СУД ЕВРАЗИЙСКОГО ЭКОНОМИЧЕСКОГО СОЮЗА КОНСУЛЬТАТИВНОЕ ЗАКЛЮЧЕНИЕ 11 декабря 2017 года город Минск Большая коллегия Суда Евразийского экономического союза в составе: председательствующего судьи-докладчика Федорцова А.А., судей Ажибраимовой А.М., Айриян Э.В., Баишева Ж.Н., Колоса Д.Г., Нешатаевой Т.Н., Сейтимовой В.Х., Скрипкиной Г.А., Туманяна А.Э., Чайки К.Л., при секретаре судебного заседания Наумчике М.А., исследовав материалы дела, заслушав судью-докладчика, руководствуясь пунктами 46, 47, 50, 68, 69, 73, 96, 98 Статута Суда Евразийского экономического союза, статьями 72, 85 Регламента Суда Евразийского экономического союза, предоставляет настоящее Консультативное заключение по заявлению заместителя директора Департамента технического регулирования и аккредитации Евразийской экономической комиссии Адилова Бауыржана Маратовича о разъяснении положений статей 9 и 99 Договора о Евразийском экономическом союзе от 29 мая 2014 года, пункта 43 Положения о социальных гарантиях, привилегиях и иммунитетах в Евразийском экономическом союзе (приложение № 32 к Договору о Евразийском экономическом союзе от 29 мая 2014 года). I. Вопрос и обстоятельства, изложенные заявителем 1. Адилов Бауыржан Маратович (далее – заявитель) обратился в Суд Евразийского экономического союза (далее – Суд) с заявлением о разъяснении положений статей 9 и 99 Договора о Евразийском экономическом союзе от 29 мая 2014 года (далее – Договор), пункта 43 Положения о социальных гарантиях, привилегиях и иммунитетах в Евразийском экономическом союзе (приложение № 32 к Договору, далее – Положение о гарантиях, привилегиях и иммунитетах). Заявитель сообщает, что имеет гражданство Республики Казахстан. Приказом Председателя Коллегии Евразийской экономической комиссии от 4 июня 2014 года он был назначен на должность заместителя директора Департамента технического регулирования и аккредитации со сроком действия трудового договора 4 года: с 4 июня 2014 года по 3 июня 2018 года.
2 В заявлении о разъяснении указано, что в апреле 2016 года на должность директора данного департамента был назначен также гражданин Республики Казахстан. Кадровая служба Евразийской экономической комиссии (далее – Комиссия, ЕЭК) 21 сентября 2017 года сообщила заявителю о его сокращении с 24 ноября 2017 года со ссылкой на пункт 2 статьи 9 Договора, согласно которому должностные лица департамента Комиссии не могут быть гражданами одного и того же государства. Адилов Б.М. обращает внимание на пункт 3 статьи 99 Договора, который устанавливает, что директора и заместители директоров департаментов, трудовые договоры с которыми заключены до вступления в силу Договора, продолжают выполнять возложенные на них обязанности до истечения сроков, предусмотренных в трудовых договорах. Заявитель просит разъяснить приведенные выше положения пункта 2 статьи 9 и абзаца пятого пункта 3 статьи 99 Договора в контексте их применимости при расторжении трудового договора с должностным лицом Комиссии, принятым на должность до вступления в силу Договора, и распространения в отношении него гарантий, установленных законодательством государства пребывания (статьей 261 Трудового кодекса Российской Федерации). II. Процедура в Суде 2. Заявление Адилова Б.М. принято к производству Суда 30 октября 2017 года. 3. В рамках подготовки дела к рассмотрению были направлены запросы в адрес Комиссии, министерств иностранных дел, министерств юстиции, научно-практических центров государств-членов, Административного трибунала Международной организации труда, Трибунала по спорам и Апелляционного трибунала Организации Объединенных Наций. Получены ответы от Комиссии, Министерства юстиции Республики Армения, Министерства юстиции Республики Беларусь, Института философии, социологии и права Национальной академии наук Республики Армения, Национального центра законодательства и правовых исследований Республики Беларусь и Института законодательства и сравнительного правоведения при Правительстве Российской Федерации. 4. Дополнительная информация по заявлению была представлена Адиловым Б.М. 5. Заседание Большой коллегии Суда по рассмотрению заявления о разъяснении состоялось 11 декабря 2017 года. III. Компетенция Суда 6. Компетенция Суда, предусмотренная пунктом 46 Статута Суда Евразийского экономического союза (приложение № 2 к Договору, далее – Статут), в отношении рассмотрения заявления заместителя директора Департамента технического регулирования и аккредитации Евразийской экономической комиссии Адилова Б.М. установлена постановлением Суда о
3 принятии заявления к производству от 30 октября 2017 года. 7. Помимо просьбы о разъяснении положений статей 9 и 99 Договора, пункта 43 Положения о гарантиях, привилегиях и иммунитетах заявитель ставит перед Судом вопросы о правомерности действий Комиссии по его сокращению и правомочности выполнения им своих обязанностей в должности до окончания срока действия трудового договора. Большая коллегия Суда отмечает, что предметом разъяснения является не только абстрактное толкование указанных норм Договора, то есть установление их общего содержания, но и уяснение значения правовых норм применительно к конкретным обстоятельствам, возникшим в отношениях между заявителем и Комиссией, то есть толкование in concreto. 8. Решением Апелляционной палаты Суда Евразийского экономического сообщества от 7 октября 2014 года, которое в соответствии с пунктом 3 статьи 3 Договора о прекращении деятельности Евразийского экономического сообщества от 10 октября 2014 года продолжает действовать в прежнем статусе, установлено, что толкование представляет собой уяснение и разъяснение регулятивно-правового смысла абстрактной нормы права в процессе ее реализации. В соответствии с подпунктом д) пункта 1 статьи 11 Регламента Суда Евразийского экономического союза, утвержденного Решением Высшего Евразийского экономического совета от 23 декабря 2014 года № 101 (далее – Регламент), в заявлении о разъяснении указываются положения Договора, международных договоров в рамках Евразийского экономического союза (далее – Союз) и решений органов Союза, связанные с трудовыми правоотношениями, с изложением вопроса, по которому требуется разъяснение. IV. Выводы Суда 9. В соответствии с положениями абзаца третьего преамбулы Договора, при учреждении Союза государства-члены руководствовались принципом суверенного равенства государств. Согласно нормам абзаца второго статьи 3 Договора данный общепризнанный принцип международного права, провозглашенный в Уставе Организации Объединенных Наций, является основой деятельности Союза. Одной из форм выражения принципа суверенного равенства государств в контексте институциональной структуры Союза является принцип равной представленности государств-членов при отборе кандидатов на занятие должностей должностных лиц департаментов Комиссии. Пункт 2 статьи 9 Договора устанавливает три правила в отношении занятия должностей должностных лиц в департаментах Комиссии: должностные лица департамента Комиссии не могут быть гражданами одного и того же государства; отбор кандидатов на занятие указанных должностей производится конкурсной комиссией ЕЭК с учетом принципа равной представленности Сторон;
4 кандидатуры для участия в конкурсе на занятие указанных должностей представляются членом Совета Комиссии от соответствующей Стороны. Применительно ко всем трем правилам Большая коллегия Суда полагает необходимым отметить, что они воплощают в себе принцип суверенного равенства государств в рамках функционирования Союза как международной организации. Суд обращает внимание, что статья 9 Договора регулирует условия и порядок занятия должностей в структурных подразделениях постоянно действующих органов Союза. В абзаце третьем пункта 54 Положения о Евразийской экономической Комиссии (приложение № 1 к Договору, далее – Положение о Комиссии) установлено, что прием на работу должностных лиц Комиссии осуществляется в соответствии со статьей 9 Договора, пункт 2 которой закрепляет требование конкурсного отбора с учетом принципа равной представленности государств- членов. Согласно положениям подпункта 16 пункта 2 статьи 12 Договора полномочием утверждения параметров представленности должностных лиц из числа граждан государств-членов в органах Союза наделен Высший Евразийский экономический совет. Решением Высшего Евразийского экономического совета от 10 октября 2014 года № 80 «Об утверждении параметров представленности должностных лиц из числа граждан государств – членов Евразийского экономического союза в департаментах Евразийской экономической комиссии» утверждена представленность директоров департаментов и заместителей директоров департаментов Комиссии в равном количестве от каждого из государств-членов Союза. Во исполнение Решения Высшего совета Решением Совета Евразийской экономической комиссии от 12 февраля 2016 года № 1 «Об утверждении перечня, штатной численности департаментов Евразийской экономической комиссии и распределении их между членами Коллегии Евразийской экономической комиссии» утвержден перечень департаментов Комиссии в количестве 25 департаментов и представленность каждого государства-члена пятью должностями директоров департаментов и тринадцатью должностями заместителей директоров департаментов, чем обеспечивается равная представленность по всем категориям должностных лиц. Таким образом, правом Союза провозглашается и гарантируется равная представленность должностных лиц из числа граждан государств – членов Союза в департаментах Комиссии. Положения приведенных правовых актов Союза дают основания констатировать, что принцип суверенного равенства государств и его институциональное выражение, принцип равной представленности, реализованы в праве Союза. 10. Большая коллегия Суда акцентирует внимание на первом предложении пункта 2 статьи 9 Договора, согласно которому должностные лица департамента Комиссии не могут быть гражданами одного и того же государства.
5 Абзац четвертый статьи 2 Договора определяет понятие «должностные лица» следующим образом: это граждане государств-членов, назначенные на должности директоров департаментов Комиссии и заместителей директоров департаментов Комиссии, а также руководителя Секретариата Суда, заместителей руководителя Секретариата Суда и советников судей Суда. Следовательно, Договор называет должностными лицами Комиссии лиц, назначенных на должности директоров и заместителей директоров департаментов. Системный анализ положений пункта 2 статьи 9 Договора, в том числе первого предложения данного пункта, дает основания полагать, что область применения изложенных в нем правил является основой (обязательным условием) формирования штата департаментов и проведения процедуры конкурсного отбора кандидатов на занятие должностей должностных лиц. Данный вывод учитывает правовую позицию Большой коллегии Суда, изложенную в пункте 1 Консультативного заключения от 12 сентября 2017 года, согласно которой пункт 2 статьи 9 Договора регламентирует порядок отбора кандидатов на занятие должностей должностных лиц департаментов Комиссии. Основываясь на изложенном, Большая коллегия Суда констатирует, что положения первого предложения пункта 2 статьи 9 Договора не допускают занятие должностей директора и его заместителя в департаменте Комиссии гражданами одного и того же государства-члена. Пункт 2 статьи 9 Договора содержит не только требование к должностным лицам Комиссии, но и указание на то, что это требование должно, прежде всего, реализовываться при работе конкурсной комиссии. Прежде чем рекомендовать назначить на должность директора и/или заместителя директора определенное лицо конкурсная комиссия обязана проверить, не приведет ли назначение такого лица к нарушению требований пункта 2 статьи 9 Договора. Системный анализ статей 9 и 99 Договора позволяют сделать следующие выводы. Статья 9 Договора относится к разделу III «Органы Союза», носит общий характер и должна регулировать отношения, которые могут возникнуть (или возникли) после вступления Договора в силу (после 1 января 2015 года). Правоотношения, возникшие до вступления Договора в силу (до 1 января 2015 года), нуждались в особом режиме регулирования и в особом волеизъявлении государств-членов Союза, что и получило свое разрешение в разделе «Переходные положения». Статья 99 Договора относится именно к разделу XXVII Договора – «Переходные положения», имеет совершенно определенное, конкретное содержание, относящееся к уже существовавшим до вступления Договора в силу правоотношениям. В соответствии с абзацами третьим и пятым пункта 3 статьи 99 Договора Комиссия, учрежденная в соответствии с Договором о Евразийской экономической комиссии от 18 ноября 2011 года, осуществляет свою деятельность в соответствии с Договором, а директора и заместители
6 директоров департаментов, трудовые договоры с которыми заключены до вступления в силу Договора, продолжают выполнять возложенные на них обязанности до истечения сроков, предусмотренных в трудовых договорах. Следовательно, объявляя конкурс на замещение вакантных должностей в соответствии с Положением о конкурсной комиссии по отбору кандидатов на замещение должностей должностных лиц в департаментах Евразийской экономической комиссии, утвержденным Решением Совета Евразийской экономической комиссии от 12 ноября 2014 года № 99, по представленным членами Совета Комиссии кандидатурам Комиссией должен проверяться факт соответствия условий проведения конкурса Договору. 11. Евразийская экономическая комиссия, учрежденная в соответствии с Договором о Евразийской экономической комиссии от 18 ноября 2011 года, осуществляет свою деятельность в соответствии с Договором о Евразийском экономическом союзе от 29 мая 2014 года с даты вступления последнего в силу. Большая коллегия Суда констатирует, что Комиссия, учрежденная в соответствии с Договором о Евразийской экономической комиссии от 18 ноября 2011 года в рамках Таможенного союза и Единого экономического пространства, продолжила свою деятельность с 1 января 2015 года как постоянно действующий регулирующий орган Союза. При этом правовая основа ее деятельности была изменена: с указанной даты Комиссия продолжила функционировать на основании Договора о Евразийском экономическом союзе от 29 мая 2014 года. В свете изменения договорно-правовой базы деятельности Комиссии изменились статус и порядок занятия должностей директоров и заместителей директоров департаментов Комиссии. В соответствии со статьей 27 Договора о Евразийской экономической комиссии от 18 ноября 2011 года персонал департаментов Комиссии, включая директоров департаментов Комиссии и их заместителей, состоял из сотрудников, однако абзац четвертый статьи 2 Договора относит директоров департаментов Комиссии и их заместителей к числу должностных лиц. Изменение правового статуса директоров департаментов Комиссии и их заместителей потребовало установление новой структуры и штатной численности, а также порядка занятия данных должностей. Пункт 3 статьи 99 Договора разрешает вопрос о взаимосогласовании различных правовых режимов, регулирующих положение директоров департаментов Комиссии и их заместителей при изменении договорно- правовой основы деятельности Комиссии и преследует цели установления институциональной и кадровой преемственности евразийской интеграции. Преемственность работы директоров департаментов Комиссии и их заместителей обеспечивается используемой в абзаце пятом пункта 3 статьи 99 Договора формулировкой «продолжают выполнять возложенные на них обязанности до истечения сроков, предусмотренных в трудовых договорах». Исходя из основ трудового права, выполнение работником трудовых обязанностей предполагает наличие трудовых отношений между ним и работодателем, а также наличие соглашения о личном выполнении работником
7 за плату своей трудовой функции. Применение этого подхода для разъяснения положений абзаца пятого пункта 3 статьи 99 Договора, позволяет Большой коллегии Суда сделать вывод, что с даты вступления в силу Договора (с 1 января 2015 года) трудовые отношения между директорами и заместителями директоров департаментов (работниками), с одной стороны, и Комиссией (работодателем), с другой стороны, в соответствии с договорами, заключенными до 1 января 2015 года, продолжаются до истечения сроков, предусмотренных в трудовых договорах. Большая коллегия Суда считает, что в абзаце пятом пункта 3 статьи 99 Договора государства-члены Союза согласились, что с даты вступления в силу Договора лица, назначенные на должности директоров департаментов Комиссии и их заместителей, с которыми трудовые договоры заключены до даты вступления Договора в силу (до 1 января 2015 года), с этой даты приобретают статус должностных лиц Комиссии и занимают данные должности до истечения сроков, предусмотренных в трудовых договорах. 12. Положения абзаца пятого пункта 3 статьи 99 Договора, урегулировали вопросы, касающиеся продолжения трудовых отношений между директорами департаментов, их заместителями и Комиссией, но они не регулируют вопросы прекращения трудовых правоотношений. В отсутствие в переходных положениях Договора каких-либо особенностей правового регулирования прекращения трудовых отношений между директорами и заместителями директоров департаментов, трудовые договоры с которыми заключены до вступления в силу Договора, и Комиссией, должны применяться общие правила. Согласно пункту 10 Порядка заключения трудового договора (контракта ), его продления и основания для его расторжения в Евразийской экономической комиссии, утвержденного Решением Совета Евразийской экономической комиссии от 12 ноября 2014 года № 99 «Вопросы замещения должностей в Евразийской экономической комиссии», трудовой договор (контракт) расторгается по основаниям, предусмотренным законодательством государства пребывания Комиссии, для его прекращения (расторжения) с учетом норм Положения о гарантиях, привилегиях и иммунитетах. Трудовой договор (контракт) может расторгаться также по следующим основаниям: представление недостоверных сведений, которые могли являться основанием для отказа в приеме на работу в Комиссию; несоблюдение требований и ограничений, предусмотренных Договором, Положением о Комиссии; непредставление сведений о доходах, имуществе и обязательствах имущественного характера, а также о доходах, имуществе и обязательствах имущественного характера членов своей семьи (супруга (супруги) и несовершеннолетних детей) либо представление заведомо недостоверных или неполных сведений; вступление в законную силу обвинительного приговора суда; несоответствие сотрудника занимаемой должности вследствие недостаточной квалификации, подтвержденной результатами аттестации;
8 изменение структуры и (или) штатной численности структурных подразделений Комиссии и сокращение должности (должностей) в структурных подразделениях Комиссии, осуществляемые по решению Совета Комиссии. 13. В свете обстоятельств обращения заявителя за разъяснением, касающихся сокращения штата, сохраняют актуальность выводы, изложенные в Консультативном заключении от 12 сентября 2017 года: сокращение численности или должностей (штата) является дискрецией организации , обусловленной экономической целесообразностью или эффективностью найма персонала; вместе с тем, дискреция организации имеет свои пределы, обусловленные критериями обоснованности, объективности, законности, недискриминации, стабильности, предоставления необходимого уровня гарантий и адекватных средств правовой защиты сокращаемым (высвобождаемым) международным служащим. Изменение штатной численности и структуры департаментов может осуществляться органом Союза, наделенным правом Союза на утверждение и изменение структуры департаментов Комиссии и их штатной численности. 14. Согласно пункту 43 Положения о гарантиях, привилегиях и иммунитетах трудовые отношения членов Коллегии Комиссии, судей Суда, должностных лиц и сотрудников регулируются законодательством государства пребывания с учетом норм Положения. В Консультативном заключении от 12 сентября 2017 года указано, что в связи с тем, что отсылка к национальному законодательству содержится в самом Договоре, нормы которого регламентируют основания возникновения и изменения трудовых отношений с участием международных служащих Комиссии, специфику их трудовых функций и объем специальной правосубъектности (статьи 9, 99 Договора, пункт 54 и др. Положения о Комиссии), нормы законодательства государства пребывания Комиссии как органа Союза применяются к тем элементам трудового статуса международных служащих Комиссии, которые не урегулированы правом Союза. Руководствуясь данной правовой позицией, в связи с вопросами заявителя Большая коллегия Суда полагает, что по общему правилу, социальные гарантии, установленные трудовым законодательством государства пребывания Комиссии, применяются в том объеме, в котором это допускается правом Союза, регулирующим трудовые отношения в органах Союза. 15. Международно-правовой статус Союза предполагает самостоятельное регулирование Союзом взаимоотношений с собственным персоналом. В силу этого учредительный договор Союза выступает как основополагающий правовой акт в регулировании его внутренней организации. Составной частью такого регулирования должна являться регламентация трудовых правоотношений в органах Союза. С учетом общепризнанной международной практики, а также имеющегося опыта регулирования трудовых отношений в органах управления интеграцией, комплексным решением проблем правового регулирования трудовых отношений в органах Союза может стать разработка и принятие в
9 рамках работы по совершенствованию права Союза правового акта, более широко регламентирующего различные аспекты труда и социального обеспечения международных служащих в органах Союза с учетом необходимости обеспечения их независимости, а также надлежащей социальной и правовой защищенности. В консультативных заключениях от 3 июня 2016 года и 12 сентября 2017 года Большая коллегия Суда отметила целесообразность развития норм трудового права Союза, принятия внутренних положений (правил) о персонале в рамках Союза, последовательного ухода от регулирования внутренних вопросов организации национальным правом. Необходимость такого правового регулирования вытекает и из настоящего Консультативного заключения. V. Заключительные положения Копию настоящего Консультативного заключения направить заявителю. Консультативное заключение разместить на официальном интернет-сайте Суда. Председательствующий судья-докладчик А.А. Федорцов Судьи А.М. Ажибраимова Э.В. Айриян Ж.Н. Баишев Д.Г. Колос Т.Н. Нешатаева В.Х. Сейтимова Г.А. Скрипкина А.Э. Туманян К.Л. Чайка
ԵՎՐԱՍԻԱԿԱՆ ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ՄԻՈՒԹՅԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ ԽՈՐՀՐԴԱՏՎԱԿԱՆ ԵԶՐԱԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆ 11 դեկտեմբերի, 2017 թվական քաղաք Մինսկ Եվրասիական տնտեսական միության Դատարանի Մեծ կոլեգիան ՝ հետևյալ կազմով. նախագահող և զեկուցող դատավոր՝ Ֆեդորցով Ա.Ա., դատավորներ՝ Աժիբրաիմովա Ա.Մ., Այրիյան Է.Վ., Բաիշև Ժ.Ն., Կոլոս Դ.Գ., Նեշատաևա Տ.Ն., Սեյտիմովա Վ.Խ., Սկրիպկինա Գ.Ա., Թումանյան Ա.Է., Չայկա Կ.Լ., դատական նիստի քարտուղար Նաումչիկ Մ.Ա. -ի ներկայությամբ, ուսումնասիրելով գործի նյութերը, լսելով զեկուցող դատավորին, ղեկավարվելով Եվրասիական տնտես ական միության Դատարանի կանոնադրության 46-րդ, 47-րդ, 50-րդ, 68-րդ, 69-րդ, 73-րդ, 96-րդ, 98-րդ կետերով, Եվրասիական տնտեսական միության Դատարանի Կանոնակարգի 72 -րդ, 85-րդ հոդվածներով՝ ներկայացնում է սույն Խորհրդատվական եզրակացությունը Եվրասիական տնտեսական միության մասին 2014 թվականի մայիսի 29-ի պայմանագրի 9-րդ և 99- րդ հոդվածների, Եվրասիական տնտեսական միությունում սոցիալական երաշխիքների, արտոնությունների և անձեռնմխելիությունների մասին հիմնադրույթի (Եվրասիական տնտեսական միության մասին 2014 թվականի մայիսի 29 -ի պայմանագրի N32 հավելված) 43-րդ կետի դրույթների պարզաբանման մասին Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի Տեխնիկական կարգավորման ու հավատարմագրման վարչության փոխտնօրեն Բաուիրժան Մարատի Ադիլովի դիմումի վերաբերյալ: I. Դիմողի ներկայացված հարցը և հանգամանքները 1. Բաուիրժան Մարատի Ադիլովը (այսուհետ՝ դիմող) դիմել է Եվրասիական տնտեսական միության Դատարան (այսուհետ` Դատարան) Եվրասիական տնտեսական միության մասին 2014 թվականի մայիսի 29-ի պայմանագրի (այսուհետ` Պայմանագիր) 9-րդ և 99-րդ հոդվածների, Եվրասիական տնտեսական միությունում սոցիալական երաշխիքների, արտոնությունների և անձեռնմխելիությունների մասին հիմնադրույթի (Պայմանագրի N 32 հավելված, այսուհետ` Հիմնադրույթ սոցիալական երաշխիքների, արտոնությունների և անձեռնմխելիությունների մասին) 43-րդ կետի դրույթների պարզաբանման մասին դիմումով:
Դիմողը հայտնում է, որ ունի Ղազախստանի Հանրապետության քաղաքացիություն: Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի Կոլեգիայի Նախագահի 2014 թվականի հունիսի 4-ի հրամանով նա նշանակվել էր Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի Տեխնիկական կարգավորման ու հավատարմագրման վարչության փոխտնօրենի պաշտոն ում` 4 տարի գործողության ժամկետով աշխատանքային պայմանագրով` 2014 թվականի հունիսի 4 -ց մինչև 2018 թվականի հունիսի 3-ը: Պարզաբանման մասին դիմումի մեջ նշված է, որ 2016 թվականի ապրիլին տվյալ վարչության տնօրենի պաշտոնում էր նշանակվել նույնպես Ղազախստանի Հանրապետության քաղաքացի: Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի (այսուհետ` Հանձնաժողով, ԵՏՀ) կադրային ծառայությունը 2017 թվականի սեպտեմբերի 21-ին հայտնել է դիմողին 2017 թվականի նոյեմբերի 24-ից վերջինիս կրճատման մասին՝ հղում կատարելով Պայմանագրի 9 -րդ հոդվածի 2-րդ կետին, համաձայն որի` Հանձնաժողովի վարչության պաշտոնատար անձինք չեն կարող լինել միևնույն պետության քաղաքացիներ: Բ.Մ. Ադիլովը շեշտում է Պայմանագրի 99 -րդ հոդվածի 3-րդ կետը, որը սահմանում է, որ վարչությունների տնօրեններն ու փոխտնօրենները, որոնց հետ աշխատանքային պայմանագրերը կնքվել են Պայմանագրի ուժի մեջ մտնելուց առաջ, շարունակում են կատարել իրենց վերապահված պարտական ությունները մինչև աշխատանքային պայմանագրերում նախատեսված ժամկետների ավարտը: Դիմողը խնդրում է պարզաբանել Պայմանագրի 9 -րդ հոդվածի 2-րդ կետի և 99- րդ հոդվածի 3-րդ կետի հինգերորդ պարբերության վերը նշված դրույթները` նախքան Պայմանագրի ուժի մեջ մտնելը պաշտոն ում ընդունված Հանձնաժողովի պաշտոնատար անձի հետ աշխատանքային պայմանագրի լուծարման ժամանակ դրանց կիրառելիության և իր նկատմամբ կացության պետության օրենսդրությամբ (Ռուսաստանի Դաշնության Աշխատանքային օրենսգրքի 261 -րդ հոդված) սահմանված երաշխիքների տարածման համատեքստու մ: II. Ընթացակարգը Դատարանում 2. Բ.Մ. Ադիլովի դիմումն ընդունվել է Դատարանի վարույթ 2017 թվականի հոկտեմբերի 30-ին: 3. Գործի քննության նախապատրաստման շրջանակներում հարցումներ են ուղարկվել Հանձնաժողով, անդամ պետությունների արտաքին գործերի նախարարություններ, արդարադատության նախարարություններ, գիտագործնական կենտրոններ, Աշխատանքի միջազգային կազմակերպության Վարչական Արտակարգ դատարան, Միավորված Ազգերի Կազմակերպության Վեճերի հարցերով արտակարգ դատարան և Վերաքննիչ Արտակարգ դատարան :
Պատասխաններ են ստացվել Հանձնաժողովից, Հայաստանի Հանրապետության Արդարադատության նախարարությունից, Բելառուսի Հանրապետության Արդարադատության նախարարությո ւնից, Հայաստանի Հանրապետության Գիտությունների ազգային ակադեմիայի Փիլիսոփայության, սոցիոլոգիայի և իրավունքի ինստիտուտից, Բելառուսի Հանրապետության Օրենսդրության և իրավական հետազոտությունների ազգային կենտրոնից և Ռուսաստանի Դաշնության Կառավարությանն առընթեր Օր ենսդրության և համեմատական իրավագիտության ինստիտուտից: 4. Բ.Մ. Ադիլովի կողմից դիմումի վերաբերյալ լրացուցիչ տեղեկատվություն է ներկայացվել: 5. Դատարանի Մեծ կոլեգիայի նիստը ՝ նվիրված Պարզաբանման մասին դիմումի քննությանը, կայացավ 2017 թվականի դեկտեմբերի 11-ին: III. Դատարանի իրավասությունը 6. Եվրասիական տնտեսական միության Դատարանի կանոնադրության 46-րդ կետով (Պայմանագրի N2 հավելված, այսուհետ` Կանոնադրություն) նախատեսված Դատարանի իրավասությունը Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի Տեխնիկական կարգավորման և հավատարմագրման վարչության փոխտնօրեն Բ.Մ. Ադիլովի դիմումը քննարկելու վերաբերյալ սահմանվել է 2017 թվականի հոկտեմբերի 30-ի`դիմումը վարույթ ընդունելու մասին Դատարանի որոշմամբ: 7. Բացի Պա յմանագրի 9-րդ և 99-րդ հոդվածների, Երաշխիքների, արտոնությունների և անձեռնմխելիությունների մասին հիմնադրույթի 43-րդ կետի դրույթների պարզաբանման խնդրանքից, դիմողը Դատարանին առաջադրում է իր կրճատման հարցում Հանձնաժողովի գործողությունների իրավաչափության և մինչև աշխատանքային պայմանագրի գործողության ժամկետի ավարտը պաշտոնում իր պարտականությունների կատարման իրավաչափության հարցերը: Դատարանի Մեծ կոլեգիան նշում է, որ պարզաբանման առարկան ոչ միայն Պայմանագրի նշված նորմերի վերացական մեկնաբանումն է, այսինքն ՝ դրանց ընդհանուր բովանդակությունը սահմանելը, այլև իրավական նորմերի նշանակության բացատրումը այն հստակ հանգամանքների նկատմամբ, որոնք առաջացել են դիմողի և Հանձնաժողովի միջև հարաբերություններում, այն է` in concreto մեկնաբանումը: 8. Եվրասիական տնտեսական համայնքի Դատարանի Վերա քննիչ պալատի 2014 թվականի հոկտեմբերի 7-ի որոշմամբ, որը 2014 թվականի հոկտեմբերի 10 -ի Եվրասիական տնտեսական համայնքի գործողության դադարեցման մասին պայմանագրի 3-րդ հոդվածի 3-րդ կետին համապատասխան շարունակում է գործել նույն կարգավիճակով, սահմանվել է, որ մեկ նաբանումն իրավունքի վերացական
նորմի կարգավորող-իրավական իմաստի բացատրում ու պարզաբանում է վերջինիս իրագործման ընթացքում: Եվրասիական տնտեսական բարձրագույն խորհրդի 2014 թվականի դեկտեմբերի 23-ի N 101 որոշմամբ հաստատված` Եվրասիական տնտեսական միության Դատարանի Կանոնակարգի (այսուհետ` Կանոնակարգ) 11-րդ հոդվածի 1- ին կետի ե) ենթակետին համապատասխան, պարզաբանման մասին դիմումի մեջ նշվում են Պայմանագրի, Եվրասիական տնտեսական միության (այսուհետ` Միություն) շրջանակներում միջազգային պայմանագրերի ու Միության մարմինների որոշումների դրույթները, որոնք առնչվում են աշխատանքային իրավահարաբերություններին, այն հարցի շարադրմանը, որի վերաբերյալ պարզաբանում է պահանջվում: IV. Դատարանի եզրակացությունները 9. Պայմանագրի նախաբանի երրորդ պարբերության դրույթներին համապատասխան, Միության հիմնադր ման ժամանակ անդամ պետություններն առաջնորդվում էին պետությունների ինքնիշխան հավասարության սկզբունքով: Համաձայն Պայմանագրի 3 -րդ հոդվածի երկրորդ պարբերության նորմերի, Միավորված Ազգերի Կազմակերպության Կանոնադրության մեջ հռչակված միջազգային իրավունքի տվյալ համը նդհանուր ընդունված սկզբունքը Միության գործունեության հիմքն է: Միության ինստիտուցիոնալ կառուցվածքի համատեքստում պետությունների ինքնիշխան հավասարության սկզբունքի արտահայտման ձևերից մեկը Հանձնաժողովի վարչությունների պաշտոնատար անձանց պաշտոնների թեկնածուների ընտրության ժամանակ անդամ պետությունների հավասար ներկայացվածության սկզբունքն է: Պայմանագրի 9-րդ հոդվածի 2-րդ կետը սահմանում է Հանձնաժողովի վարչություններում պաշտոնատար անձանց պաշտոնների զբաղեցման երեք կանոն. Հանձնաժողովի վարչության պաշտոնատար անձինք չեն կար ող լինեն միևնույն պետության քաղաքացիներ. նշված պաշտոնները զբաղեցնելու համար թեկնածուների ընտրությունն իրականացնում է ԵՏՀ մրցույթային հանձնաժողովը` հաշվի առնելով Կողմերի հավասար ներկայացվածության սկզբունքը. նշված պաշտոնները զբաղեցնելու համար անցկացվող մրցու յթին մասնակցելու համար թեկնածությունները ներկայացնում է Հանձնաժողովի Խորհրդի անդամը համապատասխան Կողմից: Բոլոր երեք կանոնների վերաբերյալ Դատարանի Մեծ կոլեգիան հարկ է համարում նշել, որ դրանք մարմնավորում են Միության որպես միջազգային
կազմակերպության գործունեության շրջանակներում պետությունների ինքնիշխան հավասարության սկզբունքը: Դատարանը շեշտում է, որ Պայմանագրի 9 -րդ հոդվածը կարգավորում է Միության մշտապես գործող մարմինների կառուցվածքային ստորաբաժանումներում պաշտոններ զբաղեցնելու պայմաններն ու կարգը: Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի մասին հիմնադրույթի (Պայմանագրի N 1 հավելված, այսուհետ` Հիմնադրույթ Հանձնաժողովի մասին) 54-րդ կետի երրորդ պարբերությունում սահմանված է, որ Հանձնաժողովի պաշտոնատար անձանց ընդունումն իրականացվում է Պայմանագրի 9 -րդ հոդվածին համապատասխան , որի 2-րդ կետն ամրագրում է մրցութային ընտրության պահանջը` հաշվի առնելով անդամ պետությունների հավասար ներկայացվածության սկզբունքը: Համաձայն Պայմանագրի 12 -րդ հոդվածի 2-րդ կետի 16-րդ ենթակետի, Միության մարմիններում անդամ պետությունների քաղաքացիների թվից պաշտոնատար անձանց ներկայացվածության չափանիշները սահմանելու լիազորությունը վերապահված է Եվրասիական տնտեսական բարձրագույն խորհրդին: «Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի վարչություններում Եվրասիական տնտեսական միության անդամ պետությունների քաղաքացիների թվից պաշտոնատ ար անձանց ներկայացվածության չափանիշները սահմանելու մասին» Եվրասիական տնտեսական բարձրագույն խորհրդի 2014 թվականի հոկտեմբերի 10-ի N 80 որոշմամբ հաստատվել է Միության յուրաքանչյուր անդամ պետությունից հավասար թվով Հանձնաժողովի վարչությունների տնօրենների ու վարչությունների փոխտնօրենների ներկայացվածությունը: Ի կատարումն Բարձրագույն խորհրդի որոշման «Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի վարչությունների ցանկի, հաստիքային թվաքանակի հաստատման և Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի Կոլեգիայի անդամների միջև դրանց բաշխման մասին» Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի Խորհրդի 2016 թվականի փետրվարի 12 -ի N 1 որոշմամբ հաստատվել է Հանձնաժողովի վարչությունների ցանկը` թվով 25 վարչությունների, և յուրաքանչյուր անդամ պետության ներկայացվածությունը վարչությունների տնօրենների հինգ պաշտոնով և վարչությունների փոխտնօրենների տասներեք պաշտոնով, որն ապահովում է հավասար ներկայացվածությունն ըստ պաշտոնատար անձանց բոլոր կատեգորիաների: Այսպիսով, Միության իրավունքով հռչակվում ու երաշխավորվում է Հանձնաժողովի մարմիններում Միության անդամ պետությունների քաղաքացին երի թվից պաշտոնատար անձանց հավասար ներկայացվածությունը: Միության նշված
իրավական ակտերի դրույթները հիմք են տալիս արձանագրելու, որ պետությունների ինքնիշխան հավասարության սկզբունքը և դրա ինստիտուցիոնալ արտահայտումը, հավասար ներկայացվածության սկզբունքը իրագործ ված են Միության իրավունքում: 10. Դատարանի Մեծ կոլեգիան շեշտում է Պայմանագրի 9 -րդ հոդվածի 2-րդ կետի առաջին նախադասությունը, համաձայն որի` Հանձնաժողովի վարչության պաշտոնատար անձինք չեն կարող լինել միևնույն պետության քաղաքացիներ: Պայմանագրի 2 -րդ հոդվածի չորրո րդ պարբերությունը տալիս է «պաշտոնատար անձինք» հասկացության հետևյալ սահմանումը. դրանք անդամ պետությունների քաղաքացիներ են, որոնք նշանակվել են Հանձնաժողովի վարչությունների տնօրենների պաշտոնների ու Հանձնաժողովի վարչությունների փոխտնօրենների, ինչպես նաև Դատարա նի Քարտուղարության ղեկավարի, Դատարանի Քարտուղարության ղեկավարի տեղակալների ու Դատարանի դատավորների խորհրդականների պաշտոնների: Հետևաբար, Պայմանագիրը Հանձնաժողովի պաշտոնատար անձ է անվանում այն անձանց, ովքեր նշանակվել են վարչությունների տնօրենների ու փոխտնօրենների պաշտոններում: Պայմանագրի 9-րդ հոդվածի 2-րդ կետի դրույթների, այդ թվում՝ տվյալ կետի առաջին նախադասության համակարգային վերլուծությունը հիմք է տալիս ենթադրելու, որ դրանում ներկայացված կանոնների կիրառության ոլորտը վարչությունների հաստիքի ձևավորման և պաշտոնատար անձանց պաշտոնների համար թեկնածուների մրցութային ընտրության ընթացակարգի անցկացման հիմքն է (պարտադիր պայմանը): Այս եզրակացությունը հաշվի է առնում Դատարանի Մեծ կոլեգիայի` 2017 թվականի սեպտեմբերի 12 -ի Խորհրդատվական եզրակացության 1 -ին կետում ներկայացված իրավական դիրքորոշումը, համաձայն որի Պայմանագրի 9 -րդ հոդվածի 2-րդ կետը կանոնակ արգում է Հանձնաժողովի վարչությունների պաշտոնատար անձանց պաշտոնների համար թեկնածուների ընտրության կարգը: Հիմք ընդունելով շարադրվածը՝ Դատարանի Մեծ կոլեգիան արձանագրում է, որ Պայմանագրի 9-րդ հոդվածի 2-րդ կետի դրույթները թույլ չեն տալիս միևնույն անդամ պետության քաղաքացիներին զբաղեցնել Հանձնաժողովի վարչությունում տնօրենի ու նրա տեղակալի պաշտոնները: Պայմանագրի 9-րդ հոդվածի 2 -րդ կետը ոչ միայն Հանձնաժողովի պաշտոնատար անձանց ներկայացվող պահանջ է պարունակում, այլև նշում, որ այս պահանջը, առաջին հերթին, պետք է իրականաց վի մրցութային հանձնաժողովի աշխատանքի ընթացքում: Նախքան տնօրենի և/կամ փոխտնօրենի պաշտոն ում որևէ անձին առաջարկելը կամ նշանակելը ՝ մրցութային հանձնաժողովը պարտավոր է ստուգել, արդյոք չի՞ հանգեցնի նման անձի նշանակումը Պայմանագրի 9 -րդ հոդվածի 2-րդ կետի պահանջների խախտմանը:
Պայմանագրի 9-րդ և 99-րդ հոդվածների համակարգային վերլուծությունը թույլ է տալիս եզրակացնել հետևյալը: Պայմանագրի 9-րդ հոդվածը վերաբերվում է 3 -րդ բաժնին` «Միության մարմինները», ընդհանուր բնույթ է կրում ու պետք է կարգավորի այն հարաբերությունները, որոնք կարող են ի հայտ գալ (կամ ի հայտ են եկել) Պայմանագրի ուժի մեջ մտնելուց հետո (2015 թվականի հունվարի 1-ից հետո): Պայմանագրի ուժի մեջ մտնելուց առաջ (մինչև 2015 թվականի հունվարի 1-ը) ի հայտ եկած իրավահարաբերությունները պահանջում էին կարգավորման հատուկ ռեժիմ և Միության անդամ պետությունների հատուկ կամարտահայտում, որը և գտավ իր լուծումը «Անցումային դրույթներ» բաժնում: Պայմանագրի 99-րդ հոդվածն առնչվում է հենց Պայմանագրի 27 -րդ բաժնին` «Անցումային դրույթներ», ունի միանգամայն որոշակի, հստակ բովանդակություն, որը վերա բերվում է մինչև Պայմանագրի ուժի մեջ մտնելն արդեն գոյություն ունեցող իրավահարաբերություններին: Պայմանագրի 99 -րդ հոդվածի 3 -րդ կետի երրորդ և հինգերորդ պարբերություններին համապատասխան ՝ Հանձնաժողովը, որը հիմնադրվել է 2011 թվականի նոյեմբերի 18-ի` Եվրասիական տնտե սական հանձնաժողովի մասին պայմանագրին համապատասխան, իր գործունեությունն իրականացնում է համաձայն Պայմանագրի, իսկ վարչությունների այն տնօրեններն ու փոխտնօրենները, որոնց հետ աշխատանքային պայմանագրեր են կնքվել մինչև Պայմանագրի ուժի մեջ մտնելը, շարունակում են կա տարել իրենց վերապահված պարտականությունները մինչև պայմանագրերով նախատեսված ժամկետների ավարտը: Հետևաբար, հայտարարելով թափուր տեղեր զբաղեցնելու մրցույթ` Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի վարչություններում պաշտոնատար անձանց պաշտոնների համար թեկնածուների ընտրու թյան մրցութային հանձնաժողովի մասին հիմնադրույթին համապատասխան, որը հաստատվել է Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի Խորհրդի 2014 թվականի նոյեմբերի 12 -ի N 99 որոշմամբ, Հանձնաժողովի Խորհրդի ներկայացված թեկնածությունների վերաբերյալ Հանձնաժողովը պետք է ստուգի մրց ույթի անցկացման պայմանների համապատասխանությունը Պայմանագրին: 11. Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի մասին 2011 թվականի նոյեմբերի 18-ի պայմանագրին համապատասխան հիմնադրված Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովն իր գործունեությունն իրականացնում է Եվրասիական տնտեսական միության մասին 2014 թվականի մայիսի 29 -ի պայմանագրին համապատասխան` վերջինիս ուժի մեջ մտնելու օրվանից: Դատարանի Մեծ կոլեգիան արձանագրում է, որ 2011 թվականի նոյեմբերի 18 -
ի` Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի մասին պայմանագրին համապատասխան Մաքսային միության և Միասնական տնտեսական տարածության շրջանակներում հիմնադրված Հանձնաժողովը 2015 թվականի հունվարի 1 -ից շարունակեց իր գործունեությունը որպես Միության մշտապես գործող կարգավորող մարմին: Ընդ որում նրա գործունեության իրավական հիմքը փոփոխվել էր. նշված ամսաթվից Հանձն աժողովը շարունակեց գործել Եվրասիական տնտեսական միության մասին 2014 թվականի մայիսի 29-ի պայմանագրի հիման վրա: Հանձնաժողովի գործունեության պայմանագրային -իրավական բազայի փոփոխման լույսի ներքո փոփոխվել են նաև Հանձնաժողովի վարչությունների տնօրենների ու փոխտնօրե նների պաշտոնների կարգավիճակն ու զբաղեցման կարգը: Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի մասին 2011 թվականի նոյեմբերի 18-ի պայմանագրի 27 -րդ հոդվածին համապատասխան, Հանձնաժողովի վարչությունների աշխատակազմը, ներառյալ Հանձնաժողովների վարչությունների տնօրենների ու նրանց տեղակալներին, բաղկացած էր աշխատակիցներից, սակայն Պայմանագրի 2 -րդ հոդվածի չորրորդ պարբերությունը Հանձնաժողովի վարչությունների տնօրեններին ու նրանց տեղակալներին դասում է պաշտոնատար անձանց շարքին: Հանձնաժողովի վարչությունների տնօրենների ու նրանց տեղակալնե րի իրավական կարգավիճակի փոփոխումը պահանջեց նոր կառուցվածքի ու հաստիքային թվաքանակի, ինչպես նաև տվյալ պաշտոնների զբաղեցման կարգի սահմանում: Պայմանագրի 99-րդ հոդվածի 3-րդ կետը լուծում է Հանձնաժողովի գործունեության պայմանագրային -իրավական հիմքի փոփոխման դեպքում Հանձնաժողովի վարչությունների տնօրենների ու նրանց տեղակալների դրությունը կարգավորող տարբեր իրավական ռեժիմների փոխհամաձայնեցման հարցն ու հետապնդում եվրասիական ինտեգրման ինստիտուցիոնալ ու կադրային շարունակականության սահմանման նպատակը: Հանձնաժողովի վարչությունների տնօրենների ու նրանց տեղակալների աշխատանքի շարունակականությունն ապահովվում է Պայմանագրի 99 -րդ հոդվածի 3-րդ կետի հինգերորդ պարբերությունում օգտագործվող հետևյալ ձևակերպմամբ. «շարունակում են կատարել իրենց վերապահված պարտականությունները մինչև աշխատանքային պայմանագրերում նախատեսված ժամկետների ավարտը». Ելնելով աշխատանքային իրավունքի հիմքերից ՝ աշխատողի կողմից աշխատանքային պարտականությունների կատարումը ենթադրում է իր և գործատուի միջև աշխատանքային հարաբերությունների առկայություն, ինչպես նաև աշխատողի կողմից վարձատրության դիմաց իր աշխատանքային գործառույթի
անձնական իրականացման մասին համաձայնագրի առկայություն: Պայմանագրի 99-րդ հոդվածի 3-րդ կետի հինգ երորդ պարբերության դրույթների պարզաբանման համար այս մոտեցման կիրառումը Դատարանի Մեծ Կոլեգիային թույլ է տալիս եզրակացնել, որ Պայմանագրի ուժի մեջ մտնելու օրվանից (2015 թվականի հունվարի 1-ից) վարչությունների տնօրենների ու փոխտնօրենների (աշխատողների)` մի կողմից, ու Հանձնաժողովի (գործատուի) միջև` մյուս կողմից, աշխատանքային հարաբերությունները մինչև 2015 թվականի հունվարի 1 -ը կնքված պայմանագրերին համապատասխան շարունակվում են մինչև աշխատանքային պայմանագրերով նախատեսված ժամկետների ավարտը: Դատարանի Մեծ կոլեգիան կարծու մ է, որ Պայմանագրի 99-րդ հոդվածի 3-րդ կետի հինգերորդ պարբերությունում Միության անդամ պետություն ները համաձայնեցին, որ Պայմանագրի ուժի մեջ մտնելու օրվանից Հանձնաժողովի վարչությունների տնօրենների ու նրանց տեղակալների պաշտոններին նշանակված անձինք, որոնց հետ աշխատանքային պայմանագրեր են կնքվել մինչև Պայմանագրի ուժի մեջ մտնելու օրը (մինչև 2015 թվականի հունվարի 1-ը), այդ օրվանից ստանում են Հանձնաժողովի պաշտոնատար անձանց կարգավիճակ ու զբաղեցնում այդ պաշտոնները մինչև աշխատանքային պայմանագրերով նախատեսված ժամկետների ավարտը: 12. Պայմանագրի 99-րդ հոդվածի 3-րդ կետի հինգերորդ պարբերության դրույթները կարգավորեցին վարչությունների տնօրենների, նրանց տեղակալների ու Հանձնաժողովի միջև աշխատանքային հարաբերությունները շարունակելուն առնչվող հարցերը, սակայն դրանք չեն կարգավորում աշխա տանքային իրավահարաբերությունների դադարեցման հարցերը: Պայմանագրի անցումային դրույթներում վարչությունների տնօրենների ու փոխտնօրենների, որոնց հետ աշխատանքային պայմանագրեր են կնքվել մինչև Պայմանագրի ուժի մեջ մտնելը, և Հանձնաժողովի միջև աշխատանքային հարաբերությունների դադարեցման իրավական կարգավորման որևէ առանձնահատկությունների բացակայության դեպքում պետք է կիրառվեն ընդհանուր կանոններ: Համաձայն «Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովում պաշտոնների զբաղեցման հարցեր» Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի Խորհրդի 2014 թվականի նոյեմբերի 12-ի N 99 որոշմամբ հաստատված` Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովում աշխատանքային պայմանագրի (կոնտրակտի) կնքման, երկարաձգման կարգի ու դրա լուծարման հիմքերի 10 -րդ կետի, աշխատանքային պայմանագիրը (կոնտրակտը) լուծարվում է Հանձնաժողովի կացության երկրի օրենսդրությամբ վերջինիս դադարեցման (լուծարման) համար նախատեսված հիմքերով` հաշվի առնելով Երաշխիքների, արտոնությունների և
անձեռնմխելիությունների մասին հիմնադրույթի նորմերը: Աշխատանքային պայմանագիրը (կոնտրակտը) կարող է լուծարվել նաև հետևյալ հիմքերով. ոչ հավաստի տեղեկությունների տրամադրում, որոնք կարող էին հիմք հանդիսանալ Հանձնաժողովում աշխատանքի ընդունումը մերժելու համար. Հանձնաժողովի մասին Պայմանագրով նախատեսված պահանջներ ի և սահմանափակումների չպահպանում. եկամուտների, գույքի ու գույքային բնույթի պարտավորությունների, ինչպես նաև իր ընտանիքի անդամների (ամուսնու և անչափահաս երեխաների) եկամուտների, գույքի ու գույքային բնույթի պարտավորությունների մասին տեղեկություններ չտրամադրումը կամ ակնհայտ ոչ հավաստի ու ոչ ամբողջական տեղեկություններ տրամադրումը. դատարանի մեղադրական վճռի օրինական ուժի մուտքը. զբաղեցրած պաշտոնին աշխատակցի անհամապատասխանությունը ոչ բավարար որակավորման պատճառով, որը հաստատվել է ատեստավորման արդյունքներով. Հանձնաժողովի կառուցվածքային ստորաբաժանումների կառուցվածքի և (կամ) հաստիքային թվաքանակի փոփոխություն ու Հանձնաժողովի կառուցվածքային ստորաբաժանումներում պաշտոնի (պաշտոնների) կրճատում ը, որոնք իրականացվում են Հանձնաժողովի Խորհրդի որոշմամբ: 13. Պարզաբանման համար դիմողի ՝ հաստիքի կրճատման ը վերաբերող դիմումի հանգամանքների լույսի ներքո իրենց արդիականությունն են պահպանում 2017 թվականի սեպտեմբերի 12 -ի Խորհրդատվական եզրակացությունում ներկայացված եզրահանգումները. թվաքանակի կամ պաշտոնների (հաստիքի) կրճատումը կազմակերպության հայեցողությունն է, որը պայմանավորված է տնտեսական նպատակահարմարությամբ կամ աշխատակազմի վարձակալության արդյունավետությամբ. դրա հետ մեկտեղ՝ կազմակերպության հայեցողությունն ունի իր սահմանները, որոնք պայմանավորված են հիմնավորվածության, օբյեկտիվության, օրինականության, անխտրականության, կայունության, կրճատվող (ազատվող) միջազգային ծառայողներին երաշխիքների անհրաժեշտ մակարդակի և իրավական պաշտպանության համաչափ միջոցների տրամադրման չափանիշներով: Վարչությունների հաստիքային թվաքանակի ու կառուցվածքի փոփոխությունը կարող է իրականացվել Միության մարմնի կողմից, որին վերապահվել է Հանձնաժողովի վարչությունների կառուցվածքի ու դրանց հաստիքային թվաքանակի հաստատման ու փոփոխման Միության իրավունքը: 14. Համաձայն Երաշխիքների, արտոնությունների ու անձեռնմխելիությունների մասին հիմնադրույթի 43 -րդ կետի, Հանձնաժողովի Կոլեգիայի անդամների, Դատարանի դատավորների, պաշտոնատ ար անձանց ու աշխատակիցների
աշխատանքային հարաբերությունները կարգավորվում են կացության պետության օրենսդրությամբ` հաշվի առնելով Հիմնադրույթի նորմերը: 2017 թվականի սեպտեմբերի 12 -ի Խորհրդատվական եզրակացության մեջ նշված է, որ, քանի որ ազգային օրենսդրության հղումն առկա է հենց Պայմանագրում, որի նորմերը կանոնակարգում են Հանձնաժողովի միջազգային ծառայողների մասնակցությամբ աշխատանքային հարաբերությունների առաջացման ու փոփոխման հիմքերը, դրանց աշխատանքային գործառույթների առանձնահատկությունն ու հատուկ իրավասուբյեկտության ծ ավալը (Պայմանագրի 9-րդ, 99-րդ հոդվածներ, Հանձնաժողովի մասին հիմնադրույթի 54 -րդ կետ և այլն), Հանձնաժողովի՝ որպես Միության մարմնի կացության պետության օրենսդրության նորմերը կիրառվում են Հանձնաժողովի միջազգային ծառայողների աշխատանքային կարգավիճակի այն տարրերի համար, որոնք կարգավորված չեն Միության իրավունքով: Առաջնորդվելով այս իրավական դիրքորոշմամբ ՝ դիմողի հարցերի առնչությամբ Դատարանի Մեծ կոլեգիան ենթադրում է, որ, ըստ ընդհանուր կանոնի, Հանձնաժողովի կացության պետության աշխատանքային օրենսդրությամբ սահմանված սոցիալական երաշխիքները կիրառվում են այն ծավալով, որը թույլ է տալիս Միության մարմիններում աշխատանքային հարաբերությունները կարգավորող Միության իրավունքը: 15. Միության միջազգային-իրավական կարգավիճակը ենթադրում է Միության կողմից սեփական անձնակազմի հետ փոխհարաբերությ ունների ինքնուրույն կարգավորում: Այդ պատճառով Միության հիմնադիր պայմանագիրը հանդես է գալիս որպես հիմնարար իրավական ակտ` վերջինիս ներքին կազմակերպության կարգավորմամբ: Նման կարգավորման բաղկացուցիչ մասը պետք է լինի Միության մարմիններում աշխատանքային իրավահարա բերությունների կանոնակարգումը: Հաշվի առնելով համընդհանուր ընդունված միջազգային պրակտիկան, ինչպես նաև ինտեգրման կառավարման մարմիններում աշխատանքային հարաբերությունների կարգավորման առկա փորձը ՝ Միության մարմիններում աշխատանքային հարաբերությունների իրավական կարգավորման խնդիրների համալիր լուծում կարող է դառնալ Միության իրավունքի կատարելագործման աշխատանքի շրջանակներում Միության մարմիններում միջազգային ծառայողների աշխատանքի ու սոցիալական ապահովությա ն տարբեր կողմերն ավելի լայն կանոնակարգող իրավական ակտի մշակումն ու ընդունումը` հաշվի առնելով նրանց անկախության, ինչպես նաև պատշաճ սոցիալական և իրավական պաշտպանվածության ապահովման անհրաժեշտությունը: 2016 թվականի հունիսի 3 -ի ու 2017 թվականի սեպտեմբերի 12 -ի խորհրդատվական եզրակացություններում Դատարանի Մեծ կոլեգիան նշել է
Միության աշխատանքային իրավունքի նորմերի զարգացման, Միության շրջանակներում աշխատակազմի մասին ներքին դրույթների (կանոնների) ընդունման, ազգային իրավունքով կազմակերպության ներքին հարցերի կարգավորումից հետևողական հեռացման նպատակահարմարությունը: Նման իրավական կարգավորման անհրաժեշտությունը բխում է նաև սույն Խորհրդատվական եզրակացությունից: V. Եզրափակիչ դրույթներ Սույն Խորհրդատվական եզրակացության կրկնօրինակն ուղարկել դիմողին: Խորհրդատվական եզրակացությունը տեղադրել Դատարանի պաշտոնական ինտերնետ կայքում: նախագահող և զեկուցող դատավոր ՝ Ա.Ա. Ֆեդորցով Դատավորներ՝ Ա.Մ. Աժիբրաիմովա Է.Վ. Այրիյան, Ժ.Ն. Բաիշև, Դ.Գ. Կոլոս, Տ.Ն. Նեշատաևա, Վ.Խ. Սեյտիմովա Գ.Ա. Սկրիպկինա, Ա.Է. Թումանյան, Կ.Լ. Չայկա։
СУД ЕЎРАЗІЙСКАГА ЭКАНАМІЧНАГА САЮЗА КАНСУЛЬТАТЫЎНАЕ ЗАКЛЮЧЭННЕ 11 снежня 2017 года горад Мінск Вялікая калегія Суда Еўразійскага эканамічнага саюза ў складзе: старшынствуючага суддзі-дакладчыка Федарцова А.А., суддзяў Ажыбраімавай А.М., Айрыян Э.У., Баішава Ж.Н., Коласа Дз.Г., Нешатаевай Т.М., Сяйцімавай В.Х., Скрыпкінай Г.А., Туманяна А.Э., Чайкі К.Л., пры сакратары судовага пасяджэння Навумчыке М.А., даследаваўшы матэрыялы справы, заслухаўшы суддзю-дакладчыка, кіруючыся пунктамі 46, 47, 50, 68, 69, 73, 96, 98 Статута Суда Еўразійскага эканамічнага саюза, артыкуламі 72, 85 Рэгламента Суда Еўразійскага эканамічнага саюза, прадстаўляе дадзенае кансультатыўнае заключэнне па заяве намесніка дырэктара Дэпартамента тэхнічнага рэгулявання і акрэдытацыі Еўразійскай эканамічнай камісіі Адзілава Баўыржана Маратавіча аб растлумачэнні палажэнняў артыкулаў 9 і 99 Дагавора аб Еўразійскім эканамічным саюзе ад 29 мая 2014 года, пункта 43 Палажэння аб сацыяльных гарантыях, прывілеях і імунітэтах ў Еўразійскім эканамічным саюзе (дадатак № 32 да Дагавора аб Еўразійскім эканамічным саюзе ад 29 мая 2014 года). I. Пытанне і абставіны, выкладзеныя заяўнікам 1. Адзілаў Баўыржан Маратавіч (далей – заяўнік) звярнуўся ў Суд Еўразійскага эканамічнага саюза (далей – Суд) з заявай аб растлумачэнні палажэнняў артыкулаў 9 і 99 Дагавора аб Еўразійскім эканамічным саюзе ад 29 мая 2014 года (далей – Дагавор), пункта 43 Палажэння аб сацыяльных гарантыях, прывілеях і імунітэтах ў Еўразійскім эканамічным саюзе (дадатак № 32 да Дагавора, далей – Палажэнне аб гарантыях, прывілеях і імунітэтах). Заяўнік паведамляе, што мае грамадзянства Рэспублікі Казахстан. Загадам Старшыні Калегіі Еўразійскай эканамічнай камісіі ад 4 чэрвеня 2014 года ён быў прызначаны на пасаду намесніка дырэктара Дэпартамента тэхнічнага рэгулявання і акрэдытацыі з тэрмінам дзеяння працоўнага дагавора 4 гады: з 4 чэрвеня 2014 года па 3 чэрвеня 2018 года. У заяве аб растлумачэнні паказана, што ў красавіку 2016 года на пасаду дырэктара дадзенага дэпартамента быў прызначаны таксама грамадзянін Рэспублікі Казахстан. Кадравая служба Еўразійскай эканамічнай камісіі (далей – Камісія, ЕЭК) 21 верасня 2017 года паведаміла заяўніку аб яго скарачэнні з 24 лістапада 2017 года са спасылкай на пункт 2 артыкула 9 Дагавора, згодна з якім службовыя асобы дэпартамента Камісіі не могуць быць грамадзянамі адной і той жа дзяржавы. Адзілаў Б.М. звяртае ўвагу на пункт 3 артыкула 99 Дагавора, які ўсталёўвае, што дырэктары і намеснікі дырэктараў дэпартаментаў, працоўныя дагаворы з якімі заключаны да ўступлення ў сілу Дагавора, працягваюць выконваць ускладзеныя на іх абавязкі да заканчэння тэрмінаў, прадугледжаных у працоўных дагаворах. Заяўнік просіць растлумачыць прыведзеныя вышэй палажэнні пункта 2 артыкула 9 і абзаца пятага пункта 3 артыкула 99 Дагавора ў кантэксце іх дастасавальнасці пры скасаванні працоўнага дагавора са службовай асобай Камісіі, прынятай на пасаду да ўступлення ў сілу Дагавора, і распаўсюджвання ў дачыненні да яе гарантый, усталяваных заканадаўствам дзяржавы знаходжання (артыкулам 261 Працоўнага кодэкса Расійскай Федэрацыі).
II. Працэдура ў Судзе 2. Заява Адзілава Б.М. прынята да вытворчасці Суда 30 кастрычніка 2017 года. 3. У рамках падрыхтоўкі справы да разгляду былі накіраваны запыты ў адрас Камісіі, міністэрстваў замежных спраў, міністэрстваў юстыцыі, навукова-практычных цэнтраў дзяржаў-членаў, Адміністрацыйнага трыбунала Міжнароднай арганізацыі працы, Трыбунала па спрэчках і Апеляцыйнага трыбунала Арганізацыі Аб'яднаных Нацый. Атрыманы адказы ад Камісіі, Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Арменія, Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь, Інстытута філасофіі, сацыялогіі і права Нацыянальнай акадэміі навук Рэспублікі Арменія, Нацыянальнага цэнтра заканадаўства і прававых даследаванняў Рэспублікі Беларусь і Інстытута заканадаўства і параўнальнага правазнаўства пры Ўрадзе Расійскай Федэрацыі. 4. Дадатковая інфармацыя па заяве была прадстаўлена Адзілавым Б.М. 5. Пасяджэнне Вялікай калегіі Суда па разглядзе заявы аб растлумачэнні адбылося 11 снежня 2017 года. III. Кампетэнцыя Суда 6. Кампетэнцыя Суда, прадугледжаная пунктам 46 Статута Суда Еўразійскага эканамічнага саюза (дадатак № 2 да Дагавора, далей – Статут), у дачыненні да разгляду заявы намесніка дырэктара Дэпартамента тэхнічнага рэгулявання і акрэдытацыі Еўразійскай эканамічнай камісіі Адзілава Б.М. усталявана пастановай Суда аб прыняцці заявы да вытворчасці ад 30 кастрычніка 2017 года. 7. Акрамя просьбы аб растлумачэнні палажэнняў артыкулаў 9 і 99 Дагавора, пункта 43 Палажэння аб гарантыях, прывілеях і імунітэтах заяўнік ставіць перад Судом пытанні аб правамернасці дзеянняў Камісіі па яго скарачэнні і правамоцнасці выканання ім сваіх абавязкаў на пасадзе да заканчэння тэрміну дзеяння працоўнага дагавора. Вялікая калегія Суда адзначае, што прадметам тлумачэння з'яўляецца не толькі абстрактнае тлумачэнне названых нормаў Дагавора, то бок усталяванне іх агульнага зместу, але і ўразуменне значэння прававых нормаў у дачыненні да пэўных абставін, якія ўзніклі ў адносінах паміж заяўнікам і Камісіяй, то бок тлумачэнне in concreto. 8. Рашэннем Апеляцыйнай палаты Суда Еўразійскай эканамічнай супольнасці ад 7 кастрычніка 2014 года, якое ў адпаведнасці з пунктам 3 артыкула 3 Дагавора аб спыненні дзейнасці Еўразійскай эканамічнай супольнасці ад 10 кастрычніка 2014 года працягвае дзейнічаць у ранейшым статусе, усталявана, што тлумачэнне ўяўляе сабой уразуменне і растлумачэнне рэгулятыўна-прававога сэнсу абстрактнай нормы права ў працэсе яе рэалізацыі. У адпаведнасці з падпунктам в) пункта 1 артыкула 11 Рэгламента Суда Еўразійскага эканамічнага саюза, зацверджанага Рашэннем Вышэйшага Еўразійскага эканамічнага савета ад 23 снежня 2014 года № 101 (далей – Рэгламент), у заяве аб растлумачэнні паказваюцца палажэнні Дагавора, міжнародных дагавораў у рамках Еўразійскага эканамічнага саюза (далей – Саюз) і рашэнняў органаў Саюза, звязаныя з працоўнымі праваадносінамі, з выкладаннем пытання, па якім патрабуецца растлумачэнне. IV. Высновы Суда 9. У адпаведнасці з палажэннямі абзаца трэцяга прэамбулы Дагавора, пры заснаванні Саюза дзяржавы-члены кіраваліся прынцыпам суверэннай роўнасці дзяржаў. Паводле нормаў абзаца другога артыкула 3 Дагавора дадзены агульнапрызнаны прынцып міжнароднага права, абвешчаны ў Статуце Арганізацыі Аб'яднаных Нацый, з'яўляецца асновай дзейнасці Саюза. Адной з форм выяўлення прынцыпу суверэннай роўнасці дзяржаў у кантэксце інстытуцыйнай структуры Саюза з'яўляецца прынцып роўнай прадстаўленасці дзяржаў-
членаў пры адборы кандыдатаў на займанне пасад службовых асобаў дэпартаментаў Камісіі. Пункт 2 артыкула 9 Дагавора ўсталёўвае тры правілы ў дачыненні да займання пасад службовых асобаў у дэпартаментах Камісіі: службовыя асобы дэпартамента Камісіі не могуць быць грамадз янамі адной і той жа дзяржавы; адбор кандыдатаў на займанне названых пасад праводзіцца конкурснай камісіяй ЕЭК з улікам прынцыпу роўнай прадстаўленасці Бакоў; кандыдатуры для ўдзелу ў конкурсе на займанне названых пасад прадстаўляюцца членам Савета Камісіі ад адпаведнага Боку. У дачыненні да ўсіх трох правіл Вялікая калегія Суда мяркуе неабходным адзначыць, што яны ўвасабляюць у сабе прынцып суверэннай роўнасці дзяржаў у рамках функцыянавання Саюза як міжнароднай арганізацыі. Суд звяртае ўвагу, што артыкул 9 Дагавора рэгулюе ўмовы і парадак займання пасад у структурных падраздзяленнях пастаянна дзеючых органаў Саюза. У абзацы трэцiм пункта 54 Палажэння аб Еўразійскай эканамічнай камісіі (дадатак № 1 да Дагавора, далей – Палажэнне аб Камісіі) усталявана, што прыём на працу службовых асобаў Камісіі ажыццяўляецца ў адпаведнасці з артыкулам 9 Дагавора, пункт 2 якога замацоўвае патрабаванне конкурснага адбору з улікам прынцыпу роўнай прадстаўленасці дзяржаў-членаў. Згодна з палажэннямі падпункта 16 пункта 2 артыкула 12 Дагавора паўнамоцтвам сцвярджэння параметраў прадстаўленасці службовых асобаў з ліку грамадзян дзяржаў- членаў у органах Саюза надзелены Вышэйшы Еўразійскі эканамічны савет. Рашэннем Вышэйшага Еўразійскага эканамічнага савета ад 10 кастрычніка 2014 года № 80 «Аб зацвярджэнні параметраў прадстаўленасці службовых асобаў з ліку грамадзян дзяржаў-членаў Еўразійскага эканамічнага саюза ў дэпартаментах Еўразійскай эканамічнай камісіі» зацверджана прадстаўленасць дырэктараў дэпартаментаў і намеснікаў дырэктараў дэпартаментаў Камісіі ў роўнай колькасці ад кожнай з дзяржаў- членаў Саюза. У мэтах выканання рашэння Вышэйшага савета Рашэннем Савета Еўразійскай эканамічнай камісіі ад 12 лютага 2016 года № 1 «Аб зацвярджэнні пераліку, штатнай колькасці дэпартаментаў Еўразійскай эканамічнай камісіі і размеркаванні іх паміж членамі Калегіі Еўразійскай эканамічнай камісіі» зацверджаны пералік дэпартаментаў Камісіі ў колькасці 25 дэпартаментаў і прадстаўленасць кожнай дзяржавы-члена пяццю пасадамі дырэктараў дэпартаментаў і трынаццаццю пасадамі намеснікаў дырэктараў дэпартаментаў, чым забяспечваецца роўная прадстаўленасць па ўсіх катэгорыях службовых асобаў. Такім чынам, правам Саюза абвяшчаецца і гарантуецца роўная прадстаўленасць службовых асобаў з ліку грамадзян дзяржаў-членаў Саюза ў дэпартаментах Камісіі. Палажэнні прыведзеных прававых актаў Саюза даюць падставы канстатаваць, што прынцып суверэннай роўнасці дзяржаў і яго інстытуцыянальнае выяўленне, прынцып роўнай прадстаўленасці, рэалізаваны ў праве Саюза. 10. Вялікая калегія Суда акцэнтуе ўвагу на першым сказе пункта 2 артыкула 9 Дагавора, згодна з якім службовыя асобы дэпартамента Камісіі не могуць быць грамадзянамі адной і той жа дзяржавы. Абзац чацвёрты артыкула 2 Дагавора вызначае паняцце «службовыя асобы» наступным чынам: гэта грамадзяне дзяржаў-членаў, прызначаныя на пасады дырэктараў дэпартаментаў Камісіі і намеснікаў дырэктараў дэпартаментаў Камісіі, а таксама кіраўніка Сакратарыята Суда, намеснікаў кіраўніка Сакратарыята Суда і дарадцаў суддзяў Суда. Такім чынам, Дагавор называе службовымі асобамі Камісіі асобаў, прызначаных на пасады дырэктараў і намеснікаў дырэктараў дэпартаментаў.
Сістэмны аналіз палажэнняў пункта 2 артыкула 9 Дагавора, у тым ліку, першага сказа дадзенага пункта, дае падставы меркаваць, што вобласць прымянення выкладзеных у ім правілаў з'яўляецца асновай (абавязковай умовай) фарміравання штата дэпартаментаў і правядзення працэдуры конкурснага адбору кандыдатаў на займанне пасад службовых асобаў. Дадзеная выснова ўлічвае прававую пазіцыю Вялікай калегіі Суда, выкладзеную ў пункце 1 Кансультатыўнага заключэння ад 12 верасня 2017 года, згодна з якой пункт 2 артыкула 9 Дагавора рэгламентуе парадак адбору кандыдатаў на займанне пасад службовых асобаў дэпартаментаў Камісіі. Грунтуючыся на выкладзеным, Вялікая калегія Суда канстатуе, што палажэнні першага сказа пункта 2 артыкула 9 Дагавора не дапускаюць займанне пасад дырэктара і яго намесніка ў дэпартаменце Камісіі грамадзянамі адной і той жа дзяржавы-члена. Пункт 2 артыкула 9 Дагавора змяшчае не толькі патрабаванне да службовых асобаў Камісіі, але і ўказанне на тое, што гэта патрабаванне павінна, перш за ўсё, рэалізоўвацца пры працы конкурснай камісіі. Перш чым рэкамендаваць прызначыць на пасаду дырэктара і/або намесніка дырэктара пэўную асобу, конкурсная камісія абавязана праверыць, ці не прывядзе прызначэнне такой асобы да парушэння патрабаванняў пункта 2 артыкула 9 Дагавора. Сістэмны аналіз артыкулаў 9 і 99 Дагавора дазваляе зрабіць наступныя высновы. Артыкул 9 Дагавора адносіцца да раздзела III «Органы Саюза», носіць агульны характар і павінен рэгуляваць адносіны, якія могуць паўстаць (або паўсталі) пасля ўступлення Дагавора ў сілу (пасля 1 студзеня 2015 года). Праваадносіны, якія ўзніклі да ўступлення Дагавора ў сілу (да 1 студзеня 2015 года), мелі патрэбу ў асаблівым рэжыме рэгулявання і ў асаблівым волевыяўленні дзяржаў-членаў Саюза, што і атрымала сваё вырашэнне у раздзеле «Пераходныя палажэнні». Артыкул 99 Дагавора адносіцца менавіта да раздзела XXVII Дагавора – «Пераходныя палажэнні», мае цалкам вызначаны, канкрэтны змест, які адносіцца да праваадносін, якія ўжо існавалі да ўступлення Дагавора ў сілу. У адпаведнасці з абзацамі трэцім і пятым пункта 3 артыкула 99 Дагавора Камісія, заснаваная ў адпаведнасці з Дагаворам аб Еўразійскай эканамічнай камісіі ад 18 лістапада 2011 года, ажыццяўляе сваю дзейнасць у адпаведнасці з Дагаворам, а дырэктары і намеснікі дырэктараў дэпартаментаў, працоўныя дагаворы з якімі заключаны да ўступлення ў сілу Дагавора, працягваюць выконваць ускладзеныя на іх абавязкі да заканчэння тэрмінаў, прадугледжаных у працоўных дагаворах. Такім чынам, абвяшчаючы конкурс на замяшчэнне вакантных пасад у адпаведнасці з Палажэннем аб конкурснай камісіі па адборы кандыдатаў на замяшчэнне пасад службовых асобаў у дэпартаментах Еўразійскай эканамічнай камісіі, зацверджаным Рашэннем Савета Еўразійскай эканамічнай камісіі ад 12 лiстапада 2014 года № 99, па прадстаўленых членамі Савета Камісіі кандыдатурах Камісіяй павінен правярацца факт адпаведнасці ўмоваў правядзення конкурсу Дагавору. 11. Еўразійская эканамічная камісія, заснаваная ў адпаведнасці з Дагаворам аб Еўразійскай эканамічнай камісіі ад 18 лістапада 2011 года, ажыццяўляе сваю дзейнасць у адпаведнасці з Дагаворам аб Еўразійскім эканамічным саюзе ад 29 мая 2014 года ад даты ўступлення апошняга ў сілу. Вялікая калегія Суда канстатуе, што Камісія, заснаваная ў адпаведнасці з Дагаворам аб Еўразійскай эканамічнай камісіі ад 18 лістапада 2011 года ў рамках Мытнага саюза і Адзінай эканамічнай прасторы, працягнула сваю дзейнасць з 1 студзеня 2015 года як пастаянна дзеючы рэгулюючы орган Саюза. Пры гэтым прававая аснова яе дзейнасці была зменена: ад названай даты Камісія працягнула функцыянаваць на падставе Дагавора аб Еўразійскім эканамічным саюзе ад 29 мая 2014 года. У святле змянення дагаворна-прававой базы дзейнасці Камісіі змяніліся статус і парадак займання пасад дырэктараў і намеснікаў дырэктараў дэпартаментаў Камісіі.
У адпаведнасці з артыкулам 27 Дагавора аб Еўразійскай эканамічнай камісіі ад 18 лістапада 2011 года персанал дэпартаментаў Камісіі, уключаючы дырэктараў дэпартаментаў Камісіі і іх намеснікаў, складаўся з супрацоўнікаў, аднак абзац чацвёрты артыкула 2 Дагавора адносіць дырэктараў дэпартаментаў Камісіі і іх намеснікаў да ліку службовых асобаў. Змяненне прававога статусу дырэктараў дэпартаментаў Камісіі і іх намеснікаў запатрабавала ўсталяванне новай структуры і штатнай колькасці, а таксама парадку займання дадзеных пасад. Пункт 3 артыкула 99 Дагавора вырашае пытанне аб узаемаўзгадненні розных прававых рэжымаў, якія рэгулююць палажэнне дырэктараў дэпартаментаў Камісіі і іх намеснікаў пры змене дагаворна-прававой асновы дзейнасці Камісіі і мае мэту ўсталявання інстытуцыйнай і кадравай пераемнасці еўразійскай інтэграцыі. Пераемнасць працы дырэктараў дэпартаментаў Камісіі і іх намеснікаў забяспечваецца фармуліроўкай, якая выкарыставана у абзацы пятым пункта 3 артыкула 99 Дагавора, – «працягваюць выконваць ускладзеныя на іх абавязкі да заканчэння тэрмінаў, прадугледжаных у працоўных дагаворах». Зыходзячы з асноў працоўнага права, выкананне працоўнікам працоўных абавязкаў прадугледжвае наяўнасць працоўных адносін паміж ім і працадаўцам, а таксама наяўнасць пагаднення аб асабістым выкананні працоўнікам за плату сваёй працоўнай функцыі. Прымяненне гэтага падыходу для тлумачэння палажэнняў абзаца пятага пункта 3 артыкула 99 Дагавора дазваляе Вялікай калегіі Суда зрабіць выснову, што ад даты ўступлення ў сілу Дагавора (з 1 студзеня 2015 года) працоўныя адносіны паміж дырэктарамі і намеснікамі дырэктараў дэпартаментаў (працаўнікамі), з аднаго боку, і Камісіяй (працадаўцам), з другога боку, у адпаведнасці з дагаворамі, заключанымі да 1 студзеня 2015 года, працягваюцца да заканчэння тэрмінаў, прадугледжаных у працоўных дагаворах. Вялікая калегія Суда лiчыць, што ў абзацы пятым пункта 3 артыкула 99 Дагавора дзяржавы-члены Саюза пагадзіліся, што ад даты ўступлення ў сілу Дагавора асобы, прызначаныя на пасады дырэктараў дэпартаментаў Камісіі і іх намеснікаў, з якімі працоўныя дагаворы заключаны да даты ўступлення Дагавора ў сілу (да 1 студзеня 2015 года), ад гэтай даты набываюць статус службовых асобаў Камісіі і займаюць дадзеныя пасады да заканчэння тэрмінаў, прадугледжаных у працоўных дагаворах. 12. Палажэнні абзаца пятага пункта 3 артыкула 99 Дагавора ўрэгулявалі пытанні, якія датычацца працягу працоўных адносін паміж дырэктарамі дэпартаментаў, іх намеснікамі і Камісіяй, але яны не рэгулююць пытанні спынення працоўных праваадносін. Пры адсутнасці у пераходных палажэннях Дагавора якіх-небудзь асаблівасцяў прававога рэгулявання спынення працоўных адносін паміж дырэктарамі і намеснікамі дырэктараў дэпартаментаў, працоўныя дагаворы з якімі заключаны да ўступлення ў сілу Дагавора, і Камісіяй, павінны прымяняцца агульныя правілы. Згодна з пунктам 10 Парадку заключэння працоўнага дагавора (кантракта), яго падаўжэння і падставы для яго скасавання ў Еўразійскай эканамічнай камісіі, зацверджанага Рашэннем Савета Еўразійскай эканамічнай камісіі ад 12 лiстапада 2014 года № 99 «Пытанні замяшчэння пасад у Еўразійскай эканамічнай камісіі», працоўны дагавор (кантракт) скасоўваецца па падставах, прадугледжаных заканадаўствам дзяржавы знаходжання Камісіі, для яго спынення (скасавання) з улікам норм Палажэння аб гарантыях, прывілеях і імунітэтах. Працоўны дагавор (кантракт) можа быць скасаваны таксама па наступных падставах: прадстаўленне недакладных звестак, якія маглі з'яўляцца падставай для адмовы ў прыёме на працу ў Камісію; невыкананне патрабаванняў і абмежаванняў, прадугледжаных Дагаворам, Палажэннем аб Камісіі;
непрадстаўленне звестак аб даходах, маёмасці і абавязацельствах маёмаснага характару, а таксама аб даходах, маёмасці і абавязацельствах маёмаснага характару членаў сваёй сям'і (мужа (жонкі) і непаўналетніх дзяцей) або прадстаўленне заведама недакладных або няпоўных звестак; уступленне ў законную сілу абвінавальнага прыгавора суда; неадпаведнасць супрацоўніка пасадзе, якую ён займае, з прычыны недастатковай кваліфікацыі, пацверджанай вынікамі атэстацыі; змяненне структуры і (або) штатнай колькасці структурных падраздзяленняў Камісіі і скарачэнне пасады (пасад) у структурных падраздзяленнях Камісіі, якія ажыццяўляюцца па рашэнні Савета Камісіі. 13. У святле абставінаў звароту заяўніка за растлумачэннем, якія датычацца скарачэння штата, захоўваюць актуальнасць высновы, выкладзеныя ў Кансультатыўным заключэнні ад 12 верасня 2017 года: скарачэнне колькасці або пасад (штата) з'яўляецца дыскрэцыяй арганізацыі, абумоўленай эканамічнай мэтазгоднасцю або эфектыўнасцю найму персаналу; разам з тым, дыскрэцыя арганізацыі мае свае межы, абумоўленыя крытэрыямі абгрунтаванасці, аб'ектыўнасці, законнасці, недыскрымінацыі, стабільнасці, прадастаўлення неабходнага ўзроўню гарантый і адэкватных сродкаў прававой абароны міжнародным служачым, якіх скарачаюць (вызваляюць). Змяненне штатнай колькасці і структуры дэпартаментаў можа ажыццяўляцца органам Саюза, які надзелены правам Саюза на зацвярджэнне і змяненне структуры дэпартаментаў Камісіі і іх штатнай колькасці. 14. Згодна з пунктам 43 Палажэння аб гарантыях, прывілеях і імунітэтах працоўныя адносіны членаў Калегіі Камісіі, суддзяў Суда, службовых асобаў і супрацоўнікаў рэгулююцца заканадаўствам дзяржавы знаходжання з улікам нормаў Палажэння. У Кансультатыўным заключэнні ад 12 верасня 2017 года пазначана, што ў сувязі з тым, што адсылка да нацыянальнага заканадаўства змяшчаецца ў самым Дагаворы, нормы якога рэгламентуюць падставы ўзнікнення і змянення працоўных адносін з удзелам міжнародных служачых Камісіі, спецыфіку іх працоўных функцый і аб'ём спецыяльнай правасуб'ектнасці (артыкулы 9, 99 Дагавора, пункт 54 і іншыя Палажэнні аб Камісіі), нормы заканадаўства дзяржавы знаходжання Камісіі як органа Саюза прымяняюцца да тых элементаў працоўнага статусу міжнародных служачых Камісіі, якія не ўрэгуляваны правам Саюза. Кіруючыся дадзенай прававой пазіцыяй, у сувязі з пытаннямі заяўніка Вялікая калегія Суда мяркуе, што па агульным правіле, сацыяльныя гарантыі, усталяваныя працоўным заканадаўствам дзяржавы знаходжання Камісіі, прымяняюцца ў тым аб'ёме, у якім гэта дапускаецца правам Саюза, якое рэгулюе працоўныя адносіны ў органах Саюза. 15. Міжнародна-прававы статус Саюза прадугледжвае самастойнае рэгуляванне Саюзам узаемаадносін з уласным персаналам. У сілу гэтага ўстаноўчы дагавор Саюза выступае як асноватворны прававы акт у рэгуляванні яго ўнутранай арганізацыі. Складовай часткай такога рэгулявання павінна з'яўляцца рэгламентацыя працоўных праваадносін у органах Саюза. З улікам агульнапрызнанай міжнароднай практыкі, а таксама наяўнага вопыту рэгулявання працоўных адносін у органах кіравання інтэграцыяй, комплексным рашэннем праблем прававога рэгулявання працоўных адносін у органах Саюза можа стаць распрацоўка і прыняцце ў рамках працы па ўдасканаленні права Саюза прававога акта, які будзе больш шырока рэгламентаваць розныя аспекты працы і сацыяльнага забеспячэння міжнародных служачых у органах Саюза з улікам неабходнасці забеспячэння іх незалежнасці, а таксама належнай сацыяльнай і іншай прававой абароненасці. У кансультатыўных заключэннях ад 3 чэрвеня 2016 года і 12 верасня 2017 года Вялікая калегія Суда адзначыла мэтазгоднасць развіцця нормаў працоўнага права Саюза, прыняцця ўнутраных палажэнняў (правіл) аб персанале ў рамках Саюза, паслядоўнага сыходу ад рэгулявання ўнутраных пытанняў арганізацыі нацыянальным правам.
Неабходнасць такога прававога рэгулявання вынікае і з гэтага Кансультатыўнага заключэння. V. Заключныя палажэнні Копію дадзенага Кансультатыўнага заключэння накіраваць заяўніку. Кансультатыўнае заключэнне размясціць на афіцыйным інтэрнэт-сайце Суда. Старшынствуючы суддзя-дакладчык А.А. Федарцоў Суддзі А.М. Ажыбраімава Э.У. Айрыян Ж.Н. Баішаў Дз.Г. Колас Т.М. Нешатаева В.Х. Сяйцімава Г.А. Скрыпкіна А.Э. Туманян К.Л. Чайка
ЕУРАЗИЯЛЫҚ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ОДАҚТЫҢ СОТЫ КОНСУЛЬТАТИВТІК ҚОРЫТЫНДЫ 2017 жылғы 11 желтоқсан Минск қаласы Еуразиялық экономикалық одақ Сотының мынадай құрамдағы Үлкен алқасы: Төрағалық етуші баяндамашы судья А.А. Федорцов, судьялар А.М. Ажибраимова, Э.В. Айриян, Ж.Н. Бәйішев, Д.Г. Колос, Т.Н. Нешатаева, В.Х. Сейтімова, Г.А. Скрипкина, А.Э. Туманян, К.Л. Чайка, сот отырысының хатшысы М.А. Наумчиктің қатысуымен, іс материалдарын зерттеп, баяндамашы судьяны тыңдап, Еуразиялық экономикалық одақ Соты Статутының 46, 47, 50, 68, 69, 73, 96, 98-тармақтарын, Еуразиялық экономикалық одақ Соты Регламентінің 72, 85-баптарын басшылыққа ала отырып, Еуразиялық экономикалық комиссияның Техникалық реттеу және аккредиттеу департаменті директорының орынбасары Әділов Бауыржан Маратұлының 2014 жылғы 29 мамырдағы Еуразиялық экономикалық одақ туралы шарттың 9 және 99-баптарының, Еуразиялық экономикалық одақтағы әлеуметтік кепілдіктер, артықшылықтар мен иммунитеттер туралы ереженің (2014 жылғы 29 мамырдағы Еуразиялық экономикалық одақ туралы шартқа № 32 қосымша) 43-тармағының ережелеріне түсініктеме беру туралы өтініші бойынша осы Консультативтік қорытындыны береді. I. Сұрақ және өтініш беруші баяндаған мән-жайлар 1. Әділов Бауыржан Маратұлы (бұдан әрі – өтініш беруші) Еуразиялық экономикалық одақ Сотына (бұдан әрі – Сот) 2014 жылғы 29 мамырдағы Еуразиялық экономикалық одақ туралы шарттың (бұдан әрі - Шарт) 9 және 99-баптарының, Еуразиялық экономикалық одақтағы әлеуметтік кепілдіктер, артықшылықтар мен иммунитеттер туралы ереженің (Шартқа № 32 қосымша, бұдан әрі - Кепілдіктер, артықшылықтар мен иммунитеттер туралы ереже) 43-тармағының ережелеріне түсініктеме беру туралы өтінішпен жүгінді. Өтініш беруші Қазақстан Республикасының азаматтығы бар екенін хабарлайды. Ол Еуразиялық экономикалық комиссия Алқасы Төрағасының 2014 жылғы 4 маусымдағы бұйрығымен Техникалық реттеу және аккредиттеу департаменті директорының орынбасары лауазымына еңбек
2 шартының 4 жыл қолданылуы мерзімімен: 2014 жылғы 4 маусымнан бастап 2018 жылға 3 маусымға дейінгі аралыққа тағайындалған. Түсініктеме беру туралы өтініште 2016 жылғы сәуірде осы департаменттің директоры лауазымына да Қазақстан Республикасының азаматы тағайындалғаны көрсетілген. Еуразиялық экономикалық комиссияның (бұдан әрі – Комиссия, ЕЭК) Кадр қызметі Шарттың 9- бабының 2-тармағына сәйкес бір сол мемлекеттің азаматтары Комиссия департаментінің лауазымды адамдары бола алмайтынына сілтеме жасай отырып, 2017 жылғы 21 қыркүйекте өтініш берушіге оның 2017 жылғы 24 қарашадан бастап қысқартылатыны туралы хабарлады. Б.М. Әділов Шарт күшіне енгенге дейін өздерімен еңбек шарттары жасалған департамент директорлары мен директорларының орынбасарлары еңбек шарттарында көзделген мерзімдер аяқталғанға дейін өздеріне жүктелген міндеттерді орындауды жалғастырады деп белгіленген Шарттың 99-бабының 3-тармағына назар аударады. Өтініш беруші Шарттың 9-бабының 2-тармағының және 99-бабының 3-тармағы бесінші абзацының жоғарыда келтірілген ережелерін Шарт күшіне енгенге дейін лауазымға қабылданған Комиссияның лауазымдық адамымен еңбек шартын бұзу кезінде қолдану тұрғысында және болу мемлекетінің заңнамасымен (Ресей Федерациясы Еңбек кодексінің 261-бабы) белгіленген өзіне қатысты кепілдіктердің қолданылуына түсініктеме беруді сұрайды. II. Соттағы рәсім 2. Б.М. Әділовтің өтініші Сот ісін жүргізуге 2017 жылғы 30 қазанда қабылданды. 3. Істі қарауға дайындау шеңберінде Комиссияның, мүше мемлекеттердің Сыртқы істер министрліктерінің, Әділет министрліктерінің, ғылыми-практикалық орталықтарының, Халықаралық еңбек ұйымының Әкімшілік трибуналының, Біріккен Ұлттар Ұйымының Даулар жөніндегі трибуналы мен Апелляциялық трибуналының атына сауалдар жіберілді. Комиссиядан, Армения Республикасының Әділет министрлігінен, Беларусь Республикасының Әділет министрлігінен, Армения Республикасы Ұлттық ғылым академиясының Философия, әлеуметтану және құқық институтынан, Беларусь Республикасы Ұлттық заңнама және құқықтық зерттеулер орталығынан және Ресей Федерациясының Үкіметі жанындағы Заңнама және салыстырмалы құқықтану институтынан жауаптар алынды. 4. Б.М.Әділов тарапынан өтініш бойынша қосымша ақпарат ұсынылды.
3 5. Соттың Үлкен алқасының түсініктеме беру туралы өтінішті қарау жөніндегі отырысы 2017 жылғы 11 желтоқсанда болып өтті. III. Соттың құзыреті 6. Соттың Еуразиялық экономикалық комиссияның Техникалық реттеу және аккредиттеу департаменті директорының орынбасары Б.М. Әділовтің өтінішін қарауға қатысты Еуразиялық экономикалық одақ Соты Статутының (Шартқа № 2 қосымша, бұдан әрі - Статут) 46-тармағында көзделген құзыреті Соттың 2017 жылғы 30 қазандағы өтінішті іс жүргізуге қабылдау туралы қаулысымен белгіленді. 7. Шарттың 9 және 99-баптарының, Кепілдіктер, артықшылықтар мен иммунитеттер туралы ереженің 43-тармағының ережелеріне түсініктеме беру туралы өтініштен бөлек, өтініш беруші Сот алдына Комиссияның оны қысқарту жөніндегі іс-қимылдарының құқыққа сыйымдылығы және еңбек шартының қолданылу мерзімі аяқталғанға дейін өзінің лауазымдағы міндеттерін орындауға құқылығы туралы мәселелерді қояды. Соттың Үлкен алқасы түсініктеме берудің нысанасы тек Шарттың көрсетілген нормаларына абстрактілі түсіндірме жасау, яғни олардың жалпы мазмұнын анықтау емес, сонымен бірге өтініш беруші мен Комиссия арасындағы қатынастарда пайда болған нақты мән-жайларға қатысты қолданылатын құқықтық нормалардың мағынасын айқындау, яғни in concreto түсіндірме жасау болып табылады деп атап өтеді. 8. Түсіндірме жасау 2014 жылғы 10 қазандағы Еуразиялық экономикалық қоғамдастықтың қызметін тоқтату туралы шарттың 3- бабының 3-тармағына сәйкес бұрынғы мәртебесінде іс-әрекетін жалғастыратын Еуразиялық экономикалық қоғамдастық Сотының Апелляциялық палатасының 2014 жылғы 7 қазандағы шешімімен құқықтың абстрактілі нормасының реттеушілік-құқықтық мағынасын оны іске асыру процесінде айқындауды және түсініктеме беруді білдіреді деп белгіленді. Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің 2014 жылғы 23 желтоқсандағы № 101 шешімімен бекітілген Еуразиялық экономикалық одақ Соты Регламентінің (бұдан әрі - Регламент) 11-бабы 1-тармағының д) тармақшасына сәйкес, түсініктеме беру туралы өтініште Шарттың, Еуразиялық экономикалық одақ (бұдан әрі - Одақ) шеңберіндегі халықаралық шарттардың және Одақ органдары шешімдерінің еңбек құқықтық қатынастарына, түсініктеме беру талап етілетін сұрақты баяндауға байланысты ережелері көрсетіледі.
4 IV. Соттың тұжырымдары 9. Шарт кіріспесінің үшінші абзацының ережелеріне сәйкес Одақты құру кезінде мүше мемлекеттер мемлекеттердің егемендік теңдігі қағидатын басшылыққа алды. Шарттың 3-бабы екінші абзацының нормаларына сәйкес Біріккен Ұлттар Ұйымының Жарғысында жарияланған халықаралық құқықтың жалпыға бірдей танылған қағидаты Одақ қызметінің негізі болып табылады. Одақтың институционалдық құрылымы тұрғысында мемлекеттердің егемендік теңдігі қағидатын білдіру нысандарының бірі - Комиссия департаменттері лауазымды адамдарының лауазымдарына орналасуға кандидаттарды іріктеу кезінде мүше мемлекеттердің теңдей өкілдік ету қағидаты болып табылады. Шарттың 9-бабының 2-тармағы Комиссия департаменттеріндегі лауазымды адамдардың лауазымдарына орналасуға қатысты үш қағида белгілейді: бір сол мемлекеттің азаматтары Комиссия департаментінің лауазымды адамдары бола алмайды; көрсетілген лауазымдарға орналасуға кандидаттарды іріктеуді ЕЭК- тің конкурстық комиссиясы Тараптардан теңдей өкілдік етілу қағидатын ескере отырып жүргізеді; көрсетілген лауазымдарға орналасу конкурсына қатысу үшін кандидаттарды тиісті Тараптан Комиссия Кеңесінің мүшесі ұсынады. Барлық үш қағиданың қолданылуын қарай келгенде, Соттың Үлкен алқасы бұлардың Одақтың халықаралық ұйым ретінде жұмыс істеуі шеңберінде мемлекеттердің егемендік теңдігі қағидатын іске асырып тұрғанын атап өтуді қажет деп санайды. Сот Шарттың 9-бабының Одақтың тұрақты жұмыс істейтін органдарының құрылымдық бөлімшелерінде лауазымдарға орналасу шарттары мен тәртібін реттейтініне назар аударады. Еуразиялық экономикалық комиссия туралы ереженің (Шартқа № 1 қосымша, бұдан әрі – Комиссия туралы ереже) 54-тармағының үшінші абзацында Комиссияның лауазымды адамдарын жұмысқа қабы лдау Шарттың 9-бабына сәйкес жүзеге асырылатыны белгіленген, оның 2- тармағы мүше мемлекеттердің теңдей өкілдік ету қағидатын ескере отырып конкурстық іріктеу талабын бекітеді. Шарттың 12-бабының 2-тармағының 16-тармақшасының ережелеріне сәйкес Одақ органдарындағы мүше мемлекеттер азаматтарының арасынан лауазымды адамдардың өкілдік ету параметрлерін бекіту өкілеттігі Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңеске берілген.
5 Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің 2014 жылғы 10 қазандағы «Еуразиялық экономикалық комиссияның департаменттерінде Еуразиялық экономикалық одаққа мүше мемлекеттер азаматтарының арасынан лауазымды адамдардың өкілдік ету параметрлерін бекіту туралы» № 80 шешімімен Одақтың әрбір мүше мемлекетінен Комиссия департаменттерінің директорлары мен директорларының орынбасарларының теңдей санда өкілдік етуі бекітілді. Жоғары кеңестің шешімін орындау мақсатында Еуразиялық экономикалық комиссия Кеңесінің 2016 жылғы 12 ақпандағы «Еуразиялық экономикалық комиссия департаменттерінің тізбесін, штат санын бекіту және оларды Еуразиялық экономикалық комиссия Алқасы мүшелері арасында бөлу туралы» № 1 шешімімен Комиссия департаменттерінің тізбесі 25 департамент және әрбір мүше мемлекеттің өкілдік етуі бес департамент директоры лауазымында және он үш департамент директорының орынбасары лауазымында бекітілді, бұл лауазымды адамдардың барлық санаттары бойынша теңдей өкілдік етуді қамтамасыз етеді. Сөйтіп, Одақ құқығы Комиссия департаменттерінде Одаққа мүше мемлекеттер азаматтарының арасынан лауазымды адамдардың теңдей өкілдік етуін жариялайды және кепілдік береді. Одақтың келтірілген құқықтық актілерінің ережелері Одақ құқығында мемлекеттердің егемендік теңдігі қағидаты мен оның институционалдық көрінісі, теңдей өкілдік ету қағидаты іске асырылғанын растауға негіз береді. 10. Соттың Үлкен алқасы Шарттың 9-бабының 2-тармағының бірінші сөйлеміне ерекше назар аударады, соған сәйкес бір сол мемлекеттің азаматтары Комиссия департаментінің лауазымды адамдары бола алмайды. Шарттың 2-бабының төртінші абзацы «лауазымды адамдар» ұғымын мынадай түрде айқындайды: бұлар мүше мемлекеттердің Комиссия департаменттерінің директорлары және Комиссия департаменттері директорларының орынбасарлары, сондай-ақ Одақ Соты Хатшылығының басшысы, Одақ Соты Хатшылығы басшысының орынбасарлары және Одақ Соты судьяларының кеңесшілері лауазым дарына тағайындалған азаматтары. Демек, Шарт Комиссияның лауазымды адамдары деп департаменттер директорларының және департаменттер директорлары орынбасарларының лауазымдарына тағайындалған адамдарды атайды. Шарттың 9-бабының 2-тармағының ережелерін, соның ішінде осы тармақтың бірінші сөйлемін жүйелі талдау онда баяндалған қағидаларды қолдану саласы департаменттер штатын қалыптастырудың және лауазымды адамдардың лауазымдарына орналасуға кандидаттарды конкурстық іріктеу
6 рәсімін жүргізудің негізі (міндетті шарты) болып табылады деп ойлауға негіз береді. Осы тұжырым Соттың Үлкен алқасының 2017 жылғы 12 қыркүйектегі Консультативтік қорытындысының 1-тармағында баяндалған құқықтық позициясын ескереді, соған сәйкес Шарттың 9-бабының 2-тармағы Комиссия департаменттерінің лауазымды адамдарының лауазымдарына орналасуға кандидаттарды іріктеу тәртібін регламенттейді. Баяндалғанға негіздей отырып, Соттың Үлкен алқасы Шарттың 9- бабының 2-тармағының бірінші сөйлемінің ережелері бір сол мүше мемлекет азаматтарының Комиссия департаментінде директордың және оның орынбасарының лауазымдарына орналасуына жол бермейді деп көрсетеді. Шарттың 9-бабының 2-тармағы Комиссияның лауазымды адамдарына қойылатын талапты ғана емес, сонымен бірге бұл талап, бәрінен бұрын, конкурстық комиссияның жұмысы кезінде іске асырылуы тиіс екендігін көрсетуді де қамтиды. Конкурстық комиссия белгілі бір адамды директордың және/немесе директордың орынбасарының лауазымына тағайындауға ұсыным берместен бұрын, мұндай адамды тағайындау Шарттың 9-бабының 2-тармағы талаптарының бұзылуына әкеліп соқпауын тексеруге міндетті. Шарттың 9 және 99-баптарын жүйелі талдау мынадай тұжырымдар жасауға мүмкіндік береді. Шарттың 9-бабы ІІІ «Одақ органдары» бөліміне жатады, жалпы сипатқа ие және Шарт күшіне енгеннен кейін (2015 жылғы 1 қаңтардан кейін) пайда болуы мүмкін (немесе пайда болған) қатынастарды реттеуге тиіс. Шарт күшіне енгенге дейін (2015 жылғы 1 қаңтарға дейін) пайда болған құқықтық қатынастар ерекше реттеу режиміне және Одаққа мүше мемлекеттердің айрықша ерік білдіруіне мұқтаж болды, бұлар «Өтпелі ережелер» бөлімінде өз шешімін тапты. Шарттың 99-бабы Шарттың дәл осы XXVII «Өтпелі ережелер» бөліміне жатады, ол Шарт күшіне енгенге дейін болып келген құқықтық қатынастарға жататын әбден айқын, нақты мазмұнға ие. 2011 жылғы 18 қарашадағы Еуразиялық экономикалық комиссия туралы шартқа сәйкес құрылған Комиссия Шарттың 99 -бабының 3- тармағының үшінші және бесінші абзацтарына сәйкес өз қызметін Шартқа сәйкес жүзеге асырады, ал еңбек шарттары Шарт күшіне енгенге дейін жасасылған департамент директорлары мен директорлардың орынбасарлары өздеріне жүктелген міндеттерді орындауды еңбек шарттарында көзделген мерзімдер аяқталғанға дейін жалғастырады.
7 Демек, Еуразиялық экономикалық комиссия Кеңесінің 2014 жылғы 12 қарашадағы № 99 шешімімен бекітілген Еуразиялық экономикалық комиссия департаменттерінде лауазымды адамдардың лауазымдарына орналасуға кандидаттарды іріктеу жөніндегі конкурстық комиссия туралы ережеге сәйкес, Комиссия Кеңесінің мүшелері ұсынған кандидаттар бойынша бос лауазымдарға орналасуға конкурс жариялай отырып, Комиссия конкурс өткізу талаптарының Шартқа сәйкестігі фактісін тексеруге тиіс. 11. 2011 жылғы 18 қарашадағы Еуразиялық экономикалық комиссия туралы шартқа сәйкес құрылған Еуразиялық экономикалық комиссия өзінің 2014 жылғы 29 мамырдағы Еуразиялық экономикалық одақ туралы шартқа сәйкес қызметін ол күшіне енген күннен бастап жүзеге асырады. Соттың Үлкен алқасы Кеден одағы мен Бірыңғай экономикалық кеңістік шеңберінде 2011 жылғы 18 қарашадағы Еуразиялық экономикалық комиссия туралы шартқа сәйкес құрылған Комиссия өз қызметін 2015 жылғы 1 қаңтардан бастап Одақтың тұрақты жұмыс істейтін реттеуші органы ретінде жалғастырды деп түйіндейді. Бұл ретте оның құқықтық негізі өзгерді: Комиссия көрсетілген күннен бастап 2014 жылғы 29 мамырдағы Еуразиялық экономикалық одақ туралы шарт негізінде жұмыс істеуді жалғастырды. Комиссияның шарттық-құқықтық базасының өзгеруіне орай Комиссия департаменттерінің директорлары мен директорларының орынбасарларының мәртебесі және лауазымдарға орналасу тәртібі өзгерді. 2011 жылғы 18 қарашадағы Еуразиялық экономикалық комиссия туралы шарттың 27-бабына сәйкес Комиссия департаменттерінің персоналы, Комиссия департаменттерінің персоналы Комиссия департаменттерінің директорлары мен олардың орынбасарларын қоса алғанда, қызметкерлерден тұрды, алайда Шарттың 2 -бабының төртінші абзацы Комиссия департаменттерінің директорлары мен олардың орынбасарларын лауазымды адамдарға жатқызады. Комиссия департаменттерінің директорлары мен олардың орынбасарларының құқықтық мәртебесінің өзгеруі жаңа құрылым мен штат санын, сондай-ақ осы лауазымдарға орналасу тәртібін белгілеуді талап етті. Шарттың 99-бабының 3-тармағы Комиссия қызметінің шарттық- құқықтық негізі өзгертілген кезде Комиссия департаменттерінің директорлары мен олардың орынбасарларының хал-ахуалын реттейтін әртүрлі құқықтық режимдерді өзара келісу туралы мәселені шешеді және Еуразиялық интеграцияның институционалдық және кадрлық сабақтастығын орнату мақсатын көздейді. Комиссия департаменттерінің директорлары мен олардың орынбасарларының жұмыс сабақтастығы Шарттың 99 -бабының 3-
8 тармағының бесінші абзацында пайдаланылатын «еңбек шарттарында көзделген мерзімдер аяқталғанға дейін өздеріне жүктелген міндеттерді орындауды жалғастырады» деген тұжырымды оймен қамтамасыз етіледі. Еңбек құқығының негіздеріне сүйене келгенде, жұмыскердің еңбек міндеттерін орындауы жұмыскер мен жұмыс беруші арасында еңбек қатынастары бар болуын, сондай-ақ жұмыскердің өз еңбек функциясын төлемақы үшін жеке өзі орындайтыны туралы келісімнің бар болуын бағамдайды. Шарттың 99-бабының 3-тармағының бесінші абзацының ережелеріне түсініктеме беру үшін осы тәсілдемені қолдану Соттың Үлкен алқасына Шарт күшіне енген күннен бастап (2015 жылғы 1 қаңтардан бастап) бір жағынан департаменттердің директорлары мен директорлар ының орынбасарларының (жұмыскерлердің) және екінші жағынан Комиссияның (жұмыс берушінің) арасындағы еңбек қатынастары 2015 жылғы 1 қаңтарға дейін жасасылған шарттарға сәйкес еңбек шарттарында көзделген мерзімдер аяқталғанға дейін жалғасады деп тұжырым жасауға мүмкіндік береді. Соттың Үлкен алқасы Шарттың 99-бабының 3-тармағының бесінші абзацында Одаққа мүше мемлекеттер Шарт күшіне енген күннен бастап Шарт күшіне енгенге дейін (2015 жылғы 1 қаңтарға дейін) өздерімен еңбек шарттары жасасылған департамент директорлары мен директорларының орынбасарлары осы күннен бастап Комиссияның лауазымды адамдары мәртебесіне ие болуына және еңбек шарттарында көзделген мерзімдер аяқталғанға дейін осы лауазымдарда болуына келісті деп есептейді. 12. Шарттың 99-бабының 3-тармағының бесінші абзацының ережелері Комиссия мен департаменттер директорларының, олардың орынбасарлары арасындағы еңбек қатынастарын жалғастыруға қатысты мәселелерді реттеді, бірақ олар еңбек құқық қатынастарын тоқтату мәселелерін реттемейді. Шарттың өтпелі ережелерінде еңбек шарттары Шарт күшіне енгенге дейін жасасылған департаменттер директорлары мен директорларының орынбасарларының және Комиссияның арасындағы еңбек қатынастарын құқықтық реттеудің қандай да бір ерекшеліктері жоқ болғанда, жалпы қағидалар қолданылуға тиіс. Еуразиялық экономикалық комиссия Кеңесінің 2014 жылғы 12 қарашадағы № 99 «Еуразиялық экономикалық комиссияда лауазымдарға орналасу мәселелері» шешімімен бекітілген Еуразиялық экономикалық комиссияда еңбек шартын (келісімшарт) жасасу, оны ұзарту және оны бұзу үшін негіздер тәртібінің 10-тармағына сәйкес еңбек шарты (келісімшарт) Кепілдіктер, артықшылықтар мен иммунитеттер туралы ереже нормаларын ескере отырып, Комиссияның болу мемлекетінің заңнамасында шартты
9 тоқтату (бұзу) үшін көзделген негіздер бойынша бұзылады. Еңбек шарты (келісімшарт) мынадай негіздер бойынша: Комиссияға жұмысқа қабылдаудан бас тарту үшін негіз болып табылуы мүмкін анық емес мәліметтер ұсынылғанда; Шартта, Комиссия туралы ережеде көзделген талаптар мен шектеулер сақталмағанда; кірістер, мүлік және мүліктік сипаттағы міндеттемелер туралы, сондай- ақ өз отбасының (жұбайының (ерлі-зайыптылардың) және кәмелетке толмаған балалардың) кірістері, мүлкі және мүліктік сипаттағы міндеттемелері туралы мәліметтер ұсынылмағанда не көрінеу анық емес немесе толық емес мәліметтер ұсынылғанда; соттың айыптау үкімі заңды күшіне енгенде; қызметкер аттестаттау нәтижелерімен расталған жеткіліксіз біліктілігі салдарынан орналасқан лауазымына сәйкес келмегенде; Комиссия Кеңесінің шешімі бойынша жүзеге асырылатын Комиссияның құрылымы және (немесе) құрылымдық бөлімшелерінің штат саны өзгергенде және Комиссияның құрылымдық бөлімшелеріндегі лауазым (лауазымдар) қысқартылғанда да бұзылуы мүмкін. 13. Өтініш берушінің штаттың қысқаруына қатысты түсініктеме алу үшін жүгіну мән-жайларына орай 2017 жылғы 12 қыркүйектегі Консультативтік қорытындыда баяндалған тұжырымдар өзектілігін сақтайды: (штат) санының немесе лауазымдардың қысқартылуы ұйымның персоналды жалдаудың тиімділігі немесе экономикалық мақсатқа сәйкестік себептес болатын өз қалауымен шешуі болып табылады; сонымен бірге, ұйымның өз қалауымен шешуінің негізділік, объективтілік, заңдылық, кемсітпеушілік, тұрақтылық, қысқартылатын (босатылатын) халықаралық қызметкерлерге қажетті кепілдік деңгейін және құқықтық қорғаудың сайма- сай құралдарын ұсыну критерийлері себептес болатын өз шектері бар. Департаменттердің штат саны мен құрылымын өзгертуді Комиссия департаменттерінің құрылымы мен олардың штат санын бекіту мен өзгертуге Одақ құқығы берілген Одақ органы жүзеге асыруы мүмкін. 14. Кепілдіктер, артықшылықтар мен иммунитеттер туралы ереженің 43-тармағына сәйкес Комиссия Алқасы мүшелерінің, Сот судьяларының, лауазымды адамдар мен қызметкерлердің еңбек қатынастары Ереже нормаларын ескере отырып, болу мемлекетінің заңнамасымен реттеледі. 2017 жылғы 12 қыркүйектегі Консультативтік қорытындыда нормалары Комиссияның халықаралық қызметкерлерінің қатысуымен еңбек қатынастарының пайда болу және өзгеру негіздерін, олардың еңбек функцияларының ерекшелігін және арнайы құқық субъектілігінің көлемін
10 регламенттейтін (Шарттың 9, 99-баптары, Комиссия туралы ереженің 54- тармағы және басқалары) Шарттың өзінде ұлттық заңнамаға сілтеме жасау қамтылатындығына байланысты Одақ органы ретіндегі Комиссияның болу мемлекеті заңнамасының нормалары Комиссияның халықаралық қызметшілерінің еңбек статусының Одақ құқығымен реттелмеген элементтеріне қолданылатыны көрсетілді. Осы құқықтық позицияны басшылыққа ала отырып, өтініш берушінің сұрақтарына байланысты Соттың Үлкен алқасы жалпы қағида бойынша Комиссияның болу мемлекетінің еңбек заңнамасында белгіленген әлеуметтік кепілдіктер Одақ органдарындағы еңбек қатынастарын реттейтін Одақ құқығы жол беретін көлемде қолданылады деп топшылайды. 15. Одақтың халықаралық-құқықтық мәртебесі Одақтың өз персоналымен өзара қарым-қатынастарын өз бетінше реттеуін бағамдайды. Осыған қарай Одақтың құрылтай шарты оның ішкі ұйымдастырылуын реттеудегі негіз қалайтын құқықтық акт ретінде көрінеді. Мұндай реттеудің құрамдас бөлігі Одақ органдарындағы еңбек құқықтық қатынастарын регламенттеу болуға тиіс. Жалпыға бірдей танылған халықаралық практиканы, сондай -ақ интеграцияны басқару органдарында бар еңбек қатынастарын реттеу тәжірибесін ескере келгенде, Одақ органдарындағы еңбек қатынастарын құқықтық реттеу проблемасының кешенді шешімі Одақ құқығын жетілдіру жөніндегі жұмыс шеңберінде Одақ органдарындағы халықаралық қызметшілердің тәуелсіздігін қамтамасыз ету қажеттігін, сондай-ақ тиісті әлеуметтік және құқықтық қорғалуын ескере отырып, олардың еңбегінің және әлеуметтік қамсыздандырылуының әртүрлі аспектілерін неғұрлым кең регламенттейтін құқықтық акт әзірлеу және қабылдау бола алады. 2016 жылғы 3 маусымдағы және 2017 жылғы 12 қыркүйектегі Консультативтік қорытындыларда Соттың Үлкен алқасы Одақтың еңбек құқығы нормаларын дамытудың, Одақ шеңберінде персонал туралы ішкі ережелер (қағидалар) қабылдаудың, ұйымның ішкі мәселелерін ұлттық құқықпен реттеуден біртіндеп алшақтаудың мақсатқа сәйкестігін атап өтті. Мұндай құқықтық реттеудің қажеттігі осы Консультативтік қорытындыдан да туындауда. V. Қорытынды ережелер Осы Консультативтік қорытындының көшірмесі өтініш беруге жіберілсін. Консультативтік қорытынды Соттың ресми интернет -сайтында орналастырылсын.
11 Төрағалық етуші баяндамашы судья А.А. Федорцов Судьялар А.М. Ажибраимова Э.В. Айриян Ж.Н. Бәйішев Д.Г. Колос Т.Н. Нешатаева В.Х. Сейтімова Г.А. Скрипкина А.Э. Туманян К.Л. Чайка
ЕВРАЗИЯ ЭКОНОМИКАЛЫК БИРЛИГИНИН СОТУ КОНСУЛЬТАТИВДИК КОРУТУНДУ 2017-жылдын 11-декабры Минск шаары Евразия экономикалык бирлигинин Сотунун Чоң коллегиясы: төрагалык кылуучу баяндамачы судья А.А. Федорцовдун, судьялар А.М. Ажибраимованын, Э.В. Айрияндын, Ж.Н. Баишевдин, Д.Г. Колостун, Т.Н. Нешатаеванын, В.Х. Сейтимованын, Г.А. Скрипкинанын, А.Э. Туманяндын, К.Л. Чайканын курамында, сот отурумунун катчысы М.А. Наумчик болгон, иштин материалдарын изилдеп чыгып, баяндамачы судьяны угуп, Евразия экономикалык бирлигинин Сотунун Статутунун 46, 47, 50, 68, 69, 73, 96, 98-пункттарын, Евразия экономикалык бирлигинин Сотунун Регламентинин 72, 85-беренелерин жетекчиликке алып, Евразия экономикалык комиссиясынын Техникалык жөнгө салуу жана аккредиттөө департаментинин директорунун орун басары Бауыржан Маратович Адиловдун 2014-жылдын 29-майындагы Евразия экономикалык бирлиги жөнүндө келишимдин 9 жана 99 -беренелеринин, Евразия экономикалык бирлигиндеги социалдык кепилдиктер, артыкчылыктар жана иммунитеттер жөнүндө жобонун (2014-жылдын 29-майындагы Евразия экономикалык бирлиги жөнүндө келишимдин № 32 тиркемеси) 43-пунктунун жоболорун түшүндүрүп берүү жөнүндө арызы боюнча ушул Консультативдик корутундуну берет. I. Арыздануучу тарабынан баяндалган маселе жана жагдайлар 1. Бауыржан Маратович Адилов (мындан ары – арыздануучу) 2014- жылдын 29-майындагы Евразия экономикалык бирлиги жөнүндө келишимдин (мындан ары - Келишим) 9 жана 99-беренелеринин, Евразия экономикалык бирлигиндеги социалдык кепилдиктер, артыкчылыктар жана иммунитеттер жөнүндө жобонун (Келишимдин № 32 тиркемеси, мындан ары – Кепилдиктер, артыкчылыктар жана иммунитеттер жөнүндө жобо) 43- пунктунун жоболорун түшүндүрүп берүү жөнүндө арыз менен Евразия экономикалык бирлигинин Сотуна (мындан ары – Сот) арыз менен кайрылган. Арыздануучу Казакстан Республикасынын жарандыгы бар экендигин билдирет. Евразия экономикалык комиссиясынын Коллегиясынын Төрагасынын 2014-жылдын 4-июнундагы буйругу менен ал эмгек келишимин колдонуу мөөнөтү менен 4 жылга – 2014-жылдын 4-июнунан тартып 2018-жылдын 3-июнуна чейин Техникалык жөнгө салуу жана
аккредиттөө департаментинин директорунун орун басарынын кызматына дайындалган. Түшүндүрүп берүү жөнүндө арызда 2016-жылдын апрелинде бул департаменттин директорунун кызматына Казакстан Республикасынын жараны да дайындалгандыгы көрсөтүлгөн. Евразия экономикалык комиссиясынын (мындан ары – Комиссия, ЕЭК) кадр кызматы 2017-жылдын 21-сентябрында ага ылайык Комиссиянын департаментинин кызмат адамдары бир эле мамлекеттин жарандары болушу мүмкүн эмес болгон Келишимдин 9-беренесинин 2-пунктуна шилтеме жасоо менен анын 2017- жылдын 24-ноябрынан тартып кыскартылгандыгы жөнүндө арыздануучуга кабарлаган. Б.М. Адилов Келишимдин 99-беренесинин 3-пунктуна көңүл бурат, ал Келишим күчүнө киргенге чейин алар менен эмгек келишимдери түзүлгөн департаменттердин директорлору жана директорлорунун орун басарлары өздөрүнө жүктөлгөн милдеттерди эмгек келишимдеринде каралган мөөнөттөр аяктаганга чейин аткарууну улантышаарын белгилейт. Арыздануучу Келишимдин 9-беренесинин 2-пунктунун жана 99- беренесинин 3-пунктунун бешинчи абзацынын жогоруда келтирилген жоболорун Келишим күчүнө киргенге чейин кызматка кабыл алынган Комиссиянын кызмат адамы менен эмгек келишимин бузууда колдонула тургандыгынын жана болуу мамлекетинин мыйзамдары менен (Россия Федерациясынын Эмгек кодексинин 261-беренеси менен) белгиленген ага карата кепилдиктердин жайылтылышынын контекстинде түшүндүрүп берүүнү өтүнөт. II. Соттогу жол-жобо 2. Б.М. Адиловдун арызы Сот өндүрүшүнө 2017-жылдын 30- октябрында кабыл алынган. 3. Ишти кароого даярдоонун алкагында Комиссиянын, мүчө мамлекеттердин тышкы иштер министрликтеринин, юстиция министрликтеринин, илимий-практикалык борборлорунун, Эл аралык эмгек уюмунун Администрациялык трибуналынын, Бириккен Улуттар Уюмунун Талаштар боюнча трибуналынын жана Апелляциялык трибуналынын дарегине суроо-талаптар жиберилген. Комиссиядан, Армения Республикасынын Юстиция министрлигинен, Беларусь Республикасынын Юстиция министрлиг инен, Армения Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын Философия, социология жана укук институтунан, Беларусь Республикасынын Мыйзамдар жана укуктук изилдөөлөр улуттук борборунан жана Россия Федерациясынын Ɵкмөтүнүн алдындагы Мыйзамдар жана салыштырма луу укук таануу институтунан жооптор алынган. 4. Арыз боюнча кошумча маалымат Б.М. Адилов тарабынан берилген. 5. Түшүндүрмө берүү жөнүндө арызды кароо боюнча Соттун Чоӊ коллегиясынын отуруму 2017-жылдын 11-декабрында болгон.
III. Соттун компетенциясы 6. Евразия экономикалык комиссиясынын Техникалык жөнгө салуу жана аккредиттөө департаментинин директорунун орун басары Б.М. Адиловдун арызын кароого карата Евразия экономикалык бирлигинин Сотунун Статутунун (Келишимдин № 2 тиркемеси, мындан ары – Статут) 46- пункту менен каралган Соттун компетенциясы арызды өндүрүшкө кабыл алуу жөнүндө Соттун 2017-жылдын 30-октябрындагы токтому менен белгиленген. 7. Келишимдин 9 жана 99 -беренелеринин, Кепилдиктер, артыкчылыктар жана иммунитеттер жөнүндө жобонун 43 -пунктунун жоболорун түшүндүрүп берүү жөнүндө өтүнүчтөн тышкары арыздануучу Соттун алдына өзүнүн кыскартылышы боюнча Комиссиянын аракеттеринин укукка жатаарлыгы жана эмгек келишимин колдонуу мөөнөтү аяктаганга чейин кызматында өз милдеттерин аткарууга укуктуулугу жөнүндө маселелерди коёт. Соттун Чоң коллегиясы түшүндүрмө берүүнүн жүйөсү Келишимдин көрсөтүлгөн ченемдерин абстракттуу чечмелөө, башкача айтканда алардын жалпы мазмунун белгилөө гана эмес, арыздануучу менен Комиссиянын ортосундагы мамилелерде келип чыккан айкын жагдайларга карата укуктук ченемдердин маанисин түшүндүрүү, башкача айтканда in concreto чечмелөө болуп саналаарын белгилейт. 8. 2014-жылдын 10 -октябрындагы Евразия экономикалык коомдоштугунун ишин токтотуу жөнүндө келишимдин 3-беренесинин 3- пунктуна ылайык мурдагы статуста колдонулуп жаткан Евразия экономикалык коомдоштугунун Сотунун Апелляциялык палатасынын 2014- жылдын 7-октябрындагы Чечими менен аны ишке ашыруу процессинде укуктун абстракттуу ченеминин жөнгө салуучулук-укуктук маанисин түшүнүү жана түшүндүрүп берүү чечмелөө болуп саналаары белгиленген. Жогорку Евразия экономикалык кеңешинин 2014 -жылдын 23- декабрындагы № 101 Чечими менен бекитилген Евразия экономикалык бирлигинин Сотунун Регламентинин (мындан ары – Регламент) 11- беренесинин 1-пунктунун д) пунктчасына ылайык түшүндүрүп берүү жөнүндө арызда Келишимдин, Евразия экономикалык бирлигинин (мындан ары – Бирлик) алкагындагы эл аралык келишимдердин жана эмгектик укук мамилелери менен байланышкан Бирлик органдарынын чечимдеринин жоболору ал боюнча түшүндүрмө берүү талап кылынган маселени баяндоо менен көрсөтүлөт. IV. Соттун тыянактары 9. Келишимдин преамбуласынын үчүнчү абзацынын жоболоруна ылайык Бирликти уюштурууда мүчө мамлекеттер мамлекеттердин эгемендүү теңчилик принцибин жетекчиликке алган. Келишимдин 3 -беренесинин экинчи абзацынын ченемдерине ылайык Бириккен Улуттар Уюмунун
Уставында жарыяланган эл аралык укуктун бул жалпы га таанылган принциби Бирликтин ишинин негизи болуп саналат. Комиссиянын департаменттеринин кызмат адамдарынын кызматтарын ээлөөгө талапкерлерди тандап алууда мүчө мамлекеттердин тең өкүлчүлүк принциби Бирликтин институттук түзүмүнүн контекстинде мамлекеттердин эгемендүү теңчилик принцибин билдирүүнүн түрлөрүнүн бири болуп саналат. Келишимдин 9 -беренесинин 2 -пункту Комиссиянын департаменттеринде кызмат адамдарынын кызматтарын ээлөөсүнө карата төмөнкүдөй үч эреже белгиленген: Комиссиянын департаментинин кызмат адамдары бир эле мамлекеттин жарандары болушу мүмкүн эмес; көрсөтүлгөн кызматтарды ээлөөгө талапкерлерди тандап алуу Тараптардын тең өкүлчүлүк принцибин эске алуу менен ЕЭКтин конкурстук комиссиясы тарабынан жүргүзүлөт; көрсөтүлгөн кызматтарды ээлөөгө конкурска катышуу үчүн талапкерлер тиешелүү Тараптан Комиссиянын Кеңешинин мүчөсү тарабынан берилет. Бардык үч эрежеге карата Соттун Чоң коллегиясы эл аралык уюм катары Бирликтин иш аткаруусунун алкагында мамлекеттердин эгемендүү теңчилик принцибин өзүнө камтый тургандыгын белгилей кетүү керек деп эсептейт. Сот Келишимдин 9 -беренеси Бирликтин туруктуу иштөө чү органдарынын түзүмдүк бөлүкчөлөрүндөгү кызматтарды ээлөөнүн шарттарын жана тартибин жөнгө салаарына көңүл бурат. Евразия экономикалык комиссиясы жөнүндө жобонун (Келишимдин № 1 тиркемеси, мындан ары – Комиссия жөнүндө жобо) 54-пунктунун үчүнчү абзацында Комиссиянын кызмат адамдарын ишке кабыл алуу Келишимдин 9-беренесине ылайык жүзөгө ашырыла тургандыгы белгиленип, анын 2- пункту мүчө мамлекеттердин тең өкүлчүлүк принцибин эске алуу менен конкурстук тандап алуу талабын бекитет. Келишимдин 12-беренесинин 2-пунктунун 16-пунктчасынын жоболоруна ылайык Бирлик органдарында мүчө мамлекеттердин жарандарынын ичинен кызмат адамдарынын өкүлчүлүгүнүн параметрлерин бекитүү ыйгарым укугу Жогорку Евразия экономикалык кеңешине таандык кылынган. Жогорку Евразия экономикалык кеңешинин 2014-жылдын 10- октябрындагы № 80 «Евразия экономикалык комиссиясынын департаменттеринде Евразия экономикалык бирлигине мүчө мамлекеттердин жарандарынын ичинен кызмат адамдарынын өкүлчүлүгүнүн параметрлерин бекитүү жөнүндө» чечими менен Комиссиянын департаменттеринин директорлорунун жана департаменттеринин директорлорунун орун басарларынын өкүлчүлүгү Бирликке мүчө мамлекеттердин ар биринен тең санда бекитилген.
Жогорку кеңештин Чечимин аткаруу үчүн 2016-жылдын 12- февралындагы № 1 «Евразия экономикалык комиссиясынын департаменттеринин тизмегин, штаттык санын бекитүү жана аларды Евразия экономикалык комиссиясынын Коллегиясынын мүчөлөрүнүн ортосунда бөлүштүрүү жөнүндө» Евразия экономикалык комиссиясынын Кеңешинин Чечими менен 25 департамент санындагы Комиссиянын департаменттеринин тизмеги жана ар бир мүчө мамлекеттин өкүлчүлүгү департаменттердин директорлорунун беш кызматы жана департаменттердин директорлорунун орун басарларынын он үч кызматы менен бекитилген, муну менен кызмат адамдарынын бардык категориялары боюнча тең өкүлчүлүк камсыз кылынган. Мына ошентип, Бирликтин укугу менен Комиссиянын департаменттериндеги Бирликке мүчө мамлекеттердин жарандарынын ичинен кызмат адамдарынын тең өкүлчүлүгү жарыяланган жана ага кепилдик берилген. Бирликтин келтирилген укуктук актыларынын жоболору мамлекеттердин эгемендүү теңчилик принциби жана анын институттук туюндурмасы, тең өкүлчүлүк принциби Бирликтин укугунда ишке ашырылган деп белгилөөгө негиз берет. 10. Соттун Чоң коллегиясы ага ылайык Комиссиянын департаментинин кызмат адамдары бир эле мамлекеттин жарандары болушу мүмкүн эмес деген Келишимдин 9-беренесинин 2-пунктунун биринчи сүйлөмүнө көңүл бурат. Келишимдин 2-беренесинин төртүнчү абзацы «кызмат адамдары» деген түшүнүктү төмөнкүдөй түрдө аныктайт: бул Комиссиянын департаменттеринин директорлорунун жана Комиссиянын департаменттеринин директорлорунун орун басарларынын, ошондой эле Соттун Катчылыгынын жетекчисинин, Соттун Катчылыгынын жетекчисинин орун басарларынын жана Соттун судьяларынын кеңешчилеринин кызматтарына дайындалган мүчө мамлекеттердин жарандары. Демек, Келишим департаменттердин директорлорунун жана директорлорунун орун басарларынын кызматтарына дайындалган адамдарды Комиссиянын кызмат адамдары деп атайт. Келишимдин 9-беренесинин 2-пунктунун, ошондой эле ал пункттун биринчи сүйлөмүнүн жоболорун тутумдук талдоо анда баяндалган эрежелерди колдонуунун жааты департаменттердин штатын түзүүнүн жана кызмат адамдарынын кызматтарын ээлөөгө талапкерлерди сынактык тандап алуунун жол-жобосун жүргүзүүнүн негизи (милдеттүү шарты) болуп саналат деп болжолдоого негиз берет. Бул тыянак 2017-жылдын 12-сентябрындагы Консультативдик корутундунун 1-пунктунда баяндалган Соттун Чоӊ коллегиясынын укуктук көз карашын эске алат, ага ылайык Келишимдин 9-беренесинин 2-пункту Комиссиянын департаменттеринин кызмат адамдарынын кызматтар ын ээлөөгө талапкерлерди тандап алуунун тартибин регламенттейт.
Баяндалганга негизденип, Соттун Чоң коллегиясы Келишимдин 9- беренесинин 2-пунктунун биринчи сүйлөмүнүн жоболору Комиссиянын департаментинде директордун жана анын орун басарынын кызматтарын бир эле мүчө мамлекеттин жарандарынын ээлешине жол бербейт деп белгилейт. Келишимдин 9-беренесинин 2-пункту Комиссиянын кызмат адамдарына карата талапты гана эмес, ал талап баарынан мурда конкурстук комиссиянын ишинде ишке ашырылууга тийиш экендигине көрсөтүүнү камтыйт. Белгилүү бир адамды директордун жана/же директордун орун басарынын кызматына дайындоого сунуштоодон мурда конкурстук комиссия мындай адамды дайындоо Келишимдин 9 -беренесинин 2-пунктунун талаптарын бузууга алып келбей тургандыгын текшерүүгө милдеттүү. Келишимдин 9 жана 99-беренелерин тутумдук талдоо төмөнкү тыянактарды жасоого мүмкүнчүлүк берет. Келишимдин 9-беренеси «Бирлик органдары» деген III бөлүмгө таандык кылынып, жалпы мүнөздө болот жана Келишим күчүнө киргенден кийин (2015-жылдын 1-январынан кийин) келип чыгышы мүмкүн болгон (же келип чыккан) мамилелерди жөнгө салууга тийиш. Келишим күчүнө киргенге чейин (2015-жылдын 1-январына чейин) келип чыккан укуктук мамилелер Бирликке мүчө мамлекеттердин өзгөчө жөнгө салуу режимине жана өзгөчө эрк-ниет билдирүүсүнө муктаж болгон, мунун өзү «Өтмө жоболор» деген бөлүмдө өзүнүн чечилишин алган. Келишимдин 99-беренеси Келишимдин дал XXVII бөлүмүнө – «Өтмө жоболорго» таандык болуп, Келишим күчүнө киргенге чейин болгон укуктук мамилелерге тиешелүү даана аныкталган, айкын мазмунга ээ. Келишимдин 99-беренесинин 3-пунктунун үчүнчү жана бешинчи абзацтарына ылайык 2011-жылдын 18-ноябрындагы Евразия экономикалык комиссиясы жөнүндө келишимге ылайык уюштурулган Комиссия өз ишин Келишимге ылайык жүзөгө ашырат, ал эми Келишим күчүнө киргенге чейин алар менен эмгек келишимдери түзүлгөн департаменттердин директорлору жана директорлорунун орун басарлары өздөрүнө жүктөлгөн милдеттерди эмгек келишимдеринде каралган мөөнөттөр аяктаганга чейин аткарууну улантат. Демек, Евразия экономикалык комиссиясынын Кеңешинин 2014- жылдын 12-ноябрындагы № 99 Чечими менен бекитилген Евразия экономикалык комиссиясынын департаменттериндеги кызмат адамдарынын кызматтарын ээлөөгө талапкерлерди тандап алуу боюнча конкурстук комиссия жөнүндө жобого ылайык бош калган кызматтарды ээлөөгө сынак жарыялоо менен Комиссиянын Кеңешинин мүчөлөрү тарабынан көрсөтүлгөн талапкерлер боюнча Комиссия конкурс өткөрүүнүн шарттарынын Келишимге ылайыктыгынын фактысын текшерүүгө тийиш. 11. 2011-жылдын 18-ноябрындагы Евразия экономикалык комиссиясы жөнүндө келишимге ылайык уюштурулган Евразия экономикалык комиссиясы өз ишин 2014-жылдын 29-майындагы Евразия
экономикалык бирлиги жөнүндө келишимге ылайык ал күчүнө кирген датадан тартып жүзөгө ашырат. Соттун Чоң коллегиясы Бажы бирлигинин жана Бирдиктүү экономикалык мейкиндиктин алкагында 2011-жылдын 18-ноябрындагы Евразия экономикалык комиссиясы жөнүндө келишимге ылайык уюштурулган Комиссия өз ишин 2015 -жылдын 1-январынан тартып Бирликтин туруктуу иштеп жаткан жөнгө салуучу органы катары уланткандыгын белгилейт. Мында анын ишинин укуктук негизи өзгөртүлгөн: көрсөтүлгөн датадан тартып Комиссия 2014-жылдын 29-майындагы Евразия экономикалык бирлиги жөнүндө келишимдин негизинде иштөөнү уланта берген. Комиссиянын ишинин келишимдик-укуктук базасынын өзгөрүшүнөн Комиссиянын департаменттеринин директорлорунун жана директорлорунун орун басарларынын кызматтарынын статусу жана аларды ээлөөнүн тартиби өзгөргөн. 2011-жылдын 18-ноябрындагы Евразия экономикалык комиссиясы жөнүндө келишимдин 27 -беренесине ылайык Комиссиянын департаменттеринин директорлорун жана алардын орун басарларын кошуп алганда, Комиссиянын департаменттеринин персоналы кызматкерлерден турган, бирок Келишимдин 2-беренесинин төртүнчү абзацы Комиссиянын департаменттеринин директорлорун жана алардын орун басарларын кызмат адамдарынын ичине таандык кылган. Комиссиянын департаменттеринин директорлорунун жана алардын орун басарларынын укуктук статусунун өзгөрүшү жаңы түзүмдү жана штаттык санды, ошондой эле ал кызматтарды ээлөөнүн тартибин белгилөөнү талап кылды. Келишимдин 99-беренесинин 3-пункту Комиссиянын ишинин келишимдик-укуктук негизин өзгөртүүдө Комиссиянын департаменттеринин директорлорунун жана алардын орун басарларынын абалын жөнгө салуучу ар кандай укуктук режимдерди өз ара макулдашуу жөнүндө маселени чечет жана евразиялык интеграциянын институттук жана кадрдык өтмөлүүлүгүн белгилөө максатын көздөйт. Комиссиянын департаменттеринин директорлорунун жана алардын орун басарларынын ишинин өтмөлүүлүгү Келишимдин 99-беренесинин 3- пунктунун бешинчи абзацында пайдаланылуучу «эмгек келишимдеринде каралган мөөнөттөр аяктаганга чейин өздөрүнө жүктөлгөн милдеттерди аткарууну улантат» деген туюндурма менен камсыз кылынат. Эмгек укугунун негиздерине таянып, кызматкер тарабынан эмгектик иш-милдеттерди аткаруу аны менен иш берүүчүнүн ортосундагы эмгек мамилелеринин болушун, ошондой эле кызматкер тарабынан акы үчүн өзүнүн эмгектик милдеттерин жеке аткаруусу жөнүндө макулдашуунун болуусун болжолдойт. Келишимдин 99-беренесинин 3-пунктунун бешинчи абзацынын жоболорун түшүндүрүп берүү үчүн мындай мамилени колдонуу Соттун Чоң
коллегиясына Келишим күчүнө кирген датадан тартып (2015-жылдын 1- январынан тартып) бир тараптан департаменттердин директорлору жана директорлорунун орун басарлары (кызматкерлер) менен башка тараптан Комиссиянын (иш берүүчүнүн) ортосундагы эмгек мамилелери 2015-жылдын 1-январына чейин түзүлгөн келишимдерге ылайык эмгек келишимдеринде каралган мөөнөттөр аяктаганга чейин улантыла берет деген тыянак жасоого мүмкүнчүлүк берет. Соттун Чоң коллегиясы Келишимдин 99-беренесинин 3-пунктунун бешинчи абзацында Бирликке мүчө мамлекеттер Келишим күчүнө кирген датадан тартып Келишим күчүнө кирген датага чейин (2015-жылдын 1- январына чейин) алар менен эмгек келишимдери түзүлгөн Комиссиянын департаменттеринин директорлорунун жана алардын орун басарларынын кызматтарына дайындалган адамдар ошол датадан тартып Комиссиянын кызмат адамдарынын статусун алат жана ал кызматтарды эмгек келишимдеринде каралган мөөнөттөр аяктаганга чейин ээлеп турат деп макулдашкан деп эсептейт. 12. Келишимдин 99-беренесинин 3-пунктунун бешинчи абзацынын жоболору департаменттердин директорлору, алардын орун басарлары менен Комиссиянын ортосундагы эмгек мамилелер ин улантууга тиешелүү маселелерди жөнгө салган, бирок алар эмгектик укук мамилелерин токтотуу маселелерин жөнгө салган эмес. Келишимдин өтмө жоболорунда Келишим күчүнө киргенге чейин алар менен эмгек келишимдери түзүлгөн департаменттердин директорлору жана директорлорунун орун басарлары менен Комиссиянын ортосундагы эмгек мамилелерин токтотууну укуктук жөнгө салуунун кандайдыр бир өзгөчөлүктөрү жок болгондуктан, жалпы эрежелер колдонулууга тийиш. 2014-жылын 12-ноябрындагы № 99 «Евразия экономикалык комиссиясында кызматтарды ээлөөнүн маселелери» Евразия экономикалык комиссиясынын Кеңешинин Чечими менен бекитилген Евразия экономикалык комиссиясында эмгек келишимин (контрактты) түзүүнүн, аны узартуунун тартибинин жана аны бузуу үчүн негиздердин 10-пунктуна ылайык эмгек келишими (контракт) Кепилдиктер, артыкчылыктар жана иммунитеттер жөнүндө жобонун ченемдерин эске алуу менен Комиссиянын болуу мамлекетинин мыйзамдары менен аны токтотуу (бузуу) үчүн каралган негиздер боюнча бузулат. Эмгек келишими (контракт) төмөнкү негиздер боюнча да бузулушу мүмкүн: Комиссияга ишке кабыл алууда баш тартуу үчүн негиз болуп саналышы мүмкүн болгон анык эмес маалыматтарды берүү; Келишим, Комиссия жөнүндө жобо менен каралган талаптарды жана чектөөлөрдү сактабоо; кирешелер, мүлк жана мүлктүк мүнөздөгү милдеттенмелер жөнүндө, ошондой эле өзүнүн үй-бүлө мүчөлөрүнүн (жубайынын жана жашы жетпеген балдарынын) кирешелери, мүлкү жана мүлктүк мүнөздөгү милдеттенмелери
тууралуу маалыматтарды бербөө же болбосо билип туруп анык эмес же толук эмес маалыматтарды берүү; соттун айыптоо өкүмүнүн мыйзамдуу күчүнө кириши; аттестациянын натыйжалары менен ырасталган жетишсиз квалификациясынын айынан кызматкердин ээлеген кызматка ылайык эместиги; Комиссиянын түзүмүнүн жана (же) түзүмдүк бөлүкчөлөрүнүн штаттык санынын өзгөрүшү жана Комиссиянын Кеңешинин чечими боюнча жүзөгө ашырылуучу Комиссиянын түзүмдүк бөлүкчөлөрүндөгү кызматтын (кызматтардын) кыскарышы. 13. Арыздануучунун штаттын кыскаруусуна тиешелүү түшүндүрмө берүү үчүн кайрылуусунун жагдайларынын өңүтүндө 2017-жылдын 12- сентябрындагы Консультативдик корутундуда баяндалган тыянактар актуалдуулугун сактап калат: сандын же кызматтардын (штаттын) кыскарышы уюмдун экономикалык макс атка ылайыктуулугу же персоналдарды жалдоонун натыйжалуулугу менен шартталган дискрециясы болуп саналат; ошону менен бирге уюмдун дискрециясынын кыскартылып (бошотулуп) жаткан эл аралык кызматчыларга негиздүүлүк, калыстык, мыйзамдуулук, кодулабоо, туруктуулук, кепилдиктердин зарыл деңгээлин жана укуктук коргоонун төп келген каражаттарын берүү критерийлери менен шартталган өз чектери болот. Департаменттердин штаттык санын жана түзүмүн өзгөр түү Комиссиянын департаменттеринин түзүмүн жана алардын штаттык санын бекитүүгө жана өзгөртүүгө Бирликтин укугу таандык кылынган Бирлик органы тарабынан жүзөгө ашырылышы мүмкүн. 14. Кепилдиктер, артыкчылыктар жана иммунитеттер жөнүндө жобонун 43-пунктуна ылайык Комиссиянын Коллегиясынын мүчөлөрүнүн, Соттун судьяларынын, кызмат адамдарынын жана кызматкерлеринин эмгек мамилелери Жобонун ченемдерин эске алуу менен болуу мамлекетинин мыйзамдары менен жөнгө салынат. 2017-жылдын 12-сентябрындагы Консультативдик корутундуда анын ченемдери Комиссиянын эл аралык кызматчыларынын катышуусу менен эмгек мамилелеринин келип чыгышынын жана өзгөрүшүнүн негиздерин, алардын эмгектик милдеттеринин өзгөчөлүктөрүн жана атайын укуктук субъекттүүлүгүнүн атайын көлөмдөрүн (Келишимдин 9, 99-беренелери, Комиссия жөнүндө жобонун 54-пункту ж.б.) жөнгө салган улуттук мыйзамдарга шилтеме жасоо Келишимдин өзүндө камтылгандыгына байланыштуу Комиссиянын Бирликтин органы катары болуу мамлекетинин мыйзамдарынын ченемдери Бирликтин укугу менен жөнгө салынбаган Комиссиянын эл аралык к ызматчыларынын эмгектик статусунун элементтерине карата колдонулаары көрсөтүлгөн. Бул укуктук позицияны жетекчиликке алып, арыздануучунун суроолоруна байланыштуу Соттун Чоң коллегиясы жалпы эреже боюнча Комиссиянын болуу мамлекетинин эмгек мыйзамдары менен белгиленген
социалдык кепилдиктер Бирлик органдарындагы эмгек мамилелерин жөнгө салуучу Бирлик укугу менен жол берилген көлөмдө колдонулат деп болжолдойт. 15. Бирликтин эл аралык-укуктук статусу өз персоналдары менен өз ара мамилелерин Бирлик өз алдынча жөнгө салат деп болжолдойт. Мына ошондуктан, Бирликтин уюштуруу келишими анын ички уюштурулушун жөнгө салуудагы негиз болуучу укуктук акт катары чыгат. Бирлик органдарындагы эмгектик укук мамилелерин регламенттөө мындай жөнгө салуунун курамдык бөлүгү болуп саналууга тийиш. Жалпыга таанылган эл аралык практиканы, ошондой эле интеграцияны башкаруу органдарындагы эмгек мамилелерин жөнгө салуунун болгон тажрыйбасын эске алуу менен Бирликтин укугун өркүндөтүү боюнча иштин алкагында алардын көз карандысыздыгын, ошондой эле тиешелүү социалдык жана укуктук корголуусун камсыз кылуунун зарылдыгын эске алуу менен Бирлик органдарында эл аралык кызматчылардын эмгегинин жана социалдык камсыз кылынуусунун ар кандай аспекттерин кыйла кеңири регламенттеген укуктук актыны иштеп чыгуу жана кабыл алуу Бирлик органдарындагы эмгек мамилелерин укуктук жөнгө салуунун проблемаларын комплекстүү чечүү болуп калышы мүмкүн. 2016-жылдын 3-июнундагы жана 2017-жылдын 12-сентябрындагы консультативдик корутундуларында Соттун Чоң коллегиясы Бирликтин эмгек укугунун ченемдерин өнүктүрүүнүн, Бирликтин алкагында персоналдар жөнүндө ички жоболорду (эрежелерди) кабыл алуунун, уюштуруунун ички маселелерин улуттук укук менен жөнгө салуудан ырааттуу четтөөнүн максатка ылайыктыгын белгилеген. Мындай укуктук жөнгө салуунун зарылдыгы ушул Консультативдик корутундудан да келип чыгат. V. Корутунду жоболор Ушул Консультативдик корутундунун көчүрмөсү арыздануучуга жиберилсин. Консультативдик корутунду Соттун расмий интернет -сайтына жайгаштырылсын. Төрагалык кылуучу баяндамачы судья А.А. Федорцов Судьялар А.М. Ажибраимова Э.В. Айриян Ж.Н. Баишев Д.Г. Колос Т.Н. Нешатаева
В.Х. Сейтимова Г.А. Скрипкина А.Э. Туманян К.Л. Чайка
СУД ЕВРАЗИЙСКОГО ЭКОНОМИЧЕСКОГО СОЮЗА ОСОБОЕ МНЕНИЕ судьи Нешатаевой Т.Н. (дело № СЕ-2-3/1-17-БК) город Минск 11 декабря 2017 года В соответствии с пунктом 1 статьи 79 Регламента Суда Евразийского экономического союза, утвержденного Решением Высшего Евразийского экономического совета от 23 декабря 2014 года № 101, заявляю особое мнение по консультативному заключению Большой коллегии Суда Евразийского экономического союза от 11 декабря 2017 года по делу № СЕ-2-3/1-17-БК. Адилов Бауыржан Маратович, гражданин Республики Казахстан, в соответствии с приказом Председателя Коллегии Евр азийской экономической комиссии В.Б. Христенко от 4 июня 2014 года № 177/к назначен на должность заместителя директора Департамента технического регулирования и аккредитации Евразийской экономической комиссии (далее – Комиссия, ЕЭК). В соответствии с трудовым договором от 4 июня 2014 года № 177-тд принят на работу в Комиссию на вышеуказанную должность с 4 июня 2014 года по 3 июня 2018 года. В апреле 2016 года директором Департамента технического регулирования и аккредитации Комиссии был назначен гражданин Республики Казахстан. В рамках реализации пункта 2 статьи 9 Договора о Евразийском экономическом союзе от 29 мая 2014 года (далее – Договор) и решения вопроса высвобождения должностных лиц, которыми были укомплектованы Департаменты Комиссии до вступления в силу Договора и кандидатуры которых не были представлены в Комиссию, Совет Комиссии 9 августа 2016 года принял Решение № 50 о выплате
2 должностным лицам выходного пособия в размере трех должностных окладов с учетом повышающего коэффициента в случае досрочного расторжения с ними срочного трудового договора (контракта) по соглашению сторон, а также достигнута договоренность обеспечения органами власти трудоустройства высвобождаемых должностных лиц в государствах-членах, гражданами которых они являются. 21 сентября 2017 года представители кадровой службы Комиссии уведомили Адилова Б.М. о сокращении с 24 ноября 2017 года согласно пункту 2 статьи 9 Договора, устанавливающему, что должностные лица департамента Комиссии не могут быть гражданами одного и того же государства. В настоящем деле Суду следовало разъяснить соотношение статей 9 и 99 Договора, а также пункта 43 Положения о социальных гарантиях, привилегиях и иммунитетах в Евразийском экономическом союзе (приложение № 32 к Договору) в контексте применимости статьи 9 и статьи 99 Договора при расторжении трудового договора с должностным лицом Комиссии, принятым на должность до вступления в силу Договора, и о распространении в отношении него гарантий, установленных законодательством государства пребывания. Полагаю, что в настоящем деле разъяснению подлежат указанные положения Договора на предмет возможности продолжения исполнения возложенных обязанностей в случае назначения на должность иного лица с учетом как особенностей статуса Евразийского экономического союза (далее – Союз, ЕАЭС) – наднациональной международной организации, так и статуса международных служащих Союза. 1. Пунктом 1 статьи 1 Договора установлено, что настоящим Договором стороны учреждают Союз, в рамках которого обеспечивается свобода движения товаров, услуг, капитала и рабочей силы, проведение скоординированной, согласованной или единой политики в отраслях экономики, определенных настоящим Договором и международными договорами в рамках Союза. Пунктом 2 статьи 1 Договора предусмотрено, что Союз является международной организацией региональной экономической интеграции, обладающей международной правосубъектностью. Наделение Союза международной правосубъектностью предполагает наличие у Союза международной компетенции – способности самостоятельно приобретать права и нести обязанности, среди прочего, через осуществление законной деятельности международных служащих Союза. Из этого следует, что создание наднациональных международных организаций для достижения общего блага нескольких государств предполагает существование в данных организациях аппаратов
3 независимых международных гражданских служащих, осуществляющих регулирование общественных отношений на территориях нескольких государств. Союз действует на основании функциональной компетенции международной организации, в отличие от суверенной компетенции государств. Последние передают часть компетенции (функций) международным служащим. Таким образом, компетенция международных организаций является функциональной: прямой и подразумеваемой (см. консультати вное заключение Международного Суда ООН по делу о возмещении за увечья, понесенные на службе Организации Объединенных Наций от 11 апреля 1949 года). Передача функций осуществляется с учетом принципов, закрепленных в уставах организаций, в данном случае – в Договоре. В данном контексте особую роль приобретает международно- правовой принцип суверенного равенства государств, согласно которому в ходе международного общения государствам присущ равный объем прав и обязанностей независимо от степени политического, экономического или какого-либо иного потенциала. Применительно к участию в управлении наднациональной организации государствам-участникам присущ равный объем прав и обязанностей в части количества замещаемых независимыми международными чиновниками руководящих должностей. В отношении Комиссии следует отметить, что пунктом 56 Положения о Евразийской экономической комиссии, являющегося приложением № 1 к Договору (далее – приложение № 1), установлено, что должностные лица и сотрудники Комиссии являются международными служащими. При исполнении своих служебных обязанностей должностные лица и сотрудники Комиссии независимы от государственных органов и должностных лиц государств-членов и не могут запрашивать или получать указания от органов власти или должностных лиц государств-членов. Каждое государство-член обязуется уважать статус должностных лиц и сотрудников Комиссии и не оказывать на них влияния при исполнении ими служебных обязанностей. Одновременно в силу пункта 1 статьи 9 Договора право на занятие должностей в структурных подразделениях постоянно действующих органов Союза имеют граждане государств-членов, обладающие соответствующим профильным образованием и опытом работы. В силу пункта 2 статьи 9 Договора должностные лица департамента Комиссии не могут быть гражданами одного и того же государства. Отбор кандидатов на занятие указанных должностей производится конкурсной комиссией ЕЭК с учетом принципа равной представленности Сторон. Кандидатуры для участия в конкурсе на
4 занятие указанных должностей представляются членом Совета Комиссии от соответствующей Стороны. Следовательно, пункт 56 приложения № 1 и статья 9 Договора предусматривают, что граждане государств – членов Союза имеют равный объем прав в контексте занятия соответствующих должностей в Комиссии, а также то, что определение состава соответствующего департамента комиссии не может закрепляться за каким-либо одним государством, подчеркивая, что вакансии должностных лиц соответствующего департамента должны замещаться на основе равной представленности государств, то есть гражданами из разных государств – членов Союза, которые впоследствии приобретают статус независимых международных чиновников. Соответственно, при замещении вакантных должностей наблюдается взаимодействие принципиальных положений Договора о том, что Союз является независимой международной организацией, реализующей свои полномочия, и принципа суверенного равенства государств. Как следствие, государства – члены Союза имеют равные права в части представления соответствующих кандидатур для замещения вакантной должности, а также обязаны уважать независимость международных служащих Союза. При этом, согласно императивному правилу, содержащемуся в пункте 2 статьи 9 Договора, должностные лица департамента Комиссии не могут быть гражданами одного и того же государства. Отбор кандидатов на занятие указанных должностей производится конкурсной комиссией ЕЭК с учетом принципа равной представленности Сторон. Кандидатуры для участия в конкурсе на занятие указанных должностей представляются членом Совета Комиссии от соответствующей Стороны. О том, что это положение является принципиальным, свидетельствует следующее: по информации, представленной Комиссией, итогом межгосударственного согласования, которое связано с конкретизацией применения положений статьи 9 Договора, стало принятие Советом Комиссии Решения от 12 февраля 2016 года № 1 «Об утверждении перечня, штатной численности департаментов Евразийской экономической комиссии и распределении их между членами Коллегии Евразийской экономической комиссии». 17 марта 2016 года Советом Комиссии согласованы позиции государств-членов по назначению директоров департаментов исходя из принципа равной представленности. Таким образом, назначение на должность директора и оставление в должности заместителя директора Департамента Комиссии граждан одного и того же государства с этого момента становится невозможным, ибо в 2016 году в решении органа конкретизирована реализация
5 принципиальных положений статьи 9 Договора в целях полноценного функционирования интеграционной организации. 2. Положения статьи 9 Договора должны быть соотнесены с нормами, направленными на защиту трудовых прав международных служащих. Договором установлены особенности замещения должностей применительно к тем должностным лицам, которые заняли свои должности в период с 2011 по 2014 годы, когда статус Комиссии регулировался Договором о Евразийской экономической комиссии от 18 ноября 2011 года, а Договор не вступил в силу. Абзацами 3-5 пункта 3 статьи 99 Договора установлено, что члены Коллегии Комиссии, назначенные до вступления в силу Договора, продолжают выполнять свои функции до истечения срока полномочий, на который они назначены; директора и заместители директоров департаментов, трудовые договоры с которыми заключены до вступления в силу Договора, продолжают выполнять возложенные на них обязанности до истечения сроков, предусмотренных в трудовых договорах; замещение вакантных должностей в структурных подразделениях Комиссии осуществляется в порядке, предусмотренном Договором. Договор при этом не содержит формально определенной нормы о том, какие правовые последствия наступают для заместителя директора департамента в случае назначения директором департамента гражданина того же государства. В этой связи Суду следовало разъяснить пункт 2 статьи 9 Договора и абзац 4 пункта 3 статьи 99 Договора с учетом пункта 1 статьи 31 Венской конвенции о праве международных договоров от 23 мая 1969 года, согласно которому договор должен толковаться добросовестно в соответствии с обычным значением, которое следует придать терминам договора в их контексте, а также в свете объекта и целей договора. Следует отметить, что формулировка абзаца 3 пункта 3 статьи 99 Договора предусматривает, что члены Коллегии Комиссии, назначенные до вступления в силу Договора, продолжают выполнять свои функции до истечения срока полномочий, на который они назначены. При этом норма абзаца 4 пункта 3 статьи 99 Договора предусматривает, что директора и заместители директоров департаментов, трудовые договоры с которыми заключены до вступления в силу настоящего Договора, продолжают выполнять возложенные на них обязанности до истечения сроков, предусмотренных в трудовых договорах. Таким образом, статья 99
6 Договора означает лишь, что этих лиц нельзя уволить до истечения сроков контракта, но она не означает, что они должны занимать прежнюю должность в нарушение статьи 9 Договора, не позволяя реализовать принцип формирования органа. Указанные нормы позволяют заключить, что применительно к членам Коллегии Комиссии государства-члены установили, что функции членов Коллегии Комиссии при вступлении в силу Договора не меняются. Однако директора и заместители директоров департаментов лишь продолжают выполнять возложенные на них обязанности до истечения сроков, предусмотренных договором. По своему грамматическому значению понятия «функция» и «обязанность» не являются тождественными. Так, согласно Большому энциклопедическому словарю понятие «функция» означает деятельность, обязанность, работу; внешнее проявление свойств кого- либо объекта в данной системе отношений (например, функция органов чувств, функция денег). Одновременно понятие «обязанность» означает предусмотренную правом меру должного поведения. Обязанности могут закрепляться во внутреннем праве международной организации (должностные инструкции, постановления органа, трудовые контракты и т.д.). Применительно к названному случаю обязанности должностного лица закреплены в различных документах, в то время как в его трудовом контракте названа его должность, что не означает конкретизации обязанностей. В таком контексте статья 99 Договора не регламентирует распределение должностей, но лишь уточняет конечный момент выполнения обязанностей должностным лицом. Следовательно, Договор дифференцирует правовые последствия для различных категорий служащих Комиссии после вступления в силу данного Договора: применительно к членам Коллегии Комиссии их функции остаются неизменными, однако директора департаментов продолжают выполнять возложенные на них обязанности, которые могут не соответствовать тем функциям, которые были им присущи до момента вступления в силу Договора. Ввиду того, что Договор оперирует понятием «обязанность», взаимосвязанное прочтение статей 9 и 99 Договора предполагает, что в случае назначения на должность директора департамента Комиссии лица, имеющего одинаковое гражданство с заместителем директора департамента Комиссии, назначенного на должность до момента вступления в силу Договора, Комиссия вправе самостоятельно решить вопросы защиты прав международных служащих, работающих по контрактам, заключенным ранее: проводить изменение структуры и (или) штатной численности структурных подразделений Комиссии и
7 сокращение должности (должностей) в структурных подразделениях Комиссии и т.д. Эти основания позволяют изменить контракт с обеспечением сохранения за конкретным заявителем статуса должностного лица Комиссии без проведения конкурсных процедур до истечения срока действия контракта. В отношении Адилова Б.М. Комиссия не произвела таких действий, также не было достигнуто соглашение о добровольном расторжении контракта. Суд, не оценив в совокупности развитие правового регулирования, предусмотренного в статье 9 Договора, сосредоточившись на действии статьи 99 Договора, не смог предложить адекватное прочтение двух конфликтующих норм с учетом последующей практики применения Договора в решениях Комиссии. Между тем, продолжение трудовых отношений с Адиловым Б.М. в настоящее время не соответствует положениям пункта 2 статьи 9 Договора и развивающих его решений Совета Комиссии (две должности заняты представителями одного государства), равно как и не защищает права Адилова Б.М. продолжать трудовую деятельность (практически в условиях конфликтной ситуации он выполнять свои обязанности не может), что в конечном итоге приводит к невозможности реализации компетенции органа. Вывод Применение абзаца 4 пункта 3 статьи 99 Договора (директора и заместители директоров департаментов, трудовые договоры с которыми заключены до вступления в силу настоящего Договора, продолжают выполнять возложенные на них обязанности до истечения сроков, предусмотренных в трудовых договорах) не предполагает нарушения требований пункта 2 статьи 9 Договора (должностные лица департаментов Комиссии не могут быть гражданами одного государства) при решении вопроса о занятии должностей в структурных подразделениях постоянно действующих органов Союза. Судья Т.Н. Нешатаева