WHO-EM/OCH/85/A/L
ﻤﺤـﺩود:اﻟﺘﻭزﻴــﻊ
א
א
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª ©UjùA
“ŒùB®ªA “ZvªA “¿§ƒø °mÃNùA ∂jrª œ¿Œº≥‚A KN∏ùA —j«B¥ªA 2002
©World Health Organization 2001
ﻫﺫه اﻟﻭﺜﻴﻘﺔ ﻟﻡ ﻴﺘﻡ إﺼﺩارﻫﺎ ﻟﻌﺎﻤﺔ اﻟﻨﺎس وﺠﻤﻴﻊ اﻟﺤﻘﻭق ﻤﺤﻔﻭﻅﺔ ﻟﻤﻨﻅﻤﺔ اﻟﺼﺤﺔ اﻟﻌﺎﻟﻤﻴﺔ ) .(WHOﻻ ﻴﺠﻭز ﺎ ﺒﺩون إذن ﺘﺤﺭﻴﺭي ﺎ أو ﺠﺯﺌﻴ ﹰ ﻤﺭاﺠﻌﺔ ﻫﺫه اﻟﻭﺜﻴﻘﺔ أو ﺘﻠﺨﻴﺼﻬﺎ أو اﻻﻗﺘﺒﺎس ﻤﻨﻬﺎ أو ﻨﺴﺨﻬﺎ أو ﺘﺭﺠﻤﺘﻬﺎ ﻜﻠﻴ ﹰ ﻤﺴﺒﻕ ﻤﻥ ﻤﻨﻅﻤﺔ اﻟﺼﺤﺔ اﻟﻌﺎﻟﻤﻴﺔ .ﻻ ﻴﺠﻭز ﺤﻔﻅ أي ﺠﺯء ﻤﻥ ﻫﺫه اﻟﻭﺜﻴﻘﺔ ﻓﻲ ﻨﻅﺎم اﺴﺘﺭﺠﺎع أو ﻨﻘﻠﻪ ﺒﺄﻴﺔ وﺴﻴﻠﺔ ،ﺴﻭاء إﻟﻜﺘﺭوﻨﻴﺔ أم ﻤﻴﻜﺎﻨﻴﻜﻴﺔ أو أﺨﺭى ،ﺒﺩون إذن ﺘﺤﺭﻴﺭي ﻤﺴﺒﻕ ﻤﻥ ﻤﻨﻅﻤﺔ اﻟﺼﺤﺔ اﻟﻌﺎﻟﻤﻴﺔ. ا. اﻵراء اﻟﺘﻲ ﻴﻌﺒﺭ ﻋﻨﻬﺎ ﻤﺅﻟﻔﻭن ﺘﻡ ذﻜﺭ أﺴﻤﺎﺌﻬﻡ ﺘﻘﻊ ﻋﻠﻰ ﻤﺴﺅوﻟﻴﺔ ﻫﺅﻻء اﻟﻤﺅﻟﻔﻴﻥ ﺤﺼﺭً EDR/EMRO
ﺘﺼﻤﻴﻡ ﺠﻭن ﺸﻴﻤﻭﻴل، اﻟﻭﺜﻴﻘﺔ
WHO-EM/OCH/085/A/L/04.01/2000
7 ....................................................................................... jÕfvM 9 ....................................................................................... “øf¥ø 13 .......................................................................................fŒ»ó 19 .............................................................................. L ifùA ΩŒªe
١
א
٢٣
ﺒﻴﺌﺔ اﻟﻌﻤل
23 ............................................................................. ≤Af«fiA -1 23 .......................................................... “ŒmBmfiA ¡Œ«B∞ùAÀ fŒ»¿NªA -2 24 .............................................................. “ŒZvªA j BbùA ≤Ì j®M -3 31 ............................................................... “ŒZvªA j BbùA ¡ŒŒ¥M -4 33 ............................................................... j BbùA ”ºß —jÒŒnªA -5 34 ....................................................................... îIifN¿ºª ¬B»ø -6
٢
א
٣٩اﻷﻤﺭاض اﻟﻤﻬﻨﻴﺔ واﻷﻤﺭاض اﻷﺨﺭى اﻟﻤﺭﺘﺒﻁﺔ ﺒﺎﻟﻌﻤل 39 ............................................................................. ≤Af«fiA -1 39 .......................................................... “ŒmBmfiA ¡Œ«B∞ùAÀ fŒ»¿NªA -2 40 ...................................................................... “Œƒ»ùA ~AjøfiA -3 60 .............................................................Ω¿®ªBI “ÒJMjùA ~AjøfiA -4 64 ....................................................................... îIifN¿ºª ¬B»ø -5
٣
א
٦٧
اﻟﻜﺸﻑ اﻟﻤﺒﻜﺭ ﻟﻸﻤﺭاض اﻟﻤﻬﻨﻴﺔ
67 ............................................................................. ≤Af«fiA -1 67 .......................................................... “ŒmBmfiA ¡Œ«B∞ùAÀ fŒ»¿NªA -2 68 .......................“Œ÷BÕlŒ∞ªA ΩøAîªA ≈ß “öBƒªA “Œƒ»ùA ~Ajøflª j∏JùA ±r∏ªA -3 69 ..................... “ŒUêÌJªA ΩøAîªA ≈ß “öBƒªA “Œƒ»ùA ~Ajøflª j∏JùA ±r∏ªA -4 70 ........................ “Œ÷BŒ¿Œ∏ªA eAÃùA ≈ß “öBƒªA “Œƒ»ùA ~Ajøflª j∏JùA ±r∏ªA -5 76 ....................................................................... îIifN¿ºª ¬B»ø -6
٤
א
٧٧
اﻹرﻏﻭﻨﻭﻤﻴﺎت )اﻟﻤﻼءﻤﺔ( اﻟﻤﻬﻨﻴﺔ
77 ............................................................................. ≤Af«fiA -1 77 .......................................................... “ŒmBmfiA ¡Œ«B∞ùAÀ fŒ»¿NªA -2 79 ....................................... W«BƒùA ef®Nø ¡ºß :(“ø’›ùA) PBŒøÃ√ôi‚A -3 84 ....................................................................... îIifN¿ºª ¬B»ø -4
٥
א
٨٧
اﻟﻜﺭب واﻟﻌﻭاﻤل اﻟﻨﻔﺴﻴﺔ اﻟﻀﺎﺌﺭة ﻓﻲ اﻟﻌﻤل
87 ............................................................................. ≤Af«fiA -1 87 .......................................................... “ŒmBmfiA ¡Œ«B∞ùAÀ fŒ»¿NªA -2 90 ..............................................................…NZØB∏øÀ Lj∏ªA ’B¥MA -3 91 .............................................................. æB¿ßfiA ¡Œ¿vM ŸeBJø -4 92 ....................................................................... îIifN¿ºª ¬B»ø -5
٦
א
٩٣
ﹼﻘﺎء اﻟﺤﻭادث اﻟﺴﻼﻤﺔ اﻟﻤﻬﻨﻴﺔ واﺘ
93 ............................................................................. ≤Af«fiA -1 93 .......................................................... “ŒmBmfiA ¡Œ«B∞ùAÀ fŒ»¿NªA -2 96 .......................................................... B»ŒÈ v¥MÀ TeAÃáA ΩŒVnM -3 97 ....................................................................TeAÃáA P‹È f®ø -4 98 ......................................... B»Œºß —jÒŒnªAÀ “Œƒ»ùA TeAÃáA ≈ø “ÕB≥êA -5 98 ....................................................................... îIifN¿ºª ¬B»ø -6
٧
א
١٠١
اﻹﺴﻌﺎف اﻷوﻟﻲ وﻤﻤﺎرﺴﺘﻪ
101 ........................................................................... ≤Af«fiA -1 101 ............................................................. ÀfiA ≤B®m‚A “Œ¿«C -2 101 .......................................................................... PBIBu‚A -3 104 ............................................................................ iÃn∏ªA -4 105 ................................................................. “ÕiAjáA PBIBu‚A -5 106 ............................................................................. ¡¿nNªA -6 107 .............................................................................. ≤lƒªA -7 107 .............................................................................“øfvªA -8 107 .................................................................. o∞ƒNªA LAjÒyA -9 107 ...................................................................îIifN¿ºª ¬B»ø -10
7
٨
א
١٠٩
اﻟﺘﺜﻘﻴﻑ اﻟﺼﺤﻲ ﻓﻲ اﻟﺼﺤﺔ اﻟﻤﻬﻨﻴﺔ
109 ........................................................................... ≤Af«fiA -1 109 .................................................................... “Œƒ»ùA ~AjøfiA -2 110 .................................................................... “Œƒ»ùA TeAÃáA -3 111 .................................... Ω¿®ªA ∆B∏ø ü —jÒŒnªA PBŒº¿ßÀ Ω¿®ªA “◊ŒI -4 113 ............................................. “Œƒ»ùA TeAÃáAÀ ~AjøfiA ≈ø “ÕB≥êA -5 114 ............................................................................ ©ÕjrNªA -6 114 .....................................“ZvªA ”ºß ∫únªAÀ —BŒáA LúmC PA QDM -7 115 .................................................. Ω¿®ªA ∆B∏ø ü œZvªA ±Œ¥RNªA -8 117 .................................................. …º÷BmÀÀ œZvªA ±Œ¥RNªA µ÷Aj -9 118 ........................................... œZvªA ±Œ¥RNªA ü ΩuAÃNªA PAiB»ø -10 120 ...................................................................îIifN¿ºª ¬B»ø -11
٩
א
١٢١ اﻟﻭﺒﺎﺌﻴﺎت واﻹﺤﺼﺎء اﻟﺤﻴﻭي ﻓﻲ اﻟﺼﺤﺔ اﻟﻤﻬﻨﻴﺔ 121 ........................................................................... ≤Af«fiA -1 121 ............................................................................. ±ÕiB®M -2 122 ........................................................ “ÕÃŒáA “Œ÷BvY‚A PB√BŒJªA -3 123 ........................................................... “Œ÷BIêA PBmAifªA ¢BòC -4 124 .................................................... ~jùA iAj∏Nª “®÷BrªA oŒÕB¥ùA -5 125 ..................................................................... îIifN¿ºª ¬B»ø -6
١٠
א
١٢٧
ﺤﻔﻅ اﻟﺴﺠﻼت
127 ........................................................................... ≤Af«fiA -1 127 ...................................................... B» BòCÀ P›VnªA ≈ø “ÕB¨ªA -2 129 ................................................................... P›VnªA •∞Y -3 130 ..................................................................... îIifN¿ºª ¬B»ø -4
١١
א
١٣١
اﻟﺼﺤﺔ اﻟﻤﻬﻨﻴﺔ ﻓﻲ ﻤﺠﺎﻻت ﺨﺎﺼﺔ
131 ............................................................................. ≈Õf®NªA -1 133 ................................................................ ‘j¨vªA PBßBƒvªA -2 136 ........................................................... “Œ∞ÕjªAÀ “ŒßAilªA µ BƒùA -3
١٢
א
١٤١
اﻟﺼﺤﺔ اﻟﻤﻬﻨﻴﺔ ﻟﻠﻔﺌﺎت اﻟﺨﺎﺼﺔ
141 ................................................................... P›øB®ªA ’BnƒªA -1 146 ..................................................................... æB∞ fiA “ªB¿ß -2 152 .......................................................................... “ŒØByG PA’Aj≥
ﺘﺼﺩﻴﺭ . א א . א א א א א א א ، . א א " א א ، ) א א א " א א א א א א א א א א ، א א א א א א א א א א א א א א ". א א ،א א א א א א א א (١٩٨٧א א א א א א א א א . ، א א א א א א א א א א . א א א א א א א א א א א . ) WHA 40.28 א EM/RC.38/R.8
א א א
א א א ، א ، א
א א א ، א א א א
א א א ، א
א
א
א א .
א א א א א ، א א א א א . א א ، א א א ، א א א א א א א א ، א
א א א
א א א א ، א א ، ،א א א א א א א א א א א א א א א א
א א ، . א א א א א א א
א א א
.
א א ". א א ١٩٩١א א
א א א א (١٩٩٧
א א א ٢٩−٢٦ ، א . א א א
jÕfvM
8
א א
א א . א א אא א
א א
אא . א ، א
א א
א א א
א א א א
א א
א א א א ، א א
. א
ﻤﻘﺩﻤﺔ א א א א ، ، ،א א א א א . א א א ، א א א ، . א א א א ، א ، א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א :א . א א א א א א ، א א א א א ، א א ،א א א א ؛ א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א …
. א א א א ) (HWAא
א، א א א א א א א א א א א א א א
، א א א א א
א א א
א ، א א א ؛ א . )" :(١٩٧٨א א א א א ". ، א א א א א א א א א א א א אא א א א א א
א
א ، א א א ". א א . ، א . א אא א א א א א א "، א א א א א א א א א א א " א א א ؛ א א א א א א א א א א א א א א א א " א
א א ،
א א א
א א
א ،
א
א
א א
אא
.
א
“øf¥ø
10
א
:אא א
א .
א א א א א
א א א א א א .
א
א ، ، א
א
א א א א א א א א א
א א א א א א א א א
א א א א . א א א א . א א א א
א א א א ، א א א א (. א א . א . . א א א א א א א א א א א ، א א ، א ، א א א א . א . . . ، א א א א . א א א ،א ، א א א א : א א ،א א א א א א א א א א א א א א א א א ، א א א א א א א ،א א א א א א א ، ، א א ،א א א ، . . . . א . א א ، א א . א א א א א א א א א אא אא א א א
א
א
א
א א
א א א א א א א א א . . א א א א א ،א ، א א א א א א א א . : אא
א א )א א א א ، א א
א
א א א ،
א א
א
11
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
א ، א א
א א
א א
א א א.
א
،א א ، א
א . א א א א א א א א א א א א . א א א א א ، ،א
א ،א
،א א א . ، ، א، ، א א א
. . . . . . .
،א א
.
،
א . . א א . . א א ،א
א ، ، א א א
א א א
א א א
א ،א ،א ، ،א
، א
،א א א ، א ،א ) ،(ILO/NAMATא א . . ، א א
. .א א .א . . .
،
، א א א . . א . א ، א א
،א א א ،א ، א ،א
א א
א . ، ،א א א א א ،א ،א א א
.
،
،א
א א א א א א
א ،א
،א ، ،
א
ﺘﻤﻬﻴﺩ : : א א א ، א א א א א א א . א . א א ، א א א א א . א א . א א א א א ، .א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א، א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א
א א
א א
א
א א א
א . ، א
א א א א
א א ،א א א א א (: . א ، א א א . א א א ؛ . א א − א א . א ، . א א א א א א א א ، א ، ، א א א א − א . א ، א א א א )א א א ؛ א ، א א א א א א ، ،
א א
§BOKºA ߯B M |kBtK{A
א א א א א ، א א
™¶Re{A ZiBU}{A
א א
fŒ»ó
14
™{BiI{A
א . א א א . א . ، א ، א . א א א א א א א א א
، א
א א א
אא ،
، א א
א א
א א א
א א א א א א א א א א ، א א . א א א א א א א . א
א א א א א א א ، ، א א א א א א א א א א א
، א א א א . א ، א
א א . א א א א، א א א א א
א א א א א א . ، ". א א א ". א . א א א א א א א א ، . : א א א א א א א . א א א א א א א א א א א א א א א א א א، א א א א א א א ، א א א א ، א א א א א א א א א א א א א א א א א ) א . א א א א א א
א א
א ،
א א
א א . א ١ א
א א
א " ، א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א
א א א א א א א א א ، א א א א
" :(١٩٩٢א א א א א א א א א
א א
א א א
א
א
15
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
،א א א . א א א ، . א א א א א א א ، א א א א א א א א א א א א א
א א א . א א ،
א ؛ א
א א א א א א א . א א א ، א א א א א ، א א א . א א א، א ، א א א א א א א א א א א א ، א א א א א
، ، א א
א א א א א א א א א
א א א א א א א א
א א א
א א א א
א א א א א א א
א
א א א א א
א א א
א א א א . א . א א א א א א
א א א ،
א
א א
א א
א א
א א א א
א א א א א א א א . א . א א א א א א א א א א א א א א א א א א . א א א א א אא
א
.
א
א
א
א .
א
™Re{A `¶`lK |}A•k XRC £KteI |}l{A
.
א
א :
، ،
א
א א
א א
א
fŒ»ó
16
א א ١
.( א א א ، ، א א ، א א א א א א א א א א
، א، א א، : . א
) . א ،١٩٨٦ ، ،
א א א א א א א א א
א . א א א ، . ٢
…
א ، א …
א א
.
א . א א
א
א א א א א . . א א
א
א
א א א א א א א א א
א אindices
א
: א א א
א א
א א . א א
א
א . א א א א א א א . א א : א . א א א א א א א א א . א א א א א . א א א א א א א א א א א א א א א א ، א א ، א א א א א א א א א א . א א. א . א א א ، א א ، א א א א א א א א ،
א ™¶ i•{A LB}•yR{A
א א ،
א א א א א א ©ZAX¬A
א א א
. א
א א
1
Early detection of health impairment in occupational exposure to health hazards. Report of a WHO Study Group. Geneva, World Health Organization, 1975 (WHO Technical Report Series No. 571). 2 Ottawa Charter for Health Promotion. First International Conference on Health Promotion, Ottawa, Canada, 17-21 November 1986.
17
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
|B}l{A
א . א א א א א א א . . א א א ، א א א א א א
א
א
א א א א
א . א א א א א
א }}~¢KAXBRKA• |B}l{A •{M
א
א
א א א א א
א א א
א
א
א .
א א א . LBl}KO}{A
א
א ، . א א א א
א א א א א א א א א
א א . א . א א . א
، א א א א א א א א
א ، א א א א א א א א א א . א א א א א א .
א א א א א א א א ، א א א א א א
א א א א ، א
™¶ ¢}{A ™Re{A •¶eBeKUA
א א א א : א א א א
א א א א א א א א א א א
. א ، א
א א ؛
א
א ، א א
א א א א ،א . א א א א
א א א . א א א א ،
א א א א
.
א ، א
א א א א א א
א
ﱢب دﻟﻴل اﻟﻤﺩر א א א . . א א א א . א א א א א א א א א א א א א . א ، א א א א . ، א א א א א א ، א א א א א א א א א א א א א א א . א א א א א א א א א א . א ، : א א א א א א א א א א
א
א
א א א
א א
אא
א . ،א א ،א א א
א א א א
א א א
؟ א
א
א א א א א א ، א א ؛ א א . : . ، א א א . א א אא א א א . . א א א א א א א א א א : : א ، . א ١٢ א
א א
א א א א
−١א −٢א
L ifùA ΩŒªe
20
א . א ؛ . א . א . א א . א א א א א א
א א א
א א א א א א א א א א א א ، א א
.
א
א
א א
א
אא א א ،
:
−٣
؟ א א. א א . א ". א א א א א א ، א . א : א . . א . : .א א א . א א א . . . א א . א א א א ،א א א א א . א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א . א א א ، : א ،א .א : א : :א א א א א א א . א א ، א א א ، ، א א א א א ". א א א א א " " א א ، א א א א א א א א א א . ":א . א א א א
א א א. א ، א א א א א א א א א א −٣ −٢ −١
א א א א א א א
א א א א ،א א ،א א . א
א א .א אא "א א א
א א א ، א . א א א א א א א א א −٣א א −٤א −٥א א −١א א −٢
21
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
א .
א א
،
א א
א א
א
א
א א
א א
א
،
א
א
−٦א א
א א : א א ؟ ؟ ؟ א א ؟ ؟ ؟ א ؟ ؟ א א א . א א א א א ؟ א א א ؟ א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א
א
א א : א . א א א א ، א א א ،א א א א א א . א . א א א א : א א א . א . א א א . א א א א א א ؛ א . א . א א א א א א ، א א א א א א א
א א א א א א א א א א
א א א א
א
א א א א
א א
א
L ifùA ΩŒªe
22
א
א א א
(. א א א א . א א א א . א : א א א א א א א א א א א א א א א א א א א . א א
)
א א א א א א א :א . א −١א א א א . ؛ א א . אא א א א א ، א א . א א א א א ، א א . . א א א א א א א א א : א א א א א א א א: ، −٤ −٣ −٢א . א
א א א א א א א א ، . . א א א א . א . א א א א א א א א : א
א א :
اﻟﻭﺤﺩة ١
א -١اﻷﻫﺩاف א א א א א א א א א א א א א א א א . א א . א א א ، א א : א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א
א א א א א א
א א א א א
-٢اﻟﺘﻤﻬﻴﺩ واﻟﻤﻔﺎﻫﻴﻡ اﻷﺴﺎﺴﻴﺔ occupational hygiene
א א א
−١−٢א א א : א א א א א א א א א א א א א
א
א
א
א .
،א א א
א א א
א
א א
א א
א
א א א
א
א א א א א occupational/industrial hygienistsא א א א א א א א א א א
א א א
א
1 —fYêA :Ω¿®ªA “◊ŒI
24
א
א
א .
א א א
א א
א
. א א
א
א א
א . א א א א א א . א ، א א א א א א . א א א ) א א א . א א א . א א א א א א א א א א א א א ؛ א (، א א א א . א א א ، אא א א א א א א א א א א אא א א א א א א א . א א א א א
−٢−٢ א א
}|BM
א א א א א א
ﱡف اﻟﻤﺨﺎﻁﺭ اﻟﺼﺤﻴﺔ -٣ﺘﻌﺭ −١−٣א . א א א א א א א א . א א . א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א ، א א א א א א א א . א א א
א .
א
−٢−٣א
}{•≠A•¢{A LBM
א א א א א א . א . א א א א א :dusts א
−א א א א א
25
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
א א א.
א א .
א א א . . א א . א א ، ، א . א . א א (.
.
א א
א . א ، א א . א
:fumes א א :mists :aerosols :fibres א א −א א א א א א א א א א . א :vapours א ) א א א א א א א א . א א א א א ، א א א א א א : א א א א א א א א א א א א א . . א א א א א א א א ،א א א א א ، א ، א א א א א א א א א א א א . א א א א א א א ( א א ؛ א א )
א א א א א
א
، א א
א א :gases א א
. א א א א
א ( א
א
™¶ÆB¶}¶y{A ZiBU}{A
، א
) )א ، א א א א א
א א א א
א ( א א
א
א א
(™¶•¶R{A) ™¶O•{•¶I{A ZiBU}{A
א . א
א
א א א א ، א ( . . א )א א א א א א א א א ، א א א א .
א
א
א
א . א א א א א א א
א א
™¶ÆB¶`¶t{A ZiBU}{A
1 —fYêA :Ω¿®ªA “◊ŒI
26
א א א א א א א א ( א א . א א ، ؛ א . א א א ، א א א ، א . . א א א א א א א א ، : ، א א א א א א : א א . א א א א א א א א א ، א א אא א א א א . א א א א א א א א . א א ™¶}• •oZ¬A ZBiUæA
א א א א א א א
א א א א ، א א א א א : א א א . א א א א א א א א א א א א א א א : א א ، . א א :א א א א א א א א . א א א א א א א א א א א א
) א א ( א
א א
א
א
א
א
א )
א
، א
א
א א א א
:
א
א א
27
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
א א א . א א א ، א . א ، א ، א א א א א א א א א א א א ، . א א א א א א א א א א א א א א א . . א א א א א א : א א א א א א ، א א א א א א א ، ، א א א א א א ، א א א NXA•R{A |}A•k
א
א א ، א א
א א א א א : א א א א א א . א א א א ، א .
א א
א א א א א
א
™¶kB}KOºA ™¶at {A |}A•l{A
א א
א
א א א א א : א א א א א א
א א א א א א א א א
−٣−٣א א א XA•}{A XZO ™}ÆBv
. − א א א א
א
1 —fYêA :Ω¿®ªA “◊ŒI
28
א א א . א א ، . ، א א א ، ، א . א א א א א א . . א א א : ( א א ) א א א א א . א א א א א א . ، א א : א א א א א ، א א א א אא א א א א א א א א א א א א א א א ، א א א א א א א א א LB¶{}l{A XZO ™}ÆBv
א א א א ، . ، א א א − א ، −
א א א
א א א ،א א ، ،א
، א א ،א א א א א א
،
א
א ،
labellingא א א א ، א א א א א
א א
א א א א א א
א
א א א
א א
29
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
(ß{A•OK{A) |Õ }•OK{A |ºU ·} ß ¢}{A SReK{A Sa
.
א א א א .(١−١
א א ( א )א )א
، א .
א א
א א א א א א א א א א א
א א א א א א א א א א א . א א א א א א א א א א א א א א
א א א א א א א א א אא א א −א א א א א א א א א א א א א א א אא א ، א −א א
א א א −א א
א
א
א א
(٢−١
א
א
א
א
)א
א :
( . א
א א
א
א .
א ، א
א א : א
) א א א א א א ، . : א ، א א
א
א ، א א א א א
א א א א
א
א א
-
א
1 —fYêA :Ω¿®ªA “◊ŒI
30
א
א
א
אא א א
א
א א
א א א א א א א
א
א .
א א א א א
א א א א − א א
א
א א א א
א א א א א א א
א א א א א א . א א א א א : א א א : א א : :compliance א א : א א : : א א א א א . . א א א א א א א ،א אא א א א א א א א א א א א א א א א א א א
א
≠A•¢{A ·B¶KkA P}AZI
؛ א
א .
א
، א א א . א
א א
، א
א א א א א א
א א
א
א א א א ،א
א א
א
א
א
. א א א
א . ،
א
א א א א א א א א א
א א א א א
א
א
31
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
א ، ،א ،א ، ، ،א
א א
א
א
א א א א א
-٤ﺘﻘﻴﻴﻡ اﻟﻤﺨﺎﻁﺭ اﻟﺼﺤﻴﺔ א א אא ( א )א א . א א א א
א : א א . א א א א א א ، א א א א א א א א א א : ( . ، .א א . א א (: reproducible
−١−٤א א א א א א
א א א א א
B¢KZ¶Bl}• LA•XæA ≠BwK A
א א א א א א
א א א א א א
א א ) א א
א א א
א א א א א א
א א א א
א א א א ، א א א uptakeא א א . א א א א ، א א א א
™IaB }{A |¶{RK{A xÆAZi b¶aDK
א א א . א א א א א א א /א א א א א
א א א א א
/א
)א א :
א
א
1 —fYêA :Ω¿®ªA “◊ŒI
32
:
א
،
א
א א א א )(ISO )(EC
א א א א א א א א א א א א א א א א א
)(WHO
)(AHIA )(NIOSH
א א א א )(APHA
א א א א א א א
א
)(OSHA )(ACGIH
).(ANSI : ، א ( )
א א ؟ ؟ ؟ א א א א א א א א ؟
bB¶w{A• ·B¶KkºA ™¶O¶KAZKaA
؟ א א א . א אא א א א א
א
א : א א ، א א א א א
א א א א א (א )
−٢−٤
א : א . א א א א א א א א . א א א א א אא א א א א א א . א א א א א א א א א א א، א א א א א א א א א א א א א א א א א א א
א
33
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
א א א א א ) (BEIsא א . א : ٨ א .א . ، א א א א א . א א א ،א ١٥ א : ( respirable
א א א א א א א א
−٣−٤ א א א א א א )(TLVs
א
א
א א א א
א
).(ACGIH א ، ):(STEL א א א א א א א א א א א ١٥ א א א א א .
):(TWA8 ٤٠ א
א א א א :C א א א. א א ) א א א א א א א א א א א א ) א א א א א א
א
א ( inhalableא )(PNOC
א א
א
א
א
א )(BEI
:א א
.
א
-٥اﻟﺴﻴﻁﺭة ﻋﻠﻰ اﻟﻤﺨﺎﻁﺭ א א א א א א א /א . א א א א א
א : ، א א א א א א א א א א א א א א א א
−١−٥א א
1 —fYêA :Ω¿®ªA “◊ŒI
34
א : א א א א א א א אא א א א א א א א . א א א א א א א . א א א א א אא א א א א א א א א א
−٢−٥א
א א א
א א : ، . א א ، (. )א א א א א . א א א א א ؛ א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א
−٣−٥א א
א א א
-٦ﻤﻬﺎم ﻟﻠﻤﺘﺩرﺒﻴﻥ . א ؛ א א ، א א א א א א א א א . א א . א א א ؛ א . א א א א א א א (؛ א . א א : א א א א א א א א א א א א א א א א ( א א א א א א א א א א ) א א א א א א . א א ) א א ؛א א א א א
א א א
35
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
.
א
א
א
א
א
א א
א
-
1 —fYêA :Ω¿®ªA “◊ŒI ٣
36
اﻟﻤﻠﺤﻕ ١-١اﻟﻌﻤﻠﻴﺎت ذات اﻟﻤﺨﺎﻁﺭ اﻟﻤﺤﺘﻤﻠﺔ وﻤﻠﻭﺜﺎت اﻟﻬﻭاء اﻟﻤﺭاﻓﻘﺔ –N }•{}{A i ﻏﺎزات )غ( َﻴﻤﺎت )ج( ﺠﺴ ُﺏ( ﺴﺤ )أﻏﺒﺭة ،دﺨﺎﺌﻥُ ،
–N •{}{A ´{k ™{M}C ﻜﺭوﻤﺎت )ج( اﻟﺯﻨﻙ وﻤﺭﻜﺒﺎﺘﻪ )ج( اﻟﻤﻐﻨﻴﺯ وﻤﺭﻜﺒﺎﺘﻪ )ج(
LB¶{}l{A iB} C ™ UBa{A LB¶{}l{A ﻟﺤﺎم )ﻜﻬﺭﺒﺎﺌﻲ أو ﻏﺎزي( ﺘﻔﺎﻋﻼت ﻜﻴﻤﻴﺎﺌﻴﺔ ﺴﻤﻜﺭة ﺼﻬﺭ ﹶﺒﺔ ﹶﻭﻟ ﻗ ﺤﺭق ™{ÆBa{A LB¶{}l{A دﻫﺎن إزاﻟﺔ اﻟﺸﺤﻭم ﺘﻐﻁﻴﺱ dipping ﺦ ﺒﹼ ﺘﻔﺭﻴﺵ ﻁﻠﻲ ﺘﻨﻤﻴﺵ )ﺤﻔﺭ ﻋﻠﻰ اﻟﻤﻌﺩن( ﺘﻨﻅﻴﻑ ﺘﻨﻅﻴﻑ ﻋﻠﻰ اﻟﻨﺎﺸﻑ ّﺎم ﺤﻤﻀﻲ )ﺘﺨﻠﻴل (pickling ﺘﻨﻅﻴﻑ ﻓﻲ ﺤﻤ ﺨﻠﻁ اﻟﻁﻼءات ﹶﻨﺔ ﹶﻠﻔ ﻏ ﺘﻔﺎﻋﻼت ﻜﻴﻤﻴﺎﺌﻴﺔ ™I{e{A LB¶{}l{A ﺴﻜﺏ ﺨﻠﻁ ﻓﺼل اﺴﺘﺨﻼص ﺘﻜﺴﻴﺭ ﻨﻘل ﺸﺤﻥ )ﺘﺤﻤﻴل( ﺘﻌﺒﺌﺔ ipg{BI VI{A ﹶﻊ ﻘﻁ ﺘﻨﻅﻴﻑ اﻟ ِ ﺘﻁﺒﻴﻕ اﻟﻤﺒﻴﺩات إزاﻟﺔ اﻟﺸﺤﻭم ّﺎر اﻟﺭﻤل ﺘﻨﻅﻴﻑ ﺒﺘﻴ دﻫﺎن
ﺒﻨﺯن )ب( ﺜﻼﺜﻲ ﻜﻠﻭر اﻹﻴﺘﻴﻠﻴﻥ )ب( ﻜﻠﻭر اﻟﻤﻴﺘﻴﻠﻴﻥ -١،١،١ﺜﻼﺜﻲ ﻜﻠﻭر اﻹﻴﺘﻴﻠﻴﻥ )ب( ﺤﻤﺽ ﻜﻠﻭر اﻟﻤﺎء )س( ﺤﻤﺽ اﻟﻜﺒﺭﻴﺕ )س( ﻜﻠﻭر اﻟﻬﻴﺩروﺠﻴﻥ )غ( أﻤﻼح اﻟﺴﻴﺎﻨﻴﺩ )س( ﺤﻤﺽ اﻟﻜﺭوم )س( ﺴﻴﺎﻨﻴﺩ اﻟﻬﻴﺩروﺠﻴﻥ )غ( ) MDI ،TDIس( ﻜﺒﺭﻴﺕ اﻟﻬﻴﺩروﺠﻴﻥ )غ( ﺜﺎﻨﻲ أﻜﺴﻴﺩ اﻟﻜﺒﺭﻴﺕ )غ( راﺒﻊ ﻜﻠﻭر اﻟﻜﺭﺒﻭن )ب( إﺴﻤﻨﺕ ّة( ﻜﻭارﺘﺯ )اﻟﺴﻴﻠﻴﻜﺎ اﻟﺤﺭ أﻟﻴﺎف زﺠﺎﺠﻴﺔ )ﻓﻴﺒﺭﻏﻼس(
أﺒﺨﺭة )ب( ﻏﺎزات )غ( ُﺏ )س( ﺴﺤ ُ
أﻏﺒﺭة )ﻏﺏ(
ﻤﺫﻴﺒﺎت ﻋﻀﻭﻴﺔ )ب( ﻜﻠﻭردان )س( ﺒﺎراﺜﻴﻭن )س( ﺜﻼﺜﻲ ﻜﻠﻭر اﻹﻴﺘﻴﻠﻴﻥ )ب( -١،١،١ﺜﻼﺜﻲ ﻜﻠﻭر اﻹﻴﺘﺎن )ب( ﻜﻠﻭر اﻟﻤﻴﺘﻴﻠﻴﻥ )ب( ﻜﻭارﺘﺯ )اﻟﺴﻴﻠﻴﻜﺎ اﻟﺤﺭة ،ﻏﺏ( أﺴﺒﺴﺕ ﺒﻴﺭﻴﻠﻴﻭم ﻴﻭراﻨﻴﻭم زﻨﻙ رﺼﺎص
أﺒﺨﺭة )ب( أﻏﺒﺭة )ﻏﺏ( ُﺏ )س( ﺴﺤ ُ
أﻏﺒﺭة
|¶ycK{A LB¶{}k ﻗﻁﻊ ﺼﻘل ﺒﺭْد )ﺒﺎﻟﻤﺒﺭد( َ ﻁﺤﻥ ﹶﺒﺔ ﹶﻭﻟ ﻗ ﻨﺸﺭ )ﺒﺎﻟﻤﻨﺸﺎر( ﹶﻘﺏ ﺜ
3
Leidel NA, Busch KA, Lynch JR. Occupational exposure sampling strategy manual. Cincinnati, Ohio, US Department of Health, Education and Welfare, 1997:77-173.
37
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
اﻟﻤﻠﺤﻕ ٢-١ﻗﺎﺌﻤﺔ ﺒﻨﻭد ﻤﺴﺢ اﻟﺘﺼﺤﺢ اﻟﻤﻬﻨﻲ : ؟ ؟ ؟ ؟ ؟ . . . . א א א א א א א א . . . א א . . . א א . א א א ، א . א ،א א ، א א ، א ، ) א .(. . . א א א . . א א א . א א א : א א א א א א א א א א א א א ، א א א א : א א א א א א א א א א א א א א א א א . א א א א ، ،א א א א א א ،א
א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א
−١
א
א
א
א א :
−٢ −٣א
א א א א . א א א א א א א א א א
א א א
א א א א :
−٤
−٥
1 —fYêA :Ω¿®ªA “◊ŒI
38
א ( ( א א ،א א ، א א א א ) ) א א ) א א א א א א א א
א
-
( . א ، ، ) .(. : . . . א א . א . : (. (. ، ، ،א ، ) א א א . : א א א א א א؟ א ؟ ؟ א א ؟ ؟ : א א א ( ) א . א א א א א . א א א א א ، א א א ، א א א א אא א ) א א א א א א א א א ، א א א א
א
א
−٦ א
−٧ א −٨
א א א
−٩
א א
−١٠ א א
اﻟﻭﺤﺩة ٢
א
א
א
א
א
א
א
-١اﻷﻫﺩاف א א . א א ، א ، א aggravation
א א א א א א א ، א /א א א
א
א א א א א א א א
א
א א א
א
א
א א
א א
א א א א א א א א א א א א א א א א
א א א
א א א א א א א ( א א א א א א
א
א
אא א
א א
א
א ( א ) א . א א א א א א א א א א א א א ) א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א
א
א א א א א א א
א א
-٢اﻟﺘﻤﻬﻴﺩ واﻟﻤﻔﺎﻫﻴﻡ اﻷﺴﺎﺴﻴﺔ א א א א ٤
א …
א א א א א א א
−١−٢א " א א א
א א א ، א א . א
א א א ؛
".
4
Identification and control of work-related diseases. Report of a WHO Expert Committee (WHO Technical Report Series No. 714), Geneva, World Health Organization, 1985.
2 —fYêA :Ω¿®ªBI “ÒJMjùA ‘jafiA ~AjøfiAÀ “Œƒ»ùA ~AjøfiA
40
א א ، א . א א : ، א א .א ، ؛א א א א א א א ، ، ، א . א א א א א א א א ( ) א א ( ؛ א . א . א א א א .א א א א א א א א א א א : א א א א א א א א )א א א א א א א א א א א א . א א locomotor disorders
−٢−٢
א : א ،א . א א א ، א ؛ א א ،
א
א א א א א א א א א א א א -
א א א א א
א א א א
א
-٣اﻷﻤﺭاض اﻟﻤﻬﻨﻴﺔ −١−٣ א א adverseא א א : א א א א א . א א א ، א א א B
א . א א א א א : א א א : א א א א א א א : : : :
א א א
א א א א
א א
41
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
א א . ) א א . א א . א . א א א א ،א / א א ،א א א א א ٧٠ ٥٠ א א א ٤٠−٣٠ ؛ ، א ؛ א א א א א א א א א ، א ، א א א א ؛ א א א א א א א א . א א א . (א א ( א א א א /א א א א א א א . א /א א א
א א ،א א א א א א ) א א א، א א
−٢−٣ א א א א
א א
א א א א
א א א א א א . א א א א א א א א א (. ( א א א . / א ، א . א א א א ) .א א / א א א א א א ، א א א א א א . . א א א א א א . א א א א א א א א א א א ، א א א א א א א א א .
א א א .
−٣−٣א ™¶{•æA ™¶Bv•{A
א א א א א א )
א א א א א א א א א א א א א א ™¶• BM{A ™¶Bv•{A
א א
א
2 —fYêA :Ω¿®ªBI “ÒJMjùA ‘jafiA ~AjøfiAÀ “Œƒ»ùA ~AjøfiA
42
™¶M{BM{A ™¶Bv•{A
א ، א ،
א א
. א
א ،א א ) א א
א
א/
א א א א . א .
א א/ א א ( א א א
א.chelating medication
א
א א א
א−٤−٣ א− א א א א . א א א − א א ) א א א א א indices
thermal stress ®ZAZR{A JZy{A
א א א א א
. א א
א
א . א ، א א א ، א א א א א
א א א א א א .
٣٧ א .hypothalamus ، א א א א א א א א א א
א
א א א א א א א א : א א
א א א א
א
א א א
، א א
.(wet-bulb-globe temperature
)א א א
א
א א .( א א ) א א
א ( א
. ( א א ) ) א . א א א . א א א א א א א א א .( א א .(
، chilblains
א א א א א א א . א
א א א א א א א א: א
.shivering
א א
،hypothermia : א א א א : א א א א א א . א א א exhaustion
. heat
א א
א
א . א א א . ( א א א، א א א
א א
א
א
א ) heat cramps א א
אdehydration א א
א . א א )
א
43
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
א . א א
א א א .
א א א ، )א א (. א . . א א ، א א א א א א א א א א א (א )
א א
א א :heat strokeא א א א א א א −א א א א ( א א . א א א א א א ).(dB ( א ∴) א א . ٢٠٠٠ – ٥٠٠ א א א . א . ، א א א א )١٠−٧ א א א א א א . א א א .א א א א א ، א א א א א א א א ، א א א
א א . א א
א א א
א .א א א ؛ . א
א
א
א א ؛ א
א א א
א
א )
P¶Og{A
:
א
) (Hz ، . א א א א א א א א א א . א ؛ א א א א ، .א א א א א ).(NIHL א . א ٢٠٠٠٠ ١٣٠ א א א א ٢٠ א
א א
א א א א ، א א א א א א א א א א ) ( א ) א ٨٥ א א (. א א א א א ، א
א
،
א ، ٦٠٠٠−٣٠٠٠ . ( א
א
2 —fYêA :Ω¿®ªBI “ÒJMjùA ‘jafiA ~AjøfiAÀ “Œƒ»ùA ~AjøfiA
44
:
א
א א
א א
א א
א
א
א
א
א א
א
א א א
. . א א א א א א . א א . א א א א א א א
א
א א א
א
א אא א א אא א א א א א א "، א א א (. א א א א א א א
א
א א א
א א א ، א "א
א
`A`K°ºA
א segmental
א א אא א א " "א א א א ) א א nBlc¬A
א א א . א
א
א
™I¶l}{A •C ™t¶lg{A ©≠Bg¬A
. . א א א א א א .
א
א א א
א
≈ Õ¤ùA ´ ™B®q‚A -C א א ( "( א א א א )א א ) " א א א .א . א . . א א א ، א . א א א א א א א א cataract
؛
א
א א
א א
א א א א א
א . א א א . א א א א . א
≈ Õ¤ùA ™B®q‚A -L א א .א א א .
א
א א
א .
א א
א
א א
.
א א א
א א
א א
45
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
، א
א א، א
، א א
א א א
א א . א
א א،
א א ، .
א א א . :
א א א א א א א א א
א
. ٤٨−٢٤ א (. א א א א א א א א א א א : א א . א א א א .alopecia א א א א א א א ) א א א .
א א ( א א א ، א א ) א א א א א א א . (. א )א א א א א א א א. א א ، א : ( א א ) א א א א א ، . א א א ( א א א . א א א א א
א
. א א א −١א −٢ א ) א −٣א א
keratosisא א א
א . א א א א א א א א א. ، א א א
( א אא א
uptakeא א א א א . א
) א
א א
א א
א א א א א א
א
א
א
personal monitoring badges
א . א א
א א א א אא
2 —fYêA :Ω¿®ªBI “ÒJMjùA ‘jafiA ~AjøfiAÀ “Œƒ»ùA ~AjøfiA
46
®•O{A ipg{A ßs LAZ¶pK{A
א א
א
א )
א א . א
א א א ١٠ א א א א . א א א א ) א א )א א . א א א א א א א
א א א א א א . א א
א א א א
א א א
א א א א (،
–ÃÜA °¨zªA —eBÕk -C א א . א ، א א ؛ א א א א ( א א א א א א א א א א א א א א −א א א . א א א א chamber
א א :א א א ، א א א ، א א א
א
א
א א א
א ( א א א א
א א ) א א א א א א א א א א א א ، א . א א א א א א א א ٢٤ א . א ، א א א א א א א א א א א the bends
א .
א א (
.
א
)
( caisson disease
) decompression sicknessא א א (. . א ، א . . . א א א א א א compression
( א . א . . א א א . א א א א א א א א ، א א
א א א א
)א א א א
א א א א
−٥−٣א
©ZUIæA• LA`Bp{A
PB¥√BàA -C . א א
47
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
. .
א א א א א א .א ، א א א א א א ، ، א ، ، א ( א א א א א א א . א א א . . א א א א א . א ( א א א (. א א א א ٪١٢
א א
א .٪١٧א
،א א
א א، א א א א ، א א א א א. א ، א א . א א
א ؛
: א א (: ):(CO2 א א א : א א א א א א
א : א ) ،
א א א א
. ، א א א ، א א א א א א א . א א א א א א ،א א، ٢١٠א א ) א א א א א
א
א . א א א . . א
א
א א א א א א א
)(CO
א א . א א )(HbCO
):(CO א א א
א א א א א א (CO2 ٪٥ א א א )א א א א א א א א א א א א א . א
א ) א . א
. א
א א א
א א א א ؛ א א א א א
א
א א א א א ، א א . א א
א א א א ):(H2S
) . א א א
א
א ،
א א ،
א א א ( א א، א )
א fumigationא .
.
א א
א
):(HCN א
2 —fYêA :Ω¿®ªBI “ÒJMjùA ‘jafiA ~AjøfiAÀ “Œƒ»ùA ~AjøfiA
48
. א . . א א א א א א . א .
א א א א א א
א .
، א א
א א א א א . א א א א א א ، . א ):(SO2
אא א، א א EDTAא א HCN
א א ،
א
א א .
،
א א א א
א א א א א ، א א א
א . ، א א . . א א א א . א א א ، . . א א ، א א א א א א . א א א א א א א א ، א . א א א א א א א א ، א
א א א ،
. א א א. א א א
א
“V Œ»ùA PAkB¨ªA -L א א ؛ א א א א א א א א א א א . א א א א א א א ):(HCHO . ):(HF א א ):(O3 א ):(Cl2 . א א א א א א . א א א א א א א א ):(NH3 א א א א א א ؛ א
א א، א . א א
א א ، א ، א . א א א א א א א . א ، א א א ، א א ، א א א א א א potent
א א
א א א
א
א
א א
א א א
א א . ، א א
א
א (.
)א
א
א א .
א א
א . א א . . א
א
49
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
א
א . א
) א . . א א א א . ، א א א א . א א א א א
א א ،א א א א ٢٠−٢ ، א א
א א ٤٨ א (. א א א א . א א )
):(COCl2 א א ( .א א ):(NOX א א א ، א א . א ،
א CCl4
א . ، ، א
N2O4 NO2
א
א ٢٤
“Œ√f®ùA “ÕÃz®ªA PBJ∑jùA -_U . . א א א . . א : א א. א . א א א א א א א . ، א א א א א א א . א ) א א . א א א א א uptake
א א א א א
א א . א א א א א א א א א
א א
א א . א
):(AsH3 א א ]:[Ni(CO)4
א
א
، א . א ، א
“V ƒJ ‰ù Û A —jÇfiA -e א א א א א . א א א א א א ( א א א א :
א
א
،
א א א א א ·XBl}{A
א . א א
. א . א א . א א א א א א א א א
א
xBujªA -C א א א א
،
א
2 —fYêA :Ω¿®ªBI “ÒJMjùA ‘jafiA ~AjøfiAÀ “Œƒ»ùA ~AjøfiA
50
א
א ،
.
א
א
א .
א א א
א
א א א א א . א (: . א א א )א א א א א א א א א . א א א
א . א א א א . א א א א
א . ؛ א א א
.
א א א א א א א א
א
:א
א א א
א א א (
א א
א א א א ) א
א א א ( א )א
א א
א א . א . א א א א
א
. א א : א א : . א א א א
µJ÷lªA -L א א "( א א lŒƒ¨ƒùA -_U א א א א . א )א א א א א א . א )"א א
.
א
א
א
א א
א א
א א
א
א א א .
א א א א ( א . א א א
א . א א א
א א א
א
א א א
א . א . . ، א ( .א א
א א
א
א א
א א א א א
א א
cŒ√ilªA -e א א א א א א א א א ،א א א א א א
™¶•gl{A LBI¶Y}{A
א א א . א א א ، א א ، א א א : א א א
א א )א
א א א א
א
א
א א
51
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
א א . א ،א א א א א א א א א א א א א . : א א א א . . . א א ) א א א א א א א . א א א א א א א א א א א .א א א ، א א : א א א א א א א א א א . (: ( ( א ( )א א ) א . : . . א א א א א א א א . א א א א א : :א א א א א א : א א )א −١−١−١ א א א א א א א א . א א א א ، א א א : :(C6H6 ، א . )א א א א א א א א א א א א א א ، א ،א א א א א א א א א : א א : א . א א : א א א : :א : א א א : א א א א א א א א א
א
א א
א
2 —fYêA :Ω¿®ªBI “ÒJMjùA ‘jafiA ~AjøfiAÀ “Œƒ»ùA ~AjøfiA
52
™ÆZ{A LAZIpK
א א . . א ، א א א א א א א א א א
א . א א ، ، א ، א א. א א א
. א
א
א א : א א א א א . א א א א
א respirable
א א א
א ، א
א א א א א א א א א . א . א א א א א א . א א א א א א א א א א א א ،א א א א א . א א א א . א א א א א . א : א א א . א א א א א א א א א א א א א : א . א א א א א . א א א
א
א
א א א
א
א
א א א א א ، א א
، ، א א א א א א א ، א א
א א א . א ).(SiO2 א א א א . . ، א א א א א א א א א א . א א א א א ، א א א א ، א א
א
א א ( א א א .
( )١٠−٧ א א
א א א א א א א א א ، א א א א
א، . א א ، ، ،
) א ، א א א
א א (، .
א א א ،
א )١٠−٧ א .א א א א א א א א א א א א א . א
א א .א
א
، א א א א
א א
53
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
א ، א א
א .
א א
. א
א א א
א א
א
( א א
א . : א
) א .
א א
א א א
א
א
א א א א א א א א א :א א א
א א א א א א א א א א א א
א
א
א
א
א
א
א א א (
א
א א א א
)א .
א א א ، א א . ( א
א
LAX¶I}{A
א . א
א א ؛ א א (. ، א
א א
א א א א א
א ،
א א א א א א א . א . ، א א א א א א א ،א א .
א
א א א א א א א א
א
א א )א א א א א
א . א א א
א א )א
א א
א
:“ÕÃz®ªA iú∏ªA PBJ∑jø -C א .grammaxane ،toxafene ،dieldrin ،aldrin ،DDT ، א ٣٠ א א א א א א . א א א א א ، א . . א א א ٢٤ א א א ( א א א א א א א א א . א א א א א (. א א א ١٢ א )
. א .
א ) א א
אא
א
2 —fYêA :Ω¿®ªBI “ÒJMjùA ‘jafiA ~AjøfiAÀ “Œƒ»ùA ~AjøfiA
54
: א א א א א . א א א
א א א א א א א
א
“ÕÃz®ªA PB∞mÃ∞ªA PBJ∑jø -L א ، א א א א . א ،א א א . א א א א א א א א א א א .tetraethyl pyrophosphate ،malathion ،methyl parathion ،parathion א א א א . א . .א א . . א .( א . א ٪٢ א א א٪٥ א א א . . . .oxime א ، א א א . . א א . א א . א א א א ( א א א א א ) א . ، ) א א א א א א
א
א א
.
א
א . א
א א א ، א א : א . א א א א א א א ، א א א א א א א א
א
א א א
א א ٢٤
א א
א
א א א א
PBøBIj∑ÃŒNªAÀ PBøBIj∏ªA -_U א א
(carbaryl)
fŒ÷À Õ JªA PBJ∑jø -e א א LAX¶I}{A m} ~¶{a{A |}BlK{A
א
א
55
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
. . א
א .
א א א א א א א א א א א א א א
א
א א א א
א א
. . . . א א א . . א א א א א
א
א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א
א
א א א . א . א א . ) א
א
. . א .
( א א ، א
א
א א א א א ، א א א ، א א א א א א א א א א א א א א א . א א א א א א . א א. א א . א . ( א א א א א א א א )א א א א א א א א . א א א א א א א א א א א . ، א א א א א א א א א א א א א א ( א ) א א א א א א א א א א
−٦−٣א
™¶ ¢}{A ™¶Xl}{A hAZ}æA
) א ،א ( . א א
א
א א
(ß ¢}{A) ®•ÆZ{A |a{A
א א
א
א (.
)א
2 —fYêA :Ω¿®ªBI “ÒJMjùA ‘jafiA ~AjøfiAÀ “Œƒ»ùA ~AjøfiA
56
. א
א
BCGא א א ،
א א
א
( א .
א
) א א
א א . א א א א א א . . א ٤−٢ א א א א א א א א א א א ، א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א C• B XIy{A JB¢K{A
(™¶i{B}{A ´}R{A ,`•{¶a•ZI) Lº¶a•ZI{A ≠AX
א א אא
א א א א א א א א א א א א ، . א א . א א א א א א א
א
. א
א א
א א
א .א א ،
א אא א א )א א א א א ، א א א א ٨−١ א א א ، א א א א
א א . א
א א
א . א א . א א א . א א א א א א א . א א . ، א . א . א א
( ٤−٢ א . א א א א א א
א א א א א
™M¶IU{A ©Z}O{A
א א א א . . א א
א א
א א ، א
א
א א א א .
.א א א
א א א א א א
א
א א א א א . א א א . א א א א א א ، א א א B
א
א א . א ،א א א א א א .B א
א
א . א א
א،
א
א
א
57
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
}(`X¶æA) JaKy}{A ™kB }{A `•k ™}`ºK
א א . א א
، א א
א (٪٣٠−٦ א א : א
א . ) Bא א א א א
(، א א א
)א א . א
א א א
א א א א א א ،٪١ א א
א א
א א
א
א א
א א א א א א . א א א א א א א א . . אא א א (. .٪٥ א א א ، א א א א א ، א א א א א א א א א א א א א א א א א א ( א אא ،א א א ) א א א א ،tattoistsא ) א א א א א א אא א א א אא א א א א א א א א א א א א א
א א
א א א . .B
א . א א א א א א א ،
א א : א א א
א א א א א א
−٧−٣א ™¶ ¢}{A LAXºO{A
א א
2 —fYêA :Ω¿®ªBI “ÒJMjùA ‘jafiA ~AjøfiAÀ “Œƒ»ùA ~AjøfiA
58
"(
א
א
" −٢−٣ ،١א .
א
)א
א א : א א א א א ) א ) ) א א
א א א א א א א א א א )א ) א א א א א א א א א
א א ( ( ( ( א א א א א א א א )א א א א ( א א
א א
א (.
א א א
ß ¢}{A ·BiZa{A
א א . א . א א א א א א א א א א
. א א . א א א א
א . א א
א
א א א ؛א
א א א א א א
א
א א
א א
א
( א
)א א
א א
א
א
א
(
א(
)א
)א
א
א
א א
א
א
א
א
א
™¶IBO ¬A LAZ¶MDK{A
א ( א
א א
( א
א
) א ) ( א
א א א א א א . א א א א
א )א א א א
א
א : א א א א
א
א א
59
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
. :
א א
א
א א א א א א א א א א א א א ß ¢}{A •IZ{A
א א א א א א
א א . א א א : א
א א א א
. א א ، א א א : א א א א א א : א א א א
א ، א . א
א
-
א א: ( toluene diisocyanate
א א -
א )א א
2 —fYêA :Ω¿®ªBI “ÒJMjùA ‘jafiA ~AjøfiAÀ “Œƒ»ùA ~AjøfiA
60
اﻷﻤﺭاض اﻟﻤﺭﺘﺒﻁﺔ ﺒﺎﻟﻌﻤل-٤ א א : ، א ، א …
א "א א
−١−٤ אא
א א א .
א ،
א
א א א א א ، " א א : א :
א
א
א א،" א א א ، א א א א א א א א א א א א א א א א
א
. א א א
א ،
א א א א
א
א א א ٥
א . א א א
א "א، א א
א
א א א א א א א א א א א
(
א
א
א
)א א א
א
א א
.locomotor
א א א א ؛ א א א א א א
א א א
א
א
א−٢−٤ .א
™¶ XI{A ™¶at {A• ™¶y•{a{A LBIAZigºA ZBiKUA |}A•k
א א ( א א א ؛א א א א ( א 5
א א א א א، ) א
א
א א− א א א )א א א א א א א א
א
Identification and control of work-related diseases. Report of a WHO Expert Committee (WHO Technical Report Series No. 714), Geneva, World Health Organization, 1985.
61
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
א א
א א א א א א א א א א א א −א א ، א א א א −א א א א א א . א א א − א א . א א −א א א א א א
א
א
א . א
א א . א
א א א
؛ א א
א
א
א א
א א
א
א
א
א
א . א א א א
א
JZy{{ ™¶kB}KOºA ™¶at {A• ™¶y•{a{A LBIBOKaºA
א א א א א א א ، א א
א א
א א א א א א א א א א א א א א
א
א
א
א
א א א א
2 —fYêA :Ω¿®ªBI “ÒJMjùA ‘jafiA ~AjøfiAÀ “Œƒ»ùA ~AjøfiA
62
( ، א א ،א ، א א ،א ،
א א، .
)א : ،
א א א א א
א א א
א א א
א א א א א א א א א ؛ א א ، א " א א א א א א . . " א א א א א ٪٩٠ א א ( א א א אא .א
−٣−٤ א א א א )
א "، א ، . א א ( א )א א . . א . א א ٤٥ א א . א . א א א א א א א א א א א א א א א א א . א א א א א א א ، א א א א א א א . א א א א א א א א א א א ، א א א א א א א א א "א ، א ، א א א א א א . א א . א א א א א א א . א א א א א א א
−٤−٤א א . א א א ، א א א א א א א א א
א א )א א א א א ، )א א א א א א . א א א ، א א א א א א א א . א א א א . א א א א א א א א א ( א ، א
−٥−٤א א א א א
(Helicobacter pyloriא א א א א א א
א
63
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
א / . א א א א א א א א א א א א א א א א א . א א א א ،א א א א א א א )א א . א א א . א א . locomotor disorders
א א א א
א א .
−٦−٤א א א א א א א א א א א א ، . א א א א . א א ( א א א א ، א א א א א ) א א א א א א א א א א
א א א א א
א א א א א א א א א א .א א א א
א
) א א א
א א atopyא א א א א א א א א א
א א א א א א
א . א א א א א. א א א א א א א א א
א
א א א . א
א ( א א א ،
א א א א א א א ( א א א א
א
א א א א א א א א א א
א
א א א . א א א ٪٥ ٢ א א א א א
א א א א א
−٧−٤א
א
،
א
א
א
Z¢j{A |taC ~{C
،
א א .
א א
א
،
א א
א . א א . א א
א
א
א א
א א
، א . א
א
א
א
)א א (
א
א
2 —fYêA :Ω¿®ªBI “ÒJMjùA ‘jafiA ~AjøfiAÀ “Œƒ»ùA ~AjøfiA
64
א א ، א א א א א א א א א א א ، א
א א א
א א א א א א א
א א
א א ،א א
א . א .א . א א א
א א א א א א א א א א א א א א א ، א א א א א א ؛ א א א ،א א א א א א א א א ، א א א א א א
א א א material handlingא
™IvZ{A• uKy{A ~{C
א א
א
א א א א א א א א
א א א א א א א א
א א א א
א ، . א .
א א . א א א א א א א .
، . א
א א
א
א א
א א א א א
א . א
א א
א
-٥ﻤﻬﺎم ﻟﻠﻤﺘﺩرﺒﻴﻥ . ( ، . א א א א א א . א א א א א א א א א א א א א א א א (. ) ، א ؛ א ؛א א א א א א . א א א ، א ، א א א א א א א א (. א א . א א א א א א א א א −٦ א א ) א א א א א א א ) א א א א א א א א א −٣א א −٤ −٥ א −١
−٢א
65
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
. . א א ، א ) .
א א א (
א א א
א א א א א א א א א
א א א ، א א א
−٧ −٨ א−٩
اﻟﻭﺤﺩة ٣
א
א
א -١اﻷﻫﺩاف
א
א א . א א א א א א
א א א
א א א
א א א
-٢اﻟﺘﻤﻬﻴﺩ واﻟﻤﻔﺎﻫﻴﻡ اﻷﺴﺎﺴﻴﺔ . א א / א א א א א ، א א א ، א א א . א א א ، א א א ( א . ٣ ٥ א אא ) " א א א א א ، א א א א א א א א א א א א א א . . א א א א ( א . א ،א א א . . א א א א ١±٤ א א א " "א א א . א א א א א א א א א א . "א א א א . א א א א א ( א א ، א . א א א א א ، א א ، . א א ) א א א א א א א א. א א ،א א א א א א ) . א א א א ، א א א א א א א ،א א א א א ، א א א א א א א א ، א א א . א א א א א א א א א א א א א א
3 —fYêA :“Œƒ»ùA ~Ajøflª j∏JùA ±r∏ªA
68
. . א א א . א א . א . א א א א ، א ، ، א א א ، א א א . ٦ א א، א א א . ،א א א א א א ، א א א
א א .
א
، א א
א ،
א א
א א א א
א א
א א :
א . א א א ، א א א א א א א א א . א א א א א א . א ، א (، א )٥−٣ א א א א . א ،א א . א ، א א א א א א א א א . א א א א א א א א א א . א א . א א א א א א א א א א א א א . א א ، א א א א א א א א א א א א א א א
א
-٣اﻟﻜﺸﻑ اﻟﻤﺒﻜﺭ ﻟﻸﻤﺭاض اﻟﻤﻬﻨﻴﺔ اﻟﻨﺎﺠﻤﺔ ﻋﻥ اﻟﻌﻭاﻤل اﻟﻔﻴﺯﻴﺎﺌﻴﺔ ( ، א א .א א א א א א א א : . . א
א א א א ، א
)א א א א א א א א
−١−٣א א א א א א
א . א א . א א .
69
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
−٢−٣א ( )٦٠٠٠−٣٠٠٠ א א א א א . א א .א א א א . א א א א
א ، א א א א א . . א א א א א א א א א ، . א א א א
−٣−٣א א א א א
א א א א א א א א ( ) א א . א
−٤−٣א א
א . א א . א א ، א א א . א ، א א א
א א א א
−٥−٣א א
א ، א א .א א א א א א ، . א א . א א א א .
−٦−٣א א א
-٤اﻟﻜﺸﻑ اﻟﻤﺒﻜﺭ ﻟﻸﻤﺭاض اﻟﻤﻬﻨﻴﺔ اﻟﻨﺎﺠﻤﺔ ﻋﻥ اﻟﻌﻭاﻤل اﻟﺒﻴﻭﻟﻭﺠﻴﺔ א (. . ) א א א א א א א א . א א Mantoux
−١−٤א א
(א א א )א א ، / C B
)א א א א
−٢−٤א (. א
א א
א
−٣−٤א
.
א
א
א
3 —fYêA :“Œƒ»ùA ~Ajøflª j∏JùA ±r∏ªA
70
اﻟﻜﺸﻑ اﻟﻤﺒﻜﺭ ﻟﻸﻤﺭاض اﻟﻤﻬﻨﻴﺔ اﻟﻨﺎﺠﻤﺔ ﻋﻥ اﻟﻤﻭاد اﻟﻜﻴﻤﻴﺎﺌﻴﺔ-٥ א−١−٥ fBeZ{A
—eBáA PA QDNªA – –Ãzß›ªA xBujªA ( ) א א א א
:
א
−
“ƒølùA PA QDNªA – –Ãzß›ªA xBujªA
( א א
)א א א
א א
א א א
א א
“ŒºŒ∏ª‡A xBujªA PBJ∑jø א א ( א ، א א ) א : א . א ، / א א ٣٠ . א א א −
æÃJªAÀ ¬fªA ü xBujªA lŒ∑jM fÕfÑ א א א א / ٨٠ QDNªA PAj®rø א
( אdelta-aminolevulinase) אdelta-aminolevulinic
71
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
אcoproporphyrin א א אzinc protoporphyrin א xIÆ`{A
–Ãzß›ªA µJ÷lªA
א
−
א א ، ،
א
(“ŒºŒ∏ª‡A µJ÷lªA PBJ∑jø) –Ãz®ªA µJ÷lªA א א spasticity
، א א
paraesthesia
( . / . א
א ٢٠ א
א א ( א א
א )
)א א א. א א א
א א
א−
`¶ p }{A
—eBáA PA QDNªA
א
−
א ( א “ƒølùA PA QDNªA ) א
א א− א/ א א . א א א א א . א א א א א
3 —fYêA :“Œƒ»ùA ~Ajøflª j∏JùA ±r∏ªA
72
V¶ Z`{A
—eBáA PA QDNªA
א
−
א (arsine
א ) א
א
(
)
“ƒølùA PA QDNªA א א א א
א א . / ، ٣٠ א א א א א א א א . א א . א . א א א
א א א ؛
א א−
א א א
73
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
א hZlK{A ~¶¶wK xZi ـﻬﺎ ،إﻻ اﻟﺘﻌﺩاد اﻟﺩوري ﻟﻠﻜﺭﻴﺎت اﻟﺤﻤﺭ واﻟﺒﻴﺽ ﻗﻴﻤﺘﻪ ﻤﺸﻜﻭك ﺒـ أﻨﻪ ﻗﺩ ﻴﻜﺸﻑ اﻟﺘﺄﺜﻴﺭات اﻟﺒﺎﻜﺭة ﻋﻠﻰ ﺘﻜﻭﻴﻥ اﻟﺩم. اﻟﺒﻨﺯن ﻓﻲ اﻟﺩم )ﺤﺴﺎس وﻨﻭﻋﻲ ،أﻓﻀل ﻤﻘﺎرﺒﺔ ﻤﺘﻭﻓﺭة ﺤﺎﻟﻴﺎ(. ـﻭل )ﻨﻭﻋـﻲ ﺒﺸـﻜل ﺤﻤﺽ trans, trans-muconicﻓﻲ اﻟﺒـ ﻤﻌﻘﻭل وﺤﺴﺎس(. ـﻲ وﺤﺴـﺎس، ﺤﻤﺽ phenylmercapturicﻓﻲ اﻟﺒﻭل )ﻨﻭﻋـ اﻟﻁﺭﻴﻘﺔ ﻤﻌﻘﺩة(. اﻟﺒﻨﺯن ﻓﻲ اﻟﺒﻭل )ﻨﻭﻋﻲ وﺤﺴﺎس ،اﻟﺨﺒﺭة ﻤﺤﺩودة(. اﻟﻔﻴﻨﻭل ﻓﻲ اﻟﺒﻭل )ﻏﻴﺭ ﻨﻭﻋﻲ وﻏﻴﺭ ﺤﺴﺎس(. اﻟﺒﻨﺯن ﻓﻲ ﻫﻭاء اﻟﺯﻓﻴﺭ )ﻨﻭﻋﻲ وﺤﺴﺎس ،ﻗﺎﺒﻠﻴﺔ ﺘﻁﺒﻴﻘﻪ ﻤﺤﺩودة(.
א
א א
א
א
−٢−٥א اﻟﺒﻨﺯن )اﻟﺒﻨﺯول(
™¶Re{A £KAZ¶MDK• ®•gl{A J¶Y}{A XBR{A hZlK{A ـل، اﻟﺘﺨﺩﻴﺭ :دوﺨﺔ ،ﺼﺩاع ،ﻏﺜﻴﺎن ،إﻗﻴﺎء ،ﻨﻌﺎس ،ﺘﻌﺏ ،ﻜﻼم ﻤﺘﺩاﺨـ اﺨﺘﻼل اﻟﺘﻭازن ،ﺘﻭﻫﺎن ،اﻜﺘﺌﺎب ،ﻓﻘﺩ اﻟﻭﻋﻲ. ﺘﻬﻴﺞ اﻟﻁﺭق اﻟﺘﻨﻔﺴﻴﺔ :اﻟﺘﻬﺎب اﻷﻨﻑ واﻟﺤﻠﻕ ،ﺴﻌﺎل.
·}`}{A hZlK{A ﺘﺜﺒﻴﻁ اﻟﻨﻘﻲ ﻤﻊ ﻓﻌل آﺠل ،ﺴﻨﻭات ﻋﺩﻴﺩة ﻓﻲ ﺒﻌﺽ اﻟﺤﺎﻻت. ﺯوف اﻷﻋﺭاض واﻟﻌﻼﻤﺎت اﻟﺒﺎﻜﺭة ﻤﺒﻬﻤﺔ ،وﻻﺤﻘﺎ ﻗﺩ ﻴﺤﺩث ﺘﻌﺏ وﻨـ ﻋﻔﻭﻴﺔ ﻤﻊ زﻴﺎدة وﺨﺎﻤﺔ ﻓﻘﺭ اﻟﺩم وﻗﻠﺔ اﻟﻜﺭﻴﺎت اﻟﺸــﺎﻤﻠﺔ و/أو ﻗﻠـﺔ اﻟﺼﻔﻴﺤﺎت. hB__g¶IºA• ßO__a Kº{A ~X___{A Z_ws ß_° ™_ }`}{A LAZ¶MD_K{A Z_iUC .®ZAZ}RºA ~X{A hBg¶IA• XBR{A ®•w {A
ـﺔ اﻟﻌﻤـل ﺤﻤﺽ اﻟﻬﻴﺒﻭرﻴﻙ ﻓﻲ اﻟﺒﻭل اﻟﻤﺠﻤﻭع ﻓﻲ ﻨﻬﺎﻴﺔ دورﻴـ )ﻻﺤﻅ أن ﺤﻤﺽ اﻟﻬﻴﺒﻭرﻴﻙ ﻟﻴﺱ ﻤﺴﺘﻘﻠﺒﺎ ﻨﻭﻋﻴﺎ ﻟﻠﺘﻭﻟﻭﻴﻥ ،ﺒــل ﻴﻤﻜﻥ أن ﻴﻨﺠﻡ ﻋﻥ ﻤﺼﺎدر ﻗﻭﺘﻴﺔ ﻜﺎﻷﻏﺫﻴﺔ اﻟﻤﺤﻔﻭﻅﺔ ﺒﺤﻤــﺽ اﻟﺒﻨﺯوﻴﻙ(.
ﺘﻭﻟﻭﻴﻥ )ﻤﻴﺘﻴل اﻟﺒﻨﺯن( ـﺭض ﻨﺎدرا ﻤﺎ ﻴﻜﻭن اﻟﺘﻌﺭض ﻟﻠﺘﻭﻟﻭﻴﻥ ﻨﻘﻴﺎ ،ﺒل ﻜﺜﻴﺭا ﻤﺎ ﻴﺸﻤل اﻟﺘﻌـ اﻟﺒﻨﺯن ﻤﻊ اﻟﻜﺴﻴﻠﻴﻥ )اﻟﺯاﻴﻠﻴﻥ( أو ﺒﺩوﻨﻪ XBR{A hZlK{A ﻤﺨﺩر ﺘﻬﻴﺞ اﻟﻤﻠﺘﺤﻤﺔ وﺘﻘﺭﺤﻬﺎ ﻻﻨﻅﻤﻴﺎت ﻗﻠﺒﻴﺔ )ﺴﺒﺒﺕ وﻓﻴﺎت ﻋﻨﺩ اﻟﻤﺘﻨﺸﻘﻴﻥ( ·}`}{A hZlK{A اﻟﻜﺒﺩ واﻟﻜﻠﻴﺔ واﻟﻨﻘﻲ )رﺒﻤﺎ ﻨﺘﻴﺠﺔ اﻟﺒﻨﺯن ﻜﻤﻠﻭث(
3 —fYêA :“Œƒ»ùA ~Ajøflª j∏JùA ±r∏ªA
74 ﻜﺴﻴﻠﻴﻥ )زاﻴﻠﻴﻥ(
ﻤﻴﺘﻴل ﺤﻤﺽ اﻟﻬﻴﺒﻭرﻴﻙ ﻓﻲ اﻟﺒﻭل.
XBR{A hZlK{A ﺘﻬﻴﺞ اﻷﻏﺸﻴﺔ اﻟﻤﺨﺎﻁﻴﺔ ﻤﺨﺩر ·}`}{A hZlK{A ﻤﻥ اﻟﻤﺴﻠﻡ ﺤﺩوث ﻓﻘﺭ اﻟﺩم اﻟﻼﺘﻨﺴﺠﻲ ،إﻻ أﻨﻪ ﻗﺩ ﻴﻜﻭن ﻨﺎﺠﻤﺎ ﻋــﻥ ﺘﻠﻭث اﻟﺒﻨﺯن )ﺒﺎﻟﺘﻭﻟﻭﻴﻥ(
أﻤﻴﻨﻭ ﺒﻨﺯن )أﻨﻴﻠﻴﻥ( ﻤﻴﺘﻬﻴﻤﻭﻏﻠﻭﺒﻴﻥ اﻟﺩم. ﺒﺎرا أﻤﻴﻨﻭ ﻓﻴﻨﻭل ﻓﻲ اﻟﺒﻭل. XBR{A hZlK{A ﻤﻬﻴﺞ ﺠﻠﺩي ﻁﻔﻴﻑ ﻗﺩ ﻻ ﻴﺴﺒﺏ اﻟﺘﻌﺭض اﻟﻤﻌﺘﺩل إﻻ زراﻗﺎ ﻁﻔﻴﻔﺎ ـﺄﺠل ﻴﺅدي اﻟﺘﺴﻤﻡ اﻟﻭﺨﻴﻡ إﻟﻰ ﻨﻘﺹ اﻷﻜﺴﺠﻴﻥ واﻟﻤﻭت ،وﻫﺫا ﻗﺩ ﻴﺘـ إﻟﻰ ﻋﺩة ﺴﺎﻋﺎت ﺒﻌﺩ اﻟﺘﻌﺭض.
راﺒﻊ ﻜﻠﻭر اﻟﻜﺭﺒﻭن راﺒﻊ ﻜﻠﻭر اﻟﻜﺭﺒﻭن ) (CCl4ﻓﻲ ﻫﻭاء اﻟﺯﻓﻴﺭ اﻟﺘﺭﻜﻴﺯ ﻓﻲ اﻟﺩم ﻗﻴﻤﺘﻪ ﻤﺤﺩودة. XBR{A hZlK{A ﻏﺜﻴﺎن ،إﻗﻴﺎء ،ﻨﻌﺎس ،دوﺨﺔ ·}`}{A hZlK{A اﻟﺘﻬﺎب ﺠﻠﺩ ﻤﻊ ﺠﻔﺎف وﺘﺤﺴﻑ )ﺘﻭﺴﻑ( ﻨﺨﺭ ﻤﺭﻜﺯ اﻟﻔﺼﻴﺹ ﻤﻊ ﺘﻨﻜﺱ اﻟﻜﺒﺩ اﻟﺩﻫﻨﻲ أو ﺒﺩوﻨﻪ ﻗﺼﻭر ﻜﻠﻭي ﺤﺎد ﻗﻠﻴل اﻟﺒﻭل
ﻤﺭﻜﺒﺎت اﻟﺒﻴﻔﻴﻨﻴل ﻤﺘﻌﺩدة اﻟﻜﻠﻭر ﻤﺭﻜﺒﺎت اﻟﺒﻴﻔﻴﻨﻴل ﻤﺘﻌﺩدة اﻟﻜﻠﻭر ﻓﻲ اﻟﺩم XBR{A hZlK{A ﻁﻔﺢ ﺠﻠﺩي )ﻋﺩ ﻜﻠﻭري اﻟﻤﻨﺸﺄ( ﺘﻬﻴﺞ اﻟﻌﻴﻥ ﻏﺜﻴﺎن ،إﻗﻴﺎء ·}`}{A hZlK{A ﻀﻌﻑ ،ﻓﻘﺩ اﻟﻭزن ،ﻓﻘﺩ اﻟﺸﻬﻴﺔ ﻁﻔﺢ ﺠﻠﺩي )ﻋﺩ ﻜﻠﻭري اﻟﻤﻨﺸﺄ( ﻨﻤل وﻨﺨﺯ ﻓﻲ اﻷﻁﺭاف ارﺘﻔﺎع ﺘﺭﻴﻐﻠﻴﺴﺭﻴﺩ اﻟﺩم ارﺘﻔﺎع إﻨﺯﻴﻤﺎت )ﺨﻤﺎﺌﺭ( اﻟﻜﺒﺩ
ﻜﻠﻭر اﻟﻤﻴﺘﻴﻠﻴﻥ )ﺜﺎﻨﻲ ﻜﻠﻭر اﻟﻤﻴﺘﺎن( ﻤﺴﺘﻭى ﻜﺭﺒﻭﻜﺴﻲ ﻫﻴﻤﻭﻏﻠﻭﺒﻴﻥ ﻓﻲ اﻟﺩم وأول أﻜﺴﻴﺩ اﻟﻜﺭﺒﻭن ﻓﻲ ﻫﻭاء اﻟﺯﻓﻴﺭ. ﻴﺅﺜﺭ اﻟﺘﺩﺨﻴﻥ ﻋﻠﻰ ﻨﺘﺎﺌﺞ اﻟﺭﺼﺩ اﻟﺤﻴﻭي. XBR{A hZlK{A ﻤﻬﻴﺞ ﻟﻠﺠﻠﺩ واﻷﻏﺸﻴﺔ اﻟﻤﺨﺎﻁﻴﺔ ﺘﺴﻤﻡ ﺤﺎد ﻤﻊ ذﻫﻭل وﻨﻤل وﻨﺨﺯ ﻓﻲ اﻷﻁﺭاف ﺒﻌﺩ اﻻﺴﺘﻨﺸﺎق ·}`}{A hZlK{A اﻟﺘﻬﺎب ﺠﻠﺩ ﻤﻊ ﺠﻔﺎف وﺘﺤﺴﻑ )ﺘﻭﺴﻑ( ﻗﺩ ﻴﻌﺠل ﻗﺼﻭر اﻟﻘﻠﺏ ﻨﺘﻴﺠﺔ زﻴﺎدة ﻜﺭﺒﻭﻜﺴﻲ ﻫﻴﻤﻭﻏﻠﻭﺒﻴﻥ
ﻜﻠﻭروﻓﻭرم ﻜﻠﻭروﻓﻭرم ﻓﻲ ﻫﻭاء اﻟﺯﻓﻴﺭ واﻟﺩم XBR{A hZlK{A ﻤﻬﻴﺞ ﺠﻠﺩي ،ﻤﺒﻨﺞ ﻓﻌﻭل ·}`}{A hZlK{A ـﺎ ﻜﺒﺩﻴـﺔ ﺘﻀﺨﻡ اﻟﻜﺒﺩ وﺘﻀﺭره ﻴﺸﺘﺩ ﺒﻤﻌﺎﻗﺭة اﻟﻜﺤﻭل )ﻴﺴﺒﺏ أوراﻤـ ﻋﻨﺩ اﻟﻘﻭارض( ﻗﺼﻭر ﻜﻠﻭي ﻤﻊ ﻗﻠﺔ اﻟﺒﻭل اﻟﺘﻬﺎب ﺠﻠﺩ ﻤﺯﻤﻥ ﻤﻊ ﺠﻔﺎف وﺘﺤﺴﻑ )ﺘﻭﺴﻑ(
ﺜﺎﻟﺙ ﻜﻠﻭر اﻷﻴﺘﺎن
75 ل ﺜﺎﻟﺙ ﻜﻠﻭر أﻴﺘﺎن وﺜﺎﻟﺙ ﻜﻠﻭر أﻴﺘﺎﻨﻭل وﺤﻤﺽ ﺜﻼﺜﻲ ﻜﻠﻭر اﻟﺨـ ﻓﻲ ﻫﻭاء اﻟﺯﻓﻴﺭ واﻟﺩم واﻟﺒﻭل.
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA XBR{A hZlK{A ﻤﻬﻴﺞ ﻟﻠﺠﻠﺩ واﻷﻏﺸﻴﺔ اﻟﻤﺨﺎﻁﻴﺔ ﻤﺨﺩر ﻴﺴﺘﻁﻴﻊ أن ﻴﺯﻴﺩ ﺤﺴﺎﺴﻴﺔ ﻋﻀل اﻟﻘﻠﺏ ﻟﻸدرﻴﻨﺎﻟﻴﻥ ﻤﺴﺒﺒﺎ ﻻﻨﻅﻤﻴﺎت ·}`}{A hZlK{A اﻟﺘﻬﺎب ﺠﻠﺩ ﻤﻊ ﺠﻔﺎف وﺘﺤﺴﻑ )ﺘﻭﺴﻑ(
ﺜﺎﻟﺙ ﻜﻠﻭر اﻷﻴﺘﻴﻠﻴﻥ ﺜﺎﻟﺙ ﻜﻠﻭر اﻷﻴﺘﻴﻠﻴﻥ وﺤﻤﺽ ﺜﺎﻟﺙ ﻜﻠﻭر اﻟﺨل ﻓﻲ ﻫﻭاء اﻟﺯﻓﻴﺭ. ﺜﺎﻟﺙ ﻜﻠﻭر أﻴﺘﺎﻨﻭل وﺤﻤﺽ ﺜﻼﺜﻲ ﻜﻠﻭر اﻟﺨل ﻓﻲ اﻟﺩم واﻟﺒﻭل. XBR{A hZlK{A ﻤﺨﺩر ﻗﻭي ﻴﺸﺘﺩ ﻓﻌﻠﻪ ﺒﺎﻷﻴﺘﺎﻨﻭل. ﻤﻬﻴﺞ ﻁﻔﻴﻑ ﻟﻠﺠﻠﺩ وﺠﻬﺎز اﻟﺘﻨﻔﺱ. ·}`}{A hZlK{A ﻴﺫﻜﺭ ﺤﺩوث اﻋﺘﻼل اﻷﻋﺼﺎب اﻟﻤﺤﻴﻁﻴﺔ ﻴﺴﺒﺏ اﻹدﻤﺎن ـﻭر راﺒﻊ ﻜﻠﻭر اﻷﻴﺘﻴﻠﻴﻥ وﺜﺎﻟﺙ ﻜﻠﻭر اﻷﻴﺘﺎﻨﻭل وﺤﻤﺽ ﺜﺎﻟﺙ ﻜﻠـ اﻟﺨل ﻓﻲ اﻟﺩم وﻫﻭاء اﻟﺯﻓﻴﺭ واﻟﺒﻭل. ·¶{¶K¶æA Z•{y mIAZ XBR{A hZlK{A ﻤﺨﺩر ﻗﻭي ـﺭرا ﻴﻤﻜﻥ أن ﻴﺴﺒﺏ ﺘﻬﻴﺠﺎ ﻓﻲ اﻟﺠﻠﺩ واﻷﻏﺸﻴﺔ اﻟﻤﺨﺎﻁﻴﺔ وﻜﺫﻟﻙ ﻀـ ﻟﻠﻜﺒﺩ. ·}`}{A hZlK{A ﻫﻤﻭد اﻟﺠﻤﻠﺔ اﻟﻌﺼﺒﻴﺔ اﻟﻤﺭﻜﺯﻴﺔ وﻀﺭر ﻟﻠﻜﺒﺩ. ﻤﺴﺭﻁﻥ ﻟﻠﻘﻭارض ﺜﺎﻨﻲ ﻜﺒﺭﻴﺕ اﻟﻜﺭﺒﻭن )(CS2 ـﺩوام وﺒﺩاﻴﺘـﻪ ﻴﻜﺸـﻑ ﺘﻔﺎﻋل آزﻴﺩ اﻟﻴﻭد ﻤﻊ اﻟﺒﻭل ﻓﻲ ﻨﻬﺎﻴﺔ اﻟـ ﻤﺴﺘﻘﻠﺒﺎت اﻟﺴﻠﻔﺎت اﻟﻌﻀﻭﻴﺔ ﻟﺜﺎﻨﻲ ﻜﺒﺭﻴﺕ اﻟﻜﺭﺒــﻭن ،إﻻ أﻨـﻬﺎ ﻟﻴﺴﺕ ﻨﻭﻋﻴﺔ ﻟﻪ. XBR{A hZlK{A ﻤﻬﻴﺞ وﺨﻴﻡ ﻟﻠﺠﻠﺩ واﻷﻏﺸﻴﺔ اﻟﻤﺨﺎﻁﻴﺔ دوﺨﺔ ،ﺼﺩاع ،ذﻫﺎﻨﺎت ،ﻨﻌﺎس ·}`}{A hZlK{A أرﺒﻊ ﻤﺘﻼزﻤﺎت ﻤﺘﻤﻴﺯة: ﻋﻠﺔ ﺸﺒﻴﻬﺔ ﺒﺎﻟﺒﺎرﻜﻨﺴﻭﻨﻴﺔ ﻨﺘﻴﺠﺔ إﺼﺎﺒﺔ اﻟﺠﺴــﻡ اﻟﻤﺨﻁـﻁ واﻟﻜـﺭة اﻟﺸﺎﺤﺒﺔ ـﺔ واﻟﺤﺴـﻴﺔ اﻋﺘﻼل اﻷﻋﺼﺎب اﻟﻤﺤﻴﻁﻴﺔ ﻴﺼﻴﺏ اﻷﻋﺼﺎب اﻟﺤﺭﻜﻴـ ﺒﺎﻹﻀﺎﻓﺔ إﻟﻰ أﻋﺼﺎب اﻟﻌﻴﻥ ـﻴﺔ ﺤﺎﻻت ذﻫﺎﻨﻴﺔ )ﻨﺎدرة ﻓﻲ أﻴﺎﻤﻨﺎ ،إﻻ أﻨﻪ ﺘﺫﻜﺭ ﺤﺎﻻت ﻋﺼﺒﻴﺔ ﻨﻔﺴـ أﻗل وﺨﺎﻤﺔ ﺤﺘﻰ اﻵن( ـﺎع ﻜﻭﻟﺴـﺘﺭول اﻟـﺩم وﺒﻴﺘـﺎ إﺼﺎﺒﺔ ﻗﻠﺒﻴﺔ وﻋﺎﺌﻴﺔ ،رﺒﻤﺎ ﻨﺘﻴﺠﺔ ارﺘﻔـ ـﺎ ﻴـﺅدي إﻟـﻰ داء اﻟﻘﻠـﺏ ﻟﻴﺒﻭﺒﺭوﺘﻴﻥ )اﻟﺒﺭوﺘﻴﻥ اﻟﺸﺤﻤﻲ ﺒﻴﺘﺎ( ﻤﻤـ ـﻭث اﻟﺤﺩﻴﺜـﺔ أن اﻹﻗﻔﺎري وﻀﺭر ﻟﻸوﻋﻴﺔ اﻟﻤﺤﻴﻁﻴﺔ )ﺘﻔﺘﺭض اﻟﺒﺤـ ـﻥ اﻟﺘـﺄﺜﻴﺭ ﺠﺯءا ﻤﻥ اﻹﺼﺎﺒﺔ اﻟﻘﻠﺒﻴﺔ اﻟﻭﻋﺎﺌﻴﺔ ﻫﺫه ﻗﺩ ﻴﻜﻭن ﻨﺎﺠﻤﺎ ﻋـ اﻟﺤﺎد اﻟﺴﺎم ﻋﻠﻰ ﻋﻀل اﻟﻘﻠﺏ ﻤﻤﺎ ﻴﺅدي إﻟﻰ ﻻﻨﻅﻤﻴﺎت ﻤﻤﻴﺘﺔ(.
א א א. א א . א ، א א א א א . א א ، א א .٪٧٥ א א א א א א א א א א א א א א א . .א א א א א א א ، א . א א א، א
−٣−٥א
א ٪٦٠−٥٠
3 —fYêA :“Œƒ»ùA ~Ajøflª j∏JùA ±r∏ªA
76
א א א א . א א א א א א א א א א . א א א ، א א . א א ( ، ، א א א ) . א א א א ( א א א א ، א א א א ) א ، א . .
א א א א א א
−٤−٥ א א א א
א א .
א א
-٦ﻤﻬﺎم ﻟﻠﻤﺘﺩرﺒﻴﻥ . א . א א א א . . א . א א א א א א א . . . . א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א . א א א א א א א א −٣א −٤א −٥א −٦א −٧ −٨ −٩ א א −١א −٢
اﻟﻭﺤﺩة ٤
(א
)א -١اﻷﻫﺩاف . א ( א . א )א א א א . א א א א א א א א א א א א א א א א
א
. א . א א א א
א א א א א ، א
א
א
א
workers’ dimensions
א א א
א
.
א
-٢اﻟﺘﻤﻬﻴﺩ واﻟﻤﻔﺎﻫﻴﻡ اﻷﺴﺎﺴﻴﺔ א א א א א ) א א ) א א א א א ، א א . א א א א א א א א א . א א ( א א )א א א א א א א א א א א א א א א א א א ، א א א א א א، א א א א א א .א א א א א א א א א א א א א א ، א א א א א א א ( )א א א . א א אא א א א ( )א (א )א א א . א א א א ( (# )א א א א א . . א . א א א א ( א
(cumulative trauma disorders,
א
("ergonomics :؛
)א
"א
א
".
א
"
א ".
א /א
א
#
"א
4 —fYêA :“Œƒ»ùA (“ø’›ùA) PBŒøÃ√ôi‚A
78
(repetitive
א א (. )א
א א א א א א
)(repetitive strain injuries, RSIs
א א א א ) ؛ א א א א ؛ א ؛ ؛ ؛ א
א א
)CTDs
. א
א א א א ،
א א א א : א א א א
א א א
)،motion injuries, RMIs א א א א א א א א א א א א א א )א א א א )א א ™{M}C NXA•R{A ·} ™¶Bv•{A
א א א א א א א
א
(؛
א
א
א
א א
؛ ؛
א א . א א . א ( א א א א א . א א א א א א (א ) (א
א
א . . א א
א
، . א א א א א א . א א א א א א א . א א א א א א א
א א א א א א ( א א ( )א א א א א )א א א א א א א
א א א א א א JlK{A ·} ™¶Bv•{A
א
א א א
א א א
א א . א א א א א א א א א א א א א א . א א א א א א
א
79
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
-٣اﻹرﻏﻭﻨﻭﻤﻴﺎت )اﻟﻤﻼءﻤﺔ( :ﻋﻠﻡ ﻤﺘﻌﺩد اﻟﻤﻨﺎﻫﺞ : א ( )א א א א א א א א א א
א א א . א א א א א א א ، א א א א א ،א א : א א א א א : א א א א א א א א א : א א א א א א א א : א א א א א א א א א א א א א . א א א א
−١−٣
™¶ZcI{A |}A•l{A ™aX ° uAX°C
א א
א א א א א
א
א
4 —fYêA :“Œƒ»ùA (“ø’›ùA) PBŒøÃ√ôi‚A
80
®ZcI{A DiU{A ·k ™}OB {A |}l{A NXA•R{ ™lÆBc{A JBIaæA
. ، א א א א א . א א
א א
א
א א א
א
− :
א א א . א א א א א א א א . א א א ؛ א א א א א א א א א א א א . א א א א א א א א א א
א א א
א א א א
: א א א א א א א א . א א . א ، ، א א א א א א א א א א ، א א א . . א א א . א .א א . א א א א א . א ،
א א
א
א א א א א א א א א − א −
א
א
א א א }·¶IZXK}{{ ~B¢
א א א א א א
א
א א א א . א א א א אא . א . א
−٢−٣ א
81
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
mg•}{A ß{gl{A JlK{A• (ß •ya{A) ßy¶KBKaºA |}l{A
. : . א . א א . א א א א א. א א א א א א . . א . א א .א א א א א א א א א א א ( ( (א )א ) )א א א אא א א א א، א ؛ א א א א א א ، ( )א א
( א
)א א ، ،א
א
א
. א א א ( א א א א . א ) א . א ، א) א א *
א
א
א א א א )א א א (. א א א א
א א א ، א א א א א )א א א ، א ( א א א א א א א (. א ٤ א aerobic capacity
א
א
א א
~aO{A |}By JlK• (ßyZR{A) ßy¶}B ¶X{A |}l{A
א
א א א א א א . א .א א א ٨ א א א . ( א א א . א א ( א
א . א א א א א . ) א ( א
(
)א
א א א א א א ، א ( א )א א א א
)א א
א
א א
א
א
א
٪٥٠
، . )א א
א א א
٪٣٣
.
א
א .
א א
א
( :aerobic capacity, VO2 max א א א א
)א ،
א
א א
*א
4 —fYêA :“Œƒ»ùA (“ø’›ùA) PBŒøÃ√ôi‚A
82
א
א
א
א א . (א א א (
א א א
. .
א א א א א ، א א ، א
( א א א א א . א ، א
)א א
א א
א א א א (
א (א א א א א א ، א א א א : א א −١א −٢ −٣א א א )א
)א א א
א
א )א
א
) א
א א
א א א . ،
א
א א .
: א א א א . א א . א א : א א : . א
א
א א א א ( א )א א א א . ( א א א . ، א א א . א א א א א א א ، א א א א ، (א (، א א א )א )א א א . א א א . א . . א א.
−٣−٣א ** )א א א א . א א א א א − א א א
א ، א
א
mechanical stress ßy¶ By¶}{A JZy{A
א
א א א א א א . א א א אא
:
א א א
א א :
א א א א
B°ZO• B¢lsX• |BwMæA msZ z¶ By¶}•¶I
אא א א
٪٥٠ א ،
א א א א
א א א
א א
**
83
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
.
א
א
א . א א א ؛ א א א א א א
، .
א א א א א א א א؛ א ، א .
א א א א −
. . א ؛ ( . א א ٠,٨ א א א
،
א א א א א
. )١١٤−٩١ א א
א א א א
א א א .
א א א א א
א
א
א . א . א א א א א א א א א א א א א א א א א .א א א א א א. (anthropometry א א א א א א
א א א ) א א . א
א א א א א
−٤−٣א א א א א א א . א א
™¶ZK}•I•ZM æA |•AXO{A
א
א א
.
א ،
א ؛ . א
א א א א :
א א א א א reach and fit
א א א א א א א א א ( )א א א א א א א ،
א א א א א א א א
א
JaB K{A• |•B K{A
א
א
א
א
4 —fYêA :“Œƒ»ùA (“ø’›ùA) PBŒøÃ√ôi‚A
84
א א א א א א
א א
א א א .
א א א . א
א
~¶}eK{A LA•iU
( ، א ؛ א א א ؛ . א א א א א : (؛ א ( א א א א א )א א א (adjustability א א א ،א א א א ( א א . ) א ، ، א א א . א א א א א א א א א : א א ، א א א א א א א א א א א
א
) א א א א א א ، א א א א א א
א א א א
−١ א −٢ א א
א א
(؛ ) . א א א א א
א א
) א ،א א
א א א א ، (. א −٣א א ، א א א )א א ( א א א −٤א א א א א
)א
)
א
. א
א .(monitor א א
א
א
א א
)א א
א א
א א
א ،
א ؛ .stands
א
-٤ﻤﻬﺎم ﻟﻠﻤﺘﺩرﺒﻴﻥ . . א א ٢ א א א א א א א א −١ −٢
85
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
، .
א
א א א א .
א ،
א א א . א א א א
א א א א
א א، א א
א . א א א א א א
א א א א א א א א א א א א
−٣ −٤ −٥ −٦ −٧ −٨
.
א
.٧−١
اﻟﻭﺤﺩة ٥
א
א
א
א
א -١اﻷﻫﺩاف
א
א א א א א א א א א . א א א א
א א א א
-٢اﻟﺘﻤﻬﻴﺩ واﻟﻤﻔﺎﻫﻴﻡ اﻷﺴﺎﺴﻴﺔ −١−٢ response
א א . (
demand
א א ) א א .
( א א א . א א
א א ( א א
א ) )א א א
:stress א א :stressor :stressful ) strain :modifier . א א א א א
א capability
.
א
א א . א א
א א א ،א א . א א
א
א
א א
:(stress reaction
א א א א א א א
א א א
א א א
א א ،א
:א ، א
א א
א א א א א א
א
א
−٢−٢א א ©ZAX¬A
א א א א א א
5 —fYêA :Ω¿®ªA ü —j÷BzªA “Œn∞ƒªA ΩøAîªAÀ Lj∏ªA
88
א א א א א
א ß ¢}{A ßvZK{A
א Z•X{A
א א א א א א א א א א א א א א א |}l{A ™Æ¶I
א
א א א ™}¢}{A
א א א
א א
א א א א א א א
.
א
א
shiftwork (LB¶XZA•) LB¶Z•X ´{k |}l{A
א א א א א א א א א -
−٣−٢ stressors JÆAZy{A
89
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
א א א
א א א
א א
א א rivalry
א א אא
א א
א א א א
|ÆBeR{A
א א א א א א א א ( א )א א א א
5 —fYêA :Ω¿®ªA ü —j÷BzªA “Œn∞ƒªA ΩøAîªAÀ Lj∏ªA
90
א
א א א א
אburnout
א א
אא א א
א א א، א א א
א א א א " )"
א: : : א
א א א א "
(learned helplessness "
modifiers LºXl}{A
א א א א
א
א א א
א
-
اﺘﻘﺎء اﻟﻜﺭب وﻤﻜﺎﻓﺤﺘﻪ-٣ XZt{A P{Bk
א א א א א א א אא א א-
91
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
™¶XZt{A ZMDK{A ™kZa htUA
א א א א א א אאbiofeedback
א
א א
א א
א
™aaª}{A P{Bk
א א א א א א א א א א א א . א א א ™aaª}{A ßs JZy{A htUA
ﻤﺒﺎدئ ﺘﺼﻤﻴﻡ اﻷﻋﻤﺎل-٤ |}l{A |•XO
א
א
.
א
א
א .
א א א אא א א
א א א ~yRK{A/™yZBc}{A
א
.
א
א
א
א
5 —fYêA :Ω¿®ªA ü —j÷BzªA “Œn∞ƒªA ΩøAîªAÀ Lj∏ªA
92
|}l{A |}R
א
א
א
א א
א
א א.
א . ¨•KR}{A
א
א .
א א .
א
א א
א
א |}l{A ßs ZA•XæA
א א א ™¶kB}KOºA ™Æ¶I{A
.
א
א
א .
א א
א א
א א
א א
א }|}l{A |IwKa
א
-٥ﻤﻬﺎم ﻟﻠﻤﺘﺩرﺒﻴﻥ . . א ،א א א . א . א א א א א א א א א. א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א . א א . א −٧ −٥ −٦ א א −١א −٢א −٣א −٤א
اﻟﻭﺤﺩة ٦
א
א
א
א -١اﻷﻫﺩاف
א
אא
א א א
א א א א א א א
א א א
א א א
א
א א
א
.
א
א
א א
א
א
-٢اﻟﺘﻤﻬﻴﺩ واﻟﻤﻔﺎﻫﻴﻡ اﻷﺴﺎﺴﻴﺔ −١−٢ . א א ، א . א א . א א א ، ،א . (. . (. א ( ) . . א . א א א . א א א א א א א א א א א א א א א א א א . א א א א א א א א א א ) ) א א א :risk :harmא :damage :danger :safety א א א . א א ، א :accident :occupational accident א " א א א . א
:injury " :hazards
א א
،
א א א א א א א
:occupational safetyא :safe behaviour א
:safety professionalא
6 —fYêA :TeAÃáA ’B¥MAÀ “Œƒ»ùA “ø›nªA
94
א : א א א א א א א א א א א א א א א א א א
א
−٢−٢ א א א א א א
א
א א
א
א א א א א א א
−٣−٢ }NXBR{A i
א א א א
א א א
א א א א א .
א א iÆBa•{A
א א א א א א א א א א א . א א ™IBe¬A ™l¶Ii
א }•~aO{A ßs ™IBe¬A mg
א
95
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
א א א . א א א
}NXBR{A B¶BRg ™ ¢ §≠B MC NXBR{A mv• ®Y{A ®XBeKvºA iBc {A
א א א :א א א א ، א א א א א ، א א א . א א ، . א א. ،. ، א ، א א א א א . . א א א א א א א א א א א ™IBe}{A ™ ¢}{A ّارون ،اﻟﻌـﺎﻤﻠﻭن ﻋﻠـﻰ اﻟﻌﺎﻤﻠﻭن ﻤﻊ اﻟﺼﻔﺎﺌﺢ اﻟﻤﻌﺩﻨﻴﺔ ،اﻟﺠ ـﺯ ﹼﺎﻋﻭ اﻷﻗﻤﺸﺔ ﹼﺎرون ،ﻗﻁ اﻟﻤﻜﺎﺒﺱ ،اﻟﻨﺸ ﻋﻤﺎل اﻟﻤﺴﺘﻭدﻋﺎت ،ﻋﻤﺎل اﻟﺘﻌﺩﻴﻥ ،ﻋﻤﺎل اﻟﺒﻨﺎء ﻋﻤﺎل اﻟﻤﺴﺘﻭدﻋﺎت ،أي ﻋﺎﻤل ﻴﺘﻌﺭض ﻟﺼﺩﻤــﺎت ﻤﻨﺨﻔﻀـﺔ اﻟﻁﺎﻗﺔ ّارون ،ﻤﺸﻐﻠﻭ اﻵﻻت اﻟﻌﺎﻤﻠﻭن ﻋﻠﻰ اﻟﻤﻜﺎﺒﺱ ،اﻟﺠﺯ ﻋﻤﺎل اﻟﻤﺴﺘﻭدﻋﺎت ،اﻟﻌﺎﻤﻠﻭن ﻋﻠﻰ اﻟﻤﻜﺎﺒﺱ ،ﻋﻤﺎل اﻟﺒﻨﺎء ،ﻋﻤﺎل ﺼﻨﺎﻋﺔ اﻟﻤﻁﺎط.
א א
א
א א
−٤−٢
™¶ZcI{A |}A•l{A
א א ، א
א א . . א ، א
א א ، א .
א א
א א
א ،
א א
א
א ، א א א
™¶Æ¶I{A |}A•l{A
א ،
א
א א
:א
א .
א
א א א א א אא א א א א א א .
א א א . ،
א . א א א א א א א . א
. א א א . ،
א
JAZigºA •C ™IBe¬A ﱡﻜﺎت ﺘﻬﺘ ﻜﺴﻭر رﻀﻭض ﺒﺘﻭر ﻫﺭس
JIa{A رﻀﻭح ﺼﺭﻴﺤﺔ اﻟﻘﺩرة اﻟﻤﻴﻜﺎﻨﻴﻜﻴﺔ
6 —fYêA :TeAÃáA ’B¥È MAÀ “Œƒ»ùA “ø›nªA ـﻥ واﻟﺠﻠـﺦ ،ﻋﻤـﺎل اﻟﻤﻨﺎﺸـﺭ، ﻋﻤﺎل اﻟﺘﻌﺩﻴﻥ ،ﻋﻤﻠﻴﺎت اﻟﻁﺤـ اﻟﻤﻭﻅﻔﻭن ﻓﻲ ﻤﻌﺎرض اﻵﻻت ـﺎل اﻟـﺒﺭﻴﺩ، ﹼﺎﻟﻭن ،ﻋﻤـ ﻋﻤﺎل اﻟﻤﺴﺘﻭدﻋﺎت ،ﻋﻤﺎل اﻟﺘﻌﺩﻴﻥ ،اﻟﻌﺘ ﻋﻤﺎل اﻟﺒﻨﺎء ـﺔ ﻋﻤﺎل اﻟﺴﺒﺎﻜﺔ أو ﺼﻬﺭ اﻟﻤﻌﺎدن ،ﻋﻤﺎل اﻟﻠﺤﺎم ،ﻋﻤﺎل ﺼﻨﺎﻋـ اﻟﺯﺠﺎج ،ﻋﻤﺎل اﻟﻤﺼﺎﺒﻎ ﻋﻤﺎل اﻹﻁﻔﺎء ،ﻋﻤﺎل اﻟﻔﻭﻻذ ،ﻋﻤﺎل ﺼﻬﺭ اﻟﻤﻌﺎدن ّارون ﹼﺎﺒﻭن ،اﻟﺠﺯ ﻋﻤﺎل اﻟﻠﻭازم ،اﻟﺤﻁ ـﻼت ّﺎرون ،ﻋﺎﻤﻠﻭ اﻟﻌﻤﻠﻴﺎت اﻟﻜﻴﻤﻴﺎﺌﻴﺔ ،اﻟﻌﺎﻤﻠﻭن ﻤﻊ اﻟﻔﻀـ اﻟﺤﺠ اﻟﺨﻁﺭة ـﺎﻜﻥ ﻤﻐﻠﻘـﺔ ،اﻟﻌـﺎﻤﻠﻭن ﻤـﻊ ﻋﻤﺎل اﻹﻁﻔﺎء ،اﻟﻌﺎﻤﻠﻭن ﻓﻲ أﻤـ اﻟﻔﻀﻼت اﻟﺨﻁﺭة ﻋﺎﻤﻠﻭ اﻟﻠﻭازم ،ﻋﻤﺎل اﻟﺒﻨﺎء ،ﻋﻤــﺎل اﻟﺘﻤﺩﻴـﺩات اﻟﻜﻬﺭﺒﺎﺌﻴـﺔ، ﻤﺴﺘﺨﺩﻤﻭ اﻷدوات أو اﻵﻻت اﻟﻜﻬﺭﺒﺎﺌﻴﺔ ﺎﻤﻠﻭن ﱢرون اﻟﺸﻌﺎﻋﻴﻭن ﻓﻲ اﻟﺼﻨﺎﻋﺔ ،اﻟﻌـ ﻋﻤﺎل اﻟﻤﺸﺎﻓﻲ ،اﻟﻤﺼﻭ ﻓﻲ اﻟﻤﻨﺸﺂت اﻟﻨﻭوﻴﺔ ـﺎت ،ﺴـﺎﺌﻘﻭ اﻟﺸـﺎﺤﻨﺎت، ﱢﻀـ ﻋﻤﺎل اﻟﻤﺴﺘﻭدﻋﺎت ،ﺠﻠﻭس ،ﻤﻤﺭ اﻟﻌﺎﻤﻼت ﻋﻠﻰ ﻤﺎﻜﻴﻨﺎت اﻟﺨﻴﺎﻁﺔ اﻟﻌﺎﻤﻠﻭن ﻋﻠﻰ ﺨﻁﻭط اﻟﺘﺠﻤﻴﻊ ،ﻋﺎﻤﻼت اﻟﺨﻴﺎﻁﺔ ،ﻤﻌﺎﻟﺠﺔ ﻟﺤﻭم ـﺎﻤﻠﻭن اﻟﺩواﺠﻥ أو اﻟﺤﻴﻭاﻨﺎت أو اﻷﺴﻤﺎك ،ﻋﺎﻤﻠﻭ اﻟﻤﻜﺎﺘﺏ ،اﻟﻌـ ﹼﺎﻓﻭ اﻟﻔﻭاﻜﻪ ،اﻟﻤﻭﺴﻴﻘﻴﻭن ﻋﻠﻰ اﻟﻤﻜﺎﺒﺱ ،ﻗﻁ ﹼﺎﺒﻭن ،اﻟﻌﺎﻤﻠﻭن ﻋﻠﻰ آﻻت اﻟﺼﻘل ،اﻟﻌﺎﻤﻠﻭن ﻋﻠﻰ اﻟﻤﻁﺎرق اﻟﺤﻁ اﻟﻬﻭاﺌﻴﺔ إﺼﺎﺒـﺎت ﻋﻴﻨﻴـﺔ )ﺒﺄﺠﺴــﺎم أﺠﻨﺒﻴﺔ( إﺠﻬﺎدات وأوﺜﺎء )ﺼﺭﻴﺤﺔ( ﺤﺭوق إﺠﻬﺎد ﺤﺭاري إﺠﻬﺎد ﺒﺭدي ﺤﺭوق اﺨﺘﻨﺎق ،ﺘﺴﻤﻡ ﺤﺎد ـﻬﺭﺒﺎﺌﻲ ،ﺼﺩﻤـﺎت، ﺼﻌﻕ ﻜـ ﺤﺭوق ﺤﺭوق ﺸﻌﺎﻋﻴﺔ ،داء اﻹﺸﻌﺎع
96
اﻟﻁﺎﻗﺔ اﻟﺤﺭارﻴﺔ
اﻟﻁﺎﻗﺔ اﻟﻜﻴﻤﻴﺎﺌﻴﺔ )ﺒﻤﺎ ﻓﻴﻬﺎ اﻟﺘﺴﻤﻤﺎت اﻟﺤﺎدة( اﻟﻁﺎﻗﺔ اﻟﻜﻬﺭﺒﺎﺌﻴﺔ اﻟﻁﺎﻗﺔ اﻟﻨﻭوﻴﺔ
أﻟﻡ اﻟﻅﻬﺭ ــﻭح اﻀﻁﺭاﺒــﺎت اﻟﺭﻀـ اﻟﺘﺭاﻜﻤﻴﺔ ﻟﻠﻁــﺭف اﻟﻌﻠـﻭي ﻕ )اﻟﺘﻬﺎب اﻟﻭﺘﺭ ،ﻤﺘﻼزﻤﺔ اﻟﻨﻔـ ـﺔ ،داء ﹶﻴﻤـ ﻠﻘ اﻟﺭﺴﻐﻲ ،اﻟﺘﻬﺎب اﻟﹸ اﻟﻤﻔﺎﺼل اﻟﺘﻨﻜﺴﻲ ﻤﺘﻼزﻤﺔ رﻴﻨﻭ
رﻀﻭح ﺘﺭاﻜﻤﻴﺔ رﻓﻊ أﺜﻘﺎل ،وﻀﻌﺔ ﻗﺴﺭﻴﺔ ﻤﺩﻴﺩة ـﺩة أو ﺤﺭﻜﺎت اﻟﻴﺩ اﻟﻌﺩﻴـ ـﻊ وﻀﻌـﺔ اﻟﻤﺘﻜﺭرة ﻤـ ﻗﺴﺭﻴﺔ اﻻﻫﺘﺯاز
™¶ZAX¬A |}A•l{A
)א א א א א ؛
א
א א א א א א
א .
א א א א א housekeepingא א א . א א א א
. א א . א
א א א א ، א א א א א א א (
א א א א א א א א א
ّﻴﻬﺎ -٣ﺘﺴﺠﻴل اﻟﺤﻭادث وﺘﻘﺼ : א א א א א א א . : א א א א א א א א א א א א א א א א א
א א א
א א א א א א
97
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
א א .
א :
א א א
א א א א א א א
א
א : א א
א א
א א ؟ ؟ א א ؟ א א אא ؟ א א ؟ א א א א א א א א א א א א א א
א א א א א
א
؟ ؟ א ؟ ؟ ؟ ؟ ؟ א א
א
א א א א
א
ّﻻت اﻟﺤﻭادث -٤ﻤﻌﺩ א א א א א א א . א א א (: . . א א . א ١٠٠٠ א . א א א א ٦٠٠٠ א ، א א א א ، א א א א ، ، א א א א א (. )א א א ×÷ ٣ ١٠ )א א א ( א )א א א א א א א א א א
א א א א א א א א א א א א
א א א א א = = א א א א
×÷ ٣ ١٠
6 —fYêA :TeAÃáA ’B¥È MAÀ “Œƒ»ùA “ø›nªA
98
-٥اﻟﻭﻗﺎﻴﺔ ﻤﻥ اﻟﺤﻭادث اﻟﻤﻬﻨﻴﺔ واﻟﺴﻴﻁﺭة ﻋﻠﻴﻬﺎ א א : . exhaust pipe
א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א
א א א א א א א א א ، א . א א א
א א
א
.operator . א א . א א . ( אא א א א א א א . א א א א א א . . א . א א א א א א א א א א א . א א א א . א אא א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א ،א . א א א א ، א א ) א א א א . א א . א א א א א א א א א א א א א א
א
، א א א
،א
א
א . א א
א א . א א
א א אא א א א א א
א
א א
-٦ﻤﻬﺎم ﻟﻠﻤﺘﺩرﺒﻴﻥ −١−٦א א א א . א א א א א א א (postersא א )א . א א א א א
99
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
.B«jÕÃÒNI ¡≥ ÀC/À B»º∑BrøÀ “ø›nªA ŸeBJø KnY îIifNùA ±Œ¥RNª “ÕjvJªA “Œ®¿nªA Ω÷BmêA Ω¿®NmA
א−٢−٦ אא א . א א א : א א א א א א .( א א א ) א א א א א א א א
א
.“Øf»NnùA “nm¤ùA ü “ø›nªA ”ºß îºøB®ªA ©ø ∆ÀB®NªBI “ƒŒ®ø “ßBƒu ü efU îºøB®ª “ŒJÕifM —iÀe ià ÀC/À ¡¿u
א א א א א א א א . ، א א א א א א . א א א א א א א אא א א
−٣−٦ א . א
.æB¿®ªAÀ —iAe‚A PBŒªÀ¤nø ’Ãy ü B«hŒ∞ƒMÀ “Œƒ êA ÀC “Œº A “ø›nªA PB®ÕjrM ¡ŒŒ¥NI ¡≥
א א א א א א א א א א א א אא א א א א א א א א א א א א א
א א א: א .
−٤−٦
iÀe xÃvÇ ¡»MBmiBûÀ ¡»∞≥AÃøÀ æB¿®ªAÀ —iAe‚A “Øj®ø ¡ŒŒ¥NI ¡≥À “ƒŒ®ø PBßBƒu ü “Õej∞ªA “ÕB≥êA Ω÷BmÀ jØÃM ≈ø f∑DM
.( א
)א
.“Œƒ»ùA PBIBu‚AÀ TeAÃáA ’B¥MA ü Ω÷BmêA h«
א )א ، א . א א א ، א א א א א א א א א ، א א א א . א
א א א . א א א א
א−٥−٦ א א א ( א א
.¬B§ƒªA πªg …ŒØ ¡Œ¥M AjÕj¥M l»UÀ “ƒŒ®ø “ßBƒu ü “Œ÷BIj»∏ªA j BbùA ”ºß —jÒŒnªA “¿§√C ”ºß ≤j®M
א א א א א א א א . א א ( א א )א א .soldering א א א א א א א א א א
א−٦−٦
א א א א א א
6 —fYêA :TeAÃáA ’B¥È MAÀ “Œƒ»ùA “ø›nªA
100
: א א א א א א א . א א א א א
א
א א א א א א א א א א א א א א א א
.¬B§ƒªA πªg …ŒØ ¡ Œ¥M AÁjÕj¥M l »UÀ “ƒÏ Œ®ø “ßBƒu ü µ÷AjáA ”ºß —jÒŒnªA ¬B§√ ”ºß ≤Ï j®M
א . א א א א ، א .
א
א א א א
−٧−٦
א א א א א א א אא .
א א
א، א א
. א . א א
،near-accidents " א א א א
א .
א
"א
êAÀ œº A îÕÃNnùA ”ºß › ı ®Ø µÏ JÒùA B»÷Bv¥NmAÀ TeAÃáA ΩŒVnM ¬B§√ ’Ãy ü ›ßC —iÃ∑hùA “ªÃ¥ùA s≥B√
א . . א א א א )א ، ؟( א א א ، א א א א א ،* א א א . . א א א
א א
א א א א
א
−٨−٦ א א א א א א א
א א א
א ،**
. ›ßC —iÃ∑hùA ¢BòfiA ’Ãy ü B»¿ŒŒ¥NIÀ “Œƒ»ùA TeAÃáA ’Bv¥Nm‹ —eÃUÃùA ¢BòfiA “√iB¥ñ ¡≥
*
**
Four Ms: Man, machine, media and management. Three Es of safety: Education, enforcement and engineering.
اﻟﻭﺤﺩة ٧
א -١اﻷﻫﺩاف א א א א א . א א א א א א א א א א א א
א
-٢أﻫﻤﻴﺔ اﻹﺴﻌﺎف اﻷوﻟﻲ ، א א ، א א א א א. א א א א . א. א א א א . ، א א ( א א א א א א א א א א ، א א א ، א א א א א א א א א א א א ) א א א א . א א א א א א א . א ، א א א א א ، א . ، א ؛ א . א א א אא א .א א א א א א א א א א א א א ؛ א א א א א א
-٣اﻹﺼﺎﺒﺎت −١−٣ . א א :injury א
7 —fYêA :…NmiBûÀ ÀfiA ≤B®m‚A
102
א
،
.
א
א
א
א
:woundא .
א
א א א . . . א . . א א . . א . . . א א א א א א א א א א א א א א א א א א . א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א : א א . א א
−٢−٣ −١א −٢ −٣א א −٤א
™}aBR{A LA•iU{A
א א א . א א א . א א . א א א. א ، א א א א א א א א א א א א
−٣−٣ −١ א א −٢ −٣
™}aBR{A LA•iU{A
א . א. א א א א . . . א א א א א א א
−٤−٣ −١ −٢ −٣ א −٤ −٥א א
™}aBR{A LA•iU{A
103
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
.
א
א
א
−٦א
א . . . . א (. א א א א א א ، ، ) א . א א א א א ؛ א א א א
−٥−٣ א −١ −٢א −٣ −٤א א −٥ −٦
™}aBR{A LA•iU{A
א א. א א . . . א א א . . : א א א א א א א א (hyphaema . א )א א . א א א א . . א א א א ، . א א א ، א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א : א א א א א א א
−٦−٣
א -
א א −١
™}aBR{A LA•iU{A
7 —fYêA :…NmiBûÀ ÀfiA ≤B®m‚A
104
.
א . א . . א
א א
א א
א א
א .א א א
א א
. א א . א א א א ، . א א، א א א، א א א . א )א א א א א א א א א א
א א
א
−٢ −٣ א −٤
א א
א ،flash burn
، א א (א א
א
א
א א
−٥ −٦ א
א א א א א א א
،
א א א
،א א
א .
א −٧א א
-٤اﻟﻜﺴﻭر −١−٤ . . . א א א א א א א א א . א א א א א :(closedא :(openא א א . א א :fracture ) simpleא ) compoundא : א א א א א . . א א א א −٢ א א א א −١
א . א . א . . א א א א א א א א . א א א ، א א א א
א א א א א א
−٢−٤ −١א −٢א −٣ −٤
™}aBR{A LA•iU{A
א .א
105
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
( א א א א א ؛ א א א (. א )א א א א . ، ، א א א א א א ( א
א א א )
)א א א
א
−٣−٤ א א . א
™}aBR{A LA•iU{A
א
א .
א
א א . א ( א ٥−٣ א ( ( א ) א א . א א א ) א ) א א א א א −١ −٢א −٣ −٤ −٥ −٦ −٧א −٨א
. . . . . א א ٥ א א א א . א ، ( ) א
-٥اﻹﺼﺎﺒﺎت اﻟﺤﺭارﻴﺔ −١−٥א . ،٪١٨א .(٪١ א ،א א א א .(blisters ٪٩ א . ) א א . א א :א א ) ٪١٨ א א א א . . א א . . (א א ) neutralizerא א א . א א א א א א א : א א ،٪٩ א א א ™}aBR{A LA•iU{A
،٪١٨ א א
א א א
−١א −٢ −٣ −٤ −٥
7 —fYêA :…NmiBûÀ ÀfiA ≤B®m‚A
106
.
א
א
א
א א א
−٦
−٢−٥א א א א . א א! א א א א א .א א א א א . ٤٢− ٤٠ א . א א א א א א א א א א א א א א א א ™}aBR{A LA•iU{A
א
−١א −٢ −٣
א ،א ، ، א ، א א א ،א ، א ،א א א ، : א א ،
א ،
−٣−٥ א א א א .
™}aBR{A LA•iU{A
٤٣ ٤٠ א א א
א
א
א א
א
. ،
א א א
א א א א . א .
−١ −٢א א
-٦اﻟﺘﺴﻤﻡ ™}aBR{A LA•iU{A
א . א א
א
ipecac syrup
א . א א . א
א א א א ٢٥٠ א א א א א א . א . א א א א א א א א א א א . . א א א א
א א א א א א
−١
א א ٣٠ . א / ١٥ . . . . א א א א :
−٢
א א א א א א א . א
א
−٣ −٤א −٥א −٦א
107
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
-٧اﻟﻨﺯف . . . א א، א א ، א ، . א א א. א א א א א א א : א א، ، א א א א א א א. א א א א א א ™}aBR{A LA•iU{A
−١א −٢ −٣
-٨اﻟﺼﺩﻤﺔ ، א ،א א א א :א א א . . א א ،א . ،א ، . . א א ،א א א א . א א א א א : א א א א א א א א ™}aBR{A LA•iU{A
א −١ −٢א −٣ −٤
-٩اﻀﻁﺭاب اﻟﺘﻨﻔﺱ ~ Ÿ t{ B ’ }s ßkB ieºA bt K{A
.
א א
א
א
א .
א
א
א א א . א
א א
א א א א א
−١ −٢א −٣א −٤ −٥א −٦ א −٧
. . א א . ؛ א . א א א א ٢٠−١٢
-١٠ﻤﻬﺎم ﻟﻠﻤﺘﺩرﺒﻴﻥ . א א −١
7 —fYêA :…NmiBûÀ ÀfiA ≤B®m‚A
108
. . . א א א א א א א . א א א
א
א א א א א א א
א א א
−٢ −٣א −٤א −٥א
اﻟﻭﺤﺩة ٨
א
א
א -١اﻷﻫﺩاف
א
. . א . א א א א א א א א . א א . . א . א א א א א א א א א ، א א א א א א א א א א א א א א . א א א א א א א א
א
א א א א א א
א א א א א
. א א א א א א א א א א א א א א א א א
-٢اﻷﻤﺭاض اﻟﻤﻬﻨﻴﺔ א א : . . ، ، א א א א א א . א א ، ، mistsא )א א א א א א א א א א א א א א . .(. . א ،א ، א א א ، א א . א ، ) א ( ( א א ،א א א א ،א א א ) )א א א א א א א א (א א א א א א א א א א א א א א :א א א א . א א א
−١−٢א א
:א א :א :א א
8 —fYêA :“Œƒ»ùA “ZvªA ü œZvªA ±Œ¥RNªA
110
−٢−٢א ، א א ،א א א . א؟ ؟ א. . א א א ( )א א ،א א. ، . א א א .א א א א א א ،א א א : א א א −١א א −٢א א א א א א א : א א א −١ −٢ −٣א א א
-٣اﻟﺤﻭادث اﻟﻤﻬﻨﻴﺔ א א א א . . א א א א ،א א א א א . א . א א א א א א א א א א א . א א . א א א א א א א ، א א א א א א א א א א א . א א א א א ،א א א א א
−١−٣א א
−٢−٣א א א א . ، א א ، א א א א א א א . א א א א א א א " " " " א .א א א
−١
111
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
. א א
א
א .
א א . א א . א
א א א
א א א א
א א א
א
−٢
א،א
−٣
−٣−٣ ’ Î AlUC iBJNaBI …øBŒ≥ ’BƒQC TeBÅ æB¿®ªA ’‹¤« fYC KŒuC .πMfºI ü PAiBŒnªA `›uG “qiÀ ü æB¿ß “nú fUÃÕ .—frI B ıùDNø ∆B∑À ,jÕl´ Ë ≤l√ …ƒß ¡å ‘jnŒªA fÕ ü µŒ¿ß © B≥ Ë `jU …Õfª TfY .“ƒYBq —iBŒm ∫ j —iAÈ Àe
א−٤−٣ . ( א א א ، . א )א א א א א . א א . א א א א א א ، א . א א א ، א א א א א
א א א א א א א
ﺒﻴﺌﺔ اﻟﻌﻤل وﻋﻤﻠﻴﺎت اﻟﺴﻴﻁﺭة ﻓﻲ ﻤﻜﺎن اﻟﻌﻤل-٤ א א . א א א . א א א א א א )א א א א א אא א . א א א א א א א א א א . א א א: . ( א .( א א )א א א א א א א )א א א א א א ( א א א
א−١−٤ א
א א
א א א
. א א
א−٢−٤ ™¶ ¢}{A ™Re{A ZIKU} ´{G ©ZB¶`
،
א .
א א א ، א א א
א א
א א
א
א
א א
א
א
8 —fYêA :“Œƒ»ùA “ZvªA ü œZvªA ±Œ¥RNªA
112
`¶|}l{A ·yB}C •C m Be}{A ´{G ©ZB
. . . " א א א א . א ، א . . א א ( )א א א א : א א א " א א א א א א א א
א א א . א א א א א א א א א א א א א א . א א א א ( )א א א א א א א א א . א א א א א
א א
א א
א א א
א א א א א א א א א " א "א א א א א
−٣−٤ א א א א א א א א
-
113
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
א א א א א א א א א א א . א א א א א א א א
-٥اﻟﻭﻗﺎﻴﺔ ﻤﻥ اﻷﻤﺭاض واﻟﺤﻭادث اﻟﻤﻬﻨﻴﺔ א א (. . א א (. א . א ) א א א א ) א א א א . . א א א א א א . א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א
−١−٥א
−٢−٥א …LA Xl}{A
. א א
،
א א
א .א א
א א
א א
א א א
א
א א א
א א א .
א א א א א א ) ، א א א א א ≈{posters LBwƒe }{A
א
א
،א א
א א א א א
א
:א . ،
א :
א א א א א א
א א
(
א א ، א
8 —fYêA :“Œƒ»ùA “ZvªA ü œZvªA ±Œ¥RNªA
114
™cvB }{A
א א
(
) א .
א א א
א
(. א
)א א
א א . א
א א א א
-٦اﻟﺘﺸﺭﻴﻊ א א א א א א ،א א . . . א א א ، א א א א א א א א א א א א א א א א א א
−١−٦א
−٢−٦ XB_NYBØ , »_ø TeB_Y ’AjU ≈ø ”ƒ¿ŒªA …NIBÈ Jm ¬B§ß ≈ø î¿§ß ü j ˘ n∏I KŒuC .—eAfY “qiÀ ü ΩøBß p fŒnªA .“¥ÒƒùA ”∞rø ü X›ß ïG
−٣−٦א . א א א א א א א . א א א (. א א . א א /א א א א א א . )א א א א א א א
א א א
-٧ﺘﺄﺜﻴﺭات أﺴﻠﻭب اﻟﺤﻴﺎة واﻟﺴﻠﻭك ﻋﻠﻰ اﻟﺼﺤﺔ. א א א . א א . א א א א א א א א א א א א א א ، א א א א א א א א א א א א א ،א ؛ א
−١−٧א א א
115
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
א : א
א. א א א א א.
א א
א . א
א א א א א א א א א
א אא א א ، א
א א
. א
א א
א
א .
א א
א
א א א
−٢−٧ ïG “UBáA ÀC iBŒNªA ™BÒ¥√A æBY ü ’BIj»∏ªBI ©ƒvùA fó “ÕÃ≥ ’BIj»∑ —f˛ ªÃø fUÃM p … A XBUlªA “ßBƒvª ©ƒvø ü “_ZØB∏ø PA’Aj_UGÀ WŒVzªB_I ©¿_nªA f_¥Ø œ_Ò¨M œ_ZvªA ±_Œ¥RNªA ü — Á iÀe “_Q›RªA —f_ªÃùA ú¨__rø ©JÈ MA .“ŒØByG “≥B .WŒVzºª ¡»yj®M ≈øk ∆êÍÀf Êè Ú À ¬B§N√BI ∆gfiA PBŒ≥AÀ ∆ú¿®NnÕ Ω¿®ªA PBÕiÀe æ›a ¡«À ,WŒVzªA —iÀe ¡_ j ‰ _VÂ Õ “Q›RªA B»Œº¨rø ∆C ‹G ,~Aj´fiA o∞ƒª Ω‰¿®Nn M ¡VáA o∞√ ≈ø —fªÃø ,™ ,jaE ©ƒvø ü fUÃÕ .WŒVzºª ¡»yj®M ≈øk ∆êÀÊfè Ú .“Œ® LÃŒßÀ Ω∑Brø ≈ø œ√B®M ™ ©ƒvùA ü “ºøB®ªA “ßÿ A PCfI PAÃm 5 f®I ‹À ¬B_§N√BI ∆gfiA PB_Œ≥AÀ ∆ú¿®N_nÕ ‹ ¡_«À ,W_ŒVzªA “__ZØB∏ø PA’AjUGÀ WŒVzªBI ©¿nªA f¥Ø æÃY œZu ±Œ¥RM
א−٣−٧ . א . : א . א ، א א א א א א א א א א א
اﻟﺘﺜﻘﻴﻑ اﻟﺼﺤﻲ ﻓﻲ ﻤﻜﺎن اﻟﻌﻤل-٨ א א א א : . . . א א א א א א א א א א . א א א
א−١−٨ א
8 —fYêA :“Œƒ»ùA “ZvªA ü œZvªA ±Œ¥RNªA
116
. . א . : . ، א א ،א א א א ،א א א א : ، . א א א א א א
א א א א : א ،א א . . . :א א א א א
א א א א ، א א א א א א א א א א א א א א א א א א א . אא א א א א א א א א א א א א א א ، א א א
א
א א
א א א אא א
،א א א א א -
א
א . . א א א
א א .
א א א א א א
א א א א א:
א . א א
א
א א א א א א א א א אא א א א א א : א א א א א א א א א א
. א
א א א
א א . ، א א ( א א א
א א א
א ) א א א
א
א
א א א
א א
א
א
א
117
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
א א א . א . א א א . א א א א א
א א א
א א א א א א א
-
−٢−٨ ™Af_uÀ (w_®ø) “_Œºzß ¬‹E ≈_ø ±__ŒvªA j»qC æ›a æB¿®ªA Ã∏rÕ .ΩøBß 200 πN¥Òƒø ü Oƒ „ª ©ƒvø ü .“¥ÒƒùA KŒJ ΩJ≥ ≈ø æB¿®ªA ≈ø “®IiC fƒß –iAjáA ∫B»√‚A wŒbrM ±ŒvªA ≈ø afiA j»rªA ü .K®MÀ
א−٣−٨ . א . א . א א . א א . א א א א א א א א
א א א
ﻁﺭاﺌﻕ اﻟﺘﺜﻘﻴﻑ اﻟﺼﺤﻲ ووﺴﺎﺌﻠﻪ-٩ א א . . א א א א א : א א ، א א א א א א א א א ، א א א: א ( א א א א א א א . : א א א א א א א، א: א . א )א א א א א א
א−١−٩ א א א א
א א
א
8 —fYêA :“Œƒ»ùA “ZvªA ü œZvªA ±Œ¥RNªA
118
א .
( א א . א א
א א א
)
א א
א א
א א . א א א :
: א א : א א
א א א א א א א א
א -
א א א
−٢−٩ .PB__MBJƒºª “Õg¤ùA PAjráA “ZØB∏ù PAfŒJùA ≈ø “∞ºNã AÁjøk °ÒbùA Ω¿®NnÕ .πN¥Òƒø ü œßAik °Òã B»Õfª “ßAilªA —iAkÀ . G ,iÌҪAÀ ∆AgjÜB∑ ‘jaC ¬ È Aë fy πªh∑ PAfŒJùA Ω‰¿®Nn M
¬Ã_Õ æ›_a ’Af_¨ªAÀ iÃ_Ò∞ªA æÀB_ƒNª “_YAi PA _Ø æB_¿®ªA f__ƒß ∆B∑ .B«Ãº¿®NnÕ æB¿®ªA |®I ∆C ‹G ,¡ “Œ≥AêA oI›ùA ØÃM wŒb_rNªA ∆B_∑ .™Af__uÀ “Œn∞ƒM Ω∑Brø ≈ø ∆Ã∏rÕ “Œº A ™ÀjrùA —eBŒß “y jû æB¿®ªA ’‹¤« ≈ø “®IiC ©UAi îøÃÕ hƒø
.“_ÕÃz®ªA PB∞_mÃ∞ªA PAf_ŒJñ PB_MBJƒªA ti “__º¿Å œyBùA ™ÃJmfiA ü µÕjØ Ω∑ ü › ı øBß 15 ≈ø “∞ªDNùA tjªA ’B≥jØ CfI
.tjªA ’BƒQC B»√ÀfMjÕ AÃ√B∑ ªA oI›ùA ∆ÀfMjÕ ¡«À ¡ kBƒø ïG æB¿®ªA |®I K«g Ω¿®ªA ’B»N√A f®I .Ω¿®ªA
”∞_rø ïG îIB_vùA æB__¿®ªA “ªBYG Oó .“ÕÃz®ªA PB∞mÃ∞ªA PAfŒJø PB≥BÕjM —eBŒ®ªA ü jØÃNÕ .“ÕjráA PAfŒJùBI ¡¿nNªA œ÷fJùA
.î¥Y›ªA “ÜB®ùAÀ “®IBNùA ΩUC ≈ø AÁ øÃºŒ∑ 50 f®I ”ºß “¥ÒƒùA
א−٣−٩ . . א א. . א א: א ( א ) : ؟ א ؟ ؟ . . . א א א א א א א א א . א א א א א א א א א א א א אא א א . א א א א א א א א א א
א א א א
א א א א
א
א
א
א
ﻤﻬﺎرات اﻟﺘﻭاﺼل ﻓﻲ اﻟﺘﺜﻘﻴﻑ اﻟﺼﺤﻲ-١٠ א א . א . א א א. א א א א א
−١−١٠ א
119
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
: . . . א . . . א א . . . . א א . א א א א א א א א א א א א א א א . א א א א א א
א א א א א א א א א א א א א א -
−٢−١٠א ". (. ، . א א א א א א ) .א א א א א . א . א א א א א א א . א אא
" " ": א
א א א א
א
א
א א . . . . . . . . . א . א א א א א . א א א א א א
א א א
−٣−١٠ −١א −٢א א א א א א א −٣ −٤א −٥א −٦ −٧ −٨א −٩א −١٠א −١١א
8 —fYêA :“Œƒ»ùA “ZvªA ü œZvªA ±Œ¥RNªA
120
.
א
א
א א
א
−١٢א
-١١ﻤﻬﺎم ﻟﻠﻤﺘﺩرﺒﻴﻥ . . . . . א א א א א א . ، א א א א א א א א א . א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א −١ −٢א −٣ −٤ −٥ −٦א −٧א
٩ اﻟﻭﺤﺩة
א
א
א
א اﻷﻫﺩاف-١
א
א
א
א . . . א א א
א
א א
א א א א א
א . א
א א א א א
א
א
ﺘﻌﺎرﻴﻑ-٢ א א .٦ . א א א א א א א ٦
א א א א ، א א א א
א
א.
א א .
א א/ א א א א א א א א א א א א א
א א
א
א . א א א
א
א ،
א: א א א א א א ؟ ؟ ؟ …
א ،
א " א
". .
א : א
א א א א
א א
… א א ؟ א: א
א
א
א
א . א
א א א א
א א א א
א א:
: א
א א
א . א א א
6
Epidemiology of work-related diseases and accidents. Tenth report of the Joint ILO/WHO Committee on Occupational health. Geneva, World Health Organization, 1989 (WHO Technical Report Series No. 777).
9 —fYêA :“Œƒ»ùA “ZvªA ü –ÃŒáA ’BvY‚AÀ PBŒ÷BIêA
122
א ، . :
א א א . א .µ א . א
א
א א א א =x
א א א
n
א ،x א א א " i
א א א
א :
. א א א
א
א א א א א
:
א א א א. א .x א א
א
x1 + x2 + ... + xn n ، x
א א א "א ،
.א א א
א . " א . "א א : :א א א
א א א
. :
א א
א א :א
،s
∑ (x א s s 2
− x)2
n −1
، . א א א א א א
א
.א
، s2 ، : א א
א א א
א . σ2 σ א : א א א
.
א
א
א
-٣اﻟﺒﻴﺎﻨﺎت اﻹﺤﺼﺎﺌﻴﺔ اﻟﺤﻴﻭﻴﺔ א (. א א ) א ، ، א ،א א א א א . . ، א א א א א א . . א א א א ، א א א א א א א א :interval א א א א א ( ) :א א א א ( :nominalא א א א )א . :ordinal א א א א א clinical severityא .discrete data ،continuous data א א א א א א א א א א . א . א א א א
−١−٣
profusion category
א א א
א א א א
123
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
א א . . א א א א א א א א א א א א א א א
−٢−٣ א
א א א א . א א . ٪٩٥ א א ،١,٠ ٪٩٥ null hypothesis
−٣−٣א א ، א א . א P
א א א א א . א א א א ٪٩٥ ، א ٠,٠٠٥ (٠,٠٥ א
א א
א P
א א
.confidence interval
P
؛ Pא א ) (CIא א א א א א ١,٠
) א
،
א א . א א
٢×٢ א א ، א א . ٢×٢ א
−٤−٣
-٤أﻨﻤﺎط اﻟﺩراﺴﺎت اﻟﻭﺒﺎﺌﻴﺔ א א . א . א א א א ( א ) א א א א א א א א א א א א א ، א .א א . א א א . א א א א א .host factors א . א א א א א . א א א א ، א א א א א א . א א א א ) א א (. א א א א א א א א א א א
א א א
א
א א א א
א א א א א א א א א א
:descriptive studies . א א :analytical studies :interventional studies
9 —fYêA :“Œƒ»ùA “ZvªA ü –ÃŒáA ’BvY‚AÀ PBŒ÷BIêA
124
א א א א א א א א א א . א א א א . א .א א אא א א ، א א (. ) א א א א
. א.
א א א א
א א . א
א
א
א
א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א .recall bias א א
א א א
retrospectiveא א א א
א
א
case-control
א א א
א א א א . א א .
source population
א
א א . א א א א
א
cross-sectional
-٥اﻟﻤﻘﺎﻴﻴﺱ اﻟﺸﺎﺌﻌﺔ ﻟﺘﻜﺭار اﻟﻤﺭض −١−٥ . ، א ، א . crude rates
א א
א
א ٢٧٠ א
א א
א א א א א א
א א rate
−٢−٥א א א א א א א .
. . א א א א. . א א א א א א א א ( א א ÷ א )א א א א ÷ א
(א
) א :point prevalence rate א א א א א א א א א א
= prevalence rate א א אא א א :incidence rate א א =
א א .
א ، א . א
125
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
א א א א א א א א א א א ،
א א א א א א א
א א א ، א
א . ؛ א א −א
א א
א א א א
: א
− א א . א
אא .
specific rates
א א א ، א א
−٣−٥א
؛ . א
א
א א
א א
א
א א (relative risk א אא א א . א . . א א א . א א א א ، א ، א . )א א א ، א א א א א א א א א rate ratio risks
−٤−٥ א
א א
א א א א א )א
א א א א א א א א .(attributable risk א . א א ، א א א א א
א א
א
-٦ﻤﻬﺎم ﻟﻠﻤﺘﺩرﺒﻴﻥ −١−٦א א ١ א א א n•}O}{A ١٧٨ ٣٣ ١٤٦ ١٨٤
א 10 ١ ٦ ٤
.א . 9 ٤ ١ 8 ١ ١ ٢ 7 ٢ ٧ ٢٧ 6 ٤ ٢٧ ٣٥ ١١
א א 5 ٥ ٢٨ ٢٨ 4 ٣٦ ٢ ٢٠ ٦
א א 3 ١١٣ ٢ ٣٣ ٢ 2 ١٦ ١ ١٢ ٦ 1 ١ ٩٧
א . ∴
א א (~B¶C) JB¶p{A ©ZKs
-
اﻟﺼﻨﺎﻋﺔ A B C D
−٢−٦א א ٢ . א א ٪٨ א . א א א
9 —fYêA :“Œƒ»ùA “ZvªA ü –ÃŒáA ’BvY‚AÀ PBŒ÷BIêA
126
. . א א
א א
א א
א א
١ א א א QZAX{A ٣ ٦ ٦ ١ i¶a•{A ٣ ٦ ٥ ١ ia•K}{A ٣,٣٥ ٥,٤٢ ٤,٨٤ ٣,٢٦ ™kB e{A A B C D
−٣−٦
٢ א א א ؟ . א א א א . א א א
−٤−٦
اﻟﻭﺤﺩة ١٠
א -١اﻷﻫﺩاف ؛ ؛ א א . א א א א א א א א א א א
-٢اﻟﻐﺎﻴﺔ ﻤﻥ اﻟﺴﺠﻼت وأﻨﻤﺎﻁﻬﺎ −١−٢א ، א .א : א א א א א א . א א א . א א א א א א א
א
−٢−٢א . א . א . א א . א א א א א א א א א . א א . א א א א א א א . . א א א א ، א א א א א א . א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א ߯¶I{A XeZ{A
א
א
™}ºa{A• ™Re{A ´{k d¶KtK{A
10 —fYêA :P›VnªA •∞Y
128
ßRe{A XeZ{A
א א א . א א א א . א א א א א א
א א
א א א
א
.
א א א א א א .א א א א ". א א א
א specimens
א א
.א א א א א א " א א אא א ، א א . א
א
א א א
א
|}l{A ·By} ßs ~Ã Xw}{A ß{•æA uBla¬A
א א .
א
א ،
א א
א א א א . : א )א א א
،
א א א א א א
א
NXA•R{A LA≠BewKaA
א א א . א א א א א א א
א א
/א
א א א (.
א א
א
. . א א א א א א א א א . א . א א א א א א א . א א א א ، ، א א . ، א ، א א : א א א א א א א א א . . א א א . א א א א
א א א
א
א א אא א א א א א א א א א א א
sickness certification hZ}{A XB¢cG
™¶eUc{A ™¶Re{A LºOa{A
129
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
؛ ؛ א א א א א ؛ ؛ ؛ ؛ א (informed consent א א ؛ א א א א ؛ )א א א א א א א . א
א א ؛ א א א א א
א א א א א א א
א א א א א א
-٣ﺤﻔﻅ اﻟﺴﺠﻼت . א א א א . א א א א ، . אא ( .א א א א א ؛ א א ) א . . . א : א א א א א א ، א ؟ ؟ ؟ ؟ ؟ א א א א א א א . א . א ٣٠ ، א א ؟ א א א א א א א א א ، א א א א א א א א א א ( א א
א א א א ٣٠ . א א א א א א א א א )א א א ، א א א א א א א א א
International Statistical Classification of
Diseases and Related Health Problems
10 —fYêA :P›VnªA •∞Y
130
-٤ﻤﻬﺎم ﻟﻠﻤﺘﺩرﺒﻴﻥ . . א א . . . א א א . א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א :א א א א א א א א א א −١ −٢ −٣א −٤ −٥ −٦
اﻟﻭﺤﺩة ١١
א -١اﻟﺘﻌﺩﻴﻥ א א א א א א א א . א א א א א א א א א א checklists
א
−١−١א א א א א א א
א
א א ، א א
א א א א א א א א א א א א
א א א א א א
א א א
−٢−١ א . . א . א א א א א א א א א א א א א، א א א א א א א ؛ א א א א א . א א א א א א א א א א א א א א א א
א
א
א
א א א
−٣−١ (א
™¶ÆB¶`¶t{A ZiBU}{A
א א א א א א א א
א א
א א
א ،
، א
א א א . א א (א
א א א
11 —fYêA :“uBa P‹Bâ ü “Œƒ»ùA “ZvªA
132
א א א א א ،א
א א א
، א
א א א :
،א א א
א: א א א א . א
א א (א א
א א א א . א
א א ،א ،
א ،א א א
،א :א
: א : א
א א א
א א א (א
א א א א . א ، א א א א א א ( א א ، א ،א א א א ) ، ، א א ، ،א א א א א : א :א א א :
א א א א א א א
א א א א א א א א א א א א א א א א א א ،א א א א א א א א א א א א א א א NXA•R{A
™¶ÆB¶}¶y{A ZiBU}{A
א
א א א א א
א א א א . א א ،א א א א ،
א א
א א א א .
133
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
LB¶}• •oZ¬A
א א ( ، א א א א (. ، ، א א ) א א ) א א
א א א
א א א א
~OB }{A ßs ™¶Re{A LFc }{A
א . א א א א א . א א א א א א א ، א א א א א ،א א א א א א א ™Re{A XÕ eZK
א א א
−٤−١ . . . א א ، . א א א א . א א . א א א א א א א א א א א א א א א א א א −١ −٢ −٣א −٤ −٥ −٦
-٢اﻟﺼﻨﺎﻋﺎت اﻟﺼﻐﺭى א א א א ؛ א א א
−١−٢א א
11 —fYêA :“uBa P‹Bâ ü “Œƒ»ùA “ZvªA
134
(−٣−١ א א א ، א א א . א א
)א א א א א א א א א א א א א
א א א א א א
א א א א א א א
−٢−٢ : ، parameters
א
א
؛
א א א א א . א א א א א א א א
א א . . א א ، . . א א א ، א א א א א . א א א א א . א א . א א א א א א א א א א א ١٢ א א א א ، א א א א א ، א א א א א א א : א א א א א א א א א א א . א א א א . א א א א א ؛ . א . ، א א א ، א א א א א א
−٣−٢ א א
א א א א א ، א א א א
135
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
א א א א א א א . א ، א א א א א ، א א א א א : א א א א א א א ، א א א א א
−٤−٢א א
|B}l{A ™Re ´{k ©ZMª}{A |}A•l{A
א א א
™¶Re{A |B}l{A ™{BR ~¶¶wK ßs LBKIBMK}{A
. incidenceא א א א א . א א א א א א א
א א א א א . א א א א א א א א א ، א א א א א
א א א א א א א א
−٥−٢
−٦−٢ . . . . א א א א . ، א א א א א א א א א א א א . א א א א א אא א א א −١ −٢ −٣א −٤א −٥ −٦
11 —fYêA :“uBa P‹Bâ ü “Œƒ»ùA “ZvªA
136
-٣اﻟﻤﻨﺎﻁﻕ اﻟﺯراﻋﻴﺔ واﻟﺭﻴﻔﻴﺔ א . א א . . א א א א א א א . א ،א . א א א א א א א א א א א א א א א
−١−٣א א
א
א
א
א
−٢−٣א ™¶sAZo•}¶X{A
א . א א
א
א א א א א א א א א א א
א ™¶XBeKvºA ™¶kB}KOºA
א א א
א א ·ya{A
א א א א א א א א א א א א א א . א א א א א א א א א א א א א א א ≠B}{A
א א א
א
Lºgt{A• ™}XBl{A §B¶}{A u¶ZeK
137
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
™¶YpK{A
א
/
א א א א א א א א
א א א א ~¶{lK{A
. א א
א
א
א
א
א א . א א א . א א א א א א א א
א א
LºBeKºA• LºeA•}{A
א א bI{}{A
.
א
א
א א
א א
א א א : א א
−٣−٣
א -
(
א
)
א א
א א
א−٤−٣ א א א א א
™¶ÆB¶`¶t{A ZiBU}{A
11 —fYêA :“uBa P‹Bâ ü “Œƒ»ùA “ZvªA
138
(.
א
א ) א
א א א א א א
™¶ÆB¶}¶y{A ZiBU}{A
.
א א
א א א א א א א א
™¶O•{•¶I{A ZiBU}{A
א
א .
( א א א א
)א
א א א א
™¶ZBIp{A ZiBU}{A
א
א
،
א
א
א א .
א ، א א
א א
™¶}• •oZ¬A ZiBU}{A
א א א א . . . ،א א א א א א א א א א א א א א א א א א )א א . א א א . א א א א א א ، א א א א ، א ( א א א . א א א א א א א )א א א א א א ، א א א א א א א א
א א
™¶ ¢}{A NXA•R{A
א ( ،א
−٥−٣א א א א א א א
139
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
−٦−٣ . . . . א . א א א א א א א א א א א א א א . . א א . . . . א . . . א א א ، . א א א א . . . . א א א א . א א . . . א א א א א א א א א א א א . א א א . א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א ، א א א א א א א א א א א א א א ،א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א . א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א −١ −٢ −٣ −٤ −٥ −٦ −٧א −٨א −٩ −١٠ −١١ −١٢א −١٣ א −١٤ −١٥א −١٦ −١٧ −١٨א −١٩א −٢٠ −٢١א −٢٢ −٢٣א −٢٤א −٢٥ −٢٦א
اﻟﻭﺤﺩة ١٢
א
א -١اﻟﻨﺴﺎء اﻟﻌﺎﻤﻼت א −١−١א א א א א א א א א
א
א א א ، א א א א . א א א א א ، א א א א
א א
א . ، א ،א א א א א א א א א א א א ؛ א א א ( : א ، . א א א א א ) . ، א א א א א א ( א א א א א א. א ) א א א א א ، א א א א א א א א . א ، . א . א א א .א א א א א א א א א א א ، א א א . ، א א א ، א א א א א א ، א א א א א ، א א א א א ، א א א א א א א א א א . א א א
−٢−١א א
א
.א א
א א
™¶kB}KOºA ™¶at {A |yBc}{A
א
א א
א
12 —fYêA :“uBàA PB◊∞ºª “Œƒ»ùA “ZvªA
142
™¶ÆB¶}¶y{A |}A•l{A
א א א א א א א . א . א א
א א א א א א א
א א א א א
، א א א א א
א א א . א א (. א א
א . א . א
א
א א א א
א א ، .
א אא א א א א א א ، א )א
א א א א א . א
™¶ÆB¶`¶t{A |}A•l{A
.
א א
א א ، .
א ، א א א .
א א .
א א . א
א א א ،
א א א א א א א א א א
א א א א א א א א א א
™¶O•{•¶I{A |}A•l{A
.
،
א
א
א א א א، א א .
א
B
א א א א א א ™¶}• •oZ¬A |yBc}{A
א
א
.
א
א א
א א . א א א א א . : א ، א . . א א א א א א א . ، א א א א א א ، א א א ، א א א א א א א ،א א א א א א א א א א א א א א א א א א
א א א א א א . א א א
א ، א ،א
−٣−١ .
fBU{A ßRe{A u¶wMK{A
א א א א א ، א
א
Lº}Bl{A ≠Ba {A ™¶Bv• |OC ·} LBl¶ZcK{A
א
143
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
א
א
א
א
. . ߯¶I{A XeZ{A
א א
א א א
א א א
. א
א
א א
א ؛ א . א ، א א ، א א א א א א א א א א א
א א
א א א
א א א
·¶¶lK{A |Iv ßIi{A fRt{A
. . . א א א א א
א א א א
א
א א א
א
™¶Z•X{A ™¶Ii{A f•Rt{A
א א א . א
א LA… Xl}{A ~¶}eK
LB}Ã XU}{A Z¶o Lº}Bl{A ≠Ba {A ´{k `¶yZK{A
،underserved . . א א ، א א . א ( א א א א א א א א
א
א א א א א
א א א
T•a}{A• N•RI{A ©CZ}{A x•wR
א . א
א
א
א א א א ) א א א א
א א
א . א א א א א א ≠Ba {BI ™eBU{A m¶gA•}{A
א : ، א א א א
א א א א א א א
א−٤−١ א א א א א א
12 —fYêA :“uBàA PB◊∞ºª “Œƒ»ùA “ZvªA
144
א א א א . א א א א א א . א א א . א א א א
א
א א א א א א . א א א א א א
−٥−١א א : א א א
(
) א א א
א א א א א א א א א א א א א
א א א א א א
.
א ، א א א
א א א : .
، א א א א א א א ، א א א א
א א א א א א א א א
א א א ، א א א . א א א −א א א א א א א א −א )א א א ) א א א א א ، א א
א
(
א (
،א א א א
א א (
)א
א
א
א
א
. .
א
א א
א א
،
145
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
א
א
،א א
א ،
א
/א
א .
א א א א א א
،
א . א . א א א א א א א . א א א א א א
א א
א
،
א
א
א
א : א
.
א א א א א א .א א א ( א ، א . א א א א . א א א א א א א א א א א א ) ؛ א א .א . א ؛
א א א
PCBsא א א א א א
א א א ، א א א ، א . א א . א ، א א א א א א א א . ( א ، א א א א א א א א א א ، א א א א א א ) . א א א א א א א א א . א א א א PCBsא א א א א א א א .א א .
א א
א א א א א . א ، ( א א ، א . א א א
א
א . א )א א א א א א א א א א א א .א א . א א א א א א א א א א א א
אא א א א א א
א א א א א . א
א א א . א א
א א
א א א
א א א א
12 —fYêA :“uBàA PB◊∞ºª “Œƒ»ùA “ZvªA
146
א
א
א א .
א א
א (،
א א
א א )
א א . א א
א
א א א ،
، א
−٦−١ . . . . א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א א −١ −٢ −٣ −٤
-٢ﻋﻤﺎﻟﺔ اﻷﻁﻔﺎل א . . . . א א א א א א א א א א א א א א א א א
−١−٢א
−٢−٢ א א ،١٣٨ . א א . א : א א ) א ،א א א א א א א א ٧
. א א
א א א א ،א אא
١٨ א א ١٣ ١٢ ١٥ א . א א א
א ،
א ١٨ ١٦ א א א ،
א ١٢ א א א א א א א א א א א א א א א (١٩٧٣ א א א א א
7
Landrigan PJ et al. Child labor. Pediatric annals, 1995, 24:657-62.
147
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
א א . . א ٨
א א . א א א א א א
א
، א א א
א א א א א ٢٠٠ ، א א .
א . א א
א א א ، א א א א א א א א א א א א א א א א א א ، א א א
א א א א א
א א א ،” א א
“
א א א א : א א
. א א
.
א א א א א א א א א א UNICEF
א א א א
א א א
א
א . א
א א א
א א א
א א א . א ( א א ، . א . א א א א א א א א א א א א א ، א א א א א א ، . א א א א א ، א א ، א א א א א א א א ، . א א א א א א א ) א א א
א−٣−٢ א א . א א א א א
א
א
א א . א
8
US General Accounting Office. Sweatshops and child labor violations: a growing problem in the United States. Washington, DC, Government Printing Office, 1989.
12 —fYêA :“uBàA PB◊∞ºª “Œƒ»ùA “ZvªA
148
א א ؛ א א אא א א א א א א א א ٩
−٤−٢א א א א
א א א א . א
א : ، . . א א א א א א א א . א א א . ، . א
א א א א
א .
א
א
|BtiæA ™Re ´{k ZÆBg{A |}l{A JvA•k
א א א א
א א
، א . .
،
א
א א א א א א א א א
א :
א א א א א א א א א א
א א
א
א .
א א א א א א
א א א
.
א
|BtiæA ´{k ZBiUæA ßs ™}°Ba}{A |}A•l{A
א
א
؛ : ( ( א א א א א א א ( (. ، א א א א א א ،א א א א א א א א ( א א א א א א
א א ) ) א ، א א ، א א א א ) ) א א א א א א א
א א א )
.
א א א א א א א א א א א א א א א ( )א ، א א א
א א א א א א א א א א א א . א ( א א א )
א א א
9
Gust-Estrella DP. Case studies in hazardous child labour. International child health: a digest for current information. Geneva, UNICEF, 1993.
149
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
א . א א
א
א : א א א . א א א א א. א א א א א א، א א . א א א א א א א א א א . ، א ؛ א א א א א . א א : ١٠ א א א . א א א א . . א א א، ، א א א ، ، ، א א، א א א . א א א א א א א א א، א א א א ، א א א א א א א ، א א . א، . א א א א א א א א א א א א . א א א א א א ٪٣٠ א א א א א : ، א א : א ١٠
−٥−٢ א א א א
ZÕ •iK{A ´{k ZiBU}{A
א א א א . א : :
א א א . א
א א א
©Bs•{A• LBIBe¬A ZBiUC
א
א א א
א א א
א א א א א א
™¶ ¢}{A LB}}aK{A• hAZ}æA ZBiUC
א
10
Allsebrook A, Swift A. Broken promise. London, Hodder and Stoughton, 1989:91.
12 —fYêA :“uBàA PB◊∞ºª “Œƒ»ùA “ZvªA
150
~¶{lK{A ´{k ZBiUæA
א א א
א א . א א
א
א א
.
א א
א .
א א
א א א .
א א
א . א א א
א
א
،
א
א
א א א ، ، . . א . ، . א . . א )א א . א . . א א . א א א : א א א א א א א א א א א א א א א א א א א : א ، א ، א א א א א א א א א א א ، : א א א א א א א א א א . א א ، א א א א א א א ، א א א א א א א א א א ، א א א א א . . א א א א א א א א א א א : א : א א א א א א א . א א א א א א א א א א . א א א א א א א א
א א
−٦−٢א .א א
א א א א א א א א א א א . ، א א א א
א א
א א
א
א (
א
א א
א
151
“ŒªÀfiA “ŒZvªA “ÕBßjªA ü îºøB®ºª “Œƒ»ùA “ZvªA ü ÕifNªA ©UjùA
א א
א
א א . א
א
א א
א
א א א א
א . א א
א א א:א א
א
א א א א
−٧−٢ . . א א . . . . א א ، א א א א . א א .א א א א א א א א א א א . א א א א א א א א א א א א א א א א −٤ −٥ −٦ −٧ א א א −١ −٢ −٣א
“ŒØByG PA’Aj≥
152
ﻗﺭاءات إﻀﺎﻓﻴﺔ Centers for Disease Control and Prevention, National Center for Occupational Safety and Health, Poket guide to chemical hazards. Itasca, Illinois, National Safety Council Press, 2000. Children at work: special health risks. Report of a WHO Study Group. Geneva, World Health Organization, 1987 (Technical Report Series No. 756). Economically active population, 1950-2010. 4th ed. on diskette. Geneva, International Labour Organisation, 1996. Harrington JM et al. Occupational health, 4th ed. Oxford, Blackwell Science,1998. Health promotion for working populations. Report of a WHO Expert Committee, Geneva, World Health Organization, 1988 (Technical Report Series No. 765). Jeyaratnam J, Koh D. Textbook of occupational medicine practice. Singapore, World Scientific Publishing, 1996. Jeyaratnam J. Occupational health in developing countries. Oxford, Oxford Medical Publications, 1992. Kintunga LJ. Working women. East African newssletter on occupational health and safety, 1989, 2:8-10. LaDou J. Occupational medicine. New York, Appleton & Lange, 1990. Last PA. Health protection and promotion. Women' s health. In: Stellman JM, ed. Encyclopaedia of occupational health and Safety, 4th ed. Geneva, International Labour Organisation, 1998. Levy BS, Wegman DH. Occupational health, recognizing and preventing work-related disease, 2nd ed. New York, Little, Brown & Company, 1988. McCunney RJ, Rountree PP. Occupational and environmental medicine. Self-assessment review. Philadelphia, Lippincott Williams & Wilkins, 1998. Occupational health for all. In: Biological monitoring of chemical exposure in the workplace, Vol. 2, Geneva, World Health Organization, 1996. Plog BA, Niland J, Quinlan PJ. Fundamentals of industrial hygiene, 4th ed. Itasca, Illinois, National Safety Council Press, 1996. Rom WN, ed. Environmental and occupational medicine, 3rd ed. Philadelphia, Lippincott Williams & Wilkins, 1998. World of work. The magazine of the ILO. Geneva, International labour Organisation, 1996, 16. World of work. The magazine of the ILO. Geneva, International labour Organisation, 1997, 19. World of work. The magazine of the ILO. Geneva, International labour Organisation, 1997, 20. Young people's health: a challenge for society. Report of a WHO Study Group on young people and "Health for All by the year 2000". Geneva, World Health Organization, 1986 (Technical Report Series No. 731).