Organisation mondiale de la santé (OMS) · Publications

Тавонбахшӣ дар сатҳи ҷамоат: Дастур оид ба ТСҶ. Қисми «Васеъкунии ҳуқуқҳо ва имкониятҳо»

31 décembre 2014 Organisation mondiale de la santé

Le texte intégral est hébergé par l’organisation qui le publie. lawenc.com indexe les métadonnées et renvoie vers la source officielle.

Texte intégral

Тавонбахшӣ дар сатҳи ҷамоат: Дастур оид ба ТСҶ.

1. Раҳнамо. 2. Сиёсати тандурустӣ. 3. Хизматрасонихои тиббӣ дар ҷамоатҳо. 4. Одамони дорои маълулият. 5. Адолати иҷтимоӣ. 6. Ҳуқуқи инсон 7. Иштироки истифодабарандагон. 8. Тавонбахшӣ. I. Ташкилоти умумиҷаҳонии тандурустӣ. II. ЮНЕСКО. III.Ташкилоти байналмилалии меҳнат. IV. Иттиҳодӣ байналмилалии рушд оид ба маълулон.

Дастур оид ба тавонбахшӣ дар сатҳи ҷамоат (с. 2010 ISBN № 978 92 4 15 484805 2) дар доираи лоиҳаи «Маъюбӣ ва тавонбахшӣ»-и намояндагии Ташкилоти умумиҷаҳонии тандурустӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон, соли 2014 ба забони тоҷикӣ тарҷума гардидааст.

Дизайн ва саҳифабандӣ: Дустов Рустам Дар шаҳри Душанбе, Тоҷикистон чоп шудааст.

Нашри маводи зерин бо кӯмаки мардуми Амрико эҷод шудааст, ки он аз тариқи Агентии ИМА оид ба рушди байналмилалӣ (USAID) расонида мешавад. Мазмун ва мундариҷаи ин эҷод нуқтаи назари USAID ва Ҳукумати ИМА нест.

Қисми «Васеъкунии ҳуқуқҳо ва имкониятҳо»

МУНДАРИҶА Сарсухан .......................................................................3 Таблиғу ҳимояи ҳуқуқ ва муошират............................ 10 Сафарбарнамоии ҷамоат............................................19 Иштирок дар ҳаёти сиёсӣ.......................................... 28 Гурӯҳҳои худёрирасон................................................ 35 Созмонҳои одамони дорои маълулият...................... 49

САРСУХАН

ДАСТУР ОИД БА ТСҶ; 6 ҚИСМИ ВАСЕЪГАРДОНИИ ҲУҚУҚ ВА ИМКОНИЯТҲО

Муқаддима «Васеъкунии ҳуқуқҳо ва имкониятҳо» - қисмати хотимавии матритсаи барномаи тавонбахшии саломатӣ дар сатҳи ҷамоат (ТСҶ) ва яке аз мавзӯъҳои фаъолияти байни соҳавӣ аст. Дар сурате, ки чор қисми аввали матритса ба соҳаҳои асосии рушд (ба монанди, тандурустӣ, таълим, худтаъминкунӣ ва масъалаҳои иҷтимоӣ) бахшида шудаанд, қисми панҷуми он ба муҳимияти пурқувватгардонии одамони дорои маълулият, аъзоёни оилаи онҳова ҷамоатҳо бо мақсади раҳнамоии раванди фарогирии масъалаҳои маълулият дар ҳар як соҳа ва мутмаин будан, ки ҳар кас ба ҳуқуқ ва имтиёзҳои худ дастрасӣ дошта бошад, бахшида шудааст. Истилоҳи «empowerment» (васеъкунии ҳуқуқҳо ва имкониятҳо) дар ҳар гуна матнҳо маънои гуногун дорад ва бо мушкилӣ ба дигар забонҳо тарҷума мегардад.Тавсифи соддаи маънои «empowerment»: баён кардани нуқтаи назари худ ва расониданион ба дигарон, мустақил будан, мустақилона қабул намудани қарор, худро идора карда тавонистан ё зери назорат гирифтани ягон чиз, озод ва мустақил будан, қобилияти мубориза бурдан барои ҳуқуқҳои худ ва дигарон, соҳиби эҳтиром будан ва эътироф гардидан чун инсон ва шаҳрванди комилҳуқуқе, ки қудрати ба ҷомеа саҳмгузориро дорад (1,2). Аксарияти барномаҳои ТСҶ ба намунаи (модели) тиббӣ диққати асосӣ медоданд, яъне пешниход намудани тавонбахшии саломатӣ ба шахсони дорои маълулият бе ягон талабот ба ивази он.Чунин муносибат ҳарчанд барои шумораи зиёди одамони дорои маълулият натиҷаҳои мусбӣ оварда бошад ҳам, лекин он ба рушди намунаи (модели) тобеият мусоидат намуд, яъне тафаккури «пешниҳод кардан – қабул намудан». Васеъкунии ҳуқуқу имконият дар он ҳолат сар мешавад, ки фарди алоҳида ё гурӯҳи одамон дарк мекунанд, ки онҳо вазъияти худро дигаргун карда метавонанд ва ба дигаргунӣ оғоз мекунанд. Ҷараёни мазкур, баланд бардоштани сатҳи огоҳӣ ва рушди малакаю маҳорат ва иқтидорҳоеро талаб мекунад, ки он ба васеъккунии сатҳи иштирок дар ҷомеа, дастрас кардани қудрати бештар дар қабули қарорҳо, назорат ва амалиётҳо бо мақсади ноил шудан ба дигаргунию тағйирот мусоидат менамояд (2). Одамони дорои маълулият, аъзоёни оилаи онҳо ва ҷамоатҳо дар барномаи ТСҶ ҷойи марказиро ишғол менамоянд. Дар дастури мазкур гузариш аз модели анъанавии ТСҶ ба модели рушди фарогир дар сатҳи ҷомеа таблиғ карда мешавад. Барои ҳар як барномаи ТСҶ нуқтаи асосӣ бояд аз васеъкунии ҳуқуқҳо ва имкониятҳои одамони дорои маълулият , аъзоёни оиЊељ чиз дар бораи мо ва бидуни мо лаи онҳо ва ҷомеа оғоз ёбад, зеро он барои ноилшудан ба мақсадҳои интиҳоии чашмдошт ва таъмини устувории онҳо ёрӣ мерасонад.

САРСУХАН

ЗАМИМАИ 1

ҶУМҲУРИИ МАЛАВИЯ

Назаррас, шунаво, фаъол Шӯрои ҷумҳуриявии кор бо одамони дорои маълулият зерсохтори Вазорати кор бо одамони дорои маълулият ва кӯҳансолон буда, барои татбиқи барномаи миллии тавонбахшӣ дар сатҳи ҷамоат (ТСҶ) масъул мебошад. Шӯро дар якҷоягӣ бо дигар вазоратҳо ба монанди, вазорати тандурустӣ, маориф, молия, банақшагирии иқтисод, муносибатҳои гендерӣ, рушди кӯдакон ва рушди ҷамоат, ғайр аз он бо Федератсияи ҷамъияти одамони дорои маълулияти Малавия, созмонҳои «Миссияи Кристоффел Блинден», ва «Муҳофизон барои таъмини биноӣ интернешнэл» ва Ассотсиатсияи одамони дорои маълулияти Норвегия фаъолият менамояд. Дастури раҳнамои намунавии ТСҶ, бо истифода аз бандҳои Конвенсияи ҳуқуқҳои одамони дорои маълулият ва талаботи даҳсолаи Африко оид ба кор бо одамони дорои маълулият чорчӯбаи асосии сохтори барномаи миллии ТСҶ- ро таҳия намуданд. Ҳукумати Малавия барномаи ТСҶ-ро ҳамчунмуносибати афзалиятнок барои фарогирии одамони дорои маълулият дар тамоми ҷумҳурӣэътироф намуд.Шӯрои ҷумҳурии кор бо одамони дорои маълулият барои татбиқ намудани қисматҳои матритсаи ТСҶ «Саломатӣ», «Маориф» ва «Худидоракунӣ» масъул аст. Ғайр аз он, ӯ дар якҷоягӣ бо Федератсияи ҷамъияти одамони дорои маълулият дар Малавия, бо дигар созмонҳои ғайридавлатӣ, муассисаҳои давлатӣ ва Созмонҳои одамони дорои маълулият дар татбиқи қисматҳои «Масъалаҳои иҷтимоӣ» ва «Васеъкунии ҳуқуқҳо ва имкониятҳо» иштирок менамояд. Ин ду созмони номбурда ва шарикони онҳо новобаста бо одамони дорои маълулият дар сатҳи минтақаҳо оид ба васеъкунии ҳуқуқҳо ва имкониятҳо фаъолият мекунанд. Васеъкунии ҳуқуқҳо ва имкониятҳо дар ҷамоатҳо аз маъракаҳои иттилоотӣ-тарғиботӣ, сафарбарнамоии ҷамоатҳо, муттаҳид намудани одамони дорои маълулият дар созмонҳо ва ташкили кумитаи одамони дорои маълулият оғоз меёбад. Пас аз он, намояндаҳои кумита бо мақсади беҳтар фаҳмидани мафҳумҳои ТСҶ ва фарогирӣ, гузаронидани музокираҳо бо намояндагони ҳукуматҳои маҳаллӣ ва дастрасӣ ба манфиатҳои чорабиниҳои ба самти рушд равонашуда, ба омӯзишҳо даъват карда мешаванд. Ҳамин тавр, одамони дорои маълулият ба хизматрасониҳои соҳаи тандурустӣ, маориф ва имкониятҳои дарёфти воситаҳои зиндагонӣ (худтаъминнамоӣ) дастрасӣ пайдо менамоянд; акнун онҳоро ҳама мушоҳида мекунанд (мебинанд), нуқтаи назари онҳоро ба инобат мегиранд ва онҳо фаъолмешаванд, ва метавонанд дар зиндагии ҷамоат иштирок намуда, ба имкониятҳои баробар ва баланд бардоштани сатҳи боварӣ нисбати худ ноил гарданд. Арзёбии ба қарибӣ аз тарафи ассотсиатсияи одамони дорои маълулияти Норвегия гузаронда, нишон дод, ки ҳарчанд Шӯрои ҷумҳурии Малавия дар татбиқи панҷ қисми матритсаи ТСҶ иштирок намояд ҳам, диққати асосӣ ва нуқтаи асосии ҷалб кардани ӯ аз қисмати «васеъкунии ҳуқуқҳо ва имкониятҳои одамони дорои маълулият, алал хусус дар самти сиёсат ва иқтисодиёт» оғоз мешавад. Ғайр аз ин, маълум гардид, ки барномаи ТСҶ-и Малавия босамар ва муфид мебошад, зеро, он диққати вазоратҳои гуногун, созмонҳои давлатӣ ва ҷамъиятии одамони дорои маълулиятро муттаҳид менамояд.

ДАСТУР ОИД БА ТСҶ; 6 ҚИСМИ ВАСЕЪГАРДОНИИ ҲУҚУҚ ВА ИМКОНИЯТҲО

Мақсад Одамони дорои маълулият ва аъзоёни оилаҳои онҳо мустақилона қарорҳо мебароранд ва барои тағйир додани шароити ҳаётии худ ва ҷамоаташон масъулият ба дӯш мегиранд.

Нақши барномаҳои ТСҶ Нақши барномаи ТСҶ аз расонидани ёрӣ ба раванди васеъкунии ҳуқуқҳо ва имкониятҳо ба воситаи ҳавасмандкунӣ, фаъолона дастгирӣ намудани иштироки одамони дорои маълулият ва аъзоёни оилаҳои онҳо дар ҳалли масъалаҳое, ки ба зиндагии онҳо дахолат доранд, иборат аст.

Натиҷаҳои чашмдошт • Одамони дорои маълулият метавонанд қарорҳои ҳаматарафа мулоҳиза карда қабул намоянд. • Одамони дорои маълулият фаъолона дар зиндагии оилаҳои худ ва ҷомеа иштирок мекунанд ва саҳми худро мегузоранд . • Монеаҳо дар дохили ҷомеа бартараф карда шуда, одамони дорои маълулият ҳамчун инсонҳои дорои салоҳияту қобилиятҳои гуногуни муайян шинохта мешаванд. • Одамони дорои маълулият ва аъзоёни оилаи онҳо метавонанд аз манфиатҳоирушд ва хизматрасониҳо дар ҷомеаи худ истифода баранд. • Одамони дорои маълулият ва аъзоёни оилаи онҳо муттаҳид мешаванд, гурӯҳҳо ва созмонҳои худро барпо мекунанд, барои ҳалли мушкилиҳои умумӣ фаъолият мекунанд.

Мафҳумҳои асосӣ Маҳдуд кунии ҳуқуқ ва имкониятҳо Аксарияти одамони дорои маълулият дар оила ва ҷамоатҳои худ бо маҳдудияти ҳуқуқҳо ва имкониятҳои худ дучор мешаванд. Одатан, аъзоёни оила одамони дорои маълулиятро дастгирӣ намуда, қисми зиёди корҳоро ба ҷои онҳо иҷро мекунанд, айни замон онҳоро метавонанд аз ҳаёт ва фаъолиятҳои ҷамоат бо сабаби табъизи ҳуқуқҳо ва лақабгузорӣ маҳрум намоянд. Ин далели он аст, ки одамони дорои маълулият имконият ва интихоби ниҳоят маҳдуд доранд; онҳо чун қурбонӣ ва фарди барои дилсӯзӣ ниёздошта, на ҳамчун шахсони амалкунандае, ки метавонанд ба ҳаёт тағйирот ворид намоянд, қабул карда мешаванд. Муносибати манфӣ ва интизориҳои паст боиси пайдо шудани ҳиссиёти беҳуқуқӣ, ва гӯё надоштани қобилият барои иҷрои ягон кор ё тағйир додани ҳаёти худ, ҳиссиёти ношоямӣ ва ноӯҳдабароӣ, инчунин қадр карда натавонистани манзалати худ оварда мерасонад. Маҳз ҳамин таҷрибаи маҳдудиятҳои номбурда барои ёфтани роҳу усулҳои азхудкунии малакаҳои пурқувватгардонии ҳуқуқ ва имкониятҳо водор месозанд.

Васеъкунии ҳуқуқҳо ва имкониятҳо ва ҳавасмандкунӣ Васеъкунии ҳуқуқҳо ва имкониятҳо – ҷараёни мураккаб мебошад. Он наметавонад якбора пайдо шавад ё ба ягон кас тӯҳфа шавад (2). Дигаргунӣ дар ҳаёти одамони дорои маълулият ҳамон вақт оғоз мешавад, ки онҳо тафаккури худро дигаргун мекунанд, яъне гузаштан аз мавқеи қабулкунандаи ғайрифаъол ба мавқеи фаъол ва саҳмгузор. Чунин тағйирёбии тафаккур барои бартараф намудани муносибату монеаҳои равонӣ, ба таври расмӣ қабулшуда ва ҷисмонӣ, ки мумкин аст дар сатҳи САРСУХАН 5

ҷамоат мавҷуд бошад, аҳамияти калон дорад. Барномаҳои ТСҶ метавонанд раванди мазкурро раҳнамоӣ намоянд, масалан ба воситаи баланд бардоштани сатҳи огоҳӣ, пешниҳоди иттилооти гуногун, рушди малакаҳои зарурӣ ва таблиғу тарғиби иштироки васеъ ва фаъолона, ки ба сахттар намудани худназоратӣ ва қабули қарорҳо мусоидат менамояд.Тавсияҳои мазкур дар ҳамаи қисматҳои Дастури ТСҶ зикр гардидаанд.

Огоҳӣ, бохабар будан Бохабарбудан ин сатҳи фаҳмиши одамони алоҳида дар бораи мавқеи худ дар ҷамъияте, ки дар он зиндагонӣ мекунанд, мебошад. Баланд бардоштани сатҳи огоҳии одамон барои мушоҳида намудани зарурат ва имкониятҳои воридсозии тағйирот ёрӣ мерасонад. (3). Баланд бардоштани сатҳи огоҳии оилаҳо ва ҷамоатҳо оид ба масъалаҳои ба одамони дорои маълулият ва ҳуқуқҳои онҳо вобаста метавонад, инчунин дар бартараф намудани монеаҳое, ки дар назди онҳо меистад, мусоидат намоянд, то онҳо барои иштирок намудан дар ҳаёти ҷамъият ва қабули қарорҳо озодии бештар дошта бошанд.

Иттилоот Иттилоот ин қувва ва яке аз фаъолиятҳои асосии барномаи ТСҶ оид ба паҳн намудани маълумот мебошад. Чӣ қадар, ки шахс камбизоат бошад, ҳамон қадар имконияти дастрасии ӯ ба дониши заминавӣ оид ба ҳуқуқу имтиёзҳо кам мешавад; пешниҳоди иттилоот ба одамон имконият медиҳад, ки малакаҳои худро беҳтар истифода бурда, ба хизматрасониҳо, амалӣ намудани ҳуқуқҳои худ, бомуваффақият бурдани музокираҳо дастрас шуда, инчунин ба он муваффақ шаванд, ки шахсони масъул оид ба фаъолиятҳои худ ҳисобот диҳанд. Одамони дорои маълулият то он даме, ки иттилооти мувофиқро саривақт ва дар шакли фаҳмо ба даст наоваранд, наметавонанд ба чорабиниҳои мувофиқ шурӯъ кунанд ва ба амалӣ шудани дигаргунӣ ё тағйирот ноил гарданд (1) .

Барпокунии иқтидор Одамони дорои маълулият ба гурӯҳи муайяни малака ва донишҳое ниёз доранд, ки ба онҳо барои фаъолона ва пурмазмун дар ҳаёти оилаҳои худ ва ҷамоат иштирок ва саҳмгузорӣ намудан имконият медиҳад. Азхудкунии малакаю донишҳо метавонад сатҳи худбоварию худбаҳодиҳӣ ва эътирофи қадру манзалати худро баланд бардорад, ки он яке аз қисмҳои муҳими раванди васеъкунии ҳуқуқ ва имкониятҳо мебошад.

Дастгирӣ аз тарафи дигар одамони дорои маълулият Аксарияти одамони дорои маълулият тасаввур мекунанд, ки танҳо онҳо бо ин ё он мушкилиҳои махсус рӯ ба рӯ мешаванд, вале вақте, ки бо дигар одамони мушкилиҳои монанд дошта вомехӯранд, ба онҳо маълум мегардад, онҳо танҳо нестанд ва роҳҳои ҳалли мушкилиҳоро дар якҷоягӣ ёфтан мумкин аст. Якҷоя будан ва якҷоя амал кардан ба паст кардани сатҳи истисношавӣ ва канорамонӣ, ва баланд намудани сатҳи дастгирии якдигар ёрӣ мерасонад (ниг. ба қисми «Гурӯҳҳои худёрирасон» ва «Созмонҳои одамони дорои маълулият», ки дар зер оварда шудаанд). Иштирок дар ҳаёти ҷамоат Вақто, ки шахс ба ҳаёти ҷамъият саҳмгузор аст, ӯ эътирофи ҷамъиятро ба даст меорад ва ин дар раванди васеъкунии ҳуқуқ ва имкониятҳо аҳамияти калон дорад. Одамони дорои маълулият метавонанд дар сатҳҳои гуногуни ҳаёти ҷамъият иштирок ва саҳми босамар гузоранд. Масалан, дар сатҳи хонавода онҳо метавонанд 6 ДАСТУР ОИД БА ТСҶ; 6 ҚИСМИ ВАСЕЪГАРДОНИИ ҲУҚУҚ ВА ИМКОНИЯТҲО

дар фаъолиятҳои зиёд иштирок намоянд, ғамхорӣ нисбати дигар аъзоёни оила, нигоҳубини ҳайвонот, овардани об, тайёр намудани хӯрок, рӯбучини хонаю ҳавлӣ; дар сатҳи ҷамоат бошад, расонидани ёрии дӯстона ба дигар одамоне, ки ба наздикӣ дорои маълулият гардидаанд, инчунин аъзо шудан ба сафи гурӯҳҳо ё созмонҳо. Иттиҳод ва шарикию ҳамкориҳо Бинобар кам будани шумораашон одамони дорои маълулият, бо дигар гурӯҳҳое иттиҳод ва шарикию ҳамкориҳо мебанданд, ки мақсадҳои якхеларо дар соҳаи фарогирӣ ва рушд ҷорӣ менамоянд. Фарогирӣ дар он ҳолат самаранок мешавад, ки дар он дигар гурӯҳҳо низ иштирок намоянд. Фаъолиятҳои якҷоя ва татбиқи чорабиниҳои гуногун ба баланд бардоштани нақш ва ҳисси соҳибияти ҷамоат мусоидат мекунад.

ЗАМИМАИ 2

ҶУМҲУРИИ ФИЛИППИН

Мила намунаи ибрат ва пайравии хуб нишон медиҳад Мила, духтари филиппинӣ бо бемории модарзодии сутунмӯҳра, ки ба фалаҷи қисмҳои поёнии бадан ва баъзан ба маълулияти ақлонӣ меоварад таваллуд шудааст. Ҳанӯз дар кӯдакӣ ӯ фаҳмид, ки чӣ қадар иллатҳои вай ба зиндагиаш таъсири сахт мерасонад. Сатҳи худбоварӣ ва худбаҳодиҳию устувории ман хеле паст буд, нақл мекунад Мила. – Ман беист аз худ суол мекардам: Барои чи ман? Ҳатто, фикри худкушӣ низ ба сарам меомад. Бо мурури замон ман бо камбудиҳои ҷисмонии худ зиндагӣ кардан ва аз малакаҳои худ истифода бурдан одат кардам. Бо дастгирии лоиҳаи ТСҶ ва ёрии пулии «Хазинаи Симон аз Кирена» мактаби таҳсилоти ҳамагонӣ ва курсҳои омӯзиши муҳосибиро хатм намудам (соли 2007). Пас, аз он ман дар омӯзиш оид бамасъалаҳои рушди худ ва малакаҳои роҳбарӣ иштирок намудам. Аз ҳамон вақт зиндагонии ман дигаргун шуд. Ман як шӯъбаи созмони одамони дорои маълулиятро дар музофоти Албай роҳбарӣ мекунам. Сатҳи худбоварию устуворӣ ва тағйир додани тарзи фикрронӣ ба ман имконият доданд, ки ҳақиқати воқеъии маълулиамро комилан арзёбӣ ва эътироф намоям. Ман аз гӯшанишинии худ баромадам ва ҳоло ҳаракат мекунам, ки барои дигарон намунаи ибрату пайравӣ бошам. Аввалин, чизе, ки мо метавонем ба дигарон тӯҳфа намоем, барои онҳо намуна будан аст. Дорои маълулият будан набояд ба одам барои бадаст овардани мақсадҳояш монеъ шавад».

Бобҳои қисмати мазкури дастур Таблиғ ва ҳимояи ҳуқуқ ва муошират Боби мазкур дар бораи таблиғи худмуҳофизаткунӣ буда, маънои онро дорад, ки одамони дорои маълулият аз номи худ ва ба ҳимояи ақидаҳои худ, инчунин муоширату робита, яъне тарзи фиристодан ва қабули иттилоот, ки барои ҳудҳимоянамоӣ аҳамияти калон дорад, баромад менамоянд. Ҳар дуи ин далелҳо дар ҳолати раҳнамоии раванди пурқувватгардонии одамони дорои маълулият бояд ба инобат гирифта шаванд:онҳо одамони дорои маълулиятро бо оилаи худ ва ҷамоатҳо мепайванданд, ба онҳо имконияту иқтидори интихоб намудан, фикри худро баён намудан ва қабули қарорҳое, ки дар навбати худ, сатҳи устуворӣ ва худбаҳодиҳиро баланд мегардонад, таблиғу рӯҳбаланд менамоянд. Барномаҳои ТСҶ дар гузаронидани кор бо одамони дорои маълулият бо мақсади такмил додани қобилиятҳои онҳо барои муошират ва ҳамкорӣ бо дигар одамон, ки дар охир ба аз худкунии малакаю қобилиятҳои худмуҳофизатнамоӣ оварда мерасонад, нақши муҳим мебозад.

САРСУХАН

Сафарбаркунии ҷамоат Иштироки ҷамоат дар комёбшавии барномаҳои ТСҶ нақши калон мебозад ва сафарбарии ҷомеа стратегияе мебошад, ки онҷалб намудани аъзоёни ҷамоат ва васеъ намудани ҳуқуқ ва имкониятҳои онҳо бо мақсади воридсозии тағйирот ва иҷрои амалҳо равона карда шудааст. Стратегия мазкур дар мамлакатҳои сатҳи даромадашон паст зуд-зуд бо мақсади ҳалли мушкилиҳои рушди ҷамоат ба корбурда мешавад, он инчунин аз тарафи барномаҳои ТСҶ бо мақсади пурқувватгардонии ҷамоатҳо барои ёфтани роҳҳои қонеъ гардонидани талаботи одамонидорои маълулият ва оилаҳои онҳо истифода мешавад.

Иштирок дар ҳаёти сиёсӣ Тарғибу ташвиқи иштироки одамони дорои маълулият дар ҳаёти сиёсӣ муносибати хелемуҳим дар васеъкунии ҳуқуқ ва имкониятҳо мебошад. Қабули қарорҳо дар сиёсат нақши асосиро мебозад, бинобар ин, иштирок дар ҳаёти сиёсӣ ба одамони мушкилӣ дошта имконият медиҳад, ки дар маркази қабули қарорҳо ва таъсиррасонӣ ба дигаргунӣ ва тағйиротҳо бошанд. Роҳу усулҳои зиёд мавҷуданд, ки бо истифодаи онҳо одамон дар сиёсат иштирок менамоянд, аз он ҷумла, иштироки расмӣ (масалан, сиёсати ҳизбӣ дар сатҳҳои маҳаллӣ ва миллӣ) ва ғайрирасмӣ (масалан, дар баҳсҳои сиёсӣ бо дӯстон ва аъзоёни оилаҳои онҳо). Дар боби мазкур,роҳҳои амалии таъмини, он ки одамони дорои маълулият ва аъзоёни оилаҳои онҳо метавонанд ба раванди қабули қарорҳо таъсир расонанд ва ба ҳуқуқҳою имкониятҳои баробар ноил гарданд, дида баромада мешавад.

Гурӯҳҳои худёрирасон Гурӯҳҳои худёрирасон, ин муттаҳидшавии ғайрирасмии одамонест, ки барои ҳалли амалҳои муайян ё ҳалли мушкилиҳои умумӣ муттаҳид мешаванд. Барномаҳои ТСҶ дар фаъолияти худ бояд аз чорчӯбаи манфиатҳои шахси алоҳида бароянд ва одамони дорои маълулият ва оилаҳои онҳоро барои ташкили гурӯҳҳои худёрирасон ташвиқу тарғиб намоянд, ё ба гурӯҳҳои мавҷуда аъзошуда дар фаъолиятҳои онҳо иштирок намоянд. Иштирок дар гурӯҳи худёрирасон метавонад шаффофияти фаъолиятҳоро бо одамони дорои маълулият дар ҷамоати худ беҳтар гардонад, дастгирии дутарафа ва истифодаи якҷояи захираҳоро таъмин намуда, барои ёфтани роҳҳои ҳалли мушкилиҳо якҷоя баромад намоянд, ки он бабаланд бардоштани қобилияту худбаҳодиҳӣ мусоидат менамояд. Маҳз ба воситаи гурӯҳҳои худёрирасон ТСҶ метавонад ба аксари мақсадҳо ноил гардида, ҷараёни васеъкунии ҳуқуқҳо ва имкониятҳоро роҳнамоӣ намояд. Дар ин боб диққати асосӣ ба он ҷудо карда шудааст, ки чи тавр барномаҳои ТСҶ метавонанд раванди ташкили гурӯҳҳои худёрирасонро дастгирӣ намуда таъсиси гурҳҳои ёрирасонро осон гардонад.

Созмонҳои одамони дорои маълулият Онҳо одатан дорои структураи расмӣ мебошанд ва чорабиниҳои васеъро амалӣ менамоянд, аз он ҷумла ҳимояи ҳуқуқҳо ва намояндагӣ. Дастгирии созмону ит8 ДАСТУР ОИД БА ТСҶ; 6 ҚИСМИ ВАСЕЪГАРДОНИИ ҲУҚУҚ ВА ИМКОНИЯТҲО

тиҳодҳо яке аз роҳҳои васеъкунии ҳуқуқ ва имкониятҳои одамони дорои маълулият мебошад. Дар ҷамоатҳое, ки барномаҳои ТСҶ ва созмони одамони дорои маълулият мавҷуданд, онҳо бояд якҷоя амал намоянд. Агар созмони одамони дорои маълулият набошад, пас барномаи ТСҶ бояд барои дар сатҳи ҷамоат ташкил намудани он ёрӣ расонад. Дар боби мазкур ба таври самаранок ташкил намудани он нишон дода шудааст.

САРСУХАН

Тарғибу ҳимояи ҳуқуқ ва муошират Муқаддима Масъалаи тарғибу ташвиқ барои ноил шудан ба адолати иҷтимоӣ, чун фаъолият дар ҳама қисматҳои дастури ТСҶ тавсия шудааст. Фаъолияти мазкур бо истифодаи усулу роҳҳои гуногун аз тарафи одамони гуногун, амалӣ мегардад: масалан, аъзоёни гурӯҳи худёрирасон ё созмони одамони дорои маълулият метавонанд дар якҷоягӣ фаъолиятҳои тарғиботиро барои таъсир расонидан ба қабулкунандагони қарорҳо бо мақсади ноил шудан ба тағйирот ва таъмини сиёсату барномаҳои фарогир барои одамони дорои маълулият ташкил намоянд. Вале қобили қайд аст, ки боби мазкур диққати асосиро ба тарғибнамоӣ барои худ, яъне баромад намудан аз номи худ ба ҳимояи худ бахшида шудааст. Босамар ва муваффақ будани раванди тарғибу ташвиқ аз муҳимияти паёме, ки муҳокима ва шунида мешавад, вобастагӣ дорад. Мутаасифона,қисми зиёди одамони дорои маълулият дар муошират мушкилӣ доранд, бинобар ин аксар вақт овози онҳо шунида намешавад ва онҳо барои таъсир расонидан ба қабули қарорҳо, сиёсат ва хизматрасониҳо, ки ба ҳаёти онҳо таъсир мерасонад, имконияти нокифоя доранд (4). Дар Конвенсия оид ба ҳуқуқи одамони дорои маълулият муҳимияти муошират барои одамони дорои маълулият махсус қайд карда шудааст. Моддаи 9 давлатҳо-иштирокчиёни Конвенсияро даъват менамояд, ки дастрасии одамони дорои маълулият дар асоси баробарӣ бо дигарон ба «....иттилоот ва муоширату алоқа, бо иловаи технологияҳо ва системаҳои иттилоотӣ ва муоширатӣ...», таъмин карда шаванд, ва Моддаи 21 ҳуқуқи «......озодона баён намудани фикр ва ақида, ҳамчунин озодона ҷустуҷӯ, дастрас ва паҳн намудани маълумот ва ақидаҳоро дар асоси баробарҳуқуқӣ бо дигарон ва ба воситаи истифодаи ҳамаи шаклҳои муошират аз рӯи интихобашонро.....», тасдиқ мекунад (5). Таблиғи ҳуқуқҳои худ ва муоширати сифатнок қисми асосии раванди таъмини ҳуқуқҳо ва имкониятҳои одамони дорои маълулият мебошад. Боби мазкур муҳимияти ҳар яке аз ҷанбаҳои номбаршударо махсус қайд карда, тавсияҳои умумиро пешниҳод менамояд, ки онҳоро барномаи ТСҶ метавонад амалӣ намояд.

ДАСТУР ОИД БА ТСҶ; 6 ҚИСМИ ВАСЕЪГАРДОНИИ ҲУҚУҚ ВА ИМКОНИЯТҲО

ЗАМИМАИ 3

ҶУМҲУРИИ ҲИНДУСТОН

Роҳи Ханса ба ҳаёти самаранок Ханса дар оилаи деҳқон, дар деҳаи дурдасти Дханкии аёлати Гуҷарати Ҷумҳурии Ҳиндустон таваллуд шудааст, волидони ӯ коргарони кирояанд ва воситаҳои зиндагиро аз фаъолиятҳои ҳаррӯза дастрас менамоянд.Ханса дорои маълулияти биноӣ, шунавоӣ ва ақибмонӣ аз рушд аст. Дар деҳа ба ӯ лақаби , «Лаънаткардаи худо» гузошта буданд. Аҳолии деҳа хонаи онҳоро давр зада, аз рӯ ба рӯ шудан ба аъзоёни оила канораҷӯӣ мекарданд. Ҳатто, чунин ҳисоб мекарданд, ки вохӯрдан бо аъзоёни ин оила дар саҳро ё дар хонаи дигар деҳқонон гӯё сабабгори нохушӣ мегардад. Азбаски, ризқу рӯзии хонаводаи Ханса аз ёфтани фаъолияти ҳаррӯза вобаста буд, лақабгузорӣ ва табъиз нисбати духтарча ҳамчун бори гарони вазнин ба тамоми оила бор буд. Мавқеи Ханса ва аъзоёни оилаи ӯ танҳо ҳамон вақт дигаргун шуд, ки корманди ТСҶ ба хонаи онҳо ташриф овард. Корманди мазкур малакаҳои зарурии кор кардан бо одамони дорои маълулиятро дар омӯзишҳои созмони «Сенс интернэшнел»аз худ карда буд. Вай ба хонаи Хансаи но мунтазам омада, ба вай барои кашфи муҳити атроф ба воситаи бозӣ ва фаъолиятҳои гуногун ёрӣ мерасонд. Пас аз чанд вақт Ханса каму беш ҷавоб медодагӣ шуда ба аз худкунии баъзе малакаҳои зарурӣ ноил гардид. Ӯ бо забони имову ишора муошират кардан, бо ёрии мӯҳраҳо ҳисоб кардан ва татбиқи амалҳои оддии арифметикиро аз худ намуд. Ӯ ба модараш дар корҳои рӯзғор ёрӣ медодагӣ шуд. Аз як кӯдаки жулидамӯй ва гӯшанишин, Ханса ба навраси озода ва нисбати худ боэътимод мубаддал гашт. Ба сокинони деҳа барои тағйир додани нуқтаи назари худ нисбати Ханса як муддати муайян лозим буд ва бо гузашти вақт эътирофи духтарак назаррас гардид. Фермерҳо аз нав волидони Хансаро барои кор киро мекарданд ва ба мавҷудияти малакаю қобилиятҳои гуногуни духтарча низ аҳамият медодагӣ шуданд. Ҳоло ӯ дар саҳро кор карда ба даромади оилавӣ саҳмгузор аст. Аъзоёни оиларо боз ба чорабиниҳои иҷтимоӣ ва ҷамоатӣ таклиф мекунанд. Ханса бошад, як гурӯҳ дӯстонро аз ҳисоби ҳамсолонаш пайдо кардааст.

ТАРҒИБУ ҲИМОЯИ ҲУҚУҚ ВА МУОШИРАТ

Мақсад Одамони дорои маълулият қобилияти ҳимояи манфиатҳои худро доранд.

Нақши барномаи ТСҶ Нақши барномаи ТСҶ аз дастгирии одамони дорои маълулият бо мақсади рушди малакаҳои ҳимояи манфиатҳои худ ва муошират, ва таъмини имкониятҳои мувофиқ ва дастгирӣ, ки ба онҳодар қабули қарорҳо ва ифшои самараноки эҳтиёҷоту хоҳишҳояшон ёрӣ мерасонад, иборат аст.

Натиҷаҳои чашмдошт • Одамони дорои маълулият ва оилаҳои онҳо маълумот ва воситаҳоиҳои муоширати беҳтарро истифода мебаранд. • Монеаҳо барои муошират, ки дар назди одамони дорои маълулият меистад, кам ва барҳам дода шудаанд. • Одамони дорои маълулият ва оилаи онҳо намояндагии худашонро дар ҷамоат таъмин менамоянд. • Кормандони барномаи ТСҶ чун муоширатчиёни фаъол шинохта шудаанд ва иттилооти мавҷударо боҳамаи тарафҳои манфиатдор бо иловаи одамони дорои маълулияти ба нутқ вобаста мубодила мекунанд.

Мафҳумҳои асосӣ Ҳимояи (таблиғи) манфиатҳои худ чист? Аксари одамон ҳамарӯза ҳимояи манфиатҳои худро барои қонеъ гардонидани талаботи шахсии худ истифода мебаранд. Дар ин ҷо ҳимояи (таблиғи) манфиатҳои худ гуфта, маънои баён карда тавонистани фикри худ, дар назар дошта шудааст, ки он аз донистан ва ҳимоя карда тавонистани ҳуқуқ ва вазифаҳои худ, имконияти интихоб, инчунин, қабули қарорҳо оид ба масъалаҳои ба ҳаёти худ вобаста иборат аст.

Барои чӣ ин муҳим аст? Таблиғу ҳимояи манфиатҳои худ қисми асосии раванди баланд бардоштани салоҳият ва имкониятҳо мебошад. Аз аксари одамони дорои маълулият дар давоми зиндагиашон касе нуқтаи назари онҳоро намепурсад ва доимо ба онҳо нишон медиҳанд, ки чӣ кор кардан лозим аст. Қарорҳои ба ҳаёти онҳо дахлдор асосан аз тарафи дигарон қабул карда мешаванд. Пас аз ба даст овардани малакаҳои таблиғу ҳимояи манфиатҳои худ, одамони дорои маълулият имконияти дифоъ кардан аз ҳуқуқҳои худро пайдо мекунанд, зиндагонии худро идора намуда, қарорҳои аз ҳама барои худ мувофиқу мусоидро қабул менамоянд. Таблиғу ҳимояи манфиатҳои худ метавонад барои одамони дорои маълулият хеле оддӣ бошад, ба монанди интихоб намудани ғизо барои хӯрдан, кадом либосро пӯшидан ё агар сатҳи баландтарро гирем он маънои озодона изҳори фикру ақида намудан оид ба масъалаҳои барои онҳо муҳим, масалан, дар бораи сифати хизматҳое, ки ба онҳо расонда мешавад ва ғайра.

ДАСТУР ОИД БА ТСҶ; 6 ҚИСМИ ВАСЕЪГАРДОНИИ ҲУҚУҚ ВА ИМКОНИЯТҲО

ЗАМИМАИ 4 Таблиғу ҳимояи самараноки манфиатҳои худ Кӯдакони дорои маълулият дар раванди мубоҳисаю музокираҳо оид ба таҳияи Конвенсия оид ба ҳуқуқҳои одамони дорои маълулият нақши муҳим бозиданд. Дар моҳи январи соли 2006 дар раванди даври шашуми гуфтушунидҳо, гурӯҳи кӯдакон аз Ҷумҳуриҳои Халқии Бангладеш, Чин ва Шоҳигарии Британияи Кабир ба НьюЙорк сафар карданд, то ин ки нуқтаи назари худро оид ба зарурати ворид намудани чораҳои махсус дар бораи ҳифзи ҳуқуқҳои кӯдакон, ба Конвенсия баён намоянд. Дар баёнияи васеи хаттии худ онҳо зарурати хотима бахшидан ба масъалаи ҷойгирнамоии кӯдакони дорои маълулият ба муассисаҳои шакли пӯшида, мубориза зидди хушунату табъиз нисбати онҳо ва таъмини дастрасӣ ба хизматрасониҳоро таъкид намуданд. Дар маросими ба имзо расидани Конвенсия дар моҳи марти соли 2007, ду нафар ҷавонон, фаъолони ҳаракати одамони дорои маълулият аз Никарагуа ва Арманистон ба вакилон хотиррасон намуданд, ки дар вақти амалигардонии Конвенсияи нав ба вазъияти кӯдакони дорои маълулият диққати махсус дода шавад. Иштироки ин ду ҷавон бори дигар нишон дод, ки кӯдакони дорои маълулият метавонанд, чун ҳомиёни самараноки ҳуқуқҳои худ баромад намуда салоҳияти иштирок ва қабул намудани қарорҳои ба ҳаёти онҳо дахлдоштаро доранд (6,7,8,9) . Кадом тарзҳои дастгирӣ заруранд? Дар бисёр ҳолатҳо одамони дорои маълулият ба лақабгузорӣ ва табъиз гирифтор мешаванд, ва ба онҳо фикр, орзу ва талаботи худро баён намудан хеле мушкил аст. Аксар вақт, ба чунин одамон барои азхуднамоии малакаҳои таблиғу ҳимояи манфиатҳои худ ёрӣ лозим мешавад (ниг. Ба фаъолиятҳои пешниҳодшуда). Ҳарчанд, таблиғу ҳимояи манфиатҳои худ барои одамони дорои маълулият мақсади ниҳоӣ бошад ҳам, баъзе ҳолатҳо ба онҳо маслиҳату дастгирӣ ё ёрии ҳимоятгар лозим мешавад. Чунин ҳимоятгар метавонад аъзои оила, дӯст, намояндаи ҷамъияти одамони дорои маълулият, ҳимоятгар-ихтиёрӣ аз ҷамоат ё ин ки корманди ТСҶ бошад. Чунин шахс метавонад барои одами дорои маълулият маълумоти лозимаро дастрас намояд, дар вохӯриҳо ва машваратҳо, барои навиштани мактуб оид ба масъалаҳои ҳалталаб ёрӣрасонда, аз номи ӯ дар ҳолатҳои вазнин ва фавқулода баромад намояд.

Муошират Муошират чист? Муошират ин усули интиқоли иттилоот ё мактуб аз як шахс ба шахси дигар мебошад, он инчунин воситаест, ки бо ёрии он муносибатҳои иҷтимоӣ байни фарди алоҳида ва ҷамоатбарпо ва мустаҳкам карда мешавад. Се ҷузъи асосӣ барои муоширати самаранок: восита, сабаб ва имконият ҷудо карда мешавад. • «Восита» - ба чӣ тавр фиристодани иттилоот дахл дорад. Он дар шакли шифоҳӣ ё ба таври хаттӣ, бо забони имову ишора ё ба воситаҳои таҷҳизоти муоширатии ёрирасон рух доданаш мумкин аст. Одамон мехоҳанд ба воситаҳои муоширатие дастрасӣ дошта бошанд, ки он аз ҳама бештар ба талаботи онҳо мувофиқат мекунад (ниг. ба қисми «Тандурустӣ» ва «Воситаҳои ёрирасон»). • «Сабаб» - ба барои чӣ рух додани муошират дахл дорад. Ба рӯйихати сабабҳои хеле зиёд: ифодаи талабу эҳтиёҷоти амалӣ, ба монанди: хоҳиши пурсидани об барои нӯшидан, баёни фикрҳо, нуқтаи назар ваҳиссиёт, пурсидани номи ягон шахс, шинос шудан ё латифа нақл кардан дохил мешавад. • 4 «Имконият» - ба одамон барои муошират намудан бо дигар одамон имконияти доимӣ лозим аст. Аксари одамони дорои маълулият чунин имконият надоранд: ТАРҒИБУ ҲИМОЯИ ҲУҚУҚ ВА МУОШИРАТ

масалан, вақте ки ба хона меҳмон меояд кӯдакони дорои маълулиятро пинҳонмекунанд, шахси калонсоли дорои маълулият, ки пас аз зарбаи асаб (инсулт) гап зада наметавонад, ба муҳокимаи масъалаҳои оилавӣ даъват карда намешавад, шахси дорои маълулияти шунавоӣ дар ҷаласаи шӯро иштирок карда наметавонад, агар тарҷумони забони имову ишора набошад, Чунин имконияти маҳдуд метавонад ба раванди омӯзиш, рушди муошират ва дигар малакаҳо таъсир расонад. Ҳатто бе овоз ҳам одамон муошират карда метавонанд. Агарчи мафҳуми таблиғу ҳимояи ҳуқуқу манфиатҳои худ барои одамони дорои маълулият аз доштани овози худ иборат бошад ҳам, ин айнан маънои доштани овозро надорад. Баъзе одамони дорои маълулият наметавонанд гап зананд ё бо дигарон ба осонӣ муошират намоянд. Одамони дорои маълулияти ҷисмонӣ, шунавоӣ, биноӣ ва ақлонӣ метавонанд ба тарзи муошират ва фаҳмиши соддаи дигар одамони дорои маълулият таъсир расонанд. Аммо, дар хотир доштан лозим аст, ки ҳар як шахс қобилияти муошират намуданро дорад, ҳатто дар сурати гап зада натавонистан ҳам: муошират на танҳо нутқи шифоҳиро дар назар дорад. Одами дорои маълулият метавонад таваҷҷӯҳи худро оид ба он чӣ ки ба вай маъқул аст ё маъқул нест, хоҳишу талаботашро ғайришифоҳӣ баён намояд. Ба муошират инчунин, «…намоиши матн, навиштани ахборот бо ҳуруфи Брайл, алоқа ба воситаи палмосидан, истифодаи ҳуруфи калон, мултимавод ва аудиомаводҳои хаттӣ ва содда, қироаткунанда, воситаҳои ёрирасон ва алтернативии муошират, бо истифодаи технологияҳои иттилоотӣ-муоширатӣ» дохил мешаванд(5). (Ниг. қисмати «Тандурустӣ», ва «Воситаҳои ёрирасон»). ЗАМИМАИ5

ЗАМИМАИ 5

ВЕТНАМ

Транг муносибат намуданро меомӯзад Транги чордаҳсола бо оилаи худ дар деҳаи дурдасти кӯҳӣ зиндагӣ мекунад. Ӯ ба бемории фалаҷи майнаи сар дучор шуда буд, ки он ба вайроншавии нутқ овард.Хешу табор ва дӯстон гапзадани ӯро намефаҳманд, ӯ бошад, забони имову ишораро аз сабаби тағйир ёфтани ҳаракатҳои мувозинатӣ истифода бурда наметавонад. Аз сабаби он, ки Транг дорои малакаҳои маҳдуди муоширатӣ мебошад, аксари одамон ӯро аз ҷиҳати ақлонӣ низ таъсирдида ҳисоб мекунанд. Боре холаи писарбача барои ёрӣ ба барномаи ТСҶ муроҷиат намуд. Кормандони барнома барои сохтани тахтаи муошират, ки дар он тасвири фаъолиятҳо ва чизҳои асосӣ, ки дар ҳаёти Транг ёрӣ мерасонанд инъикос шуда буд. Ҳоло Транг ин тахтаро истифода мебарад, илова бар ин вай бо ҳаракати чашмон изҳори талаби худ, ва мубодилаи маълумотбо хешон ва дӯстон менамояд. Ғайр аз он, кормандони барномаи ТСҶ наздикони Трангро розӣ карданд, таълими хонданро бо ӯ оғоз намоянд.

ДАСТУР ОИД БА ТСҶ; 6 ҚИСМИ ВАСЕЪГАРДОНИИ ҲУҚУҚ ВА ИМКОНИЯТҲО

Монеаҳо барои муошират Таблиғу ҳимояи ҳуқуқу манфиатҳои худ инчунин маънои шунидани овози одамони дорои маълулиятро дорад. Барои ҳамин монеаҳои муоширатро муайян намудан лозим аст. Чор монеаи асосӣ муайян шудааст: монеаҳои ҷисмонӣ, масалан, масофаи калон ёмуҳити номувофиқ, ки ба ҳаракат монеъ мешавад; монеаҳои маъноӣ, масалан, истифодабарии калимаҳои мураккаби касбӣ ва монеаҳои ба муносибат вобаста, масалан муошират накардан бо шахсе, ки бо сабаби хашмгинӣ ё назарбаландӣ мушкилии баёни фикру ақидаи худро дорад; монеаҳое, ки бо ҷойгирнамоии маълумот вобаста аст, масалан муайян накардани вақти мувофиқ ё пешниҳоди иттилооти зиёд. Барои он, ки муошират босамар бошад, монеаҳои мавҷуда бояд муайян карда шуда, нақшаи қадам ба қадам бартараф намудани онҳо таҳия карда шавад.

Фаъолиятҳои пешниҳодшаванда

Барои дастгирии раванди таблиғу ҳимояи ҳуқуқу манфиатҳоихуд ва рушди муоширати босамар бо мақсади васеъкунии ваколату имкониятҳои одамони дорои маълулият кормандони ТСҶ набояд танҳо, ба фарди муайян ва муҳити атрофи ӯ диққат диҳанд, балки барои беҳтар намудани малакаҳои муоширатиихуд низ диққат диҳанд.

Фаъолиятҳои пешниҳодшаванда Барои дастгирии раванди таблиғу ҳимояи ҳуқуқу манфиатҳои худ ва рушди муоширати босамар бо мақсади васеъкунии ваколату имкониятҳои одамони дорои маълулият кормандони ТСҶ набояд танҳо, ба фарди муайян ва муҳити атрофи ӯ диққат диҳанд, балки барои беҳтар намудани малакаҳои муоширатии худ низ диққат диҳанд.

Гузаронидани арзёбии умумии муошират Маълумоти ҳаматарафаро оид ба гузаронидани арзёбии умумии муошират аз маводи зерин дастрас намудан мумкин аст: «Биёед муошират мекунем. Дастур барои одамоне, ки бо кӯдакони дорои мушкилии муоширатӣ кор мекунанд»,(10). Дар зер якчанд ақидаҳо, ки дар вақти гузаронидани арзёбии сифати муошират ба инобат гирифтан лозим аст, оварда шудаанд: • Кадом усулҳои муошират имрӯзҳо истифода мешаванд? • Онҳо то кадом дараҷа хуб истифода мешаванд? (малакаҳои ҳам одамони дорои маълулият ва ҳам дорои маълулият набударо арзёбӣ намоед) • Оё системаи муошират барои ҳама фаҳмо аст? • Оё одами дорои маълулият набуда, дар ҳақиқат талаботи одамони дорои маълулиятро мефаҳмад? • Одами дорои маълулият бештар бо кӣ муошират мекунад? • Одами дорои маълулият барои чӣ муошират менамояд? Бо мақсади ҷалбшавӣ, изҳори талаботи махсуси амалӣ ё барои изҳори ҳиссиётҳои худ? • Фарди алоҳида кадом имкониятҳои муошират намуданро дорост? Оё одамони зиёде барои бо ӯ муошират намудан ҳастанд, ё ӯ дар канормонда ва танҳо аст? • Оё барои муоширати хуб боз монеаҳои дигар мавҷуданд? • Оё мавқеъ, қудрат ва нақш ба раванди муошират таъсир мерасонанд? Масалан, оё зани дорои маълулият дар назди мард баромад мекунад? Оё аъзоёни ТАРҒИБУ ҲИМОЯИ ҲУҚУҚ ВА МУОШИРАТ

оила аз иҷозат додан барои муошират бо дигарон ба аъзои оилаашон, ки дорои маълулият мебошад, шарм медоранд?

Дастгирии раванди рушди малакаҳои муошират Кормандони ТСҶ бояд бевосита бо одамони дорои маълулият ва оилаҳои онҳо фаъолият баранд, то мутмаин бошанд, ки онҳо малакаҳои муоширатро азхуд намудаанд. Дастгирӣ ба талаботҳои фардӣ ва вазъият такя намуда новобаста аз тарафи кормандони барномаи ТСҶ ё дигарон расонида мешавад. Дар манбаъҳои аллакай номбаркарда ба монанди: «Биёед муошират мекунем» маслиҳатҳои зиёдро дар ин бора дарёфт намудан мумкин аст. Бо муайян намудани одамони дорои маълулияти муоширатӣ кормандони барномаи ТСҶ метавонанд: • Раҳнамоии раванди равонасозӣ ба назди мутахассисони касбӣ, албатта дар он маҳалҳое, ки онҳо мавҷуданд, бо мақсади дастрасӣ ба хизматрасониҳои, масалан, мутахассис оид ба нутқ ва забон (логопед); • 4 ба аъзоёни оила фаҳмонидани он, ки баъзе одамон, мумкин аст, гап зада наметавонанд ва таъмини иттилоот оид ба тарзҳои дигари муошират, масалан, забони имову ишора ё тахтаи муошират; • 4 мутмаин будан, ки одамони ба воситаҳои ёрирасон ниёздошта дар ҳолати зарурӣ онҳоро дастрас мекунанд аз; он ҷумла ташкили, омӯзишҳо барои сохтани чунин таҷҳизотҳо (ниг. қисмати«Тандурустӣ» ва «Воситаҳои ёрирасон»); • 4 мутмаин будан, ки одамони ба воситаҳои ёрирасони шунавоӣ ниёздошта, маълумотро оид ба он, ки аз куҷо чунин таҷҳизотро дастрас, чӣ тавр онро интихоб, истифода ва нигоҳубин кардан мумкин аст, иттилооти пурра дошта бошанд; • гузаронидани омӯзиш ба одамони дорои маълулият оид ба забони имову ишора ё пешниҳоди иттилоот оид ба дастрас намудани дастурамал оид ба истифодаи забони имову ишора; • 4 таблиғу рӯҳбаланд ва ҷалб намудани одамони дорои мушкилиҳои муоширатӣ ба ҳаёти ҳаррӯза (масалан, рафтан ба бозор,тайёр намудани хӯрок, рӯбучини хона, овардани об) ва омӯзонидани калима ва ибораҳои соддаи имову ишора, кӣ барои муошират дар сатҳи ҷамоат лозим шуданашон мумкин аст; • барпо намудани робита бо гурӯҳу клубҳо, бо мақсади рушди ҳамкориҳои иҷтимоӣ, масалан, клубҳои одамони дорои маълулияти шунавоӣ, одамоне, ки аз зарбаи асаб азоб мекашанд, сексияҳои варзишӣ ва клубҳои бозиҳои фарогир барои одамони дорои маълулият ва ғайра

ЗАМИМАИ 6 Стефани ҷаҳони навро мешунавад Кӯдакони дорои маълулияти шунавоӣ мумкин аст, ба воситаҳои шунавоӣ, ки алоқаро бо оила, дӯстон ва омӯзгорон осон мекунанд, ниёз дошта бошанд. Барномаҳои ТСҶ метавонанд барои дастрасӣ ба воситаҳои ёрирасон ва омӯзиш оид ба истифодабарӣ ва нигоҳубини онҳо ёрӣрасонанд.Онҳо инчунин барои ёфтани суроғаи мағозаи батареяҳои арзон ва дар ҳолати зарурӣ тарғиби истифодаи забони имову ишора низ ёрӣ расонда метавонанд. Иллати ношунавоии Стефани солҳои зиёд ташхис накарда буд. Ӯ дар танҳоӣ зиндагӣ мекард ва танҳо бо модараш дар муошират буд.Табиби ихтиёрии барномаи маҳаллии ТСҶ муқаррар намуд, ки ӯ дорои маълулияти шунавоӣ аст ва ба индарнатиҷаи гирифтор шудан ба бемории сирояти гӯш дучор гардидааст. Ба духтарак табобатро таъин намуданд ва пас, аз он бо воситаи шунавоӣ таъмин намуданд. Стефани ба мактаби ибтидоӣ рафтанро сар кард ва ин саҳифаҳои навро дар ҳаёти ӯ оғоз намуд. Ӯ дигар худро дарканормонда ҳис намекунад ва ҳамарӯза бо дӯстони худ рафтуомад мекунад. 16 ДАСТУР ОИД БА ТСҶ; 6 ҚИСМИ ВАСЕЪГАРДОНИИ ҲУҚУҚ ВА ИМКОНИЯТҲО

Бартараф намудани монеаҳо барои муошират Барномаҳои ТСҶ метавонанд барои паст ва бартараф кардани монеаҳо барои муошират дар муҳит, ёрӣ расонанд: • таблиғи муносибатҳои мусбӣ дар муҳити хонавода бо мақсади ҳарчӣ баланд намудани имкониятҳои муошират барои кӯдакон ва калонсолони дорои маълулият; • муайян намудани ҳамсӯҳбатони асосӣ барои одамони дорои маълулият, ки барои шунидани фикру ақидаҳои онҳо шавқманданд; • 4 табодули иттилоот бо дигарон дар бораи воситаҳои муоширати писандидаи онҳо; инкишоф додани чунин усулҳое, ки ба одамони дорои маълулият имконияти мустақилона муошират намуданро фароҳам меоварад, масалан: барномаи ТСҶ метавонадбарои одами дорои маълулият «варақаи муошират»-ро таҳия намояд, ки дар он бо истифода аз кадом усул бо ӯ муошират намудан беҳтар аст, дарҷ гардида бошад; • 4 ба аъзоёни оила ва ҷамоат омӯзонидани стратегияҳои муошират, ки барои одамони дорои маълулият мувофиқ бошанд: масалан, бисёртар ҷудо намудани вақт барои сӯҳбат кардан, истифодабарии суханронии содда, имову ишора, нишонаҳо, расмҳо ё алифбои Брайл; • 4 пешниҳод намудани маслиҳатҳо оид ба мутобиқнамоии муҳит барои муоширати беҳтар: масалан, ҷудо намудани манзили ором барои гуфтугӯ бо шахсоне, кисатҳи шунавоияшон паст аст, пешбинии равшании комил барои сӯхбат намудан бо шахси дорои маълулият, ки аз лаб мехонад; • 4 мусоидат намудан барои ташкил намудани гурӯҳи тарҷумонҳои болаёқати забони имову ишора, дар ҳамкорӣ бо Созмонҳои одамони дорои маълулият, хеле манфиатнок аст; • истифода бурдани чорабиниҳои оммавӣ бо иштироки ВАО бо мақсади баланд бардоштани сатҳи огоҳии аҳолӣ оид ба мушкилиҳои одамони дорои маълулияти нутқ; • дар якҷоягӣ бо Созмонҳои одамони дорои маълулият таблиғ намудани зарурати истифодаи иттилооти мавҷуда ва гунаҳои муоширатӣ дар ҳама фаъолиятҳо, ба монанди омӯзишҳо, чорабиниҳои ҷамъиятӣ ва барномаҳои ба рушд равонашуда.

Хуш омадед Ассотсиатсияи занњои ношунаво Вилояти марказї

ТАРҒИБУ ҲИМОЯИ ҲУҚУҚ ВА МУОШИРАТ

ЗАМИМАИ 7

ҶУМҲУРИИ ФИЛЛИПИН

Имзогузорӣ барои ояндаи беҳтар Дар ҷазираи Бохоли Ҷумҳурии Филиппин барномаи маҳаллии ТСҶ омӯзиши заминавии забони имову ишоратро барои одамони дорои маълулияти шунавоӣ, аъзоёни оилаҳои онҳо ва ҷамоатҳо ташкил намуд. Дар соли 2006 ин забонро зиёда аз 200 нафар одамони гуногуни синни аз 8 то 68 сола аз худ карданд ва пас, аз он омӯзиши дигар аъзоёни оилаҳои худ ва ҷамоатҳоро оғоз намуданд.Ташаббуси мазкур мақсади беҳтар иттилоот додан дар бораи маданияти одамони дорои маълулияти шунавоӣ, бедор намудани ҳисси эҳтиром нисбати онҳо ва хоҳиши муошират намудан бо онҳоро дорад. Дар охири яке аз чунин даврҳои омӯзиши чорҳафтаина тренерон (қисми зиёди онҳо калонсолони дорои маълулияти шунавоиянд) барои гузаронидани барномаҳои таълимии забони имову ишора ба донишгоҳи маҳаллӣ даъват шуданд. Донишгоҳ музди гузаронидани омӯзишро пардохт намуд. Се нафар хатмккунандаи беҳтарини ин донишгоҳ ҳоло дар лоиҳаи ТСҶ ба ҳайси омӯзгор барои донишҷӯёни дорои маълулияти шунавоӣ, ки дар мактаби олӣ таҳсил мекунанд, фаъолият менамоянд.

Пешниҳоди ёрӣ барои таблиғу ҳимояи манфиатҳои худ Кормандони барномаи ТСҶ бояд: • а 4 з одамони дорои маълулият ба чӣ ниёз доштанашонро пурсон шуданро ҳамеша дар хотирдошта бошанд; • 4 ба одамони дорои маълулият дар бораи маълулияташон иттилоот диҳанд; • 4 ба одамон модели муносибати иҷтимоиро фаҳмонанд; • 4 ба одамони дорои маълулият оид ба ҳуқуқ ва ӯҳдадориҳояшон иттилоот пешниҳод намоянд; • 4 одамони дорои маълулиятро дар раванди қабули қарорҳо барои иштирок дар барномаи ТСҶ ҷалб намоянд; • 4 ба одамон оид ба хизматрасониҳои дар сатҳи ҷамоат мавҷудбуда, иттилоот пешниҳод намоянд; • 4 ба одамони дорои маълулият барои барпо намудани робитаҳои ҳамкорӣ бо гурӯҳҳои худёрирасон ва созмони одамони дорои маълулият, агар дар ҷамоат мавҷуд бошад, ёрӣ расонанд.

Ноил шудан ба он, ки кормандони ТСҶ муоширатчиёни таъсирбахш бошанд Бо мақсади дастгирии одамони дорои маълулият ба воситаи чорабиниҳои таблиғотӣ-иттилоотӣ ба кормандони ТСҶ муоширатчиёни таъсирбахш будан зарур аст. Аз кормандони ТСҶ талаб карда мешавад, ки бо одамони табақаҳои гуногун ва соҳаҳои фаъолияти гуногуни ҷамъият дар алоқа шаванд ва ба таври буррою фаҳмо муошират намоянд, махсусан агар мавзӯъҳо мушкил ё ҳассос бошанд, мавқеъ 18 ДАСТУР ОИД БА ТСҶ; 6 ҚИСМИ ВАСЕЪГАРДОНИИ ҲУҚУҚ ВА ИМКОНИЯТҲО

ва сатҳи фаъолият гуногун бошад, шояд забони якхелаи гуфтугӯӣ набошад ё сатҳи саводнокию маърифатнокӣ гуногун бошад.Ба кормандони ТСҶ зарур аст, ки: • 4 муҳити мусоид ва дӯстонаро бо мақсади ҳавасманд намудан ва дастгирии одамони дорои мушкилӣ дар муошират барои ифшо намудани нуқтаи назари худ тайёр намоянд; • 4 бо забон ва лаҳҷаи маҳаллӣ гуфтугӯ намоянд; • 4 забони имову ишораи маҳаллиро донанд ва дигар усулҳои (алтернативии) муоширатро истифода бурда тавонанд; • тафовутҳои фарҳангӣ, синфӣ ва табақавиро фаҳманд ва риоя намоянд; бояд намунаи муносибати боэҳтиромона бо одамони дорои маълулият, занҳо ва дигар гурӯҳҳои осебпазир бошанд; • 4 мунтазам бо тарафҳои гуногуни манфиатдори соҳаи тандурустӣ, маориф, худтаъминкунӣ ва корҳои иҷтимоӣ муошират намуда, раванди мубоҳисаҳоро ҳангоми вохӯриҳои тарафҳои манфиатдор раҳнамоӣ намоянд; • 4 воситаҳои афкори умумро барои муошират бо аҳли ҷомеа истифода баранд.

САФАРБАРНАМОИИ ҶАМОАТ

Сафарбарнамоии ҷамоат Муқаддима Сафарбарнамоии ҷамоат ин ҷараёни муттаҳиднамоии шумораи имконпазири тарафҳои манфиатдор бо мақсади баланд бардоштани сатҳи огоҳии аҳолӣ ва талабот ба барномаи махсус, бо мақсади ёрӣ расонидан дар пешниҳоди захираҳо ва хизматрасониҳо, пурқувватгардонии иштироки ҷамоатҳо ва таъмини устуворӣ ва боварӣ ба иқтидори худ, мебошад. Агар одамон аз қисмҳои гуногуни ҷамоат мақсади умумӣ дошта бошанд ва фаъолона ҳам дар муайян намудани талаботҳо ва ҳам дар татбиқу ҳал намудани онҳо иштирок намоянд, пас ба бисёр чизҳо ноил шудан мумкин аст. Сафарбарнамоии ҷамоат ба васеъкунии ҳуқуқу ваколатҳои онҳо мусоидат намуда имконият медиҳад, ки бо ҳар гуна иқдомҳо баромад намоянд ва ҷараёни рушди худро назорат намоянд. То ин ки дастгирӣ аз тарафи ҷамоат таъмин нагардад ва соҳаҳои гуногуни ҷамъият фаъолона ба раванди воридсозии тағйирот ҷалб нашаванд, дар масъалаи фарогирии одамони дорои маълулият ба ҳаёти ҷамоат ба муваффақиятҳои назаррас ноил шудан номумкин аст (11). Барномаҳои ТСҶ метавонанд сафарбарнамоии ҷамоатро барои як ҷо ҷамъ овардани тарафҳои гуногуни манфиатдор истифода баранд, масалан, одамони дорои маълулият ва аъзоёни оилаҳои онҳо, гурӯҳҳои худёрирасон, созмонҳои одамони дорои маълулият, аъзоёни ҷамоат, мақомотҳои маҳаллии ҳокимият, пешвоёни маҳаллӣ, шахсоне, ки қарорҳо қабул менамоянд ва таҳиягарони сиёсатро барои бурдани кор бо мақсади бартараф намудани монеаҳои дохили ҷамоатӣ, таъмини боммуваффақиятонаи фарогирии одамони дорои маълулият ба ҳаёти ҷамоат бо ҳуқуқҳо ва имкониятҳои баробар истифода бурдан мумкин аст. Дар боби мазкур, диққати асосӣ ба он дода мешавад, ки чӣ тавр барномаҳои ТСҶ метавонанд одамонро барои амалҳои якҷоя муттаҳид намоянд ва барои ҷамоатҳое, ки дар он ҷо онҳо кор мекунанд, ба дигаргунию тағйирот ноил шаванд. Сурати 1. Чор марҳилаи сафарбарии ҷамоат

1. Муттањидшавии одамон

4. Осон ва мустањкам намудани иштирок дар њаёти љамоат

Барномаи муаянкунандаи устуворї ва боварї ба имкониятњои шахсї

2. Бењтарсозии иттилоотнокии одамон

3. Расонидани ёрї дар самти захирањо ва хизматрасонињо

ДАСТУР ОИД БА ТСҶ; 6 ҚИСМИ ВАСЕЪГАРДОНИИ ҲУҚУҚ ВА ИМКОНИЯТҲО

ЗАМИМАИ 8

ҶУМҲУРИИ КОЛУМБИЯ

Васеъкунии ваколатҳо ва имкониятҳо ба воситаи гузоштани баъзе вазифаҳои роҳбар ба дигар кормандон Дар бисёр мунитсипалитетҳои Ҷумҳурии Колумбия барномаҳои ТСҶ, ки аз тарафи мақомоти маҳаллии ҳокимият маблағгузорӣ ва идора карда мешаванд, фаъолият мекунанд. Дар соли 2002 баъди якчанд соли кори амалӣ, маъмурияти яке аз ноҳияҳо дарк намуданд, ки бисёр барномаҳое, ки онҳо амалӣ менамоянд, устувор нестанд ва иштироки ҷамоатҳоро пешбинӣ наменамоянд. Бинобар ин татбиқи лоиҳаи таҷрибавии «Фонди одамони дорои маълулияти Каукасия»ро дар мунитсипалитети Каукасия дар шимоли мамлакат оғоз намуданд. Мақсади асосии лоиҳа аз раҳнамоии раванди пурқувватнамоии одамони дорои маълулият бо роҳи гузоштани баъзе вазифаҳои роҳбарикунанда ба дӯши онҳо дар барномаҳои ТСҶ ва иҷро намудани нақши муҳим ва мустақилӣ дар банақшагирӣ ва идоракунии ҳаёти худ, ва мусоидат намудан ба васеъкунии ҳуқуқҳо ва имкониятҳои одамони дорои маълулият буд. Лоиҳа бисёр аъзоёни ҷамоатро, аз ҷумла одамони дорои маълулият, волидони онҳо, шахсонеро, ки одамони дорои маълулиятро нигоҳубин менамоянд, муҳоҷирони муваққатӣ, намояндагони аҳолии маҳаллӣ, аъзоён ва пешсафони ҷамоатро водор намуд, ки муттаҳид шаванд ва барномаро дастгирӣ намоянд. Айни замон фонд 218 иштирокчӣ дорад ва 20 ихиёриро ҷалб намудааст, ки ҳамчун кормандони барномаи ТСҶ фаъолият менамоянд. Вазифаҳои ин кормандон аз он иборат аст, ки дар навбати аввал одамони дорои маълулиятро муайян намоянд ва ба онҳо ва аъзоёни оилаи онҳо ёрии зарурӣ расонанд. Онҳо оид ба баланд намудани худбаҳодиҳии одамони дорои маълулият, мусоидат намудан ба фарогирӣ дар оилаҳо, беҳтар намудани дастрасӣ ба соҳаҳои тандурустӣ, маориф, меҳнат ва шуғл, кор мебаранд. Фонд якчанд нобаробариро аз сар гузаронид: масалан, баъзе аз иштирокчиёни лоиҳа манфиатҳои худро аз манфиатҳои гурӯҳ болотар мегузоштанд, норасогии захираҳо барои ҳалли мушкилоти одамони дорои маълулият дар сатҳи мунитсипалӣ ҳис карда мешуд, сохторҳо бошанд (таъминкунандагони хизматрасониҳо) баъзан ба мушкилоти одамони дорои маълулият бетарафӣ зоҳир менамуданд. Аммо, бо гузаштани вақт дар натиҷаи кори бошиддат кормандони Фонд ин мушкилотро бартараф намуда, тавонистанд хазинаи устувор ва ботартибро ташкил намоянд. Ба шарофати стратегияи сафарбарнамоии пай дар пайи ҷамоат, кормандони лоиҳа аҳолии онро барои зоҳир намудани шавқ ба мушкилоти мазкур ва барои машғул шудан бо кор бо одамони дорои маълулият, рӯҳбаланд намуданд. Онҳо барои наздик шудани одамони дорои маълулият ва ҷамоатҳои онҳо мусоидат намуда, ва пешсафони ҷамоатҳоро барои тарафдорӣ намудани манфиатҳои одамони дорои маълулият дар сохторҳои ҳокимияти маҳаллӣ таблиғ менамоянд.

САФАРБАРНАМОИИ ҶАМОАТ

Мақсад Ҷамоатҳои маҳаллӣ қобилияту имконияти бартараф намудани монеаҳое, ки одамони дорои маълулият ва аъзоёни оилаҳои онҳо бо онҳо рӯ ба рӯ мешаванд, доранд ва дар раванди фарогирии онҳо ба ҳаёти ҷамоатҳо нақши фаъолро мебозанд.

Нақши барномаҳои ТСҶ Нақши барномаҳои ТСҶ аз сафарбаркунии ҷамоатҳо бо мақсади дигаргун намудани муносибати манфӣ нисбати онҳо ва аъзоёни оилаҳои онҳо, таъмини дастгирии барномаҳои ТСҶ аз тарафи ҷамоатҳо ва ба назар гирифтани мушкилиҳои одамони дорои маълулият дар ҳамаи сохторҳои рушд, иборат аст.

Натиҷаҳои чашмдошт • Ҷ 4 амоатҳо аз эҳтиёҷоту талаботи одамони дорои маълулият огоҳанд ва беҳтар намудани сифати ҳаёти ин одамон ва оилаҳои онҳоро мақсади худ қарор додаанд; • 4 Монеаҳои дохили ҷамоатӣ барои одамони дорои маълулият ва аъзоёни оилаҳои онҳо паст ё бартараф шудаанд. • 4 Ҷамоатҳо оид ба барномаҳои ТСҶ ва оид ба он, ки чӣ тавр захираҳои онҳоро барои рушд ва дастгирии барномаҳои ТСҶ истифода баранд, донишу малакаи кифоя доранд. • 4 Ҷамоатҳо дар банақшагирӣ ва амалишавии барномаҳои ТСҶ ва инчунин, дар идоракунии онҳо иштирок менамоянд.

Мафҳумҳои асосӣ Муайян намудани мафҳуми «ҷамоат» Мафҳуми «тавонбахшӣ дар сатҳи ҷамоат» аллакай нишон медиҳад, ки ҷамоат дар ҳар гуна барномаи ТСҶ нақши асосиро мебозад. «Ҷамоат»-ро ҳамчун ҷамъи одамоне, ки дар асос ё шакли муташаккили иҷтимоӣ истиқомат менамоянд, муайян намудан мумкин аст. Аммо, ҳамчун қоида, ҷамоатҳо якхела нестанд ва аъзоёни онҳо одатан хусусиятҳои гуногуни сиёсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва маданӣ, манфиатҳо ва орзуҳо доранд (12). Масалан, аъзоёни ҷамоати деҳотии «анъанавӣ» метавонанд ба гурӯҳҳои гуногуни этникӣ мансуб бошанд, бо забонҳои гуногун суханронӣ намоянд, назарияҳои гуногуни диниро тарафдорӣ намоянд ва дар амалҳои гуногуни маданӣ иштирок намоянд.

Тарафҳои манфиатдор дар ҷамоат Ҷамоатҳо аз одамон, гурӯҳҳо ва созмонҳои гуногун иборатанд, ки қисми зиёди онҳо тарафҳои манфиатдори муҳими барномаҳои ТСҶ мебошанд. Ба онҳо одамони дорои маълулият ва аъзоёни оилаҳои онҳо, ҳамсояҳо ва дӯстонашон, муаллимони мактабҳо, гурӯҳҳои худёрирасон, Созмонҳои одамони дорои маълулият ва намояндагони мақомотҳои маҳаллии ҳокимият дохил мешаванд. Боби «Идоракунӣ» (дар қисмати Муқаддимавӣ) оид ба тарафҳои манфиатдор иттилооти муфассал, аз ҷумла хулосаи нақшу масъулиятҳои асосии онҳоро пешниҳод менамояд. Бояд қайд кард, ки дар ҳар як ҷамоат баъзе тарафҳои мафиатдор (масалан, пешсафони қабилагӣ, динӣ ё сиёсӣ) назар ба дигарон бештар обрӯманд мебошанд ва ҳангоми қабули қарорҳо оид ба масъалаҳои ба ҷамоатҳо вобаста салоҳияти бештар доранд. 22 ДАСТУР ОИД БА ТСҶ; 6 ҚИСМИ ВАСЕЪГАРДОНИИ ҲУҚУҚ ВА ИМКОНИЯТҲО

Маълулият чун мушкилии ҷамоатӣ Ҳамаи мушкилоти рушди ҷамоатҳо, ки бо саломатӣ, маориф, таъминот бо об ва системаи корезӣ, сохтмони манзил, нақлиёт ва муҳити зист ба пайдоиш ва паҳншавии маълулият таъсир мерасонанд (ниг. ба қисми «Саломатӣ»). Ҳамин тавр, маълулият масъалаи муҳими ҳаёти ҷамоатҳо аст, ки мутассифона ҳанӯз ба эътибор гирифта намешавад. Дар бисёр ҷамоатҳо монеаҳое мавҷуданд, ки ба сифати ҳаёти одамони дорои маълулият ва аъзоёни оилаҳои онҳо таъсир мерасонанд. Ба онҳо монеаҳое, ки бо муҳити ҷисмонӣ, муносибат, маданият, дастрасии хизматрасониҳо ва инчунин, монеаҳои хизматрасонӣ ва сиёсӣ алоқаманданд, дохил мешаванд. Тавсифи муфассалтари намудҳои гуногуни монеаҳо, ки одамони дорои маълулият ва аъзоёни оилаҳои онҳо бо онҳо метавонанд рӯ ба рӯ шаванд, дар қисмҳои алоҳидаи Дастури мазкур оварда мешаванд. Муҳим он аст, ки барномаҳои ТСҶ дар ҳар як ҷамоат тавонанд монеаҳоеро, ки бисёртар ба ҳаёти одамони дорои маълулият ва аъзоёни оилаҳои онҳо таъсир мебахшанд, дарк ва муайян намоянд.

Сафарбарнамоии ҷамоат Дар масъалаҳои соҳаи рушд ба ҷамоатҳо аҳамияти калон дода мешавад, ки онҳо на танҳо қабулкунандаи ёри пулӣ ва хизматрасониҳо мебошанд, балки нақши асосиро дар фаъолияти ба рушд равонашуда мебозанд. Чунин ақида мавҷуд аст, ки ҷамоат мушкилиҳои худро аз ҳама беҳтар арзёбӣ карда метавонад ва барои ҳалли онҳо чораҳои зарурӣ низ андешида метавонад. Барномаи ТСҶ стратегияи рушди фарогир дар сатҳи ҷамоат мебошад, бинобар ин, муҳимияти иштироки он эътироф гардидааст – масалан, ақидаи ҷамоатҳо ба назар гирифта мешаванд ва онҳо бевосита дар қабули қарорҳо инчунин, дар фаъолияте, ки ба ҳаёти онҳо таъсир мерасонадд, иштирок менамоянд (ниг. ба қисми «Иттилооти муқаддимавӣ»). Сафарбаркунии ҷамоатҳо – ин стратегияе мебошад, ки онро барномаҳои ТСҶ метавонанд истифода намуда, масъалаҳои одамони дорои маълулиятро на танҳо кори худи одамони дорои маълулият, балки кори ҳар шаҳрванд намоянд. Ин стратегияе мебошад, ки аз тарафи барномаҳои ТСҶ барои ҷалби тарафҳои манфиатдор дар сатҳи ҷамоат дар чорабиниҳояшон бояд истифода бурда шавад, ба рушди фарогир мусоидат намоянд. Вақте, ки барномаҳои ТСҶ ҷамоатҳоро ба кори худ ҷалб менамоянд, эҳтимолияти манфиатбинии одамони дорои маълулият ва аъзоёни оилаҳои онҳо ҳатто, пас аз қатъ гардидани маблағгузорӣ ва дастгирии онҳо низ давом меёбад.

САФАРБАРНАМОИИ ҶАМОАТ

ЗАМИМАИ 9

ЭФИОПИЯ

Сохтани кӯпрукҳо барои ҳавасмандии ҷамоатҳо Дар музофоти Адаамаи Ҷумҳурии Федеративӣ Демократии Эфиопия корманди ТСҶ аз шикастани кӯпруки деҳа огоҳ гардид, ки мушкилии вазнин на танҳо барои одамони дорои маълулият, балки барои ҳамаи одамони маҳал буд:масалан, як писарбача аз ноилоҷӣ аз дарёча шино карда гузаштанӣ шуда, дасташро шикастааст. Корманди ТСҶ бо маъмурияти мактаб ва мақомоти маҳаллии ҳокимият дар тамос шуда, кумитаи маҳаллиро созмон дод, то дастрасиро ба ҳамаи қисматҳои маҳал таъмин намоянд. Кумита ҷамоатро сафарбар намуда, қарор доданд, ки бо маблағ ва қувваи корӣ барои барқарорсозии кӯпрук ёрӣ диҳанд. Дар натиҷа, дар ҳамкорӣ бо мақомоти маҳаллии ҳокимият, ки раҳнамоии раванди сохтмонро ба ӯҳда гирифт, кӯпруки нав сохта шуд. Баъди ба итмом расидани сохтмон, кумита мақомоти маҳаллии ҳокимиятро барои давом додани фаъолиятҳо бо мақсади таъмини фарогирии одамони дорои маълулият ба ҳаёти ҷамоат рӯҳбаланд намуд. Мақомоти маҳаллии ҳокимият ва кумитаи ҷамоатӣ қарор қабул намуданд, ки ба инфрастуктураи мактаби маҳаллӣ баъзе навгониҳоро ворид намуда, барои бештар дастрас шудани он ба кӯдакони дорои маълулият мусоидат намоянд. Кормандони барномаи ТСҶ дарк намуданд, ки ҷамоат, захираи асосӣ ва муҳим буда, онро бо мақсади беҳтар намудани шароити зиндагии одамони дорои маълулият ва умуман аҳолии ҷамоат ба воситаи фаҳмондадиҳӣ ва рӯҳбаланднамоӣ сафарбар намудан муҳим аст. Ҳатто бо захираҳои начандон калон ба муваффақияти калон ноил гардидан мумкин аст, махсусан агар ташаббус аз тарафи худи аъзоёни ҷамоат пешниҳод шавад

Фаъолиятҳои пешниҳодшаванда Азбаски сафарбарии ҷамоат, раванди давомнок аст, дар боби мазкур дар бораи он дастури муфассал оварда нашуда,фаъолиятҳое пешниҳод мешаванд, ки хосияти умумӣ дошта, таҳти сарлавҳаҳои асосӣ пешниҳод мегарданд. Бисёре аз он фаъолиятҳо ба фаъолиятҳои дигар қисматҳои Дастури мазкур монанд буда, қобили истифодабарӣ мебошанд (махсусан нигаред ба боби «Идоракунӣ»).

Ҷамъ намудани иттилоот дар бораи ҷамоат Барои сафарбар намудани ҷамоат бо мақсади ҳал намудани мушкилиҳои одамони дорои маълулият ва дастгирии раванди таҳия ва татбиқи барномаҳои ТСҶ, пеш аз ҳама дар бораи он иттилооти кофӣ доштан зарур аст. Барномаи ТСҶ бояд оид ба шароитҳое, ки одамон зиндагӣ менамоянд, масалан, вазъу муҳити иқтисодӣ, иҷтимоӣ, сиёсию фарҳангӣ ва инчунин мушкилиҳое, ки аҳолии ҷамоат бо онҳо рӯ ба рӯ мешавад, фаҳмиши умумӣ пайдо намоянд. Воситаи аз ҳама самараноки рушди чунин фаҳмиш,таҳлили вазъ мебошад, ки тавсифи он дар боби «Идоракунӣ» дода шудааст. Ҷузъи муҳими сафарбарии ҷамоат муайян намудани сохторҳои салоҳиятноки он мебошад. Шахсони вазифадорро муайян намудани зарур аст, масалан роҳбарони маъмурияти маҳаллӣ, фаъолони гурӯҳҳои ҷамоатӣ ва созмонҳо (гурӯҳҳои худёри24 ДАСТУР ОИД БА ТСҶ; 6 ҚИСМИ ВАСЕЪГАРДОНИИ ҲУҚУҚ ВА ИМКОНИЯТҲО

расон, созмонҳои одамони дорои маълулият) ва инчунин, дигар аъзоёни ҷамоат, ки дар соҳаҳои гуногуни рушд метавонанд таъсир расонанд (масалан, омӯзгорон дар соҳаи маориф). Муҳим аст, ки ба барномаҳои ТСҶ оид ба ин сохторҳои қудратнок маълумот дошта бошанд, зеро танҳо одамони қудратнок ва таъсиррасон метавонанд дигаронро барои дастгирии ташаббусҳои ҷамоатӣ сафарбар намоянд. Ҳангоми омӯхтани ҷамоат инчунин, муайян намудани муносибату рафтор нисбати одамони дорои маълулият ва аъзоёни оилаҳои онҳо дар ҷамоат хеле муҳим аст. Рафтори одамон нисбати дигарон муносибати онҳоро намоиш медиҳад ва ҳангоми мушоҳида намудан, инро фаҳмидан мумкин аст, ки масалан,онҳо беэътиборона, назарбаландона ё бераҳмона муносибат менамоянд.

Барпо намудани муҳити боварӣ ва эътимоднок дар ҷамоат Ба барномаҳои ТСҶ зарур аст, ки барои барпо намудани боварӣ ва эътимоднокӣбо тарафҳои асосии ҳавасманд дар ҷамоат, вақт ҷудо намоянд. Бинобар ин, онҳо бояд: • 4 аз ҳокимияти маҳаллӣ барои кор кардан бо ҷамоат иҷозат гиранд; • 4 дар фаъолиятҳои ҷамоат намоён ва фаъол буда, кӯшишҳои дигар тарафҳои манфиатдорро дастгирӣ намоянд; • 4 бо тарафҳои манфиатдори гуногун дар сатҳи ҷамоат бо мақсади шинос шудан бо мушкилиҳои онҳо ва ёфтани роҳҳои беҳтарини ҳамкорӣ бо онҳо алоқа барқарор намоянд; • 4 иттилооти муҳим ва навтаринро оид ба барномаи ТСҶ мунтазам мубодила намоянд; • 4 бовиҷдон бошанд ва дар фаъолиятҳояшон шаффофиятро риоя намуда ба ҷамоат ваъдаҳои иҷронашавандаро надиҳанд.

Баланд бардоштани сатҳи огоҳии ҷамоат Барои бомуваффақият сафарбар намудани ҷамоат ва таъмини дастгирии иқдомҳои ба масъалаҳои маълулият вобаста, пеш аз ҳама сатҳи огоҳии аъзоёни ҷамоатро баланд бардоштан зарур аст, то онҳо донанд, ки барои чӣ масъалаҳои мазкур муҳиманд ва кадом фаъолиятҳоро онҳо метавонанд барои ҳалли ин мушкилиҳо татбиқ намоянд. Қисми зиёди аъзоёни ҷамоат оид ба масъалаҳои ба маълулият вобаста иттилооти нокифоя доранд ва муносибату рафтори манфӣ нисбати одамони дорои маълулият аз ноогоҳӣ аст; аксарият онро танҳо чун мушкилии саломатӣ меҳисобанд, ки сабабгори диққату дилсӯзӣ ё лақабгузорӣ мешавад Усулҳои зиёди таълим ва баланд бардоштани сатҳи огоҳӣ оид ба масъалаҳои маълулият дар сатҳи ҷамоат вуҷуд доранд. Барномаҳои ТСҶ метавонанд масалан, муҳокима дар гурӯҳҳо, нақшбозӣ, варақаҳои матндор ва суратдор, нақлҳои даҳонӣ ва сурудҳо, намоишномаҳои театрӣ, намоишҳои лӯхтакӣ, плакатҳо, филмҳо ва радиоро истифода баранд. Ҳангоми баланд бардоштани сатҳи огоҳӣ оид ба масъалаҳои маълулият ба одамон, чиҳатҳои муҳими дар зер овардаро бояд дар хотир дошт: • паёмҳо бояд содда бошанд; • усулҳои истифодашаванда бояд ба фарҳанги маҳал мувофиқат намоянд; • 4 чорабиниҳои тарғиботӣ оид ба баланд бардоштани сатҳи огоҳӣ оид ба масъалаҳои маълулият дар сатҳи ҷамоат, ҳамон вақт самараи бештар медиҳанд, ки САФАРБАРНАМОИИ ҶАМОАТ 25

агар худи одамони дорои маълулият дар раванди татбиқи он иштирок намоянд; • т 4 ағйир додани муносибату рафтор, вақт талаб менамояд ва раванди давомнок мебошад.

ЗАМИМАИ 10

ҶУМҲУРИИ КЕНИЯ

Тағйир додани муносибат Калуме,навраси гирифтори бемории саръ мебошад, ки дар яке аз ҷамоати деҳотии Ҷумҳурии Кения бо оилаи худ зиндагӣ мекунад. Калуме аз иллати узвҳои такяву ҳаракат, ки дар натиҷаи кашидашавии бофтаҳои мушакҳои (контрактураи) пой, (ҳангоми хурӯҷи саръ дар оташи гулхан афтода пойҳояш сӯхта буданд) пайдо гашта азият мекашад. Рушди бисёр малакаҳои ӯ, аз ҷумла малакаҳои муоширатӣ бо сабаби, дар хона ва аз дигарон ҷудо нигоҳ доштани писарбача хеле ақиб мондаанд. Бо сабаби бемории Калуме, оилаи ӯ дар ҷамоат радди маърака буд ва дар натиҷа бо азоб эҳтиёҷотҳои асосии ҳаётро қонеъ менамуд. Воқеаи Калуме ҳангоми дар ноҳия гузаронидани арзёбӣ бо мақсади муайян намудани мушкилиҳои одамони дорои маълулият, муайян гашт. Корманди барномаи ТСҶ писарчаро ба маркази тиббӣ бурд, ки дар он ҷо ба ӯ ҳабҳои пешгирикунандаи хурӯҷҳоро таъин ва таъмин намуданд. Пажӯҳишгоҳи тадқиқотҳои тиббӣ дар ҳамкорӣ бо Ассотсиатсияи одамони дорои маълулияти Кения барои Калуме амалиёти ҷарроҳиро бо мақсади ислоҳ намудани кашидашавии мушакҳо (контрактура) ташкил намуданд. Ба писарча инчунин, ёрии муолиҷавии умумӣ бо мақсади такмил додани малакаҳо, расонида шуд. Дар моҳҳои оянда кормандони деҳотии Пажӯҳишгоҳи тадқиқотҳои тиббӣ ҳар моҳ ба назди Калуме ва оилаи ӯ ба ҷамоат ташриф меоварданд. Ба ғайр аз ин, чорабиниҳои баландбардории сатҳи огоҳии мардум оид ба масъалаҳои маълулият (аз ҷумла, сабабҳои эҳтимолии он) дар вохӯриҳои маҳалла аз тарафи фаъолони маҳалла гузаронида шуданд. Кормандони Пажӯҳишгоҳитадқиқотҳои тиббӣ ба сокинон барои фаҳмидани он, ки бемории саръ гузаранда набуда, пайдошавии маълулият бо ҷодугарӣ ягон алоқамандие надорад ва дастгирии кӯдакони дорои маълулият ва аъзоёни оилаҳои онҳо вазифаи ҳар як аъзои ҷамоат аст, муҳокимаю сӯҳбатҳои таблиғотӣ ташкил менамуданд. Робитаҳои мунтазам бо сокинони деҳа барои дигаргун намудани муносибати онҳо нисбати одамони дорои маълулият ва оилаҳои онҳо ёрӣ расониданд ва ҳатто аъзоёни ҷамоат барои оилаи Калуме хонаи истиқоматӣ сохта доданд.

ДАСТУР ОИД БА ТСҶ; 6 ҚИСМИ ВАСЕЪГАРДОНИИ ҲУҚУҚ ВА ИМКОНИЯТҲО

Тарғибу ташвиқи ҷамоат барои иштирок Ба барномаҳои ТСҶ зарур аст, ки шахсони манфиатдорро барои ҳалли мушкилиҳои ба маълулият вобаста ва таъмини рушди фарогир дар сатҳи ҷамоат тарғиб намоянд. Бояд ба ҳар як тарафи манфиатдор дар сатҳи ҷамоат муносибати зарурӣ ёфта, онҳоро барои иштирок дар чорабиниҳои умумӣ бо мақсади тағйир додани баъзе муносибатҳо ва ҷорӣ намудани навгониҳо тарғиб намудан лозим ааст. Кормандони ТСҶ бояд онҳоро бовар намоянд, ки дар натиҷаи дахолати онҳо на танҳо одамони дорои маълулият, балки тамоми ҷамоат манфиат мебинад.Татбиқи барномаҳои ТСҶ, на танҳо ба одамони дорои маълулият, балки ба ҳамаи аъзоёни ҷамоат манфиат меорад. Бинобар ин, баланд бардоштани таъсирпазирӣ ва хабардор намудани аъзоёни ҷамоат аз стратегияи ТСҶ (консепсияҳо, фалсафа, мақсаду вазифаҳо) ва чӣ тавр он метавонад ба онҳо ёрӣ расонад, фаъолияти муҳим аст. Фаҳмидани он, ки кадом фаъолиятҳо метавонанд диққат ва рағбати шахсони манфиатдори ҷамоатро ҷалб намоянд, хеле муҳиманд. Дар марҳилаҳои аввали сафарбаркунии ҷамоат омилҳое, ки ҳавасмандии тарафҳоро баланд менамояд, лозим шуданашон мумкин аст(11). Ба ин нигоҳ накарда, дар назар дошта шудааст, ки на омилҳо ва мукофотҳое, ки онҳо ҷорӣ менамоянд, балки худи барномаҳои ТСҶ ба одамон фаҳмиши манфиатнок будани иштирок дар чорабиниҳо ва қаноатманд будан аз ин корро медиҳанд. Барномаҳо масалан, метавонанд шахсони манфиатдорро дар ҷамоат (фаъолон) пешниҳод намоянд, ки татбиқи барномаи ТСҶ-ро назорат намоянд ё барои онҳо сафари корӣ ба дигар ҷамоатҳо, ки дар он ҷо барномаҳои ТСҶ хуб татбиқ шуда истодаанд, ташкил намоянд.

Мусоидат намудан ба иштироки аъзоёни ҷамоатҳо Ҷамоатҳо аз бисёр шахсони манфиатдор иборат мебошанд, ки ақидаҳо, фикрҳо, афзалиятҳо ва нақшаҳои гуногун доранд. Барои сафарбарнамоии аъзоёни ҷамоат дар як вақт ҳамаи онҳоро фаро гирифтан зарур нест; қисмҳои гуногуни ҷамоатро дар вақти муайян, барои иштирок дар ҷанбаҳои гуногуни барномаҳои ТСҶ сафарбар намудан мумкин аст. Шахсони манфиатдорро барои иштирок дар чорабиниҳои гуногуни барномаи ТСҶ таклиф намудан мумкин аст: масалан, дар гузаронидани таҳлили вазъ, ки ба муайян намудан ва баланд бардоштани сатҳи огоҳӣ дар бораи талабот, ҳуқуқҳо, захираҳо, иқтидор ва нақшҳои ҷамоат мусоидат менамояд (ниг. Ба қисми «Идоракунӣ». Барномаҳои ТСҶ бояд монеаҳоро, ки ба иштироки намояндагони манфиатдори ҷамоатҳо қобилияти халал расонидан доранд, муайян намоянд ва якҷоя бо онҳо барои бартараф намудани ин монеаҳо кор кунанд. Ба монеаҳо барои иштирок мумкин аст, норасоии вақт, маҳдудиятҳои фарҳангӣ, иҷрои масъулиятҳои оилавӣ ва меҳнатӣ, масъулиятҳои корӣ ё сатҳи пасти худбаҳодиҳӣ дохил шаванд.

САФАРБАРНАМОИИ ҶАМОАТ

Муттаҳид намудани тарафҳои манфиатдори мувофиқ Дар як ҷой ҷамъ овардани намояндагони тарафҳои манфиатдор бо мақсади ташкили муҳокима ва музокираҳо, ки барои фаъолиятҳои амалӣ ва дастрас шудан ба тағйироту дигаргуниҳо заруранд. Усули самараноки расидан ба ин мақсад, мунтазам гузаронидани ҷаласаҳо бо иштироки тарафҳои манфиатдори гуногун дар сатҳи ҷамоат мебошад. Дар ин гуна ҷаласаҳо бояд мувозинаи иштироки намояндагонимақомоти давлатӣ бо мақсади роҳ надодан ба истисношавии гурӯҳҳои осебпазир ё маҳдудияти ҳуқуқ ва имкониятҳои онҳо, ба инобат гирифта шавад.

Пурқувват намудани иқтидори ҷамоат Аъзоёни ҷамоат дар барномаҳои ТСҶ нақши ҳаётан муҳимро мебозанд, бинобар ин арзёбӣ намудан лозим аст, ки онҳо барои такмили донишу малакаҳои худ боз ба кадом омӯзишҳо ниёз доранд. Дар ин ҷо мо масъалаҳои рушди қобилияту иқтидорро дида намебароем, чунки он дар боби «Идоракунӣ» муфассал баён шудааст.

Қайд намудани муваффақиятҳо Бо мақсади таъмин намудани раванди ҳавасмандӣ ва иштироки тарафҳои манфиатдори ҷамоат, мунтазам саҳм ва дастовардҳои онҳоро эътироф ва қайд намудан зарур аст. Махсус қайд намудани саҳми ҷамоат метавонад рағбати онҳоро барои фаъолият дар дохили ҷамоат ва берун аз он афзуда, инчунин, дастгирии барномаҳои ТСҶ ва чорабиниҳоро оид ба рушди фарогир пурқувват намояд.

ДАСТУР ОИД БА ТСҶ; 6 ҚИСМИ ВАСЕЪГАРДОНИИ ҲУҚУҚ ВА ИМКОНИЯТҲО

Иштирок дар ҳаёти сиёсӣ Муқаддима Тавсифи кӯтоҳи сиёсат бо фаъолияти ҳукуматҳо, ходимони сиёсӣ ва ҳизбҳо вобастагӣ дорад. Тавсифи васеътари он бошад,муносибатҳои байни одамон, мардону занон, волидону фарзандон, одамони дорои маълулият ва маълулият надошта,фаъолияти ҳокимиятро дар ҳар сатҳи муносибатҳои инсонӣ дарбар мегирад. Иштирок дар ҳаёти сиёсӣ доираи васеи фаъолиятҳоро фаро мегирад, ки бо ёрии онҳо одамон ақидаҳои худро нисбат ба ҷаҳон ва чӣ тавр онро идора намудан лозим аст, изҳор менамоянд ва кӯшиш менамоянд, ки дар таҳия ва тасвияти қарорҳое, ки ба ҳаёти онҳо таъсир мебахшанд, иштирок намоянд. Ин фаъолиятҳо хеле гуногунанд, масалан таҳияи фаҳмиш оид ба масъалаҳои маълулият ва дигар масъалаҳои иҷтимоӣ дар сатҳи инфиродӣ ё оила, ҷалб шудан ба созмонҳои одамони дорои маълулият ё дигар гурӯҳу созмонҳо, иштирок дар чорабиниҳои маҳаллӣ, минтақавӣ ё миллӣ, ба равандҳои сиёсати расмӣ, ба монанди: овоздиҳӣ, аъзо шудан ба ҳизби сиёсӣ ё гузоштани номзадии худ дар интихобот ва ғайра. Одамони оддӣ метавонанд дар сиёсат иштирок намоянд ва ҳар як инсон, аз он ҷумла шахси дорои маълулият дорои ин ҳуқуқ аст. Дар моддаи 29-и Конвенсия оид ба ҳуқуқҳои одамони дорои маълулият «Иштирок дар ҳаёти сиёсӣ ва ҷамъиятӣ» эълон шудааст, ки: «Давлатҳо – иштирокчиён ба одамони дорои маълулият ҳуқуқҳои сиёсӣ ва имкониятҳои истифодабарии онҳоро баробари дигарон кафолат медиҳад» (5). Одамони дорои маълулият дар роҳи иштирокашон дар ҳаёти сиёсӣ бо бисёр монеаҳо рӯ ба рӯ мешаванд, бинобар ин, бисёре аз онҳо бо сиёсат робита надоштанро афзалтар мешуморанд, чунки мазӯъҳои диққатҷалбкунандаи онҳо аксар вақт ба эътибор гирифта намешаванд ё онҳо худро на он қадар тавоно ҳисоб мекунанд, ки ба дигаргуниҳо ноил гарданд ва барои қабул намудани қарорҳо таъсир бахшида тавонанд. Васеъкунии иштироки одамони дорои маълулият дар ҳаёти сиёсӣ қисми муҳими раванди васеъкунии ҳуқуқҳо ва имкониятҳои онҳо мебошанд. То он лаҳзае, ки иштироки одамони дорои маълулият дар ҳаёти сиёсӣ кам аст, садои одамони дорои маълулият шунида намешавад, ҳуқуқҳои онҳо ба имкониятҳои баробар ва дастрасӣ ба тандурустӣ, маориф, худтаъминкунӣ ва соҳаи иҷтимоӣ маҳдуд мешавад. ЉАМЪИЯТ «Занњои маълул даъват мекунанд»

ИШТИРОК ДАР ҲАЁТИ СИЁСӢ

ЗАМИМАИ 11 Таҷрибаи Гулу

ҶУМҲУРИИ УГАНДА

Шӯрои миллии одамони дорои маълулияти Ҷумҳурии Уганда дар соли 1987 бо мақсади таблиғи таъмини баробарии имкониятҳо барои одамони дорои маълулият ва васеъ намудани иштироки онҳо дар чорабиниҳои сиёсӣ, банақшагирӣ ва татбиқи барномаҳои ба масъалаҳои маълулият бахшида, дар ҳамкории зич бо ҳукумат, ҷамъияти шаҳрвандӣ ва аҳли ҷомеа , таъсис дода шуда буд. Баъди фаъолияти бисёрсола дар сатҳи таъсиррасонӣ ба қабули қарорҳои сиёсӣ, аз тарафи Шӯрои миллии одамони дорои маълулият, айни замон манфиатҳои одамони дорои маълулиятро панҷ аъзои парламент ва шумораи зиёди мушовирон дар мақомоти маҳаллии сатҳҳои вилоятию ноҳиявӣ муҳофизат мекунанд. Ба монанди бисёр дигар мамлакатҳо, дар Уганда қонунҳое қабул гардиданд, ки ба одамони дорои маълулият тааллуқ доранд, аз он ҷумла Қонун дар бораи маълулият, соли 2003, Сиёсат дар соҳаи маъюбӣ, соли 2003, Қонун оид ба одамони дорои маълулият, соли 2006 ва Қонун оид ба имкониятҳои баробар, соли 2007.Дар Қонуни соли 2006 дастур дар бораи дастрасӣ ва ҷазо барои онҳое, ки қонунҳоро риоя наменамоянд, дохил карда шудааст. Қонунҳои монанд дар бисёр мамлактаҳо мавҷуданд, аммо татбиқи онҳо дуруст ба роҳ монда нашудааст ва аксар вақт ҷомеа оид ба мавҷуд будан ва натиҷаҳои истифодаи онҳо иттилоот надорад.Шӯрои миллии одамони дорои маълулият чунин меҳисобад, ки«агар шахсони манфиатдор оид ба ҳуқуқҳои худ изҳор нанамоянд, пас қонунҳои дахлдор танҳо дар рӯи қоғаз мемонанд ва ягон манфиат расонида наметавонанд». «Бонки рушди деҳот, Сентенери» дар шаҳри Гулуи Ҷумҳурии Уганда барои ташрифи одамони дорои маълулият дастнорас буд. Бино зинаҳои пурпечу тобе дошт, ки барои одамони мушкилии узвҳои такяву ҳаракат дошта, махсусан, ашхоси аз аробачаҳо истифодабаранда, барои ҳаракат дар дохили бинои бонк имконият надоштанд. Шӯрои миллии одамони дорои маълулият бо роҳбарияти бонк ин масъаларо муҳокима намуданд, аммо онҳо аз такмилдиҳӣ ва мутобиқу дастрас намудани бино барои одамони дорои маълулият розӣ нашуданд. Қонун оид ба одамони дорои маълулияти соли 2006 эътироф менамояд, ки «ба доираи масъулияти тамоми мақомотҳои сохторҳои ҷамъиятӣ ва хусусӣ таъмини дастрасии қобили қабул барои одамони дорои маълулият ва меъёрии дар дунё қабулшудаи сохти ҳоҷатхонаҳо» дохил мешаванд. Шӯрои миллии одамони дорои маълулият корро ба суд дод ва баъди чанд гӯшкунӣ суд масъаларо ба фоидаи Шӯро ҳал намуда, қарор қабул намуд ва бонкро вазифадор кард, ки даромадгоҳи биноро беҳтар намуда, тамоми хароҷотҳои судиро, ки Шӯрои миллии одамони дорои маълулият дошт, пардохт намояд. Баъди ин, роҳбарияти бонк ба ҳамаи шӯъбаҳои худ дар мамлакат супориш дод, ки дастрасии биноҳои худро барои одамони дорои маълулият таъмин намоянд. Таҷрибаи Гулу намунаи хуби ибрату пайравӣ барои ҳаракати таъмини ҳуқуқҳои одамони дорои маълулият мебошад. Барои татбиқи ҳуқуқҳои худ одамони дорои маълулият ва аъзоёни оилаҳои онҳо бояд донишҳои сиёсӣ дошта бошанд. Ин мисол нишон дод, ки одамон барои ҳифзи ҳуқуқҳои худ ва ноил шуданба дигаргуниҳо бояд сафарбар карда шуда, дар ҷамоатҳои худ муттаҳидона баромад намоянд.

ДАСТУР ОИД БА ТСҶ; 6 ҚИСМИ ВАСЕЪГАРДОНИИ ҲУҚУҚ ВА ИМКОНИЯТҲО

Мақсад Одамони дорои маълулият дар ҳаёти сиёсӣ ва ҷамъиятӣ дар асоси баробарӣ бо дигар одамон иштирок менамоянд.

Нақши барномаҳои ТСҶ Нақши барномаҳои ТСҶ аз таъмин намудани: • 4 дастрасии одамони дорои маълулият ва аъзоёни оилаҳои онҳо ба иттилоот ва малакаю донишҳои барои ҷалб ва иштироки онҳо дар ҳаёти сиёсӣ мусоидаткунанда; ва • шаффофияти масъалаҳои ба маълулият вобастава ҳангоми қабули қарорҳои сиёсӣ оид ба стратегияҳо ва барномаҳои соҳаи рушд дар маркази диққат доштан ва ба инобат гирифта шудани онҳо иборат аст.

Натиҷаҳои чашмдошт • С 4 атҳи огоҳии кормандони барномаҳои ТСҶ оид ба системаи сиёсӣ баланд шудааст. • Сатҳи огоҳии одамони дорои маълулият ва аъзоёни оилаҳои онҳо оид ба масъалаҳои сиёсӣ беҳтар шудааст. • Ҳукуматҳо ва ҷамъияти шаҳрвандӣ аз мушкилиҳои одамони дорои маълулият ва аъзоёни оилаҳои онҳо огоҳ буда ҳуқуқҳои онҳоро барои иштирок намудан дар ҳаёти сиёсӣ эътироф менамоянд. • Монеаҳо дар роҳи иштироки одамони дорои маълулият ва аъзоёни оилаҳои онҳо дар ҳаёти сиёсӣ кам ё бартараф шудаанд.

Мафҳумҳои асосӣ Ҳокимият (қудрат) ва қабули қарорҳо Ҳокимият (қудрат) – ин қобилияти интихоби асоснок намудан ва озодии амал кардан аст. Қарорҳо аз тарафи одамоне, ки дорои қудрат мебошанд, қабул карда мешаванд ва дар ҳама ҷамъиятҳо одамоне ҳастанд, ки назар ба дигарон вобаста аз чунин омилҳо, ба монанди синну сол, нақши гендерӣ, мансубияти этникӣ, ба сиёсат наздикӣ доштан, вазъи иқтисодӣ,қудрати бештар доранд (13). Қудрат дар ҳар сатҳи ҷамъият мавҷуд аст, аз оила сар карда то ҳукумат, - ва дарки он, ки кӣ қудрат дорад ва метавонад қарорҳо қабул намояд ва барои чӣ ӯ салоҳияти ин корро иҷро кардан дорад, қадами якум ва муҳим дар роҳи иштирок намудан дар ҳаёти сиёсӣ мебошад.

Монеаҳо дар роҳи иштирок намудан дар ҳаёти сиёсӣ Монеаҳо дар роҳи иштирок намудан дар ҳаёти сиёсӣ, ки одамон метавонанд бо онҳо рӯ ба рӯ шаванд ба он монеаҳое, ки дар қисмҳои дигари Дастур оид ба ТСҶ зикр шуданд, монанданд. Хулосаҳои умумӣ чунинанд: • 4 Камбизоатӣ: фаъолияти одамони камбизоат асосан ба зиндамонӣ равона шудааст ва аксар вақт онҳо кӯшиш менамоянд, ки пеш аз он, ки дар ҳаёти ҷамъиятӣ иштирок карда тавонанд, аввал талаботҳои аввалиндараҷаи худро қонеъ намоянд; бинобар ин, вақти холии онҳо ё ҳавасмандиашон маҳдуд аст. • 4 Таҳсилот: ҳангоми набудани иттилоот ва дониш иштироки пурмазмун дар сиёсат мушкил аст. • 4 Ҷудокунии иҷтимоӣ: маҳдудияти шабакаи дастгирӣ ва ҳавасмандгардонӣ барои иштирок дар ҳаёти сиёсӣ. • 4 Омилҳои шахсӣ: ба одамон барои иштирок намудан дар ҳаёти ҷамъиятӣ шояд, эътимод нисбати худ ё ҳавасмандӣ нарасад. ИШТИРОК ДАР ҲАЁТИ СИЁСӢ 31

• Л 4 ақабгузорӣ ва табъиз: гурӯҳҳои бештари аҳолӣ нисбати одамони дорои маълулият ақидаҳои хурофотӣ, тарс ё нороҳатӣ доранд, бинобар ин, барои иштироки онҳо дар ҳаёти ҷамъиятӣ муқовимат нишон медиҳанд. • Набудани воситаю равандҳои нисбати одамони дорои маълулият дӯстона:монеаҳо барои дастрасӣ ба иштироки одамони дорои маълулият дар ҳаёти ҷамъиятӣ, масалан қуттиҳои овоздиҳӣ, ки барои истифодабарии одамони дорои маълулият мувофиқ нестанд. • Набудани намунаҳои ибрат: дар бисёр давлатҳо ва ҷамоатҳо одамоне намерасанд, ки ба маълулият нигоҳ накарда, ба туфайли иштирокашон дар ҳаёти сиёсӣ, шӯҳрати калон пайдо намудаанд. • Монеаҳои ҳуқуқӣ - дар бисёр давлатҳо одамони дорои маълулият ҳуқуқи овоз доданро надоранд, масалан одамони дорои маълулияти ақлонӣ ҳуқуқи овоз доданро надоранд. Хеле муҳим аст, ки барномаҳои ТСҶ нисбат ба сатҳи имконпазири иштироки одамони дорои маълулият дар ҷамоатҳои камбизоат воқеона муносибат намоянд ва ҳангоми таҳияи чорабиниҳои дахолат монеаҳои эҳтимолиро низ ба назар гиранд.

Маълулият ҳамчун масъалаи сиёсӣ Бисёр ҳолатҳое, ки одамони дорои маълулият ва аъзоёни оилаҳои онҳоро дар ҳолати ногувор мегузорад, аз он сабаб ба вуҷуд меоянд, ки ҳукумат ва таҳиягарони сиёсат баъзе мушкилиҳои асосии одамони дорои маълулиятро нодида мегиранд, масалан мушкилиҳои иҷтимоӣ ва табъиз. Талаботҳои одамони дорои маълулият гоҳ - гоҳ дар байни бандҳои асосии рӯзномаҳои сиёсӣ, махсусан дар ноҳияҳои дорои захираҳои маҳдуд пайдо мешаванд. Дар натиҷа, дар он ҷойҳо барномаҳои миқдоран ками фарогир ва хизматрасонӣ, ки ба одамони дорои маълулият равона шудаанд, мушоҳида мешаванд. Аммо дар он ҷойҳое, кимушкилиҳои одамони дорои маълулият дар барномаҳои сиёсӣ ба инобат гирифта мешаванд, татбиқи чорабиниҳо аксар вақт суст аст ва дар натиҷа, барои одамони дорои маълулият дар ҷамъият чун пештара монеаҳои зиёд боқӣ мемонанд.

Давлат Фаҳмиши фаъолияти он, ки давлат чӣ тавр фаъолият менамояд – масалан, дониш оиди сохторҳо ва равандҳои сиёсӣ, оиди он, ки бо ёрии онҳо чӣ тавр ҳокимият кор мекунад ва чӣ тавр ба онҳо таъсир расонидан мумкин аст – барои гузаронидани таблиғот бо мақсади ташаккули иттиҳодҳо ва таъсир ба дигаргуниҳо метавонад манфиатнок бошад. Умуман, се шохаи ҳокимият мавҷуд аст: қонунгузор (масалан, парламент), иҷрокунанда (ҳукумат ва хизмати давлатӣ) ва судӣ (суд). Давлатҳо ба воҳидҳои маъмурӣ тақсим шудаанд ва сатҳҳои гуногуни мақомотҳои ҳокимият мавҷуданд- маҳаллӣ, музофотӣ, минтақавӣ ва умумимиллӣ. Дар ҳар як сатҳ ин шохаҳо метавонанд мақомотҳои қонунгузори интихоби демократӣ дошта бошанд, ки қонунҳоро қабул менамоянд. Шохаи қонунгузори ҳокимият аз тарафи аҳолии маҳаллӣ интихоб мегардад. Дар сатҳи поён ин метавонад шӯрои деҳот бошад, баъд музофотӣ ё ассамблеяи минтақавӣ ва дар охир парламенти миллӣ.

Квотаҳои сиёсӣ Бо мақсади таъмин намудани намояндагии сиёсӣ бисёр давлатҳо дар мақомотҳои интихобии сатҳи маҳаллӣ, минтақавӣ ва миллӣ фоизи муайяни ҷойҳои корӣ ё фоизи муайяни вазифаҳои давлатиро барои гурӯҳҳои алоҳида – масалан, барои занҳо, аққалияти этникӣ, одамони дорои маълулият, ҷудо менамоянд. Ин «квотаҳо», «фаъолиятҳои мусбӣ», ё «табъизи мусбӣ» ном дорад.

ДАСТУР ОИД БА ТСҶ; 6 ҚИСМИ ВАСЕЪГАРДОНИИ ҲУҚУҚ ВА ИМКОНИЯТҲО

Фаъолиятҳои пешниҳодшаванда Таъмини сатҳи огоҳии кормандони барномаҳои ТСҶ оид ба системаи сиёсӣ Кормандони барномаҳои ТСҶ оид ба тарзҳои фаъолияти амалии давлат иттилооти кифоя дошта бошанд, зеро он барои ташкили ҳамкориҳо ва таъсиррасонӣ ба раванди воридсозии тағйирот мусоидат менамояд. Онҳо метавонанд иттилоотнокиро ба воситаи: • ҳ 4 уҷҷатҳои меъёрии ҳуқуқии асосӣ ва чорабиниҳои сиёсиро, ки ба маълулият ва соҳаҳои рушд алоқаманд мебошанд, муайян намоянд; • таҳқиқи нақши ҳукумат ва вазифаҳои ҳар як вазорат: кадоме аз онҳо барои татбиқи кадом корҳо масъул аст ва кӣ қудратуҳуқуқи қабул намудани қарорҳоро дорад; • 4 гирифтани иттилоот оид ба сохтори сиёсӣ дар сатҳи маҳаллӣ: оид ба он, ки чӣ тавр қарорҳои ҳукумати марказӣ ба онҳо мерасанд ва оё дар ин сатҳ қудрати қабули қарорҳо мавҷуданд; • 4 вохӯрии мунтазам бо ходимони сиёсӣ, аз он ҷумла новобаста аз хайрхоҳии шахсӣ, бо намояндагони ҳизбҳои мухолиф; кормандони барномаҳои ТСҶ бояд ғайриҳизбӣ бошанд, яъне тарафдори ягон ҳизби мушаххас ё сохтори ҳокимиятӣ ҳисоб нашаванд.

Мусоидат намуданба рушди донишҳои сиёсӣ Сатҳи шуурнокии сиёсии бисёр одамон, аз ҷумла одамони дорои маълулият, махсусан камбизоатон метавонад хеле паст бошад, масалан, онҳо метавонанд надонанд, ки чӣ тавр дар овоздиҳӣ иштирок намоянд ё оид ба мавҷуд будани ҳуҷҷатҳои ҳуқуқии миллӣ оид ба ҳуқуқҳои одамони дорои маълулият ё созишномаҳои мувофиқи байналмиллалӣ, ба монанди Конвенсия оид ба ҳуқуқҳои одамони дорои маълулият, гумон ҳам набаранд. Барои ҳавасманд кардани фаъолнокӣ барномаҳои ТСҶ метавонанд: • одамони дорои маълулияти калонсолро барои иштирок намудан дар барномаҳои саводнокӣ тарғибу ташвиқнамоянд (ниг. ба қисми «Маориф»); • 4 дастрасии одамони дорои маълулиятро ба омӯзишҳои ташвиқу тарғиботӣ ва ба ҳифзи манфиатҳои ҳуқуқии онҳо равонашуда таъмин намоянд; • 4 ба одамони дорои маълулият дар барқарор намудани робита бо гурӯҳҳои худёрирасон ва созмонҳои одамони дорои маълулият бо мақсади рушд ва такомули малакаҳои манфиатнок,оид ба фаъолиятҳои сиёсӣ ёрӣ расонанд, масалан иштирок дар чорабиниҳои гуногуни сиёсӣ, озодона баромад намудан дар назди мардум, ҳалли мушкилиҳои мавҷуда ва ташкили чорабиниҳо дар сатҳи ҷамоат; • фарогирӣ ва иштироки кӯдакон ва наврасонро дар чорабиниҳое,таъмин намоянд, ки онҳо тавонанд озодона ақидаҳои худро баён намоянд, қарорҳои мувофиқ қабул намоянд ва оқибатҳои амалиётҳои худро арзёбӣ намуда тавонанд.

Баланд бардоштани сатҳи огоҳии кормандони сохторҳои сиёсӣ оид ба масъалаҳои маълулият Аксар вақт табъиз ва истисноии одамони дорои маълулият бо сабаби нофаҳмӣ ва норасоии дониш дар сатҳи ҳукумат ба миён меояд. Бо ин сабаб як қисми таркибии стратегия, ки ба васеъ намудани иштироки одамони дорои маълулият дар сиёсатравона шудааст, баланд бардоштани иттилоотнокии худи ходимони сиёсӣ мебошад. Фаъолиятҳои пешниҳодгардида инҳоро дар бар мегиранд: ИШТИРОК ДАР ҲАЁТИ СИЁСӢ 33

• п 4 ешниҳоди иттилоот ба намояндагони сиёсӣ ва мансабдорон дар бораи мавҷудияти қонунҳо оид ба маълулият; • 4 дар шӯроҳои маҳаллӣ гузаронидани омӯзиш оид ба масъалаҳои ба маълулият вобаста ва ҷалб намудани одамони дорои маълулият барои гузаронидани омӯзишҳои мазкур; • 4 ҷалб кардани сиёсатмадорони пешсаф ва дигар намояндагони сиёсӣ дар фаъолиятҳое, ки аз тарафи барномаҳои ТСҶ ва одамони дорои маълулият гузаронида мешаванд: масалан, таклиф намудани сиёсатмадорон барои иштирок намудан дар муаррифии барномаи нави ТСҶ ё дар чорабиниҳои ба рӯзи Байналмилалии одамони дорои маълулият бахшида. Мақсад аз ин нишон додани сиёсатмадорон чун одамоне мебошад, ки ба беҳбудии интихобкунандагонашонсаҳм гузоранд ва барномаҳои ТСҶ аз ин бояд истифода намоянд;

Раҳнамоии раванди дастрасӣ ба фаъолиятҳои сиёсӣ Кормандони ТСҶ бояд монеаҳои зиёдеро, ки дар роҳи иштирок дар ҳаёти сиёсӣ меистанд, бояд фаҳманд ва дар ҳамкорӣ бо гурӯҳҳои худёрирасон, созмонҳои одамони дорои маълулият ва дигар сохторҳо дар паст ё бартараф намудани ин монеаҳо кор кунанд. Фаъолиятҳои пешниҳодшаванда инҳоро дар бар мегиранд: • пешниҳод намудани тавсияҳо ба мақомотҳои маҳалии ҳокимият дар марҳилаи омодагӣ ба интихобот ба монанди ташкили минтақаҳои интихоботӣ ва тартиби овоздиҳӣ, ки ба одамони дорои маълулият дастрас бошанд; ба ин таъмини дастрасии ҷисмонӣ, маводҳои интихоботӣ, ки барои одамони дорои якчанд маълулият содда ва ба осонӣ аз худ шаванда бошанд. • 4 бовар кунонидани комиссияҳои миллии интихоботӣ ва созмонҳои муҳофизати ҳуқуқ оид ба зарурати ошно намудани одамони дорои маълулият ба ҳуқуқҳои онҳо ба интихобкунӣ ва дар бораи он, ки барои иштирок дар интихобот ба одамони дорои маълулият кадом шакли ёрию дастгирӣ расонида мешавад. • 4 бовар кунонидани сарварони сиёсӣ ва ҳизбҳо ба зарурати таҳияи маводҳои тарғиботии дастрас ва шинос намудани одамони дорои маълулият бо онҳо; • 4 омӯхтани имкониятҳои даБарои страсии нақлиёт ба одамони раъйдињї дорои маълулият, махсусаншахсоне, ки мушкилии узвҳои такяву ҳаракат доранд, то ба онҳо барои расидан ба минтақаҳои интихоботӣ ёрӣ расонида шавад; • муайян намудани вазифаҳои интихобии сиёсӣ ва давлатӣ, ки барои гурӯҳҳои алоҳидаи осебпазир ҷудо карда шудаанд ва таблиғ намудани одамони дорои маълулият барои ишғол намудани ин вазифаҳо.

ДАСТУР ОИД БА ТСҶ; 6 ҚИСМИ ВАСЕЪГАРДОНИИ ҲУҚУҚ ВА ИМКОНИЯТҲО

ЗАМИМАИ 12

ҶУМҲУРИИ ГАНА

Таъмин намудани имконияти овоздиҳӣ барои одамони дорои маълулияти биноӣ Хазинаи байналмилалии системаҳои интихоботӣ аз Вазорати корҳои хориҷӣ қарзи бебозгашт барои таҳия ва санҷиши таҷрибавии варақаҳои интихоботӣ барои Ҷумҳурии Гана гирифт, ки он ба одамони дорои маълулияти биноӣ имконият медод, ки ба таври махфӣ ва мустақилона овоз диҳанд. Чун,дар дигар мамлакатҳои сатҳи даромадашон паст, дар Ҷумҳурии Гана интихобкунандагони дорои маълулияти биноӣ ҳангоми овоздиҳӣ одатан аз хизмати ёрирасонҳо истифода мебаранд. Дар варақаи интихоботӣ, ки санҷиши озмоиширо гузашт, ба ҷои алифбои Брайл нишонаҳои ламсӣ истифода бурда шуданд, чунки дар Гана камтар аз 1% калонсолони дорои маълулияти биноӣ саводноканд. Варақаи интихоботӣ дар интихоботи соли 2006 аз санҷиш гузашт; он дар ҳамкорӣ бо комиссияи интихоботӣ, Федератсияи ассотсиатсияи одамони дорои маълулияти Гана ва созмони «Фаъолиятҳо дар соҳаи маълулият ва рушд дар ҶумҳурииГана» (14) таҳия шудааст.

ИШТИРОК ДАР ҲАЁТИ СИЁСӢ

ДАСТУР ОИД БА ТСҶ; 6 ҚИСМИ ВАСЕЪГАРДОНИИ ҲУҚУҚ ВА ИМКОНИЯТҲО

Гурӯҳҳои худёрирасон Муқаддима Гурӯҳҳои худёрирасон иттиҳодияи ғайрирасмии одамон мебошад, ки дар якҷоягӣ бо мақсади ҳалли масъалаҳои барои ҳамаашон умумӣ ҷамъ меоянд. Ба он нигоҳ накарда, ки худёрирасонӣ ба шахси алоҳида диққат бахшиданро низ дар назар дошта метавонад, хусусияти муҳими гурӯҳҳои худёрирасон ақидаи дастгирии ҳамдигар мебошад, яъне, одамон ба якдигар ёрӣ мерасонанд. Ин гуна гурӯҳҳо барои мақсадҳои гуногуни дигар низ вобаста аз вазъият ва талаботҳо, хизмат расонда метавонанд (15). Масалан, дар соҳаи рушд гурӯҳҳои худёрирасон ҳамчун стратегияҳои самараноки паст кардани сатҳи камбизоатӣ, рушди иқтидори инсон ва васеъкунии ҳуқуқҳои иҷтимоӣ истифода бурда мешаванд (16). Бинобар ин, чунин гурӯҳҳо аксар вақт ба фаъолшавии барномаҳои қарздиҳии хурд ва фаъолияте, ки ба гирифтани даромад равона шудааст, кор мекунанд (ниг. ба қисмати «Худтаъминкунӣ) . Дар 20 соли охир гурӯҳҳои худёрирасон дар шаклҳои гуногуни соҳаи маълулият истифода бурда мешуданд, гурӯҳҳои худёрирасон, ки аз одамони дорои маълулият ва аъзоёни оилаҳои онҳо иборатанд, дар чорабиниҳои зиёд иштирок менамоянд, аз ҷумла ёрӣи тиббию санитарӣ, тавонбахшӣ, маориф, қарздиҳии хурд ва гузаронидани чорабиниҳои иттилоотӣ – тарғиботӣ. Гурӯҳҳои худёрирасон метавонанд раванди васеъкунии ҳуқуқҳо ва имкониятҳоро роҳнамоӣ намоянд: мансубият ба гурӯҳ (ё созмон) яке аз тарзҳои муҳими таъмини иштироки одамони дорои маълулият дар ҳаёти ҷамоат мебошад (ниг. ба қисми «Созмонҳои одамони дорои маълулият»), ва ба шарофати аъзогӣ дар ин гуна гурӯҳҳо онҳо метавонанд иттилоотнокии худ ва қобилияти ташкил ва гузаронидани чорабиниҳо ва инчунин, фаъол намудани дигаргуниҳоро инкишоф диҳанд (2). Ба он нигоҳ накарда, ки барномаҳои ТСҶ кори худро ба сатҳи шахси алоҳида равона намудаанд - масалан, расонидани ёрии бевосита ба монанди табобати асосӣ, онҳоро инчунин барои муттаҳид намудани одамони дорои маълулият ва аъзоёни оилаҳои онҳо ба гурӯҳҳои худёрирасон барои ҳалли мушкилотҳояшон водор менамоянд. Гурӯҳҳои худёрирасон ҷузъи муҳими матритсаи ТСҶ мебошанд ва метавонанд ҳамчун воситаи расидан ба мақсадҳои нави ТСҶ дар соҳаи фарогирӣ, баланд бардоштани ташаббусҳои одамони дорои маълулият ва пурзӯр намудани иштироки онҳо дарраванди рушд, хизмат намоянд (15). Дар ин боби дастурамал диққати асосӣ ба роҳнамоии барномаҳои ТСҶ ва ташкили гурӯҳҳои нави худёрирасон бахшида шудааст, дода мешавад, аммо инчунин дар онҳо ҳамкории барномаҳои ТСҶ бо гурӯҳҳои худёрирасони аллакай мавҷудаи одамони дорои маълулият ва аъзоёни оилаҳои онҳо, аз ҷумла гурӯҳҳои худёрирасони умумӣ баён мешавад.

ИШТИРОК ДАР ҲАЁТИ СИЁСӢ

ЗАМИМАИ 13

ҶУМҲУРИИ СОТСИАЛИСТИИ ВЕТНАМ

Гурӯҳҳои худёрирасон, ки аз минаҳои заминӣ зарар диданд Дар соли 2003 дар музофоти Куангбини Ветнам Шабакаи зарардидагон аз минаҳои заминӣ ба кори худ шурӯъ намуд. Он барои ташкил намудани 15 гурӯҳҳои худёрирасон барои зарардидагон ёрӣ расонид. Бисёре аз ин одамон аз бемориҳое, ки сабабашон захм мебошад, азият мекашанд, аммо хусусияти нодири ин гурӯҳҳо он аст, ки онҳо инчунин одамонеро дар бар мегиранд, ки маъюбии онҳо бо низои мусаллаҳ вобаста нест. Ин гуна гурӯҳҳо дар пеши худ мақсад мегузоранд, ки ба раванди васеъкунии мустақили ҳуқуқҳо бо роҳи бартараф кардани истисноии иҷтимоӣ, васеъкунии сатҳи иштирок дар раванди қабули қарорҳо ва инчунин, баланд намудани сифати ҳаёт, мусоидат намоянд. Мақсади охирони созмони «Шабакаи зарардидагон аз минаҳои заминӣ» - ин ташкили гурӯҳҳои худёрирасон дар ҳамаи ҷамоатҳо мебошад. Кормандони иҷтимоии Шабака, ки қисми зиёдашон маъюб мебошанд, барои ёрӣ ба ҷамоатҳое, ки нисбат ба ташкили гурӯҳҳои худёрирасон шавқ зоҳир намуданд, ҷавоб медиҳанд. Ин кормандон аз пурзӯр намудани робита бо мақомоти маҳаллии ҳокимият ва инчунин, бо созмонҳои калони бонуфуз, ба монанди Ассотсиатсияи фермерон, Иттиҳоди занҳо ва Ассотсиатсияи ветеранҳо,оғоз менамоянд. Онҳо омӯзиши консепсияи гурӯҳҳои худёрирасонро барои аъзоёни гурӯҳи навтаъсисшаванда ташкил мекунанд ва фаъолиятҳои ҳуқуқиро оид ба бақайдгирии гурӯҳҳо аз тарафи мақомоти маҳаллии ҳокимият ва гузаронидани ҷаласаи аввалини шахсони манфиатдорро раҳнамоӣ менамоянд. Баъди ташкил ва бақайдгирии расмии гурӯҳҳо онҳо дар реҷаи худидоракунӣ, фаъолиятро оғоз менамоянд. Ҳангоми зарурат кормандони иҷтимоӣ ба онҳо дастгирии навбатӣ мерасонанд. Чунончи, онҳо метавонанд барои аъзоёни гурӯҳҳо омӯзиш оид ба масъалаҳои маълулият ё идоракунии гурӯҳро ташкил намоянд (масалан, оид ба он, ки чӣ тавр ҷаласаро бурдан лозим аст). Аъзоёни гурӯҳ барои идоракунии чорабиниҳое, ки инҳоро метавонанд дар бар гиранд, ҷавоб медиҳанд: таклиф намудани намояндагони мақомоти маҳаллии ҳокимият барои муҳокимаи масъалаҳои хизматрасониҳои тиббии одамони дорои маълулият, кор бо мақомоти маҳаллии ҳокимият оид ба беҳтар намудани сифат ва дастрасии ин хизматрасониҳо, гузаронидани чорабиниҳои маҳаллии варзишӣ, иштирок дар мусобиқаҳои варзишии миллӣ, ташкили устодӣ оид ба масъалаҳои нигоҳубини тиббӣ ва табобат, ташкили корхонаҳои хурд ва имкониятҳо барои бо кор таъминкунӣ ва инчунин, тарғиби симои мусбии одами дорои маълулият дар ҷамоати маҳаллӣ. Бисёр гурӯҳҳои худёрирасон масъулият ба дӯш гирифтанд, ки дар Ветнам Рӯзи миллии одамони дорои маълулиятро гузаронанд, барномаи ин Рӯзро таҳия намуда, чорабиниҳои ботантанаро роҳнамоӣ намуданд. Яке аз муваффақиятҳои калони гурӯҳҳои ёрирасон и мусоидат намудани онҳо ба беҳгардонии сатҳи иттилоотнокии кормандони ҳокимияти маҳаллӣ оид ба талаботу эҳтиёҷотҳои одамони дорои маълулият ва нақши худи онҳо дар таъмину татбиқи он талаботу эҳтиёҷотҳо аст. Қадами МАРКАЗИ АЗ МИНА ЉАБРДИДАГОН оянда ҷамъ овардани ҳамаи LSN ВЕТНАМ гурӯҳҳои худёрирасон дар як Ба болотар баро, ҷо ва ташкили иттиҳод мебобо дигарон њамќисмат шад. бош

ДАСТУР ОИД БА ТСҶ; 6 ҚИСМИ ВАСЕЪГАРДОНИИ ҲУҚУҚ ВА ИМКОНИЯТҲО

Мақсад Одамони дорои маълулият ва аъзоёни оилаҳои онҳо дар фаъолияти гурӯҳҳо бо мақсади ҳалли мушкилиҳои умумӣ, баланд бардоштани тарафҳои қавии хеш ва беҳтар намудани сифати ҳаёт, иштирок менамоянд.

Нақши барномаҳоитТСҶ Нақши барномаҳои ТСҶ аз расонидани ёрӣ ва мусоидат намудан ба одамони дорои маълулият ва аъзоёни оилаҳои онҳо дар ташкили гурӯҳҳои нави худёрирасон ё пурқувватгардонии гурӯҳҳои мавҷуда, иборат аст. Агар дар ҷамоат гурӯҳҳои фарогирии умумӣ, масалан гурӯҳҳои занон ё гурӯҳҳои қарздиҳӣ мавҷуд бошанд, вазифаи ТСҶ аз мусоидат намудан ба иштироки одамони дорои маълулият ва аъзоёни оилаҳои онҳо дар ин гурӯҳҳо иборат аст

Натиҷаҳои чашмдошт • Д 4 ар ҷамоатҳои маҳаллӣ гурӯҳҳои худёрирасон барои одамони дорои маълулият ва аъзоёни оилаҳои онҳо амал мекунанд. • 4 Аъзоёни гурӯҳҳои худёрирасон дониш ва малакаҳоеро рушд медиҳанд, ки ба онҳо имконияти ба ҳаёти оила ва ҷамоат саҳмгузорӣ карданро фароҳам меоварад. • 4 Одамони дорои маълулият ва аъзоёни оилаҳои онҳо метавонанд ба гурӯҳҳои худёрирасони фарогир, ки дар онҳо дигар аъзоёни ҷамоат низ иштирок менамоянд,аъзо шаванд. • 4 Гурӯҳҳои худёрирасон барои амалӣ шудани барномаҳои ТСҶ мусоидат менамоянд ва аъзоёни онҳо дар раванди банақшагирӣ ва татбиқи барномаҳои ТСҶ иштирок менамоянд. • 4 Гурӯҳҳои худёрирасон ба иттиҳодҳо муттаҳид шуда, дорои мустақилият мешаванд.

Мафҳумҳои асосӣ Гурӯҳҳои худёрирасон Хусусиятҳо Баъзе хусусиятҳои умумии гурӯҳҳои худёрирасон, ки бо барномаҳои ТСҶ вобастаанд: • и 4 хтиёрӣ будан: гурӯҳҳо аз тарафи аъзоёнашон идора мешаванд, барои қаноат намудани талаботҳои онҳо ташкил шудаанд, ҷаласаҳои мунтазам мегузаронанд ва барои қабули дигар иштирокчиён кушодаанд (17); • 4 умуман барои ҳалли ягон масъалаи мушаххас ташкил шудаанд (масалан, мушкилоти набудани дастрасӣ ба таҳсилот барои кӯдакони дорои маълулият, имкониятҳои маҳдуд барои дастрас намудани ҷои кор барои гирифтани даромад); • 4 мақсадҳо амиқ, ки аз талаботҳои аъзоёни гурӯҳҳо муайян шудаанд, ба ҳамаи аъзоён фаҳмо ҳастанд ва аз тарафи онҳо дастгирӣ мешаванд(15); • 4 мавҷуд будани сохтори ғайрирасмӣ ва қоидаҳои заминавӣ, дастурҳо ва тавсияҳое, ки ба аъзоёни гурӯҳҳо оид ба чӣ тавр самараноктар якҷоя кор кардан лозим аст, фаҳмонида медиҳад; • 4 хосияти иштирокварзӣ дорад, аз ҷумла дастрас кардани ёрӣ, табодули донишу таҷриба, пешниҳод намудани ёрӣ, омӯзиш бо мақсади ёрирасонӣ ба худ ва дигарон (18); ИШТИРОК ДАР ҲАЁТИ СИЁСӢ 39

• м 4 асъулияти якҷояи аъзоёни гурӯҳ: ҳар яки онҳо нақши муайян дорад ва саҳми худро ба захираҳои гурӯҳ мегузорад; • 4 ба таври демократӣ қабул намудани қарорҳо; • 4 худидоракунӣ,истифодабарии дастурдиҳандаи берунӣ, танҳо дар давраи ташкилӣ, агар ҳангоми ташкили гурӯҳ ба ин зарурат бошад; • тадриҷан васеъ намудани доираи вазифаҳо бо мақсади ҳалли масъалаҳои бамиёномада; • •имконияти якҷоя шудан дар минтақаи васеътар бо дигар гурӯҳҳо бо мақсади созмон додани иттиҳод.

ЗАМИМАИ 14

ҶУМҲУРИИ ГАНА

Гурӯҳҳои худёрирасон воситаҳои зиндагониро таъмин менамоянд Дар Кодобеда, музофоти Ҷанубии Аквапим, Ҷумҳурии Гана, чор нафар одамони дорои маълулият қарор доданд, ки барои беҳтар намудани шароити моддӣ гурӯҳи худёрирасон ташкил намоянд. Дар вохӯрӣ бо пешво ва кӯҳансолони деҳа онҳо илтимос намуданд, ки барои оғоз намудани фаъолияти чорводорӣ ба онҳо себуз диҳанд. Хоҳиши онҳо қонеъ гардонида шуд ва гурӯҳ ба кор шурӯъ намуд. Бузҳо ба зудӣ насл оварданд. Бузичаҳоро барои калон кардан ба яке аз аъзоёни гурӯҳ доданд, бузҳои калон бошанд дар нигоҳубини иштирокчии дигар монданд.Вақте, ки бузҳо боз насл оварданд, ин насл дар дасти ин аъзои гурӯҳ монд, худи бузҳоро бошад, фурӯхтанд. Маблағи ба даст овардаро барои харидории боз як бузи дигар барои аъзои навбатии гурӯҳ сарф карданд. Ҷараён то он лаҳзае давом дод, ки ҳамаи аъзоёни гурӯҳ соҳиби бузҳои худ шуданд ва бо ин, имконияти гирифтани даромади кифоя барои зиндагонӣ пайдо гардид.

Узвият Аъзоёни гурӯҳ ихитёриёне мебошанд, ки меҳнати онҳо пардохт карда намешавад, аммо онҳо мунтазам ва мураттаб кор мекунанд ва кӯшиш менамоянд, ки ба ёрии якдигар такя карда, мавқеи худро иваз намоянд. Дар матни барномаи ТСҶ гурӯҳҳои худёрирасон одатан, аз одамони дорои маълулият ва аъзоёни оилаҳои онҳо иборатанд. Ин гурӯҳҳо хурд буда, аз якчанд аъзо иборатанд, вале бо мурури замон метавонанд то 7 – 30 нафар зиёд шаванд. Гурӯҳҳои хурд ба ҳамаи аъзоёни худ имконият медиҳанд, ки дар муҳокимаҳо ва қабули қарорҳо иштирок намоянд, гурӯҳҳои калонтар бошанд метавонанд қудрати бузург ва таъсири калон дошта бошанд.

Роҳнамоӣ ва идоракунӣ Аз кормандони барномаҳои ТСҶ баъзан хохиш менамоянд, ки ба сифати раҳнамо, дастурдиҳанда фаъолият намоянд, махсусан ҳангоми ташкил шудани гурӯҳи нав. Кормандони ТСҶ барои он, ки пешсафони интихобшуда мавқеи бартаридоштаро дар гурӯҳ ишғол нанамоянд, метавонанд вазифаҳои роҳбариро иҷро намоянд; онҳо инчунин, метавонанд ба таври беадолатона соҳиб шудан ба неъматҳоро аз тарафи шахсони алоҳида пешгирӣ ваҳавасмандии одамонро дастгирӣ намоянд ва оид ба ҷанбаҳои гуногуни фаъолияти гурӯҳ омӯзишҳо гузаронанд (15). Барои бурдани кор бо одамони дорои маълулият ҳатмӣ нест, ки худ дорои маълулият бошӣ, аммо 40 ДАСТУР ОИД БА ТСҶ; 6 ҚИСМИ ВАСЕЪГАРДОНИИ ҲУҚУҚ ВА ИМКОНИЯТҲО

таҷрибаи аз сар гузаронидаи табъиз метавонад ҳамдигарфаҳмӣ ва таваҷҷӯҳ байни дастурдиҳандаи берунӣ ва гурӯҳро пурзӯр намояд. Ба ғайр аз ин, дастурдиҳандаи дорои маълулият метавонад барои дигар аъзоёни гурӯҳ намунаи ибрату пайравӣ гардад.

ЗАМИМАИ 15

ҶУМҲУРИИ ХАЛҚИИ ХИТОЙ

Рушди гурӯҳҳои худёрирасон Лоиҳаи ТСҶ дар минтақаи мухтори Тибет, Ҷумҳурии Халқии Чин бо волидони кӯдакони дорои маълулият бо мақсади таҳияи роҳҳои нави қонеъ намудани талаботҳои онҳо ҳамкорӣ менамояд. Волидон дарк намуданд, ки хурофот ва зоҳир намудани табъиз нисбат ба кӯдакони онҳо мушкилии афзалиятнок аст, чунки ба кӯдакон барои ташриф овардан ба мактаб халал мерасонад ва иштироки онҳоро дар ҳаёти ҷамоат мушкил менамояд. Кормандони ТСҶ, ки пештар бо консепсияи гурӯҳҳои худёрирасон шинос шуда буданд, ба хулосае омаданд, ки ташкили чунин гурӯҳ барои волидон манфиатнок мебошад. Якчанд волидон қарор доданд, ки гурӯҳи худёрирасонро ташкил намоянд ва аз шарҳдиҳӣ ба одамон оид ба мушкилиҳои одамони дорои маълулият оғоз намуданд. Вохӯриҳои худро оид ба ин масъала онҳо дар чойхонаҳои маҳаллӣ мегузарониданд. Вақте, ки волидон якдигарро беҳтар мефаҳмидагӣ ва бодиққат ба таҷрибаи дигарон муносибат мекардагӣ шуданд, миқдори аъзоёни гурӯҳ аз 2 то 12 нафар зиёд гардид. Ҷамоат ин ташаббусро мусбӣ баҳо дод ва оҳиста – оҳиста ба одамони дорои маълулият муносибати худро иваз кард, аъзоёни зиёди он ёрии худро барои гузаронидани ин гуна ҷаласаҳои фаҳмондадиҳӣ пешниҳод намуданд, аз ҷумла дар шакли харидории аробачаҳои махсус барои одамони дорои маълулият дар раванди гузаронидани омӯзишҳо. Ин ташаббус сарчашмаи пурқувватгардонӣ ва шавқмандиро барои ёрирасонӣ ба миён овард. Ба ғайр аз ин, бисёр кӯдакони дорои маълулият ба мактаб рафтанро оғоз намуданд ва оилаҳои онҳо айни замон эътироф шуда, ба ҳаёти ҷамоат шомил шуданд. Гурӯҳи худёрирасон бо дастгирии гурӯҳи ТСҶ тадриҷан фаъолияти худро васеъ намуд. Онҳо чойхона кушоданд ва даромад аз фаъолияти он барои дастгирии оилаҳои камбизоат, ки аъзоёнашон дорои маълулият буданд, равона мешуд. Барномаи ТСҶ ёрии моддии ибтидоиро пешниҳод намуд ва омӯзишҳоро барои кушодани корхонаҳои хурд ва умуман дастрас кардани воситаҳои зиндагӣ гузаронд. Ба ғайр аз ин, аъзоёни гурӯҳ ба хонаводаҳо ташриф оварданро оғоз намуданд ва дар ҳолате, ки ба волидон иҷро намудани нақшаи тавонбахшии кӯдак бо сабаби сатҳи пасти дастовардҳо дар таҳсилот ё банд будан дар кор мушкил буд, ёрӣ расонданд. Барномаи ТСҶ барои аъзоёни гурӯҳ оид ба усулҳои оддии тавонбахшӣ барои расонидани ёрӣ ба рушди кӯдакон омӯзишҳо гузаронданд, кормандони ТСҶ бошанд, ҳангоми ташриф ба хонаҳо онҳоро ҳамроҳӣ менамуданд, тадриҷан сатҳи ихтисос ва бовариро ба қувваи худ баланд менамуданд. Муваффақияти ин гурӯҳи худёрирасон дигаронро барои ташкил намудани чунин гурӯҳҳо рӯҳбаланд намуд.

ИШТИРОК ДАР ҲАЁТИ СИЁСӢ

Мушкилиҳои ташкили гурӯҳҳои худёрирасон Гурӯҳҳои худёрирасони деҳотӣ ва шаҳрӣ Таҷрибаи татбиқи барномаҳои ТСҶ нишон медиҳад, ки аксар вақт ташкил намудани гурӯҳҳои худёрирасон дар деҳотҷойҳо осонтар аст. Созмон додани онҳо дар шароити шаҳр бо сабаби тез – тез пайдо шудани муҳоҷират ва мушкилиҳо барои ноил шудан ба боварии дутарафа ва ҳисси алоқамандӣ дар аъзоёни гурӯҳ, кори душвор мебошад (15).Аммо,бояд эътироф намуд, ки дар деҳотҷойҳо дурии географӣ ва масофаҳои калон, ки онҳоро бояд аъзоёни гурӯҳ тай намоянд ва инчунин, маҳдудияти воситаҳои муошират метавонанд гузаронидани ҷаласаҳои мунтазамро душвор намоянд.

Занҳо ва мардҳо Таҷрибаи ТСҶ нишон медиҳад, ки ҳамчун қоида занҳоро нисбат ба мардҳо даргурӯҳҳо муттаҳид намудан осонтар аст. Дар занҳо ҳисси ҳамфикрӣ бо якдигар сахттар зоҳир мегардад ва онҳо бо якдигар осонтар ҳамкорӣ менамоянд. Агар гурӯҳҳо таркиби омехта дошта бошанд, бояд намояндагии занон дар нақшҳои роҳбарӣ, ва имконияти шунидани овози онҳо оид ба масъалаҳое, ки онҳоро ба ташвиш меандозанд, бояд муҳокима ва таъмин карда шавад.

Сатҳи маърифатнокӣ Аъзоёни гурӯҳҳои худёрирасон метавонанд сатҳи гуногуни саводу маърифатнокӣ дошта бошанд. Эҳтимол, дар одамони дорои маълулият он пасттар мешавад ва бинобар ин, онҳо метавонанд аз ин таъсир бинанд. Бо ин сабаб хеле муҳим аст, ки ҷаласаҳои гурӯҳӣ аз тарафи одамони таҳсилоташон баландтар монополия карда нашаванд ва нисбат ба гурӯҳҳои худёрирасоне, ки бо қарзҳои хурд кор мекунанд, муҳим аст, ки тақсимоти неъматҳо боадолатона бошад. Барои ба зиёдшавии нобаробарӣ дар дохили гурӯҳҳо роҳ надодан, дар марҳилаи барвақти ташкилӣ ба пурқувватгардонии қобилияту салоҳият ва рӯҳбаландии муттаҳидӣ ва инчунин, ба васеъшавии ҳуқуқҳо ва имкониятҳо дар байни ашхоси сатҳи саводнокиашон пасттар бояд бештар диққат дода шавад.

Гурӯҳҳое, ки аъзоёнашон танҳо як навъи маълулияти монанд доранд Бисёр гурӯҳҳо аз тарафи одамоне, ки аъзоёнашон маълулияти монанд доранд, сохта шудаанд. Ба он нигоҳ накарда, ки ин гуна гурӯҳҳои монанд мақсадҳои равшан ва аниқи муайян доранд, дар ҷамоатҳои начандон калон, ки дар онҳо миқдори ками одамони дорои маълулияти якхела мавҷуданд, ташкили гурӯҳҳои омехта мувофиқи мақсад аст. Новобаста аз навъи маълулият, талаботҳои заминавии ҳамаи одамони дорои маълулият якхелаанд, масалан ин: ғизо, манзили зист, нигоҳубини тиббӣ, таҳсилот. Гурӯҳҳои якхела аксар вақт одамони дорои маълулиятро ҷудо менамоянд ва рақобат барои захираҳои маҳдуд ба вуҷуд меоранд.

Мутеият Дорои маълулият будан аксар вақт маънои аз касе вобаста буданро дорад, масалан ягон корро ба ҷои одами дорои маълулият иҷро кардан, на бо ҳамроҳии худи ӯ иҷро кардан. Дар натиҷа, одамони дорои маълулият, ки одатан танҳо қабулкунандаи ёрӣ буданд, на саҳмгузор, мумкин аст, барои иштирок дар гурӯҳҳо ва чорабиниҳо оид ба худёрирасонӣ ҳавасмандӣ ва худбоварии заруриро надошта бошанд. 42 ДАСТУР ОИД БА ТСҶ; 6 ҚИСМИ ВАСЕЪГАРДОНИИ ҲУҚУҚ ВА ИМКОНИЯТҲО

Фаъолиятҳои пешниҳодшаванда Дастгирии раванди ташкили гурӯҳҳои нави худёрирасон Барномаҳои ТСҶ бояд дар ташкил намудани гурӯҳҳои худёрирасон аз ҳисоби одамони дорои маълулият ва аъзоёни оилаҳои онҳо нақши фаъол бозанд. Раванди ташкили ин гуна гурӯҳҳо вобаста аз вазъияти маҳал,сатҳи дастгирии зарурӣ фарқ мекунад. Дар зер фаъолиятҳои умумии пешниҳодшаванда оварда шудаанд.

Аз чӣ бояд оғоз намуд Кормандони барномаҳои ТСҶ одатан бо одамони дорои маълулият ва аъзоёни оилаҳои онҳо дар хонаи онҳо корро бо муайян намудани талаботу эҳтиёҷоти онҳо, пешниҳоди иттилоот оид ба масъалаҳои маълулият ва шаклҳои ёрию дастгирии мавҷуда оғоз менамоянд. Ба андозаи зиёд шудани боварӣ ва дилпурӣ байни онҳо, лаҳзаи ташвиқу тарғиб барои вохӯрӣ бо дигар одамон, ки таҷрибаи монанд доранд, фаро мерасад. Дар ин марҳила кормандони ТСҶ метавонанд: • ба одамони дорои маълулият ва аъзоёни оилаҳои онҳо оид ба консепсияи гурӯҳҳои худёрирасон нақл намоянд ва онҳоро барои ташкили гурӯҳҳои мазкур дар ҷамоаташон рӯҳбаланд намоянд;ин раванд шарҳи бартарии аъзои гурӯҳ будан ва инчунин, ҳалли масъалаҳои ба ин вобастаро дар бар мегирад, масалан, ҳангоми ташкили гурӯҳ, пеш аз ҳама бояд ёфтани манбаи даромад бо мақсади таъмини воситаҳои зиндагонӣ барои оила муҳокима шавад, одамон эҳтимол, мехоҳанд фаҳманд, ки гурӯҳи мазкур чӣ тавр бевосита метавонад барои ёфтани ҷои кори доимӣ ва манбаи даромад ба онҳо ёрӣ мерасонад; • 4 одамони дорои маълулият ва аъзоёни оилаҳои онҳоро барои муайян намудани одамоне, ки барои дохил шудан ба гурӯҳ ва бо онҳо сӯҳбат намудан ҳавасманд мебошанд, таблиғ намоянд; • дар ҳолати мавҷуд будани сабабҳои кифоя ва ҳавасмандӣ барои ташкили гурӯҳ, дар ҷои барои одамони дорои маълулият дастрас ва мувофиқ вохӯрии расмӣ барои таҳияи нақшаи корӣ ташкил намоянд.

Банақшагирӣ • М 4 уҳокимаи ташвишҳои умумӣ ва муайян намудани вазифаи аввалиндараҷаи гурӯҳ: масалан, мубодилаи ҳиссиётҳо ва таҷриба, баланд бардоштани сатҳи огоҳӣ, мубодилаи иттилоот ва захираҳо. • 4 Аз одамон пурсида шавад, ки онҳо кадом захираҳоро ба манфиати гурӯҳ саҳмгузорӣ карда метавонанд. • Муайян намудани роҳбар ё ҳамоҳангсози гурӯҳ; эҳтимол барои иҷрои ин вазифа зиёда аз як нафар лозим шавад. • Аз рӯи имконият тезтар тақсим намудани вазифаҳо дар байни аъзоёни гурӯҳ; ин имкон медиҳад, ки ҳисси соҳибият ва масъулият пурзӯр шавад. • Пас аз ташкили гурӯҳ ба он номи мувофиқ гузоред. • Муҳокимаи аъзогӣ, яъне кӣ метавонад ба гурӯҳ дохил шавад; аввал бояд кӯшиш намуд, ки шумораи на чандон калони гурӯҳ нигоҳ дошта шавад, чунки ин ба ҳама имконияти зоҳир намудани фаъолнокӣ ва иштирокро медиҳад. • Ҳал намудани масъалаи кай гузаронидани ҷаласаю вохӯриҳои гурӯҳ бо муайян намудани сана ва вақт барои ҷаласаи аввалин. Гузаронидани ҷаласаҳо дар ҷойҳои барои одамони дорои маълулият дастрас ва на он қадар дур аз мавзеи зисти аъзоёни гурӯҳ бояд таъмин карда шавад. Бояд имконияти гузаронидани вохӯриҳо дар биноҳои ҷамоат дида баромада шавад (масалан, дар мактабҳо), бо он сабаб, ки фаъолияти гурӯҳ ва барномаҳои ТСҶ шинохта шаванд. ИШТИРОК ДАР ҲАЁТИ СИЁСӢ 43

• Ҳангоми зарурат фикр кардан лозим аст, ки чӣ тавр иттилоотро оид ба ташкил намудани гурӯҳ паҳн намудан мумкин аст, то ки дигар одамонро барои иштирок намудан дар ҷаласаи якуми он рӯҳбаланд намоянд. Инро бо роҳи гузаронидани сӯҳбатҳо, овезон кардани овезаҳо ё бо ёрии эълон (таблиғ) намудан дар радиои маҳаллӣ ё дар маҷалла, амалӣ кардан мумкин аст.

Гузаронидани ҷаласаҳо Ба он нигоҳ накарда, ки ба кормандони ТСҶ гирифтани масъулият оид ба гузаронидани ҷаласаҳои гурӯҳҳои худёрирасон тавсия намешавад, онҳо бояд бо тартиби асосии гузаронидани чунин ҷаласаҳо шинос бошанд, ки ҳангоми зарурат гурӯҳро дастгирӣ намоянд. Структураи ҷаласа инҳоро дар бар мегирад: • м 4 уборакбодии шахсони ба ҷаласа омада; • 4 ифтитоҳи ҷаласа ва хоҳиш аз иштирокчиён барои муаррифии худ; • қабул намудани «Қоидаҳои тиллоӣ» оид ба раванди ҷаласа, масалан, риояи қоидаҳои махфӣ (бо мақсади ошкор накардани он, ки чӣ муҳокима мешавад ва дар ҷаласа чӣ рӯй медиҳад), чунки ҳар гуна маданиятҳо метавонанд мафҳуми «махфӣ»-ро гуногун шарҳ диҳанд. Барои ин, бояд зуд қарор додан даркор аст, ки маҳз чиро гурӯҳ мехоҳад аз дигарон махфӣ нигоҳ дорад; • 4 иҷрои мақсадҳои асосии вохӯрӣ; • таҳияи протоколи ҷаласа, бақайдгирии ҳозирин, мавзӯъҳои асосии муҳокимашуда ва қарорҳои қабулшуда; • 4 масъалаҳои маъмурӣ, муайян намудани сана, мавзеъ барои гузаронидани ҷаласаи оянда; • пӯшидашавии ҷаласа.

Раҳнамоии фаъолиятҳо Барномаҳои ТСҶ ба гурӯҳҳои худёрирасон барои дуруст ва самаранок кор кардани онҳо, раҳнамоӣ ва мусоидат намоянд. Масалан, барномаҳои ТСҶ метавонанд: • д 4 ар ҳолати ба онҳо муроҷиат намудан ба роҳбарони гурӯҳ, ёрӣ ва дастгирӣ пешниҳод намоянд; • раванди бурдани ҷаласаҳоро таъмин намоянд, то ки ҳамаи аъзоёни гурӯҳ масъалаи муҳокима шудаистодаро хуб дарк кунанд ва имконияти иштирок карданро дошта бошанд; • 4 гурӯҳро барои бо навбат иҷро намудани вазифаҳо ва ӯҳдадориҳо ҳавасманд намоянд; • ба аъзоёни гурӯҳ дар фаҳмидани он, ки чӣ тавр онҳо метавонанд якдигарро дастгирӣ намоянд: масалан, оид ба муошират, ҳамроҳии кӯдакон ба мактаб, оғози ташкили ҷамъоварии пасандозҳо ёрӣ расонанд; • бо мақсади боварӣ ҳосил кардан, ки фоидаи аз фаъолияти гурӯҳ бадастомада боадолатона ва дар асоси шаффофият тақсим мешавад, санҷишҳо гузаронанд; • 4 дар таҳияи дастурҳо ва қоидаҳо, пас аз ба таври мукаммал ташкил шудани гурӯҳ ёрӣ расонанд; • пешниҳод намудани саҳмҳои молиявӣ ба гурӯҳ, масалан, аз рӯи маблағгузории ибтидоӣ ё ёрии модии ҳиссагӣ, ки ба гурӯҳи худёрирасон имконияти васеъ намудани минтақаи фаъолият ва кушодани ҳисоби бонкиро фароҳам меоварад.

Рушди қобилияту иқтидор Барои самаранок ва мустақилона фаъолият намудан одатан ба гурӯҳҳо дастгирӣ дар рушди қобилияту иқтидор зарур мешавад. Малакаҳое, ки ба аъзоёни гурӯҳ муҳиманд, инҳоро дар бар мегиранд: таҳияи рӯзнома, гузаронидани ҷаласа, дилпурона баромад карда тавонистан дар назди шунавандагон, омода намудани прото44 ДАСТУР ОИД БА ТСҶ; 6 ҚИСМИ ВАСЕЪГАРДОНИИ ҲУҚУҚ ВА ИМКОНИЯТҲО

колҳо, ба низом даровардани низоъҳо, ҳалли мушкилиҳо, қабули қарорҳо бо роҳи демократӣ, бо навбат иҷро намудани вазифаҳо, санҷишу арзёбии пешравӣ. Баъзан ба гурӯҳҳои худёрирасон соҳиб шудан ба малакаҳои мушаххас зарур мешавад, аммо баъзан дар гурӯҳ иштирокчиёне ҳастанд, ки аллакай дорои чунин малакаҳо мебошанд. Худи гузаронидани ҷаласаҳои гурӯҳ ба аъзоёнаш имконияти хуби истифодаи малакаю маҳоратҳои навро дар амал пешниҳод менамояд. Гурӯҳҳои худёрирасони нав метавонанд, аз таҷрибаи гурӯҳҳое, ки аллакай дар ҷамоат фаъоланд, низ омӯзанд. Ба гурӯҳҳои нав таклиф намудани аъзоёни гурӯҳҳои аллакай ташкилшуда манфиатнок аст: гурӯҳҳои нав қисми зиёди таҷрибаи одамонеро, ки дар шароитҳои монанд кор мекунанд, мусбӣ қабул менамоянд. Робитаи барвақти байни гурӯҳҳои худёрирасон дар байни одамони дорои маълулият аҳамияти муҳим дорад, чунки ин имконияти омӯхтан, ба роҳ мондани муошират ва дастгирии дутарафаро медиҳад. Аз аввал гурӯҳҳо оид ба иштироки онҳо дар фаъолияти иҷтимоӣ ва сиёсӣ беҷуръатӣ нишон медиҳанд ва ҳисоб менамоянд, ки барои ин таҷриба ва дониши кофӣ надоранд. Аммо бо гузаштани вақт, босабрӣ ва ҳавасмандӣ аъзоёни гурӯҳ дар худ қобилияти дарк намудан, нақшакашӣ ва амалӣ намудани чорабиниҳое, ки барои дигаргун намудани вазъ зарур аст, ошкор менамоянд; масалан, сафарбар намудани ҷамоат барои пешниҳод намудани арзномаи дастаҷамъӣ ба мақомотҳои маҳаллии ҳокимият қадами аввалин дар роҳи таъминот бо оби тоза ва системаи корезии беҳтаршуда мебошад.

ЗАМИМАИ 16

ҶУМҲУРИИ ДОМИНИКАН

Гурӯҳи худёрирасони модарон ҳаёти кӯдаконро беҳтар менамояд Дар маҳаллаи ноободи Сантяго, Ҷумҳурии Доминикан бо кӯмаки яке аз созмонҳои байналмилалӣ гурӯҳи худёрирасони модароне, ки кӯдакони дорои маълулият доранд,ташкил шуда буд. Мақсади умумии иштирокчиёни он ба кӯдаконашон таъмин намудани дастрасӣ ба хизматрасониҳо буд. Ҳукумат ба эҳтиёҷоти ин кӯдакон оид ба саломатӣ ва таҳсилоташон беаҳамиятӣ зоҳир намуд. Дастгирии давлатиро наёфта, модарон қарор доданд, ки худашон хизматрасониҳои заминавиро оид ба тавонбахшӣ ва таҳсилот ташкил медиҳанд. Онҳо тайёриро дар яке аз созмонҳои ғайридавлатӣ гузаштанд ва бо гузаштани вақт хизматрасониҳои худро ба дигар маҳаллаҳои ноободи шаҳр паҳн намуданд. Зиёдшавии гурӯҳи модарон давом медод ва сохторҳои иловагӣ барои одамони дорои маълулият, наврасон ва инчунин хазинаи қарзҳои баргарданда ташкил доданд. Бо масъалаҳои ташкил ва идоракунии ин хазина кор карда, гурӯҳ ба сохтори ҳаракати кооперативӣ барои ёрии машваратӣ муроҷиат намуд. Гурӯҳ рушдро давом дода, доираҳои нави ба кор андохтани қувваро меёбад; айни ҳол он чорабиниҳои иҷтимоӣ, фаҳмондадиҳӣ, манбаъҳои даромадро ташкил менамояд. Модарон аз дастовардҳои худ ва инчунин, кӯдакон ва наврасони худ фахр менамоянд.

ИШТИРОК ДАР ҲАЁТИ СИЁСӢ

Рушди ҳамкорӣ бо гурӯҳҳои худёрирасони мавҷуда Дар бисёр ҷамоатҳо гурӯҳҳои худёрирасони одамони дорои маълулият ва аъзоёни оилаҳои онҳо аз барномаҳои ТСҶ новобаста вуҷуд доранд ва фаъолият менамоянд. Чунин гурӯҳҳо метавонанд барои одамони дорои маълулияти мушаххас ташкил карда шаванд, масалан барои одамони дорои маълулияти биноӣ, шунавоӣ, беморони гирифтори бемории ҷузом ё аз минаҳои заминӣ ҷабрдида. Баъзе гурӯҳҳо қувваи худро ба масъалаҳои мушаххас ҷалб менамоянд,масалан, ба ҳуқуқҳои одамони дорои маълулият, ташкил намудани манбаъҳои даромад, мушкилиҳои занҳо ва ғайра. Гурӯҳҳои худёрирасон метавонанд бо ҳар гуна номҳо ташкил шаванд, ба монанди гурӯҳҳои маҳаллии одамони дорои маълулият, гурӯҳҳои волидон, гурӯҳҳои иҷтимоӣ, гурӯҳҳои ҳамсолон, клубҳо ё гурӯҳҳои худёрирасон. Ин гуна иттиҳодияҳо ва гурӯҳҳои худёрирасон, ки бо иқдоми барномаҳои ТСҶ ташкил шудаанд, тез – тез вазифаҳои монандро ҳал менамоянд. Бинобар ин бояд, ки барномаҳои ТСҶ ҳамаи гурӯҳҳоеро, ки айни замон фаъолият доранд, муайян намоянд, ва бо мақсади мубодилаи дониш, захираҳо ва фарогирии миқдори зиёди одамони дорои маълулият ва аъзоёни оилаҳои онҳо муошират ва ҳамкорӣ намоянд.

Ҳавасмандкунии иштироки одамони дорои маълулият дар гурӯҳҳои худёрирасони умумӣ Ба он нигоҳ накарда, ки гурӯҳҳои худёрирасон, ки барои одамони дорои маълулият ва аъзоёни оилаҳои онҳо муқаррар шуда нақши муҳим мебозанд, барномаҳои ТСҶ бояд инчунин, одамони дорои маълулият ва наздикони онҳоро барои дохил шудан ба гурӯҳҳои худёрирасони умумии занон, ҷавонон, гурӯҳҳои қарздиҳии хурд, гурӯҳҳои фермерӣ рӯҳбаланд намоянд. Фаъолиятҳои зерин пешниҳод мегарданд: • гурӯҳҳои худёрирасони умумиро барои фарогирии одамони дорои маълулият, ҳамчун аъзоёни доимӣ ва комилҳуқуқ рӯҳбаланд намоянд: масалан, ташкил намудани ҷаласаҳо дар толорҳое, ки ба одамони дорои маълулият дастрас мебошанд; • ҷудо намудани масъалаҳое, ки ҳам одамони дорои маълулият ва ҳам одамони дорои маълулият набударо ба ташвиш меоранд: масалан, агар дар гурӯҳи занон муҳокима оид ба табъизи гендерӣ ташкил карда шавад ва қайд шавад, ки мушиклоти мазкур ҳамаи занҳоро ба ташвиш мондааст, ин метавонад гурӯҳҳои худёрирасони умумиро водор намояд, ки бо гурӯҳҳои худёрирасони одамони дорои маълулият ҳамкорӣ намоянд ё одамони дорои маълулиятро ба қатори худ қабул намоянд; • 4 дар гурӯҳҳои худёрирасони умумӣ муайян намудани одамони дорои маълулият ё шахсоне, ки ягон аъзои оилаашон дорои маълулиятанд ва онҳоро бовар кунондан, ки нисбати ин мушкилот ақидаҳои худро баён намоянд ва маълулиро дар гурӯҳҳои худкӯмакрасони худ мавзӯи муҳокима кунанд; • таъмин намудани он, ки одамони дорои маълулият ва аъзоёни оилаҳои онҳо то ворид шудан ба гурӯҳҳои соҳаи умумӣ малака ва донишҳои заруриро гиранд, чунки дар акси ҳол онҳо метавонанд ба табъиз дучор шаванд.

Ҳавасмандкунии аъзоёни гурӯҳҳои худёрирасон барои иштирок намудан дар барномаҳои ТСҶ Аъзоёни гурӯҳҳои худёрирасон (ҳам барои одамони дорои маълулият ва ҳам барои соҳаи умумӣ) метавонанд захираи муҳими барномаҳои ТСҶ шаванд, бинобар ин, бояд оиди онҳо хуб иттилоот дошта бошанд. Гурӯҳҳои худёрирасон метавонанд дар фаҳмондадиҳии масъалаҳои маълулият ва дастгирии рушди фарогир нақши муҳим бозанд. Эҳтимол, аъзоёни гурӯҳҳо метавонанд вақт ҷудо намоянд ва дар 46 ДАСТУР ОИД БА ТСҶ; 6 ҚИСМИ ВАСЕЪГАРДОНИИ ҲУҚУҚ ВА ИМКОНИЯТҲО

асоси ихтиёрӣ дар фаъолияти барномаҳои ТСҶ иштирок намоянд, Масалан дар ҷамоат одамони дорои маълулиятро дарёфт намоянд, ба чораҳои тавонбахшӣ кӯмак расонанд ва назорати минбаъда гузаронанд. Гурӯҳҳои махсусгардонидашудаи одамони дорои маълулиятро бояд барои ҳарчӣ бештар иштирок намудан дар барномаҳои ТСҶ, махсусан ташвиқу тарғиб намудан лозим аст. Иштироки онҳо дар идоракунии барномаҳои ТСҶ (банақшагирӣ, татбиқи чорабиниҳо ва санҷишу арзёбӣ) метавонад ин барномаҳоро қобили қабул, устувор ва эътимоднок намоянд.

Клуби

фермерон

Ҳавасмандкунии муттаҳидшавии гурӯҳҳои худёрирасон Ба он нигоҳ накарда, ки гурӯҳҳои худёрирасон барои одамони дорои маълулият ва аъзоёни оилаҳои онҳо дар сатҳи маҳаллӣ метавонанд ба дигаргуниҳои мусбӣ ноил шаванд, иштирокчиёни онҳо қувваи иҷроиши фаъолиятро дар сатҳи каме баландтар надоранд. Дар ин ҷо аллакай миқдори зиёди одамон лозиманд, бинобар ин қадами навбатӣ аз он иборат аст, ки гурӯҳҳои худёрирасонро (чӣ бо иқдоми барномаҳои ТСҶ ташкил шуда ва чӣ мустақил) бовар кунонанд, то дар зери як «чатр», яъне дар намуди иттиҳод, баромад намоянд. Барномаҳои ТСҶ метавонанд барои ташкили иттиҳоди гурӯҳҳои худёрирасон, ки дар таркиби худ як ё ду намояндаи интихобӣ аз ҳар як гурӯҳ доранд, мусоидат намоянд. Иттиҳоди гурӯҳҳои худёрирасон бояд намояндагии баробари гурӯҳҳои гуногунро таъмин намояд (масалан, шахсони синну солашон гуногун бо ҳар гуна бемориҳо, ҷинс ва вазъи иҷтимоию иқтисодии гуногун). Чунин иттиҳод метавонад вазифаҳои васеътар дошта бошад ва як рӯз аз рӯи вазъи ҳуқуқии худ ба созмони расмӣ мубаддал гардад.

ЗАМИМАИ 17

ҶУМҲУРИИ ХАЛҚИИ БАНГЛАДЕШ

Қувва дар миқдор Азгар яке аз аввалин аъзоёни гурӯҳи худёрирасон дар деҳаи Белгачии Ҷумҳурии Халқии Бангладеш шуд. Ба шарофати ғайрати худ ва меҳнати устуворона, ӯро роҳбари гурӯҳ интихоб намуданд. Имрӯзҳо гурӯҳ 21 нафар аъзо дорад, барои муҳокимаи мушкилиҳо ва ҳалли эҳтимолии онҳо ҳар ҳафта вомехӯранд. Маълулияти ҷисмонии Азгар ва дастрасии маҳдуди ӯ ба замин маънои онро дорад, ки ба ӯ дастгирии оила бениҳоят вазнин аст. Одатан ӯ дар як моҳ танҳо 10-12 рӯз кор дошт. Ӯ ба ҳукумат барои иҷозат додани коркарди замини ноободи наздики хонааш муроҷиат намуд. Ба он нигоҳ накарда, ки баъзе сокинони деҳот ба ин муқобил буданд, гурӯҳи худёрирасон ёрии худро ба ӯ давом медод. Вақте, ки ба Азгар минтақаи андозааш ба як акр баробар ҷудо шуда буд, яке аз созмонҳои ғайридавлатӣ ӯро ба омӯзиши усулҳои агротехникӣ даъват намуд. Айни замон ӯ сабзавот парвариш менамояд ва онро мефурӯшад ва ҳаёти оилаи худро рӯ ба беҳбудӣ овард. Азгар номзадии худро дар интихоботи иттиҳоди гурӯҳҳои худёрирасони музофоти Порадх пешниҳод намуда, ноиб – раиси он интихоб гардид. Ӯ мансабдори ҳукуматиро бовар кунонд, ки барои иттиҳод минтақаи начандон калони заминҳои ноободро ҷудо намоянд ва ба аъзоёни иттиҳод пешниҳод намуд, ки бамбук ҷамъ оранд, ки аз он барои гузаронидани ҷаласаҳо хона созанд. Вазифаи навбатии ӯ, риоя намудани ҳуқуқҳои одамони дорои маълулият ва таъмини эътирофи ин ҳуқуқҳо аз тарафи ҷамоат мебошад.

ИШТИРОК ДАР ҲАЁТИ СИЁСӢ

ДАСТУР ОИД БА ТСҶ; 6 ҚИСМИ ВАСЕЪГАРДОНИИ ҲУҚУҚ ВА ИМКОНИЯТҲО

Созмонҳои одамони дорои маълулият Муқаддима Дар тамоми ҷаҳон одамони дорои маълулият ба созмонҳо барои ҳифзи ҳуқуқҳои худ муттаҳид мегарданд, то ба одамони дар ҳукумат ва ҳамаи сохторҳои ҷамъият буда, ки қарорҳо қабул менамоянд, таъсир расонанд (18). Ин созмонҳо ҳамчун созмонҳои одамони дорои маълулият маълуманд. Ин созмонҳо ҳамчун ҷавоб ба монеаҳои иҷтимоӣ пайдо шуданд, ки барои иштироки баробарҳуқуқи одамони дорои маълулият дар ҳаёти ҷамъият монеъ мешаванд ва чун эътироз бар зидди назорати одамони дорои маълулият аз тарафи дигар одамон мебошанд. Дар тӯли вақти дуру дароз ба ҷои одамони дорои маълулият кормандони тиб, оилаҳои онҳо ва дигар одамон, ки талабот, афзалият ва интихоби онҳоро ба назар намегирифтанд, суханронӣ менамуданд. Дар ҳақиқат, худи одамони дорои маълулият дар бораи худ аз ҳама беҳтар сухан гуфта метавонанд ва худро муаррифӣ менамоянд, чунки аз дигарон бештар талабот ва саъю кӯшиши худро медонанд (19). Созмонҳои одамони дорои маълулият одатан дар сатҳҳои минтақавӣ ва миллӣ фаъолият менамоянд, масалан дар шаҳрҳои калон. Онҳо метавонанд гурӯҳҳои одамони дорои як навъи алоҳидаи маълулиятро муттаҳид намоянд ва одамонеро пешниҳод намоянд, ки шаклҳои муайяни бемориҳо, масалан иллати шунавоӣ ё биноӣ доранд (ҳамчун мисол метавонем шӯъбаи умумиҷаҳонии одамони дорои маълулияти биноӣ дар ҳамаи давлатҳоро номбар намоем), ё одамони дорои якчанд навъҳои маълулиятро муттаҳид намоянд ё ҳамаи гурӯҳҳои одамони дорои маълулиятро дар бар гиранд (масалан, иттиҳоди Миллии шахсони дорои маълулияти ҷисмонӣ ва равонӣ, ки дар Ҷумҳурии Исломии Мавритания мавҷуд аст). Дар бисёр мамлакатҳо инчунин, шабакаҳои Созмонҳои одамони дорои маълулият мавҷуданд (масалан, Иттиҳоди одамони дорои маълулият дар Бурунди). Созмонҳои одамони дорои маълулият дар сатҳи байналмилалӣ низ фаъолият менамоянд, иттиҳоди Умумиҷаҳонии одамони дорои маълулияти биноӣ, “Дисейблд пиплз итернешнл”; бисёре аз онҳо сохтори шабакаи байналмилалӣ бо номи Иттиҳоди байналмиллии одамони дорои маълулиятро ташкил намудаанд. Аз ҷиҳати таърихӣ барномаҳои ТСҶ ва созмонҳои одамони дорои маълулият на он қадар зич ҳамкорӣ менамоянд. Созмонҳои одамони дорои маълулият метавонанд ба зарурати ҳамкорӣ бо барномаҳои ТСҶ бо як қатор сабабҳо шубҳа намоянд, аз ҷумла бо сабаби он, ки дар гузашта бисёре аз ин барномаҳо ба модели тиббии маълулият такя менамуданд ва аз тарафи одамоне, ки дорои маълулият нестанд ва мутахассисон бе иштироки фаъоли одамони дорои маълулият, идора карда мешуданд. Ба ғайр аз ин, бисёр барномаҳои ТСҶ одамони дорои маълулияти мушаххасро фаро гирифта натавонистанд, масалан бо иллати шунавоӣ ё биноӣ, онҳо бошанд гурӯҳҳои афзалиятнокро дар бисёр созмонҳои одамони дорои маълулият ташкил медиҳанд. Ба он нигоҳ накарда, ки созмонҳои одамони дорои маълулият ва барномаҳои ТСҶ аз рӯи пайдоишашон ва стратегияҳо фарқ менамоянд, бе шубҳа онҳо мақсадҳои якхела доранд – таъмин намудани имкониятҳои баробар ва фарогирии иҷтимоии одамони дорои маълулият. Зарур аст, ки ҳарду сохтори мазкур якдигарро эҳтиром намоянд ва дар самти ба роҳ мондани ҳамкориҳо барои бомуваффақият амалӣ намудани мақсадҳои умумӣ ва амалӣ намудани Конвенсия оид ба ҳуқуқҳои одамони дорои маълулият, фаъолият намоянд(5). СОЗМОНҲОИ ОДАМОНИ ДОРОИ МАЪЛУЛИЯТ 49

ЗАМИМАИ 18

ҶУМҲУРИИ ҲИНДУСТОН

Қаҳрамони ҳақиқӣ Ладакх – вилоят дар Ҳимолой, дар қисми шимолии Ҷумҳурии Ҳиндустон мебошад,ки дар он ҷо одамон дар шаҳракҳои хурд ва деҳотҳо дар баландиҳо ва шароитҳои сахт ҳаёт ба сар мебаранд. Дар он ҷо ҳаёт ба ҳар як кас, махсусан ба одамони дорои маълулият хеле душвор аст. Ба он нигоҳ накарда, ки иқдомҳо дар соҳаи рушд ягон чизи нав барои ин ноҳия нестанд, мушкилиҳои маълулият дар ягон чунин барномаҳо то худи соли 2000, вақте, ки созмони ғайридавлатии донишкадаи Намгялӣ барои одамони дорои маълулият созмон дода шуд, ба инобат гирифта намешуданд. Мақсади асосии ташкили донишкада – ворид намудани мавзӯи маълулият ба барномаҳои рушд ва қонеъ намудани талаботҳои одамони дорои маълулият буд. Одамони дорои маълулият нақши асосиро дар бисёр дигаргуниҳое, ки дар Ладакх ба вуҷуд омада буданд, мебозиданд. Яке аз ин одамон Муҳаммад Иқбол аст, президенти Гурӯҳи фаъолиятҳои халқӣ барои фарогирӣ ва ҳуқуқҳо, ки дар Ладакх дар соли 2006 ташкил шуда буд. Дар З0 соли аввали ҳаёташ Иқбол бо фаъолияти сермаҳсул машғул набуд: ӯ дар бистар дар хона хоб буд, мусиқӣ гӯш мекард ва бо дӯстонаш сӯҳбат менамуд. Аммо дар синни 45 солагӣ (соли 2008) ӯ соҳибкори бомуваффақият ва сарвари созмони ғайридавлатии донишкадаи Намгялӣ барои одамони дорои маълулият шуд. Ӯ бо ҷасорат аз «маълули бечора» ба шакли одаме, ки муҳити зистро назорат карда метавонад, мубаддал гашт. Иқбол ва гурӯҳи созмони ғайридавлатии донишкадаи Намгялӣ барои одамони дорои маълулият натиҷаи ҷараёни рушди ҳафтсолаи мусбии ҷамоати Ладакх мебошад. Яке аз лоиҳаҳои асосии гурӯҳ барномаи безараргардонии партовҳо мебошад, ки аз тарафи ҷамоат амалӣ мешавад ва ба шарофати он зиёда аз 200 нафар одамон имконияти даромад доранд. «Барномаи мо оид ба безараргардонии партовҳо ҳамчун иқдом оид ба таъмини одамони дорои маълулият бо кор оғоз намуд, нақл менамояд, Муҳаммад Иқбол - аммо имрӯз он ба сатҳи ҳалли мушкилоти партовҳо дар шаҳр бардошта шудааст. Мо миқдори зиёди партовҳоро ҷамъоварӣ менамоем, коркард намуда, аз нав кор карда мебароем ва бо ҳамин барои аҳолӣ муҳити тозаи аҳолинишин ташкил менамоем. Ба мо ҳоло боз бисёр кор кардан лозим аст, ки пурра ин мушкилиро ҳал намоем. Аммо кор оғоз шуд – оғозе, ки дар он одамони дорои маълулият ҳаракат барои безараргардонии партовҳоро сарварӣ менамоянд ва ҷамоатро дар умум бо кор таъмин менамоянд». Донишкадаи Намгялӣ ва маркази Захиравӣ дар соҳаи иллатҳои рушди ақлӣ кори худро дар Ладакх давом дода истодаанд. Айни замон гурӯҳи фаъолиятҳои халқӣ бозингари асосӣ мебошад, ки одамони дорои маълулиятро ташкил менамояд, ҳуқуқҳо ва имкониятҳои онҳоро васеъ менамояд ва иқтидори онҳоро бо шарофати амалӣ намудани ҳар гуна фаъолияти соҳибкорӣ дар соҳаи бартараф намудани камбизоатӣ пурқувват менамояд. Бистуми марти соли 2010 дар Мумбай шабакаи ҳиндииахборотии СНН ба Муҳаммад Иқбол мукофоти «Инъом барои қаҳрамони ҳақиқӣ»–ро барои саҳми барҷастаи Гурӯҳи фаъолиятҳои халқӣ дар ташкили ҷамъияти фарогир супорид.

партови электронї

барои коркард

партов барои коркарди ПИГР

ДАСТУР ОИД БА ТСҶ; 6 ҚИСМИ ВАСЕЪГАРДОНИИ ҲУҚУҚ ВА ИМКОНИЯТҲО

Мақсад Барномаҳои ТСҶ ва Созмонҳои одамони дорои маълулият барои таъмини татбиқи Конвенсия оид ба ҳуқуқҳои одамони дорои маълулият ва рушди фарогир дар сатҳи ҷамоатҳо якҷоя фаъолият менамоянд.

Нақши барномаҳои ТСҶ Нақши барномаҳои ТСҶ аз фаъолияту ҳамкориҳо бо созмонҳои одамони дорои маълулият ва дар он ҷое, ки созмонҳо мавҷуд нестанд, барои ташкили онҳо дастгирии зарурӣ расондан иборат мебошад

Натиҷаҳои чашмдошт • Барномаҳои ТСҶ ва созмонҳои одамони дорои маълулият якҷоя оид ба банақшагирӣ, татбиқ ва санҷишу назорати барномаҳои нав ё амалкунандаи ТСҶ кор мекунанд. • Созмонҳои одамони дорои маълулият барномаҳои ТСҶ-ро бо мақсади фаъол ва фарогиршудан дастгирӣ менамоянд • Фаъолияти Созмонҳои одамони дорои маълулият барои таҳия ва татбиқи барномаҳои ТСҶ дар ҷамоатҳое, ки созмонҳо ҳанӯз мавҷуд нестанд, равона шудаанд. Дар сатҳи маҳаллӣ созмонҳои нави одамони дорои маълулият (дар он ҷое, ки то ҳол мавҷуд набуданд), ташкил дода мешаванд, ва бо созмонҳои одамони дорои маълулият дар сатҳи минтақавӣ ё миллӣ ҳамкорӣ барпо менамоянд.

Мафҳумҳои асосӣ Созмонҳои одамони дорои маълулият Хусусиятҳо Созмонҳои одамони дорои маълулият аксар вақт созмонҳои тарғиби ҳуқуқу манфиатҳои одамон буда, дар сатҳҳои минтақавӣ ё миллӣ, бо мақсади тағйир додани сиёсат ва таъмини ҳуқуқу имкониятҳои баробар барои одамони дорои маълулият фаъолият менамоянд.Онҳо ба таври расмӣ аз қайд гузашта ва сохтори расмӣ низ доранд ва одатан тавре фаъолият менамоянд, ки дигар созмонҳо ё муассисаҳо фаъолият менамоянд. Аввал гурӯҳи хурди одамони дорои маълулият ҷамъ мешаванд ва гурӯҳи мувофиқеро ташкил медиҳанд, ки чунин фаъолият дорад: • зиёд намудани шумораи аъзоён; • таҳияи низомномаи созмон ва бақайдгирии он ҳамчун шахси ҳуқуқӣ; • ташкили идораи умумии ташкилӣ аз ҳисоби аъзоёни он; • 4 интихоби идораи роҳбарикунанда (тавассути идораи умумӣ); • интихоби шахсони вазифадор барои идораи роҳбарикунанда; • 4 воридшавӣ ба таркиби сохторҳо ва ҳаракатҳои миллӣ ва байналмиллалӣ.

Узвият Созмонҳои одамони дорои маълулият шиори «Ҳеҷ чиз дар бораи мо, бе иштироки мо»-ро тарғиб менамоянд: онҳо созмонҳое мебошанд, ки аз тарафи одамони дорои маълулият барои одамони дорои маълулият ва намояндагони одамони дорои маълулият таъсис дода шудаанд. Бинобар ин, дар идораи роҳбарикунанда ва дар сатҳи узвият (19) онҳо аз тарафи аксарият, ки аз одамони дорои маълулият иборатанд, назорат карда мешаванд. Хусусияти узвият аз навъи созмон вобаста аст. Созмонҳое, ки ягон навъи мушаххаси маълулиятро фаро мегиранд, ба узвияти СОЗМОНҲОИ ОДАМОНИ ДОРОИ МАЪЛУЛИЯТ 51

онҳо дохилшавии шахсони дорои дигар маълулиятҳо маҳдудаст, масалан, ассотсиатсияи одамони маълулияти биноӣ дошта, сохтори «якхела» мебошад, созмонҳои «маълулияти омехта» бошанд, узвияти фарогири васеътарро пешбинӣ менамоянд, яъне ассотсиатсияҳое, ки одамони дорои маълулияти шунавоӣ, биноӣ, иллатҳои ҷисмонӣ ва равониро низ дарбар мегиранд. Вобаста аз талаботу эҳтиёҷот, мазмун ва имкониятҳо навъҳои гуногуни созмонҳои одамони дорои маълулият метавонанд вуҷуд дошта бошанд. Одамони дорои маълулияти шунавоӣ аксар вақт мехоҳанд, ки сохтори хусусии худро дошта бошанд, на ба созмонҳои навъи омехта муттаҳид шаванд. Шахсони дорои ақибмонии ақлӣ метавонанд дар созмонҳои омехта аз овоз маҳрум бошанд ва бинобар ин, мехоҳанд, ки гурӯҳҳои шахсии ҳифзи манфиатҳои худро ташкил диҳанд, баъзан инро бо дастгирии мувофиқ аз тарафи одамони дорои маълулият набуда татбиқ мекунанд. Ба он нигоҳ накарда, ки намуд ва андозаи созмон чӣ гуна аст, хеле муҳим аст, ки рӯзномаро одамони дорои маълулият муқаррар намоянд, созмон ба фарқияте, ки дар ҷамъияти одамони дорои маълулият мавҷуд аст, эҳтиром зоҳир намояд: масалан, ба ақидаи занҳо ва пиронсолоне, ки дорои маълулиятанд, гӯш диҳанд.

Гурӯҳҳои худёрирасон ва созмонҳои одамони дорои маълулият Тавсифномаҳои гурӯҳҳои худёрирасон ва созмонҳои одамони дорои маълулият аз мамлакат ба мамлакати дигар фарқ мекунад ва баъзан фарқиятро байни ду намуд муайян намудан душвор аст. Масалан, дар бисёр мамлакатҳо гурӯҳҳои худёрирасон - созмонҳои одамони дорои маълулият ном доранд, махсусан агар онҳо муттаҳид шуда, сохторҳои «чатрӣ» шуда бошанд. Дар Дастури ТСҶ гурӯҳҳои худёрирасон ҳамчун гурӯҳҳое муайян мешаванд, ки дар маҳалҳо ташкил шуда, дар асоси ғайрирасмӣ фаъолият доранд ва ба ҳалли мушкилиҳои аъзоёни шахсии худ, ки ҳам одамони дорои маълулият ва ҳам одамони дорои маълулият набударо дарбар мегиранд, масалан аъзоёни оилаҳо, диққати асосӣ медиҳанд. Созмонҳои одамони дорои маълулият чун созмонҳое муайян шудаанд, ки сохтори расмӣ дошта, қисми зиёди роҳбарию назорат ба дӯши одамони дорои маълулият гузошта шудаанд. Онҳо одатан дар чорчӯбаи васеътар фаъолият намуда, ба таблиғу ҳимояи ҳуқуқу манфиатҳои инсон банд буда, кӯшиш менамоянд ба сиёсат ва тақсимоти захираҳо таъсир бахшанд.

Ҳамкорӣ байни созмонҳои одамони дорои маълулият ва барномаҳои ТСҶ Бисёр созмонҳои миллӣ ва байналмилалии одамони дорои маълулият дар ҳамкорӣ бо созмонҳои СММ, мамлакатҳо – иштирокчиён ва созмонҳои ҷамъияти шаҳрвандӣ нақши асосиро дар таҳияи Конвенсия оид ба ҳуқуқҳои одамони дорои маълулият бозиданд. Фавқулодда муҳим он аст, ки ҳуқуқҳо ба одамони дорои маълулият ҳеҷ чиз намедиҳанд то он лаҳзае, ки чорабиниҳои муҳим ва барномаҳо татбиқ ва риоя нашаванд (20). Айни замон, дар мамлакатҳои камбизоат миқдори зиёди одамони дорои маълулият, махсусан онҳое, ки дар маҳалҳои ноободи шаҳрӣ, инчунин дар ноҳияҳои деҳотӣ ва дурдаст ҳаёт ба сар мебаранд, аз Конвенсия ягон манфиат намебинанд. Дар Дастури мазкур ба барномаҳои ТСҶ, ки дар онҳо ба рушди фарогир дар сатҳи ҷамоат диққати калон дода мешавад, ба одамони дорои маълулият дастрасии баробар ба хизматрасониҳо ва имкониятҳоро пешниҳод менамояд. ТСҶ – ин стратегия ва воситаест, ки барои мусоидат намудан ба татбиқи Конвенсия дар сатҳи ҷамоат қобилият дорад. Ба он нигоҳ накарда, ки ТСҶ дар гузашта ҳамчун стратегияи «аз боло ба поён» шинохта мешуд, усулҳои нав эътироф менамоянд, ки иштироки одамони дорои маълулият барои муваффақияти ТСҶ хеле муҳим аст. Созмонҳои одамони дорои маълулият бошанд, ки таърихан маълулиятро чун масъалаи ҳуқуқҳои инсон дида мебаромаданд, айни замон эътироф менамоянд, ки 52 ДАСТУР ОИД БА ТСҶ; 6 ҚИСМИ ВАСЕЪГАРДОНИИ ҲУҚУҚ ВА ИМКОНИЯТҲО

он ҳамчунин масъалаи рушд низ мебошад. Дар амал қисми зиёди созмонҳои одамони дорои маълулият татбиқи барномаҳои ТСҶ-ро оғоз намуданд (21) - масалан, дар Ҳиндустон, Хитой, Малави ва Непал. Ин тағйиротҳо имкониятҳои навро барои ҳамкориҳои пурқувват ва самаранок байни барномаҳои ТСҶ ва созмонҳои одамони дорои маълулият фароҳам меоваранд. Барномаҳои ТСҶ ва созмонҳои одамони дорои маълулият имконият доранд, ки якҷоя оид ба он масъалаҳое кор баранд, ки дониш, маҳорат ва захираҳои онҳо то ҳамаи одамони дорои маълулият, оилаҳои онҳо ва ҷамаотҳо расанд. Дар ин маъно барномаҳои ТСҶ пешниҳод менамоянд, ки шиори «Ҳеҷ чиз дар бораи мо, бе иштироки мо» амалӣ шавад, ки дар раванди он ҳамаи тарафҳои манфиатдор кӯшиш намоянд, то ба фарогирии одамони дорои маълулият дар сатҳи ҷамоат ноил шаванд. Аз тарафи худ, ҳамкориҳо самаранокӣ ва устовории дарозмӯҳлати ҳар ду гурӯҳро, ҳам созмонҳои одамони дорои маълулият ва ҳам барномаҳои ТСҶ-ро таъмин менамоянд.

Фаъолиятҳои пешниҳодшаванда Якҷоя фаъолият намудан бо созмонҳои одамони дорои маълулият Барномаҳои ТСҶ ва созмонҳои одамони дорои маълулият мақсад, дониш, таҷриба ва захираҳои монанд дошта метавонанд онро, барои манфиатҳои одамони дорои маълулият ва аъзоёни оилаҳоионҳо мубодила ва истифода намоянд.Ҳарчанд оид ба фаъолиятҳои якҷоя дар дигар қисмҳои Дастури мазкур қайд шуда бошад ҳам,ба таври мухтасар намунаҳоро дар зер меоварем: • 4 барномаҳои ТСҶ созмонҳои одамони дорои маълулиятро ба раванди банақшагирӣ, татбиқ ва санҷишу арзёбии ТСҶ мутобиқи консепсияи «Ҳеҷ чиз дар бораи мо, бе иштироки мо» ҷалб менамоянд; масалан созмонҳои одамони дорои маълулият метавонанд дар фаъолияти ба кор гирифтани кормандони ТСҶ иштирок намоянд; • 4 барномаҳои ТСҶ метавонанд намояндагон ва аъзоёни созмонҳои одамони дорои маълулиятро ҳамчун манбаъ ва воситаи фаъолкунонӣ, ҳангоми гузаронидани омӯзишҳо оид ба ТСҶ барои кормандони давлатӣ, пешвоёни маҳаллӣ ва таъминкунандагони хизматрасониҳо дар соҳаи тиб, маориф, худхизматрасониҳо ва масъалаҳои иҷтимоӣ истифода баранд. • созмонҳои одамони дорои маълулият ба кормандони ТСҶ ва аъзоёни гурӯҳҳои худёрирасон омӯзишҳоро оид ба масъалаҳои сиёсат, таблиғу ҳимояи манфиатҳои ҳуқуқҳои одамони дорои маълулият ва талаботу Ташк. эҳтиёҷоти онҳо мегузаронанд; Маълулон • 4 ҳамкорӣ оид ба ташкили захираҳои умумӣ - масалан, ТСЉ таҳияи маводҳои омӯзишӣ ва маълумотномаҳо оид ба захираҳои ҷамоат барои одамони дорои маълулият ва аъзоёни оилаҳои онҳо; • ҳамкорӣ оид ба васеъкунии ҳуқуқҳо ва имкониятҳои одамони дорои маълулият ба воситаи таблиғу дастгирии раванди татбиқи Конвенсия оид ба ҳуқуқҳои одамони дорои маълулият.

СОЗМОНҲОИ ОДАМОНИ ДОРОИ МАЪЛУЛИЯТ

Таъмини дастрасии барномаҳои ТСҶ барои аъзоёни созмонҳои одамони дорои маълулият Бисёр барномаҳои ТСҶ таҷрибаи расонидани як қатор хизматрасониҳои махсусро доранд. Бисёр аъзоёни созмонҳои одамони дорои маълулият, мумкин аст ба хизматрасониҳое ниёз дошта бошанд, ки ба онҳо барои қонеъ намудани талаботҳои асосӣ, манфиат дидан аз ҳуқуқҳои инсонии худ ва бартараф намудани камбизоатӣ ёрӣ расонанд. Барномаҳои ТСҶ метавонанд аъзоёни созмонҳои одамони дорои маълулиятро бо роҳи пешниҳод намудани ҳамаи намудҳои фаъолияти ТСҶ, дастгирӣ намоянд.

Таблиғ намудани созмонҳои одамони дорои маълулият барои эътироф намудани ТСҶ чун стратегия Созмонҳои одамони дорои маълулият метавонанд барномаҳои ТСҶ-ро ба воситаи фаъолиятҳои зерин дастгирӣ намоянд: • тарғиби барномаҳои ТСҶ ҳамчун стратегияи рушди фарогир дар сатҳи миллӣ ва байналмилалӣ ва дастрасии одамони дорои маълулият ба манфиатҳои дар Конвенсия оид ба ҳуқуқҳои одамони дорои маълулият ва Мақсадҳои рушди ҳазорсолаи СММ баён гардида; • таблиғу ташвиқи воридсозии стратегияҳои ТСҶ ба сиёсату барномаҳои давлатӣ; гузаронидани чорабиниҳои таблиғотӣ барои дастрасӣ ба ёрии молиявии буҷавӣ; • 4 сафарбарнамоии ҷамоатҳо ба воситаи баланд бардоштани сатҳи огоҳӣ оид ба маъалаҳои маълулият. Муҳимияти ТСҶ ва ҳавасманд намудани одамони дорои маълулият барои иштирок намудан дар ҳамаи ҷанбаҳои барномаҳои ТСҶ; • 4 дастгирии раванди ташкили гурӯҳҳои худёрирасон барои одамони дорои маълулият дар маҳалҳои ноободи шаҳрӣ ва деҳотҳо; расонидани кӯмак ба рушди иқтидори ин гурӯҳҳо. Ин гурӯҳҳо метавонанд ҷузъи асосии таркибӣ барои ташкили созмонҳои одамони дорои маълулият дар сатҳи ҷамоатҳо шаванд; • 4 барномаҳои ТСҶ-ро бевосита дар асоси матритсаи ТСҶ татбиқ намоянд.

Дастгирии ташкили созмонҳои одамони дорои маълулият дар ҷамоатҳо Дар бисёр мамлакатҳо созмонҳои одамони дорои маълулият дар шаҳрҳои калон ташкил карда мешаванд ва аксар вақт намояндагии заруриро дар сатҳи поёнӣ надоранд; аммо истисноҳо мавҷуданд – масалан, дар Бангладеш, Салвадор, Уганда ва Африқои Ҷанубӣ. Бартарӣ ва тарафи қавии барномаҳои ТСҶ аз он иборат аст, ки онҳо бевосита бо одамони дорои маълулият дар сатҳҳои поёнӣ алоқа доранд ва бинобар ин, ба онҳое ки мехоҳанд созмонҳои худро ташкил диҳанд, ёрӣ мерасонанд. Одамони дорои маълулият худашон бояд рушди сохторҳои худро идора намоянд, аммо кормандони ТСҶ инчунин, метавонанд кӯшиши онҳоро бо роҳҳои зерин дастгирӣ намуда, нақши муҳимро бозанд: • муайян намудани одамони дорои маълулият, ки дар ташкил намудани созмонҳои шахсии худ ҳавасманд мебошанд ва таъмин намудани намояндагии одамони дорои маълулият – занҳо ва кӯдакон, ҳамаи гурӯҳҳои одамони дорои маълулият (махсусан шахсони дорои маълулияти вазнин ё якчанд навъи маълулият) ва инчунин намояндагон аз гурӯҳҳои гуногуни иҷтимоию иқтисодӣ; • пешниҳоди иттилоот оид ба манфиатҳои ташкили созмони одамони дорои маълулият; айни ҳол бояд фарқияти байни вазифаҳо ва масъулиятҳои барномаҳои ТСҶ ва созмонҳои одамони дорои маълулиятро ба таври фаҳмо ва аниқ муайян намуда, инчунин махсус қайд кардан лозим аст, ки ин ду сохтор чӣ тавр якҷоя 54 ДАСТУР ОИД БА ТСҶ; 6 ҚИСМИ ВАСЕЪГАРДОНИИ ҲУҚУҚ ВА ИМКОНИЯТҲО

фаъолият мекунанд; • дар ҳамкорӣ бо сохторҳои сатҳи миллӣ ва байналмилалии одамони дорои маълулият ташкил намудани омӯзишҳо бо мақсади пурзӯр намудани иқтидори созмонҳои маҳаллии одамони дорои маълулият; • расонидани ёрӣ дар таҳияи сохтори идоракунӣ, тасвият намудани мақсаду вазифаҳо ва нақшаи амалҳо, сабт дар мақомоти маҳаллии ҳокимият, кушодани ҳисоби бонкӣ, иҷроиши ҳамаи дигар расмиятҳои зарурӣ; • расонидани ёрии доимӣ ба созмонҳои одамони дорои маълулият аз лаҳзаи ташкилшавии он, масалан, бо роҳи таклиф намудани аъзоёни маҳаллии он ба омӯзишҳое, ки барномаҳои ТСҶ бо он мақсад мегузаронанд, то ки онҳо ба муносибатҳои тарафҳои манфиатдори асосӣ ба мушкилотҳои маълулӣ баҳо дода тавонанд (яъне пешсафони маҳаллӣ).

Эзоҳҳо 1. Empowerment and poverty reduction: a sourcebook. Washington, DC, World Bank, 2002 (http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/TOPICS/EXTPOVERTY/EXT EMPOWERMENT/0„contentMDK:2026 0036~menuPK:543261~pagePK:148956~p iPK:216618~theSitePK:486411,00.html, accessed 10 June 2010). 2. Karl M . Women and empowerment: participation and decision making. London/New Jersey, Zed Books Ltd, 1995. 3. Guidelines for the social and economic rehabilitation of people affected by leprosy. London, International Federation of Anti-Leprosy Associations (ILEP), 1999 (www. ilep.org .uk/fileadmin/uploads/Documents/ Technical_Guides/sereng .pdf, accessed 10 June 2010). 4. Giving voice to the voiceless: A communicating for advocacy learning publication. London, Healthlink, 2007 (www.healthlink.org .uk/PDFs/cfalearningpublication.pdf, accessed 10 June 2010). 5. Конвенция о правах инвалидов. Нью-Йорк, Организация Объединенных Наций, 2006. (http:// www.un .org/ru/documents/decLconv/conventions/disability.shtml, дата доступа: 30 марта 2010 г) . 6. Disabled youth plead for inclusion at UN meeting on disability rights treaty. London, Child Rights Information Network, 2006 (www.crin.org/resources/infodetail .asp?ID=6973&flag='news; accessed 10 June 2010) . 7. Children's statement at the 7th meeting. London, Child Rights Information Network, 2006 (www. crin. org/resources/infodetail . asp?ID=6970&flag='news; accessed 10 June 2010). 8. With participation of disabled youth, UN treaty on the rights of the disabled signed. New York, United Nations Children's Fund (UNICEF), 2007 (www.unicef.org/ infobycountry/usa_39285.html, accessed 10 June 2010) . 9. Be in the know: Convention on the Rights of Persons with Disabilities . New York, United Nations Children's Fund (UNICEF) (undated) (www.unicef.org/voy/explore/ rights/explore_3742.html, accessed 10 June 2010). 10. Let's communicate: a handbook for people working with children with communication difficulties. Geneva, World Health Organization, 1997 (www.who.int/disabilities/ publications/care/en/index.html, accessed 10 June 2010). 11. Training manual for community-based initiatives: a practical tool for trainers and trainees. Cairo, WHO Regional Office for the Eastern Mediterranean, 2006 (www. emro.who. int/cbi/pdf/cbi_training_manual.pdf, accessed 10 June 2010). 12. Helander E . Prejudice and dignity: an introduction to community-based rehabilitation. New York, United Nations Development Programme, 1993 (www. einarhelander. com/PD-overview.pdf, accessed 10 June 2010). 13. A community-based approach in UNHCR operations. Geneva, Office of the United Nations High Commissioner for Refugees, 2008 (www.unhcr. org/47ed0e212 .html, accessed 10 June 2010). СОЗМОНҲОИ ОДАМОНИ ДОРОИ МАЪЛУЛИЯТ 55

14. Finnish grant awarded to IFES'disability project. Washington, DC, International Foundation for Electoral Systems, 2009 (www. electionaccess . org/publications/ news/02_01_04_Finland_Release .htm, accessed 10 June 2010). 15. Thomas M, Thomas MJ . Manual for CBR planners. Bangalore, Asia Pacific Disability Rehabilitation Journal Group Publication, 2003 (www.aifo.it/english/resources/online/ apdrj7Manual%20for%20 cbr_planners.pdf, accessed 10 June 2010). 16. Das M. Karnataka human development report 2005: investing in human development. Bangalore, Government of Karnataka, 2006 (http://planning.kar.nic.in/khdr2005/ English/Main%20Report/ Prelims .pdf, accessed 10 June 2010) . 17. Starting a self-help group. Toronto, Self Help Resource Centre, 2009 (www.selfhelp. on.ca/start.html, accessed 10 June 2010). 18. World Programme of Action concerning Disabled Persons, 7982 (www.un.org/ disabilities/default. asp?id=23, accessed 10 June 2010) . 19. Enns H. The role of organizations of disabled people: a disabled peoples' international discussion paper. Stockholm, Independent Living Institute (undated) (www. independentliving.org/docs5/ RoleofOrgDisPeople.html, accessed 10 June 2010). 20. Cornielje H.The role and position of disabled people's organizations in community based rehabilitation: balancing between dividing lines . Asia Pacific Rehabilitation Journal, 2009, 20(1):3-14 (www.aifo .it/ english/resources/online/apdrj/apdrj0109/ dpo_cbr_cornielje.pdf, accessed 10 June 2010). 21. International consultation to review community-based rehabilitation Geneva, World Health Organization, 2003 (www.aifo . it/english/resources/online/books/cbr/ reviewofcbr/ReportHelsinki . CBR.May.pdf, accessed 10 June 2010).

Адабиёти тавсияшуда Carter I . Mobilising the community and building the capacity of local groups. A Pillars Guide. London, Tearfund, 2001 (available at: http://tilz .tearfund . org/Publications/ PILLARS/, accessed 10 June 2010). Charlton J . Nothing about us without us: disability, oppression and empowerment. Berkeley, CA, University of California Press, 1998. Community mobilization and capacity building: key facets. Washington, DC, WorldBank,2009(http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/TOPICS/ EXTSOCIALDEVELOPMENT/EXTCDD/0,,contentMDK:20384443~menuPK:60822 2~pagePK:148956~piPK:216618~theSitePK:430161~isCURL:Y~isCURL:Y,00 .html, accessed 10 June 2010). Hartley S . CBR: a participatory strategy in Africa . London, University College London Centre for International Child Health, 2001 (www. asksource .info/cbr-book/cbr.pdf, accessed 10 June 2010). Lynton RP, Pareek U . Training for development. New Delhi, Vistar Publications, 1990.

ДАСТУР ОИД БА ТСҶ; 6 ҚИСМИ ВАСЕЪГАРДОНИИ ҲУҚУҚ ВА ИМКОНИЯТҲО

Барои қайдҳо ........................................................................................................................ ........................................................................................................................ ....................................................................................................................... ........................................................................................................................ ....................................................................................................................... ........................................................................................................................... ........................................................................................................................... ........................................................................................................................... ........................................................................................................................... ........................................................................................................................... ........................................................................................................................... ........................................................................................................................... ........................................................................................................................... .......................................................................................................................... .......................................................................................................................... .......................................................................................................................... ........................................................................................................................... ........................................................................................................................... ........................................................................................................................... .......................................................................................................................... .......................................................................................................................... .......................................................................................................................... .......................................................................................................................... ГУРӮҲҲОИ ХУДЁРИРАСОН 57

ТОҶИКӢ

МАТРИТСА ТСҶ Саломатӣ Маълумот Худтаъмин кунӣ Рушди малакаҳо Масъалаҳои иҷтимоӣ Васеъ намудани ҳуқуқҳо ва имкониятҳо

Идоракунии саломатӣ

Кӯдакии бармаҳал

Кӯмаки фардӣ Муносибатҳои шахсӣ, никоҳ ва оила

Адвокатсия ва робита Сафарбарии ҷамоатҳо Иштирок дар ҳаёти сиёсӣ Гурӯҳи худкӯмакрасон

Пешгирӣ

Ибтидоӣ

Худшуғлбудан

Кӯмаки тиббӣ

Миёна ва олӣ

Меҳнати киро Хизматрасониҳои молиявӣ

Маданият ва санъат Фароғат, вақтхушӣ ва варзиш Адлия

Барқарорсозӣ

Ғайрирасмӣ

Асбобҳои ёрирасон

Таҳсил дар давоми ҳаёт

Ҳифзи иҷтимоӣ

Ташкилотҳои маълулон

Ҳаракат ва фаъолият ба ҳамагон Барномаи тавонбахшии маъюбон - Бартарафгардонии монеаҳо - Таъмини имкониятҳо барои ҳамагон

Намояндагии Ташкилоти умумиљањонии тандурустї дар Тољикистон кўч. Бохтар 37/1, ш. Душанбе, 6 ошёна тел.: +992 48 701 14 72

Informations clés

Organisation Organisation mondiale de la santé (OMS)

Type de document Publications

Date d'adoption 31 décembre 2014

Source Organisation mondiale de la santé