 16-18 10 0.7 21.7 3.1 3.1 71.4 4 11 14 -
целлюлоз-қағаз өндірісі; баспа және баспахана қызметі 383.9 Мұнай өнімдерін өндіру; химия өндірісі; резеңке және пластмасса бұйымдарын жасау; өзге де металл емес минералдық өнімдер өндіру 19-23 2 3 247.7 0.2 24.3 5.1 3.1 67.3 3 14 10 - Металлургия 24-25 I 3.453.4 0.1 19.1 11.6 3.9 65.4 5 7 5 Машина жасау 26-30, 33 3 3 149.3 0.1 16.1 2.8 2.0 79.1 2 16 12 . Өзге де өндірістер 31-32 16 84.2 0.5 27.6 1.9 4.9 65.1 9 6 16 . Электр энергиясын, газ және су өндіру және бөлу 35-39 5 1 720.9 0.4 24.0 3.0 1.9 70.7 1 7 2 - Құрылыс 41-43 11 346.1 2.7 55.7 16.9 0.7 24.0 7 13 9 . Көтерме және бөлшек сауда, автокөлік құралдарын және тұрмыстық бұйымдарды жөндеу; қонақүйлер мен мейрамханалар 45-47, 55 56 4 2 591.7 0.2 0.5 11.7 1.5 86.0 14 15 1 - Көлік және байланыс 49-53, 61 8 1 245.3 0.7 9.8 14.3 3.4 71.9 11 1 3 - Қаржылық қызмет; жылжымайтын мүлікпен жасалатын операциялар, жалдау және қызметтер көрсету 58-60, 62 66, 68-82 7 1 277.5 1.5 17.7 12.8 3.2 64.8 13 11 3 - Мемлекеттік басқару және әскери қауіпсіздікті қамтамасыз ету; әлеуметтік қамсыздандыру 84 12 293.7 0.01 0 0 0.2 99.8 16 2 15 - Білім беру; денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер көрсету; өзге де коммуналдық, әлеуметтік және дербес қызметтер көрсету 85-88, 90 96 15 119.6 0.4 38.1 3.0 5.7 52.9 15 4 8 - Түсініктеме: Түсті шәкіл мүше мемлекеттердің әрқайсысы үшін жеке келтіріледі (яғни мүше мемлекеттердің арасында салыстырусыз). Жасыл түс мүше мемлекеттің одақтық әлеуетке үлесі барынша молдығын көрсетеді, қызыл түс – керісінше. 15-кесте. Өндірістік тізбектердің барлық түрлеріне қатысудан туындайтын жоғары интеграциялық тиімділікті иеленетін экономика салалары (Одақ бойынша жиынтық тиімділік) Экономика салалары ЭҚЖ коды Аралық өнімге сұраныс өсімінің әлеуеті Мүше мемлекеттердің үлесі (%) Статистикалық көрсеткіштерді талдау бойынша ранг Экономика саласы бойынша НҚА болуы Ранг Көлем, млн. долл. Армения Беларусь Қазақстан Қырғызстан Ресей Ауыл шаруашылығы, аңшылық және орман шаруашылығы; балық аулау, балық шаруашылығы 01-03 6 244.5 4 7 40,1 5,5 5,7 43,9 8 - Пайдалы қазбалар өндіру 05-09 5 438.2 0.4 11,6 34,0 1,4 52,5 2 - Сусындарды қоса алғанда, тамақ өнімдері мен темекі өндіру 10-12 8 103.9 0.3 44,9 3,9 6,7 44,2 10 + Тоқыма және тігін өнеркәсібі; былғары, былғарыдан жасалған бұйымдар жасау және аяқ киім тігу 13-15 9 99.1 0.3 24,5 14,9 7,9 52,5 5 + Сүрек өңдеу және ағаштан бұйымдар жасау; целлюлоз-қағаз өндірісі; баспа және баспахана қызметі 16-18 7 189.3 1.0 18,7 3,1 2,9 74,2 6 + Мұнай өнімдерн өндіру; химия өндірісі; резеңке және пластмасса 19-23 3 901.4 0.4 14,5 6,5 5,0 73,6 3 +
бұйымдарын жасау; өзге де металл емес минералдық өнімдер өндіру Металлургия 24-25 2 1 748.1 0.1 14,5 17,5 2,2 65,7 1 + Машина жасау 26-30, 33 1 1 833.2 0.2 15,1 3,0 2,2 79,5 4 + Өзге де өндірістер 31-32 10 40.4 0.7 32,1 2,4 7,0 57,8 9 - Электр энергиясын, газ және су өндіру және бөлу 35-39 4 673.4 0.7 19.1 3,4 2,7 74,0 7 + Түсініктеме: Түстік шәкіл мүше мемлекеттердің әрқайсысы үшін жеке келтіріледі (яғни мүше мемлекеттердің арасында салыстырусыз). Жасыл түс мүше мемлекеттің одақтық әлеуетке үлесі барынша молдығын көрсетеді, қызыл түс – керісінше. 16-кесте. Одақішілік өндірістік тізбектерге қатысудан туындайтын жоғары интеграциялық тиімділікті иеленетін экономика салалары (Одақ бойынша жиынтық тиімділік) Экономика салалары ЭҚЖ коды Аралық өнімге сұраныс өсімінің әлеуеті Мүше мемлекеттердің үлесі (%) Статистикалық көрсеткіштерді талдау бойынша ранг Ранг Көлем, млн. долл. Армения Беларусь Қазақстан Қырғызстан Ресей Ауыл шаруашылығы, аңшылық және орман шаруашылығы; балық аулау, балық шаруашылығы 01-03 6 22.7 22,7 40,9 8.4 14.6 8.4 8 Пайдалы қазбалар өндіру 05-09 5 114.0 0,2 24.0 9.5 0.2 66.1 5 Сусындарды қоса алғанда, тамақ өнімдері мен темекі өндіру 10-12 9 9, 4 1,8 70.8 6.3 7.5 13,6 10 Тоқыма және тігін өнеркәсібі; былғары, былғарыдан жасалған бұйымдар жасау және аяқ киім тігу 13-15 8 14, 2 0,2 56.3 0.4 0.7 42.5 1 Сүрек өңдеу және ағаштан бұйымдар жасау; целлюлоз-қағаз өндірісі; баспа және баспахана қызметі 16-18 7 16.6 2,4 40.9 1.2 0.8 54.7 6 Мұнай өнімдерн өндіру; химия өндірісі; резеңке және пластмасса бұйымдарын жасау; өзге де металл емес минералдық өнімдер 19-23 1 264.2 0,3 10.1 0.4 2.3 87.0 3
өндіру Металлургия 24-25 2 164.9 0.2 12.7 0.6 0.9 85.6 4 Машина жасау 26-30, 33 3 159.0 0.5 25.5 0.1 1.9 72.1 2 Өзге де өндірістер 31-32 10 7.9 0.8 46.3 0.1 0.9 51.9 9 Электр энергиясын, газ және су өндіру және бөлу 35-39 4 130.4 0.6 13,8 0.2 0.3 85.0 7 Түсініктеме: Түсті шәкіл мүше мемлекеттердің әрқайсысы үшін жеке келтіріледі (яғни мүше мемлекеттердің арасында салыстырусыз). Жасыл түс мүше мемлекеттің одақтық әлеуетке үлесі барынша молдығын көрсетеді, қызыл түс – керісінше. 17-кесте. Халықаралық өндірістік тізбектерге қатысудан туындайтын жоғары интеграциялық тиімділікті иеленетін экономика салалары (Одақ бойынша жиынтық тиімділік) Экономика салалары ЭҚЖ коды Аралық өнімге сұраныс өсімінің әлеуеті Мүше мемлекеттердің үлесі (%) Статистикалық көрсеткіштерді талдау бойынша ранг Ранг Көлем, млн. долл. Армения Беларусь Қазақстан Қырғызстан Ресей Ауыл шаруашылығы, аңшылық және орман шаруашылығы; балық аулау, балық шаруашылығы 01-03 6 221.8 2,4 40.0 5.2 4.8 47 5 8 Пайдалы қазбалар өндіру 05-09 5 324.3 0.5 7,3 42.6 1,8 47.8 3 Сусындарды қоса алғанда, тамақ өнімдері мен темекі өндіру 10-12 8 94.5 0.1 42,3 3.6 6.6 47,3 9 Тоқыма және тігін өнеркәсібі; былғары, былғарыдан жасалған бұйымдар жасау және аяқ киім тігу 13-15 9 84.9 0.3 19.2 17.3 9,2 54.1 5 Сүрек өңдеу және ағаштан бұйымдар жасау; целлюлоз-қағаз өндірісі; баспа және баспахана қызметі 16-18 7 172.7 0.9 16.5 3,3 3.2 76.1 6 Мұнай өнімдерн өндіру; химия өндірісі; резеңке және пластмасса 19-23 3 0.5 16.4 9.0 6.1 68.0 1
бұйымдарын жасау; өзге де металл емес минералдық өнімдер өндіру 637.2 Металлургия 24-25 2 1 583.2 0.1 14.7 19.3 2.3 63.6 2 Машина жасау 26-30, 33 1 1 674.2 0.2 14.1 3 3 2.2 80.2 4 Өзге де өндірістер 31-32 10 32.6 0.7 28.6 3.0 8.4 59.2 10 Электр энергиясын, газ және су өндіру және бөлу 35-39 4 542.9 0.8 20.4 4.2 3.3 71.3 7 Түсініктеме: Түстік шәкіл мүше мемлекеттердің әрқайсысы үшін жеке келтіріледі (яғни мүше мемлекеттердің арасында салыстырусыз). Жасыл түс мүше мемлекеттің одақтық әлеуетке үлесі барынша молдығын көрсетеді, қызыл түс – керісінше. 18-кесте. Мүше мемлекеттерде интеграциялық әлеуетті иеленетін экономиканың топ-10 саласы (әдістемелерді сынау нәтижелері бойынша) Армения Республикасы Беларусь Республикасы Қазақстан Республикасы Қырғыз Республикасы Ресей Федерациясы Код 41 Тауар позициясының/қызметтің/қызмет түрінің атауы Код 40 Тауар позициясының/қызметтің/қызмет түрінің атауы Код 40 Тауар позициясының/қызметтің/қызмет түрінің атауы Код 40 Тауар позициясының/қызметтің/қызмет түрінің атауы Код 40 Тауар позициясының/қызметтің/қыз мет түрінің атауы S205 Көлік қызметтері 3901 Бастапқы нысандардағы этилен полимерлері S205 Көлік қызметтері S205 Көлік қызметтері 8703 Адамдарды тасымалдауға арналған жеңіл автомобильдер 3004 Терапевтік немесе профилактикалық 3808 Инсектицидтер, фунгицидтер, 3004 Терапевтік немесе профилактикалық 8703 Адамдарды 8708 Моторлы көлік құралдарының 41 «**» және «**-**» - ЭҚЖ коды 40 «****» - тауар позициясының ЕАЭО СЭҚ ТН бойынша коды, «S***» - EBOPS бойынша қызметтер санатының коды
Жоғары өзектілікті және (немесе) Одақ шеңберіндегі кооперация есебінен импорт алмастыру әлеуеті бар экономика салалары мақсаттарға арналған дәрілік заттар гербицидтер мақсаттарға арналған дәрілік заттар тасымалдауға арналған жеңіл автомобильдер бөлшектері мен керек- жарақтары 8429 Бульдозерлер, грейдерлер, экскаваторлар 8471 Есептеу машиналары және олардың блоктары; магниттік немесе оптикалық есептеу құрылғылары 8471 Есептеу машиналары және олардың блоктары; магниттік немесе оптикалық есептеу құрылғылары 3004 Терапевтік немесе профилактикалық мақсаттарға арналған дәрілік заттар S266 Роялти және лицензиялық төлемдер 3102 Минералдық немесе химиялық, азоттық тыңайтқыштар 8421 Центрифугалар; Сұйықтарды немесе газдарды сүзуге немесе тазартуға арналған құрылғылар 8429 Бульдозерлер, грейдерлер, экскаваторлар S287 Жеке адамдарға көрсетілетін қызметтер және мәдениет пен демалыс саласындағы қызметтер 8443 Пластиналар мен цилиндрлер арқылы басу үшін пайдаланылатын баспа машиналары 7202 Ферроқорытпалар 8479 Жеке функциялары бар машиналар мен механикалық құрылғылар 9021 Ортопедиялық бейімделген бұйымдар; шиналар; жасанды дене бөліктері; есту аппараттары 8429 Бульдозерлер, грейдерлер, экскаваторлар 8429 Бульдозерлер, грейдерлер, экскаваторлар 7210 Темірден немесе легирленбеген болаттан жасалған, ені 600 мм және одан да кеңірек, жалатылған, жабыны бар прокат 8414 Ауа немесе вакуумдық сорғылар, ауа немесе газ компрессорлары мен желдеткіштері 3808 Инсектицидтер, фунгицидтер, гербицидтер 7308 Жиналмалы құрылыс конструкцияларынан басқа қара металдардан жасалған металл конструкциялары 3004 Терапевтік немесе профилактикалық мақсаттарға арналған дәрілік заттар 2309 Жануарларды азықтандыру үшін пайдаланылатын өнімдер 8701 Тракторлар S260 Қаржы қызметтері 8517 Телефон, оның ішінде ұялы байланыс желілеріне арналған аппараттар 7326 Қара металдардан жасалған өзге де бұйымдар 3907 Қарапайым полиацеталдар, полиэфирлер және бастапқы нысандардағы эпоксидтік шайырлар 9018 Медицинада, хирургияда, стоматологияда немесе ветеринарияда қолданылатын приборлар және құрылғылар S266 Роялти және лицензиялық төлемдер 8431 Көтеру жабдығына арналған бөлшектер 8483 Трансмиссиялық біліктер және кривошиптер, шестерналар мен тісті берілістер Армения Республикасы Беларусь Республикасы Қазақстан Республикасы Қырғыз Республикасы Ресей Федерациясы 7214 Темірден немесе легирленбеген болаттан жасалған, одан әрі өңделмеген шыбықтар 8428 Жүк көтеруге, тиеуге немесе түсіруге арналған құрылғылар (лифтілер, эскалаторлар, конвейерлер) 9018 Медицинада, хирургияда, стоматологияда немесе ветеринарияда қолданылатын приборлар және құрылғылар 8708 Моторлы көлік құралдарының бөлшектері мен керек- жарақтары 8477 Резеңкені немесе пластмассаны өңдеуге арналған жабдық 9403 Өзге де жиһаз және оның бөліктері 8477 Резеңкені немесе пластмассаны өңдеуге арналған жабдық 6110 Тоқылған трикотаж свитерлер, пуловерлер 3917 Пластмассадан жасалған құбырлар, түтіктер, шлангілер және олардың фитингілері 8413 Сұйықтық сорғылары; сұйықтықтарды көтергіштер 8708 Моторлы көлік құралдарының бөлшектері мен керек- жарақтары 3901 Бастапқы нысандардағы этилен полимерлері 8471 Есептеу машиналары және олардың блоктары; магниттік немесе оптикалық есептеу 8708 Моторлы көлік құралдарының бөлшектері мен керек- жарақтары 8703 Адамдарды тасымалдауға арналған жеңіл автомобильдер
Үшінші елдерге экспортты ұлғайту және әртараптандыру әлеуеті бар экономика салалары құрылғылары 8536 Коммутацияға немесе 1000В аспайтын кернеудегі электр тізбектерін қорғауға арналған электр аппаратурасы 4011 Пневматикалық, резеңке жаңа шиналар мен дөңгелек тыстары 7304 Қара металдан жасалған қуыс, жіксіз құбырлар, түтіктер және профильдер 8703 Адамдарды тасымалдауға арналған жеңіл автомобильдер 7214 Темірден немесе легирленбеген болаттан жасалған, одан әрі өңделмеген шыбықтар 6403 Ұлтаны резеңкеден, пластмассадан, былғарыдан тігілген және қонышы табиғи былғары аяқ киім 3920 Пластмассадан жасалған кеуек емес және арматураланбаған, қабатты емес плиталар, табақтар, таспалар 8482 Шарикті немесе роликті мойынтіректер 6204 Әйелдердің костюмдері, жакеттері, көйлектері, юбкалары, шалбарлары, қысқа шалбарлары 4011 Пневматикалық, резеңке жаңа шиналар мен дөңгелек тыстары 8414 Ауа немесе вакуумдық сорғылар, ауа немесе газ компрессорлары мен желдеткіштері 2901 Ацикликалық көмірсутегілер 2818 Жасанды корунд; алюминий оксиді және гидрооксиді 3923 Тауарларды тасымалдауға немесе қаттауға арналып пластмассадан жасалған бұйымдар; тығындар, қақпақтар, қалпақшалар және пластмассадан жасалған басқа да тығындағыш заттар 3901 Бастапқы нысандардағы этилен полимерлері 8309 Тығындар, қалпақшалар, бөтелкелерге арналған бекіту қақпақтары, ойықты тығындар, бітейтін және өзге де қымбат бағалы емес материалдан жасалған қаттау керек-жарақтары 3926 Пластмассадан жасалған өзге де бұйымдар 7404 Мыс қалдықтары мен сынықтары 8701 Тракторлар 7210 Темірден немесе легирленбеген болаттан жасалған, ені 600 мм және одан да кеңірек, жалатылған, жабыны бар прокат 9027 Физикалық немесе химиялық талдауға арналған приборлар және аппаратура 3907 Қарапайым полиацеталдар, полиэфирлер және бастапқы нысандардағы эпоксидтік шайырлар 8528 Мониторлар мен проекторлар, телевизия байланысына арналған қабылдау аппаратурасы 8419 Материалдарды өңдеу үшін өнеркәсіптік немесе зертханалық жылытпалы жабдық 8481 Шүмектер, клапандар, вентильдер және басқа да ұқсас арматура Армения Республикасы Беларусь Республикасы Қазақстан Республикасы Қырғыз Республикасы Ресей Федерациясы 9030 Осциллоскоптар, спектр талдағыштары, электр шамаларын өлшеу мен бақылауға арналған өзге де приборлар мен аппаратура; рентген альфа, бета, гамма анықтау мен өлшеуге арналған приборлар мен аппаратура 3208 Сулы емес ортада ұсақталған немесе ерітілген, полимерлер негізіндегі сырлар мен лактар 8411 Турбореактивтік және турбовинттік қозғалтқыштар, газ турбиналары 8716 Тіркемелер және жартылай тіркемелер 2713 Мұнай коксы, мұнай битумы және битумды жыныстардан алынған, мұнайды немесе мұнай өнімдерін өңдеуден алынған өзге де қалдықтар 8443 Пластиналар мен цилиндрлер арқылы басу үшін пайдаланылатын баспа машиналары 3921 Пластмассадан жасалған плиталар, табақтар, үлбір және өзге де жолақтар 8443 Пластиналар мен цилиндрлер арқылы басу үшін пайдаланылатын баспа машиналары 7308 Жиналмалы құрылыс конструкцияларынан басқа қара металдардан жасалған металл конструкциялары 3402 Беттік-белсенді заттар, жуу және тазалау заттары 0302 Балық филесінен басқа, жаңа ауланған немесе 3908 Бастапқы нысандардағы полиамидтер 8481 Шүмектер, клапандар, вентильдер және басқа да 8430 Жер қыртысын, пайдалы қазбаларды немесе 4818 Дәретхана қағазы
тоңазытылған балық ұқсас арматура рудаларды әзірлеуге, тығыздауға,ойп қазуға немесе бұрғылауға арналған өзге де машиналар мен механизмдер; қада қағуға немесе алуға арналған құрал және соған ұқсас қағаз; косметикалық, бет орамалдар 7325 Қара металдан жасалған өзге де құйма бұйымдар 3925 Басқа жерде аталмаған немесе енгізілмеген пластмассадан жасалған құрылыс бөлшектері 3920 Пластмассадан жасалған кеуек емес және арматураланбаған, қабатты емес плиталар, табақтар, таспалар 6206 Әйелдерге немесе қыздарға арналған блузкалар, блуздар және блузондар 8704 Жүк тасымалдауға арналған моторлы көлік құралдары Одақта бәсекелік артықшылықтарды және елдік мамандануы есебінен ішкі нарыққа тауарлар мен қызметтер жеткізілімдерін арттыру перспективаларын иеленетін экономика салалары S262 Компьютерлік және ақпараттық қызметтер S268 Өзге де іскерлік қызметтер 7202 Ферроқорытпалар S245 Телекоммуникациялық қызметтер S205 Көлік қызметтері 2204 Табиғи жүзім шарабы және жүзім шырыны 4011 Пневматикалық, резеңке жаңа шиналар мен дөңгелек тыстары 0304 Жас, тоңазытылған немесе мұздатылған балық филесі (фаршты қоса алғанда) 8407 Ұшқыннан тұтанатын іштен жану қозғалтқыштары 7306 Қара металдардан жасалған қуыс, ашық жігі бар, дәнекерленген немесе шегеленген құбырлар, түтіктер және профильдер S287 Жеке адамдарға көрсетілетін қызметтер және мәдениет және демалыс саласындағы қызметтер 8429 Бульдозерлер, грейдерлер, экскаваторлар 2901 Ацикликалық көмірсутегілер 0806 Жаңа піскен немесе кептірілген жүзім 2716 Электр энергиясы 8529 Радиоэлектрондық аппаратураға арналған бөлшектер S287 Жеке адамдарға көрсетілетін қызметтер және мәдениет және демалыс саласындағы қызметтер 1201 Ұсақталған немесе ұсақталмаған соя бұршақтары 0709 Жаңа піскен немесе тоңазытылған өзге де көкөністер 7305 Қара металдардан жасалған дәнекерленген немесе шегеленген дөңгелек қимасы бар құбырлар мен түтіктер 8407 Ұшқыннан тұтанатын іштен жану қозғалтқыштары 1901 Ашытылған экстракт; ұннан жасалған дайын тамақ өнімдері 2909 Жай эфирлер, эфирспирттер, эфирофенолдар, эфироспиртфенолдар, спирттің, жай эфирлердің,кетондардың пероксидтері және олардың туындылары 0703 Басты пияз, шалот пияз, сарымсақ, сопақ басты пияз және өзге де пияз тәріздес көкөністер, жаңа піскен немесе тоңазытылған 7010 Тауарларды сақтауға немесе жинауға арналған шыны ыдыстар, консервлеуге арналған банкілер Армения Республикасы Беларусь Республикасы Қазақстан Республикасы Қырғыз Республикасы Ресей Федерациясы S245 Телекоммуникациялық қызметтер 8450 Кір жуғыш машиналар 0504 Жануарлардың (балықтан басқа) ішектері, қаптары және асқазандары 0504 Жас немесе тоңазытылған томаттар 7108 Өңделмеген немесе ұнтақ түріндегі алтын 2002 Сіркесу қоспастан дайындалған немесе консервленген томаттар 9401 Отыруға арналған жиһаз 2818 Жасанды корунд; алюминий оксиді және гидрооксиді 2818 Ферроқорытпалар 2803 Көміртегі 9001 Оптикалық талшықтар және талшықты- оптикалық жгуттар; талшықты-оптикалық кабелдер; линзалар (байланыстықты қоса) 6204 Әйелдердің костюмдері, жакеттері, көйлектері, юбкалары, шалбарлары, қысқа шалбарлары 8108 Қалдықтары мен сынықтарын қоса алғанда, титан және одан жасалатын бұйымдар 8108 Портландцемент, сазды, шлакты, суперсульфатты цемент және соған ұқсас гидравликалық цементтер 8603 Моторлы вагондар, ашық платформалар 0709 Жаңа піскен немесе тоңазытылған өзге де S262 Компьютерлік және ақпараттық қызметтер 7410 Қалыңдығы (негізін қоспағанда) 0,15 мм 7410 Жануарлардың (балықтан басқа) 8402 Булы қазандықтар немесе бу шығаратын
көкөністер аспайтын мыс фольга ішектері, қаптары және асқазандары басқа да қазандықтар (орталықтан жылытылатын су қазандықтарын қоспағанда); су қайнататын қазандықтар 2523 Портландцемент, сазды, шлакты, суперсульфатты цемент және соған ұқсас гидравликалық цементтер 6302 Төсек, асхана, дәретхана және асүй жабдықтары 2529 Дала шпаты, лейцит, нефелин және нефелин сиениті; плавикті шпат 2529 Астарлы немесе астарсыз немесе өңделген немесе өңделмеген өзге де бас киімдер 7606 Қалыңдығы 0,2 мм асатын алюминий плиталары, табақтары, жолақтары немесе таспалары Интеграциясы мүше мемлекеттер мен тұтастай Одақ үшін мультипликативтік тиімділікті қамтамасыз ететін экономика салалары 01-02 Ауыл шаруашылығы, аңшылық және орман шаруашылығы 19-22 Мұнай өнімдерін өндіру; химия өндірісі; резеңке және пластмасса бұйымдарын жасау 24-25 Металлургия 24-25 Металлургия 26-30, 33 Машина жасау 58-60, 62-66, 68-82 Қаржылық қызмет; жылжымайтын мүлікпен жасалатын операциялар, жалдау және қызметтер көрсету 24-25 Металлургия 07-09 Отын-энергетикалықтан басқа пайдалы қазбаларды өндіру 19-22 Мұнай өнімдерін өндіру; химия өндірісі; резеңке және пластмасса бұйымдарын жасау 24-25 Металлургия өндірісі және дайын металл бұйымдарын жасау 41-43 Құрылыс 26-30, 33 Машина жасау 45- 47, 55-56 Көтерме және бөлшек сауда, автокөлік құралдарын және тұрмыстық бұйымдарды жөндеу; қонақүйлер мен мейрамханалар 26-30, 33 Машина жасау 45-47, 55-56 Көтерме және бөлшек сауда, автокөлік құралдарын, мотоциклдерді, тұрмыстық бұйымдарды және жеке пайдаланымдағы заттарды жөндеу; қонақүйлер мен мейрамханалар Армения Республикасы Беларусь Республикасы Қазақстан Республикасы Қырғыз Республикасы Ресей Федерациясы 49-53, 61 Көлік және байланыс 35-39 Электр энергиясын, газ және су өндіру және бөлу 49-53, 61 Көлік және байланыс 01-02 Ауыл шаруашылығы, аңшылық және орман шаруашылығы 19-22 Мұнай өнімдерін өндіру; химия өндірісі; резеңке және пластмасса бұйымдарын жасау 35-39 Электр энергиясын, газ және су өндіру және бөлу 01-02 Ауыл шаруашылығы, аңшылық және орман шаруашылығы 19-22 Мұнай өнімдерін өндіру; химия өндірісі; резеңке және пластмасса бұйымдарын жасау 49-53, 61 Көлік және байланыс 35-39 Электр энергиясын, газ және су өндіру және бөлу 19-23 Мұнай өнімдерін өндіру; химия өндірісі; резеңке және пластмасса бұйымдарын жасау; өзге де металл емес минералдық өнімдер өндіру 05-06 Отын-энергетикалық пайдалы қазбалар өндіру 58-60, 62-63, 68-82 Жылжымайтын мүлікпен жасалатын операциялар, жалдау және қызметтер көрсету 45-47, 55-56 Көтерме және бөлшек сауда, автокөлік құралдарын және тұрмыстық бұйымдарды жөндеу; қонақүйлер мен мейрамханалар 49-53, 61 Көлік және байланыс
45-47, 55-56 Көтерме және бөлшек сауда, автокөлік құралдарын және тұрмыстық бұйымдарды жөндеу; қонақүйлер мен мейрамханалар 41-43 Құрылыс 26-30, 33 Машина жасау 35-39 Электр энергиясын, газ және су өндіру және бөлу 05-09 Пайдалы қазбалар өндіру 26-30, 33 Машина жасау 58-60, 62-63, 68-82 Жылжымайтын мүлікпен жасалатын операциялар, жалдау және қызметтер көрсету 41-43 Құрылыс 05-06 Отын-энергетикалық пайдалы қазбалар өндіру 58-60, 62-63, 68-82 Жылжымайтын мүлікпен жасалатын операциялар, жалдау және қызметтер көрсету 05-09 Пайдалы қазбалар өндіру 49-53, 61 Көлік және байланыс 64-66 Қаржылық қызмет 58-60, 62-63, 68-82 Жылжымайтын мүлікпен жасалатын операциялар, жалдау және қызметтер көрсету 84 Мемлекеттік басқару және әскери қауіпсіздікті қамтамасыз ету; әлеуметтік қамсыздандыру 16-18 Сүрек өңдеу және ағаштан бұйымдар жасау; целлюлоз-қағаз өндірісі; баспа және баспахана қызметі 23 Өзге де металл емес минералдық өнімдер өндіру 35-39 Электр энергиясын, газ және су өндіру және бөлу 10-12 Сусындарды қоса алғанда, тамақ өнімдері мен темекі өндіру 01-03 Ауыл шаруашылығы, балық шаруашылығы Армения Республикасы Беларусь Республикасы Қазақстан Республикасы Қырғыз Республикасы Ресей Федерациясы Одақішілік және халықаралық өндірістік тізбектерге ендіру әлеуеті бар экономика салалары 01-02 Ауыл шаруашылығы, аңшылық және орман шаруашылығы 26-30, 33 Машина жасау 24-25 Металлургия 26-30, 33 Машина жасау 26-30, 33 Машина жасау 35-39 Электр энергиясын, газ және су өндіру және бөлу 24-25 Металлургия 07-09 Отын-энергетикалықтан басқа пайдалы қазбаларды өндіру 19-22 Мұнай өнімдерін өндіру; химия өндірісі; резеңке және пластмасса бұйымдарын жасау 24-25 Металлургия 19-23 Мұнай өнімдерін өндіру; химия өндірісі; резеңке және пластмасса бұйымдарын жасау; өзге де металл емес минералдық өнімдер өндіру 35-39 Электр энергиясын, газ және су өндіру және бөлу 26-30, 33 Машина жасау 24-25 Металлургия 19-22 Мұнай өнімдерін өндіру; химия өндірісі; резеңке және пластмасса бұйымдарын жасау 26-30, 33 Машина жасау 19-22 Мұнай өнімдерін өндіру; химия өндірісі; резеңке 19-22 Мұнай өнімдерін өндіру; химия өндірісі; резеңке 35-39 Электр энергиясын, газ 35-39 Электр энергиясын, газ және су өндіру
және пластмасса бұйымдарын жасау және пластмасса бұйымдарын жасау және су өндіру және бөлу және бөлу 16-18 Сүрек өңдеу және ағаштан бұйымдар жасау; целлюлоз-қағаз өндірісі; баспа және баспахана қызметі 01-02 Ауыл шаруашылығы, аңшылық және орман шаруашылығы 35-39 Электр энергиясын, газ және су өндіру және бөлу 01-02 Ауыл шаруашылығы, аңшылық және орман шаруашылығы 05-09 Пайдалы қазбалар өндіру 05-09 Пайдалы қазбалар өндіру 10-12 Сусындар мен темекіні қоса алғанда, тамақ өнімдерін өндіру 13-15 Тоқыма және тігін өнеркәсібі; былғары, былғарыдан жасалған бұйымдар жасау және аяқ киім тігу 13-15 Тоқыма және тігін өнеркәсібі; былғары, былғарыдан жасалған бұйымдар жасау және аяқ киім тігу 01-03 Ауыл шаруашылығы, балық шаруашылығы 24-25 Металлургия 05-06 Отын-энергетикалық пайдалы қазбалар өндіру 01-02 Ауыл шаруашылығы, аңшылық және орман шаруашылығы 10-12 Сусындар мен темекіні қоса алғанда, тамақ өнімдерін өндіру 17-18 Целлюлоз-қағаз өндірісі; баспа және баспахана қызметі 10-12 Сусындар мен темекіні қоса алғанда, тамақ өнімдерін өндіру 13-15 Тоқыма және тігін өнеркәсібі; былғары, былғарыдан жасалған бұйымдар жасау және аяқ киім тігу 23 Өзге де металл емес минералдық өнімдер өндіру 05-06 Отын-энергетикалық пайдалы қазбалар өндіру 13-15 Тоқыма және тігін өнеркәсібі; былғары, былғарыдан жасалған бұйымдар жасау және аяқ киім тігу 31-32 Өзге де өндірістер 23 Өзге де металл емес минералдық өнімдер өндіру 05-06 Отын-энергетикалық пайдалы қазбалар өндіру 23 Өзге де металл емес минералдық өнімдер өндіру 23 Өзге де металл емес минералдық өнімдер өндіру 13-15 Тоқыма және тігін өнеркәсібі; былғары, былғарыдан жасалған бұйымдар жасау және аяқ киім тігу 17-18 Целлюлоз-қағаз өндірісі; баспа және баспахана қызметі 16 Сүрек өңдеу және ағаштан бұйымдар жасау 16 Сүрек өңдеу және ағаштан бұйымдар жасау 10-12 Сусындарды қоса алғанда, тамақ өнімдері мен темекі өндіру Одақта интеграциялық әлеуетті иеленетін экономика салаларын айқындау әдістемелерін сынаудың қызмет түрлері бойынша біріктірілген нәтижелері 19-кесте. Тұтастай Одақ үшін әдістемелерді сынаудың біріктірілген нәтижелері Экономика саласы (қызмет түрі) ЭҚЖ коды Жиынтық тиімділік (млн. АҚШ Жекелеген әдістемелер бойынша тиімділіктер үлесі (млн. АҚШ долл.) Анықтама: Әдістеменің мемлекеттік реттеу бойынша Үшінші елдерден импорт Үшінші елдерге Ішкі нарыққа өзара Мультипли- кативтік тиімділік Өндірістік тізбектерге қатысудан тиімділік (аралық өнімге
долл) алмастыру экспорттың өсуі жеткізілімдердің өсуі (шығарудың өсімі) сұраныстың өсуі) нәтижелері (ранг) 4242 Машина жасау 26-30, 33 11 387.4 3337.5 (8.7%) 43 2941.7 (17.9%) 125.7 (1.4%) 3 149.3 1 833.2 1.4 Мұнай өнімдерін өндіру; химия өндірісі; резеңке және пластмасса бұйымдарын жасау; өзге де металл емес минералдық өнімдер өндіру 19-23 9 026.4 990.6 (13.3%) 3746.5 (45.2%) 140.2 (10.5%) 3 247.7 901.4 1.3 Металлургия 24-25 7 184.7 352.1 (14.1%) 1196.8 (41.9%) 434.3 (16%) 3 453.4 1 748.1 1.0 Көлік және байланыс 49-53, 61 3 190.2 634.4 (61%) 0 1310.5 (48.3%) 1 245.3 0 1.5 Экономика саласы (қызмет түрі) ЭҚЖ коды Жиынтық тиімділік (млн. АҚШ долл) Жекелеген әдістемелер бойынша тиімділіктер үлесі (млн. АҚШ долл.) Анықтама: Әдістеменің мемлекеттік реттеу бойынша нәтижелері (ранг) 42 Үшінші елдерден импорт алмастыру Үшінші елдерге экспорттың өсуі Ішкі нарыққа өзара жеткізілімдердің өсуі Мультипли- кативтік тиімділік (шығарудың өсімі) Өндірістік тізбектерге қатысудан тиімділік (аралық өнімге сұраныстың өсуі) Көтерме және бөлшек сауда, автокөлік құралдарын және 45-47, 55-56 2 591.7 0 0 0 2 591.7 0 1.2 42 Мүше мемлекеттердегі мемлекеттік реттеу және мемлекеттік бақылау тереңдігі – 1-ден 5 дейінгі мәнді қабылдайтын индекс. Осы салада бағаны мемлекет белгілейтін немесе мемлекеттік меншік 25% астамды құрайтын мүше мемлекеттердің санына сәйкес келеді. Кіші салалар бойынша агрегациялаумен есептеледі. 43 Жақшадағы мәндер әрбір алғашқы үш әдістеме бойынша интеграциялық өсім мен интеграциясыз тиісті әлеуеттің қатынасын (импорт алмастыру әлеуетін, үшінші елдерге экспортты арттыруды немесе ішкі нарыққа өзара жеткізілімдердің ұлғаюын) білдіреді.
тұрмыстық бұйымдарды жөндеу; қонақүйлер мен мейрамханалар Электр энергиясын, газ және су өндіру және бөлу 35-39 2 567.9 0 0 173.6 (100%) 1 720.9 673.4 1.8 Пайдалы қазбалар өндіру 05-09 1 973.1 19 (19.3%) 5.2 (827.4%) 6.7 (2.3%) 1 504.0 438.2 2.0 Қаржылық қызмет; жылжымайтын мүлікпен жасалатын операциялар, жалдау және қызметтер көрсету 58-60, 62-66, 68-82 1 808.4 202.4 (3.5%) 0 328.5 (3.9%) 1 277.5 0 1.0 Сүрек өңдеу және ағаштан бұйымдар жасау; целлюлоз-қағаз өндірісі; баспа және баспахана қызметі 16-18 1 099.9 111.9 (10.4%) 414.8 (18.8%) 0 383.9 189.3 1.6 Ауыл шаруашылығы, аңшылық және орман шаруашылығы; балық аулау және балық шаруашылығы 01-03 859.7 53.6 (3.1%) 6.1 (16.2%) 9.3 (0.2%) 546.2 244.5 1.8 Экономика саласы (қызмет түрі) ЭҚЖ коды Жиынтық тиімділік (млн. АҚШ долл) Жекелеген әдістемелер бойынша тиімділіктер үлесі (млн. АҚШ долл.) Анықтама: Әдістеменің мемлекеттік реттеу бойынша нәтижелері (ранг) 42 Үшінші елдерден импорт алмастыру Үшінші елдерге экспорттың өсуі Ішкі нарыққа өзара жеткізілімдердің өсуі Мультипли- кативтік тиімділік (шығарудың өсімі) Өндірістік тізбектерге қатысудан тиімділік (аралық өнімге сұраныстың өсуі) Сусындарды қоса алғанда, тамақ өнімдері мен темекі өндіру 10-12 772.1 100.8 (4.8%) 329.9 (18.9%) 40.8 (3.1%) 196.7 103.9 2.8
Тоқыма және тігін өнеркәсібі; былғары, былғарыдан жасалған бұйымдар жасау және аяқ киім тігу 13-15 554.1 196.2 (10.6%) 37.9 (46.5%) 33.3 (12.1%) 187.6 99.1 - Құрылыс 41-43 346.1 0 0 0 346.1 0 1.0 Өзге де өндірістер 31-32 340.3 44 (7%) 155.1 (54.6%) 16.6 (2.3%) 84.2 40.4 1.0 Мемлекеттік басқару және әскери қауіпсіздікті қамтамасыз ету; әлеуметтік қамсыздандыру 84 298.8 0 5.1 (5.2%) 0 293.7 0 1.0 Білім беру; денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер көрсету; өзге де коммуналдық, әлеуметтік және дербес қызметтер көрсету 85-88, 90-96 159.3 14.5 (33.2%) 0 25.2(11%) 119.6 0 1.1 20-кесте. Мүше мемлекеттер бойынша нақтылаумен әдістемелерді тұтастай Одақ үшін сынаудың біріктірілген нәтижелері Экономика саласы (қызмет түрі) ЭҚЖ коды Жиынтық тиімділік (млн. АҚШ долл) Мүше мемлекеттер бойынша тиімділіктер үлесі (млн. АҚШ долл.) Анықтама: Әдістеменің мемлекеттік реттеу бойынша нәтижелері Армения Республикасы Беларусь Республикасы Қазақстан Республикасы Қырғыз Республикасы Ресей Федерациясы
Машина жасау 26- 30, 33 11 387.4 46.1 (0.4%) 44 1673.3 (14.7%) 1002.4 (8.8%) 258.7 (2.3%) 8406.8 (73.8%) 1.4 Мұнай өнімдерін өндіру; химия өндірісі; резеңке және пластмасса бұйымдарын жасау; өзге де металл емес минералдық өнімдер өндіру 19- 23 9 026.3 28.3 (0.3%) 3509 (38.9%) 722.2 (8%) 211.6 (2.3%) 4555.3 (50.5%) 1.3 Металлургия 24- 25 7 184.6 16.1 (0.2%) 1105.4 (15.4%) 1013.2 (14.1%) 187.4 (2.6%) 4862.5 (67.7%) 1.0 Көлік және байланыс 49- 53, 61 3 190.2 73.8 (2.3%) 121.6 (3.8%) 630.6 (19.8%) 187.4 (5.9%) 2176.9 (68.2%) 1.5 Көтерме және бөлшек сауда, автокөлік құралдарын және тұрмыстық бұйымдарды жөндеу; қонақүйлер мен мейрамханалар 45- 47, 55- 56 2 591.7 6 (0.2%) 13.2 (0.5%) 303.5 (11.7%) 39.6 (1.5%) 2229.5 (86%) 1.2 Электр энергиясын, газ және су өндіру және бөлу 35- 39 2 567.9 12.2 (0.5%) 541.3 (21.1%) 74.6 (2.9%) 51.9 (2%) 1888 (73.5%) 1.8 Пайдалы қазбалар өндіру 05- 09 1 973.1 6.4 (0.3%) 298.6 (15.1%) 571 (28.9%) 37.1 (1.9%) 1060.2 (53.7%) 2.0 Экономика саласы (қызмет түрі) ЭҚЖ коды Жиынтық тиімділік (млн. АҚШ долл) Мүше мемлекеттер бойынша тиімділіктер үлесі (млн. АҚШ долл.) Анықтама: Әдістеменің мемлекеттік реттеу бойынша нәтижелері Армения Республикасы Беларусь Республикасы Қазақстан Республикасы Қырғыз Республикасы Ресей Федерациясы Қаржылық қызмет; жылжымайтын мүлікпен жасалатын 58- 60, 62- 1 808.4 30 (1.7%) 543.8 (30.1%) 203.1 (11.2%) 40.7 (2.2%) 990.7 (54.8%) 1.0 44 Жақшадағы мәндер мүше мемлекеттің интеграциялық тиімділікке салыстырмалы тұрғыдағы үлесін білдіреді.
операциялар, жалдау және қызметтер көрсету 66, 68- 82 Сүрек өңдеу және ағаштан бұйымдар жасау; целлюлоз-қағаз өндірісі; баспа және баспахана қызметі 16- 18 1 099.9 8.7 (0.8%) 147.8 (13.4%) 31.2 (2.8%) 21.8 (2%) 890.3 (81%) 1.6 Ауыл шаруашылығы, аңшылық және орман шаруашылығы; балық аулау және балық шаруашылығы 01- 03 859.6 46.5 (5.4%) 348.4 (40.5%) 55.6 (6.5%) 79.9 (9.3%) 329.3 (38.3%) 1.8 Сусындар мен темекіні қоса алғанда, тамақ өнімдерін өндіру 10- 12 772.1 16.3 (2.1%) 292.9 (37.9%) 52.5 (6.8%) 28.3 (3.7%) 382.1 (49.5%) 2.8 Тоқыма және тігін өнеркәсібі; былғары, былғарыдан жасалған бұйымдар жасау және аяқ киім тігу 13- 15 554.1 6.7 (1.2%) 127.8 (23.1%) 83.2 (15%) 48.8 (8.8%) 287.5 (51.9%) - Құрылыс 41- 43 346.1 9.2 (2.7%) 192.7 (55.7%) 58.5 (16.9%) 2.5 (0.7%) 83.2 (24%) 1.0 Өзге де өндірістер 31- 32 340.3 3.2 (0.9%) 125.1 (36.7%) 11.4 (3.4%) 10.9 (3.2%) 189.8 (55.8%) 1.0 Мемлекеттік басқару және әскери қауіпсіздікті қамтамасыз ету; әлеуметтік қамсыздандыру 84 298.8 0 (0%) 5.1 (1.7%) 0 (0%) 0.4 (0.1%) 293.2 (98.1%) 1.0 Экономика саласы (қызмет түрі) ЭҚЖ коды Жиынтық тиімділік (млн. АҚШ долл) Мүше мемлекеттер бойынша тиімділіктер үлесі (млн. АҚШ долл.) Анықтама: Әдістеменің мемлекеттік реттеу бойынша нәтижелері Армения Республикасы Беларусь Республикасы Қазақстан Республикасы Қырғыз Республикасы Ресей Федерациясы Білім беру; денсаулық сақтау және әлеуметтік 85- 159.3 5.7 65.5 3.6 21.4 63.2 1.1
қызметтер көрсету; өзге де коммуналдық, әлеуметтік және дербес қызметтер көрсету 88, 90-96 (3.6%) (41.1%) (2.2%) (13.4%) (39.7%) Одақта интеграциялық әлеуетті иеленетін экономика салаларын айқындаудың үш әдістемесін сынаудың нақтыланған нәтижелері (импорт алмастыру, экспортты ұлғайту және әртараптандыру, мамандану) 21-кесте. Тауар позицияларының (СЭҚ ТН) және қызметтердің (ТБҚКЖ) деңгейінде импорт алмастыру, экспортты ұлғайту және әртараптандыру, мамандану тиімділіктерінің сомасы бойынша экономика салаларының ТОП-20 СЭҚ ТН Үш әдістеме бойынша Әдістемелер бойынша тиімділіктер үлесі (млн. АҚШ долл.)
Экономика салалары (ТБҚКЖ) коды жиынтық тиімділік, млн. АҚШ долл. Үшінші елдерден импорт алмастыру Үшінші елдерге экспорттың өсімі Ішкі нарыққа жеткізілімдердің өсімі Көлік қызметтері S205 1 915.8 634.4 0 1 281.3 Адамдарды тасымалдауға арналған жеңіл автомобильдер с8703 1 480.9 996.9 484.0 0 Пневматикалық, резеңке жаңа шиналар мен дөңгелек тыстары С4011 672.5 0 615.2 57.2 Бастапқы нысандардағы этилен полимерлері с3901 634.9 66.9 568.0 0 Моторлы көлік құралдарының бөлшектері мен керек-жарақтары с8708 485.1 403.3 81.8 0 Терапевтік немесе профилактикалық мақсаттарға арналған дәрілік заттар с3004 459.6 459.6 0 0 Қара металдардан жасалған қуыс, ашық жігі бар, дәнекерленген немесе шегеленген құбырлар, түтіктер және профильдер с730б 413.0 0.1 143.8 269.1 Темірден немесе легирленбеген болаттан жасалған, одан әрі өңделмеген шыбықтар с7214 399.0 3.0 396.0 0 Пластмассадан жасалған кеуек емес және арматураланбаған, қабатты емес плиталар, табақтар, таспалар с3920 375.5 0 375.5 0 Экономика салалары СЭҚ ТН (ТБҚКЖ) коды Үш әдістеме бойынша жиынтық тиімділік, млн. АҚШ долл. Әдістемелер бойынша тиімділіктер үлесі (млн. АҚШ долл.) Үшінші елдерден импорт алмастыру Үшінші елдерге экспорттың өсімі Ішкі нарыққа жеткізілімдердің өсімі Есептеу машиналары және олардың блоктары; магниттік немесе оптикалық есептеу құрылғылары с8471 314.4 143.2 171.2 0
Өзге де іскерлік қызметтер S268 309.6 0 0 309.6 Бульдозерлер, грейдерлер, экскаваторлар с8429 301.3 182.7 62.5 56.2 Ацикликалық көмірсутегілер с2901 219.3 0 216.1 3.3 Пластмассадан жасалған плиталар, табақтар, үлбір және өзге де жолақтар с3921 195.9 8.3 187.5 0 Мониторлар мен проекторлар, телевизия байланысына арналған қабылдау аппаратурасы с8528 194.5 0 194.5 0 Шүмектер, клапандар, вентильдер және басқа да ұқсас арматура с8481 190.0 0 190.0 0 Пластиналар мен цилиндрлер арқылы басу үшін пайдаланылатын баспа машиналары с8443 189.4 148.8 40.6 0 Темірден немесе легирленбеген болаттан жасалған, ені 600 мм және одан да кеңірек, жалатылған, жабыны бар прокат с7210 186.4 3.0 183.3 0 Пластмассадан жасалған өзге де бұйымдар с3926 185.3 0 185.3 0 Роялти және лицензиялық төлемдер S266 181.6 181.6 0 0 22-кесте. Мүше мемлекеттер бойынша нақтылаумен импорт алмастыру, экспортты ұлғайту және әртараптандыру, мамандану тиімділіктерінің сомасы бойынша экономика салаларының ТОП-20 Экономика салалары СЭҚ ТН (ТБҚКЖ) коды Жиынтық тиімділік, млн. АҚШ долл. Мүше мемлекеттер бойынша тиімділіктер үлесі (млн. АҚШ долл.) Армения Республикасы Беларусь Республикасы Қазақстан Республикасы Қырғыз Республикасы Ресей Федерациясы
Көлік қызметтері S205 1 915.8 63.2 0 453.1 118.2 1 281.3 Адамдарды тасымалдауға арналған жеңіл автомобильдер с8703 1 480.9 0 0 0 89.2 1 391.7 Пневматикалық, резеңке жаңа шиналар мен дөңгелек тыстары с4011 672.5 0 421.7 0 0 250.7 Бастапқы нысандардағы этилен полимерлері с3901 634.9 0 449.0 0 0.3 185.5 Моторлы көлік құралдарының бөлшектері мен керек-жарақтары с8708 485.1 5.6 0 0 18.2 461.2 Терапевтік немесе профилактикалық мақсаттарға арналған дәрілік заттар с3004 459.6 7.0 0 267.8 47.5 137.4 Қара металдардан жасалған қуыс, ашық жігі бар, дәнекерленген немесе шегеленген құбырлар, түтіктер және профильдер с7306 413.0 0.1 41.8 0 0 371.0 Экономика салалары СЭҚ ТН (ТБҚКЖ) коды Жиынтық тиімділік, млн. АҚШ долл. Мүше мемлекеттер бойынша тиімділіктер үлесі (млн. АҚШ долл.) Армения Республикасы Беларусь Республикасы Қазақстан Республикасы Қырғыз Республикасы Ресей Федерациясы Темірден немесе с7214 399.0 1.5 0 0 0.3 397.3
легирленбеген болаттан жасалған, одан әрі өңделмеген шыбықтар Пластмассадан жасалған кеуек емес және арматураланбаған, қабатты емес плиталар, табақтар, таспалар с3920 375.5 0 343.3 эо э JZ.J 0 0 Есептеу машиналары және олардың блоктары; магниттік немесе оптикалық есептеу құрылғылары с8471 314.4 0 54.9 243.1 0 16.5 Өзге де іскерлік қызметтер S268 309.6 0 309.6 0 0 0 Бульдозерлер, грейдерлер, экскаваторлар с8429 301.3 4.1 80.5 27.6 9.6 179.6 Ацикликалық көмірсутегілер с2901 219.3 0 216.1 3.3 0 0 Пластмассадан жасалған плиталар, табақтар, үлбір және жолақтар немесе өзге де таспалар с3921 195.9 0 84.2 25.8 0 85.9 Экономика салалары СЭҚ ТН (ТБҚКЖ) коды Жиынтық тиімділік, млн. АҚШ долл. Мүше мемлекеттер бойынша тиімділіктер үлесі (млн. АҚШ долл.) Армения Республикасы Беларусь Республикасы Қазақстан Республикасы Қырғыз Республикасы Ресей Федерациясы Мониторлар мен с8528 194.5 0 34.2 44.7 0 115.6
проекторлар, телевизия байланысына арналған қабылдау аппаратурасы Шүмектер, клапандар, вентильдер және басқа да ұқсас арматура с8481 190.0 0.05 0 37.1 0 152.9 Пластиналар мен цилиндрлер арқылы басу үшін пайдаланылатын баспа машиналары с8443 189.4 1.1 0 39.8 0 148.6 Темірден немесе легирленбеген болаттан жасалған, ені 600 мм және одан да кеңірек, жалатылған, жабыны бар прокат с7210 186.4 2.9 0 28.5 0.1 154.8 Пластмассадан жасалған өзге де бұйымдар с3926 185.3 0.04 185.2 0 0 0 Роялти және лицензиялық төлемдер S266 181.6 0 0 18.8 0 162.8 23-кесте. Мазмұндық барабарлығын тексеру нәтижелері бойынша қосылған экономика салаларының тізбесі (СЭҚ ТН немесе ТБҚКЖ 4 белгісі Экономика салалары СЭҚ ТН (ТБҚКЖ) коды Импорт алмастыру Экспортты ұлғайту және әртараптандыру Мамандану Ірі қара малдың жас немесе тоңазытылған еті с0201 + + Жаңа піскен немесе тоңазытылған ассүтіген-салаты және с0705 + +
цикорий Жаңа піскен немесе тоңазытылған қияр және корнишон с0707 + + Жаңа піскен немесе тоңазытылған аршылған немесе аршылмаған бұршақты көкөністер с0708 + + Мұздатылған көкөністер (шикі немесе суда немесе буға пісірілген) с0710 + + Қысқа мерзімде сақтау үшін консервленген, бірақ мұндай түрде тікелей тамаққа пайдалану үшін жарамсыз көкөністер с0711 + + Кептірілген, аршылған, тұқымдық қабығынан тазартылған немесе тазартылмаған, шағылған немесе шағылмаған бұршақты көкөністер с0713 + + Жаңа піскен, тоңазытылған, мұздатылған немесе кептірілген маниок, маранта, салеп, жер алмұрты немесе топинамбур, тәтті картоп немесе батат с0714 + + Жаңа піскен немесе кептірілген цитрусты жемістер с0805 + + Жаңа піскен алмалар, алмұрттар және айва с0808 + + Өзге де жаңа піскен жемістер с0810 + + Қайнаған суда немесе буда жылумен өңдеуге ұшыраған немесе ұшырамаған, тоңазытылған, қант немесе басқа да тәттілегіш заттар қосылған немесе қосылмаған жемістер мен жаңғақтар с0811 + + Қысқа мерзімде сақтау үшін консервленген, бірақ мұндай түрде тікелей тамаққа пайдалану үшін жарамсыз жемістер мен жаңғақтар с0812 + + Жаңа піскен, мұздатылған, кептірілген немесе консервленген цитрус жемістерінің қабығы немесе қауынның қабығы (қарбыз қабығын қоса алғанда) с0814 + + Битумды минералдардан алынған шикі мұнай немесе шикі мұнай өнімдері с2709 + + Экономика салалары СЭҚ ТН (ТБҚКЖ) коды Импорт алмастыру Экспортты ұлғайту және әртараптандыру Мамандану Битумды жыныстардан алынған шикіден басқа мұнай және мұнай өнімдері; басқа жерде аталмаған немесе енгізілмеген, битумды жыныстардан алынған мұнайдың немесе мұнай с2710 + +
өнімдерінің 70 мас.% немесе одан да көбін құрайтын өнімдер Мұнай газдары немесе өзге де газ тектес көмірсутегілері с2711 + + Ірі қара малдың мұздатылған еті с0202 + Жаңа піскен немесе тоңазытылған картоп с0701 + Жаңа піскен немесе тоңазытылған қауданды қырыққабат, түрлі-түсті қырыққабат, кольраби, жапырақты қырыққабат с0704 + Кептірілген, тұтас, бөліктерге, тілімдерге кесілген, ұсақталған немесе ұнтақ түріндегі, бірақ одан арғы өңдеуге ұшырамаған көкөністер с0712 + Қауындар (қарбыздардан басқа) және жаңа піскен папайя с0807 + Жаңа піскен өріктер, шиелер, қызыл шиелер, шабдалылар (балшырынды қоса алғанда), қараөріктер және шомырттар с0809 + Қоюлатылмаған және қант немесе басқа да тәттілегіш заттар қосылмаған сүт және қаймақ с0401 + Қоюлатылған және қант немесе басқа да тәттілегіш заттар қосылған сүт және қаймақ с0402 + Іркіт, ұйытылған сүт және қаймақ, иогурт, айран және өзге де ферменттелген немесе ашытылған, қоюлатылған немесе қоюлатылмаған сүт және қаймақ с0403 + Қоюлатылған және қоюлатылмаған, қант немесе басқа да тәттілегіш заттар қосылған немесе қосылмаған сүт сарысуы; сүттің табиғи компоненттерінен алынған өнімдер с0404 + Сары май және сүттен алынған басқа да тоңмайлар және майлар; сүт пасталары с0405 4“ Сыр және ірімшік с0406 + 2-қосымша Одақтың интеграциялық әлеуетін іске асыруға бағытталған шаралардың тізбесі № Кооперация есебінен Үшінші елдерге Елдік мамандану есебінен ішкі Мультипли кативтік Өндіріс тік «Болашақ- тың Мемлекет реттейтін экономика салалары және мемлекет
Шаралардың тізбесі импорт алмастыру экспортты ұлғайту нарыққа жеткізілімдерді арттыру тиімділікте р тізбект ер салалары» қатысатын компаниялардың жоғары үлесі бар салалар 1 Лицензиялар мен басқа да рұқсат ету құжаттарын өзара тану + 2 Мүше мемлекеттердің мемлекеттік бақылауды жүзеге асыру саласындағы заңнамасын үйлестіру + 3 Мүше мемлекеттердің зияткерлік меншік, мүше мемлекеттердің зияткерлік меншік объектілеріне құқық иеленушілерінің мүдделерін қорғауды қамтамасыз ету саласындағы заңнамасын үйлестіру + 4 Энергия тиімділігі және ресурсты үнемдеу саласындағы талаптар мен стандарттарды үйлестіру + 5 Тұтынушылық сұранысты арттыру үшін Одаққа мүше мемлекеттердің аумағында өндірілетін (көрсетілетін) тауарлар (қызметтер) туралы Одақ тұтынушыларын ақпараттандыру + 6 Одаққа мүше мемлекеттердің тауарлары мен қызметтерінің үшінші елдердің нарықтарына қол жетімділігі үшін, оның ішінде қосылған құнның халықаралық тізбектерін қалыптастыруға жәрдемдесу үшін қолайлы жағдайларды қамтамасыз ету мақсатында үшінші елдермен преференциялық сауда режимдерін пайдалану + + 7 Зерттеулер мен әзірлемелердің ашық орталықтарын, ғылыми-техникалық ақпаратпен алмасу жүйесін, үздік практикалар мен үздік технологиялық шешімдер туралы ақпаратты орналастыру жүйесін құруды қоса алғанда, технологиялар трансфері саласындағы үйлестіру + 8 Технологиялар трансфері, өндірісті жаңғырту, еңбек өнімділігін арттырусаласындағы инвесторлардың міндеттемелерін айырбас ретінде инвесторлар үшін жеңілдіктер беру жөніндегі іс-қимылды үйлестіру + + + + 9 Үшінші елдердің нарықтарындағы Одаққа мүше мемлекеттердің тауарлары мен қызметтері үшін +
кедергілерді анықтау және жою бойынша шараларды үйлестіру 10 Үшінші елдердің нарықтарында зияткерлік меншік құқықтарын және ұлттық брендтерді қорғау жөніндегі шараларды үйлестіру + 11 Одаққа мүше мемлекеттердің аумағында тауарлар мен қызметтер шығаруға арналған осы заманғы технологияларды Одаққа мүше мемлекеттер компанияларының сатып алуын қолдау және оларды кейіннен үшінші елдерге экспорттау шараларын үйлестіру + + 12 Қаржы институттарының (Росэксимбанктің, казэкспортгаранттың, белэксимгаранттың, Армения экспорттық сақтандыру агенттігінің қатысуымен Ресейдің экспорттық кредиттер мен инвестицияларды сақтандыру агенттігі), сондай-ақ Одаққа мүше мемлекеттердің компаниялары шетелдік өкілдіктерінің үшінші елдердің нарықтарында Одаққа мүше мемлекеттер бірлесіп өндіретін тауарлары мен қызметтерін ілгерілету және қаржылық емес қолдау (шетелдегі сауда өкілдіктері, Одаққа мүше мемлекеттер елшіліктерінің экономикалық бөлімдері) жөніндегі өзара іс қимылы мен олардың жұмысының үйлесімділігін қамтамасыз ету + 13 Техникалық мүмкіндік болған кезде бірінші мүше мемлекеттің тұтынушыларына көрсетілетін ұқсас қызметтен кем емес қолайлылық шарттарында бір мүше мемлекеттің табиғи монополиялар субъектілерінің қызметтеріне Одақтың басқа мүше мемлекеттері шаруашылық жүргізуші субъектілерінің қол жетімділігін қамтамасыз ету + 14 ЕАЭО Бірыңғай кекндік тарифінің әкелінетін кеден баждарының мөлшерлемелерін оңтайландыру + + + 15 Жоғары, оның ішінде үздік және қол жетімді технологиялар импортын қолдау, жоғары технологиялы өнім өндіруге бағытталған осы заманғы өндірістік-технологиялық толық цикл тізбектеріне енгізу + 16 Өндірістің бірыңғай қағидаларын қолдану және олардың еркін қозғалысы режимінен алу сақталатын тауарлардың жекелеген санаттарының Одаққа мүше мемлекеттердің аумағындағы айналымы + + +
17 Одақтың және мүше мемлекеттердің оң имиджін ілгерілету жөніндегі бірлескен іс-шараларды жүргізу, оның ішінде шетелдік бұқаралық ақпарат құралдарында жүргізу + + 18 Өзіндік технологияларды дамыту, өндірісті жаңғырту және еңбек өнімділігін арттыру мақсатында бірлескен ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстар жүргізу + 19 Интеграциялық әлеуеті бар экономика салаларындағы өндірісті ұйымдастыру және жаңғырту үшін шетелдік мамандарды тарту кезінде ықтимал кедергілерді азайту бойынша келісілген, үйлестірілген саясатты жүргізу + 20 Бәсекелестікті дамыту және бірыңғай трансшекаралық тауар нарықтарында бәсекелестікті қорғау құралдарын пайдалану + + + + + 21 Мемлекетаралық және өңіраралық өндірістік кооперацияны, оның ішінде субконтрактингті пайдалана отырып дамыту + 22 ЕАЭО-да шағын және орта бизнес субъектілерін қолдаудың бірлескен бағдарламаларын, оның ішінде әкімшілік рәсімдерін қысқарту және оңайлату, кәсіпкерлік қызметті дамытуға арналған инфрақұрылым құру арқылы әзірлеу + + + 23 Міндетті мемлекеттік төлемдер деңгейін үйлестіре отырып азайту, атап айтқанда, экономиканың басым салаларында интеграциялық жобаларды іске асыру үшін «салық каникулдарын» беру түрінде азайту + + + 24 Тауарларды Одақтың кедендік шекарасы арқылы өткізу кезінде кедендік операцияларды және басқа да рәсімдерді жасау тәртібін оңайлату мақсатында Одақтың құқығын құрайтын кедендік құқық қатынастарын, сондай-ақ кедендік әкімшілендіруді реттейтін халықаралық шарттар мен актілерді жетілдіру + 25 Энергетикалық және көлік инфрақұрылымын бірлесіп дамыту + 26 Табиғи монополиялар өнімдері мен қызметтеріне бағалар мен тарифтерді реттеу саласындағы саясатты келісу, үйлестіру + + 27 Лицензияланатын қызмет түрлерін, мысалы азаматтардың өмірі мен денсаулығы үшін тікелей +
қауіппен байланысты емес салалардағы түрлері келісілген, үйлестірілген қысқарту 28 Мүше мемлекеттердің арасындағы шекара маңы өңірлерінде әкімшілік-аумақтық құрылымдардың (бірліктердің) арасындағы экономикалық байланыстарды нығайтуға жәрдемдесу, өңіраралық ынтымақтастықты, оның ішінде бірлескен жұмыс топтарының отырыстарын, конгрес-көрме іс- шараларын, интеграциялық жобалардың жәрмеңкелерін өткізу жолымен дамыту + 29 Әртүрлі іске асыру сатысында, сондай-ақ бірлескен кәсіпорындарда, консорциумдарда, холдингтерде тұрған инвестициялық, инфрақұрылымдық, индустриялық және инновациялық ұлттық және бірлескен жобалар туралы ортақ ақпараттық Интернет- ресурсты қамтитын шаруашылық жүргізуші субъектілер мен инвесторларды қолдаудың бірыңғай ақпараттық-консультациялық механизмін құру + + + + 30 Ғылыми-технологиялық болжаудың ортақ платформасын құру + 31 Ғылыми-технологиялық дамуды үйлестіру жүйесін құру + 32 Бірлескен инновациялық даму институттарын (технологиялық платформалар, инжиниринг орталықтар және т.б.) құру. Және инновациялық дамуды қолдау ұйымдарының ортақ стандарттарын әзірлеу (инкубаторлар, технопарктер, индустриялық парктер/аймақтар және т.б.) + 33 Бірлескен даму институттарын, оның ішінде интеграциялық әлеуетті иеленетін экономика салаларындағы жобаларды қаржыландыратындарын құру + + + + 34 Бірлескен инновациялық жобаларды іске асыру кезінде мүше мемлекеттердің ЖОО ғылымының субъектілерін арасындағы өзара іс-қимыл үшін жағдайлар жасау + 35 Коммуникациялық алаңдар мен ортақ деректер базаларын қалыптастыру, көрмелік және конгрестік қызметті үйлестіру арқылы Одаққа мүше мемлекеттердің шаруашылық жүргізуші субъектілерінің арасындағы өзара іс-қимыл үшін (бірінші кезекте Одаққа мүше мемлекеттердің салалық + + + + +
бірлестіктерінің арасындағы коммуникациялық байланыстарды ынталандыру арқылы) жағдайлар жасау 36 Одақ бойынша әріптес елдерде жүзеге асырылған ҒЗТКЖ нәтижелері қойылатын талаптарға сәйкес келген және ұлттық ұқсастар болмаған жағдайда оларды пайдалануды ынталандыру + 37 Көлік қызметтері экспортының жән.е жолаушылар тасымалдарының артуын ынталандыру, Одаққа мүше мемлекеттердің көлік компанияларының ішкі нарықтағы қызметін ілгерілету + 38 Одақ шеңберінде жоғары қосылған құны бар өнімдерді әзірлеумен және өндірумен айналысатын еларалық өндірістік холдингтер құруды ынталандыру + + + + 39 Зияткерлік меншік объектілеріне құқықтарды тіркеуді оңайлату + 40 Экономикадағы инновациялық процестерді қаржылық ынталандыру, оның ішінде инновациялық гранттар беру, инновациялық жобаларды қаржыландыру, жоғары технологиялы салалар мен компанияларды қолдау үшін жан-жақты негізде арнайы қорлар қалыптастыру арқылы ынталандыру + 41 Болашақта көлік-логистикалық тораптарды ықтимал дамытумен, талап етілуі мүмкін маршруттарда еуразиялық көлік дәліздерін қалыптастыру + 42 Өмірлік маңызы бар және сезімтал тауарларға келісілген, үйлестірілген баға саясатын қалыптастыру және іске асыру + 43 Контейнерлік және контрейлерлік маршруттарды қоса алғанда, Одаққа мүше мемлекеттердің аумағы арқылы жаңа көлік жолдарын салу, Одаққа мүше мемлекеттердің аумағы арқылы үшінші елдерге тасымалдарды қамтамасыз ететін көлік инфрақұрылымын бірлесіп дамыту + + 44 Мемлекеттік сатып алу рәсімдерінің шеңберінде мүше мемлекеттердің тауарлар мен қызметтерді өндірушілері үшін Одақ шеңберінде преференциялар жүйесін қалыптастыру (оның ішінде мемлекеттік-жеке меншік әріптестіктің механизмін іске асыру кезінде) + +
3-қосымша. Жалпы Одақ бойынша интеграциялық әлеуеті бар экономика салаларының тізбесі 1) Одақ шеңберіндегі кооперация есебінен импорт алмастырудың интеграциялық әлеуеті бар экономика салаларының тізбесі Ранг 45 СЭҚ ТН/ТБҚКЖ коды Экономика салаларының атауы 1 8703 Адамдарды тасымалдауға арналған жеңіл автомобильдер 2 s205 Көлік қызметтері 3 3004 Терапевтік немесе профилактикалық мақсаттарға арналған дәрілік заттар 4 8708 Моторлы көлік құралдарының бөлшектері мен керек-жарақтары 5 8429 Бульдозерлер, грейдерлер, экскаваторлар 6 s266 Роялти және лицензиялық төлемдер 7 8443 Пластиналар мен цилиндрлер арқылы басу үшін пайдаланылатын баспа машиналары 8 8471 Есептеу машиналары және олардың блоктары; магниттік немесе оптикалық есептеу құрылғылары 9 7326 Қара металдардан жасалған өзге де бұйымдар 10 8483 Трансмиссиялық біліктер және кривошиптер, шестерналар мен тісті берілістер 11 9018 Медицинада, хирургияда, стоматологияда немесе ветеринарияда қолданылатын приборлар және құрылғылар 12 8414 Ауа немесе вакуумдық сорғылар, ауа немесе газ компрессорлары мен желдеткіштері 13 8421 Центрифугалар; сұйықтарды немесе газдарды сүзуге немесе тазартуға арналған құрылғылар 14 8477 Резеңкені немесе пластмассаны өңдеуге арналған жабдық 15 3808 Инсектицидтер, фунгицидтер, гербицидтер 16 8413 Сұйықтық сорғылары; сұйықтықтарды көтергіштер 17 8479 Жеке функциялары бар машиналар мен механикалық құрылғылар 18 3901 Бастапқы нысандардағы этилен полимерлері 19 6402 Ұлтанды және қонышы резеңкеден немесе пластмассадан тігілген өзге де аяқ киім 20 8529 Радиоэлектрондық аппаратураға арналған бөлшектер 21 7304 Қара металдардан жасалған қуыс, жіксіз құбырлар, түтіктер және профильдер 22 7216 Темірден немесе легирленбеген болаттан жасалған фасонды бұрыштамалар мен профильдер 23 4202 Саквояждар, шамадандар, кейстер, портфельдер, ранецтер, көзәйнекке арналған футлярлар 24 9021 Ортопедиялық бейімделген бұйымдар; шиналар; жасанды дене бөліктері; есту аппараттары 25 8428 Жүк көтеруге, тиеуге немесе түсіруге арналған құрылғылар (лифтілер, эскалаторлар, конвейерлер) 26 4818 Дәретхана қағазы және соған ұқсас қағаз; косметикалық, бет орамалдары 27 8701 Тракторлар 28 8302 Бекіту арматурасы, фурнитура және қымбат бағалы емес металдардан жасалған ұқсас бұйымдар 29 8462 Металдарды көлемдік қалыптауға, шыңдауға немесе қалыптауға арналған станоктер (пресстерді қоса алғанда) 45 Осы жерде және одан әрі ранг экономика саласының интеграциялық ынтымақтастық үшін басымдығын көрсетеді
30 2204 Табиғи жүзім шараптары; жүзім шырыны 31 8427 Айырлы қармауышы бар автотиегіштер; өзге де тиегіштер 32 8545 Көмірлі электродтар, көмірлі щеткалар, шамдарға немесе батареяларға арналған көмірлер және графиттен жасалған бұйымдар 33 8438 Тамақ өнімдерін өнеркәсіптік дайындауға немесе өндіруге арналған жабдық 34 4016 Қатты резеңкеден басқа, вулкандалған резеңкеден жасалған бұйымдар 35 8424 Сұйықтарды немесе ұнтақтарды шашыратуға арналған механикалық құрылғылар; өрт сөндіргіштер 36 4810 Каолин жалатылған қағаз және картон 37 1806 Шоколад және құрамында какао бар өнімдер 38 8526 Қашықтан басқарылатын радиолокациялық және радионавигациялық аппаратура 39 7302 Темір жол немесе трамвай жолдарына арналып қара металдардан жасалған бұйымдар (рельстерді қлоса алғанда) 40 3302 Хош иісті заттардың қоспалары 41 3904 Винихлорид полимерлері 42 s260 Қаржылық қызметтер 43 4002 Синтетикалық каучук және фактис 44 8467 Пневматикалық, гидравликалық немесе қозғалтқыш орнатылған қол аспаптары 45 7308 Жиналмалы құрылыс конструкцияларынан басқа қара металдардан жасалған металл конструкциялары (көпірлер және олардың секциялары, шлюз қақпасы, мұнаралар 46 8412 Қозғалтқыштар және өзге де күштік қондырғылар 47 3906 Бастапқы нысандардағы акрил полимерлері 48 8426 Кеменің деррик крандары; көтергіш крандар; жылжымалы көтергіш фермалар, порталды тиегіштер 49 6110 Тоқылған трикотаж свитерлер, пуловерлер, жилеттер 50 4811 Беті боялып немесе декорацияланып, сіңірілген, ламинацияланған қағаз және картон 51 3909 Аминдік-альдегидтік шайырлар, феноло-альдегидтік шайырлар және полиуретандар 52 8508 Шаңсорғыштар 53 9405 Шамдар және жарықтандыру жабдығы, фарлар және олардың бөліктері; жарықты маңдайшалар 54 8432 Жер қыртысын дайындауға және өңдеуге арналған машиналар 55 9503 Үш дөңгелекті велосипедтер, самокаттар, қуыршақтар 56 8474 Жер қыртысын, тасты, руданы бөлуге, ұсақтауға, араластыруға арналған жабдық 57 8512 Электрмен жарықтандыру немесе белгі беру жабдығы, әйнек тазартқыштар 58 8502 Электр генераторлық қондырғылар және айналмалы электр түрлендіргіштері 59 6403 Ұлтаны резеңкеден, пластмассадан, былғарыдан тігілген және қонышы табиғи былғары аяқ киім 60 2009 Жеміс шырындары (жүзім суслосын қоса алғанда) және көкөніс шырындары 61 8407 Ұшқыннан тұтанатын іштен жану қозғалтқыштары 62 8525 Радио хабарларын таратуға немесе телевизияға арналған бергіш аппаратура 63 s287 Жеке адамдарға көрсетілетін қызметтер және мәдениет және демалыс саласындағы қызметтер 64 8419 Материалдарды өңдеу үшін өнеркәсіптік немесе зертханалық жылытпалы жабдық 65 8433 Ауыл шаруашылығы дақылдарын жинауға немесе бастыруға арналған машиналар, шөп шапқыштар немесе көгал шапқыштар 66 4410 Сүректі-жоңқалы плиталар 67 5402 Бөлшек саудаға арналып бөлшектеп өлшенбеген синтетикалық кешенді жіптер
68 3304 Косметикалық құралдар және теріні баптауға арналған құралдар; маникюрге немесе педикюрге арналған құралдар 69 8537 Пульттер, панельдер, консолдар, бөлгіш қалқандар 70 8518 Микрофондар және оларға арналған тіреуіштер; дауыс күшейткіштер; құлаққаптар және бас телефондары 71 2614 Титан рудалары және концентраттары 72 8716 Тіркемелер және жартылай тіркемелер 73 4911 Баспа репродукциялары мен фотографияларды қоса алғанда, өзге де баспа өнімдері 74 2309 Жануарларды азықтандыру үшін пайдаланылатын өнімдер 75 0806 Жаңа піскен немесе кептірілген жүзім 76 3206 Өзге де бояғыш заттар; люминофорлар ретінде пайдаланылатын органикалық емес өнімдер 77 8504 Электр трансформаторлары, статистикалық электр түрлендіргіштері, индуктивтілік катушкалары 78 3006 Өзге де фармацевтикалық өнімдер (хирургиялық кетгут, қан тобын анықтауға арналған реагенттер, тіс цеиенттері және т.б.) 79 3303 Әтір және иіссу 80 3307 Қырынуға арналған құралдар, дезодоранттар 81 8480 Металл құю өндірісіне арналған тау жыныстары; құю тұғырықтары 82 4001 Табиғи каучук және соған ұқсас табиғи шайырлар 83 9401 Отыруға арналған жиһаз 84 9001 Оптикалық талшықтар және талшықты-оптикалық жгуттар; талшықты-оптикалық кабелдер; линзалар (байланыстықты қоса) 85 6404 Резеңкеден, пластмассадан, табиғи немесе композициялық былғарыдан жасалған ұлтанды және тоқыма материалдардан жасалған қонышты аяқ киім 86 8436 Ауыл шаруашылығына, бақшашылыққа, орман шаруашылығына, құс шаруашылығына немесе ара шаруашылығына арналған жабдық 87 6908 Төсеуге арналған плиталар, еденге, пештерге немесе қабырғаларға арналған зерлі қыш плиткалары 88 2836 Карбонаттар; пероксокарбонаттар (перкарбонаттар); құрамында аммоний карбаматы бар техникалық аммоний карбонаты 89 3815 Реакция бастамашылары, реакцияны жеделдетушілер және басқа жерде аталмаған немесе енгізілмеген катализаторлар 90 7320 Серіппелер, рессорлар және олардың қара металдардан жасалған табақтары 91 2933 Азоттың гетератом(дар)ын қамтитын гетероцикликалық қосылыстар 92 6307 Киім пішуді қоса алғанда, дайын бұйымдар 93 3824 Құю нысандарын немесе құю өзектерін өндіруге арналған дайын байланыстырғыш заттар 94 8515 Электр, лазерлік немесе жоғары температурада дәнекерлеуге арналған машиналар мен аппараттар 95 8452 Кітап блоктарын тігуге арналған машиналардан басқа тігін машиналары; тігін машиналарына арналған инелер 96 0809 Өріктер, шиелер және қызыл шиелер, шабдалылар, қараөріктер 97 9603 Сыпырғыштар, щеткалар, швабралар және сыпыртқылар 98 2922 Құрамында оттегі бар функционалдық топты қамтитын амин қосылыстары 99 3921 Пластмассадан жасалған плиталар, табақтар, үлбірлер және жолақтар немесе таспалар, өзгелері 100 2917 Поликарбондық қышқылдар, олардың туындылары 101 3403 Майлау материалдары (кесу аспаптарына арналған майлау-салқындату эмульсияларын қоса алғанда) 102 8514 Өнеркәсіптік немесе зертханалық электр пештері мен камералары; материалдарды термикалық өңдеуге арналған жабдық 103 8517 Телефон аппараттары, оның ішінде ұялы байланыс желілеріне арналғандары 104 9022 Рентгендік альфа, бета немесе гамма сәулеленуін пайдалануға негізделген аппаратура 105 4005 Бастапқы нысандардағы немесе пластина түріндегі вулкандалмаған резеңке қоспа 106 8408 Поршеньді іштен жану қозғалтқыштары 107 3912 Целлюлоза және оның бастапқы нысандардағы туындылары
108 6302 Төсектік, асханалық, дәретханалық және асүйлік керек-жарақтар 109 8402 Булы қазандықтар немесе бу шығаратын басқа да қазандықтар (орталықтан жылытылатын су қазандықтарын қоспағанда); су қайнататын қазандықтар 110 4010 Контейнерлік таспалар жетек белдіктер немесе вулкандалған резеңкеден жасалған бельтинг 111 2002 Сіркесу қоспастан дайындалған немесе консервленген томаттар 112 8465 Ағаш, тығын, сүйек, эбонит, қатты пластмасса өңдеуге арналған станоктар 113 7412 Құбырларға немесе түтіктерге арналған фитингтер (мысалы, муфталар, иілістер, фланецтер) 114 0709 Жаңа піскен немесе тоңазытылған өзге де көкөністер 115 4411 Сүректі-талшықты плиталар 116 3917 Құбырлар, түтіктер, шлангілер және олардың пластмасса фитингтері 117 8439 Талшықты целлюлоза материалдарынан масса өндіруге немесе қағаз немесе картон дайындауға немесе өңдеуге арналған жабдық 118 8457 Өңдеу орталықтары, металл өңдеуге арналған агрегаттық бір позициялы және көп позициялы станоктар 119 8212 Ұстаралар және оларға арналған түздер (түздер үшін жолақтық дайындамаларды қоса) 120 8527 Радио хабарларын таратуға арналған қабылдағыш аппаратура 121 7202 Ферроқорытпалар 122 8431 Көтеру жабдығына арналған бөлшектер 123 9403 Өзге де жиһаз және оның бөліктері 124 8501 Электр қозғалтқыштар мен генераторлар (электр-генераторлық қондырғылардан басқа) 125 2934 Нуклеиндік қышқылдар және олардың тұздары; гетероциклдік өзге де қосылыстар 126 3907 Қарапайым полиацеталдар, полиэфирлер және бастапқы нысандардағы эпоксидтік шайырлар 127 7323 Асханалық, асүйлік бұйымдар немесе тұрмыстық қажеттілікке арналған өзге де бұйымдар және олардың қара металдардан жасалған бөлшектері; асүй ыдысын тазартуға арналған ысқыштар 128 0603 Кесілген гүлдер мен бутондар 129 6809 Гипстен немесе оның негізіндегі қоспалардан жасалған бұйымдар 130 2941 Антибиотиктер 131 9019 Механикалық терапияға арналған құрылғылар; массаж аппараттары 132 3911 Мұнай шайырлары, кумарон-индендік шайырлар, бастапқы нысандардағы политерпендер, полисульфидтер 133 8403 Бумен жұмыс сітейтіннен басқа орталықтан жылыту қазандықтары 134 2615 Ниобидің, танталдың, ванадийдің немесе цирконийдің рудалары мен концентраттары 135 3102 Минералдық немесе химиялық, азот тыңайтқыштары 136 2005 Сіркесу немесе сіркесу қышқылы қосылмастан дайындалған немесе консервленген, тоңазытылмаған өзге де көкөністер 137 9015 Геодезиялық немесе топографиялық, гидрографикалық, мұхит-графикалық, гидрологиялық, метеографиялық приборлар мен аспаптар 138 8430 Жер қыртысын, пайдалы қазбаларды немесе рудаларды әзірлеуге, тығыздауға,оюға немесе бұрғылауға арналған өзге де машиналар мен механизмдер; қада қағуға немесе алуға арналған жабдық 139 3208 Сулы емес ортада ұсақталған немесе ерітілген, полимерлер негізіндегі сырлар мен лактар 140 3306 Ауыз қуысының немесе тістің гигиенасына арналған құралдар 141 6203 Ерлердің костюмдері, пиджактары, блайзерлері, шалбарлары, шолақ шалбарлары 142 4009 Қатты резеңкеден басқа, вулкандалған резеңкеден жасалған құбырлар, түтіктер және шлангілер 143 7606 Қалыңдығы 0,2 мм аспайтын алюминий плиталар, табақтар, жолақтар немесе таспалар 144 7210 Темірден немесе легирленбеген болаттан жасалған, ені 600 мм және одан да кеңірек, жалатылған, жабыны бар прокат 145 7214 Темірден немесе легирленбеген болаттан жасалған, одан әрі өңделмеген шыбықтар
146 8542 Электрондық интегралдық схемалар 147 6405 Өзге де аяқ киім 148 2909 Жай эфирлер, эфирспирттер, эфирофенолдар, эфироспиртфенолдар, спирттің, жай эфирлердің,кетондардың пероксидтері және олардың туындылары 149 7309 Кез келген заттарға (газдан басқа) арналып қара металдардан жасалған сыйымдылығы 300 л астам, механикалық жабдықсыз резервуарлар, цистерналар, ыдыстар, бактер 150 5407 Синтетикалық кешенді жіптерден тоқылған маталар 151 6204 Әйелдердің костюмдері, жакеттері, көйлектері, юбкалары, шалбарлары, шолақ шалбарлары 152 0703 Басты пияз, шалот пияз, сарымсақ, сопақ басты пияз және өзге де пияз тәріздес көкөністер, жаңа піскен немесе тоңазытылған 153 3402 Беттік-белсенді құралдар, жуғыш құралдары және тазартқыш құралдар (сабыннан басқа) 154 8202 Қол аралары; барлық түрдегі араларға арналған полотно (ұзынынан кесуге арналған, ойықтар кесуге арналған немесе тіссіз аралардың полотнолары) 155 8466 Станоктардың бөлшектері мен керек-жарақтары 156 4813 Папирос қағазы 157 3207 Дайын пигменттер, әйнек тұншықтырғыштар және бояулар, эмальдар және әйнектектес әшекейлер, сұйық жылтырақтар 158 0302 Балық филесінен басқа, жаңа ауланған немесе тоңазытылған балық 159 6006 Машинамен немесе қолмен тоқылған өзге де трикотаж маталар 160 8425 Көтергіш тальдер және скипті көтергіштерден басқа көтергіштер; шығырлар мен кабестандар; домкраттар 161 7610 Алюминий металл конструкциялары (9406 тауар позициясының құрылысқа арналған жиналмалы металл конструкциясынан басқа) және олардың бөліктері 162 2931 Өзге де орган-органикалық емес қосылыстар 163 6115 Колготтар, шұлықтар, гольфтер, ұйықтар және өкшелік ұйықтар 164 5702 Тафтингілік емес немесе флокирленбеген мата кілемдер 165 8521 Бейне жазғыш немесе бейнені көрсеткіш аппаратура 166 0807 Қауындар (қарбыздардан басқа) және жаңа піскен папайя 167 2929 Құрамында басқа да азотты функционалдық топтар бар қосылыстар 168 6910 Раковиналар, қол жуғыштар, ванналар, биде, унитаздар 169 0304 Жас, тоңазытылған немесе мұздатылған балық филесі (фаршты қоса алғанда) 170 2844 Радиоактивтік, химиялық элементтер және радиоактивтік изотоптар және олардың қосылыстары 171 6815 Тастан немесе басқа да минералдық заттардан жасалған бұйымдар (көміртегі талшығын, көміртегі талшықтарынан жасалған бұйымдарды, торфтан жасалған бұйымдарды қоса алғанда) 172 0206 Ірі қара малдың, шошқаның, қойдың, ешкінің, жылқының, есектің,мулдар мен лошактың жас тоңазытылған немесе мұздатылған тамақтық қосалқы өнімдері 173 0203 Шошқаның тоңазытылған немесе мұздатылған жас еті 174 2508 Өзге де саздар (ісінген саздарды қоспағанда), андалузит, кианит және силлиманит 175 2102 Ашытқылар; дайын наубайхана ұнтақтары 176 7507 Никель құбырлар, түтіктер және фитингтер (мысалы, муфталар, иілістер, фланецтер) 177 9026 Сұйықтардың немесе газдардың шығынын, деңгейін, қысымын өлшеуге немесе бақылауға арналған приборлар мен аппаратура 178 6205 Ерлердің жейделері 179 0207 Үй құсының еті және тамақтық қосалқы өнімдері 180 8715 Балалар арбалары және олардың бөлшектері
181 8705 Арнайы мақсаттағы моторлы көлік құралдары (автокрандар, өрт сөндіру машиналары, автобетонараластырғыштар) 182 8516 Су қайнатуға және кеңістікті жылытуға арналған электр жабдығы; шаш күтуге арналған электротермиялық аппараттар 183 2930 Сероорганикалық қосылыстар 184 0202 Ірі қара малдың мұздатылған еті 185 0706 Сәбіз, шалқан, асхана қызылшасы, желкек, тамырлы балдыркөк, шалғам және өзге де жаңа піскен немесе тоңазытылған жеуге жарайтын ұқсас тамыр жемістер 186 7314 Металл мата, шарбақтар, торлар және сымнан қара металдан жасалған қоршаулар 187 8535 Коммуникацияға немесе 1000В аспайтын кернеудегі электр тізбектерін қорғауға арналған электр аппаратурасы 188 8543 Электр машиналары және жеке функциялары бар аппаратура 189 0209 Арық еттен сылынып алынған шошқа тоңмайы және үй құсының тоңмайы 190 6004 Машинамен немесе қолмен тоқылған ені 30 см асатын трикотаж мата 191 8702 10 және одан да көп адамды тасымалдауға арналған моторлы көлік құралдары 192 7013 Шыны ыдыс, дәретхана және кеңсе керек-жарақтары 193 6406 Аяқ киім бөлшектері; салмалы ұлтарақтар, өкшеліктер 194 0702 Жаңа піскен немесе тоңазытылған томаттар 195 6211 Спорт, шаңғы және шомылу костюмдері; өзге де киім заттары 196 5512 Синтетикалық талшықтардан жасалған, осы талшықтардың 85 мас.% немесе одан да көбін құрайтын маталар 197 4012 Пневматикалық қалпына келтірілген резеңке шиналар мен дөңгелек тыстары 198 7217 Темірден немесе легирленбеген болаттан жасалған сым 199 3924 Пластмассадан жасалған ыдыс, асхана приборлары, үй жабдығының немесе гигиенаның өзге де заттары 200 6201 Ерлердің пальтосы, жартылай пальтосы, жамылғысы, плащтары, курткалары 201 0813 Кептірілген жемістер; жаңғақтардың немесе кептірілген жемістердің қоспалары 202 6105 Ерлердің немесе ер балаларға арналған, машинамен немесе қолмен тоқылған трикотаж жейделер 203 6103 Ерлердің немесе ер балаларға арналған трикотаж костюмдер, пиджактар, шалбарлар, бриджи және шолақ шалбарлар 204 6202 Әйелдердің пальтосы, жартылай пальтосы, жамылғысы, плащтары, курткалары 205 1901 Ашытылған экстракт, ұннан жасалған дайын тамақ өнімдері 206 8601 Сыртқы электр энергиясы көздерінен қоректенетін немесе аккумуляторлық темір жол локомотивтері 207 7616 Алюминийден жасалған өзге де бұйымдар 208 8607 Темір жол локомотивтерінің трамвайдың моторлы вагондарының бөлшектері 209 1601 Шұжықтар және еттен, еттің қосалқы өнімдерінен жасалатын ұқсас өнімдер 210 7321 Жылытуға және тамақ дайындауға арналған пештер, плиталарға арналған фритюрницалар, табалар, жанарғылар 211 8444 Жасанды тоқыма материалдарды экструдициялауға, созуға, текстурлеуге және кесуге арналған машиналар 212 3209 Полимерлер негізіндегі ұсақталған немесе сулы ортада ерітілген сырлар мен лактар 213 3701 Қағаздан, картоннан немесе текстильден басқа кез келген материалдан жасалған сенсибилизацияланған, экспонатталмаған жұқа фотопластинкалар және фото үлбірлер 214 8203 Егеулер, қылауықтар, жонғыштар, атауыздар, қысқыштар 215 7607 Қалыңдығы 0,2 мм аспайтын алюминий фольга 216 0602 Өзге де тірі өсімдіктер (олардың тамырларын қоса алғанда), бұтақтары мен сабақтары; саңырауқұлақ жіпшумағы 217 8201 Қол аспаптары, үшкір және жалпақ күректер, кетпендер, қайлалар, шапқылар, айырлар мен тырмауыштар; балталар; бақша қайшылары; шалғылар, орақтар, бақ қиғыштары 218 2613 Молибден рудалары мен концентраттары
219 6303 Шымылдықтар (портъерлерді қоса) және ішкі перделер; ламбрекендер немесе керуерттерге арналған шілтерлі жиектер 220 5606 Зер және таспа жібі; иірілген шашақ жіптер; ілмекті шашақ жіптер 221 6106 Әйелдерге немесе қыз балаларға арналған машинамен немесе қолмен тоқылған блузкалар, блуздар және блузондар 222 6111 Машинамен немесе қолмен тоқылған балалрдың трикотаж киімі және керек-жарақтары 223 7019 Шыны талшық (шыны мақтаны қоса) және одан жасалған бұйымдар (мысалы, иірімжіп, маталар) 224 6505 Трикотаж немесе шілтердің тұтас бөлігінен, фетрден немесе басқа да тоқыма материалдан дайындалған қалпақтар және өзге де бас киімдер 225 5515 Синтетикалық талшықтардан жасалған өзге де маталар 226 5209 Құрамында 85 мас.% немесе одан да көп мақта талшығы бар, беттік тығыздығы 200 г/м2 асатын мақта-маталар 227 5516 Жасанды талшықтардан тоқылған маталар 228 7604 Алюминий шыбықтары мен профильдері 229 S441 Қағаз массасынан, қағаздан немесе картоннан жасалған бұйымдар жасауға арналған жабдық 230 6116 Машинамен немесе қолмен тоқылған трикотаж қолғаптар, биялайлар және шолақ қолғаптар 231 6114 Тоқылған трикотаж киімнің өзге де заттары 232 2827 Хлоридтер, хлорид оксидтері мен хлорид гидрооксидтері, бромидтер мен бромид оксидтері; йодидтер мен йодид оксидтері 233 5408 Жасанды кешенді жіптерден тоқылған маталар 234 3814 Күрделі органикалық еріткіштер мен сұйылтқыштар; сырлар мен лактарды аластауға арналған дайын құрамдар 235 3603 Бикфорд баулары; оталдырғыш білтелер; соққы немесе оталдырғыш капсюлдер; тұтандырғыштар; электр детанотарлар 236 3922 Ванналар, душтар, раковиналар, биде, унитаздар, отырғыштар және олардың қақпақтары, пластмассадан жасалған ұқсас санитариялық- техникалық бұйымдар 237 7306 Қара металдардан жасалған қуыс, ашық жігі бар, дәнекерленген немесе шегеленген құбырлар, түтіктер және профильдер 238 2833 Сульфаттар; ашудастар; перексосульфаттар (персульфаттар) 239 1302 Өсімдік шырындары мен экстракталары; пектинді заттар, пектинаттар мен пектаттар; агар-агар және басқа да желімдер және өсімдіктен алынған қоюлатқыштар 240 7208 Темірден немесе легирленбеген болаттан жасалған, ені 600 мм және одан да кеңірек, ыстықтай илемделген, жалатылған, жабынсыз прокат 241 7311 Қысылған немесе сұйытылған газға арналып, қара металдардан жасалған ыдыстар 242 8309 Қымбат бағалы емес металдардан жасалған тығындар, қалпақтар және қақпақтар 243 8455 Металл прокат стандар және оларға арналған біліктер 244 7212 Темірден немесе легирленбеген болаттан жасалған, ені 600 мм және одан да кеңірек, жалатылған, жабыны бар прокат 245 8450 Кір жуғыш машиналар 246 2201 Табиғи немесе жасанды минералды, газдалған, қант немесе басқа да тәттілегіш немесе дәмін хош иістендіргіш заттар қосылмағандарын қоса алғанда су; мұз және қар 247 5703 Кілемдер және өзге де тафтинг жабындысы бар тоқыма төсеніштер 248 8418 Тоңазытқыштар, мұздатқыштар; жылу сорғылары 249 7614 Бұратылған сым, тростар, өрілген баулар және электр оқшаулағышсыз алюминийден жасалған ұқсас бұйымдар 250 5210 Құрамында химиялық талшықтармен аралас 85 мас.% кем мақта талшықтары бар,беттік тығыздығы 200 г/м2 аспайтын мақта-мата маталары 251 6101 Ерлердің трикотаж пальтосы, жартылай пальтосы, жамылғысы, плащтары, курткалары 252 7211 Темірден немесе легирленбеген болаттан жасалған, ені 600 мм жетпейтін, жалатылмаған, жабынсыз жұқа прокат 253 5212 Өзге де мақта-мата маталары
254 7108 Өңделмеген немесе ұнтақ түріндегі алтын (платинадан жасалған гальванды жабындысы бар алтынды қоса алғанда) 255 6206 Әйелдерге немесе қыз балаларға арналған блузкалар, блуздар және блузондар 256 5705 Кілемдер және өзге де тоқыма төсеніштер 257 9105 Тағуға немесе өзімен бірге алып жүруге арналмаған өзге де сағаттар 258 6102 Әйелдердің трикотаж пальтосы, жартылай пальтосы, жамылғысы, плащтары, курткалары 259 8454 Металлургияда немесе металл құю өндірісінде пайдаланылатын конвертерлер, құю шөміштері, құймақалыптар және құю машиналары 260 8475 Электр немесе электрондық шамдарды, түтіктерді немесе электрондық-сәулелік түтіктерді немесе шыны колбалардағы газразрядты шамдарды жинауға арналған машиналар; шыныны немесе шыныдан жасалған бұйымдарды дайындауға немесе ыстықтай өңдеуге арналған машиналар 261 7117 Бижутерия 262 2523 Портландцемент, сазды, шлакты, суперсульфатты цемент және соған ұқсас гидравликалық цементтер 263 4008 Қатты резеңкеден басқа, вулкандалған резеңкеден жасалған пластиналар, табақтар, жолақтар немесе таспалар, шыбықтар және фасонды профильдер 264 6112 Трикотаждан тоқылған спорт, шаңғы және шомылу костюмдері 265 8205 Өзге де қол аспаптары (алмаз әйнек кескіштер, отверткалар, балғалар, нәскүріктер); дәнекерлеу лампалары; атауыздар, қысқыштар, төстер 266 2105 Балмұздақ және тамақтық мұздың өзге де түрлері 267 3602 Оқ дәріден басқа дайын жарылғыш заттар 268 8903 Демалуға немесе спортқа арналған яхталар және өзге де жүзгіш құралдар; есу қайықтары және каное 269 6108 Әйелдерге немесе қыз балаларға арналған трикотаж трусилер, панталондар, іш көйлектер, пижамалар, пеньюарлар, халаттар 270 7103 Тізбектелмеген, жиектелмеген немесе бекітілмеген қымбат бағалы және жартылай қымбат бағалы тастар (алмаздан басқа) 271 5510 Бөлшек сауда үшін өлшеніп бөлінбеген жасанды талшықтардан иірілген иірімжіп (тігін жіптерінен басқа) 272 9607 Сыдырмалар және олардың бөліктері 273 0701 Жаңа піскен немесе тоңазытылған картоп 274 5704 Киізден жасалған, тафтингтік немесе флокирленген емес кілемдер және өзге де текстиль төсеніштер 275 8453 Тігін машиналарынан басқа, теріні немесе былғарыны дайындауға, илеуге немесе өңдеуге арналған немесе теріден немесе былғарыдан тігілген аяқ киімді немесе өзге де бұйымдарды дайындауға немесе жөндеуге арналған жабдық 276 4503 Табиғи пробка ағашынан жасалған бұйымдар 277 2830 Сульфидтер; полисульфидтер 278 8102 Қалдықтары мен сынықтарын қоса алғанда, молибден және одан жасалатын бұйымдар Мазмұндық барабарлығын тексеру нәтижелері бойынша қосылған экономика салалары 0201 Ірі қара малдың жас немесе тоңазытылған еті 0704 Жаңа піскен немесе тоңазытылған қауданды қырыққабат, түрлі-түсті қырыққабат, кольраби, жапырақты қырыққабат 0705 Жаңа піскен немесе тоңазытылған ассүтіген-салаты және цикорий 0707 Жаңа піскен немесе тоңазытылған қияр және корнишон 0708 Жаңа піскен немесе тоңазытылған бұршақты көкөністер 0710 Мұздатылған көкөністер (шикі немесе суда немесе буға пісірілген) 0711 Қысқа мерзімде сақтау үшін консервленген, бірақ мұндай түрде тікелей тамаққа пайдалану үшін жарамсыз көкөністер 0712 Кептірілген, тұтас, бөліктерге, тілімдерге кесілген, ұсақталған немесе ұнтақ түріндегі, бірақ одан арғы өңдеуге ұшырамаған көкөністер 0713 Кептірілген, аршылған бұршақты көкөністер
0714 Жаңа піскен, тоңазытылған, мұздатылған немесе кептірілген маниок, маранта, салеп, жер алмұрты немесе топинамбур, тәтті картоп немесе батат және крахмалдың немесе инулиннің жоғары мөлшері бар ұқсас тұқым жемістер мен түйне жемістер 0805 Жаңа піскен немесе кептірілген цитрус жемістері 0808 Жаңа піскен алмалар, алмұрттар және айва 0810 Жаңа піскен өзге де жемістер 0811 Мұздатылған жемістер мен жаңғақтар 0812 Қысқа мерзімде сақтау үшін консервленген, бірақ мұндай түрде тікелей тамаққа пайдалану үшін жарамсыз жемістер мен жаңғақтар 0814 Жаңа піскен, мұздатылған, кептірілген немесе қысқа мерзімде сақтау үшін консервленген цитрусты жемістердің қабығы, қауынның немесе қарбыздың қабығы 2) Үшінші елдерге экспортты ұлғайту мен әртараптандырудың интеграциялық әлеуеті бар экономика салаларының тізбесі Ранг СЭҚ ТН/ТБҚКЖ коды Экономика саласының атауы (тауар позициясы / қызметтер санаты) 1 4011 Пневматикалық, резеңке жаңа шиналар мен дөңгелек тыстары 2 3901 Бастапқы нысандардағы этилен полимерлері 3 8703 Адамдарды тасымалдауға арналған жеңіл автомобильдер 4 7214 Темірден немесе легирленбеген болаттан жасалған, одан әрі өңделмеген шыбықтар 5 3920 Пластмассадан жасалған кеуек емес және арматураланбаған, қабатты емес плиталар, табақтар, үлбір немесе таспалар 6 2901 Ацикликалық көмірсутегілер 7 8528 Мониторлар мен проекторлар, телевизия байланысына арналған қабылдау аппаратурасы 8 8481 Шүмектер, клапандар, вентильдер және басқа да ұқсас арматура 9 3921 Пластмассадан жасалған плиталар, табақтар, үлбір және жолақтар немесе өзге де таспалар 10 3926 Пластмассадан жасалған өзге де бұйымдар 11 7210 Темірден немесе легирленбеген болаттан жасалған, ені 600 мм және одан да кеңірек, жалатылған, жабыны бар прокат 12 8471 Есептеу машиналары және олардың блоктары; магниттік немесе оптикалық есептеу құрылғылары 13 7306 Қара металдардан жасалған қуыс, ашық жігі бар, дәнекерленген немесе шегеленген құбырлар, түтіктер және профильдер 14 2713 Мұнай коксы, мұнай битумы және битумды жыныстардан алынған, мұнайды немесе мұнай өнімдерін өңдеуден өзге де қалдықтар 15 3402 Беттік-белсенді құралдар, жуғыш құралдары және тазартқыш құралдар (сабыннан басқа) 16 0406 Сырлар және ірімшік 17 8501 Электргенераторлық қондырғылардан басқа, электр қозғалтқыштары мен генераторлары 18 3907 Қарапайым полиацеталдар, полиэфирлер және бастапқы нысандардағы эпоксидтік шайырлар 19 4818 Дәретхана қағазы және соған ұқсас қағаз; косметикалық, бет орамалдары 20 7304 Қара металдан жасалған қуыс, жіксіз құбырлар, түтіктер және профильдер 21 8418 Тоңазытқыштар, мұздатқыштар; жылу сорғылары 22 8544 Оқшауланған өткізгіштер, кабельдер 23 8704 Жүк тасымалдауға арналған моторлы көлік құралдары 24 3925 Басқа жерде аталмаған немесе енгізілмеген пластмассадан жасалған құрылыс бөлшектері 25 8408 Поршеньді іштен жану қозғалтқыштары
26 4811 Беті боялып немесе декорацияланып, сіңірілген, ламинацияланған қағаз және картон 27 7113 Зергерлік бұйымдар және олардың қымбат бағалы металдардан немесе қымбат бағалы металдар жалатылған металдардан жасалған бөліктері 28 3917 Пластмассадан жасалған құбырлар, түтіктер, шлангілер және олардың фитингілері 29 8482 Шарикті немесе роликті мойынтіректер 30 3208 Сулы емес ортада ұсақталған немесе ерітілген, полимерлер негізіндегі сырлар мен лактар 31 3908 Бастапқы нысандардағы полиамидтер 32 7308 Жиналмалы құрылыс конструкцияларынан басқа қара металдардан жасалған металл конструкциялары (көпірлер және олардың секциялары, шлюз қақпасы, мұнаралар 33 8708 Моторлы көлік құралдарының бөлшектері мен керек-жарақтары 34 2106 Өзге де тамақ өнімдері (белоктық концентраттар, қант сироптары және т.б.) 35 8419 Материалдарды өңдеуге арналған өнеркәсіптік немесе зертханалық жылытпалы жабдық 36 8504 Электр трансформаторлары, статистикалық электр түрлендіргіштері, индуктивтілік катушкалары 37 8701 Тракторлар 38 8516 Су қайнатуға және кеңістікті жылытуға арналған электр жабдығы; шаш күтуге арналған электротермиялық аппараттар 39 8429 Бульдозерлер, грейдерлер, экскаваторлар 40 8433 Ауыл шаруашылығы дақылдарын жинауға немесе бастыруға арналған машиналар, шөп шапқыштар немесе көгал шапқыштар 41 8421 Центрифугалар; сұйықтарды немесе газдарды сүзуге немесе тазартуға арналған құрылғылар 42 4819 Қағаздан немесе картоннан жасалған картонкалар, жәшіктер, қаптар, пакеттер және басқа қаттау ыдысы 43 3916 Көлденең қимасының мөлшері 1 мм астам, пластмассадан жасалған мононить 44 2818 Жасанды корунд; алюминий оксиді және гидрооксиді 45 8537 Пульттер, панельдер, консолдар, бөлгіш қалқандар 46 3305 Шашқа арналған құралдар 47 7404 Мыс қалдықтары мен сынықтары 48 2905 Ацикликалық спирттер және олардың туындылары 49 7019 Шыны талшық (шыны мақтаны қоса) және одан жасалған бұйымдар (мысалы, иірімжіп, маталар) 50 3002 Иммундық сарысулар, қан фракциялары 51 8414 Ауа немесе вакуумдық сорғылар, ауа немесе газ компрессорлары мен желдеткіштері 52 4802 Хат жазуға, басуға немесе басқа да графикалық мақсаттарға арналған жылтыр қағаз және картон 53 7326 Қара металдардан жасалған өзге де бұйымдар 54 8474 Жер қыртысын, тасты, руданы бөлуге, ұсақтауға, араластыруға арналған жабдық 55 3304 Косметикалық құралдар және теріні баптауға арналған құралдар; маникюрге немесе педикюрге арналған құралдар 56 8411 Турбореактивтік және турбовинттік қозғалтқыштар, газ турбиналары 57 8443 Пластиналар мен цилиндрлер арқылы басу үшін пайдаланылатын баспа машиналары 58 8479 Жеке функциялары бар машиналар мен механикалық құрылғылар 59 9406 Жиналмалы құрылыс конструкциялары 60 3923 Тауарларды тасымалдауға немесе қаттауға арналып пластмассадан жасалған бұйымдар; тығындар, қақпақтар, қалпақшалар және пластмассадан жасалған басқа да тығындағыш заттар 61 1905 Нан, нан-бөлке және ұннан жасалған кондитерлік өнімдер 62 3909 Аминдік-альдегидтік шайырлар, феноло-альдегидтік шайырлар және полиуретандар 63 4009 Қатты резеңкеден басқа, вулкандалған резеңкеден жасалған құбырлар, түтіктер және шлангілер
64 4016 Қатты резеңкеден басқа, вулкандалған резеңкеден жасалған бұйымдар 65 8507 Электр аккумуляторлары, оларға арналған айырғыштарды қоса 66 8409 Іштен жану қозғалтқыштарына арналған бөлшектер 67 6806 Шлакты мақта, минерал мақта; қатпарланған вермикулит, ісінген саз, көбіктенген шлак 68 9031 Өзге де өлшеу және бақылау приборлары (механикалық бөліктерге арналған теңгерімдеу машиналары, сынақ стендтері,профильдік проекторлар және т.б.) 69 2930 Сероорганикалық қосылыстар 70 9401 Отыруға арналған жиһаз 71 2917 Поликарбондық қышқылдар, олардың туындылары 72 1901 Ашытылған экстракт, ұннан жасалған дайын тамақ өнімдері 73 9403 Өзге де жиһаз, оның бөліктері 74 3904 Винилхлоридтің полимерлері 75 4418 Құрылысқа арналған ағаш столярлық және балташылық бұйымдар 76 3903 Бастапқы нысандардағы стирол полимерлері 77 9405 Шамдар және жарықтандыру жабдығы, фарлар және олардың бөліктері; жарықты маңдайшалар 78 3401 Сабын; беттік-белсенді органикалық заттар 79 8525 Радио хабарларын таратуға немесе телевизияға арналған бергіш аппаратура 80 3307 Қырынуға арналған құралдар, дезодоранттар 81 8413 Сұйықтық сорғылары; сұйықтарды көтергіштер 82 8901 Саяхаттық, экскурсиялық кемелер, паромдар, жүк кемелері, баржалар 83 3105 Екі немесе үш қоректендіру элементі бар минералдық немесе химиялық тыңайтқыштар 84 3824 Құю нысандарын немесе құю өзектерін өндіруге арналған дайын байланыстырғыш заттар 85 9026 Сұйықтардың немесе газдардың шығынын, деңгейін, қысымын өлшеуге немесе бақылауға арналған приборлар мен аппаратура 86 4008 Қатты резеңкеден басқа, вулкандалған резеңкеден жасалған пластиналар, табақтар, жолақтар немесе таспалар, шыбықтар және фасонды профильдер 87 7312 Бұратылған сым, тростар, арқандар, өрілген баулар, строптар және электр оқшаулағышсыз қара металдардан жасалған ұқсас бұйымдар 88 8402 Булы қазандықтар немесе бу шығаратын басқа да қазандықтар (орталықтан жылытылатын су қазандықтарын қоспағанда); су қайнататын қазандықтар 89 8428 Жүк көтеруге, тиеуге немесе түсіруге арналған құрылғылар (лифтілер, эскалаторлар, конвейерлер) 90 7318 Қара металдардан жасалған бұрандалар, болттар, гайкалар, тойтармалар, шпонкалар, шплинттер, шайбалар 91 3102 Минералдық немесе химиялық, азоттық тыңайтқыштар 92 S536 Коммутацияға немесе 1000В аспайтын кернеудегі электр тізбектерін қорғауға арналған электр аппаратурасы 93 8483 Трансмиссиялық біліктер және кривошиптер, шестерналар мен тісті берілістер 94 8526 Қашықтан басқарылатын радиолокациялық және радионавигациялық аппаратура 95 3214 Әйнектік және бақшалық замазкалар, шайырлы цементтер; сылақ жұмыстарына арналған шпатлевкалар 96 8511 Ұшқыннан немесе жанғыш қоспаның сығылуынан тұтанатын іштен жану қозғалтқыштарын оталдыруға немесе іске қосуға арналған электр жабдығы (магнето,тұтандыру катушкалары, тұтандыру свечалары, қыздыру свечалары, стартерлер) 97 7602 Алюминий қалдықтары мен сынықтары 98 3818 Электроникада пайдалануға арналған легирленген химиялық элементтер 99 5407 Синтетикалық кешенді жіптерден тоқылған маталар 100 8523 Дискілер, таспалар, деректер сақтаудың қатты денелі энергияға тәуелсіз құрылғылары
101 8455 Металл-прокатты орнақтар және оларға арналған біліктер 102 9022 Рентгендік альфа, бета немесе гамма сәулеленуін пайдалануға негізделген аппаратура 103 4901 Баспа кітаптары, брошюралар, листовкалар және соларға ұқсас баспа материалдары 104 7325 Қара металдардан құйылған өзге де бұйымдар 105 8473 Кеңсе жабдығына арналған бөлшектер мен керек-жарақтар 106 3306 Ауыз қуысының немесе тістің гигиенасына арналған құралдар 107 8716 Тіркемелер мен жартылай тіркемелер 108 4010 Контейнерлік таспалар жетек белдіктер немесе вулкандалған резеңкеден жасалған бельтинг 109 8412 Қозғалтқыштар және өзге де күштік қондырғылар 110 1806 Шоколад және құрамында какао бар өнімдер 111 9032 Автоматты түрде реттеуге немесе басқаруға арналған приборлар мен құрылғылар 112 7208 Темірден немесе легирленбеген болаттан жасалған, ені 600 мм және одан да кеңірек, ыстықтай илемделген, жалатылмаған, жабынсыз прокат 113 7307 Құбырларға немесе түтіктерге арналып қара металдардан жасалған фитингтер 114 8427 Айырлы қармауышы бар автотиегіштер; өзге де тиегіштер 115 7013 Ыдыс, дәретхана, кеңсе шыны керек-жарақтары 116 0303 Балық филесінен басқа, жаңа ауланған немесе тоңазытылған балық 117 6203 Ерлердің костюмдері, пиджактары, блайзерлері, шалбарлары, шолақ шалбарлары 118 2849 Карбидтер 119 8512 Электрмен жарықтандыру немесе белгі беру жабдығы, әйнек тазартқыштар 120 8702 10 немесе одан да көп адамды тасымалдауға арналған моторлы көлік құралдары 121 8480 Металл құю өндірісіне арналған тау жыныстары; құю тұғырықтары 122 3811 Антидетонаторлар, антиоксиданттар, қоюлатқыштар,коррозияға қарсы заттар және мұнай өнімдеріне (бензинді қоса алғанда) немесе басқа да сұйықтықтарға дайын қоспалар 123 8542 Электрондық интегралдық схемалар 124 9014 Бағытты анықтауға арналған компастар; навигациялық приборлар және өзге де аспаптар 125 6815 Тастан немесе басқа да минералдық заттардан жасалған бұйымдар (көміртегі талшығын, көміртегі талшықтарынан жасалған бұйымдарды, торфтан жасалған бұйымдарды қоса алғанда) 126 2707 Майлар және тас көмір шайырын жоғары температурада айдауға арналған басқа да өнімдер 127 1601 Шұжықтар және еттен, еттің қосалқы өнімдерінен жасалатын ұқсас өнімдер 128 9030 Осциллоскоптар, спектр талдағыштары; рентгендік альфа, бета, гамма анықтау мен өлшеуге арналған приборлар 129 7228 Өзге де легирленген болаттардан жасалған шыбықтар, бұрыштамалар және профильдер 130 1517 Маргарин 131 7901 Өңделмеген мырыш 132 s291 Мемлекеттік қызметтер 133 1602 Еттен, еттің қосалқы өнімдерінен немесе қаннан жасалған дайын немесе консервленген өзге де өнімдер 134 4409 Профильделген әрлегіш құрылыс материалдары түріндегі ағаш материалдары 135 8432 Жер қыртысын дайындауға және өңдеуге арналған машиналар 136 2909 Жай эфирлер, эфирспирттер, эфирофенолдар, эфироспиртфенолдар, спирттің, жай эфирлердің,кетондардың пероксидтері және олардың туындылары 137 9503 Үш дөңгелекті велосипедтер, самокаттар, қуыршақтар
138 0602 Өзге де тірі өсімдіктер (олардың тамырларын қоса алғанда), бұтақтары мен сабақтары; саңырауқұлақ жіпшумағы 139 7604 Алюминий шыбықтары мен профильдері 140 3820 Антифриздер және мұз қатыртпайтын дайын сұйықтықтар 141 0402 Қант немесе басқа да тәттілегіш заттар қосылып, қоюлатылған сүт және қаймақ 142 6204 Әйелдердің костюмдері, жакеттері, көйлектері, юбкалары, шалбарлары, қысқа шалбарлары 143 8466 Станоктардың бөлшектері және керек-жарақтары 144 8436 Ауыл шаруашылығына, бақшашылыққа, орман шаруашылығына, құс шаруашылығына немесе ара шаруашылығына арналған жабдық 145 0401 Қоюлатылмаған және қант немесе басқа да тәттілегіш заттар қосылмаған сүт және қаймақ 146 1704 Қанттан жасалған, құрамында какао жоқ кондитерлік өнімдер 147 2508 Өзге де саздар (ісінген саздарды қоспағанда), андалузит, кианит және силлиманит 148 8502 Электр генераторлық қондырғылар және айналмалы электр түрлендіргіштері 149 0404 Сүт сарысуы; сүттің табиғи компоненттерінен жасалған өзге де өнімдер 150 8606 Өздігінен жүрмейтін жүк вагондары 151 2706 Тас көмірдің, қоңыр көмірдің, торфтың шайырлары және өзге де минералдық шайырлары 152 6406 Аяқ киім бөлшектері; салмалы ұлтарақтар, өкшеліктер 153 7322 Электрмен жылытылмайтын орталықтан жылытуға арналып қара металдардан жасалған радиаторлар және олардың бөліктері; ауа жылытқыштар 154 6108 Әйелдерге немесе қыз балаларға арналған трикотаж трусилер, панталондар, іш көйлектер, пижамалар, пеньюарлар, халаттар 155 7007 Беріктетілген (шыңдалған) немесе көп қабатты әйнекті қоса алғанда, қауіпсіз әйнек 156 5209 Құрамында 85 мас.% немесе одан да көп мақта талшығы бар, беттік тығыздығы 200 г/м2 асатын мақта-маталар 157 2505 Барлық түрдегі табиғи құмдар, металды құмдардан басқа 158 8539 Қыздыру шамдары, электр немесе газ разрядты, ультракүлгін немесе инфрақызыл шамдар; доға шамдар 159 2941 Антибиотиктер 160 8424 Сұйықтарды немесе ұнтақтарды шашыратуға арналған механикалық құрылғылар; өрт сөндіргіштер 161 8529 Радиоэлектрондық аппаратураға арналған бөлшектер 162 8530 Электрмен жұмыс істейтін белгі беру, қауіпсіздікті қамтамасыз ету немесе қозғалысты басқару құрылғылары 163 2715 Табиғи асфальттың, табиғи битумның, мұнай битумының, минералдық шайырлардың немесе минералдық шайыр қалдығының негізіндегі битум қоспалары 164 7226 Өзге де легирленбеген болаттардан жасалған, ені 600 мм жетпейтін жұқа прокат 165 7320 Серіппелер, рессорлар және олардың қара металдардан жасалған табақтары 166 6006 Машинамен немесе қолмен тоқылған өзге де трикотаж маталар 167 1604 Дайын немесе консервленген балық; бекіре уылдырығы 168 8467 Пневматикалық, гидравликалық немесе қозғалтқыш орнатылған қол аспаптары 169 6403 Ұлтаны резеңкеден, пластмассадан, былғарыдан тігілген және қонышы табиғи былғары аяқ киім 170 2105 Балмұздақ және тамаққа арналған мұздың өзге де түрлері 171 0504 Жануарлардың (балықтан басқа) ішектері, қаптары және асқазандары 172 8438 Тамақ өнімдерін өнеркәсіптік дайындауға немесе өндіруге арналған жабдық 173 2811 Органикалық емес қышқылдар және металл еместердің органикалық емес оттегімен қосылыстары 174 1507 Соя майы және оның фракциялары 175 8207 Қол аспаптарына немесе станоктарға арналған ауысымдық жұмыс аспаптары 176 4823 Мөлшері немесе нысаны бойынша кесілген қағаз, картон, целлюлоз мақта және целлюлозды талшықтардан тоқылған мата
177 5703 Кілемдер және өзге де тафтингті тоқыма еден төсеніштері 178 3912 Целлюлоза және оның бастапқы нысандардағы химиялық туындылары 179 8309 Қымбат бағалы емес металдардан жасалған тығындар, қалпақшалар және қақпақтар 180 9027 Физикалық немесе химиялық анализге арналған приборлар мен аппаратура 181 0305 Кептірілген, тұздалған немесе тұздықтағы балық; ысталған балық; балық ұны және балықтан жасалған түйіршіктер 182 6810 Цементтен, бетоннан немесе жасанды тастан жасалған бұйымдар 183 4805 Рулондардағы немесе парақтардағы одан әрі өңделмеген жылтыратылмаған қағаз және картон 184 4820 Тіркеу журналдары, бухгалтер кітаптары, қойын дәптерлер, күнделіктер, дәптерлер 185 8462 Металдарды көлемдік қалыптауға, шыңдауға немесе қалыптауға арналған станоктер (пресстерді қоса алғанда) 186 9015 Геодезиялық немесе топографиялық, гидрографикалық, мұхит-графикалық, гидрологиялық, метеографиялық приборлар мен аспаптар 187 8707 Моторлы көлік құралдары үшін шанақтар (кабинаны қоса алғанда) 188 0302 Балық филесінен басқа, жаңа ауланған немесе тоңазытылған балық 189 4107 Ірі қара малдың немесе жылқы тұқымдас түксіз жануарлардың терісінен жасалған, иленгеннен кейін қосымша өңделген немесе былғары түріндегі былғары 190 6305 Қаптар және қаптама пакеттер 191 2103 Тұздықтар дайындауға арналған өнімдер және дайын тұздықтар; дәмді үстемелер және аралас дәмдеуіштер; қыша ұнтағы және дайын қыша 192 6206 Әйелдерге немесе қыз балаларға арналған блузкалар, блуздар және блузондар 193 5515 Синтетикалық талшықтардан тоқылған өзге де маталар 194 8508 Шаңсорғыштар 195 8517 Телефон, оның ішінде ұялы байланыс желілеріне арналған аппараттар 196 1205 Ұсақталған немесе ұсақталмаған рапс немесе жазғы рапс тұқымдары 197 8430 Жер қыртысын, пайдалы қазбаларды немесе рудаларды әзірлеуге, тығыздауға,оюға немесе бұрғылауға арналған өзге де машиналар мен механизмдер; қада қағуға немесе алуға арналған жабдық 198 3915 Пластмасса қалдықтары, кесіктері және жиындысы 199 7225 Өзге де легирленбеген болаттардан жасалған, ені 600 мм және одан да асатын жұқа прокат 200 3209 Сулы ортада ұсақталған немесе ерітілген, полимерлер негізіндегі сырлар мен лактар 201 2202 Минералды және газдалғандарын, қант немесе басқа да тәттілегіш немесе дәмін хош иістендіргіш заттар қосылмағандарын қоса алғанда, сулар 202 7321 Жылытуға және тамақ дайындауға арналған пештер, плиталарға арналған фритюрницалар, табалар, жанарғылар 203 2009 Жеміс шырындары (жүзім суслосын қоса алғанда) және көкөніс шырындары 204 4911 Баспа репродукциялары мен фотографияларды қоса алғанда, өзге де баспа өнімдері 205 8307 Қымбат бағалы емес металдардан жасалған, фитингілері бар немесе оларсыз иілгіш құбырлар 206 8461 Материалды жою арқылы металдарды немесе металл қышын өңдеуге арналған станоктар 207 7010 Тауарларды сақтауға немесе жинауға арналған шыны ыдыстар, консервлеуге арналған банкілер 208 6814 Агломерацияланған немесе регенерацияланған слюданы қоса алғанда, өңделген слюда немесе одан жасалған бұйымдар 209 6802 Қырлы тастар мен бордюр тастарынан басқа, ескерткіштерге немесе құрылыс салуға арналып өңделген тас (сланецтен басқа) және одан жасалған бұйымдар 210 1107 Шыжғырылған немесе шыжғырылмаған жарма 211 8472 Кеңсе жабдығы (көбейту аппараттары, адрес жазу машиналары, банкноттар беруге арналған құрылғылар, монеталарды сұрыптауға, есептеуге немесе қаттауға және т.б. арналған машиналар) 212 4407 Ұзынынан аралау немесе жару арқылы алынған, қалыңдығы 6 мм асатын ағаш материалдары
213 8416 Сұйық отынға, шашыраңқы қатты отынға немесе газға арналған от жағу жанарғылары; механикалық оттық 214 6104 Әйелдерге немесе қыз балаларға арналған трикотаж жакеттер, көйлектер, юбкалар, шалбарлар, бриджи, және шолақ шалбарлар 215 6109 Машинамен немесе қолмен тоқылған трикотаж майкалар, жеңді фуфайкалар және өзге де іштен киетін фуфайкалар 216 6110 Тоқылған трикотаж свитерлер, пуловерлер, жилеттер 217 0701 Жаңа піскен немесе тоңазытылған картоп 218 6404 Резеңкеден, пластмассадан, табиғи немесе композициялық былғарыдан жасалған ұлтанды және тоқыма материалдардан жасалған қонышты аяқ киім 219 7215 Темірден немесе легирленбеген болаттан жасалған өзге де шыбықтар 220 6908 Төсеуге арналған плиталар, еденге, пештерге немесе қабырғаларға арналған зерлі қыш плиткалары 221 9402 Медициналық, хирургиялық, стоматологиялық немесе ветеринариялық жиһаз 222 8441 Қағаз массасынан, қағаздан немесе картоннан жасалған бұйымдар жасауға арналған жабдық 223 8535 Коммутацияға немесе 1000В аспайтын кернеудегі электр тізбектерін қорғауға арналған электр аппаратурасы 224 9006 Фотокамералар (кинокамералардан басқа); фотожарқылдақтар және жарқылдақ шамдар, газразрядты шамдардан басқа 225 8531 Дыбыстық немесе визуалдық белгі беретін электр жабдығы 226 7311 Қысылған немесе сұйытылған газға арналып, қара металдардан жасалған ыдыстар 227 0808 Жаңа піскен алмалар, алмұрттар және айва 228 7409 Қалыңдығы 0,15 мм асатын мыс плиталар, табақтар және жолақтар немесе таспалар 229 5402 Бөлшек сауда үшін өлшеніп бөлінбеген синтетикалық кешенді жіптер 230 3503 Желатин және оның туындылары; казеиндерден басқа, жануарлар өнімдерінен жасалған желімдер 231 0708 Жаңа піскен немесе тоңазытылған бұршақты көкөністер 232 7310 Кез келген заттарға (газдан басқа) арналған сыйымдылығы 300 л аспайтын қара металдардан жасалған, механикалық жабдықсыз цистерналар, бөшкелер, канистрлер, жәшіктер 233 9102 Қымбат бағалы металдан немесе қымбат бағалы металл жалатылған металдан дайындалған қол немесе қалта сағаттары, корпусты сағаттардан басқа 234 6103 Ерлерге немесе ұл балаларға арналған трикотаж костюмдер, пиджактар, шалбарлар, бриджи және шолақ шалбарлар 235 0806 Жаңа піскен немесе кептірілген жүзім 236 6111 Балалардың машинамен немесе қолмен тоқылған трикотаж киімі және балалардың трикотаж киіміне керек-жарақтар 237 6205 Ерлердің жейделері 238 8459 Металды аластау арқылы бұрғылауға, жонуға, фрезерлеуге, кесуге арналған металл кесетін станоктар, токарь станоктарынан басқа 239 9025 Ареометрлер, термометрлер, пирометрлер, барометрлер, гигрометрлер және психрометрлер 240 6107 Ерлердің немесе ер балаларға арналған трикотаж іш киімдер, трусилер, ішкөйлектер, пижамалар, халаттар 241 8538 Электр аппаратурасына арналған бөлшектер 242 9113 Тағуға немесе өзімен бірге алып жүруге арналған сағаттар үшін баулар, таспалар және білезіктер және олардың бөліктері 243 0704 Жаңа піскен немесе тоңазытылған қауданды қырыққабат, түрлі-түсті қырыққабат, кольраби, жапырақты қырыққабат 244 1 103 Ірілей тартылған жарма, ұн және астық дақылдарынан алынған түйірлер 245 7317 Қара металдардан жасалған шегелер, батырмалар, қапсырмалар 246 6211 Спорт, шаңғы және шомылу костюмдері; өзге де киім заттары 247 3506 Дайын желімдер және басқа да дайын адгезивтер 248 1211 Парфюмерияда, фармацияда немесе инсектицидтік және фунгицидтік мақсаттарда пайдаланылатын өсімдіктер және олардың бөліктері (тұқымдары мен жемістерін қоса алғанда) 249 8532 Тұрақты, ауыспалы немесе баптаушы электр конденсаторлары
250 5702 Тафтингілік емес немесе флокирленбеген мата кілемдер 251 8451 Иірімжіптер мен маталарды жууға, тазартуға, кептіруге, үтіктеуге, ағартуға, әрлеуге немесе сіңіруге арналған жабдық 252 8425 Көтергіш тальдер және скипті көтергіштерден басқа көтергіштер; шығырлар мен кабестандар; домкраттар 253 8450 Кір жуғыш машиналар 254 6212 Бюстгальтерлер, белдіктер, корсеттер, иықбаулар, байламалар және олардың бөліктері 255 3303 Әтір және иіссулар 256 6115 Колготтар, шұлықтар, гольфтер, ұйықтар және өкшелік ұйықтар 257 0703 Басты пияз, шалот пияз, сарымсақ, сопақ басты пияз және өзге де пияз тәріздес көкөністер, жаңа піскен немесе тоңазытылған 258 8548 Бастапқы элементтердің, бастапқы батареялардың және электр аккумуляторларының қалдықтары мен сынықтары 259 7616 Алюминийден жасалған өзге де бұйымдар 260 0201 Ірі қара малдың жас немесе тоңазытылған еті 261 8434 Сүт сауу қондырғылары мен аппараттары, сүт өңдеуге және қайта өңдеуге арналған жабдық 262 8546 Кез келген материалдардан жасалған электр оқшаулағыштары 263 6106 Әйелдерге немесе қыздарға арналып машинамен немесе қолмен тоқылған блузкалар, блуздар және блузондар 264 9404 Матрац негіздері; төсек керек-жарақтары (матрацтар, сырмалы көрпелер, диван жастықтары, пуфтар және жастықтар) 265 0706 Сәбіз, шалқан, асхана қызылшасы, желкек, тамырлы балдыркөк, шалғам және өзге де жаңа піскен немесе тоңазытылған жеуге жарайтын ұқсас тамыр жемістер 266 0409 Табиғи бал 267 8423 Есептеу немесе бақылау машиналарын қоса алғанда, өлшеуге арналған жабдық 268 6208 Әйелдерге немесе қыздарға арналған майкалар және іштен киетін фуфайкалар, ішкі юбкалар, трусилер, панталондар, ішкөйлектер, пижамдар, пеньюарлар, халаттар 269 6804 Диірмен тастары, қайрақ тастар, ажарлағыш шеңберлер 270 4203 Табиғи былғарыдан немесе композициялық былғарыдан тігілген киім заттары және киімге керек-жарақтар 271 7116 Меруерттен, қымбат бағалы немесе жартылай қымбат бағалы тастардан жасалған бұйымдар 272 5603 Мата емес материалдар 273 3924 Пластмассадан жасалған ыдыс, асхана приборлары, үй жабдығының немесе гигиенаның өзге де заттары 274 9505 Мерекелерге, карнавалдарға арналған бұйымдар немесе көңіл көтеруге арналған өзге де бұйымдар 275 6117 Трикотаж киімге дайын керек-жарақтар; олардың бөліктері 276 2921 Аминдік функционалдық топпен қосылыстар 277 8310 Көрсеткіштер, атаулар, мекенжайлар жазылған табличкалар және соларға ұқсас табличкалар Мазмұндық барабарлығын тексеру нәтижелері бойынша қосылған экономика салалары: 2709 Битумды минералдардан алынған шикі мұнай немесе шикі мұнай өнімдері 2710 Битумды жыныстардан алынған шикіден басқа мұнай және мұнай өнімдері 2711 Мұнай газдары және өзге де газ тектес көмірсутегілері 3) Мүше мемлекеттердің мамандануы есебінен Одақтың ішкі нарығына жеткізілімдерді ұлғайту интеграциялық әлеуеті бар экономика салаларының тізбесі Ранг СЭҚ
ТН/ТБҚКЖ коды Экономика саласының атауы (тауар позициясы / қызметтер санаты) 1 s205 Көлік қызметтері 2 s268 Өзге де іскерлік қызметтер 3 7306 Қара металдардан жасалған қуыс, ашық жігі бар, дәнекерленген немесе шегеленген құбырлар, түтіктер және профильдер 4 2716 Электр энергиясы 5 4011 Пневматикалық, резеңке жаңа шиналар мен дөңгелек тыстары 6 8429 Бульдозерлер, грейдерлер, экскаваторлар 7 7305 Қара металдардан жасалған дәнекерленген немесе шегеленген дөңгелек қимасы мен диаметрі 406,4 мм асатын құбырлар мен түтіктер 8 7010 Тауарларды сақтауға немесе жинауға арналған шыны ыдыстар; консервлеуге арналған банкілер 9 7108 Өңделмеген немесе ұнтақ түріндегі алтын (платинадан жасалған гальванды жабындысы бар алтынды қоса алғанда) 10 s245 Телекоммуникациялық қызметтер 11 2803 Көміртегі 12 8603 Моторлы вагондар, ашық платформалар 13 8402 Булы қазандықтар немесе бу шығаратын басқа да қазандықтар (орталықтан жылытылатын су қазандықтарын қоспағанда); су қайнататын қазандықтар 14 s2S7 Жеке адамдарға көрсетілетін қызметтер және мәдениет және демалыс саласындағы қызметтер 15 7202 Ферроқорытпалар 16 s262 Компьютерлік және ақпараттық қызметтер 17 1901 Ашытылған экстракт, ұннан жасалған дайын тамақ өнімдері 18 8450 Кір жуғыш машиналар 19 9401 Отыруға арналған жиһаз 20 7606 Қалыңдығы 0,2 мм асатын алюминий плиталары, табақтары, жолақтары немесе таспалары 21 6204 Әйелдердің костюмдері, көйлектері, юбкалары, шалбарлары, қысқа шалбарлары 22 4107 Ірі қара малдың немесе жылқы тұқымдас түксіз жануарлардың терісінен жасалған, иленгеннен кейін қосымша өңделген немесе былғары түріндегі былғары 23 7419 Мыстан жасалған өзге де бұйымдар 24 2204 Табиғи жүзім шараптары; жүзім шырыны 25 6302 Төсек, асхана, дәретхана және асүй жабдықтары 26 0207 Үй құсының еті және тамақтық қосалқы өнімдері 27 8705 Арнайы мақсаттағы моторлы көлік құралдары (автокрандар, өрт сөндіру машиналары, автобетонараластырғыштар) 28 8407 Ұшқыннан тұтанатын іштен жану қозғалтқыштары 29 3602 Оқ дәріден басқа дайын жарылғыш заттар 30 2607 Қорғасын рудалары мен концентраттары 31 0304 Жас, тоңазытылған немесе мұздатылған балық филесі (фаршты қоса алғанда) 32 8529 Радиоэлектрондық аппаратураға арналған бөлшектер 33 7321 Жылытуға және тамақ дайындауға арналған пештер, плиталарға арналған фритюрницалар, табалар, жанарғылар 34 2901 Ацикликалық көміртегілер 35 8540 Термокатодты, суық катодты немесе фотокатодты электрондық шамдар мен түтіктер 36 0806 Жаңа піскен немесе кептірілген жүзім 37 0709 Жаңа піскен немесе тоңазытылған өзге де көкөністер
38 0504 Жануарлардың (балықтан басқа) ішектері, қаптары және асқазандары 39 1201 Ұсақталған немесе ұсақталмаған соя бұршақтары 40 9403 Өзге де жиһаз және оның бөліктері 41 2909 Жай эфирлер, эфирспирттер, эфирофенолдар, эфироспиртфенолдар, спирттің, жай эфирлердің,кетондардың пероксидтері және олардың туындылары 42 2818 Жасанды корунд; алюминий оксиді және гидрооксиді 43 2523 Портландцемент, сазды, шлакты, суперсульфатты цемент және соған ұқсас гидравликалық цементтер 44 7226 Өзге де легирленбеген болаттардан жасалған, ені 600 мм жетпейтін жұқа прокат 45 5703 Кілемдер және тафтингті тоқыма еден төсеніштері 46 2002 Сіркесу қоспастан дайындалған немесе консервленген томаттар 47 5509 Бөлшек сауда үшін өлшеніп бөлінбеген жасанды талшықтардан иірілген иірімжіп (тігін жіптерінен басқа) 48 9001 Оптикалық талшықтар және талшықты-оптикалық жгуттар; талшықты-оптикалық кабелдер; линзалар (байланыстықты қоса) 49 6108 Әйелдерге немесе қыз балаларға арналған трикотаж трусилер, панталондар, іш көйлектер, пижамалар, пеньюарлар, халаттар 50 5514 Синтетикалық талшықтардан жасалған, осы талшықтардың 85 мас.%ынан азын құрайтын, мақта талшықтарымен араласқан, 170 г/м2 астам беттік тығыздығы бар маталар 51 5603 Мата емес материалдар 52 8108 Титан және қалдықтары мен сынықтарын қоса алғанда, одан жасалған бұйымдар 53 7410 Қалыңдығы (негізін қоспағанда) 0,15 мм аспайтын мыс фольга (негізсіз немесе қағаз, картон, пластмасса немесе ұқсас материалдар негізінде) 54 6506 Астарлы немесе астарсыз немесе өңделген немесе өңделмеген өзге де бас киімдер 55 0703 Басты пияз, шалот пияз, сарымсақ, сопақ басты пияз және өзге де пияз тәріздес көкөністер, жаңа піскен немесе тоңазытылған 56 0702 Жаңа піскен немесе тоңазытылған томаттар 57 0306 Тірі, жас, тоңазытылған, мұздатылған, кептірілген, тұздалған немесе тұздықтағы шаян тектестер 58 2007 Джемдер, жеміс желелері, мармеладтар, езбе және жеміс немесе жаңғақ пастасы 59 1104 Қауызданған, жұқартылған, үлпектерге қайта өңделгенжарма түрінде уатылған немесе ұсақталған астық дәндері (күріштен басқа); астық дәнінің ұрықтары 60 2529 Дала шпаты, лейцит, нефелин және нефелин сиениті, плавиктік шпат 61 8601 Сыртқы электр энергиясы көздерінен қоректенетін немесе аккумуляторлық темір жол локомотивтері 62 8515 Электр, лазерлік немесе жоғары температурада дәнекерлеуге арналған машиналар мен аппараттар 63 2614 Титан рудалары мен концентраттары 64 0813 Кептірілген жемістер; жаңғақтардың немесе кептірілген жемістердің қоспалары 65 3207 Дайын пигменттер, әйнек тұншықтырғыштар және бояулар, эмальдар және әйнектектес әшекейлер, сұйық жылтырақтар 66 0302 Балық филесінен басқа, жаңа ауланған немесе тоңазытылған балық 67 7103 Тізбектелмеген, жиектелмеген немесе бекітілмеген қымбат бағалы және жартылай қымбат бағалы тастар (алмаздан басқа) 68 2826 Фторидтер; фторосиликаттар, фтороалюминаттар және фтордың өзге де кешенді тұздары 69 7002 Шар (микросфералардан басқа), шыбық немесе түтік нысанындағы өңделмеген әйнек 70 5306 Зығыр иірімжібі 71 2819 Хром оксидтері мен гидрооксидтері 72 5801 5802 немесе 5806 тауар позицияларының маталарынан басқа, түкті маталар және шашақ жіпті маталар 73 0712 Кептірілген, тұтас, бөліктерге, тілімдерге кесілген, ұсақталған немесе ұнтақ түріндегі, бірақ одан арғы өңдеуге ұшырамаған көкөністер 74 2201 Табиғи немесе жасанды минералды, газдалған, қант немесе басқа да тәттілегіш немесе дәмін хош иістендіргіш заттар қосылмағандарын
қоса алғанда су; мұз және қар 75 2846 Органикалық емес немесе органикалық, сирек жер металдарының, иттрийдің немесе скандийдің немесе осы металдардың қоспаларының қосылыстары 76 2508 Өзге де саздар (ісінген саздарды қоспағанда), андалузит, кианит және силлиманит 77 4105 Қой терісінен немесе қозы терісінен иленген түксіз, одан әрі өңделмеген былғары немесе былғары красты 78 0706 Сәбіз, шалқан, асхана қызылшасы, желкек, тамырлы балдыркөк, шалғам және өзге де жаңа піскен немесе тоңазытылған жеуге жарайтын ұқсас тамыр жемістер 79 8106 Висмут және одан жасалған бұйымдар, қалдықтары мен сынықтарын қоса алғанда 80 2206 Өзге де ашытылған сусындар (алма сидры, бас сусыны) 81 2512 Инфузорлы, кремнийлі (мысалы, кизельгур, трепел және диатомит) жерлер және соған ұқсас кальциленген немесе кальцийленбеген 1 немесе одан аз үлес салмағы бар кремнийлі жерлер 82 0704 Жаңа піскен немесе тоңазытылған қауданды қырыққабат, түрлі-түрлі-түсті қырыққабат, кольраби, жапырақты қырыққабат 83 2919 Фосфор қышқылының күрделі эфирлері және лактофосфаттарды қоса алғанда олардың тұздары; олардың галогенделген, сульфатталған, нитроланған немесе нитрозицияланғане туындылары 84 7401 Мыс штейні; цементті мыс (тұнған мыс) 85 8113 Металл қышы және одан жасалатын бұйымдар, қалдықтары мен сынықтарын қоса алғанда 86 6814 Агломерацияланған немесе регенерацияланған слюданы қоса алғанда, өңделген слюда немесе одан жасалған бұйымдар 87 0603 Кесілген гүлдер және бутондар Мазмұндық барабарлығын тексеру нәтижелері бойынша қосылған экономика салалары: 0201 Ірі қара малдың жас немесе тоңазытылған еті 0202 Ірі қара малдың мұздатылған еті 0401 Қоюлатылмаған және қант немесе басқа да тәттілегіш заттар қосылмаған сүт және қаймақ 0402 Қоюлатылған және қант немесе басқа да тәттілегіш заттар қосылған сүт және қаймақ 0403 Іркіт, ұйытылған сүт және қаймақ, иогурт, айран және өзге де ферменттелген немесе ашытылған, қоюлатылған немесе қоюлатылмаған сүт және қаймақ 0404 Сүт сарысуы; сүттің табиғи компоненттерінен алынған өзге де өнімдер 0405 Сары май 0406 Сырлар және ірімшік 0701 Жаңа піскен немесе тоңазытылған картоп 0705 Жаңа піскен немесе тоңазытылған ассүтіген-салаты және цикорий 0707 Жаңа піскен немесе тоңазытылған қияр және корнишон 0708 Жаңа піскен немесе тоңазытылған бұршақты көкөністер 0710 Мұздатылған көкөністер (шикі немесе суда немесе буға пісірілген) 0711 Қысқа мерзімде сақтау үшін консервленген, бірақ мұндай түрде тікелей тамаққа пайдалану үшін жарамсыз көкөністер 0713 Кептірілген, аршылған бұршақты көкөністер 0714 Жаңа піскен, тоңазытылған, мұздатылған немесе кептірілген маниок, маранта, салеп, жер алмұрты немесе топинамбур, тәтті картоп немесе батат және крахмалдың немесе инулиннің жоғары мөлшері бар ұқсас тұқым жемістер мен түйне жемістер 0805 Жаңа піскен немесе кептірілген цитрусты жемістер 0807 Жаңа піскен қауындар (қарбыздарды қоса алғанда) және папайя
0808 Жаңа піскен алмалар, алмұрттар және айва 0809 Өріктер, шиелер және қызыл шиелер, шабдалылар, қараөріктер 0810 Өзге де жаңа піскен жемістер 0811 Мұздатылған жемістер және жаңғақтар 0812 Қысқа мерзімде сақтау үшін консервленген, бірақ мұндай түрде тікелей тамаққа пайдалану үшін жарамсыз жемістер мен жаңғақтар 0814 Жаңа піскен, мұздатылған, кептірілген немесе қысқа мерзімде сақтау үшін консервленген цитрусты жемістердің қабығы, қауынның немесе қарбыздың қабығы 2709 Битумды минералдардан алынған шикі мұнай немесе шикі мұнай өнімдері 2710 Битумды жыныстардан алынған шикіден басқа мұнай және мұнай өнімдері 2711 Мұнай газдары немесе өзге де газ тектес көмірсутегілері 4) Одақта мультипликативтік тиімділіктер есебінен дамудың интеграциялық әлеуеті бар экономика салаларының тізбесі Ранг ЭҚЖ коды Экономика саласының атауы (қызмет түрі) 1 24-25 Металлургия 2 19-23 Мұнай өнімдерін өндіру; химия өндірісі; резеңке және пластмасса бұйымдарын жасау; өзге де металл емес минералдық өнімдер өндіру 3 26-30, 33 Машина жасау 4 45-47, 55-56 Көтерме және бөлшек сауда, автокөлік құралдарын және тұрмыстық бұйымдарды жөндеу; қонақүйлер мен мейрамханалар 5 35-39 Электр энергиясын, газ және су өндіру және бөлу 6 05-09 Пайдалы қазбалар өндіру 7 58-60, 62-66, 68-82 Қаржылық қызмет; жылжымайтын мүлікпен жасалатын операциялар, жалдау және қызметтер көрсету 8 49-53, 61 Көлік және байланыс 9 01-03 Ауыл шаруашылығы, аңшылық және орман шаруашылығы; Балық аулау, балық шаруашылығы 10 16-18 Сүрек өңдеу және ағаштан бұйымдар жасау; целлюлоз-қағаз өндірісі; баспа және баспахана қызметі 11 41-43 Құрылыс 12 84 Мемлекеттік басқару және әскери қауіпсіздікті қамтамасыз ету; әлеуметтік қамсыздандыру 13 10-12 Сусындарды қоса алғанда, тамақ өнімдері мен темекі өндіру 14 13-15 Тоқыма және тігін өнеркәсібі; былғары, былғарыдан жасалған бұйымдар жасау және аяқ киім тігу 15 85-88, 90-96 Білім беру; денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер көрсету; өзге де коммуналдық, әлеуметтік және дербес қызметтер көрсету 16 31-32 Өзге де өндірістер 5) Одақішілік және халықаралық өндірістік тізбектерге қатысу есебінен интеграциялық әлеуетті иеленетін экономика салаларының тізбесі Ранг ЭҚЖ коды Экономика саласының атауы (қызмет түрі) 1 26-30, 33 Машина жасау 2 24-25 Металлургия
3 19-23 Мұнай өнімдерін өндіру; химия өндірісі; резеңке және пластмасса бұйымдарын жасау; өзге де металл емес минералдық өнімдер өндіру 4 35-39 Электр энергиясын, газ және су өндіру және бөлу 5 05-09 Пайдалы қазбалар өндіру 6 01-03 Ауыл шаруашылығы, аңшылық және орман шаруашылығы; Балық аулау, балық шаруашылығы 7 16-18 Сүрек өңдеу және ағаштан бұйымдар жасау; целлюлоз-қағаз өндірісі; баспа және баспахана қызметі 8 10-12 Сусындар мен темекіні қоса алғанда, тамақ өнімдерін өндіру 9 13-15 Тоқыма және тігін өнеркәсібі; былғары, былғарыдан жасалған бұйымдар жасау және аяқ киім тігу 10 31-32 Өзге де өндірістер оның ішінде – одақішілік: Ранг ЭҚЖ коды Экономика саласының атауы (қызмет түрі) 1 19-23 Мұнай өнімдерін өндіру; химия өндірісі; резеңке және пластмасса бұйымдарын жасау; өзге де металл емес минералдық өнімдер өндіру 2 24-25 Металлургия 3 26-30, 33 Машина жасау 4 35-39 Электр энергиясын, газ және су өндіру және бөлу 5 05-09 Пайдалы қазбалар өндіру 6 01-03 Ауыл шаруашылығы, аңшылық және орман шаруашылығы; Балық аулау, балық шаруашылығы 7 16-18 Сүрек өңдеу және ағаштан бұйымдар жасау; целлюлоз-қағаз өндірісі; баспа және баспахана қызметі 8 13-15 Тоқыма және тігін өнеркәсібі; былғары, былғарыдан жасалған бұйымдар жасау және аяқ киім тігу 9 10-12 Сусындарды қоса алғанда, тамақ өнімдері мен темекі өндіру 10 31-32 Өзге де өндірістер оның ішінде – халықаралық Ранг ЭҚЖ коды Экономика саласының атауы (қызмет түрі) 1 26-30, 33 Машина жасау 2 24-25 Металлургия 3 19-23 Мұнай өнімдерін өндіру; химия өндірісі; резеңке және пластмасса бұйымдарын жасау; өзге де металл емес минералдық өнімдер өндіру 4 35-39 Электр энергиясын, газ және су өндіру және бөлу 5 05-09 Пайдалы қазбалар өндіру 6 01-03 Ауыл шаруашылығы, аңшылық және орман шаруашылығы; Балық аулау, балық шаруашылығы 7 16-18 Сүрек өңдеу және ағаштан бұйымдар жасау; целлюлоз-қағаз өндірісі; баспа және баспахана қызметі 8 10-12 Сусындарды қоса алғанда, тамақ өнімдері мен темекі өндіру 9 13-15 Тоқыма және тігін өнеркәсібі; былғары, былғарыдан жасалған бұйымдар жасау және аяқ киім тігу 10 31-32 Өзге де өндірістер 6) Мемлекет реттейтін экономика салаларының және мемлекет қатысатын компаниялардың жоғары үлесі бар салалардың тізбесі Ранг ЭҚЖ коды Экономика саласының атауы (қызмет түрі)
1 10-12 Сусындар мен темекіні қоса алғанда, тамақ өнімдерін өндіру 2 05-09 Пайдалы қазбалар өндіру 3 01-03 Ауыл шаруашылығы, аңшылық және орман шаруашылығы; Балық аулау, балық шаруашылығы 4 35-39 Электр энергиясын, газ және су өндіру және бөлу 5 16-18 Сүрек өңдеу және ағаштан бұйымдар жасау; целлюлоз-қағаз өндірісі; баспа және баспахана қызметі 6 49-53, 61 Көлік және байланыс 7 26-30, 33 Машина жасау 8 19-23 Мұнай өнімдерін өндіру; химия өндірісі; резеңке және пластмасса бұйымдарын жасау; өзге де металл емес минералдық өнімдер өндіру 9 45-47, 55-56 Көтерме және бөлшек сауда, автокөлік құралдарын және тұрмыстық бұйымдарды жөндеу; қонақүйлер мен мейрамханалар 10 85-88, 90-96 Білім беру; денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер көрсету; өзге де коммуналдық, әлеуметтік және дербес қызметтер көрсету 11 24-25 Металлургия 11 58-60, 62-66, 68-82 Қаржылық қызмет; жылжымайтын мүлікпен жасалатын операциялар, жалдау және қызметтер көрсету 11 41-43 Құрылыс 11 31-32 Өзге де өндірістер 11 84 Мемлекеттік басқару және әскери қауіпсіздікті қамтамасыз ету; әлеуметтік қамсыздандыру
7) Одақтың «болашақ салаларының» тізбесі Код Инновациялық өнімдер мен қызметтер тобы Көшбасшы елдер Көшбасшы компаниялар 1-деңгей 2-деңгей 3-деңгей 4-деңгей 1 Ақпараттық коммуникациялық технологиялар Қытай; Германия; Франция; Ұлыбритания; Жапония 1.1 Телекоммуникациялық және АТ-жабдық 1.1.1 Жаппай қолданылатын цифрлы құрылғыларды ұзақ мерзімді (апталар, айлар) қоректендіруге арналған энергияның ықшам көздері 1.1.2 Бейнелерді аса жоғары ажыратымдылықпен өңдеуге және беруге арналған метаматериалдар мен бағдарламалық қамтамасыз ету 1.1.3 Фотондық құрылғылар мен компоненттер АҚШ 1.1.4 Ұтқыр байланыстың жаңа үлгілері Оңтүстік Корея Samsung; Intel; Vodafone 1.1.5 Кванттық технологиялар Ұлыбритания 1.2 Бағдарламалық қамтамасыз ету және АТ-қызметтер 1.2.1 Күрделі есеп тапсырмаларының жекелеген кластарын бөліп шешуге арналған Grid- алгоритмдер және бағдарламалық қамтамасыз ету АҚШ 1.2.2 Күрделі ақпараттық объектілерді нысандандыруды ол туралы білім алуды қамтамасыз ету 1.2.3 Үлкен бағдарламаларды анықтауға арналған алгоритмдер және бағдарламалық қамтамасыз ету 1.2.4 Машинамен оқытудың (machine learning) алгоритмдері және бағдарламалық қамтамасыз ету, оның ішінде бөлінген есептеулердің суперкомпьютерлік модельдеріне сүйенумен 1.2.5 Жаңа үлгідегі талдамалық бағдарламалық қамтамасыз ету (next-generation)
Код Инновациялық өнімдер мен қызметтер тобы Көшбасшы елдер Көшбасшы компаниялар 1-деңгей 2-деңгей 3-деңгей 4-деңгей 1.2.6 Қатар есептеулер жүйелерінің әртүрлі кластарына арналған бағдарламаларды әзірлеудің, ретке келтірудің және тестілеудің аспаптық құралдары АҚШ 1.2.7 Толықтырылған нақтылыққа қосымшалар Франция 1.3 Машина жасау 1.3.1 Нақты уақыт режимінде бейнелер және бейне қатар бойынша күрделі үш өлшемді сценалар құруға арналған алгоритмдер және бағдарламалық қамтамасыз ету (компьютерлік көру) 1.3.2 Еркін қозғалатын және адамдармен өзара іс-әрекет жасайтын көмекші-роботтар АҚШ; Қытай; Оң. Корея 1.3.3 Көшіру және/немесе өздігінен қалпына келтірілу қасиеттерін иеленетін цифрлы құрылғылар 1.3.4 Материалдық объектілердің цифрлық модельдері негізінде осы объектілерді автоматтандырылған түрде қалыптастыру құралдарын дамыту (аддтитивтік технологиялар және т.б.) АҚШ; Франция 1.4 Химия өнеркәсібі 1.4.1 Пәнаралық эксперименттік зерттеулердің нәтижелерін дұрыс болжауды қамтамасыз ететін физикалық, химиялық және биологиялық процестерді компьютерлік модельдеудің алгоритмдері және оларды бағдарламалық қамтамасыз ету 1.4.2 Қауіпті климаттық құбылыстар мен геологиялық табиғи апаттарды компьютерлік мониторинглеудің және болжаудың алгоритмдері және оларды бағдарламалық қамтамасыз ету 1.4.3 Оқиғалар мен құбылыстарды (әлеуметтік, техногендік, климаттық, сейсмикалық, геофизикалық және т.б.) алдын ала болжау жүйелерінің және кешендерінің алгоритмдері және оларды бағдарламалық қамтамасыз ету 1.5 Энергетика
Код Инновациялық өнімдер мен қызметтер тобы Көшбасшы елдер Көшбасшы компаниялар 1-деңгей 2-деңгей 3-деңгей 4-деңгей 1.5.1 Зияткерлік энергетикалық желілерге, яғни энергетикалық желінің электр энергиясын тасымалдаудың «пассивтік» құрылғысынан жұмыс режимдерін басқарудың «белсенді» элементіне айналуына ықпал ететін бағдарламалық- технологиялық кешенге арналған алгоритмдер және бағдарламалық қамтамасыз ету Siemens 1.5.2 Энергетикалық инфрақұрылымдардағы төтенше жағдайлар қаупін бағалаудың және оларды жеңу жөніндегі іс-шараларды жоспарлаудың алгоритмдері және оларды бағдарламалық қамтамасыз ету 1.5.3 «Энергиялық тиімділікті үй» эәне «энергиялық тиімділікті қала» бағдарламаларын іске асырудың энергия-ақпараттық жүйелерін бағдарламалық қамтамасыз ету Жаңартылатын энергия көздерін пайдалану негізіндегі энергетика 46 1.6 Пайдалы қазбалар өндіру 1.6.1 Әлсіз құрылымдалған және құрылымдалмаған ақпаратты нысандандырудың және олардан білім алудың алгоритмдері және оларды бағдарламалық қамтамасыз ету 1.6.2 Қауіпті климаттық құбылыстар мен геологиялық табиғи апаттарды компьютерлік мониторинглеудің және болжаудың алгоритмдері және оларды бағдарламалық қамтамасыз ету 1.6.3 Күрделі климаттық және геологиялық жағдайларда геологиялық барлау жүйелерін бағдарламалық қамтамасыз ету 1.6.4 Қазылған және қазылып жатқан кен орындарын жете барлауды бағдарламалық қамтамасыз ету 1.6.5 Дәстүрлі емес энергия тасығыштарды бағдарламалық қамтамасыз ету 1.6.6 Құбыржолдық көлік ағындарын басқарудың зияткерлік жүйелері 46 «Болашақтың салаларын айқындау жөніндегі әдістемені сынау нәтижелерінің мазмұндық барабарлығын тексеру қорытындысы бойынша беларусь Тарапының ұсынысы бойынша қосылды.
Код Инновациялық өнімдер мен қызметтер тобы Көшбасшы елдер Көшбасшы компаниялар 1-деңгей 2-деңгей 3-деңгей 4-деңгей 1.6.7 Оқиғалар мен құбылыстарды (әлеуметтік, техногендік, климаттық, сейсмикалық, геофизикалық және т.б.) алдын ала болжау жүйелерінің және кешендерінің алгоритмдері және оларды бағдарламалық қамтамасыз ету 1.7 Көлік 1.7.1 Өңірлік және федеральдық деңгейдегі көлік- экономикалық баланстарды модельдеуді бағдарламалық қамтамасыз ету 1.7.2 Қалалық агломерациялардың зияткерлік көлік жүйелері Siemens; Cisco Systems 1.7.3 Транзиттік көлік дәліздері мен федералдық трассалардың зияткерлік көлік жүйелері 1.7.4 Әуе көлік құралдарын автоматтандырылған және автоматты түрде, оның ішінде ұшқышсыз, сондай-ақ олардың топтарын басқарудың зияткерлік көлік жүйелері 1.7.5 Көлік жүйелеріндегі төтенше жағдайлар төтенше жағдайлар қаупін бағалаудың және оларды жеңу жөніндегі іс-шараларды жоспарлаудың алгоритмдері және оларды бағдарламалық қамтамасыз ету 1.7.6 Радио арнасы бойынша бағдарлама жасалатын, қызмет көрсетілмейтін дербес шағын қуатты радиоэлектрондық құрылғылар 1.7.7 Өңірлік, федералдық және еларалық деңгейлердегі мультимодальдық көлік-логистикалық процестер ұйымдастыруды бағдарламалық қамтамасыз ету 1.7.8 Көлік қызметтерінің сапасын мониторинглеу және басқару жүйесі 1.7.9 Көліктегі және көлік инфрақұрылымы объектілеріндегі қауіпсіздіктің қамтамасыз етілуін мониторинглеу, бақылау және қадағалау жүйесі 1.8 Ғылым 1.8.1 «Ақылды зертхана» түрінің зияткерлік жүйелері 1.8.2 Күрделі есеп тапсырмаларының жекелеген кластарын бөліп шешуге арналған Grid-алгоритмдер және бағдарламалық қамтамасыз ету АҚШ
Код Инновациялық өнімдер мен қызметтер тобы Көшбасшы елдер Көшбасшы компаниялар 1-деңгей 2-деңгей 3-деңгей 4-деңгей 1.8.3 Әлсіз құрылымдалған және құрылымдалмаған ақпаратты нысандандырудың және олардан білім алудың алгоритмдері және оларды бағдарламалық қамтамасыз ету 1.8.4 Ғылыми өнім мен технологиялардың өмірлік циклының барлық кезеңдерінде өзара жасырын байланыстарды ғылыми-техникалық нәтижелерді қайталап пайдалану және анықтау негізіндегі олардың трекингінің модельдері, алгоритмдері және оларды бағдарламалық қамтамасыз ету 1.8.5 Машинамен оқытудың (machine learning) алгоритмдері және бағдарламалық қамтамасыз ету, оның ішінде бөлінген есептеулердің суперкомпьютерлік модельдеріне сүйенумен 1.8.6 Оқиғалар мен құбылыстарды (әлеуметтік, техногендік, климаттық, сейсмикалық, геофизикалық және т.б.) алдын ала болжау жүйелерінің және кешендерінің алгоритмдері және оларды бағдарламалық қамтамасыз ету 1.8.7 Білімді нысандандыру мен алудың және көп деректерді өңдеудің тиімді әдістері мен алгоритмдеріне негізделген жаңа үлгідегі талдамалық бағдарламалық қамтамасыз ету (next-generation analytics) АҚШ; Оңтүстік Корея Microsoft; Cisco Systems 1.8.8 Когнитивтік технологиялар, жасанды интеллект технологиялары* 1.9 Басқару 1.9.1 Мемлекеттік басқару мен реттеу практикаларын жетілдіру үшін краудсорсингті пайдаланумен жария саясаттың Интернет-кеңістікке өтуіне арналған платформа 1.9.2 Азаматтық белсенділік пен жария саясаттың арасындағы шекараны жоятын «бұлтты демократия» құру құралдары 1.9.3 Мемлекеттік құпияны сақтаудың жаңа деңгейін қамтамасыз ету құралдары Cisco; NTT 1.9.4 Оқиғалар мен құбылыстарды (әлеуметтік, техногендік, климаттық, сейсмикалық, геофизикалық және т.б.) алдын ала болжау жүйелерінің және кешендерінің алгоритмдері және оларды бағдарламалық қамтамасыз ету
Код Инновациялық өнімдер мен қызметтер тобы Көшбасшы елдер Көшбасшы компаниялар 1-деңгей 2-деңгей 3-деңгей 4-деңгей 1.9.5 Кеңістік деректерімен жұмыс істеуге арналған алгоритмдер, құрылғылар және бағдарламалық қамтамасыз ету (location-based services) 1.9.6 Жаңа үлгідегі талдамалық бағдарламалық қамтамасыз ету 1.9.7 Ақпараттың мультиқұрылымдық және мультимодальдық қоймасы 1.9.8 «Ақылды» қала* АҚШ; Ұлыбритания; Франция; Германия 1.10. Білім беру АҚШ 1.10.1 Лекция режимінде де, семинар режимінде де қашықтықтан оқытуға арналған ресурстар 1.10.2 Осы заманғы форматтар мен талаптарға бейімделген күндізгі оқытуды қолдаудың мультимедиялық құралдары (мәтіндер орналастырудан бастап деректерді іздеу мен өңдеу бойынша күрделі тапсырмаларды орындауға дейін Microsoft; Google 1.10.3 Мүмкіндігі шектеулі адамдарды оқытуға арналған ресурстар 1.10.4 Жалпы дамыту, сонымен бірге тар кәсіптік бейіннің ақпараттық базалары 1.10.5 Мәтінді де, сөзді де аударуға қабілетті жақсартылған сападағы автоматты түрде аудару жүйесі Google 1.10.6 Тар кәсіптік іздестіру және кітапханалық жүйелер 1.10.7 Оқыту бағдарламаларымен және ресурстарымен жарақтандырылған ықшам құрылғыларға арналған бағдарламалық қамтамасыз ету 1.10.8 Семантикалық байланыстарды анықтау операцияларын қатар жүргізу негізінде сақтау желілеріндегі мультимедиялық ақпаратты өңдеуге арналған алгоритмдер мен бағдарламалық қамтамасыз ету 1.10.9 Машинамен аударуды өздігінен оқыту жүйелері үшін алгоритмдер мен бағдарламалық қамтамасыз ету 1.10.10 Жаңа үлгідегі талдамалық бағдарламалық қамтамасыз ету 1.10.11 Ақпараттың мультиқұрылымдық және мультимодальдық қоймасы
Код Инновациялық өнімдер мен қызметтер тобы Көшбасшы елдер Көшбасшы компаниялар 1-деңгей 2-деңгей 3-деңгей 4-деңгей 1.11 Денсаулық сақтау АҚШ Sansung; Electronics; Siemens 1.11.1 Тірі организмдерде жүретін процестерді математикалық модельдеуге арналған алгоритмдер мен бағдарламалық қамтамасыз ету (мысалы, макромолекулалардың құрылымы мен серпінін модельдеу процестерін жеделдету 1.11.2 Нақты уақыт режимінде бейнелер және бейне қатар бойынша күрделі үш өлшемді сценалар құруға арналған алгоритмдер және бағдарламалық қамтамасыз ету (компьютерлік көру) 1.11.3 Қазіргі сәтте қол жетпейтін деңгейдегі медициналық және экстрамедициналық параметрлердің көп аспектілі есебін қамтамасыз ететін пациенттердің, аурулардың, емдеу тәсілдерінің және т.б. цифрлы онтологиялық нақтыланған бейіндерін қалыптастыруға арналған модельдер мен бағдарламалық қамтамасыз ету 1.11.4 Алдын ала болжау медицинасы саласында шешім қабылдауды қолдаудың бағдарламалық қамтамасыз етуі 1.11.5 Бірге алып жүретін сымсыз датчиктер 1.12 АКТ өнімін жеке пайдалану 1.12.1 Жаппай қолданылатын цифрлы құрылғыларды ұзақ мерзімді (апталар, айлар) қоректендіруге арналған энергияның ықшам көздері 1.12.2 Толықтырылған нақтылыққа қосымшалар 1.12.3 «Ақылды үйдің» зияткерлік жүйелері: тұрмыстық құрылғыларды цифрлау, оларды оңтайлы параметрлерді автоматты түрде қолдауға да, қашықтан берілген команда бойынша өзгертуге де қабілетті бірыңғай желіге біріктіру 1.12.4 Еркін қозғалатын және адамдармен өзара іс-әрекет жасайтын көмекші-роботтар АҚШ 1.12.5 Мүмкіндігі шектеулі адамдардың өмір сүру сапасын жақсарту құралдары
Код Инновациялық өнімдер мен қызметтер тобы Көшбасшы елдер Көшбасшы компаниялар 1-деңгей 2-деңгей 3-деңгей 4-деңгей 1.12.6 Виртуалды кәсіптік қоғамдастықтар және жұмыспен қамтудың жаңа нысандарын құру құралдары, Интернет-бизнестерді дамыту 1.12.7 Тұтынушының мән-мәтінімен байланысып дербестендірілген қызметтер, оның ішінде дербестендірілген телевизиялық хабар және жаңалықтар таспалары 1.12.8 Мәдени мұра объектілеріне қол жетімділікті арттыратын және аралау бойынша шектеулерді алып тастайтын интерактивтік мұражайлар мен көрмелер 1.12.9 Ақпарат алу мен нысандандырудың мультитілдік (бастапқы тілге қатысты өзгермейтін) және мультимодальдық (контент түріне: мәтінге, графикке, бейнеге қатысты өзгермейтін) жүйелері 1.12.10 Өнеркәсіптік бұйымдарды 3D-баспа өнімімен ауыстыруға арналған құрылғы АҚШ 1.13 Ақпараттық қауіпсіздік* Германия; Қытай; Франция 2 Биотехноло гиялар АҚШ; Қытай; Франция; Германия 2.1 Тамақтық биоөнімдер Dupont; Basf 2.1.1 Про-, пре- және синбиотикалық әрекеті бар өнімдер 2.1.1.1 Пребиотиктер, пробиотиктер, синбиотиктер 2.1.1.2 Стартерлік дақылдар 2.1.1.3 Жоғары концентрациялы ашытқылар 2.1.1.4 Берілген қасиеттері бар нысаналы өнімдер 2.1.2 Тамақтық белок 2.1.2.1 Құндылығы аз қалдықтардан алынған белоктық өнімдер; өсімдік және жануарлар шикізатын өңдеудің жанама өнімдерінен алынған белоктық өнімдер; жақсартылған қасиеттері бар белоктық өнімдер)
Код Инновациялық өнімдер мен қызметтер тобы Көшбасшы елдер Көшбасшы компаниялар 1-деңгей 2-деңгей 3-деңгей 4-деңгей 2.1.2.2 Өсімдік және жануарлар шикізатын өңдеудің жанама өнімдерінен алынған белоктық өнімдер; жақсартылған қасиеттері бар белоктық өнімдер) 2.1.2.3 Жақсартылған қасиеттері бар белоктық өнімдер 2.1.3 Мамандандырылған тамақ өнімдері 2.1.3.1 Өсімдік немесе бактериалдық тектегі қоспалар 2.1.3.2 Дәрумендер, минералдық заттар 2.1.3.3 Табиғи ароматизаторлар және бояғыштар 2.1.3.4 Ферменттер және эмульгаторлар 2.1.3.5 Аминқышқылды қоспалар 2.1.3.6 Дәм күшейткіштер 2.1.3.7 Тамақтық ингредиенттер 2.1.4 Функционалдық тамақ өнімдері (функционалдық емдік тамақ өнімдері; балалардың тамақ өнімдері, биологиялық белсенді қоспалар) 2.1.4.1 Функционалдық емдік тамақ өнімдері 2.1.4.2 Балалардың тамақ өнімдері, биологиялық белсенді қоспалар 2.1.5 Қалдықтарды терең өңдеу жолымен алынған тамақ өнімдері 2.1.5.1 Табиғи ароматизаторлар 2.1.5.2 Бояғыштар 2.1.5.3 Жаңа технологиялық қоспалар 2.1.5.4 Ашыту дақылдары 2.1.5.5 Дәрумендер 2.1.5.6 Функционалдық қоспалар 2.2 Өнеркәсіптік биоөнімдер
Код Инновациялық өнімдер мен қызметтер тобы Көшбасшы елдер Көшбасшы компаниялар 1-деңгей 2-деңгей 3-деңгей 4-деңгей 2.2.1 Ферменттер 2.2.1.1 Ірі тонналы азықтық және тамақтық ферменттер 2.2.1.2 Целлюлоза, бета-глюканаза, ксиланаза, гемицеллюлаздар, фитаза, пектиназа, амилаза, липаза, протеаза, нитрилгидратаза 2.2.1.3 Синтондар (оксидоредуктаздар, ли- газдар, синтаздар) 2.2.2 Биохимия 2.2.2.1 Органикалық қышқылдар 2.2.2.2 Антибиотиктер 2.2.2.3 Өсімдіктерді қорғаудың биологиялық құралдары (биопестицидтер, биоинсекцидтер) Basf; Monsanto; Bayer; Dow Chemical 2.2.3 Спирттер, көмірсутегілер, лаврицидтік препараттар 2.2.4 Полисахаридтер 2.2.5 Биодеградацияланатын полимерлер 2.2.6 Синтетикалық полимерлер 2.2.7 Фурфурол 2.2.8 Мономерлер 2.3 Қоршаған ортаны қорғаудың биотехнологиялық жүйелері 2.3.1 Ағаш өңдеу құралдары 2.3.1.1 Сүректі аз қалдықпен өңдеуге арналған құралдар 2.3.1.2 Ағаш кесу қалдықтарын кәдеге жарату құралдары 2.3.2 Тазарту құрылыстары 2.3.2.1 Биодеструктор-организмдер, биологиялық объектілердің метаболикалық әлеуетінің көмегімен суларды, жер қыртысын және атомосфераны тазарту құралдары 2.3.2.2 Биодеграданттар
Код Инновациялық өнімдер мен қызметтер тобы Көшбасшы елдер Көшбасшы компаниялар 1-деңгей 2-деңгей 3-деңгей 4-деңгей 2.3.2.3 Қоршаған ортаға әсерді, техногендік апаттарды жою құралдары 2.3.3 Экологиялық таза тұрғын үй 2.3.3.1 «Нөлдік» қалдықсыз тұрғын үйді іске асыру технологиялары 2.3.3.2 Биопозитивтік құрылыс материалдары (биотехнологиялық өңдеу шарттарында толығымен қайталап пайдаланылатын – ағаштың жаңа сұрыптары, жүн, киіз, табиғи үйеңкі және каучук 2.3.4 Биоресурстық орталықтар және биоколлекциялар 2.3.4.1 Микроорганизмдер, саңырауқұлақтар, балдырлар коллекциясы 2.3.4.2 Жоғары өсімдіктер мен жануарлар жасушаларының коллекциясы 2.4 Биоотын және биоэнергетика АҚШ 2.4.1 Биоотын және биомасса компоненттері 2.4.1.1 Отын түйірлері, сүректен жасалған брикеттер 2.4.1.2 Пиролиз өнімдері 2.4.1.3 Биодизель, биоэтанол, биобутанол, оксигенераторлар Dupont; Abengoa 2.4.2 Энергетикалық өнімдер 2.4.2.1 Биоотын элементтері, энергетиканы биожинағыштар, биометан, биосутегі және қоспалар 2.4.2.2 Биометан, биосутегі және қоспалар 2.4.2.3 Биомассалардың әртүрлі көздерінен жылу және электр энергиясын өндіретін жоғары технологиялы құрылғылар
Код Инновациялық өнімдер мен қызметтер тобы Көшбасшы елдер Көшбасшы компаниялар 1-деңгей 2-деңгей 3-деңгей 4-деңгей 2.5 Ауыл шаруашылығының биотехнологиялық өнімдері 2.5.1 Ауыл шаруашылығы өсімдіктерінің жаңа сұрыптары Basf; Monsanto 2.5.2 Берілген белгілері бар ағаштардың жаңа биотехнологиялық нысандары 2.5.3 Өсімдіктердің минералдық заттармен қоректенуін және оларды патогендерден қорғауды қамтамасыз ететін симбиотикалық өсімдік-микробтық қоғамдастықтар құруға арналған микроорганизмдердің штаммалары мен микробтық консорциумы 2.5.4 Өнеркәсіптік және медициналық мақсаттағы биоөнімдер алуға арналған өсімдіктер мен жануарлар – «биофабрикалар» 2.5.5 Ауыл шаруашылығы жануарларының жаңа тұқымдары 2.5.6 Азықтық белок Dupont 2.5.6.1 Биологиялық азықтық белок 2.5.6.2 Азықтық қоспалар, дәрумендер, ферменттер Dupont 2.5.6.3 Азық консерванттары және сүрлем ашытқылары 2.5.6.4 Аралас азықтар 2.5.6.5 Премикстер Dupont 2.6 Аквабиодақыл 2.6.1 Биомасса көзі ретіндегі гидробионттар 2.6.1.1 Қолайсыз температуралық режимдерге шыдамды және өсу мен көбеюдің жоғары қарқынын иеленетін жаңа тұқымдар мен гидробионттардың кросстары 2.6.1.2 Өңделген кәсіпшілік гидробионттары және аквадақылдардың өнімі
Код Инновациялық өнімдер мен қызметтер тобы Көшбасшы елдер Көшбасшы компаниялар 1-деңгей 2-деңгей 3-деңгей 4-деңгей 2.6.1.3 Аквадақылдарға арналып мамандандырылған азық (өсімдіктен алынған жаңа азықтық компоненттер (бидайдың тұқымдық ұлпалары, жомы) 2.6.1.4 Биологиялық белсенді қосылыстардың продуценттері болып табылатын теңіз организмдері мен микробтық сим-бионттардың жасуша желілері 2.6.2 Гидробионттардан алынған өнімдер 2.6.2.1 Биологиялық белсенді қоспалар 2.6.2.2 Полимерлер және жаңа материалдар 2.6.2.3 Функционалдық тамақ өнімдері 2.6.2.4 Биологиялық шикізат, жартылай фабрикаттар, тұтыну өнімдері 2.7 Орман секторы үшін биотехнологиялық жүйелер мен өнімдер 2.7.1 Орманды молықтыру және қорғау құралдары: орманның генетикалық ресурстарын сақтау мен қалпына келтірудің құралдары мен әдістері 2.7.2 Берілген белгілерімен ағаштардың биотехнологиялық нысандары 2.7.3 Орманды қорғаудың биологиялық құралдары 2.7.4 Микробиологиялық конверсия өнімдері (биотыңайтқыштар) 3 Медицина және денсаулық сақтау АҚШ; Қытай; Германия; Франция; Ұлыбритания 3.1 Регенеративтік медицина Жапония
Код Инновациялық өнімдер мен қызметтер тобы Көшбасшы елдер Көшбасшы компаниялар 1-деңгей 2-деңгей 3-деңгей 4-деңгей 3.1.1 Генно-инженерлік және жасуша технологияларын қолданумен алынатын тіндік және органдық баламалар 3.1.2 Бүлінген тіндерді қалпына келтіруге арналған таргеттік биологиялық белсенді заттар 3.1.3 Бағаналық жасушалардың тіндерді қалпына келтіруге арналған белсенді молекулярлық құруыштары 3.1.4 Аутоиммундық, онкологиялық және неврологиялық аурулардың бәсекелік терапиясына арналған түрлендірілген жасуша жүйелері негізіндегі технологиялар мен препараттар Ұлыбритания 3.1.5 Нысаналы органдар мен тіндерді бағытты қалпына келтіруге арналған жануарлардан алынбаған органикалық емес және органикалық материалдар 3.2 Биодеградацияланатын материалдар 3.2.1 Биодеградацияланатын полимерлердің негізіндегі жаңа хирургиялық материалдар 3.2.2 Импланттардың жылжымалы бөліктеріне арналған күрделі макромолекулярлық кешендер және сүйек импланттарының остеоинтеграциясын жеделдетуге арналған биоорганикалық жүйелер 3.2.3 Сүйек тінінің архитектоникасына қайталанатын ортопедияға арналған биоалмастырғыш материалдар 3.3 Биодеградацияланбайтын материалдар 3.3.1 Композициялық қыш және дәрілік цементтер 3.3.2 Таңу құралдары және трансдермальдық пластырлар 3.3.3 Протездеуге арналған миметика-материалдары 3.4 Диагностика жүйелері Жапония; Ұлыбритания 3.4.1 Адамның физикалық және физиологиялық параметрлерінің сезімталдығы жоғары сенсорлары 3.4.2 Реагенттер 3.4.3 Статикалық макромолекулярлық маркерлерді талдауға арналған аппараттық-бағдарламалық кешендер
Код Инновациялық өнімдер мен қызметтер тобы Көшбасшы елдер Көшбасшы компаниялар 1-деңгей 2-деңгей 3-деңгей 4-деңгей 3.4.4 Төмен және жоғары молекулярлық молекулалар туралы сандық және сапалық деректерге жүргізілген көп факторлы статистикалық талдаудың диагностикалық жүйелері 3.4.5 Протеомдық және геномдық биомаркерлер 3.5 Күрделі импланттар 3.5.1 Металл, қыш немесе полимер негізіндегі, кезеңдік ауыстыруды талап етпейтін жеке- бірлескен («ақылды») импланттар 3.5.2 Остеоинтеграцияны және тіндермен бірігуді жеделдетуге арналған биобелсенді жабындары бар импланттар 3.5.3 Бүлінген қан тамырларын қалпына келтіруге арналған биорезорбацияланатын импланттар 3.5.4 Стенттер 3.6 Хирургиялық техника 3.6.1 Инвазивтік визуалдау, оның ішінде қашықтан басқару жүйелері 3.6.2 Робот техникасы 3.6.3 Хирургиялық лазерлер 3.6.4 Макроманипуляциялау жүйелері (жоғары дәлдікті хирургиялық айла-әдістер үшін) 3.7 Дәрілік заттар және оларды атаулы жеткізу жүйелері Жапония; Қытай 3.7.1 Рекомбинанттық белок препараттары 3.7.2 Нуклеиндік қышқылдар негізіндегі, оның ішінде гендік терапияға арналған препараттар 3.7.3 Әрекеттің жоғары бейінділігін қамтамасыз ететін көп арналы антиденелер негізіндегі препараттар 3.7.4 Дәрілік заттарды бағытты жеткізу, оның ішінде органикалық емес наноматериалдар негізіндегі құрауыштар мен жүйелер 3.7.5 Иммунногеномика, биоинформатика және жаңа адъюванттар пайдаланылып әзірленетін тиімділігі жоғары вакциналар Sanofi; Merck
Код Инновациялық өнімдер мен қызметтер тобы Көшбасшы елдер Көшбасшы компаниялар 1-деңгей 2-деңгей 3-деңгей 4-деңгей 3.8 Көзі тірісіндегі инвазивтік емес визуалдау жүйелері 3.8.1 Позитрондық-эмиссиялық томографтар және ультражоғары шешімді визуалдауға арналған қарама-қарсылықтар 3.8.2 Ультражоғары шешімнің магниттік-резонанстық томографтары 3.8.3 Организм ортасының биофизикалық сипаттамаларының негізінде визуалдау жүйелері (Доплер әсері және т.б.) 4 Жаңа материалдар мен нанотехнологиялар АҚШ; Қытай; Жапония; Оң.Корея; Германия 4.1 Отын элементтері, инновациялық энергия тасығыштар алуға арналған катализаторлар 4.2 Химиялық тоқ көздеріне арналған наноқұрылымдалған материалдар 4.3 Әртүрлі орталардың құрамын талдауға арналған сенсорлар 4.4 Наноматериалдардың негізіндегі физикалық шамалардың датчиктері 4.5 Дәрілер жеткізу жүйелері 4.6 Наноқұрылымдалған биобірлескен материалдар 4.7 Жеңіл және беріктігі жоғары материалдардың жаңа түрлері АҚШ
Код Инновациялық өнімдер мен қызметтер тобы Көшбасшы елдер Көшбасшы компаниялар 1-деңгей 2-деңгей 3-деңгей 4-деңгей 4.8 Наноқұрылымдалған композициялық, қызуға төзімді қыш және металл материалдар 4.9 Наноқұрылымдалған композициялық және қыш материалдар және ерекше термиялық қасиеттері (жылу өткізгіш, термореттегіш) бар жабындылар 4.10 Наноқұрылымдалған коррозияға қарсы жабындылар 4.11 Наноқұрылымдалған антифрикциялық және адгезивтік материалдар 4.12 Наноқұрылымдалған гидрофобтық материалдар 4.13 Радиацияға төзімді және радиоқорғаныштық наноқұрылымдалған композициялық материалдар және жабындылар 4.14 Ерекше оптикалық қасиеттері бар наноқұрылымдалған композициялық материалдар (фотондық кристалдар)
Код Инновациялық өнімдер мен қызметтер тобы Көшбасшы елдер Көшбасшы компаниялар 1-деңгей 2-деңгей 3-деңгей 4-деңгей 4.15 Жаңа үлгідегі күн батареялары 4.16 Наногетероқұрылым- дардың негізіндегі сәуле таратушылар (оның ішінде лазерлер және органикалық жарық диодтары) 4.17 Композициялық қыш материалдар және ерекше магниттік қасиеттері бар нанофлюидика 4.18 Графеннің, фуллерендердің, көміртегілік нанотүтіктердің, кванттық нүктелердің негізіндегі электроника элементтері АҚШ 4.19 Мемристорлардың базасындағы электроника элементтері 4.20 Аса өткізгіш материалдарды қоса алғанда, ерекше электр өткізгіштік қасиеттері бар наноқұрылымдалған композициялық материалдар 4.21 Нано- және микроробототехникал ық жүйелер
Код Инновациялық өнімдер мен қызметтер тобы Көшбасшы елдер Көшбасшы компаниялар 1-деңгей 2-деңгей 3-деңгей 4-деңгей 4.22 Нысан жадының тиімділігі бар наноқұрылымдалған материалдар және «өздігінен емдейтін» материалдар 4.23 Наноқұрылымдалған материалдар және су тазарту (су дайындау, тамақтық шикізатты қайта өңдеу) процестеріне арналған реагенттер 4.24 Газ бөлгіш мембрандық наноматериалдар 4.25 Наномеханикалық жүйелерді өздігінен молекулярлық жинау және өздігінен ұйымдастыру 5 Табиғатты ұтымды пайдалану Қытай; Жапония; Франция 5.1 Қоршаған ортаны бақылаудың автоматтандырылған жүйелерін қоса алғанда, экологиялық мониторинг жүйелері 5.1.1 судағы, жердегі және ауадағы микро- және нанобөлшектерді талдауға және бақылауға арналған жабдық 5.1.2 өнеркәсіптік кәсіпорындардың эмиссияларын бақылауды және климаттың жай-күйіне жүргізілетін мониторингті қоса алғанда, атмосфераның, гидросфераның,криосфераның, ландшафтардың, топырақтың, биотаның жай-күйін бақылау жүйесі
Код Инновациялық өнімдер мен қызметтер тобы Көшбасшы елдер Көшбасшы компаниялар 1-деңгей 2-деңгей 3-деңгей 4-деңгей 5.1.3 ғарыштық жерсеріктік жүйелерді пайдалана отырып қашықтықтан мониторинглеу жүйесі 5.2 Гидрометеорология- лық бақылаулар мен болжамдар жүйесі 5.2.1 климаттық болжамдардан асып түсетін өзін өзі ақтай алатын деңгейімен ауа райының өте ерте ұзақ мерзімді болжамдары 5.2.2 ауа райының ансамбльдік болжамдары және оларды ықтималдық интерпретациялау әдістері 5.2.3 жер бетіндегі су объектілерінің жай-күйі мен режимі сипаттамаларының болжамдары 5.3 Климаттың және қауіпті табиғи процестердің моделі 5.3.1 болжанатын қауіпті гидрометеорологиялық құбылыстардың кеңейтілген құрамын алуға арналған мезомасштабдық модельдер 5.3.2 уақытша және кеңістіктік жете, оның ішінде бірлескен нақтылаудың жетілдірілген гидродинамикалық болжамдық модельдері (мұхит – атмосфера – құрлық – биосфера) 5.4 Табиғи және техногендік сипаттағы төтенше жағдайларды ерте анықтау және болжау жүйелері Жапония 5.4.1 табиғи және техногендік төтенше жағдайлардың қалыптасуына ықпал ететін жағдайларды ерте анықтау жүйелері 5.4.2 табиғи және техногендік жүйелердің жай-күйін диагностикалау жүйелері 5.4.3 техногендік және табиғи сипаттағы төтенше жағдайлардың туындау қаупін, сондай-ақ олардың салдарларын азайтуды мониторинглеуге, бақылауға арналған жабдық
Код Инновациялық өнімдер мен қызметтер тобы Көшбасшы елдер Көшбасшы компаниялар 1-деңгей 2-деңгей 3-деңгей 4-деңгей 5.4.4 Қадағалау деректерінің және оларды дайындау мен дамыту процестері туралы осы заманғы ұғымдардың негізінде табиғи және техногендік апаттарды болжау әдістері 5.5 Табиғи және техногендік қауіптің барынша көп деңгейі бар аумақтар мен акваториялардың кадастрлары 5.6 Геоақпараттық жүйелер 5.6.1 Климатты, экожүйелердің жай-күйін модельдеу мен болжауға арналған супер есептеулерді және ақпаратты сақтау жүйелерін бағдарламалық қамтамасыз ету 5.6.2 Жерді қашықтықтан зондтау деректерін өңдеудің мамандандырылған пакеттері 5.6.3 Он-лайн режимінде жұмыс істейтін веб-сервистер (геопорталдар) 5.7 Қоршаған ортаның жай-күйі туралы деректер базалары 5.7.1 Табиғи орта компоненттерінің көпжылдық жай-күйі туралы деректер кітапханасы 5.7.2 Нақты уақыт режимінде зілзалалардың мөлшерін, ауқымын және таралу жылдамдығын бағалауға мүмкіндік беретін орман өрттері, су тасқындары, қауіпті заттардың жайылуы және т.б. туралы онлайн деректердің геоақпараттық базасы 5.7.3 табиғи және техногендік апаттар, атмосфераның құрамын, сейсмикалық және геофизикалық алаңдарды ағымдағы бақылау бойынша деректер базалары 5.8 Төтенше жағдайлар тәуекелдерін басқару әдістемелері 5.8.1 Акваторияларда, оның ішінде мұз басқан аудандарда теңіздегі мұнай-газ кен орындарын игеру кезінде экологиялық тәуекелдерді басқару әдістемелері
Код Инновациялық өнімдер мен қызметтер тобы Көшбасшы елдер Көшбасшы компаниялар 1-деңгей 2-деңгей 3-деңгей 4-деңгей 5.8.2 техногендік апаттар мен дүлей зілзалаларды бағалау және адамдар үшін, аумақтар және инфрақұрылым объектілері үшін олардан болатын шығын тәуекелдерін азайту әдістемелері және олардан келетін залалды азайту бойынша шаралар әзірлеу 5.8.3 бұзбайтын бақылау әдістері 5.9 Қоршаған ортаның сапасын басқару әдістемелері 5.9.1 аумақтың ландшафттық құрылымына және экологиялық-ресурстық әлеуетіне сәйкес аумақтық жоспарлауды оңтайландыру әдістемелері 5.9.2 биологиялық және ландшафттық әртүрлілікті сақтау әдістемелері (ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды қоса алғанда) 5.9.3 Су және жерүсті экожүйелері ресурстарының жай- күйі мен динамикасын бағалау, жоғары антропогендік жүктемесі бар аумақтың ресурстық әлеуетін (жер қыртысын, су және биоресурстарды) қалпына келтіру әдістемелері 5.10 Экологиялық мониторинг саласындағы қызметтер 5.11 Гидрометеорология саласындағы қызметтер 5.12 Климатты және қауіпті гидрометеорологиялық процестерді модельдеу жұмыстары 5.13 Төтенше жағдайларды болжау жөнінде көрсетілетін қызметтер Жапония
Код Инновациялық өнімдер мен қызметтер тобы Көшбасшы елдер Көшбасшы компаниялар 1-деңгей 2-деңгей 3-деңгей 4-деңгей 5.14 Қоршаған ортаны қорғауды және экологиялық қауіпсіздікті ақпараттық- талдамалық қамтамасыз ету жөнінде көретілетін қызметтер 5.15 Геологиялық-барлау жұмыстарын жүргізуге арналған жабдық және материалдар 5.15.1 күрделі геологиялық жағдайларда пайдалы қазбаларды барлау және іздеу үшін 5.15.2 мұнайлы қабаттардың өнімділігін болжамдық бағалау үшін 5.15.3 ықтимал кен басқару аймақтарын іздеу үшін 5.16 Пайдалы қазбалар өндірудің тиімділігін арттыруға арналған жабдық және материалдар 5.16.1 тау-кен кәсіпорындарының бірыңғай минералдық- ресурстық және технологиялық кеңістігінде ортақ өндірістік бағдарлама бірлесіп орындалатын қиыстырылған физикалық-техникалық және физикалық-химиялық технологияларға негізделген кен орындарын игеру жүйелері 5.16.2 теңіздегі мұнай және газ кен орындарын игеру жүйелері Оң. Корея 5.16.3 аса тереңнен (15 км дейін) бұрғылауға арналған жабдық 5.16.4 көмірсутегілердің түгесілген кен орындарында және төмен арынды газ кен орындарында жер қыртысының коллекторлық қасиеттерін бағытты өзгертуді қоса алғанда, олардың қайтарымдылығын арттырудың жүйелері мен әдістері
5.16.5 ілеспе мұнай газын кәдеге жарату жүйелері Код Инновациялық өнімдер мен қызметтер тобы Көшбасшы елдер Көшбасшы компаниялар 1-деңгей 2-деңгей 3-деңгей 4-деңгей 5.16.6 дәстүрлі емес шикізат көздерін, оның ішінде «ауыр мұнайды», газ гидраттарын, сланецтік газды және т.б. қоса алғанда, көмірсутегілік көздерді әзірлеуге және өндіруге тарту жөніндегі жабдық 5.17 Пайдалы қазбаларды өңдеу тиімділігін арттыруға арналған жабдық пен материалдар 5.17.1 селективтік дезинтеграция жүйелері 5.17.2 пайдалы компонентті алдын ала концентрациялау жүйелері 5.17.3 минералдық шикізатты кешенді және тереңдетіп өңдеу жүйелері 5.18 Пайдалы қазбаларды іздеу және барлау 5.19 Пайдалы қазбаларды өндіру 5.20 Пайдалы қазбаларды байыту және өңдеу 5.21 Табиғи және техногендік сипаттағы төтенше жағдайлардың салдарларын жоюға арналған жабдық және инфрақұрылым Жапония 5.21.1 аумақтарды, ішкі және теңіз акваторияларын көмірсутегімен (мұнаймен) ластанулардан тазартуға арналған ұтқыр және стационарлық кешендер 5.21.2 Құтқару жұмыстарын жүргізудің және төтенше жағдайлардың салдарларын жоюдың әртүрлі құралдарын жедел-диспетчерлік басқару кешендері 5.22 Ауа ортасын газдан тазарту және уытсыздандыру жүйелері
Код Инновациялық өнімдер мен қызметтер тобы Көшбасшы елдер Көшбасшы компаниялар 1-деңгей 2-деңгей 3-деңгей 4-деңгей 5.22.1 ауаны сүзу жүйелеріне арналған арнайы материалдар, катализаторлар, сіңіргіштер 5.22.2 газды ортадағы уытты заттарды үнемді түрде тиімді және экологиялық жағынан қауіпсіз зарарсыздандыруға арналған жабдық 5.23 Суды тазарту және суды қайталап пайдалану жүйелері 5.23.1 сарқынды сулардың тұнбаларын залалсыздандыруға арналған жабдық 5.23.2 жаңа үлгідегі тазарту жүйелері (жаңа ластаушы заттардан тазарту үшін) 5.23.3 сарқынды суларды тазартуға және ауызсу дайындауға арналған сорбенттер мен реагенттер 5.23.4 жер бетіндегі және жерасты суларын техногендік және антропогендік әсерлерден қорғауға арналған ресурс үнемдейтін жаңа экологиялық жағынан таза заттар мен материалдар 5.24 Қалдықтарды кәдеге жаратуға, қайта өңдеуге және көмуге арналған жабдық 5.24.1 қайталама шикізат пен дайын өнім ала отырып, сұрыпталған және сұрыпталмаған коммуналдық қалдықтардың (балластық және биоірітілетін бөліктердің) әр алуан түрлерін қайта өңдеуге және кәдеге жаратуға арналған жабдық 5.24.2 бұйымдар мен материалдар, сондай-ақ бағалы компоненттер (құрылыс бұйымдары мен материалдарын, майлауыштар мен пасталар, жанғыз газдар, сұйық отын фракциялары мен композициялық материалдар, қымбат бағалы және сирек металдардың концентраттарын және т.б.) ала отырып, өндіріс қалдықтарын экологиялық жағынан қауіпсіз және ресурсты үнемдеп өңдеуге арналған жабдық 5.24.3 құрамында қауіпті және аса қауіпті ластаушы заттары бар материалдар мен шикізатты (мұнай өңдеу саласының
қалдықтарын, медициналық және аса уытты қалдықтарды қоса алғанда) қайта өңдеуге және жоюға арналған жабдық Код Инновациялық өнімдер мен қызметтер тобы Көшбасшы елдер Көшбасшы компаниялар 1-деңгей 2-деңгей 3-деңгей 4-деңгей 5.25 Табиғи ортаның топырақ құнарлылығын қалпына келтіруге арналған жабдық 5.25.1 өндіріс және тұтыну қалдықтарымен (ерекше уыттыларын қоса алғанда) жұмыс істейтін полигондардың, объектілердің, күресіндердің, қалдық қоймаларының, оның ішінде мұнаймен және мұнай өнімдерімен, химиялық және радиоактивтік заттармен ластанған аумақтардың және акваториялардың экологиялық қауіпсіздігін және олардың топырағының құнарлылығын қалпына келтіруді қамтамасыз ету жүйелері Жапония 5.26 Қалдықтар мен ағындыларды өңдеу негізіндегі қайталама шикізат пен дайын өнім 5.26.1 қатты тұрмыстық қалдықтарды қайта өңдеу негізіндегі шикізат пен өнімдер 5.26.2 пайдалы қазбаларды өндіру мен өңдеу қалдықтарын қайта өңдеу негізіндегі шикізат пен өнімдер 5.26.3 сарқынды сулар тұнбаларынан алынған тыңайтқыштар 5.26.4 өнеркәсіптік, ауыл шаруашылығы және басқа да қажеттіліктерге арналып тазартылған су 5.27 Экологиялық таза материалдар мен өнімдер 5.27.1 органикалық ауыл шаруашылығы өнімдері 5.27.2 жаңа қасиеттерді иеленетін (оның ішінде энергия үнемдейтін) құрылыс материалдары 5.28 Төтенше жағдайлардың салдарларын жою жөніндегі жұмыстар 5.29 Ауа ортасын газдан тазарту және уытсыздандыру жөніндегі қызметтер 5.30 Су тазарту және су
рециклингі жөніндегі қызметтер Код Инновациялық өнімдер мен қызметтер тобы Көшбасшы елдер Көшбасшы компаниялар 1-деңгей 2-деңгей 3-деңгей 4-деңгей 5.31 Жердің құнарлылығын арттыру, жақсарту және қалпына келтіру жөнінде көрсетілетін қызметтер 5.32 Қалдықтармен экологиялық қауіпсіз жұмыс істеу саласында көрсетілетін қызметтер 5.33 Зияткерлік экологиялық көрсетілетін қызметтер Жапония 5.33.1 экологиялық консалтинг, аудит, сертификаттау, сақтандыру, экологиялық ағарту, экологиялық мәдениетті арттыру жөніндегі іс-шаралар 6 Көлік және ғарыш жүйелері АҚШ; Ұлыбритания 6.1 Көлік-экономикалық баланстың негізінде көлік жүйелерін модельдеу, болжау және оларды дамытуды жоспарлау 6.1.1 өңірлік және федеральдық деңгейлердегі көлік- экономикалық баланстар 6.1.2 көлік-экономикалық баланстарды қалыптастыруға арналған регламенттер, әдістемелер және статистикалық қадағалау жүйелері 6.1.3 көлік-экономикалық баланстың негізінде өңірлік, муниципалдық және федеральдық деңгейлердегі көлік жүйелерінің модельдері 6.1.4 елдің көлік жүйесін дамытуды модельдеудің және жоспарлаудың кешенді жүйесі
Код Инновациялық өнімдер мен қызметтер тобы Көшбасшы елдер Көшбасшы компаниялар 1-деңгей 2-деңгей 3-деңгей 4-деңгей 6.2 Зияткерлік көлік жүйелері және жаңа басқару жүйелері 6.2.1 қалалық агломерациялардың зияткерлік көлік жүйелері 6.2.2 транзиттік көлік дәліздері мен федеральдық трассалардың зияткерлік көлік жүйелері 6.2.3 көлік құралдарын автоматтандырылған және автоматты түрде, оның ішінде жүргізушісіз, сондай-ақ олардың топтарымен басқарудың зияткерлік көлік жүйелері 6.2.4 зияткерлік көлік жүйелерінде ситуациялық және адаптивтік басқарудың әдістері мен модельдері 6.2.5 зияткерлік көлік жүйелеріндегі қозғалысқа сұранысты басқарудың әдістері мен модельдері 6.2.6 темір жол, автомобиль,әуе, теңіз, ішкі су көлігінде басқарудың жаңа жүйелері 6.3 Мультимодальдық көлік-логистикалық жүйелер 6.3.1 тиімділігі жоғары көлік-логистикалық технологиялар 6.3.2 көлік-логистикалық процестерді ұйымдастырудың техникалық модельдері және технологиялық жүйелері 6.3.3 жоғары деңгейдегі көлік логистикасының жүйелері 6.4 Көлік ағындарын кешенді модельдеу 6.4.1 бәсекеге қабілетті көлік қызметтері нарығының экономикалық модельдері 6.4.2 әлеуметтік-көлік стандарттарының модельдері 6.4.3 көлік қызметтері өмірлік циклының модельдері 6.4.4 көлік қызметтерінің сапасын мониторинглеу және
басқару жүйесі Код Инновациялық өнімдер мен қызметтер тобы Көшбасшы елдер Көшбасшы компаниялар 1-деңгей 2-деңгей 3-деңгей 4-деңгей 6.5 Көлік құралдарының экологиялылығын және энергиялық тиімділігін арттыру жүйелері Жапония; АҚШ 6.5.1 көліктің қоршаған ортаға теріс әсерін мониторинглеу жүйелері 6.5.2 темір жол, автомобиль, әуе, теңіз, ішкі су, көлігінде және жол шаруашылығында қоршаған ортаға теріс әсерді азайтудың құралдары мен жүйелері 6.5.3 темір жол, автомобиль, әуе, теңіз және ішкі су көлігінде энергия тиімділігін арттырудың құралдары мен жүйелері 6.6 Көліктегі қауіпсіздікті қамтамасыз ету жүйелері 6.6.1 көліктегі қауіпсіздіктің қамтамасыз етілуін мониторинглеу, бақылау және қадағалау жүйелері 6.6.2 темір жол, әуе, теңіз, ішкі су және автомобиль көлігінде, сондай-ақ жол шаруашылығында қауіпсіздікті арттырудың құралдары мен жүйелері 6.7 Көлік инфрақұрылымы объектілерін және көлік құралдарын жасауға арналған инновациялық материалдар мен технологиялар 6.7.1 көлік құралдары мен инфрақұрылым объектілерінің тиімділігін арттыруға, салмағын азайтуға және қызмет ету мерзімін ұзартуға арналған жаңа материалдар 6.7.2 көлік құралдары мен инфрақұрылым объектілерінің жай-күйін, олардың ұсталуы мен жөнделуін бақылаудың жаңа техникалық құралдары және
автоматтандырылған жүйелері 6.7.3 ғарыш жүйелерін құруға арналған жаңа материалдар мен технологиялар Код Инновациялық өнімдер мен қызметтер тобы Көшбасшы елдер Көшбасшы компаниялар 1-деңгей 2-деңгей 3-деңгей 4-деңгей 6.8 Жылдамдықты және жоғары жылдамдықты қозғалыс жүйелері 6.8.1 темір жол, автомобиль, су және әуе көлігіндегі жаңа үлгідегі көлік құралдары мен жүйелері Қытай 6.9 Перспективалық көлік құралдары мен жүйелері Қытай; Франция; АҚШ 6.9.1 қозғалтқыштардың жаңа түрлері, оның ішінде электрлі қозғалтқыштар 6.9.2 жақсартылған тұтынушылық сипаттамалары бар композициялық және полимер материалдар 6.9.3 отынның баламалы түрлері пайдаланылатын көлік құралдарына қызмет көрсету жүйесі 6.9.4 көлік құралдарының жаңа түрлерін жұмыс істеп тұрған көлік және энергетикалық инфрақұрылымға қою бойынша шешімдер әзірлеу 6.10 Ғарыш жүйелері және көрсетілетін қызметтер АҚШ; Қытай; Ұлыбритания; Германия 6.10.1 жаңа үлгідегі ғарыш аппараттары, тасығыш зымырандар, старттық кешендер, орбитаалық станциялар және электр станциялары 6.10.2 телекоммуникациялық қызметтер 6.10.3 жаһандық навигация және позициялау 6.10.4 ғарыштық мониторинг 6.10.5 пайдалы жүктерді орбитаға шығару 6.10.6 жерді қашықтықтан зонтау 6.10.7 ғарыш туризмі 7 Энергия тиімділігі және энергия үнемдеу АҚШ; Қытай 7.1 Дәстүрлі емес кен
орындарының мұнайы және дәстүрлі емес мұнай Код Инновациялық өнімдер мен қызметтер тобы Көшбасшы елдер Көшбасшы компаниялар 1-деңгей 2-деңгей 3-деңгей 4-деңгей 7.1.1 ауыр (20° API кем) және аса ауыр (10° API кем) мұнайлар 7.1.2 мұнай құмдары мен битумдары (10° API кем, тұтқырлығы жоғары) 7.1.3 табиғи өткізгіштігі төмен жыныстардан (сланецті қоса алғанда) өндірілетін мұнай және сланец газын өндіруге ілеспелі сұйық көмірсутегілер 7.1.4 Бажен кен қабаттары мұнайы (керогенді қоса алғанда) 7.2 Дәстүрлі емес кен орындарының табиғи газы 7.2.1 көмір метаны 7.2.2 сланец газы 7.2.3 өткізгіштігі төмен жыныстар газы 7.2.4 терең горизонттар газы 7.2.5 газ-гидраттар 7.2.6 суда еритін метан 7.3 Сұйытылған табиғи газ 7.3.1 газсыздандыратын жүзбелі терминалдар 7.3.2 жағадағы газ сұйылтатын зауыт, портты қоса алғанда жөнелту терминалы, сұйытылған табиғи газды сұйылтуға арналған ыдыстар, кемеге жүк тиеуге арналған қондырғылар (метановоздар) 7.3.3 метановоздар флоты 7.3.4 сұйытылған табиғи газ өндіретін жүзбелі зауыттар 7.4 Баламалы мотор отыны 7.4.1 табиғи газдан, көмірден немесе биомассадан алынатын синтетикалық мотор отыны 7.4.2 көлік құралын қозғалысқа келтіру үшін пайдаланылатын отын элементтерінен электр энергиясын алуға арналған сутегі
7.4.3 электромобильдерде желіден алынатын электр энергиясы 7.5 Отын элементтері 7.5.1 протон алмасу мембрамасы/полимерлік электролиті бар отын элементтері 7.5.2 фосфор-қышқылды отын элементтері Код Инновациялық өнімдер мен қызметтер тобы Көшбасшы елдер Көшбасшы компаниялар 1-деңгей 2-деңгей 3-деңгей 4-деңгей 7.5.3 карбонаттар балқытпасы бар отын элементтері 7.5.4 сілтілік отын элементтері 7.5.5 қатты оксидтік отын элементтері 7.5.6 тікелей метанолдық отын элементтері 7.5.7 отын элементтерінің әзірленіп жатқан басқа да түрлері, атап айтқанда: көмір тікелей тотығатын, микробиологиялық, қайтарымды және т.б. 7.6 Электр энергиясы мен отынды алыстан беру жүйелері 7.6.1 қолданбалы асқан өткізгіш технологиялар (жоғары температуралы асқан өткізгіштер) 7.6.2 мол қуатты электр энергиясын беруге арналған газ оқшауланған желілер 7.7 Электр энергиясын, жылуды және суықты шоғырландыру Жапония 7.7.1 гидрошоғырландырғыш электр станциялары 7.7.2 ауа шоғырландырғыш құрылғылар 7.7.3 энергияның асқан өткізгіш магниттік жинақтағыштары 7.7.4 электр-химиялық аккумуляторлар 7.8 Перспективалық ядролық жабдық және атом генерациясы Қытай 7.8.1 мол қуатты жылу нейтрондарындағы төртінші үлгідегі энергетикалық ядролық реакторлар 7.8.2 жедел нейтрондардағы ядролық реакторлар 7.8.3 жоғары температуралы ядролық реакторлар 7.8.4 аз қуатты реакторлар 7.8.5 қысыммен жұмыс істейтін инновациялық сулы ядролық реактор 7.8.6 энергия блоктарын, атом электр станцияларын (АЭС) басқарудың оңтайлы жүйелері
7.8.7 атомдық теплофикация 7.9 Биоэнергетикалық отын 7.9.1 биоэтанол 7.9.2 биодизель Код Инновациялық өнімдер мен қызметтер тобы Көшбасшы елдер Көшбасшы компаниялар 1-деңгей 2-деңгей 3-деңгей 4-деңгей 7.10 «Ақылды» желілер Жапония; Германия 7.10.1 елдің Бірыңғай электр энергетикалық жүйесінің құрылымындағы зияткер желілер 7.10.2 бөлінген генерацияның базасындағы зияткерлік мини- және микрожелілер 7.10.3 жаңартылатын энергияға арналған жабдық АҚШ; Қытай; Жапония; Германия; Оң. Корея; Ұлыбритания 7.10.4 жылу сорғылары және геотермалдық қондырғылар 7.10.5 тиімділігі жоғары жылу-энергетикалық қондырғылар 7.10.6 энергия үнемдегіш жабдық Қытай Ескертпе: жұлдызшамен сынақ барысында жіктеушінің бастапқы нұсқасына қосылған инновациялық тауарлар тобы белгіленген