Lao People’s Democratic Republic-WHO Country Cooperation Strategy 2024–2028
Lao People’s Democratic Republic-WHO Country Cooperation Strategy 2024–2028 WPRO/2023/DPM/002 © World Health Organization 2023 All rights reserved. Photo credits Cover: ©WHO/Enric Catala. Inside pages: ©WHO/Enric Catala, p. 1, 3, 8, 10, 13,17, 23; ©WHO/Will Seal, p. 20; ©WHO/Yoshi Shimizu, p. 25. CONTENTS Foreword ...........................................................................................................iv Acknowledgements ............................................................................................v Abbreviations ....................................................................................................vi Executive summary ..........................................................................................vii 1. Introduction .................................................................................................1 2. Country context .......................................................................................... 3 2.1 Sociocultural, political and economic context ...................................... 3 2.2 Development and health situation ............................................................ 4 2.3 Partner landscape and WHO’s leadership in health ............................ 7 3. The Lao People’s Democratic Republic’s vision for health ........................ 9 4. WHO’s collaboration in and with the Lao People’s Democratic Republic ........ 11 4.1 Strategic priority 1: Promoting sustainable and resilient health systems toward universal health coverage ........................................ 11 4.2 Strategic priority 2: Providing protection for communities from health emergencies and diseases ...................................................... 14 4.3 Strategic priority 3: Protecting health from climate change and environmental threats ........................................................................ 18 4.4 Critical and cross-cutting enablers in support of the strategic priorities .............................................................................. 21 5. Implementing the strategic agenda ......................................................... 25 5.1 Providing efficient and effective support as One WHO ....................... 25 5.2 Collaborating with partners within and beyond the health sector to maximize impact ...................................................... 26 6. Monitoring progress to learn and improve .............................................. 27 References ...................................................................................................... 28 Annex 1: Overview of outputs per strategic priority ........................................ 33 Annex 2: Linkages of national, country-level, regional and global priorities ...... 35 Annex 3: Results framework ........................................................................... 36 iv LAO PEOPLE’S DEMOCRATIC REPUBLIC-WHO COUNTRY COOPERATION STRATEGY 2024–2028 FOREWORD The Ministry of Health of the Lao People’s Democratic Republic and the World Health Organization (WHO) are pleased to present the Lao People’s Democratic Republic– WHO Country Cooperation Strategy 2024–2028, which provides strategic direction for collaboration in health over the next five years. By supporting the country in achieving the 2030 Sustainable Development Goals, the strategy pursues the vision of better health and well-being for the people of the Lao People’s Democratic Republic and contributes to the implementation of the national five-year health sector development plans and the Health Sector Reform Strategy 2021–2030. Despite challenges such as the coronavirus disease (COVID-19) and other disease outbreaks, the Lao People’s Democratic Republic has achieved remarkable improvements in health indicators in recent years. Nevertheless, future progress is threatened by worsening climate change, environmental risks and the increasing burden of noncommunicable diseases. Adequate investment in health and the health system over the next few years is critical to withstand these challenges, promote and protect health, and leverage the COVID-19 economic recovery for more sustainable and inclusive development. Building on the lessons learned from the COVID-19 pandemic and addressing national health needs and challenges, this country cooperation strategy looks at common elements of resilient health systems based on primary health care and integration of public health programmes. It focuses on three strategic priorities – promoting sustainable and resilient health systems toward universal health coverage, providing protection for communities from health emergencies and diseases, and protecting health from climate change and environmental threats – to support the country’s goals to achieve universal health coverage, graduate from least developed country status and attain the 2030 Sustainable Development Goals. We thank all government departments, United Nations agencies, multilateral and bilateral partners and civil society organizations for their participation in the consultation process and their valuable contributions, which have been instrumental in the development of this country cooperation strategy. We look forward to continuing to work together in the coming years to implement this strategy and achieve better health and well-being for the people of the Lao People’s Democratic Republic. Dr Zsuzsanna Jakab Acting Regional Director for the Western Pacific, World Health Organization Dr Bounfeng Phoummalaysith Minister of Health, Lao People’s Democratic Republic vLAO PEOPLE’S DEMOCRATIC REPUBLIC-WHO COUNTRY COOPERATION STRATEGY 2024–2028 ACKNOWLEDGEMENTS We gratefully acknowledge the dedicated teams and organizations involved in this collaborative effort, including the World Health Organization (WHO) country office in the Lao People’s Democratic Republic and the Ministry of Health, with important contributions from the Ministry of Foreign Affairs, Ministry of Home Affairs, Ministry of Natural Resources and Environment, Ministry of Education and Sports, Ministry of Public Works and Transport, Ministry of Finance, Ministry of Planning and Investment, Ministry of Agriculture and Forestry, Ministry of Public Security, Ministry of Information, Culture and Tourism, Ministry of National Defense, the Lao Tropical and Public Health Institute, the Institute of Traditional Medicine and the Centre for Health Statistics and Information, as well as our international development partners. We extend our appreciation to all individuals and teams who played pivotal roles in the development of this strategy. The consultation process was led by Dr Ying-Ru Jacqueline Lo, WHO Representative to the Lao People’s Democratic Republic, and His Excellency the Minister of Health Dr Bounfeng Phoummalaysith. Ms Carola Pava Medina, Programme Management Officer, and Ms Vichit Santivong, Executive Assistant, from WHO, along with the Ministry of Health cabinet, coordinated the development of the strategy. All WHO country office personnel contributed to the development of the strategy. Valuable contributions were compiled by the WHO core group: Ms Souliya Channavong, National Professional Officer, Vaccine-Preventable Diseases and Immunization; Dr Chitsavang Chanthavisouk, National Professional Officer, HIV/AIDS, Tuberculosis and Malaria; Ms May Chiew, Technical Officer (Epidemiologist), WHO Health Emergencies Programme; Ms Kim Carmela Co, Technical Officer, WHO Health Emergencies Programme; Dr Eunkyoung Kim, Health Economist (Health Care Financing and Governance), Health Systems and Development; Mr William Seal, Technical Officer, Communication for Health; and Ms Souvanaly Thammavong, National Professional Officer, Health and Environment Crucial insights and direction were provided by WHO team leaders: Dr Nyambat Batmunkh, Team Leader Vaccine- Preventable Diseases; Ms Chinh Tran Thi Tuyet, Programme and Administrative Officer; Dr Oyuntogos Lkhasuren, Team Leader Health and Environment; Dr Satoko Otsu, Team Leader WHO Health Emergencies Programme; Dr Yu Lee Park, Coordinator, Health Systems Development; Mr Matthew Scott Shortus, Team Leader HIV/AIDS, Tuberculosis and Malaria; and Ms Ando Moe, acting Team Leader Maternal Child Health/ Health Care Quality and Safety. We thank Ms Mareike Günther, WHO consultant, for writing the first and final draft documents with Dr Ying-Ru Lo. vi LAO PEOPLE’S DEMOCRATIC REPUBLIC-WHO COUNTRY COOPERATION STRATEGY 2024–2028 ABBREVIATIONS CCS country cooperation strategy C4H Communication for Health DHIS2 District Health Information System 2 FAO Food and Agriculture Organization of the United Nations GPW General Programme of Work HRH human resources for health HSDP Health Sector Development Plan HSRS Health Sector Reform Strategy IHR International Health Regulations Lao PEN Lao Package of Essential Noncommunicable Disease Interventions for Primary Health Care LCD least developed country LPRP Lao People’s Revolutionary Party MOH Ministry of Health NCD noncommunicable disease NHSAS National Health Sector Adaptation Strategy to Climate Change NSEDP National Socio-Economic Development Plan OOP out-of-pocket OSH occupational safety and health PHC primary health care RMNCAH reproductive, maternal, newborn, child and adolescent health SDG Sustainable Development Goal TB tuberculosis UHC universal health coverage UN United Nations UNCT United Nations Country Team UNDP United Nations Development Programme UNSDCF United Nations Sustainable Development Cooperation Framework WASH water, sanitation and hygiene WHO World Health Organization WOAH World Organisation for Animal Health vii LAO PEOPLE’S DEMOCRATIC REPUBLIC-WHO COUNTRY COOPERATION STRATEGY 2024–2028 EXECUTIVE SUMMARY This country cooperation strategy (CCS) outlines how the World Health Organization (WHO) will work with the Lao People’s Democratic Republic over the next five years (2024–2028), supporting the implementation of the five-year health sector development plans and the Health Sector Reform Strategy 2021–2030 to attain the Sustainable Development Goals (SDGs) by 2030. The Lao People’s Democratic Republic experienced substantial economic growth in the 30 years prior to the coronavirus disease (COVID-19) pandemic, contributing to reduced poverty and significant progress toward the SDGs. However, the COVID-19 pandemic brought this development to a halt. It was anticipated that the COVID-19 recovery and the tremendous population growth in recent years would provide opportunities for a shift toward more sustainable and inclusive development in the years ahead. In 2023, however, the contrary was the case. Rural residents, including many ethnic minorities, continued to face marginalization because of limited access to education, health care and economic opportunities. Despite the challenges of COVID-19 and other disease outbreaks, the country has made significant improvements in health. Nonetheless, progress has been uneven and not everyone has benefited from these achievements. In the mountainous region, many people lack access to quality health care because of the unequal distribution of well-trained health-care workers. Preventable deaths due to poor-quality health care for children and newborns, infants and mothers remain a concern, as do communicable diseases such as sexually transmitted infections and tuberculosis. The increasing burden of noncommunicable diseases and the health impact of worsening climate change further heighten the need for strengthened and resilient health systems, which are at risk due to an underfunded health sector and weak economy. This CCS aims to address remaining and future challenges as well as health needs while creating an impact that is sustainable. It identifies three strategic priorities and nine deliverables (Table 1) to support the attainment of the national vision of Health for all by all, as articulated in the 9th Health Sector Development Plan 2021–2025. It contributes to the country’s goals to achieve universal health coverage, graduate from least developed country status by 2026 and attain SDGs by 2030. viii LAO PEOPLE’S DEMOCRATIC REPUBLIC-WHO COUNTRY COOPERATION STRATEGY 2024–2028 Table 1. Strategic agenda for WHO’s collaboration with the Lao People’s Democratic Republic, 2024–2028 STRATEGIC PRIORITY 1: Promoting sustainable and resilient health systems toward universal health coverage Strategic deliverable 1.1 Equitable access to primary health care strengthened Strategic deliverable 1.2 Adequate investment in human resources for health ensured Strategic deliverable 1.3 Central role of governance sector in leading and sustaining health gains enhanced STRATEGIC PRIORITY 2: Providing protection for communities from health emergencies and diseases Strategic deliverable 2.1 Progress made towards national and subnational systems and capacities to prevent, prepare for and respond to public health threats in all provinces Strategic deliverable 2.2 Communicable and neglected tropical disease prevention and elimination sustained Strategic deliverable 2.3 Noncommunicable disease morbidity and mortality decreased STRATEGIC PRIORITY 3: Protecting health from climate change and environmental threats Strategic deliverable 3.1 Environmental risks to health assessed and mitigated Strategic deliverable 3.2 Climate-related health risks addressed through a climate-adapted and low carbon health system Strategic deliverable 3.3 WASH and health-care waste management improved Several cross-cutting and critical enablers will support the implementation of the strategic agenda, including communicating for health, reaching the unreached, leveraging digital solutions for health, and driving and measuring country impact. In contributing to the country’s vision for health, WHO will draw on the combined resources and expertise of the Organization’s three levels: the WHO country office in the Lao People’s Democratic Republic, the WHO Regional Office for the Western Pacific, and WHO headquarters. A particular focus of WHO support will be placed on the subnational level. Building on its maximized technical assistance to the subnational level during the COVID-19 pandemic, WHO will continue to further improve engagement ix LAO PEOPLE’S DEMOCRATIC REPUBLIC-WHO COUNTRY COOPERATION STRATEGY 2024–2028 with communities. The COVID-19 pandemic has also demonstrated the importance of coordination and collaboration beyond the health sector. Therefore, the CCS 2024–2028 seeks greater partnerships with other sectors to tackle the different challenges the country is and will be facing, as well as respond to the country’s needs to achieve the national health and development goals. As an organization committed to continuous learning, WHO will regularly assess the implementation of the CCS, identify hurdles and obstacles, and adjust its support to the Lao People’s Democratic Republic accordingly to optimize its impact in the country. xLAO PEOPLE’S DEMOCRATIC REPUBLIC-WHO COUNTRY COOPERATION STRATEGY 2024–2028 1The country cooperation strategy (CCS) between the Lao People’s Democratic Republic and the World Health Organization (WHO) for the period 2024 to 2028 sets out how WHO will support the Government in collaboration with development partners, the United Nations Country Team (UNCT), nongovernmental organizations, the private sector and academia in implementing national health policies, strategies and plans. These include the 9th and 10th five-year health sector development plans for the periods 2021–2025 and 2026–2030, respectively (1), the Health Sector Reform Strategy (HSRS) 2021–2030 (2), and the Lao PDR - United Nations Sustainable Development Cooperation Framework (UNSDCF) 2022–2026 (3). It will guide the work of WHO at all organizational levels, including the preparation of the priorities of the biennial workplan and budget, to achieve better health and well-being for all people in the Lao People’s Democratic Republic. The CCS 2024–2028 is a forward-looking strategy that translates globally agreed development and health goals and regional priorities to the country context. It delivers on the strategic priorities of the global WHO Thirteenth General Programme of Work 2019–2025 (GPW13) and the planned GPW14 (2025–2028) (4,5). It supports WHO’s efforts to achieve the triple billion targets – one billion more people benefiting from universal health coverage (UHC), one billion more people better protected from health emergencies, and one billion more people enjoying better health and well-being – and the Organization’s Proposed Programme Budget 2024–2025 priorities of promoting, providing, protecting, strengthening and delivering health to accelerate progress towards the health-related Sustainable Development Goals (SDGs). Aligned with GPW13, the regional publication, For the Future: Towards the Healthiest and Safest Region, articulates a vision for WHO’s work with Member States and partners in the Western Pacific Region. For the Future reflects the challenges shared by countries and areas in the Region. These consist of health security, including antimicrobial resistance; noncommunicable diseases (NCDs) and ageing; the health impacts of climate and environmental change; and reaching the unreached, including people and 1. Introduction – achieving better health and well-being for all people in the Lao People’s Democratic Republic 2LAO PEOPLE’S DEMOCRATIC REPUBLIC-WHO COUNTRY COOPERATION STRATEGY 2024–2028 communities still affected by persistent epidemics of infectious diseases and high rates of child and maternal mortality (6). The CCS 2024–2028 builds on the previous strategy (2017–2021), which was extended to 2023 because of the coronavirus disease (COVID-19) pandemic. This new strategy is the result of 10 months of consultations with the Government, partners and other stakeholders, involving the three levels of the Organization – the country, regional and global levels. These consultations, which included a review of lessons learned from the previous CCS and a critical analysis of the country’s needs, led to the formulation of the strategic agenda for the CCS 2024–2028, focusing on promoting sustainable and resilient health systems toward UHC, providing protection for communities from health emergencies and diseases, and protecting health from climate change and environmental threats. 3Sociocultural, political and economic context – a diverse and largely rural population with youth as a beacon of hope for socioeconomic development With over 62% of the population residing in rural and mountainous areas, reaching the unreached remains a challenge The Lao People’s Democratic Republic shares borders with Cambodia, China, Myanmar, Thailand and Viet Nam. It is the only landlocked country in the WHO Western Pacific Region and is divided into 18 provinces (7). The population was about 7.4 million in 2022 (8) and is expected to increase to 10 million by 2055 (9). About 62% of the population resided in rural areas in 2022 (10), including in hard-to-reach mountainous regions. Out of 50 ethnic groups, the ethnic Lao accounted for about 53.2% of the population in 2015 (11), making the Lao People’s Democratic Republic one of the most ethnically diverse countries in mainland South-East Asia. Primarily residing in rural areas, ethnic minorities face marginalization because of limited access to education, health care and economic opportunities (12). A growing working-age population brings opportunities for growth Having experienced enormous population growth in recent years, the country has one of the youngest populations in South-East Asia, bringing opportunities for socioeconomic development (13). One third of the citizens are below 15 years of age, and half are below 24 years of age (7). The proportion of older citizens (65+ years) is relatively small, at 4.2% in 2021 (3). Although still low, the demographic projections for the Lao People’s Democratic Republic indicate a substantial increase in the ageing population, which poses significant challenges to the country’s health care and social systems (14). INTRODUCTION 2. Country context – moving towards graduation from least developed country status 2.1 4LAO PEOPLE’S DEMOCRATIC REPUBLIC-WHO COUNTRY COOPERATION STRATEGY 2024–2028 Stabilizing the country’s economy will be crucial to protect the Lao people from marginalization. Over the past 30 years, the Lao People’s Democratic Republic has experienced a significant economic expansion, with an average annual growth rate of 7.3% from 1993 to 2019 (13), allowing the country to reduce poverty rates and transition from low-income to lower-middle-income status in 2011 (7). Economic growth has depended largely on the use of the country’s national resources, especially mining and hydropower (15). However, the COVID-19 pandemic and global economic pressures have exposed the country’s long-standing financial instability (15). Addressing this instability and generating revenue will be critical to ensuring the country’s debt sustainability and supporting essential services such as education, health care and social protection. In 2020, 18.6% of the population lived below the national poverty line (3). With a Human Development Index of 0.604% in 2018, the country’s level of human development is considered to be medium (7). The share of the population affected by hunger has declined from one third to under one quarter over the past decade (16). Having been categorized as serious in 2020, hunger rates were ranked as moderate in the 2022 Global Hunger Index (17). Since its foundation in 1975, the Lao People’s Democratic Republic has been a single- party state The Lao People’s Democratic Republic is a single-party state led by the Lao People’s Revolutionary Party. The Party Congress takes place every five years and coincides with the elections of the National Assembly, the country’s legislative branch. The National Assembly elects the President, who serves as the head of state and government and appoints the Prime Minister. The elections for the 9th National Assembly were held in February 2021. The Lao People’s Democratic Republic is a member of several intergovernmental organizations, including the United Nations (UN), the Association of Southeast Asian Nations and the World Trade Organization. Development and health situation – achievements in health but challenges in reaching the hard-to-reach Leveraging the COVID-19 and economic recovery to advance sustainable development is key The Lao People’s Democratic Republic is committed to the 2030 Agenda for Sustainable Development and has made significant progress in achieving the SDGs, although the COVID-19 pandemic and unprecedented economic downturns have hindered this progress (3). Recovering from the pandemic provides an opportunity to move toward more sustainable and inclusive development and tackle issues such as worsening air pollution, unsustainable food production, clean water scarcity, poor sanitation, hazardous waste generation, and the country’s high vulnerability to climate change. 2.2 5LAO PEOPLE’S DEMOCRATIC REPUBLIC-WHO COUNTRY COOPERATION STRATEGY 2024–2028 These challenges are reflected in the country’s 9th Five-Year National Socio-Economic Development Plan (NSEDP) 2021–2025 (18), which aims at putting the country’s growth trajectory on a green and sustainable path. The NSEDP 2021–2025, the Ten-Year Socio- Economic Development Strategy 2016–2025 and Vision 2030 (19) set the direction for the country’s development and provide the overarching framework for various sector plans, including the 9th Health Sector Development Plan (HSDP) 2021–2025 (1). Under the Sam Sang (Three Builds) directive, the Government pursues a decentralization strategy to strengthen public administration and service delivery at the local level. The country’s expected graduation from least developed country (LDC) status at the end of 2023 has been postponed to 2026 (19). This change may be accompanied by a donor transition that may impact access to essential health services already threatened during the 2022–2023 economic crisis. Careful planning of the transition from donor funding for health to national resources is required. An underfunded public health system is challenged by a growing and largely unregulated private health sector The Lao health system is organized through three public administrative levels – the central, provincial and district levels – and includes health centres and village-based health services. Most health-care services are provided by the public sector through provincial and district hospitals and health centres. However, there is a growing presence of private health-care providers, which are regulated to a limited extent. It is common for health-care professionals to work in the public and private sectors simultaneously. In 2023, the public health system consisted of 10 central hospitals, 17 provincial hospitals, 135 district hospitals and more than 1070 health centres (20). Health financing is characterized by low levels of government spending on health and a high reliance on out-of-pocket (OOP) payments and external funding. In 2021, the share of domestic government expenditure on health was 24.1% as a share of total health expenditure, the share of OOP payments was 29.5% as a share of total health expenditure, and the share of donor funding was 39.6% as a share of total health expenditure. Domestic government expenditure on health remains underfunded at 4.1% of general government expenditure (general government expenditure includes domestic government expenditure on health and donor funding through the government budget system) in 2021 (0.7% of gross domestic product) (21). Other key challenges concern the quality of health services, the availability and equal distribution of competent and qualified health-care workers, including training and development for health workers, the quality and use of data, and the strengthening of disease surveillance systems and outbreak response capabilities (22). The HSRS 2021–2030 addresses these challenges through five pillars: health service delivery; human resources for health; governance, management and coordination; health financing; and health information, planning, monitoring and evaluation (2). The National Health Insurance, launched in 2016, is an essential component of the HSRS to increase financial and social protection, especially for the poor (23). 6LAO PEOPLE’S DEMOCRATIC REPUBLIC-WHO COUNTRY COOPERATION STRATEGY 2024–2028 Health programmes have seen significant progress, but challenges remain Despite challenges such as COVID-19 and other disease outbreaks, the Lao People’s Democratic Republic has made noteworthy improvements in health indicators. Future progress, however, is threatened by an underfunded health sector and a weak economy, as well as various risks such as climate change, environmental threats and NCDs linked to changing lifestyles (24). Notable progress has been made in reducing malaria cases. HIV prevalence is low overall but increasing among men who have sex with men. Sexually transmitted infections, particularly syphilis, are also on the rise, and tuberculosis (TB) remains a widespread problem (25,26). Child and newborn, infant and maternal mortality rates have declined significantly, but preventable deaths due to poor-quality health care remain a concern (7). High routine immunization coverage achieved during past decades declined during the COVID-19 pandemic, which lead to a rise in vaccine-preventable disease outbreaks such as diphtheria and pertussis. (27). Strengthened public health emergency preparedness and response capacity is closing gaps The Lao People’s Democratic Republic is vulnerable to a range of public health threats. Over the past decade, it has managed outbreaks of dengue, circulating vaccine-derived poliovirus type 1 (cVDPV1), measles, avian influenza, seasonal influenza, hepatitis A, diphtheria and COVID-19, and has responded to other critical health threats such as flooding. Although much progress has been made in recent years to strengthen health security, the COVID-19 pandemic has highlighted the need for stronger and more resilient systems across health care and other sectors during public health emergencies. A health facility assessment conducted amid the COVID-19 pandemic revealed that only 2% of all facilities had a basic level1 of sanitation services (28). Joint missions to the field revealed that several hospitals and health centres did not adhere to minimum standards to provide safe services to patients. This included leaking water pipes, unstable building infrastructure, outdated equipment, absence of sufficient electricity lines, and broken floor tiling. These issues seriously threaten the quality and safety of health-care services and the lives of patients (Dr Ying-Ru J Lo, WHO, unpublished internal mission report, 19 January 2023). 1 Basic service levels are defined by the WHO/UNICEF Joint Monitoring Programme. See: https://washdata.org/ 7LAO PEOPLE’S DEMOCRATIC REPUBLIC-WHO COUNTRY COOPERATION STRATEGY 2024–2028 Partner landscape and WHO’s leadership in health – working with partners to protect and promote health WHO serves as the directing and coordinating agency for health in the UN system. Its role involves providing guidance on global health matters, shaping health research priorities, setting norms and standards and formulating evidence-based policy options. In the Lao People’s Democratic Republic, WHO collaborates with local authorities on the provision of technical and operational assistance, the design and implementation of health policies and legislations, and the monitoring and supervision of progress. Numerous partners, including the Asian Development Bank, the World Bank, other multilateral and bilateral donors, the wider UN family and international and national nongovernmental organizations, are strongly committed to protecting and promoting health in the Lao People’s Democratic Republic. Many of them directly support WHO and the Government. The outbreak of COVID-19 led to a significant increase in the scale of assistance provided by partners, from US$ 9.2 million in 2020 to US$ 138.3 million in 2021 (21). The UNCT consists of 25 UN agencies that actively work together. The UNSDCF 2022–2026 is responsible for planning and implementing UN activities to support the implementation of the 2030 Agenda (3). 2.3 CONTEXT 8LAO PEOPLE’S DEMOCRATIC REPUBLIC-WHO COUNTRY COOPERATION STRATEGY 2024–2028 9LAO PEOPLE’S DEMOCRATIC REPUBLIC-WHO COUNTRY COOPERATION STRATEGY 2024–2028 National vision: Health for all by all Goals: Achieving UHC, graduating from LDC status and attaining SDGs by 2030 Source: HSRS 2021–2030 (2). The 17 SDGs of the 2030 Agenda for Sustainable Development were adopted by all UN Member States in 2015. In addition to the 17 SDGs, the Lao People’s Democratic Republic adopted SDG 18 “Live in safety from unexploded ordnance (UXO)” to address one of the country’s major obstacles to development. SDG 3 “Ensure healthy lives and promote well-being for all at all ages” is underpinned by 13 health-related targets. Almost all the other SDGs relate directly or indirectly to health, with SDG 6 “Ensure availability and sustainable management of water and sanitation for all” and SDG 13 “Take urgent action to combat climate change and its impacts” being particularly relevant to the country’s collaboration with WHO. The NSEDP 2021–2025 constitutes the framework for implementing the SDGs in the Lao People’s Democratic Republic. To advance sustainable development in the country, it is necessary to achieve more inclusive development by promoting better and more equitable access to quality services. This requires the mobilization of resources to compensate for the country’s current financial challenges, in particular the diminishing financial scope for investment in the social sectors and the increasing debt repayment obligations. It also requires careful planning for graduation from LDC status to sustain essential services during such transition based on a thorough assessment of different donor and country approaches. The 9th HSDP 2021–2025 represents the efforts of the Ministry of Health (MOH) to advance the national health and development agenda under the vision of Health for all by all. It aims to develop a health workforce for quality services; implement UHC with a 3. The Lao People’s Democratic Republic’s vision for health – Health for all by all 10 LAO PEOPLE’S DEMOCRATIC REPUBLIC-WHO COUNTRY COOPERATION STRATEGY 2024–2028 focus on hygiene, prevention, health measures and health promotion; strengthen health sector financing and achieve self-sufficiency; improve structures and procedures of the health-care system; and enhance the health information system. The HSRS 2021–2030 provides strategic direction for the country to strengthen primary health care (PHC). It focuses on improving the efficiency, resilience and sustainability of the health system to progress towards UHC and other health-related SDGs. The National Health Sector Adaptation Strategy to Climate Change (NHSAS) 2019–2025 provides strategic direction to strengthen the capacity of the public health sector and communities to prevent and protect the health of people from unstable and changing climate conditions (29). With the CCS 2024–2028, WHO’s support to the country is aligned with the goals of the national health and development sector plans and strategies, helping to address the country’s current and future challenges and supporting the country in achieving the SDGs by 2030. WHO has identified a set of strategic deliverables and outputs (Annex 1) to help achieve the strategic priorities of the CCS and, at the same time, the priorities of the country. To improve health and reduce disparities in health, a gender and equity lens will be applied across all strategic priorities to ensure that everyone benefits equally from progress towards better health. A comprehensive overview of the linkages between national and country levels as well as regional and global priorities is provided in Annex 2. 11 LAO PEOPLE’S DEMOCRATIC REPUBLIC-WHO COUNTRY COOPERATION STRATEGY 2024–2028 Strategic priority 1: Promoting sustainable and resilient health systems toward universal health coverage STRATEGIC DELIVERABLE 1.1 Equitable access to quality primary health care strengthened Building on the health sector reforms commenced in 2014 (30), the MOH continues to prioritize PHC in the ongoing health sector reform (2021–2030), with the overarching goal of achieving UHC. At its core, PHC seeks to provide equitable access to integrated, people-centred health- care services, especially for poor and vulnerable populations residing in remote areas. Achieving PHC advances UHC, which represents the aspiration that all people should have access to quality health services without suffering from financial hardship. While progress has been made in achieving UHC, including the development of essential health-care packages for each level of care and legal frameworks on public health, more investments are necessary in the coming years. In 2019, progress towards achieving essential health service coverage, as per the SDG indicator 3.8.1, was only 50% in the Lao People’s Democratic Republic. Specifically, there is a need to improve financial protection, considering the SDG indicator 3.8.2 on catastrophic health spending. In 2018-2019, 8.4% of the population spent more than the SDG threshold of 10% on OOP payments for health from their household budget. Additionally, 4.1% surpassed the SDG threshold of 25% on such payments (31). PHC plays a key role in improving coverage and equity of access to reproductive, maternal, newborn, child and adolescent health (RMNCAH) services. Over the last decade, service coverage for RMNCAH was enhanced, accompanied by significant accomplishments. The 4. WHO’s collaboration in and with the Lao People’s Democratic Republic – a strategic agenda toward better health and well-being for all people 4.1 12 LAO PEOPLE’S DEMOCRATIC REPUBLIC-WHO COUNTRY COOPERATION STRATEGY 2024–2028 estimated number of pregnant women who died per 100 000 live births dropped from 579 in 2000 to 126 in 2020, which represents a remarkable 78.7% decrease and one of the fastest falling rates in the world (32). However, child and maternal mortality rates remain among the highest in South-East Asia, with children from the poorest quintile of households being 2.8 times more likely to die than children from the richest quintile. Underlying this concern is the inadequate practice of exclusive breastfeeding and poor nutritional statuses contributing to high rates of stunted, underweight and wasted children under age 5 (33%, 21%, and 9%, respectively, as of 2017) (33). To strengthen equitable access to PHC, WHO will support the MOH in enhancing integrated, people-centred service delivery, including improving the quality and safety of these services. This requires support at the grassroots level aimed at empowering communities to manage health programmes. It also necessitates the availability of quality-assured, affordable medicines, including safe traditional medicines, as well as necessary equipment at the PHC level. To promote this, WHO will assist the Government in strengthening the rational use of medicines, including antimicrobials. To enhance the effectiveness and sustainability of collaborative interventions, efforts will be undertaken to monitor and evaluate health programmes, particularly at the PHC level, and to generate data for policy-making. In light of the underfunded National Health Insurance, improving the quality and safety of essential health services will also require significant and innovative efforts in sustainable health financing. Due to the country’s economic challenges, careful adjustments are needed in the implementation of the Health Financing Strategy 2021–2025 and the National Health Insurance Strategy 2021–2025. Considering this, WHO will collaborate with the MOH to advocate for the promotion of sustainable health financing. This will involve identifying modalities to increase government health spending and allocate resources for health, particularly at PHC level. Throughout these efforts, working in partnership with relevant sectors and development partners remains crucial to achieve better health outcomes in the Lao People’s Democratic Republic. STRATEGIC DELIVERABLE 1.2 Adequate investment in human resources for health ensured Human resources for health (HRH) is an important component of the national health system to ensure the delivery of quality, patient-centred health care and services at all levels. The promotion of these is therefore an essential priority of the 9th HSDP 2021–2025 (1). However, much remains to be done to provide equal access to well-trained health professionals for all people in the Lao People’s Democratic Republic. In 2022, the density of HRH (specialists, medical doctors and allied health workers such as medical assistants, nurses and midwives) was 1.23 health-care personnel per 1000 population. This is well below the WHO-recommended overall density of 4.45 doctors, nurses, and midwives per 1000 population to meet the health-care needs of the population. It is also well below the national benchmark of 1.7 health-care professionals per 1000 population (34). 13 LAO PEOPLE’S DEMOCRATIC REPUBLIC-WHO COUNTRY COOPERATION STRATEGY 2024–2028 WHO is committed to working closely with the Government to support efforts per the National Human Resources for Health Development Strategy 2021–2030 to increase and equally distribute qualified health workers, particularly in communities of remote areas. Activities over the coming years will focus on improving the quality of medical education to produce competent and qualified health-care workers for better and safer services. In addition, WHO aims to help strengthen HRH governance and improve recruitment, distribution and retention of health-care workers through an improved human resource information management system. In all these efforts, effective coordination among development partners will facilitate the path toward equitable access to a skilled, motivated and supported health workforce. STRATEGIC DELIVERABLE 1.3 Central role of governance sector in leading and sustaining health gains enhanced Improved governance and administration and an equal, fair society protected by rule of law is a government priority (18) and a strategic priority of the UNSDCF 2022–2026 (3). Governance is among the eight priority programmes of the HSDP 2021–2025 and the HSRS 2021–2030 (2). Indeed, the governance sector plays a critical role in integrating efforts to strengthen the efficiency, transparency, accountability and effectiveness of health institutions in both the public and private sectors, including through better quality and use of data to advance the health agenda. During the COVID-19 pandemic, the governance sector announced and enforced directives formulated by the MOH, allocated resources and tasked the local administration to lead the successful COVID-19 response. Similar approaches were used previously for advancing civil vital registration, such as birth and death registries, and building an integrated health information system using the District Health Information System 2 (DHIS2) as the single digital health data platform (35). A WHO-supported initiative of the MOH and the Ministry of Home Affairs – CONNECT2 – enhances trust, ownership and leadership of local communities in health, particularly among rural and marginalized groups (36). The governance sector plays a central role in this approach. CONNECT is being rolled out to villages by local authorities to improve trust and health equity, address underlying social health determinants and strengthen health governance. WHO will continue to support the development and implementation of key health policies and strategies, laws and regulations as well as data governance. In addition, WHO will focus on expanding the reach and use of health information systems to promote data- driven planning and capacity of local administration for public services such as civil vital registration and PHC, involving the public and private sector, including civil society. Promoting collaboration with other line ministries, including the National Assembly, for example, on tobacco and nutrition policies, and health financing, will be another key element of WHO’s support for better governance. 2 Community Network Engagement for Essential Healthcare and COVID-19 Responses through Trust 14 LAO PEOPLE’S DEMOCRATIC REPUBLIC-WHO COUNTRY COOPERATION STRATEGY 2024–2028 Strategic priority 2: Providing protection for communities from health emergencies and diseases STRATEGIC DELIVERABLE 2.1 Progress made towards national and subnational systems and capacities to prevent, prepare for and respond to public health threats in all provinces Preventing, preparing for and responding to emerging infectious diseases and public health emergencies is a priority for the Lao People’s Democratic Republic. The country has demonstrated strong progress in improving core capacities for surveillance and response under the International Health Regulations (IHR) (2005) and while the COVID-19 pandemic was an unprecedented challenge, it also acted as a stimulator for enhancing health security in the country. In 2022, the average of all IHR capacities was 53% compared to 35% in 2018 (37). For more than a decade, this improvement has been guided by multi-year national health security workplans, using the Asia Pacific Strategy for Emerging Diseases and Public Health Emergencies as a framework for action. Notable achievements include the formation of a network comprising 102 field epidemiologists; strengthened event-based surveillance to rapidly detect and respond to outbreaks and public health emergencies; the implementation of digitalized indicator-based surveillance across all districts; and the establishment of a robust monitoring and evaluation mechanism to identify areas requiring improvement. During the COVID-19 pandemic, capacity for polymerase chain reaction (PCR) testing was expanded throughout the country, and efforts were made to strengthen laboratory referral networks, thereby increasing laboratory testing and genomic sequencing capacity. However, certain gaps remain, particularly in terms of 4.2 15 LAO PEOPLE’S DEMOCRATIC REPUBLIC-WHO COUNTRY COOPERATION STRATEGY 2024–2028 improving multisectoral collaboration during public health emergencies, ensuring an adequate supply of qualified human resources, using data for decision-making and translating lessons learned into actionable improvements. To address these gaps, a stepwise and systems-strengthening approach will be pursued over the next few years, implemented through a national health security workplan for 2022–2025 (38). Using this approach will contribute to building public health preparedness and response systems, strengthening integrated surveillance supported by laboratory data, and improving surveillance of antimicrobial resistance and drug use. As part of the decentralization efforts of the country, a particular emphasis will be placed on strengthening local capacity for emergency preparedness and response. In addition, WHO will support the MOH alongside partners to strengthen the implementation of the IHR (2005), guided by an updated Asia Pacific health security action framework. STRATEGIC DELIVERABLE 2.2 Communicable and neglected tropical disease prevention and elimination sustained Diseases such as TB, HIV and malaria and neglected tropical diseases have a profound impact on marginalized communities in the Lao People’s Democratic Republic. TB remains a widespread issue, with an estimated 11 000 new cases recorded in 2020 (25). While HIV prevalence is low in the general population (0.3% in 2019), an increase has been observed among men who have sex with men and transgender women (5% in 2020). Difficulties also remain with other sexually transmitted infections such as syphilis, especially among hard-to-reach populations. The Lao People’s Democratic Republic ranks third among the 10 countries worldwide with the highest age-standardized liver cancer mortality rate (39). Hepatitis B prevalence was estimated at 3–7% in the general population in 2016 (40), while hepatis C prevalence was at 1% in 2015 (41), with significant peaks in specific regions such as 38% in Samuoi district in Saravan province in 2022 (42). Remarkable strides have been made in the prevention and elimination of malaria. Cases have declined from 46 141 in 2012 to 2305 in 2022 (43), driven by malaria risk stratification, studies on therapeutic efficacy and research on the malaria vector. Noteworthy are the innovative malaria Accelerator Strategies designed to reach forest- goers, dedicated efforts from all government levels and strong community engagement. The country is gearing towards the elimination of malaria with the full support of WHO. Some neglected tropical diseases, including lymphatic filariasis, have been eradicated, and schistosomiasis elimination is within reach. Nevertheless, the Lao People’s Democratic Republic faces recurrent surges of dengue outbreaks, a trend seen across Asia. The necessary shift from merely focusing on vector control to clinical management of dengue will require enhanced efforts to improve PHC, service delivery and patient referral. 16 LAO PEOPLE’S DEMOCRATIC REPUBLIC-WHO COUNTRY COOPERATION STRATEGY 2024–2028 Over the next few years, WHO will work closely with the Government, partners and communities to implement a comprehensive set of strategies to achieve the ambitious goal of preventing and eliminating communicable and neglected tropical diseases, while ensuring sustainable impacts. These strategies are designed to promote the integration of health programmes and services (such as HIV, hepatitis B and syphilis) into maternal and child health services, improve the quality of care in hospitals, strengthen referral linkages between health centres and foster innovation in service delivery. WHO aims to ensure that the most marginalized and vulnerable communities will benefit from these undertakings. To achieve this goal, targeted interventions will be promoted, such as service delivery in prisons and closed settings, mobile clinics and community outreach programmes and civil society work with populations at high risk of HIV. Over the past 10 years, the Lao People’s Democratic Republic has made significant progress expanding routine immunization nationwide. The national immunization programme is considered a priority programme, and since 2001, immunization coverage has steadily increased. Childhood vaccination coverage against five major diseases – diphtheria, tetanus, pertussis (whooping cough), hepatitis B and haemophilus influenzae type b (DTP-hepB-Hib) – has increased significantly, from 57% in 2002 to 92% in 2022. Additionally, the country has successfully introduced COVID-19 vaccinations, achieving a 78% coverage rate across the whole population in 2023. Further targeted efforts in the coming years are needed to ensure that the hard-won gains made before the COVID-19 pandemic are not jeopardized. WHO will continue to use innovative approaches, such as integrating COVID-19 and childhood vaccination into RMNCAH services and promoting immunization demand through community engagement (CONNECT). STRATEGIC DELIVERABLE 2.3 Noncommunicable disease morbidity and mortality decreased With rapidly changing lifestyles, the burden of NCDs has increased in the Lao People’s Democratic Republic. About 60% of all deaths were attributed to NCDs in 2016 (44), and this percentage is projected to increase in conjunction with an ageing population. Stroke and ischaemic heart disease are the two leading causes of death in the Lao People’s Democratic Republic (45). The main risk factors for NCDs are tobacco use, unhealthy diets, physical inactivity and the harmful use of alcohol. To curb tobacco use, which cost the Lao economy an estimated 3.6 trillion Lao Kip in 2017 (2.3% of its gross domestic product) (46), the amended National Tobacco Control Law passed in 2021. This law tightens unit packaging and bans e-cigarettes from the market. Additional efforts to facilitate the increase of tobacco tax are underway. Salt, sugar and trans fats are common risk factors leading to high blood pressure and obesity in the Lao People’s Democratic Republic. Adding to this concern is the absence of domestic regulations on industrially produced trans-fats and partially hydrogenated oils in key food import partners, such as China, Indonesia, the United Arab Emirates and 17 LAO PEOPLE’S DEMOCRATIC REPUBLIC-WHO COUNTRY COOPERATION STRATEGY 2024–2028 Viet Nam (47). Over the coming years, WHO will continue to support the development of policies and regulations to reduce consumption of tobacco, e-cigarettes, salt, sugar and trans fats. The increasing burden of chronic diseases also calls for a comprehensive reform of the national health system. This involves creating a seamless continuum of care from health promotion to prevention, treatment, rehabilitation and palliative care. WHO will work with the Government to systematically strengthen the national health system with a focus on integrated, people-centred NCD care across all stages. To address the growing need for NCD prevention and management, the MOH has developed, with support from WHO, the multisectoral Policy on Prevention and Control of NCDs and the Lao Package of Essential Noncommunicable Disease Interventions for Primary Health Care (Lao PEN). Using Lao PEN will ensure optimal care for NCDs by empowering health workers through training and support. WHO will provide ongoing technical assistance for the nationwide rollout of Lao PEN, enhancing subnational capacities for NCD prevention, early detection and timely management, specifically at the PHC level. WHO will also aid in building human resources for NCDs by enhancing training in universities and public health schools and promote multisectoral collaboration on health promotion and the prevention of NCDs. 18 LAO PEOPLE’S DEMOCRATIC REPUBLIC-WHO COUNTRY COOPERATION STRATEGY 2024–2028 Strategic priority 3: Protecting health from climate change and environmental threats STRATEGIC DELIVERABLE 3.1 Environmental risks to health assessed and mitigated The health system and people of the Lao People’s Democratic Republic face significant vulnerabilities due to the health impacts of industrialization, environmental degradation, pollution and urbanization. Of particular concern is air pollution, which has been evaluated as moderately unsafe according to WHO guidelines (48). In 2022, the country was ranked as the 29th most polluted nation globally (49). Notably, air pollution tends to increase in the months leading up to the monsoon season. Agricultural activities, which play a crucial role in the country’s economy, are the main sources of air pollution in the Lao People’s Democratic Republic. The widespread practice of open burning, particularly in slash and burn agriculture, poses a significant threat to public health. Alarmingly, about 63% of the roughly 2800 child deaths attributed to acute lower respiratory infections were linked to air pollution in 2012 (50). In response to this pressing issue, WHO will support the Government in the coming years to strengthen intersectoral coordination and cooperation on health and the environment. Moreover, it will promote the use of high-quality monitoring data to facilitate policy action and provide health warnings to health workers and the public through mass media, and will educate the public on the consequences of practices that are harmful to health and the climate, such as open burning. Another important priority is occupational safety and health (OSH). The first regulation on OSH, which has been in force since 2019, constitutes the main pillar to detect occupational diseases and to be able to levy appropriate measures. However, despite its 4.3 19 LAO PEOPLE’S DEMOCRATIC REPUBLIC-WHO COUNTRY COOPERATION STRATEGY 2024–2028 existence, effective implementation faces challenges due to the lack of proper guidance for medical doctors to accurately identify and diagnose occupational diseases. This knowledge is essential to ensure that those affected can receive adequate compensation for their work-related health problems. To address this challenge, WHO will focus on promoting intersectoral cooperation and coordination in the field of OSH, to strengthen the capacity of medical doctors to detect and diagnose occupational diseases and to promote overall occupational health. In addition, the development of a robust risk-based surveillance system for occupational diseases will be supported to identify trends and potential risks as well as enable the recording of timely intervention and compensation measures. In tandem with efforts to enhance OSH, WHO will continue to address chemical safety management. The objective is to mitigate risks associated with hazardous chemicals and chemical products and their potential impact on exposed populations, preventing chemical-related diseases. Over the next few years, WHO will actively support initiatives aimed at raising public awareness about lead-free paint, asbestos-free construction materials and mercury-free medical devices to ensure safer environments for the population. STRATEGIC DELIVERABLE 3.2 Climate-related health risks addressed through a climate-adapted and low carbon health system The impact of climate change on the health and well-being of people in the Lao People’s Democratic Republic is becoming increasingly apparent, both directly through extreme climate events and indirectly through the strain on health systems. Health facilities are particularly vulnerable, often lacking resilience to climate-related risks such as floods and droughts. In addition, these facilities contribute to the problem through the emission of greenhouse gases and the improper treatment of waste, exacerbating environmental problems. Given the country’s vulnerability to climate change, the population is exposed to increased health risks, including waterborne and vector-borne diseases, food insecurity and malnutrition. Most health facilities in the country, particularly at the subnational level, are ill-prepared to address these challenges. The 2010 Strategy on Climate Change of Lao PDR (51) aimed at mainstreaming climate change mitigation and adaptation in the NSEDP 2021–2025 and building resilience to climate change in sectors critical to economic development and poverty reduction. Adaptation activities for the health sector focused on access to safe water and improved sanitation, surveillance to detect and respond to disease outbreaks, climate risk assessment, public awareness, strengthening governance, and capacity-building. This strategy resulted in the Climate Change Action Plan of Lao PDR for 2013–2020, which designated the Ministry of Natural Resources and Environment as the national coordinating authority for climate change mitigation and adaption, and the NHSAS 2019–2025. To improve the capacity of health facilities and ensure they are resilient to 20 LAO PEOPLE’S DEMOCRATIC REPUBLIC-WHO COUNTRY COOPERATION STRATEGY 2024–2028 worsening climate conditions and extreme weather events, the Safe Clean Green and Climate Resilient Healthcare Facilities Initiative has been implemented in 62 hospitals across six provinces in the last three years (52). To further strengthen capacity, particularly at the subnational level, WHO will support the implementation and update of the NHSAS and the development and implementation of a health national adaption plan (H-NAP) for building climate-resilient health systems. This support involves the establishment of a climate-informed early warning system for climate-sensitive diseases to enable timely responses. In addition, WHO will support integrated intervention packages for health-care facilities to ensure the provision of safe water, sanitation and waste management, and to promote environmentally sustainable, green and climate-resilient hospitals. STRATEGIC DELIVERABLE 3.3 WASH and health-care waste management improved In the face of a changing climate and increasing extreme weather, countries need sufficient and resilient water, sanitation and hygiene (WASH) systems, including health- care waste management, as well as good water quality to safeguard health, particularly in health-care facilities. While approximately 70% of health-care facilities have access to basic water services, there are noticeable gaps in the delivery of essential services related to sanitation, hygiene and health-care waste management, especially in health centres. Basic hygiene and waste management services are available in only 16% and 19% of health-care facilities, respectively, with health centres experiencing more pronounced disparities. Only 2% of all health-care facilities, regardless of size, have access to basic sanitation services (28). Efforts have been made to strengthen the WASH and waste management capacity of health-care facilities in recent years by putting WASH regulations and standards, including health-care waste management, into practice. The National Rural Water Supply Sanitation and Hygiene Strategy 2018–2030 provides the strategic direction to achieve basic and safely managed water supply and sanitation for health facilities. To ensure the availability of safe and clean drinking water for citizens, significant progress has been achieved in the implementation of water safety plans at the provincial and district levels. In the coming years, efforts will be needed to strengthen capacities at the subnational level to improve water quality. WHO will continue to support these efforts, with a stronger focus on sustainable improvements in WASH and waste management, and strengthened collaboration with the MOH, the UN and other development partners. As part of its support, WHO will work with partners to support the Government in developing a national strategic action plan, including a roadmap to achieve the SDG targets for the provision of WASH and health-care waste management services in all health-care facilities by 2025. In addition, WHO will work with the Government to ensure the availability of safe and clean drinking water for the population, especially in communities. 21 LAO PEOPLE’S DEMOCRATIC REPUBLIC-WHO COUNTRY COOPERATION STRATEGY 2024–2028 Critical and cross-cutting enablers in support of the strategic priorities Communicating for health WHO developed the Communication for Health (C4H) approach to leverage the full power of strategic communication to improve public health outcomes. C4H is evidence- informed and evaluation-driven. It brings together a comprehensive range of disciplines, tools and techniques – from behavioural and social science to storytelling, data-driven monitoring, evaluation and learning – to ensure communication interventions are designed and implemented in a way that is most likely to deliver a health impact. C4H works across existing, well-established areas of communication, including corporate or external communications, risk communications and community engagement, and social and behaviour change communication. In the Lao People’s Democratic Republic, as in other countries, people are living longer lives with more complex health needs. Simultaneously, the options people face, in terms of lifestyle, health-care decision-making and health-impacting behaviour, are rapidly broadening, as are their sources of information and media consumption habits. WHO will work with the MOH, line ministries, national organizations, media, communities and other stakeholders to use C4H (within and in addition to technical programmes) to improve health outcomes at individual, community and societal levels. This includes empowering people to increase health literacy to make healthy choices for themselves and their families, supporting health-seeking behaviour and service delivery, and advocating for policy choices. 4.4 22 LAO PEOPLE’S DEMOCRATIC REPUBLIC-WHO COUNTRY COOPERATION STRATEGY 2024–2028 Reaching the unreached Unreached populations in the Lao People’s Democratic Republic are influenced by socioeconomic factors, stigma, discrimination and access barriers to health care. Key factors contributing to being unreached include poverty, inequality, ethnicity, geography, road access, education, migration and child marriage. Poverty and inequality are prevalent in the country, with marked differences between districts in terms of inequality rates. The country is culturally diverse, with 49 recognized ethnic groups, each with its own geographical distribution. Road infrastructure in rural areas is limited, affecting access to health care. Education levels play a significant role in poverty rates, with those without formal education being more likely to live in poverty. Child marriage is prevalent, with the Lao People’s Democratic Republic having the highest child marriage rate in South-East Asia (33). To help address the health needs of unreached populations in the Lao People’s Democratic Republic, WHO will need to work with governments, civil society, communities and partners to better understand the complex factors influencing access to health care. Strategies should focus on reducing poverty and inequality, improving education, expanding road infrastructure, promoting awareness about child marriage laws and strengthening health-care services and immunization programmes to improve the health outcomes of these populations. Leveraging digital solutions for health The years of the COVID-19 pandemic have demonstrated first-hand the power of digital technologies and solutions in health. Their successful adoption meant better disease surveillance; improved information sharing with policy-makers, health-care workers and other key stakeholders, including the public; and better care for those in need through improved electronic medical records. Digital technologies will continue to play a key role in health systems strengthening, including PHC, responding swiftly to emergencies and increasing health literacy as well as health-seeking behaviours in the Lao People’s Democratic Republic. To leverage the full potential of digitalization for the health sector and build a sustainable digital health ecosystem, the MOH launched its first-ever Digital Health Strategy in 2023 (35). With this strategy, the country seeks to further invest in providing guidance and building capacity of governmental stakeholders, the health workforce and communities to ensure people have the necessary skills to utilize digital solutions to address health system challenges. Building a digital health ecosystem in the Lao People’s Democratic Republic also requires investments in technology components, including standards, applications and infrastructure. 23 LAO PEOPLE’S DEMOCRATIC REPUBLIC-WHO COUNTRY COOPERATION STRATEGY 2024–2028 Over the coming years, WHO will support the MOH in implementing this strategy with the objectives to harmonize systems, avoid fragmentation, build digital literacy, improve data quality and use and increase knowledge, skills and participation in digital health. Driving and measuring country impact Over the past few decades, the Lao People’s Democratic Republic has made significant investments in improving their strategic information systems, reorienting progressively from simply measuring input and processes to documenting results. As digitalization is moving to the centre stage of data-driven national health strategies, the need for demonstrating impact, accounting for investments and linking data to policy-making calls for rethinking our measurement frameworks and how we use data with purpose. Using multiple sources of data, including from surveillance and programmes, and triangulating such data will be critical to project future targets and work backwards with determining milestones needed to drive impact. DHIS2 will be the basic data platform. Multiple specialized data platforms will be added for reflecting services delivery, projecting disease outbreaks and determining climate data relevant to policy- making, implementation and resource allocation at all levels. 24 LAO PEOPLE’S DEMOCRATIC REPUBLIC-WHO COUNTRY COOPERATION STRATEGY 2024–2028 25 Providing efficient and effective support as One WHO Celebrating its 75th anniversary in 2023, WHO reflected on historic achievements and important health milestones in the Lao People’s Democratic Republic. As the first UN agency to establish an office in the country in 1962, WHO has been a trusted partner for more than 60 years. WHO’s work in the country has been supported by an extensive range of governments, health and development agencies, foundations and private sector partners. The support of the WHO country office builds on the strength of WHO’s global and regional platforms as a convener and steward of global standards, frameworks and conventions, as well as WHO’s high level of technical and policy expertise at all levels of the Organization. To implement the CCS 2024–2028, WHO will continue to leverage the strengths of working as One WHO, with a particular focus on ensuring efficient and effective support, including through new ways of working spelled out in For the Future and summarized in Box 1 below. Box 1: Ways of working and approaches of For the Future 1. Finding new approaches to meet future challenges (innovation) 2. Working backwards from the longer-term goal (backcasting) 3. Taking a systems approach, with universal health coverage as the foundation 4. Building solutions from the ground up (grounds up) 5. Driving and measuring country impact 6. Promoting health, beyond the health sector 7. Strategic communications Source: For the future: towards the healthiest and safest region (6) The CCS 2024–2028 aims to increase support for the decentralization and translation of policies at the national level into actual implementation at the subnational level. During the COVID-19 pandemic, the WHO country office maximized its technical assistance at MODES OF COOPERATION 5. Implementing the strategic agenda – working as One WHO in collaboration with partners within and beyond the health sector 5.1 26 LAO PEOPLE’S DEMOCRATIC REPUBLIC-WHO COUNTRY COOPERATION STRATEGY 2024–2028 the subnational level and enhanced the role of coordination and C4H. The work of WHO has temporarily shifted towards supporting operations on the ground and enhancing work with local communities. To further improve coordination with communities and strengthen the capacities of local health staff, technical support at the subnational level will continue to be of great importance in the coming years. The WHO personnel have grown over the past years and will be adjusted to respond adequately to the rapidly emerging and changing needs in the country. Collaborating with partners within and beyond the health sector to maximize impact Achieving the CCS strategic deliverables and priorities requires close collaboration with partners, including partners beyond the health sector. The COVID-19 pandemic highlighted the increasing importance of working with sectors outside health. Current challenges, such as inflation, declining health budgets and a shift from maternal and child health and infectious diseases to NCDs and climate change, further underscore the need for closer collaboration with other sectors. Working with multisectoral partners over the coming years will be essential to achieving UHC, especially given the planned graduation from LDC status and the related transition from external donor funding to domestic funding. Building on its efforts to strengthen partnerships, WHO will continue to promote greater coordination and collaboration among different actors in the country. By using its role as a facilitator and its convening power, WHO will actively promote coordination between governmental bodies from different line ministries and the National Assembly as well as nongovernmental entities, including at the subnational level. In addition, WHO aims to support the MOH in building capacity to facilitate coordination among partners and streamline communication between departments and sectors. As part of the UNCT, WHO will work closely with UN agencies to implement the UNSDCF 2022–2026. WHO is involved in all four strategic priorities of the UNSDCF: 1) people’s well-being; 2) inclusive prosperity; 3) governance and the rule of law; and 4) environment, climate change and resilience. WHO also serves on the programme oversight committee of the UN in the Lao People’s Democratic Republic. WHO co-chairs the health sector working group, which provides progress reports to the Government roundtable co-chaired by the UN Resident Coordinator. The UN mechanism is critical to work with implementing partners on programmes and initiatives that involve various sectors, such as the One Health approach. Together, the Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO), the United Nations Environment Programme (UNEP), WHO and the World Organization for Animal Health (WOAH) carry out the One Health initiative because many line ministries are often involved. For example, antibiotic surveillance and stewardship in health facilities requires the involvement of human and animal health, agricultural and environmental sectors. FAO, UNEP and WOAH play crucial roles in supporting the respective line ministries in the implementation of the multisectoral One Health approach. 5.2 27 LAO PEOPLE’S DEMOCRATIC REPUBLIC-WHO COUNTRY COOPERATION STRATEGY 2024–2028 Monitoring the implementation of the CCS holds significant importance in ensuring the effective execution of strategic priorities within the desired timeframe. This monitoring process also allows for the reassessment, necessary updates and adjustments to various aspects of the CCS to remain on track to achieve the desired outcomes. To facilitate the tracking of progress, a results framework has been created (Annex 3). This framework includes outcome-level indicators and targets for each strategic priority and serves as the primary tool for measuring the success of the joint effort. At the midpoint of the CCS cycle, WHO will assess progress in its implementation and, as part of this process, will determine whether expected outcomes are on track. It will identify obstacles and risks to implementation and use these findings to potentially revise the strategic agenda. This mid-term review will engage the WHO country office personnel and will be overseen by the Head of the WHO country office in the Lao People’s Democratic Republic. As the CCS cycle concludes, a comprehensive evaluation will be conducted as part of the end-of-term review. This evaluation will focus on assessing the achievement of the indicators and targets set out in the results framework. In addition, notable achievements, gaps and aspects that have enabled or hindered the implementation of the strategic priorities will be examined. These findings and lessons from the CCS 2024–2028 implementation will be used to inform the subsequent CCS. The review will be led by the Head of the WHO country office and will involve WHO country office staff and health sector stakeholders. 6. Monitoring progress to learn and improve 28 LAO PEOPLE’S DEMOCRATIC REPUBLIC-WHO COUNTRY COOPERATION STRATEGY 2024–2028 References 1. Summary of the implementation of the 8th five-year health sector development plan (2016–2020) and the 9th five-year health sector development plan (2021– 2025). Vientiane: Ministry of Health of the Lao People’s Democratic Repubilc; 2020. 2. Health sector reform strategy 2021–2030. Vientiane: Ministry of Health of the Lao People’s Democratic Republic; 2022. 3. Lao PDR - United Nations sustainable development cooperation framework 2022–2026. Vientiane: United Nations Lao PDR; 2021 (https://laopdr.un.org/ en/174699-lao-pdr-united-nations-sustainable-development-cooperation- framework-2022-2026, accessed 21 August 2023). 4. Thirteenth general programme of work 2019–2025. Geneva: World Health Organization; 2019 (https://www.who.int/about/what-we-do/thirteenth- general-programme-of-work-2019---2023, accessed 9 May 2023). 5. White paper of fourteenth general programme of work 2025–2028. Geneva: World Health Organization; [in press]. 6. For the future: towards the healthiest and safest region. Manila: World Health Organization Regional Office for the Western Pacific; 2020 (https://www.who. int/publications/i/item/WPR-2020-RDO-001, accessed 9 May 2023). 7. UN common country analysis. Vientiane: United Nations Lao PDR; 2021 (https://laopdr.un.org/sites/default/files/2022-02/CCA%2012072021.pdf, accessed 9 May 2023). 8. Lao PDR statistical yearbook 2022. Vientiane: Lao Statistics Bureau, Ministry of Planning and Investment of the Lao People’s Democratic Republic; 2023. 9. World population prospects 2019. Volume II demographic profiles. New York (NY): United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division; 2019. 10. Rural population (% of total population) – Lao PDR [website]. Washington (DC): World Bank; n.d. (https://data.worldbank.org/indicator/SP.RUR.TOTL., accessed 9 August 2023). 29 LAO PEOPLE’S DEMOCRATIC REPUBLIC-WHO COUNTRY COOPERATION STRATEGY 2024–2028 11. Results of population and housing census 2015. Vientiane: Lao Statistics Bureau, Ministry of Planning and Investment of the Lao People’s Democratic Republic; 2016. 12. Indigenous peoples planning framework: Ethnic Group Development Plan. Lao PDR: Health Sector Governance Program. Manila: Asian Development Bank; 2015 (https://www.adb.org/sites/default/files/linked-documents/42203-025- ippfab.pdf, accessed 5 August 2023). 13. National human development report Lao PDR: Youth as drivers for sustainable development. Vientiane: United Nations Development Programme; 2022 (https://www.undp.org/sites/g/files/zskgke326/files/2022-11/NHDR2022_ LaoPDR_Report%20Brief_ENG_0.pdf, accessed 9 May 2023). 14. World population prospects 2022 [website]. New York (NY): United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division; 2022 (https://population.un.org/wpp/Graphs/DemographicProfiles/Pyramid/418, accessed 8 August 2023). 15. Overview. In: The World Bank in Lao PDR [website]. Washington (DC): World Bank; 2023 (https://www.worldbank.org/en/country/lao/overview, accessed 9 May 2023). 16. 2021 progress report: Lao PDR–United Nations partnership framework 2017-2022. Vientiane: United Nations Lao PDR; 2022 (https://laopdr.un.org/ en/176688-lao-pdr-united-nations-partnership-framework-sustainable- development-2021-progress-report, accessed 9 May 2023). 17. Global hunger index Lao PDR [website]. Dublin/Bonn; Concern Worldwide and Welthungerhilfe; 2022 (https://www.globalhungerindex.org/laos.html, accessed 9 May 2023). 18. 9th five-year national socio-economic development plan 2021–2025. Vientiane: Government of the Lao People’s Democratic Republic; 2021. 19. Vision 2030 and 10-year socio-economic development strategy (2016–2025). Vientiane: Ministry of Planning and Investment of the Lao People’s Democratic Republic; 2016 (https://data.laos.opendevelopmentmekong.net/library_record/ vision-2030-and-tenyear-socioeconomic-development-strategy-20162025, accessed 8 August 2023). 20. Health facility master list. Vientiane: Ministry of Health of the Lao People’s Democratic Republic; 2023. 30 LAO PEOPLE’S DEMOCRATIC REPUBLIC-WHO COUNTRY COOPERATION STRATEGY 2024–2028 21. Lao national health accounts reports. Vientiane: Ministry of Health of the Lao People’s Democratic Republic; 2023. 22. Laos health strategy 2019–2023. Washington (DC): United States Agency for International Development; 2019 (https://www.usaid.gov/sites/default/ files/2022-05/USAID_Laos_Health_Strategy_2019-2023.pdf, accessed 9 May 2023). 23. National social protection strategy of Lao PDR, vision 2030, goal 2025. Vientiane: Ministry of Labour and Social Welfare of the Lao People’s Democratic Republic; 2020 (https://data.thailand.opendevelopmentmekong.net/en/laws_record/ national-social-protection-strategy-of-lao-pdr-2025, accessed 9 May 2023). 24. Improving health systems to ensure health for all [policy brief]. Vientiane: World Health Organization; 2022. 25. Tackling malaria, HIV, tuberculosis and neglected tropical diseases [policy brief]. Vientiane: World Health Organization; 2022. 26. CHAS annual report. Vientiane: CHAS; 2021. 27. Ensuring immunization through the life course [policy brief]. Vientiane: World Health Organization; 2022. 28. Country case study: Lao national WASH survey 2021. Manila: World Health Organization Regional Office for the Western Pacific; 2023. 29. National health sector adaption strategy to climate change 2019-2025. Vientiane: Ministry of Natural Resources and Environment of the Lao People’s Democratic Republic; 2017. 30. Health sector reform strategy and framework till 2025. Vientiane: Ministry of Health of the Lao People’s Democratic Republic; 2016. 31. Tracking universal health coverage: 2021 global monitoring report. Geneva: World Health Organization and International Bank for Reconstruction and Development/The World Bank; 2021. 32. Trends in maternal mortality 2000 to 2020. Estimates by WHO, UNICEF, UNFPA, World Bank Group and UNDESA/Population Division. Geneva: World Health Organization; 2023 (https://www.who.int/publications/i/item/9789240068759, accessed 9 May 2023). 31 LAO PEOPLE’S DEMOCRATIC REPUBLIC-WHO COUNTRY COOPERATION STRATEGY 2024–2028 33. The situation of children and women: Lao People’s Democratic Republic. Vientiane: United Nations Children’s Fund; 2019 (https://www.unicef.org/laos/ reports/situation-children-and-women-laoprd, accessed 14 August 2023). 34. Annual report on health personnel distribution. Vientiane: Ministry of Health of the Lao People’s Democratic Republic; 2022. 35. Digital health strategy 2023–2027. Vientiane: Ministry of Health of the Lao People’s Democratic Republic; 2023. 36. Governors briefed on national expansion of community engagement initiative: CONNECT. Vientiane: World Health Organization; 2023 (https://www.who.int/ laos/news/detail/10-03-2023-governors-briefed-on-national-expansion-of- community-engagement-initiative--connect, accessed 15 August 2023). 37. IHR score per capacity: Lao PDR. In: e-SPAR [website]. Geneva: World Health Organization; 2022 (https://extranet.who.int/e-spar, accessed 14 August 2023). 38. National health security workplan for 2022–2025. Vientiane: Ministry of Health of the Lao People’s Democratic Republic; 2022. 39. Estimated number of new cases in 2020, liver, both sexes, all ages. In: Cancer today [website]. Lyon: International Agency for Research on Cancer; 2020 (https://gco.iarc.fr/today/online-analysis-table?v=2020&mode=pop ulation&mode_population=countries&population=900&populations=900 &key=asr&sex=0&cancer=11&type=0&statistic=5&prevalence=0&popula tion_group=0&ages_group%5B%5D=0&ages_group%5B%5D=17&group_ cancer=0&include_nmsc=0&include_nmsc_other=1#collapse-by_country accessed 7 August 2023). 40. Polaris observatory collaborators: Global prevalence, treatment, and prevention of hepatitis B virus infection in 2016: A modelling study. Lancet Gastroenterol Hepatol. 2018;3(6):383–403. doi: 10.1016/S2468-1253(18)30056-6. 41. Hepatitis in the Western Pacific Region. Geneva: World Health Organization; n.d. (https://cdn.who.int/media/docs/default-source/documents/health- topics/hepatitis/click-here---hepatitis-in-the-western-pacific-region. pdf?sfvrsn=2899b67b_0, accessed 15 August 2023). 42. Black A, Virachith S, Khounvisith V, Hefele L, Paboriboune P, Hübschen K. High exposure to hepatitis C virus in Saravan, southern Laos: Identification of several risk practices. Lancet Reg Health West Pac. 2022;29(1):100642. doi: 10.1016/j. lanwpc.2022.100632. 32 LAO PEOPLE’S DEMOCRATIC REPUBLIC-WHO COUNTRY COOPERATION STRATEGY 2024–2028 43. Eliminating malaria in Lao PDR: 460 000 to 2300 cases in 25 years. Vientiane: World Health Organization; 2023 (https://www.who.int/laos/news/ spotlights/460000-to-2300-eliminating-malaria-in-lao-pdr#:~:text=Driven%20 by%20new%20’accelerator’%20strategies,education%20brought%20 significant%20economic%20consequences, accessed 14 August 2023). 44. Noncommunicable diseases Lao People’s Democratic Republic 2018 country profile. Geneva: World Health Organization; 2018. 45. Lao People’s Democratic Republic [website]. Seattle (WA): The Institute for Health Metrics and Evaluation; n.d. (https://www.healthdata.org/research- analysis/health-by-location/profiles/laos, accessed 15 August 2023). 46. Investment case for tobacco control in Lao PDR: The case for scaling up WHO FCTC implementation. New York (NY): Ministry of Health of the Lao People’s Democratic Republic, RTI International, United Nations Development Programme, Secretariat of the WHO FCTC, World Health Organization; 2022 (https://www.undp.org/laopdr/publications/investment-case-tobacco-control- lao-pdr-case-scaling-who-fctc-implementation, accessed 14 August 2023). 47. Lao PDR food products imports by country in US$ Thousand 2020. In: World Integrated Trade Solution [website]. Washington (DC): World Bank; 2021 (https:// wits.worldbank.org/CountryProfile/en/Country/LAO/Year/LTST/TradeFlow/ Import/Partner/by-country/Product/16-24_FoodProd, accessed 15 August 2023). 48. WHO global air quality guidelines. Geneva: World Health Organization; 2021 (https://www.who.int/publications/i/item/9789240034228, accessed 28 August 2023). 49. Air quality in Laos [website]. Goldach: IQAir; 2023 (https://www.iqair.com/laos, accessed on 5 August 2023). 50. Climate and health country profile – 2015, Lao People’s Democratic Republic. Geneva: World Health Organization; 2016. 51. Strategy on climate change of Lao PDR. Vientiane: Ministry of Natural Resources and Environment of the Lao People’s Democratic Repubilc; 2012 (https://www. undp.org/laopdr/publications/national-strategy-climate-change-lao-pdr, accessed 11 August 2023). 52. Protecting health amid a changing climate. Vientiane: World Health Organization; 2023 (https://www.who.int/laos/our-work/protecting-health-amid-a-changing- climate, accessed 5 August 2023). 33 LAO PEOPLE’S DEMOCRATIC REPUBLIC-WHO COUNTRY COOPERATION STRATEGY 2024–2028 Annex 1: Overview of outputs per strategic priority Strategic deliverables Outputs (based on the WHO Programme Budget 2024–2025) Strategic priority 1: Promoting sustainable and resilient health systems toward universal health coverage 1.1: Equitable access to quality primary health care strengthened 1.1.1. Country enabled to provide high-quality, people-centred health services, based on primary health care strategies and essential health services 1.1.3. Country enabled to strengthen its health system to address reproductive, maternal newborn child and adolescent health 1.2.1. Country enabled to develop and implement equitable health financing strategies and reforms to sustain progress towards universal health coverage 1.2.2. Country enabled to produce and analyse information on financial risk protection, equity and health expenditures, and to use this information to track progress and inform decision-making 1.3.3. Country’s regulatory capacity strengthened, and supply of quality-assured and safe health products improved, including through prequalification services 1.2: Adequate investment in human resources for health ensured 1.1.5. Country enabled to strengthen its health-care workforce 1.3: Central role of governance sector in leading and sustaining health gains enhanced 1.1.4. Country’s health governance capacity strengthened for improved transparency, accountability, responsiveness and empowerment of communities 3.2.2. Country enabled to reinforce partnerships across sectors, as well as governance mechanisms, laws and fiscal measures 4.1.1. Country enabled to strengthen data, analytics and health information systems (including digitalization) to inform policy and delivery impacts 34 LAO PEOPLE’S DEMOCRATIC REPUBLIC-WHO COUNTRY COOPERATION STRATEGY 2024–2028 Strategic deliverables Outputs (based on the WHO Programme Budget 2024–2025) Strategic priority 2: Providing protection for communities from health emergencies and diseases 2.1: Progress made towards national and subnational systems and capacities to prevent, prepare for and respond to public health threats in all provinces 1.3.5. Country enabled to address antimicrobial resistance through strengthened surveillance systems, laboratory capacity, infection prevention and control, awareness-raising and evidence-based policies and practices 2.1.2. Capacities for emergency preparedness strengthened focusing on health systems, surveillance system and laboratory capacity 2.2.3. Risk of the emergence and re-emergence of high-threat pathogens mitigated and pandemic preparedness improved 2.3.1. Potential health emergencies rapidly detected, and risks assessed and communicated 2.3.2. Acute health emergencies rapidly responded to, leveraging relevant national and international capacities 2.2: Communicable and neglected tropical disease prevention and elimination sustained 1.1.2. Country enabled to strengthen its health system to deliver on condition- and disease-specific service coverage results 1.1.3. Country enabled to strengthen its health system to address population- specific health needs and barriers to equity across the life course, focusing on vaccine-preventable diseases and immunizations 2.3: Noncommunicable disease morbidity and mortality decreased 3.2.1. Country enabled to address risk factors through multisectoral action for tobacco control, noncommunicable diseases and healthy ageing Strategic deliverables Outputs (based on the WHO Programme Budget 2024–2025) Strategic priority 3: Protecting health from climate change and environmental threats 3.1: Environmental risks to health assessed and mitigated 3.3.1. Country enabled to address environmental determinants, including climate change, focusing on air pollution 3.3.2. Country enabled to create an environment for healthy settings, focusing on workplaces (occupational health and chemical safety management system) 3.2: Climate-related health risks addressed through a climate- adapted and low carbon health system 3.3.1. Country enabled to address environmental determinants, including climate change, focusing on making health facilities climate-resilient 3.3: WASH and health-care waste management improved 3.3.1. Country enabled to address environmental determinants, including climate change, focusing on clean water, proper sanitation, hygienic conditions and environmentally friendly practices in health facilities 3.3.2. Country enabled to create an environment for healthy settings, focusing on water quality in communities 35 LAO PEOPLE’S DEMOCRATIC REPUBLIC-WHO COUNTRY COOPERATION STRATEGY 2024–2028 Annex 2: Linkages of national, country-level, regional and global priorities National priorities Country-level priorities Regional priorities Global priorities CCS 2024–2028 UNSDCF 2022–20261 For the Future2 GPW133 / GPW144 SDGs5 Achieve universal health coverage6 Promoting sustainable and resilient health systems toward universal health coverage People’s well-being Reaching the unreached Universal health coverage Ensure healthy lives and promote well-being for all at all ages (SDG 3) Inclusive prosperity Governance and the rule of law Strengthen health security and disease control and achieve disease elimination Providing protection for communities from health emergencies and diseases People’s well-being Health security, including antimicrobial resistance Health emergencies Ensure healthy lives and promote well-being for all at all ages (SDG 3)Reaching the unreached Universal health coverage NCDs and ageing Health and well- being Build climate resilience into sectors critical to economic development and poverty reduction7 Protecting health from climate change and environmental threats Environment, climate change and resilience Climate change, the environment and health Health and well- being Take urgent action to combat climate change and its impacts (SDG 13) Protect the health of people from unstable and changing climate conditions8 People’s well-being Ensure availability and sustainable management of water and sanitation for all (SDG 6) GPW13, Thirteenth General Programme of Work; GPW14, Fourteenth General Programme of Work; CCS, Country Cooperation Strategy; NCD, noncommunicable disease; SDG, Sustainable Development Goal; UNSDCF, United Nations Sustainable Development Cooperation Framework. 1 Lao PDR United Nations sustainable development cooperation framework 2022– 2026. Vientiane: United Nations Lao PDR; 2021 (https://laopdr.un.org/en/174699-lao-pdr-united-nations-sustainable-development- cooperation-framework-2022-2026, accessed 21 August 2023). 2 For the future: towards the healthiest and safest region. Manila: WHO Regional Office for the Western Pacific; 2020 (https://www.who.int/publications/i/item/ WPR-2020-RDO-001, accessed 9 May 2023). 3 Thirteenth general programme of work 2019–2025. Geneva: World Health Organization; 2019 (https://www.who.int/about/what-we-do/thirteenth-general-programme-of-work-2019---2023, accessed 9 May 2023). 4 White paper of fourteenth general programme of work 2025–2028. Geneva: World Health Organization; [in press]. 5 Transforming our world: the 2030 Agenda for Sustainable Development. United Nations; 2015 (https://sdgs.un.org/sites/default/files/publications/21252030%20Agenda%20for%20Sustainable%20 Development%20web.pdf, accessed 8 October 2023). 6 Health sector reform strategy 2021–2030. Vientiane: Ministry of Health; 2022. 7 Strategy on climate change of Lao PDR. Vientiane: Ministry of Natural Resources and Environment of the Lao People’s Democratic Republic; 2012 (https://www.undp.org/laopdr/publications/national-strategy- climate-change-lao-pdr, accessed 11 August 2023). 8 National health sector adaption strategy to climate change 2019-2025. Vientiane: Ministry of Natural Resources and Environment of the Lao People’s Democratic Republic; 2017. 36 LAO PEOPLE’S DEMOCRATIC REPUBLIC-WHO COUNTRY COOPERATION STRATEGY 2024–2028 An ne x 3 : R es ul ts fr am ew or k St ra te gi c de liv er ab le Na tio na l i nd ic at or SD G in di ca to r GP W in di ca to r UN SD CF in di ca to r Ba se lin e va lu e Ba se lin e ye ar Da ta so ur ce Ta rg et (2 02 8) St ra te gi c p rio rit y 1 : P ro m ot in g s us ta in ab le an d r es ili en t h ea lth sy st em s t ow ar d u ni ve rs al he al th co ve ra ge SD 1.1 Eq ui ta bl e a cc es s to qu al ity pr im ar y he al th ca re st re ng th en ed Na tio na l H ea lth In su ran ce po pu lat ion co ve rag e ( %) 3. 8.1 Co ve rag e o f e ss en tia l h ea lth se rvi ce s (de fin ed as th e a ve rag e c ov era ge of es se nt ial se rvi ce s b as ed on tr ac er int er ve nt ion s t ha t i nc lud e r ep rod uc tiv e, ma ter na l, n ew bo rn an d c hil d h ea lth , im mu niz at ion s a nd in fec tio us di se as es , no nc om mu nic ab le dis ea se s a nd se rvi ce ca pa cit y a nd ac ce ss , a mo ng th e g en era l an d t he m os t d isa dv an ta ge d p op ula tio n) 1.1 Ac ce ss ba rri ers to pr im ar y ca re du e t o d ist an ce 1.2 Ho sp ita l a dm iss ion th at ca n be av oid ed w ith ap pr op ria te pr im ar y c are 4 b .1 Pa tte rn s o f a nt ibi ot ic co ns um pt ion at na tio na l l ev el - 94 .5% 20 22 Na tio na l H ea lth In su ran ce Bu rea u a nn ua l r ep or t. La o Mi nis try of H ea lth ; 2 02 2. >9 6% Pr op or tio n o f t ot al go ve rn me nt sp en din g o n h ea lth as a sh are of ge ne ral go ve rn me nt ex pe nd itu re (% ) 1.a .2 Pr op or tio n o f t ot al go ve rn me nt sp en din g on es se nt ial se rvi ce s ( ed uc at ion , h ea lth an d s oc ial pr ot ec tio n) 3.1 Do me st ic ge ne ral go ve rn me nt he alt h e xp en dit ur e a s pe rce nt ag e o f g en era l go ve rn me nt ex pe nd itu re Pr op or tio n o f t ot al go ve rn me nt sp en din g on es se nt ial se rvi ce s (ed uc at ion , h ea lth an d so cia l p ro te ct ion ) 10 .8% 20 21 Na tio na l H ea lth Ac co un ts rep or t. La o M ini st ry of He alt h; 20 23 . TB C Pr op or tio n o f d om es tic go ve rn me nt sp en din g o n h ea lth as a sh are of ge ne ral go ve rn me nt ex pe nd itu re (% ) 4.1 % 20 21 Na tio na l H ea lth Ac co un ts rep or t. La o M ini st ry of He alt h; 20 23 . TB C Pe rce nt ag e o f h ea lth ce nt re s w ith th ree st af f t ha t m ee t t he se t s ta nd ard s (ph ys ici an , n ur se , m idw ife ) (% ) 20 % 20 21 An nu al rep ort on he alt h p ers on ne l dis tri bu tio n. La o M ini str y o f He alt h; 20 22 . 50 % Pe rce nt ag e o f d ist ric t h os pit al Ty pe A wi th fi ve ke y s pe cia lis ts , a t l ea st on e st af f/c ad re (in ter na l m ed ici ne , s ur ge ry, pe dia tri c, ob ste tri cs -g yn ec olo gic al, an es th es ia) (% ) 3% 20 21 An nu al rep ort on he alt h p ers on ne l dis tri bu tio n. La o M ini str y o f He alt h; 20 22 . 10 % 37 LAO PEOPLE’S DEMOCRATIC REPUBLIC-WHO COUNTRY COOPERATION STRATEGY 2024–2028 St ra te gi c de liv er ab le Na tio na l i nd ic at or SD G in di ca to r GP W in di ca to r UN SD CF in di ca to r Ba se lin e va lu e Ba se lin e ye ar Da ta so ur ce Ta rg et (2 02 8) Inf an t m ort ali ty rat e ( pe r 1 00 0 l ive bi rth s) - - 35 20 20 Le ve ls an d t ren ds in ch ild mo rta lit y. Un ite d N at ion s I nt er- ag en cy G rou p f or Ch ild M or ta lit y Es tim at ion ; 2 02 2. <2 0 Un de r 5 m ort ali ty rat e ( 10 00 liv e b irt hs ) 3. 2.1 Un de r 5 m or ta lit y r at e 13 .1 Un de r 5 m or ta lit y r at e - 44 20 20 Le ve ls an d t ren ds in ch ild mo rta lit y. U nit ed N ati on s I nte r- ag en cy Gr ou p f or Ch ild M ort ali ty Es tim ati on ; 2 02 2. <3 0 Ma ter na l m or ta lit y r at io (pe r 1 00 00 0 liv e b irt hs ) 3.1 .1 Ma ter na l m or ta lit y r at io 12 .1 Ma ter na l m or ta lit y r at io Ma ter na l m or ta lit y ra tio 12 6 20 20 Tre nd s i n m at ern al mo rta lit y. WH O, UN ICE F, UN FP A, Wo rld Ba nk G rou p a nd U ND ES A/ Po pu lat ion D ivi sio n; 20 23 . <1 10 Bir th at ten de d b y s kil led he alt h pr of es sio na ls (% ) 3.1 .2 Pr op or tio n o f b irt hs at ten de d b y s kil led he alt h p ers on ne l. 12 .2 Pr op or tio n o f b irt hs at ten de d by sk ille d h ea lth pe rso nn el. Co ve rag e o f s kil led bir th at ten da nc e 64 .4% 20 17 La o S oc ial In dic to r S ur ve y. La o St at ist ics B ur ea u, Mi nis try of Pl an nin g a nd In ve st me nt ; 2 02 3. >8 5% SD 1.2 Ad eq ua te in ve st m en t i n hu m an re so ur ce s fo r h ea lth en su re d Nu mb er of he alt h w ork ers (s pe cia lis t, Ba ch elo r o f M ed ici ne , h igh -le ve l p rim ar y he alt h c are , m ed ica l a ss ist an ts) , n ur se s an d m idw ive s p er 10 00 po pu lat ion -3 .c. 1 He alt h w ork er de ns ity an d d ist rib ut ion -8 .1 He alt h w ork er de ns ity an d dis tri bu tio n Me dic al do ct ors pe r 10 00 po pu lat ion 1.4 8 20 21 An nu al rep or t o n h ea lth pe rso nn el dis tri bu tio n. La o Mi nis try of H ea lth ; 2 02 2. 1. 56 Pe rce nt ag e o f p hy sic ian s, de nt ist s, nu rse s, mi dw ive s, ph arm ac ist s w ho ar e reg ist ere d a nd lic en se d ( %) - - - 28 % 20 21 Re po rt on he alt h p ers on ne l lic en sin g. La o M ini st ry of He alt h; 20 22 . 50 % SD 1.3 Ce nt ra l r ol e o f go ve rn an ce se ct or in le ad in g a nd su st ain in g h ea lth ga in s e nh an ce d Pe rce nt ag e o f p ro vin cia l h os pit als ac tiv ely us ing EM R (% ) - - - 17 % 20 23 La o P eo ple ’s De mo cra tic Re pu bli c D igi tal H ea lth St rat eg y. La o M ini str y o f H ea lth ; 2 02 3. 50 % Pe rce nt ag e o f p op ula tio n w ith U niq ue He alt h I D (% ) - - - 0% 20 23 HM IS. La o M ini str y o f H ea lth ; 2 02 3. 70 % of pa tie nt s Pe rce nt ag e o f h ea lth fa cil iti es su bm itt ing at le as t 7 5% of ag gre ga te d for ms on ti me on H MI S ( %) - - - 70 % 20 22 HM IS. La o M ini str y o f H ea lth ; 2 02 3. 10 0% Co ve rag e o f b irt h r eg ist ra tio n - - - 38 .7 20 18 La o p op ula tio n p roj ec tio ns 20 15 -2 04 5. La o S tat ist ics Bu rea u, Mi nis try of Pl an nin g a nd Inv es tm en t; 2 01 8. eC RV S. La o M ini str y o f H om e Aff air s; 20 19. TB C b y M OH A 38 LAO PEOPLE’S DEMOCRATIC REPUBLIC-WHO COUNTRY COOPERATION STRATEGY 2024–2028 St ra te gi c de liv er ab le Na tio na l i nd ic at or SD G in di ca to r GP W in di ca to r UN SD CF in di ca to r Ba se lin e va lu e Ba se lin e ye ar Da ta so ur ce Ta rg et (2 02 8) St ra te gi c p rio rit y 2 : P ro vi di ng pr ot ec tio n f or co m m un iti es fr om he al th em er ge nc ie s a nd di se as es SD 2.1 Pr og re ss m ad e to wa rd s n at ion al an d s ub na tio na l sy st em s a nd ca pa cit ies to pr ev en t, pr ep ar e fo r a nd re sp on d to pu bl ic he al th th re at s i n a ll pr ov in ce s Pe rce nt ag e o f I HR ca pa cit y ( %) 3. d.1 IH R ca pa cit y a nd he alt h e me rg en cy pr ep are dn es s 9.1 Inc rea se in co un tri es ’ IH R ca pa cit ies as m ea su red by th e co mp os ite in de x o f t he S ta te s Pa rti es An nu al Re po rti ng (SP AR ) - 53 % 20 22 Ele ct ron ic IH R St at es P ar tie s Se lf- As se ss me nt An nu al Re po rti ng To ol. W HO ; 2 02 2. >5 3% Nu mb er of lab ora tor ies w ith AS T c ap ac ity at na tio na l a nd su bn ati on al lev els - 42 .1 Nu mb er of lab ora to rie s w ith AS T c ap ac ity at na tio na l a nd su bn at ion al lev els - 17 20 22 An nu al Na tio na l E xte rn al Qu ali ty As su ran ce (E QA ) f or Ba ct eri olo gy re po rt. La o Mi nis try of H ea lth ; 2 02 2. 25 SD 2. 2 Co m m un ica bl e a nd ne gl ec te d t ro pic al dis ea se pr ev en tio n an d e lim in at ion su st ain ed Ma lar ia inc ide nc e p er 10 00 po pu lat ion 3. 3. 3 Ma lar ia inc ide nc e p er 10 00 po pu lat ion 37 .1 Ma lar ia inc ide nc e p er 10 00 po pu lat ion - 0.3 2 20 22 DH IS2 . L ao M ini st ry of He alt h; 20 23 . 0.0 8 Nu mb er of ma lar ia de at hs 37 .2 Nu mb er of ma lar ia de at hs 1 Ma lar ia Na tio na l S tra te gic Pl an La o P DR 20 21 – 20 25 . L ao Mi nis try of H ea lth ; 2 02 0. 0 Nu mb er of TB de at hs co mp are d t o 2 01 5 3. 3. 2 TB in cid en ce pe r 1 00 00 0 p op ula tio n 36 .1 TB in cid en ce pe r 1 00 00 0 po pu lat ion pe r y ea r 36 .2 Nu mb er of de at hs ca us ed by TB (in clu din g T B d ea th s a mo ng pe op le wi th H IV) pe r y ea r 41 .1 Tre at me nt co ve rag e f or RR -T B in a g ive n y ea r TB tr ea tm en t s uc ce ss ra te 52 20 15 DH IS2 . L ao M ini st ry of He alt h; 20 23 . Na tio na l T B St ra te gic P lan , 20 21 – 20 25 . L ao M ini st ry of He alt h; 20 20 . >7 5% (13 /10 0 0 00 ) TB in cid en ce ra te co mp are d t o 2 01 5 18 2 20 15 >5 0% (91 /10 0 0 00 ) Pe rce nt ag e o f T B- af fec te d f am ilie s fac ing ca ta st rop hic co st s d ue to TB (% ) 62 % 20 19 0% 39 LAO PEOPLE’S DEMOCRATIC REPUBLIC-WHO COUNTRY COOPERATION STRATEGY 2024–2028 St ra te gi c de liv er ab le Na tio na l i nd ic at or SD G in di ca to r GP W in di ca to r UN SD CF in di ca to r Ba se lin e va lu e Ba se lin e ye ar Da ta so ur ce Ta rg et (2 02 8) SD 2. 2 Co m m un ica bl e a nd ne gl ec te d t ro pic al dis ea se pr ev en tio n an d e lim in at ion su st ain ed Pe rce nt ag e o f p eo ple li vin g w ith H IV wh o kn ow th eir st at us (% ) 3. 3.1 Nu mb er of ne w HI V i nf ec tio ns pe r 1 00 0 un inf ec te d p op ula tio n, by se x, ag e a nd ke y p op ula tio ns 39 .1 Nu mb er of ne w HI V i nf ec tio ns pe r 1 00 0 u nin fec te d po pu lat ion , b y s ex , a ge an d ke y p op ula tio ns 39 .2 Nu mb er of HI V- rel at ed de at hs Pe rce nt ag e o f k ey po pu lat ion s ( MS M, FS W an d P WI D) at ris k o f H IV inf ec tio n ha ve ac ce ss to co mp reh en siv e H IV pr ev en tio n s er vic es 75 % 20 21 DH IS2 . L ao M ini st ry of He alt h; 20 23 . Na tio na l S tra te gic P lan on H IV/ AID S a nd S TI 20 21 – 20 30 . L ao Mi nis try of H ea lth ; 2 02 0. 95 % Pe rce nt ag e o f a du lts an d c hil dre n o n an tir et ro vir al th era py am on g a ll ad ult s an d c hil dre n l ivi ng w ith H IV at th e e nd of th e r ep or tin g p eri od (% ) 75 % 20 21 95 % Pe rce nt ag e a nd nu mb er of ad ult s an d c hil dre n l ivi ng w ith H IV wh o h av e su pp re ss ed vi ral lo ad s a t t he en d o f t he rep or tin g p eri od (% ) - - - 97 % 20 21 DH IS2 . L ao M ini st ry of He alt h; 20 23 . Na tio na l S tra te gic P lan on H IV/ AID S a nd S TI 20 21 – 20 30 . L ao Mi nis try of H ea lth ; 2 02 0. >9 5% He pa tit is B i nc ide nc e p er 10 0 0 00 po pu lat ion 3. 3. 4 He pa tit is B i nc ide nc e p er 10 0 0 00 po pu lat ion 38 .1 He pa tit is B i nc ide nc e p er 10 0 00 0 p op ula tio n 38 .2 Nu mb er of HB V a nd H CV rel at ed de at hs - 96 1 20 22 Gl ob al he pa tit is rep or t. WH O; 20 22 . TB C Nu mb er of pe op le req uir ing in ter ve nt ion s ag ain st ne gle ct ed tr op ica l d ise as es 3. 3. 5 Nu mb er of pe op le req uir ing in ter ve nt ion s ag ain st ne gle ct ed tr op ica l d ise as es 35 .1 Nu mb er of pe op le req uir ing int er ve nt ion s a ga ins t ne gle ct ed tr op ica l d ise as es 35 .2 To ta l n um be r o f M em be r St at es w ith an el im ina te d ne gle ct ed tr op ica l d ise as e - 1 4 50 39 0 20 22 Pr ev en tiv e C he mo th era py Jo int Re po rti ng Fo rm . L ao M ini st ry of He alt h; 20 23 . 2 2 71 85 0 40 LAO PEOPLE’S DEMOCRATIC REPUBLIC-WHO COUNTRY COOPERATION STRATEGY 2024–2028 St ra te gi c de liv er ab le Na tio na l i nd ic at or SD G in di ca to r GP W in di ca to r UN SD CF in di ca to r Ba se lin e va lu e Ba se lin e ye ar Da ta so ur ce Ta rg et (2 02 8) SD 2. 3 No nc om m un ica bl e dis ea se m or bid ity an d m or ta lit y de cr ea se Pe rce nt ag e o f p ro vin ce s i mp lem en tin g th e u pd at ed La o P EN na tio nw ide (% ) 3. 4.1 Mo rta lit y r at e a ttr ibu te d t o ca rdi ov as cu lar di se as e, ca nc er, di ab et es or ch ron ic re sp ira to ry dis ea se 21 .1 Mo rta lit y r at e a ttr ibu te d to ca rdi ov as cu lar di se as e, ca nc er, di ab et es or ch ron ic re sp ira to ry dis ea se m ea su red by pr ob ab ilit y o f d yin g be tw ee n t he ex ac t a ge s o f 3 0 an d 7 0 y ea rs - 0% 20 23 Re vie w rep or t o n t he H ea lth Se ct or De ve lop me nt P lan . L ao Mi nis try of H ea lth ; ( in pr es s). 80 % Na tio na l N CD su rve illa nc e e sta bli sh ed (% ) 0% 10 0% To ba cc o u se pr ev ale nc e ( %) 3. a.1 Ag e- st an da rdi ze d p re va len ce of cu rre nt to ba cc o u se am on g p ers on s a ge d 1 5 ye ars an d o lde r 22 .1 Ag e- sta nd ard ize d p rev ale nc e of cu rre nt tob ac co us e a mo ng pe rso ns ag ed 15 ye ars an d o lde r - 32 % 20 15 Na tio na l A du lt To ba cc o S ur ve y. La o T rop ica l a nd P ub lic H ea lth Ins tit ut e; 20 15 . 25 .9% TB C St ra te gi c p rio rit y 3 : P ro te ct in g h ea lth fr om cl im at e c ha ng e a nd en vi ro nm en ta l t hr ea ts SD 3.1 En vir on m en ta l r isk s to he al th as se ss ed an d m iti ga te d Mo rta lit y r at e a ttr ibu te d t o h ou se ho ld an d a mb ien t a ir p oll ut ion [e ve ry 10 ye ars th rou gh bu rd en of di se as e e st im at ion ] 3.9 .1 Mo rta lit y r at e a ttr ibu te d t o h ou se ho ld an d a mb ien t a ir p oll ut ion (p er 10 0 0 00 po pu lat ion ) 43 .1 Mo rta lit y r at e a ttr ibu te d t o ho us eh old an d a mb ien t a ir po llu tio n 2 01 9 ( pe r 1 00 00 0 po pu lat ion , a ge -s ta nd ard ize d) - 19 5.3 20 19 Gl ob al He alt h O bs er va to ry [da ta ba se ]. WH O; 20 23 . No ta rg et de ter mi ne d PM 2.5 ai r p oll ut ion , m ea n a nn ua l ex po su re (m icr og ram s p er cu bic m et re) 11 .6 .2 An nu al me an le ve ls of fin e p ar tic ula te ma tte r ( e.g . P M2 .5 an d P M1 0) in cit ies (po pu lat ion w eig ht ed ) - - An nu al me an lev el of PM 2.5 is 21 .15 µg / m3 20 19 WH O Am bie nt Ai r Q ua lit y Da ta ba se [d at ab as e]. W HO ; 20 23 . Re ac h W HO - rec om me nd ed sta nd ard s Mo rta lit y r at e a ttr ibu te d t o u ns afe wa ter , u ns afe sa nit at ion an d l ac k o f hy gie ne (e xp os ur e t o u ns afe W at er, Sa nit at ion an d H yg ien e f or All (W AS H) se rvi ce s) 3.9 .2 Mo rta lit y r at e a ttr ibu te d t o u ns afe w at er, un sa fe sa nit at ion an d l ac k o f h yg ien e (ex po su re to un sa fe Wa ter , S an ita tio n an d H yg ien e f or All (W AS H) se rvi ce s) 43 .2 Mo rta lit y r at e a ttr ib- ut ed to un sa fe wa ter , u ns afe sa nit at ion an d l ac k o f h yg ien e (ex po su re to un sa fe Wa ter , Sa nit at ion an d H yg ien e f or All (W AS H) se rvi ce s) - 72 20 18 La os O pe n S DG D at a P lat for m [da ta ba se ]. La o S ta tis tic s Bu rea u; 20 21 . Re du cti on by ha lf 41 LAO PEOPLE’S DEMOCRATIC REPUBLIC-WHO COUNTRY COOPERATION STRATEGY 2024–2028 St ra te gi c de liv er ab le Na tio na l i nd ic at or SD G in di ca to r GP W in di ca to r UN SD CF in di ca to r Ba se lin e va lu e Ba se lin e ye ar Da ta so ur ce Ta rg et (2 02 8) SD 3. 2 Cl im at e- re la te d he al th ri sk s ad dr es se d t hr ou gh a c lim at e- ad ap te d an d l ow ca rb on he al th sy st em Nu mb er of cli ma te -re sil ien t h ea lth fac ilit ies in 17 pr ov inc es - - 62 ac ro ss 6 pr ov inc es 20 22 Pr ote cti ng he alt h a mi d a ch an gin g c lim ate . W HO La o Pe op le’ s D em oc rat ic Re pu bli c; 20 23 . 10 0 a cro ss 17 pr ov inc es SD 3. 3 W AS H an d he al th -c ar e w as te m an ag em en t im pr ov ed Pr op or tio n o f h ea lth -c are fa cil iti es w ith ba sic W AS H se rvi ce s a nd he alt h- ca re wa ste m an ag em en t ( %) 6.1 .1 Pr op or tio n o f p op ula tio n u sin g s afe ly ma na ge d d rin kin g w at er se rvi ce s 6. 2.1 Pr op or tio n o f p op ula tio n u sin g ( a) sa fel y ma na ge d s an ita tio n s er vic es an d ( b) a ha nd -w as hin g f ac ilit y w ith so ap an d wa ter Ba sic se rvi ce s: By 20 25 , 8 9% wa ter , 6 6% sa nit at ion , 6 4% hy gie ne an d 1 00 % HC WM (gl ob all y a nd in ea ch SD G reg ion w ill ha ve at le as t b as ic WA SH se rvi ce s, 80 % ha ve ba sic W AS H se rvi ce s b y 2 02 5 an d 1 00 % by 20 30 ) - Wa ter : 70 % Sa nit ati on : 2% Hy gie ne : 16 % HC WM : 19 % 20 21 Co un try ca se st ud y: La o Na tio na l W AS H Su rve y 2 02 1. WH O Re gio na l O ffi ce fo r t he We ste rn P ac ifi c; 20 23 . Wa ter : >8 9% Sa nit at ion : >6 6% Hy gie ne : >6 4% HC WM : 10 0% 6.1 B y 2 03 0, to ac hie ve un ive rsa l a nd eq uit ab le ac ce ss to sa fe an d a ffo rd ab le dr ink ing w at er for al l 6.1 .1 Pr op or tio n o f p op ula tio n u sin g s afe ly ma na ge d d rin kin g w at er se rvi ce s 45 .1 Pr op or tio n o f p op ula tio n u sin g sa fel y m an ag ed dr ink ing w at er se rvi ce s 17 .68 % 20 20 Da ta [da ta ba se ]. WH O/ UN ICE F Jo int M on ito rin g P rog ram me (JM P); 20 22 . >9 5% AS T, an tim icr ob ial su sc ep tib ili ty te st ing ; e CR VS , e le ct ro nic Ci vil R eg ist ra tio n a nd Vi ta l S ta tis tic s s ys te m; EM R, el ec tro nic m ed ica l r ec or ds ; F SW , f em al e s ex w or ke r; HB V, he pa tit is B v iru s; HC V, he pa tit is C v iru s; HC W M, he alt h- ca re w as te m an ag em en t; HM IS , h ea lth m an ag em en t i nf or ma tio n s ys te m; H TM N, H IV /tu be rc ul os is/ ma la ria /n eg le ct ed tr op ica l dis ea se s; IH R, In te rn at ion al He al th R eg ul at ion s; La o P EN , L ao P ac ka ge of Es se nt ial N on co mm un ica bl e D ise as e I nt er ve nt ion s f or P rim ar y H ea lth C ar e; MO HA , M ini st ry of H om e A ffa irs ; M SM , m en w ho ha ve se x w ith m en ; N CD , n on co mm un ica bl e d ise as e; PM , p ar tic ul at e m at te r; PW ID , p eo pl e w ho in jec t d ru gs ; R R- TB , r ifa mp ici n- re sis ta nt tu be rc ul os is; SD G, S us ta ina bl e D ev el op me nt G oa l; ST I, se xu al ly tra ns mi tte d i nf ec tio n; TB , t ub er cu lo sis ; T BC , t o b e c on fir me d; UN FP A, Un ite d N at ion s P op ul at ion Fu nd ; U NI CE F, Un ite d N at ion s C hil dr en ’s Fu nd ; U NS DC F, Un ite d N at ion s S us ta ina bl e D ev el op me nt C oo pe ra tio n F ra me wo rk ; W AS H, w at er , s an ita tio n a nd h yg ien e; W HO , W or ld H ea lth O rg an iza tio n.
ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ ປີ 2024-2028
ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ ປີ 2024-2028 WPRO/2023/DPM/002 © ອົງການອະນາໄມໂລກ 2023 ສະຫງວນລິຂະສິດ ເຄຣດິດຮູບພາບ ຮູບພາບໜ້າປົກ: ©WHO/Enric Catala. ຮູບພາບດ້ານໃນ: ©WHO/Enric Catala, p. 1, 3, 8, 10, 13,17, 23; ©WHO/Will Seal, p. 20; ©WHO/Yoshi Shimizu, p. 25. ສາລະບານ ຄໍານໍາ ...................................................................................................................................iv ບົດສະແດງຄຳຂອບໃຈ ..............................................................................................................v ຕົວຫຍໍ້ ..................................................................................................................................vi ພາກສັງລວມ .........................................................................................................................vii 1. ພາກສະເໜີ ....................................................................................................................... 1 2. ສະພາບການຂອງປະເທດ .................................................................................................... 3 2.1 ສະພາບດ້ານວັດທະນະທໍາສັງຄົມ, ການເມືອງ ແລະ ເສດຖະກິດ ............................................. 3 2.2 ການພັດທະນາ ແລະ ສະພາບດ້ານສາທາລະນະສຸກ ............................................................. 4 2.3 ພາບລວມກ່ຽວກັບຄູ່ຮ່ວມງານ ແລະ ຄວາມເປັນຜູ້ນຳຂອງອົງການ ອະນາໄມໂລກ ໃນວຽກງານສາທາລະນະສຸກ ....................................................................... 7 3. ວິໄສທັດດ້ານສາທາລະນະສຸກຂອງ ສປປ ລາວ - ສຸຂະພາບແຂງແຮງທຸກຖ້ວນໜ້າ ............................ 9 4. ການຮ່ວມມືຂອງອົງການ WHO ໃນ ແລະ ກັບ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕປະຊາຊົນລາວ .......... 11 4.1 ບູລິມະສິດດ້ານຍຸດທະສາດ 1: ການສົ່ງເສີມລະບົບສາທາລະນະສຸກທີ່ມີຄວາມຍືນຍົງ ແລະ ສາມາດປັບຕົວຕາມສະພາບການເພື່ອກ້າວໄປສູ່ການປົກຄຸມສຸຂະພາບທົ່ວປວງຊົນ (UHC) ........ 11 4.2 ບູລິມະສິດດ້ານຍຸດທະສາດ 2: ສະໜອງການຄຸ້ມຄອງປະຊາຊົນ ຈາກເຫດການສຸກເສີນ ດ້ານສາທາລະນະສຸກ ແລະ ການເຈັບເປັນຈາກພະຍາດຕ່າງໆ .............................................. 15 4.3 ບູລິມະສິດດ້ານຍຸດທະສາດ 3: ການປົກປ້ອງສຸຂະພາບຈາກໄພຂົ່ມຂູ່ ເນື່ອງຈາກການປ່ຽນແປງ ດິນຟ້າອາກາດ ແລະ ສິ່ງແວດລ້ອມ ................................................................................. 19 4.4 ປັດໄຈຊ່ວຍໜູນທີ່ສໍາຄັນ ແລະ ຄອບຄຸມໃນການສະໜັບສະໜູນ ໃຫ້ແກ່ບູລິມະສິດຄວາມສໍາຄັນດ້ານຍຸດທະສາດ ................................................................ 23 5. ການຈັດຕັ້ງປະຕິບັດວາລະດ້ານຍຸດທະສາດ ............................................................................ 27 5.1 ການໃຫ້ການສະໜັບສະໜູນທີ່ມີປະສິດທິພາບ ແລະ ປະສິດທິຜົນໃນນາມທີ່ເປັນ One WHO ..... 27 5.2 ການຮ່ວມມືກັບບັນດາຄູ່ຮ່ວມງານພາຍໃນຂະແໜງການສາທາລະນະສຸກ ແລະ ຂະແໜງການທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ ເພື່ອຜົນຮັບສູງສຸດ .................................................................... 28 6. ການຕິດຕາມກວດກາຄວາມຄືບໜ້າເພື່ອສືບຕໍ່ຮຽນຮູ້ ແລະ ພັດທະນາ .......................................... 31 ເອກະສານອ້າງອີງ ................................................................................................................. 32 ເອກະສານຊ້ອນທ້າຍ 1: ພາບລວມຜົນໄດ້ຮັບຕາມບູລິມະສິດດ້ານຍຸດທະສາດ ............................... 37 ເອກະສານຊ້ອນທ້າຍ 2: ການເຊື່ອມໂຍງວຽກງານບູລິມະສິດ ລະດັບຊາດ, ລະດັບປະເທດ, ລະດັບຂົງເຂດພາກພື້ນ ແລະ ລະດັບໂລກ ............................................................................... 40 ເອກະສານຊ້ອນທ້າຍ 3: ກອບຜົນໄດ້ຮັບ ................................................................................ 42 iv ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 ຄໍານໍາ ກະຊວງສາທາລະນະສຸກ ແຫ່ງ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມ ໂລກ (WHO) ມີຄວາມຍິນດີທ່ີຈະນໍາສະເໜີຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ກັບ ອົງການອະນາໄມໂລກ ໄລຍະ 2024-2028. ຍຸດທະສາດການຮ່ວມ ມືສະບັບນີ້ ແມ່ນການຮ່ວມມືໃນວຽກງານສາທາລະນະສຸກ ໃນໄລຍະ 5 ປີຕໍ່ໜ້າ. ໂດຍສະໜັບສະໜູນໃຫ້ ປະເທດ ສາມາດບັນລຸເປ້ົາໝາຍການພັດທະນາແບບຍືນຍົງໃນປີ 2030, ຍຸດທະສາດການຮວ່ມມືດ່ັງກ່າວ ຈະດໍາເນີນຕາມວິໄສທັດດ້ານສຸຂະພາບ ແລະ ຄວາມເປັນຢູ່ທີ່ດີຂື້ນ ຂອງປະຊາຊົນໃນ ສປປ ລາວ ແລະ ປະກອບສ່ວນເຂ້ົາໃນການຈດັຕ້ັງປະຕິບັດ ແຜນພັດທະນາສາທາລະນະສຸກ 5 ປີ ແລະ ຍຸດທະສາດປະຕິຮບູ ສາທາລະນະສຸກ, ປີ 2021-2030. ເຖິງວ່າຈະມີສ່ິງທ້າທາຍຕ່າງໆ ເຊ່ັນ: ພະຍາດໂຄໂຣນາໄວຣັສ (ໂຄວິດ-19) ແລະ ພະຍາດລະບາດອ່ືນ ໆ ແຕ່ ສປປ ລາວ ກໍບັນລຸໄດ້ຂີດໝາຍສຳຄັນໃນການປັບປຸງຕົວຊ້ີວັດຕ່າງໆດ້ານສາທາລະນະສຸກໃນ ຊຸມປີ່ຜ່ານມາ. ເຖິງຢ່າງໃດກໍໍ່ຕາມ, ສີ່ງທ້າທາຍໃນຕໍ່ໜ້າທີ່ຍັງເປັນໄພຂົ່ມຂູ່ ເນື່ອງຈາກການປ່ຽນແປງດິນ ຟ້າອາກາດທ່ີຮ້າຍແຮງ, ຄວາມສ່ຽງທາງດ້ານສ່ິງແວດລ້ອມ ແລະ ການເພ່ີມຂ້ຶນຂອງພະຍາດທ່ີບ່ໍຕິດຕ່ໍ. ດ່ັງນ້ັນ, ການລົງທຶນຢ່າງພຽງພໍເຂ້ົາໃນລະບົບສາທາລະນະສຸກໃນອີກສອງສາມປີຂ້າງໜາ້ ຈຶງ່ຖືເປັນປະເດັນ ທີ່ມີຄວາມສໍາຄັນໃນການຮັບມືກັບສີ່ງທ້າທາຍດັ່ງກ່າວ, ການສົ່ງເສີມ ແລະ ການປົກປ້ອງສຸຂະພາບ ແລະ ການນໍາໃຊ້ປະໂຫຍດຈາກການຟ້ືນຟູເສດຖະກິດຈາກພະຍາດໂຄວດິ-19 ເພ່ືອການພັດທະນາແບບຍືນຍົງ ແລະ ມີຄວາມຄອບຄຸມຫຼາຍຂຶ້ນ. ຈາກບົດຮຽນທ່ີຖອດຖອນໄດ້ຈາກການລະບາດຂອງພະຍາດໂຄວິດ-19 ແລະ ການຕອບສະໜອງຕ່ໍ ຄວາມຕ້ອງການ ແລະ ສ່ີງທ້າທາຍດ້ານສາທາລະນະສຸກແຫ່ງຊາດ, ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມືດ່ັງກ່າວ ນ້ີຈຶ່ງໄດ້ມີການພິຈາລະນາເຖິງອົງປະກອບທ່ົວໄປຂອງລະບົບສາທາລະນະສຸກທ່ີມີຄວາມເຂ້ັມແຂງ ສາມາດປັບຕົວໄດ້ ບົນພ້ືນຖານການຮກັສາສຸຂະພາບຂ້ັນຕ້ົນ ແລະ ການເຊ່ືອມສານຂອງບັນດາແຜນງານ ສາທາລະນະສຸກ. ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມືສະບັບນ້ີແນໃສ່ບູລິມະສິດຄວາມສໍາຄັນສາມດ້ານຄື: ການ ສົ່ງເສີມລະບົບສາທາລະນະສຸກແບບຍືນຍົງ ແລະ ມີຄວາມເຂ້ັມແຂງ ສາມາດປັບຕົວໄດ້ ເພື່ອກ້າວໄປສູ່ ການປົກຄຸມສຸຂະພາບທ່ົວປວງຊົນ, ໃຫ້ການປົກປ້ອງຊຸມຊົນຈາກເຫດການສຸກເສີນດ້ານສາທາລະນະສຸກ ແລະ ຄວາມເຈບັເປັນຕ່າງໆ ແລະ ການປົກປ້ອງສຸຂະພາບຈາກການປ່ຽນແປງດິນຟ້າອາກາດ ແລະ ໄພຂ່ົມຂູ່ ຕ່ໍສ່ິງແວດລ້ອມ ເພື່ອໃຫ້ການສະໜັບສະໜູນແກ່ເປ້ົາໝາຍແຫ່ງຊາດໃນການບັນລຸການປົກຄຸມສຸຂະພາບ ທົວ່ປວງຊົນ, ຫຼຸດພົ້ນອອກຈາກສະຖານະພາບປະເທດດ້ອຍພັດທະນາເທ່ືອລະກ້າວ ແລະ ບັນລຸເປົ້າໝາຍ ການພັດທະນາແບບຍືນຍົງ ໃນປີ 2030. ພວກຂ້າພະເຈົ້າ ຂໍສະແດງຄວາມຂອບໃຈມາຍັງບັນດາບັນດາອົງການຈັດຕ້ັງພາກລັດ, ໜ່ວຍງານຂອງ ອົງການສະຫະປະຊາຊາດ, ຄູ່ຮ່ວມມືຫຼາຍຝ່າຍ ແລະ ແບບທະວີພາຄີ ແລະ ບັນດາອົງການຈັດຕ້ັງພາກ ສັງຄົມ ຕ່ໍກັບການປະກອບສ່ວນເຂ້ົາໃນຂະບວນການປຶກສາຫາລື ແລະ ການມີສ່ວນຮ່ວມອັນມີຄ່າຂອງ ພວກທ່ານ ຊ່ຶງເຮດັໃຫ້ມີຄວາມສໍາຄັນໃນການພັດທະນາຍຸດທະສາດການຮວ່ມມືດ່ັງກ່າວນ້ີ. ພວກຂ້າພະເຈົາ້ ຫວັງເປັນຢ່າງຍ່ິງວ່າຈະໄດ້ຮັບການຮ່ວມມືຈາກບັນດາທ່ານໃນປີຕ່ໍໆໄປ ເພ່ືອຈັດຕ້ັງປະຕິບັດຍຸດທະສາດ ການຮ່ວມມືດັ່ງກ່າວນີ້ ແລະ ບັນລຸການມີສຸຂະພາບທີ່ດີ ແລະ ເຮັດໃຫ້ປະຊາຊົນລາວ ມີຄວາມເປັນຢູ່ທີ່ດີ ຂຶ້ນກວ່າເກົ່າ. ທ່ານ ດຣ. Zsuzsanna Jakab ຮກັສາການອະທິບໍດີອົງການອະນາໄມໂລກ ປະຈຳພາກພ້ືນ ທ່ານ ດຣ. ບຸນແຝງ ພູມມະໄລສິດ ລັດຖະມົນຕີ ກະຊວງສາທາລະນະສຸກ, ສປປ ລາວ vຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 ບົດສະແດງຄຳຂອບໃຈ ພວກຂ້າພະເຈົ້າ ຂໍສະແດງຄວາມຂອບໃຈມາຍັງທີມງານ ແລະ ອົງການຈັດຕ້ັງຕ່າງໆ ທ່ີອຸທິດ ຕົນໃນການເຮັດວຽກຮ່ວມກັນໃນຄ້ັງນ້ີລວມທັງ ອົງການອະນາໄມໂລກ ປະຈໍາ ສປປ ລາວ ແລະ ກະຊວງສາທາລະນະສຸກ ພ້ອມດ້ວຍການປະກອບສ່ວນທ່ີສໍາຄັນຈາກ ກະຊວງການຕ່າງປະເທດ, ກະຊວງພາຍໃນ, ກະຊວງຊັບພະຍາກອນທຳມະຊາດ ແລະ ສິ່ງແວດລ້ອມ, ກະຊວງສຶກສາທິການ ແລະ ກິລາ, ກະຊວງໂຍທາທິການ ແລະ ຂົນສ່ົງ, ກະຊວງການເງິນ, ກະຊວງແຜນການ ແລະ ການລົງທຶນ, ກະຊວງກະສິກໍາ ແລະ ປ່າໄມ້, ກະຊວງປ້ອງກັນຄວາມສະຫງົບ, ກະຊວງຖະແຫຼງຂ່າວ, ວັດທະນະທໍາ ແລະ ທ່ອງທ່ຽວ, ກະຊວງປ້ອງກັນປະເທດ, ສະຖາບັນສາທາລະນະສຸກສາດ ແລະ ການແພດເຂດຮ້ອນ, ສະຖາບັນບັນຢາພ້ືນເມືອງ, ສູນສະຖິຕິ ແລະ ຂ້ໍມູນຂ່າວສານສາທາລະນະສຸກ ຕະຫຼອດເຖິງ ບັນດາຄູ່ ຮ່ວມພັດທະນາສາກົນຕ່າງໆໆ. ພວກຂ້າພະເຈົ້າ ຂໍສະແດງຄວາມຂອບໃຈມາຍັງທຸກທ່ານ ແລະ ທຸກທີມງານ ທີ່ມີບົດບາດສໍາຄັນໃນການ ປະກອບສ່ວນພັດທະນາຍຸດທະສາດການຮວ່ມມືດ່ັງກ່າວນ້ີ. ຂະບວນການປຶກສາຫາລື ໂດຍການຊ້ີນໍາ ຈາກ ທ່ານ ດຣ. ນາງ ຍິງ-ຣູ ແຈັກກະລິນ ໂລ , ຜູ້ຕາງໜ້າ ອົງການອະນາໄມໂລກ ປະຈໍາ ສປປ ລາວ ແລະ ທ່ານ ດຣ. ບຸນແຝງ ພູມມະໄລສິດ, ລັດຖະມົນຕີ ກະຊວງສາທາລະນະສຸກ. ຂໍຂອບໃຈ ທ່ານ ນາງ ຄາໂຣລ່າ ພາ ວາ ເມດິນາ, ຜູ້ຮັບຜິດຊອບບໍລິຫານແຜນງານ ແລະ ທ່ານ ນາງ ວິຈິດ ສັນຕິວົງ, ຜູ້ຊ່ວຍບໍລິຫານ, ອົງການ ອະນາໄມໂລກ ພ້ອມດ້ວຍ ຫ້ອງການ ຂອງ ກະຊວງສາທາລະນະສຸກ ທ່ີໄດ້ອຳນວຍຄວາມສະດວກ ໃນ ການປະສານງານພັດທະນາຍຸດທະສາດການຮ່ວມມືສະບັບນ້ີ. ຂໍຂອບໃຈມາຍັງວິຊາການທຸກທ່ານຈາກ ອົງການອະນາໄມໂລກ ປະຈໍາ ສປປ ລາວ ທີ່ໄດ້ປະກອບສ່ວນ ໃນການພັດທະນາຍຸດທະສາດການຮ່ວມ ມືສະບັບນ້ີ. ການປະກອບສ່ວນທ່ີມີຄຸນຄ່າດ້ານຄວາມຄິດເຫັນຕ່າງ ໄດ້ຖືກລວບລວມໂດຍກຸ່ມນໍາພາຫັຼກ ໃນການພັດທະນາຍຸດທະສາດການຮ່ວມມືສະບັບນ້ີ ຂອງອົງການອະນາໄມໂລກ ຊ່ືງລວມມ່ີ: ທ່ານ ດຣ. ນາງ ສຸລິຍາ ຈັນນະວົງ, ວິຊາການ ໜ່ວຍງານ ພະຍາດທ່ີກັນໄດ້ດ້ວຍວັກຊິນ ແລະ ວັກຊິນກັນພະຍາດ; ທ່ານ ດຣ. ນາງ ຈິດສະຫວ່າງ ຈັນທະວີສຸກ, ວິຊາການ ໜ່ວຍງານ ມາລາເຣຍ ແລະ ພະຍາດທີ່ເກີດຈາກ ພາຫະນຳເຊ້ືອ, ເຮສໄອວ/ີເອດສ໌, ວນັນະໂລກ ແລະ ມາລາເຣຍ; ທ່ານ ນາງ ເມ ຈວິ, ນັກລະບາດວທິະຍາ, ໜ່ວຍງານ ໂຕ້ຕອບເຫດການສຸກເສີນດ້ານສາທາລະນະສຸກ ຂອງອົງການອະນາໄມໂລກ; ທ່ານ ນາງ ຄິມ ຄາເມລາ ໂຄ, ນັກລະບາດວິທະຍາ, ໜ່ວຍງານ ໂຕ້ຕອບເຫດການສຸກເສີນດ້ານສາທາລະນະສຸກ ຂອງ ອົງການອະນາໄມໂລກ; ທ່ານ ດຣ. ນາງ ອືນຄຢອງ ຄີມ, ວິຊາການເສດຖະສາດ ແລະ ການບໍລິຫານ ສາທາລະນະສຸກ; ທ່ານ ວິວ ຊຽວ, ຫົວໜ້າ ໜ່ວຍງານສ່ື ສານ ແລະ ປະສານງານ; ແລະ ທ່ານ ນາງ ສຸ ວະນາລີ ທໍາມະວົງ, ວິຊາການ ໜ່ວຍງານ ສຸຂະພາບ ແລະ ສິ່ງແວດລ້ອມ. ຂໍຂອບໃຈມາຍັງບັນດາຫົວໜ້າ ແຕ່ລະໜ່ວຍງານ ຂອງອົງການອະນາໄມໂລກ ທີ່ໄດ້ໃຫ້ຂໍ້ມູນທີ່ມີຄວາມສໍາຄັນ, ຈຳເປັນ ແລະ ໃຫ້ການຊີ້ ນໍາ-ນຳພາ ຊື່ງລວມມີ: ທ່ານ ດຣ. ຢຳບັດ ບັດມູນຮ, ຫົວໜ້າ ໜ່ວຍງານ ວັກຊິນ ແລະ ພະຍາດທີ່ກັນໄດ້ ດ້ວຍວັກຊີນ; ທ່ານ ນາງ ຈີນ ທຣານ, ຫົວໜ້າ ແຜນງານ ແລະ ບໍລິຫານ, ທ່ານ ດຣ. ນາງ ໂອຢຸນໂຕກົດ ລາ ຊູເຣິນ, ຫົວໜ້າ ໜ່ວຍງານ ສຸຂະພາບ ແລະ ສິ່ງແວດລ້ອມ; ທ່ານ ດຣ. ຊາໂຕໂກະ ໂອຊຶ, ຫົວໜ້າ ໜ່ວຍ ງານ ໂຕ້ຕອບເຫດການສຸກເສີນດ້ານສາທາລະນະສຸກ ຂອງອົງການອະນາໄມໂລກ; ທ່ານ ດຣ. ນາງ ຢູລີ ພາກ, ຫົວໜ້າ ປະສານງານ ການພັດທະນາລະບົບສາທາລະນະສຸກ; ທ່ານ ແມັດທິວ ສະກ່ອດ ຊອດຕັສ, ຫົວໜ້າ ໜ່ວຍງານ ເຮສໄອວີ/ເອດສ໌, ວັນນະໂລກ, ມາລາເຣຍ ແລະ ພະຍາດເຂດຮ້ອນທີ່ຄວນເອົາໃຈໃສ່ ເພີມ່ເຕມີ ແລະ ທ່ານ ນາງ ໂມເອະ ອັນໂດ, ຮກັສາການຫວົໜາ້ ໜວ່ຍງານ ດາ້ນສຸຂະພາບແມ ່ແລະ ເດັກ/ ຄຸນນະພາບ ແລະ ຄວາມປອດໄພດ້ານສຸຂະພາບ. ນອກຈາກນ້ີ ພວກຂ້າພະເຈົາ້ ຂໍສະແດງຄວາມຂອບໃຈມາຍັງ ທ່ານ ນາງ ມາເຣເກີ ກັນເຕີ, ທ່ີປຶກສາໄລຍະ ສັ້ນ ອົງການອະນາໄມໂລກ ທີ່ໄດ້ຮ່າງເອກະສານສະບັບທໍາອິດ ແລະ ສະບັບສຸດທ້າຍ ຮ່ວມກັບ ທ່ານ ດຣ. ນາງ ຍິງ-ຣູ ແຈັກກະລິນ ໂລ. vi ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 ຕົວຫຍໍ້ CCS ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ກັບ ອົງການອະນາໄມໂລກ C4H ການສື່ສານເພື່ອສຸຂະພາບ DHIS2 ລະບົບຂໍ້ມູນຂ່າວສານສາທາລະນະສຸກ ຂັ້ນເມືອງ ປັບປຸງຄັ້ງທີ່ 2 FAO ອົງການອາຫານ ແລະ ການກະເສດ ຂອງ ອົງການສະຫະປະຊາຊາດ GPW ກອບແຜນງານລວມ HRH ຊັບພະຍາກອນມະນຸດສາທາລະນະສຸກ (ຊມສ) HSDP ແຜນການພັດທະນາຂະແໜງການສາທາລະນະສຸກ HSRS ຍຸດທະສາດປະຕິຮູບສາທາລະນະສຸກ IHR ລະບຽບການສາກົນດ້ານສາທາລະນະສຸກ Lao PEN ໂຄງການຄວບຄຸມພະຍາດບໍ່ຕິດຕໍ່ຢູ່ສະຖານທີ່ບໍລິການຂັ້ນຕົ້ນໃນ ສປປ ລາວ LCD ສະຖານະພາບປະເທດດ້ອຍພັດທະນາ LPRP ພັກປະຊາຊົນປະຕິວັດລາວ MOH ກະຊວງສາທາລະນະສຸກ NCD ພະຍາດບໍ່ຕິດຕໍ່ NHSAS ຍຸດທະສາດການປັບຕົວຂອງຂະແໜງການສາທາລະນະສຸກຕ່ໍການປ່ຽນແປງດິນຟ້າອາກາດ NSEDP ແຜນພັດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມແຫ່ງຊາດ OOP ການຈົກຖົງຈ່າຍຂອງຄົວເຮືອນ OSH ຄວາມປອດໄພ ແລະ ສຸຂະພາບແຮງງານ PHC ການຮັກສາສຸຂະພາບຂັ້ນຕົ້ນ RMNCAH ສຸຂະພາບຈະເລີນພັນ, ແມ່, ເດັກນ້ອຍເກີດໃໝ່, ເດັກນ້ອຍ ແລະ ໄວໜຸ່ມ SDG ເປົ້າໝາຍການພັດທະນາແບບຍືນຍົງ TB ວັນນະໂລກ UHC ການປົກຄຸມສຸຂະພາບທົ່ວປວງຊົນ UN ອົງການສະຫະປະຊາຊາດ UNCT ທີມງານສະຫະປະຊາຊາດ ປະຈໍາປະເທດ UNDP ອົງການສະຫະປະຊາຊາດເພື່ອການພັດທະນາ UNSDCF ກອບການຮ່ວມມືເພ່ືອການພັດທະນາແບບຍືນຍົງ ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການສະຫະປະຊາຊາດ WASH ນໍ້າ, ສຸຂາພິບານ ແລະ ອະນາໄມ WHO ອົງການອະນາໄມໂລກ WOAH ອົງການເພື່ອສຸຂະພາບສັດໂລກ vii ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 ພາກສັງລວມ ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ປະຈໍາປະເທດສະບັບນີ້ ກໍານົດວິທີການຂອງອົງການອະນາໄມໂລກ (WHO) ທີ່ ຈະເຮັດວຽກຮ່ວມກັບ ສປປ ລາວ ໃນຊ່ວງໄລຍະເວລາຫ້າປີຂ້າງໜ້າ (2024-2028) ໃນການຊ່ວຍເຫືຼອ ເພ່ືອຈດັຕ້ັງປະຕິບັດແຜນພັດທະນາຂະແໜງການສາທາລະນະສຸກ ໄລຍະ 5 ປີ ແລະ ຍຸດທະສາດປະຕິຮບູ ສາທາລະນະສຸກ ແຕ່ປີ 2021-2030 ເພ່ືອໃຫ້ບັນລຸເປ້ົາໝາຍການພັດທະນາແບບຍືນຍົງ ພາຍໃນປີ 2030. ສປປ ລາວ ໄດ້ມີການຂະຫຍາຍຕົວທາງດ້ານເສດຖະກິດຢ່າງກ້ວາງຂວາງໃນໄລຍະເວລາ 30 ປີ ກ່ອນທ່ີຈະ ເກີດການແຜ່ລະບາດຂອງພະຍາດໂຄໂຣນາໄວຣັສ (ໂຄວິດ-19) ຊ່ຶງໄດ້ປະກອບສ່ວນໃນການຫຸຼດຜ່ອນ ຄວາມທຸກຍາກ ແລະ ມີຄວາມຄືບໜາ້ທ່ີສໍາຄັນຕ່ໍເປ້ົາໝາຍການພັດທະນາແບບຍືນຍົງ. ເຖິງຢ່າງໃດກໍຕາມ, ການລະບາດຂອງພະຍາດໂຄວິດ-19 ໄດ້ສົ່ງຜົນເຮັດໃຫ້ການພັດທະນາດັ່ງກ່າວນີ້ຕ້ອງຢຸດສະງັກ. ຄວາມ ຄາດການໃນການຟ້ືນຕົວພາຍຫັຼງການລະບາດຂອງພະຍາດໂຄວິດ-19 ແລະ ຈໍານວນປະຊາກອນທ່ີ ເພ່ີມຂ້ຶນໃນຊຸມປີທ່ີຜ່ານມາ ໄດ້ສ້າງໂອກາດໃຫ້ແກ່ການປ່ຽນແປງ ເພ່ືອກ້າວໄປສູ່ການພັດທະນາແບບຍືນຍົງ ແລະ ມີຄວາມຄອບຄຸມຫຼາຍຂ້ຶນໃນຊຸມປີຕ່ໍໜາ້. ເຖິງຢ່າງໃດກໍຕາມ, ໃນປິີ 2023, ມີບາງກໍລະນີກົງກັນຂ້າມ ເຊັ່ນວ່າ ຜູ້ອາໃສຢູ່ໃນເຂດຊົນນະບົດ, ລວມທັງ ບັນດາຊົນຊາດຊົນເຜົ່າເປັນຈໍານວນຫຼາຍ ຍັງປະເຊີນກັບ ບັນຫາຫຼາຍຢ່າງ ເນື່ອງຈາກການຈໍາກັດໃນການເຂົ້າເຖິງການສຶກສາ, ການຮັກສາປີ່ນປົວສຸຂະພາບ ແລະ ກາລະໂອກາດດ້ານເສດຖະກິດ. ເຖິງແມ່ນວາ່ປະເທດໄດ້ປະເຊີນກັບສ່ິງທ້າທາຍຈາກພະຍາດໂຄວດິ-19 ແລະ ພະຍາດລະບາດອ່ືນໆ, ແຕ່ກໍ ໄດ້ມີການພັດທະນາຢ່າງສຳຄັນຫຼາຍດ້ານ ໃນວຽກງານງານທາລະນະສຸກ. ເຖິງຢ່າງໃດກໍຕາມ, ຄວາມຄືບໜາ້ ຍັງບ່ໍທັນໄດ້ດີເທ່ົາທ່ີຄວນ ແລະ ບ່ໍແມ່ນທຸກຄົນໄດ້ຮັບປະໂຫຍດຈາກການປັບປຸງດ່ັງກ່າວ. ໃນເຂດພ້ືນທ່ີ ພູດອຍ ປະຊາຊົນເປັນຈໍານວນຫຼາຍຍັງບ່ໍສາມາດເຂ້ົາເຖິງການບໍລິການສາທາລະນະສຸກທ່ີມີຄຸນນະພາບ ເນ່ືອງຈາກການແຈກຢາຍພະນັກງານສາທາລະນະສຸກທ່ີມີຄຸນນະພາບຍັງບ່ໍທ່ົວເຖິງ. ການປ້ອງກັນການເສຍ ຊີວດິ ອັນເນ່ືອງມາຈາກຄຸນນະພາບຂອງການປ່ີນປົວບ່ໍໄດ້ດີເທ່ົາທ່ີຄວນເຊ່ັນ ການປ່ີນປົວ ຮກັສາສຸຂະພາບ ເດັກນ້ອຍ ແລະ ເດັກເກີດໃໝ່, ເດັກແດງ ແລະ ແມ່ ຊ່ຶງຍັງເປັນບັນຫາ, ເຊ່ັນດຽວກັນກັບພະຍາດຕິດຕ່ໍ ເປັນຕົນ້ແມ່ນ: ພະຍາດຕິດຕໍທ່າງເພດສໍາພັນ ແລະ ວັນນະໂລກ. ພາລະທີ່ເພີ່ມຂ້ຶນ ຂອງພະຍາດທ່ີບ່ໍຕິດຕ່ໍ ແລະ ຜົນກະທົບທ່ີຮາ້ຍແຮງຂ້ືນ ເນ່ືອງຈາກການປ່ຽນແປງດິນຟ້າອາກາດ ເຮດັໃຫ້ຍ່ີງມີຄວາມຈຳເປັນຕ້ອງ ໄດ້ສ້າງຄວາມເຂ້ັມແຂງ ແລະ ຄວາມສາມາດໃນການປັບຕົວ ຂອງລະບົບສາທາລະນະສຸກ, ຊ່ືງມີຄວາມສ່ຽງ ເນື່ອງຈາກການຂາດງົບປະມານຂອງຂະແໜງການ ແລະ ບັນຫາດ້ານເສດຖະກິດ. ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ສະບັບດ່ັງກ່າວນ້ີ ມີເປ້ົາໝາຍເພ່ືອແກ້ໄຂບັນດາສ່ິງທ້າທາຍທ່ີຍັງຄົງຄ້າງໃນ ປັດຈຸບັນ ແລະ ໃນອານາຄົດຕະຫຼອດຈົນເຖິງຄວາມຕ້ອງການດ້ານສາທາລະນະສຸກ ພ້ອມທັງ ສ້າງຜົນ ຮັບທີ່ມີຄວາມຍືນຍົງ. ຍຸດທະສາດນີ້ໄດ້ກໍານົດ 3 ບູລິມະສິດຍຸດທະສາດ ແລະ 9 ຜົນຮັບ (ຕາຕະລາງ 1) ເພ່ືອສະໜບັສະໜນູການບັນລຸວໄິສທັດແຫ່ງຊາດ ສຸຂະພາບເພ່ືອທຸກຄົນ ໂດຍທຸກຄົນ, ດ່ັງທ່ີໄດ້ລະບຸໄວໃ້ນ ແຜນພັດທະນາສາທາລະນະສຸກ 5 ປີ ຄັ້ງທີ 9 ປີ 2021-2025. ພ້ອມທັງປະກອບສ່ວນເຂົ້າໃນເປົ້າໝາຍ ຂອງປະເທດ, ການປົກຄຸມສຸຂະພາບທ່ົວປວງຊົນ, ຫຸຼດພ້ົນອອກຈາກສະຖານະພາບປະເທດດ້ອຍພັດທະນາ ພາຍໃນປີ 2026 ແລະ ການບັນລຸເປົ້າໝາຍການພັດທະນາແບບຍືນຍົງ ໃນປີ 2030. viii ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 ຕາຕະລາງ 1 ວາລະຍຸດທະສາດການຮ່ວມມືຂອງ ອົງການອະນາໄມໂລກ ກັບ ສປປ ລາວ ປີ 2024-2028 ບູລິມະສິດດ້ານຍຸດທະສາດ 1: ການສົ່ງເສີມລະບົບສາທາລະນະສຸກໃຫ້ມີຄວາມຍືນຍົງ ແລະ ສາມາດປັບຕົວຕາມສະພາບການ ເພື່ອກ້າວໄປສູ່ການປົກຄຸມ ສຸຂະພາບທົ່ວປວງຊົນ ຜົນຮັບດ້ານຍຸດທະສາດ 1.1 ຄວາມເປັນທໍາໃນການເຂ້ົາເຖິງການບໍລິການສຸຂະພາບຂ້ັນຕ້ົນທ່ີມີ ຄຸນນະພາບ ໄດ້ຮັບການປັບປຸງ; ຜົນຮັບດ້ານຍຸດທະສາດ 1.2 ຮັບປະກັນໃຫ້ມີການລົງທຶນດ້ານຊັບພະຍາກອນມະນຸດສາທາລະນະສຸກ ຢ່າງພຽງພໍ; ຜົນຮັບດ້ານຍຸດທະສາດ 1.3 ເສີມຂະຫຍາຍບົດບາດທ່ີເປັນໃຈກາງຂອງອົງການປົກຄອງ ໃນ ການນໍາພາ ແລະ ສົ່ງເສີມວຽກງານດ້ານສາທາລະນະສຸກໃຫ້ມີຄວາມຍືນຍົງ; ບູລິມະສິດດ້ານຍຸດທະສາດ 2: ສະໜອງການປົກປ້ອງຊຸມຊົນຈາກເຫດການສຸກເສີນດ້ານ ສາທາລະນະສຸກ ແລະ ພະຍາດຕ່າງໆ ຜົນຮັບດ້ານຍຸດທະສາດ 2.1 ມີຄວາມຄືບໜ້າໃນການສ້າງຄວາມອາດສາມາດໃນການປ້ອງກັນ, ກະກຽມຄວາມພ້ອມ ແລະ ການໂຕ້ຕອບຕໍ່ໄພຂົ່ມຂູ່ດ້ານສາທາລະນະສຸກໃນທົ່ວທຸກແຂວງ; ຜນົຮບັດາ້ນຍດຸທະສາດ 2.2 ການສະກັດກ້ັນ ແລະ ຈາໍກັດພະຍາດຕິດຕ່ໍ ແລະ ພະະຍາດເຂດຮອ້ນ ທີ່ຄວນເອົາໃຈໃສ່ເພີ່ມເຕີມ ໄດ້ຢ່າງຍືນຍົງ; ຜົນຮັບດ້ານຍຸດທະສາດ 2.3 ຫຼຸດຜ່ອນ ອັດຕາການເຈັບເປັນ ແລະ ການເສຍຊີວິດ ຍ້ອນພະຍາດ ບໍ່ຕິດຕໍ. ບູລິມະສິດດ້ານຍຸດທະສາດ 3: ການປົກປ້ອງສຸຂະພາບ ຈາກການປ່ຽນແປງດິນຟ້າອາກາດ ແລະ ໄພຂົ່ມຂູ່ຕໍ່ສິ່ງແວດລ້ອມ ຜນົຮບັດາ້ນຍດຸທະສາດ 3.1 ຄວາມສ່ຽງດ້ານສ່ີງແວດລ້ອມຕ່ໍສຸຂະພາບ ໄດ້ຖືກປະເມີນ ແລະ ມີການ ຫຼຸດຜ່ອນລົງ; ຜົນຮັບດ້ານຍຸດທະສາດ 3.2 ຄວາມສ່ຽງດ້ານສຸຂະພາບທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບ ສະພາບດິນຟ້າອາກາດ ທີ່ີ່ ໄດ້ຮັບການແກ້ໄຂໂດຍຜ່ານລະບົບສາທາລະນະສຸກທີ່ປັບຕົວຕໍ່ສະພາບດິນຟ້າອາກາດ ແລະ ນຳ ໃຊ້ກາກບອນຕໍ່າ; ຜນົຮບັດ້ານຍດຸທະສາດ 3.3 ປັບປຸງວຽກງານນ້ໍາສະອາດ, ສຸຂະພບິານ ແລະ ສຸຂະອະນາໄມ ແລະ ການຄຸ້ມຄອງ ຈດັການຂ້ີເຫຍ້ືອຢູ່ສະຖານທ່ີບໍລິການສາທາລະນະສຸກດ້ານການຮກັສາສຸຂະພາບທ່ີ ໄດ້ຮັບການປັບປຸງ. ຫຼາຍປັດໄຈທີ່ພົວພັນ ແລະ ຈຳເປັນ ຕໍ່ການສ້າງສະພາບແວດລ້ອມທີ່ເອື້ອອຳນວຍ ສະໜັບສະໜູນ ການ ຈັດຕັ້ງປະຕິບັດວາລະຍຸດທະສາດ, ລວມທັງ ການສື່ສານເພື່ອສຸຂະພາບ, ເຂົ້າເຖິງຜູ້ດ້ອຍໂອກາດ ແລະ ຢູ່ ເຂດຫ່າງໄກສອກຫຼີກ, ຜັກດັນການແກ້ໄຂບັນຫາໂດຍນຳໃຊ້ດິຈິຕອນ ເຂົ້າໃນວຽກງານສາທາລະນະສຸກ, ພ້ອມທັງ ຂັບເຄື່ອນ ໃຫ້ສາມາດວັດແທກໄດ້ຜົນໄດ້ຮັບທີ່ມີຕໍ່ປະເທດ. ix ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 ເພ່ືອເປັນການປະກອບສ່ວນໃຫ້ແກ່ວິໄສທັດດ້ານສາທາລະນະສຸກຂອງປະເທດ, ອົງການອະນາໄມໂລກ ຈະປະສົມປະສານ ນໍາໃຊ້ທັງແຫ່ຼງຊັບພະຍາກອນ ແລະ ຄວາມຊໍານານງານດ້ານວິຊາການ ຂອງອົງກອນ ທງັສາມລະດບັຄ:ື ຫອ້ງການອງົການອະນາໄມໂລກ ປະຈາໍ ສປປ ລາວ, ຫອ້ງການອງົການອະນາໄມໂລກ ປະຈາໍພາກພ້ືນປາຊີຟິກຕາເວນັຕົກ ແລະ ຫ້ອງການອົງການອະນາໄມໂລກ ສໍານັກງານໃຫຍ່. ການສະໜບັ ຂອງອົງການອະນາໄມໂລກ ແມ່ນສຸມໃສ່ ຂັ້ນທ້ອງຖີ່ນ ດ້ວຍການຖອດຖອນບົດຮຽນທີ່ຜ່ານມາ ຈາກການ ໃຫ້ການຊ່ວຍເຫືຼອດ້ານວຊິາການແກ່ຂ້ັນທ້ອງຖ່ີນໃນໄລຍະການລະບາດຂອງພະຍາດໂຄວດິ-19, ອົງການ ອະນາໄມໂລກ ຈະສືບຕໍ່ປັບປຸງການເຮັດວຽກຮ່ວມກັບຊຸມຊົນ. ການແຜ່ລະບາດຂອງພະຍາດໂຄວດິ-19 ຍັງສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງຄວາມສໍາຄັນຂອງການປະສານງານ ແລະ ການຮວ່ມມືກັບບັນດາພາກສ່ວນທ່ີບ່ໍແມ່ນຂະແໜງການສາທາລະນະສຸກ. ດ່ັງນ້ັນ, ຍຸດທະສາດການຮວ່ມມື ປີ 2024-2028 ຈຶ່ງຮຽກຮ້ອງໃຫ້ມີການຮ່ວມງານນຳບັນດາຂະແໜງການອື່ນໆໃຫ້ຫຼາຍຂື້ນ ເພື່ອຮັບມືກັບ ສ່ິງທ້າທາຍຕ່າງໆທ່ີປະເທດກໍາລັງປະເຊີນຢູ່, ພ້ອມທັງການຕອບສະໜອງ ດ້ານຄວາມຈຳເປັນຂອງປະເທດ ເພື່ອການບັນລຸເປົ້າໝາຍດ້ານສາທາລະນະສຸກ ແລະ ການພັດທະນາປະເທດ. ອົງການອະນາໄມໂລກ ໃນຖານະທ່ີເປັນອົງກອນທ່ີມີຄວາມມຸ່ງໝ້ັນ ໃນການຮຽນຮູ້ຢ່າງຕ່ໍເນ່ືອງ, ຈະ ໄດ້ດຳເນີນການປະເມີນ ການຈັດຕ້ັງປະຕິບັດຍຸດທະສາດການຮ່ວມມືຢ່າງເປັນປົກກະຕິ, ກໍານົດ ຄວາມຫຍຸ້ງຍາກ ແລະ ອຸປະສັກຕ່າງໆ ເພ່ືອຮຽນຮູ້ ແລະ ຈາກນ້ັນ ຈະໄດ້ປັບແຜນການສະໜັບສະໜູນ ໃຫ້ແກ່ ສປປ ລາວ ເພື່ອຍົກສູງປະສິດທິພາບ ແລະ ຜົນໄດ້ຮັບໃຫ້ແກ່ປະເທດ. xຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 11. ພາກສະເໜີ - ການບັນລຸການມີ ສຸຂະພາບທີ່ດີຂື້ນ ແລະ ຄວາມຜາສຸກ ຂອງທຸກຄົນຢູ່ ສປປ ລາວ ຍຸດທະສາດການຮວ່ມມ ືລະຫວາ່ງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ (WHO) ໃນໄລຍະປີ 2024- 2028 ໄດ້ກໍານົດວິທີການ ຂອງອົງການອະນາໄມໂລກ ທ່ີຈະໃຫ້ການຊ່ວຍເຫືຼອແກ່ ລັດຖະບານ ໂດຍ ການຮ່ວມມືກັບບັນດາຄູ່ຮ່ວມພັດທະນາ, ທີມງານສະຫະປະຊາຊາດ ປະຈໍາປະເທດ (UNCT), ອົງການ ຈັດຕ້ັງທ່ີບ່ໍຂ້ຶນກັບລັດຖະບານ, ພາກເອກະຊົນ ແລະ ນັກວິຊາການ ໃນການຈັດຕ້ັງປະຕິບັດນະໂຍບາຍ ແຫ່ງຊາດ ດ້ານສາທາລະນະສຸກ, ບັນດາຍຸດທະສາດ ແລະ ແຜນງານຕ່າງໆ. ແຜນເຫ່ົຼານ້ັນ ລວມທັງ ແຜນ ພັດທະນາສາທາລະນະສຸກ 5 ປີ ຄ້ັງທີ 9 ແລະ ຄ້ັງທ່ີ 10 ໃນໄລຍະປິ 2021-2025 ແລະ 2026-2030 ຕາມ ລໍາດັບ (1) ຍຸດທະສາດປະຕິຮູບສາທາລະນະສຸກ ໃນໄລຍະ 2021-2030, (2) ແລະ ກອບການຮ່ວມມື ດ້ານການພັດທະນາແບບຍືນຍົງ ສປປ ລາວ - ອົງການສະຫະປະຊາຊາດ (UNSDCF) ໃນໄລຍະ 2022- 2026 (3) ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມືດັ່ງກ່າວ ຈະເປັນແນວທາງການເຮັດວຽກ ຂອງອົງການອະນາໄມໂລກ ໃນທຸກລະດັບ ຊື່ງລວມເຖິງ ການຈັດກຽມບູລິມະສິດຄວາມສໍາຄັນຂອງແຜນງານ ແລະ ງົບປະມານ ທຸກໆ ສອງປີ ເພື່ອໃຫ້ບັນລຸເປົ້າໝາຍ ປະຊາຊົນລາວມີສຸຂະພາບດີ ແລະ ຄວາມເປັນຢູ່ ທີ່ດີຂຶ້ນ. ຍຸດທະສາດການຮວ່ມມື ໄລຍະປີ 2024-2028 ແມ່ນການຄາດການລ່ວງໜາ້ຢ່າງມີຍຸດທະສາດ ໂດຍການ ຜັນຂະຫຍາຍບັນດາເປ້ົາໝາຍການພັດທະນາ ທ່ີໄດ້ຮບັຮອງລະດັບສາກົນ, ເປ້ົາໝາຍດ້ານສາທາລະນະສຸກ ແລະ ບຸລິມະສິດຂອງພາກພ້ືນອີງຕາມສະພາບການຂອງປະເທດ. ຊ່ືງໄດ້ກຳນົດໃນບຸລິມະສິດດ້ານ ຍຸດທະສາດ ຂອງອົງການອະນາໄມໂລກລະດັບສາກົນ ໃນກອບແຜນງານລວມ ສະບັບທີ່ 13 (GPW13) 2019-2025 ແລະ ສະບັບທ່ີ 14 (GPW14), 2025-2028 (4,5). ຍຸດທະສາດດ່ັງກ່າວນ້ີ ສະໜບັສະໜນູ ຄວາມພະຍາຍາມ ຂອງອົງການອະນາໄມໂລກ ເພ່ືອໃຫ້ບັນລຸເປ້ົາໝາຍ ສາມຕ້ືຄົນ - ໂດຍທ່ີປະຊາຊົນໜຶງ່ ຕ້ືຄົນ ໄດ້ຮບັປະໂຫຍດຈາກການປົກຄຸມສຸຂະພາບທ່ົວປວງຊົນ (UHC), ປະຊາຊົນອີກໜຶງ່ຕ້ືຄົນໄດ້ຮບັການ ປົກປ້ອງທ່ີດີຂ້ືນຈາກເຫດການສຸກເສີນດ້ານສາທາລະນະສຸກ ແລະ ປະຊາຊົນອີກໜຶງ່ຕ້ືຄົນມີສຸຂະພາບ ແລະ ຄວາມເປັນຢູ່ທ່ີດີຂ້ຶນກວ່າເກ່ົາ ແລະ ບູລິມະສິດສໍາຄັນ ໃນແຜນ 2 ປີ ງົບປະມານ (2024-2025) ຂອງ ອົງການອະນາໄມໂລກ ໄດ້ກຳນົດບຸລິມະສິດ ໃນການສົ່ງເສີມ, ການສະໜອງ, ການປົກປ້ອງ, ການສ້າງ ຄວາມເຂ້ັມແຂງ ແລະ ການບໍລິການສາທາລະນະສຸກ ເພ່ືອເລ່ັງຂະບວນການ ກ້າວໄປສູ່ ການບັນລຸເປ້ົາໝາຍ ການພັດທະນາແບບຍືນຍົງທີ່ຕິດພັນກັບສາທາລະນະສຸກ. ຕາມຄວາມສອດຄ່ອງກັບກອບແຜນງານລວມ ສະບັບທ່ີ (GPW13), ໄດ້ພິມເຜີຍແຜ່ໃນພາກພ້ືນ, ເພ່ືອ ອານາຄົດ: ກ້າວໄປສູ່ການເປັນພາກພ້ືນທ່ີມີສຸຂະພາບດີ ແລະ ມີຄວາມປອດໄພທ່ີສຸດ, ຊ່ືງໄດ້ກໍານົດ ວິໄສທັດ ຂອງອົງການອະນາໄມໂລກ ໃນການເຮັດວຽກຮ່ວມກັບບັນດາປະເທດສະມາຊິກ ແລະ ບັນດາຄູ່ 2ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 ຮ່ວມງານ ໃນພາກພ້ືນປາຊີຟິກຕາເວັນຕົກ. ເພ່ືອອານາຄົດ ສະທ້ອນໃຫ້ເຫັນເຖິງສ່ິງທ້າທາຍຕ່າງໆທ່ີໄດ້ ມີການແລກປ່ຽນ ໂດຍບັນດາປະເທດ ແລະ ເຂດແຄວ້ນ ໃນພາກພື້ນ. ສີ່ງທ້າທາຍດ່ັງກ່າວເປັນຕ້ົນແມ່ນ ຄວາມປອດໄພດ້ານສຸຂະພາບ ຊ່ຶງລວມທັງ ການດ້ືຢາຕ້ານຈຸລະຊີບ, ພະຍາດບ່ໍຕິດຕ່່ໍ ແລະ ຜູ້ສູງອາຍຸ; ຜົນກະທົບດ້ານສຸຂະພາບຈາກການປ່ຽນແປງດິນຟ້າອາກາດ ແລະ ສ່ິງແວດລ້ອມ ແລະ ການເຂ້ົາເຖິງຜູ້ ດ້ວຍໂອກາດ ແລະ ຢູ່ເຂດຫ່າງໄກສອກຫີຼກ, ລວມທັງ ປະຊາຊົນ ແລະ ຊຸມຊົນ ທ່ີຍັງໄດ້ຮບັຜົນກະທົບຈາກ ການແຜ່ລະບາດຂອງພະຍາດ, ການລະບາດຂອງພະຍາດຊ້ືມເຊ້ືອຢ່າງຕ່ໍເນ່ືອງ ແລະ ຍັງມີອັດຕາການເສຍ ຊີວິດສູງ ຂອງແມ່ ແລະ ເດັກນ້ອຍ (6). ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ໄລຍະປີ 2024-2028 ແມ່ນສືບເນື່ອງມາຈາກຍຸດທະສາດສະບັບກ່ອນ (2017- 2021) ຊຶ່ງໄດ້ຮັບການຂະຫຍາຍໄລຍະເວລາຮອດປີ 2023 ເນື່ອງຈາກການແຜ່ລະບາດຂອງພະຍາດໂຄ ວິດ-19. ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມືສະບັບໃໝ່ນີ້ ເປັນຜົນເນື່ອງມາຈາກການປຶກສາຫາລື ເປັນໄລຍະເວລາ 10 ເດືອນຮ່ວມກັບ ລັດຖະບານ, ບັນດາຄູ່ຮ່ວມງານ ແລະ ພາກສ່ວນກ່ຽວຂ້ອງຕ່າງໆ, ໂດຍໄດ້ສົມທົບກັບ ສາມລະດັບຂອງອົງການອະນາໄມໂລກ, ລະດັບຫ້ອງການປະຈຳປະເທດ, ລະດັບພາກພື້ນ ແລະ ລະດັບ ສາກົນ. ການປຶກສາຫາລືເຫ່ົຼານ້ັນ ລວມທັງ ການທົບທວນຄືນບົດຮຽນທ່ີຖອດຖອນໄດ້ຈາກຍຸດທະສາດ ການຮ່ວມມື ສະບັບກ່ອນ ແລະ ການວິເຄາະຄວາມຕ້ອງການຂອງປະເທດຢ່າງມີວິຈາລະນະຍານ ຊຶ່ງນໍາ ໄປສູ່ການກໍານົດວາລະດ້ານຍຸດທະສາດ ຂອງຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ໄລຍະປີ 2024-2028, ສຸມໃສ່ ການສ່ົງເສີມລະບົບສາທາລະນະສຸກໃຫ້ມີຄວາມຍືນຍົງ ແລະ ສາມາດປັບຕົວ ເພ່ືອກ້າວໄປສູ່ ການປົກຄຸມ ສຸຂະພາບທ່ົວປວງຊົນ, ໃຫ້ການປົກປ້ອງຊຸມຊົນຈາກເຫດການສຸກເສີນດ້ານສາທາລະນະສຸກ ແລະ ພະຍາດ ຕ່າງໆ, ການປ້ອງກັນສຸຂະພາບຈາກການປ່ຽນແປງດິນຟ້າອາກາດ ແລະ ໄພຂົ່ມຂູ່ດ້ານສິ່ງແວດລ້ອມ. 32. ສະພາບການຂອງປະເທດ - ກ້າວໄປສູ່ ການຫຼຸດພົ້ນອອກຈາກສະຖານະປະເທດ ດ້ອຍພັດທະນາເທື່ອລະກ້າວ ສະພາບດ້ານວັດທະນະທໍາສັງຄົມ, ການເມືອງ ແລະ ເສດຖະກິດ- ປະຊາກອນທີ່ມີຄວາມຫຼາກຫຼາຍ, ຊື່ງສ່ວນໃຫຍ່ອາໃສຢູ່ໃນເຂດ ຊົນນະບົດ ແລະ ມີປະຊາກອນຊາວໜຸ່ມທີ່ເປັນກຳລັງແຮງແຫ່ງ ຄວາມຫວັງໃນການພັດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ ຂອງປະເທດ ເນື່ອງຈາກມີປະຊາກອນຫຼາຍກ່ວາ 62% ອາໃສຢູ່ຊົນນະບົດ ແລະ ເຂດພູດອຍ, ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ພົບກັບ ຄວາມຫຍຸ້ງຍາກໃນການເຂົ້າເຖິງຈຸດທີ່ບໍ່ສາມາດເຂົ້າເຖິງໄດ້ ແລະ ຍັງເປັນສິ່ງທີ່ທ້າທາຍຫຼາຍ. ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ມີຊາຍແດນຕິດກັບ ປະເທດກໍາປູເຈຍ, ປະເທດຈີນ, ປະເທດພະມ້າ, ປະເທດໄທ ແລະ ປະເທດຫວຽດນາມ. ສປປ ລາວ ເປັນປະເທດດຽວທ່ີບ່ໍມີທາງອອກສູ່ ທະເລໃນຂົງເຂດພາກພ້ືນອາຊີປາຊີຟິກຕະເວນັຕົກ ຂອງອົງການອະນາໄມໂລກ ແລະ ໄດ້ແບ່ງອອກເປັນ 18 ແຂວງ (7). ມີປະຊາກອນທັງໝົດປະມານ 7.4 ລ້ານຄົນ ໃນປີ 2022 (8) ແລະ ຄາດວາ່ຈາໍນວນປະຊາກອນ ຈະເພ່ີມຂ້ຶນເປັນ 10 ລ້ານຄົນພາຍໃນປີ 2055 (9). ໃນປີ 2022 ມີປະຊາກອນປະມານ 62% ທ່ີອາໃສຢູ່ໃນ ເຂດພ້ືນທ່ີຊົນນະບົດ (10), ລວມທັງໃນເຂດພ້ືນທ່ີພູດອຍທ່ີເຂ້ົາເຖິງໄດ້ຍາກ. ຊົນຊາດຊົນເຜ່ົາມີ 50 ຊົນເຜ່ົາ, ຊົນເຜົ່າລາວລຸ່ມ: 53.2% ຂອງຈໍານວນປະຊາກອນ ໃນປີ 2015 (11), ເຮັດໃຫ້ ສປປ ລາວ ເປັນໜຶ່ງໃນ ບັນດາປະເທດ ທ່ີມີຄວາມຫຼາກຫຼາຍທາງດ້ານຊົນຊາດຊົນເຜ່ົາຫຼາຍທ່ີສຸດໃນພາກພ້ືນອາຊີຕາເວນັອອກສຽງ ໃຕ້. ຊົນເຜ່ົາກຸ່ມນ້ອຍ ຊ່ຶງສ່ວນໃຫຍ່ ອາໃສຢູ່ໃນເຂດຊົນນະບົດ ປະເຊີນກັບສ່ີງກີດຂວາງ ເນ່ືອງຈາກມີຂ້ໍຈາໍ ກັດໃນການເຂົ້າເຖິງດ້ານການສຶກສາ, ການຮັກສາສຸຂະພາບ ແລະ ໂອກາດທາງດ້ານເສດຖະກິດ. (12). ການເພີ່ມຂື້ນຂອງປະຊາກອນໄວເຮັດວຽກ ຈະນໍາມາຊຶ່ງໂອກາດໃນການຂະຫຍາຍຕົວ. ການມີຈາໍນວນປະຊາກອນທ່ີເພ່ີມຂ້ຶນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍໃນຊ່ວງຊຸມປີທ່ີຜ່ານມາ, ຈຶງ່ເຮດັໃຫ້ປະເທດເປັນໜຶງ່ໃນ ປະເທດທີ່ມປີະຊາກອນອາຍຸໜຸ່ມນ້ອຍທ່ີສຸດປະເທດໜຶ່ງ ໃນພາກພື້ນອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້, ຊຶ່ງໄດ້ນໍາ ມາໂອກາດໃນການພັດທະນາເສດຖະກິດ- ສັງຄົມ (13). ່ໜຶ່ງສ່ວນສາມຂອງພົນລະເມືອງມີອາຍຸຕໍ່າກ່ວາ 15 ປີ ແລະ ເຄີ່ງໜຶ່ງແມ່ນມີອາຍຸນ້ອຍກ່ວາ 24 ປີ (7). ສັດສ່ວນຂອງພົນລະເມືອງທີ່ມີອາຍຸ (65+ ຂຶ້ນໄປ) ແມ່ນມີຂ້ອນຂ້າງໜ້ອຍ ໂດຍຢູ່ທີ່ 4.2% ໃນປີ 2021 (3). ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຢູ່ໃນສັດສ່ວນທີ່ຕໍ່າ ແຕ່ວ່າການ ຄາດຄະເນດ້ານຈໍານວນປະຊາກອນຂອງ ສປປ ລາວ ໄດ້ຊ້ີໃຫ້ເຫັນວ່າ: ຈໍານວນປະຊາກອນຜູ້ສູງອາຍຸ 2.1 4ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 ແມ່ນເພ່ີມຂ້ຶນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ ຊ່ຶງເຮັດໃຫ້ປະເທດປະເຊີນກັບສ່ີງທ້າທ້າຍສຳຄັນ ໃນລະບົບການບໍລິການ ສາທາລະນະສຸກ ແລະ ສັງຄົມ (14). ການຮັກສາສະຖຽນລະພາບທາງດ້ານເສດຖະກິດຂອງປະເທດ ແມ່ນມີຄວາມສໍາຄັນເປັນຢ່າງຍ່ິງໃນການ ປົກປ້ອງປະຊາຊົນລາວ ຈາກການຖືກປ່ອຍປະລະເລິຍ. ຕະຫຼອດໄລຍະເວລາ 30 ປີທ່ີຜ່ານມາ, ສປປ ລາວ ໄດ້ປະເຊີນກັບການຂະຫຍາຍຕົວທາງດ້ານເສດຖະກິດ ທ່ີສໍາຄັນ, ດ້ວຍອັດຕາການຂະຫຍາຍຕົວສະເລ່ຍຢູ່ທ່ີ 7.3% ນັບແຕ່ປີ 1993 ຈົນເຖິງປີ 2019 (13), ເຮັດໃຫ້ປະເທດສາມາດຫຸຼດ ອັດຕາຄວາມທຸກຍາກ ແລະ ຫັນປ່ຽນຈາກສະຖານະທ່ີມີລາຍໄດ້ໜ້ອຍໄປ ເປັນລາຍໄດ້ປານກາງໃນປີ 2011 (7). ການຂະຫຍາຍຕົວທາງດ້ານເສດຖະກິດ ໂດຍສ່ວນໃຫຍ່ ແມ່ນ ຂ້ຶນກັບການນໍາໃຊ້ຊັບພະຍາກອນຂອງປະເທດ ໂດຍສະເພາະຢ່າງຍ່ິງແມ່ນ ບ່ໍແຮ່ ແລະ ໄຟຟ້ານ້ໍາຕົກ. (15). ເຖິງຢ່າງໃດກໍຕາມ, ການແຜ່ລະບາດຂອງພະຍາດໂຄວິດ-19 ແລະ ຄວາມກົດດັນທາງດ້ານ ເສດຖະກິດທ່ົວໂລກ ໄດ້ເຮັດໃຫ້ບ່ໍມີຄວາມໝ້ັນຄົງໃນດ້ານການເງິນຂອງປະເທດທ່ີມີມາຢ່າງຍາວນານ (15). ການແກ້ໄຂກັບຄວາມບ່ໍມີສະຖຽນລະພາບ ແລະ ການສ້າງລາຍໄດ້ ມີຄວາມສໍາຄັນເປັນຢ່າງຍ່ິງຕ່ໍກັບ ຄວາມຍືນຍົງ, ໜີ້ສິນຂອງປະເທດ ແລະ ສະໜັບສະໜູນ ການບໍລິການເຊັ່ນ: ການສຶກສາ, ການບໍລິການ ສາທາລະນະສຸກ ແລະ ການປົກປ້ອງທາງດ້ານສັງຄົມ. ໃນປີ 2020, ມີປະຊາກອນຈໍານວນ 18.6% ທ່ີມີສະພາບການດໍາລົງຊີວິດຕ່ໍາກ່ວາເສ້ັນຄວາມທຸກຍາກ ແຫ່ງຊາດ (3). ມີດັດຊະນີການພັດທະນາມະນຸດຢູ່ທ່ີ 0.604% ໃນປີ 2018, ລະດັບການພັດທະນາແຫ່ງຊາດ ດ້ານຊັບພະຍາກອນມະນຸດ ຖືວາ່ຢູ່ໃນລະດັບປານກາງ (7). ສັດສ່ວນຂອງຈາໍນວນປະຊາກອນທ່ີໄດ້ຮບັຜົນ ກະທົບຈາກຄວາມອຶດຫິວ ແມ່ນຫຸຼດລົງຈາກໜຶງ່ສ່ວນສາມ ເຫືຼອໜອ້ຍກ່ວາໜຶງ່ສ່ວນສ່ີໃນຊ່ວງທົດສະວດັທ່ີ ຜ່ານມາ (16). ໂດຍໄດ້ຖືກຈດັອັນດັບໃຫ້ຢູ່ໃນລະດັບທ່ີຮາ້ຍແຮງ ໃນປີ 2020, ອັດຕາຄວາມອຶດຫິວໄດ້ຖືກ ຈັດອັນດັບໃຫ້ຢູ່ໃນລະດັບປານກາງ ໃນປີ 2022 ຢູ່ໃນດັດສະນີຄວາມອຶດຫິວທົ່ວໂລກ ໃນປີ 2022 (17). ນບັແຕໄ່ດຮ້ບັການສະຖາປະນາປະກາດເປນັເອກະລາດ ໃນປ ີ1975, ສປປ ລາວ ເປນັປະເທດທີມ່ພີກັດຽວ. ສປປ ລາວ ເປັນປະເທດທ່ີມີພັກດຽວ ຊ່ຶງເປັນແກນນໍາໂດຍ ພັກປະຊາຊົນ ປະຕິວດັລາວ. ກອງປະຊຸມໃຫຍ່ ຂອງພັກ ຈັດຂຶ້ນທຸກໆຫ້າປີ ແລະ ກົງກັບການເລືອກຕັ້ງຂອງ ສະພາແຫ່ງຊາດ ຊຶ່ງເປັນອົງການນິຕິບັນຍັດ ຂອງປະເທດ. ສະພາແຫ່ງຊາດ ເປັນອົງກອນທ່ີຮບັຮອງເອົາ ປະທານປະເທດທ່ີປະຕິບັດໜາ້ທ່ີເປັນປະມຸກລັດ ແລະ ລັດຖະບານ ແລະ ແຕ່ງຕ້ັງ ນາຍົກລັດຖະມົນຕີ. ການເລືອກຕ້ັງສະໄໝສາມັນຂອງ ສະພາແຫ່ງຊາດ ຊຸດ ທ ີ9 ໄດ້ຈັດຂຶ້ນໃນ ເດືອນກຸມພາ ປີ 2021. ສປປ ລາວ ແມ່ນສະມາຊິກຂອງຫຼາຍອົງການຈັດຕັ້ງ ລະຫວ່າງ ລັດຖະບານ ເຊ່ັນ: ອົງການສະຫະປະຊາຊາດ, ສະມາຄົມປະຊາຊາດ ອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ ແລະ ອົງການການຄ້າໂລກ. ການພັດທະນາ ແລະ ສະພາບດ້ານສາທາລະນະສຸກ - ຜົນສໍາ ເລັດດ້ານສາທາລະນະສຸກ ແລະ ສິ່ງທ້າທາຍໃນການເຂົ້າເຖິງເຂດ ຫ່າງໄກສອກຫຼີກ ປັດໄຈສຳຄັນຫຼັກ ອັນເນື່ອງມາຈາກການຜັກດັນຂອງພະຍາດໂຄວິດ-19 ແລະ ການຟື້ນຕົວຈາກການ ລະບາດ ນຳໄປສູ່ກາລະໂອກາດ ເພື່ອການພັດທະນາແບບຍືນຍົງ ສປປ ລາວ ໄດ້ໃຫ້ຄຳໝ້ັນສັນຍາຕ່ໍວາລະການພັດທະນາແບບຍືນຍົງ ຮອດປີ 2030 ແລະ ມີຄວາມຄືບໜາ້ ທ່ີສໍາຄັນໃນການບັນລຸເປ້ົາໝາຍການພັດທະນາແບບຍືນຍົງ ເຖິງແມ່ນວ່າ ໄດ້ມີການແຜ່ລະບາດຂອງ ພະຍາດໂຄວິດ-19 ແລະ ຄວາມຖົດຖອຍທາງດ້ານເສດຖະກິດຢ່າງທ່ີບ່ໍເຄີຍເກີດຂ້ຶນມາກ່ອນກໍຕາມ ຊ່ຶງ 2.2 5ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 ໄດ້ຂັດຂວາງຄວາມຄືບໜາ້ດ່ັງກ່າວນ້ີ (3). ການຟ້ືນຕົວຈາກພະຍາດລະບາດ ຖືເປັນໂອກາດໃນການກ້າວໄປ ສູ່ການພັດທະນາແບບຍືນຍົງ ແລະ ມີຄວາມຄອບຄຸມຫຼາຍຂ້ຶນ ແລະ ແກ້ໄຂບັນຫາຕ່າງໆ ເຊ່ັນ: ມົນລະພິດ ທາງອາກາດທ່ີໜັກໜ່ວງ, ການຜະລິດອາຫານທ່ີບ່ໍຍືນຍົງ, ການຂາດແຄນນ້ໍາສະອາດ, ສຸຂະອານາໄມ ທ່ີບ່ໍສະອາດ, ການສ້າງຂ້ີເຫຍ້ືອທ່ີເປັນອັນຕະລາຍ ແລະ ຄວາມສ່ຽງຂອງປະເທດຈາກການປ່ຽນແປງດິນ ຟ້າອາກາດ. ບັນດາສິ່ງທ້າທາຍເຫຼົ່ານີ້ສະທ້ອນຢູ່ໃນແຜນພັດທະນາ ເສດຖະກິດ-ສັງຄົມແຫ່ງຊາດ ໄລຍະ 5 ປີ ຄັ້ງທີ 9 ແຕ່ປີ 2021-2025 (18), ຊ່ຶງມີເປ້ົາໝາຍໃນການກໍານົດແນວທາງ ການເຕີບໃຫຍ່ຂະຫຍາຍຕົວຂອງປະເທດ ໃຫ້ເປັນແນວທາງທີ່ເປັນມິດກັບສິ່ງແວດລ້ອມ ແລະ ມີຄວາມຍືນຍົງ. ແຜນພັດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ ແຫ່ງຊາດ ໄລຍະປີ 2021-2025, ຍຸດທະສາດການພັດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ ໄລຍະສິບປີ ນັບແຕ່ ປີ 2016-2025 ແລະ ວິໄສທັດຮອດປີ 2030 (19) ໄດ້ກໍານົດທິດທາງໃນການພັດທະນາປະເທດ ແລະ ກຳນົດກອບການດໍາເນີນງານທີ່ມີຄວາມຄອບຄຸມໃນການວາງແຜນການ ຂອງຂະແໜງການຕ່າງໆ, ລວມ ທັງ ແຜນການພັດທະນາ ສາທາລະນະສຸກ ໄລຍະ 5 ປີ ຄັ້ງທີ 9 ແຕ່ປີ 2021-2025 (1). ຕາມທິດສາມ ສ້າງ, ລັດຖະບານ ດໍາເນີນຍຸດທະສາດການແບ່ງຂ້ັນຄຸ້ມຄອງ ເພ່ືອສ້າງຄວາມເຂ້ັມແຂງໃຫ້ແກ່ການຄຸ້ມຄອງ ບໍລິຫານຂອງລັດ ແລະ ການໃຫ້ບໍລິການຢູ່ຂັ້ນທ້ອງຖິ່ນ. ຄວາມຄາດຫວັງຂອງປະເທດທ່ີຈະຫຸຼດພ້ົນອອກຈາກປະເທດດ້ອຍພັດທະນາ ໃນທ້າຍປີ 2023 ໄດ້ຖືກ ເລ່ືອນອອກໄປເປັນປີ 2026 (19). ການປ່ຽນແປງນ້ີ ອາດຈະມາພ້ອມກັບການຖອຍອອກຂອງບັນດາຜູ້ໃຫ້ ທືນ ຊື່ງອາດສ່ົງຜົນກະທົບຕໍ່ການ ເຂ້ົາເຖິງການບໍລິການສາທາລະນະສຸກທີ່ຈຳເປັນພື້ນຖານ ທ່ີພວມກໍາລັງ ເປັນໄພຂ່ົມຂູ່ໃນຊ່ວງວກິິດການທາງດ້ານເສດຖະກິດ ໃນປີ 2022-2023. ສ່ີງທ້າທາຍທັງໝົດນ້ັນ ຮຽກຮອ້ງ ໃຫ້ມີການວາງແຜນດ້ວຍຄວາມລະມັດລະວັງ ເພື່ອຮັບມືໃນຊ່ວງການ ຖອຍອອກຂອງບັນດາຜູ້ໃຫ້ທືນ ຊື່ງ ຈຳເປັນໃຫ້ມີການສະໜອງງົບປະມານພາຍໃນປະເທດໃຫ້ແກ່ວຽກງານສາທາລະນະສຸກ. ລະບບົສາທາລະນະສຸກທີຂ່າດທນຶສະໜບັສະໜນູຢາ່ງພຽງພ ໍເປນັສິງ່ທາ້ທາຍ ອນັເນືອ່ງຈາກການຂະຫຍາຍ ຕົວຂອງພາກເອກະຊົນ ແບບກວ້າງຂວາງ ແລະ ຂາດລະບຽບການໃນການຄຸ້ມຄອງພາກເອກະຊົນ. ການຈດັຕ້ັງປະຕິບັດ ການຄຸ້ມຄອງລະບົບສາທາລະນະສຸກຂອງລາວ ໂດຍມີ 3 ຂ້ັນບໍລິຫານຄື: ຂ້ັນສູນກາງ, ຂັ້ນແຂວງ ແລະ ຂັ້ນເມືອງ ລວມທັງ ສຸກສາລາ. ການບໍລິການສາທາລະນະສຸກ ສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນສະໜອງ ໂດຍພາກລັດ ເປັນຕົ້ນແມ່ນ: ໂຮງໝໍແຂວງ, ໂຮງໝໍເມືອງ ແລະ ສຸກສາລາ. ເຖິງຢ່າງໃດກໍຕາມ, ປະຈຸບັນ ມີການຂະຫຍາຍຕົວໃນການສະໜອງ ການບໍລິການຂອງພາກເອກະຊົນເພ່ີມຂ້ຶນ ຊ່ຶງຍັງມີຄວາມຈຳກັດ ໃນຄຸ້ມຄອງພາກເອກະຊົນດ້ວຍລະບຽບການຕ່າງໆ. ເປັນເລ່ືອງປົກກະຕິທ່ີບັນດາທ່ານໝໍຊ່ຽວຊານຕ່າງໆ ທ່ີເຮັດວຽກ ແລະ ໃຫ້ການບໍລິການຢູ່ທັງໂຮງໝໍລັດ ແລະ ເອກະຊົນໄປພ້ອມກັນ. ໃນປີ 2023, ລະບົບ ສາທາລະນະສຸກ ປະກອບດ້ວຍ ໂຮງໝໍສູນກາງ 10 ແຫ່ງ, ໂຮງໝໍແຂວງ 17 ແຫ່ງ, ໂຮງໝໍເມືອງ 135 ແຫ່ງ ແລະ ສຸກສາລາຫຼາຍກ່ວາ 1,070 ແຫ່ງ (20). ການສະໜອງດ້ານການເງິນສາທາລະນະສຸກທີ່ສະໜອງໂດຍພາກລັດຍັງຢູ່ໃນລະດັບຕໍ່າ, ອັດຕາການຈົກ ຖົງຈ່າຍ ຈາກພາກຄົວເຮືອນຍັງສູງ ແລະ ຍັງອາໃສການໃຫ້ທືນຈາກພາຍນອກທ່ີຢູ່ໃນລະດັບທ່ີສູງ. ໃນ ປີ 2021, ລາຍຈ່າຍຂອງລັດຖະບານໃຫ້ຂະແໜງການສາທາລະນະສຸກ ຢູ່ທ່ີ 24.1% ຕ່ໍຄ່າໃຊ້ຈ່າຍດ້ານ ສາທາລະນະສຸກທັງໝົດ, ອັດຕາສ່ວນການຈົກຖົງ ຈ່າຍຂອງພາກຄົວເຮືອນ ຢູ່ທີ່ 29.5% ຕໍ່ການໃຊ້ຈ່າຍ ສາທາລະນະສຸກທັງໝົດ ແລະ ອັດຕາສ່ວນຂອງທຶນຊ່ວຍເຫຼືອ ຂອງບັນດາຜູ້ໃຫ້ທືນຕ່າງໆ ຢູ່ທີ່ 39.6% ຕໍ່ ການໃຊ້ຈ່າຍສາທາລະນະສຸກທັງໝົດ. ຄ່າໃຊ້ຈ່າຍດ້ານສຸຂະພາບຂອງລັດຖະບານ ແມ່ນຍັງບໍ່ພຽງພໍ ແລະ ຢູ່ທີ່ 4.1% ຂອງລາຍຈ່າຍທົ່ວໄປຂອງລັດຖະບານ (ລາຍຈ່າຍທົ່ວໄປຂອງລັດຖະບານ ລວມທັງ ລາຍຈ່າຍ ຂອງ ລັດຖະບານດ້ານສາທາລະນະສຸກ ແລະ ທຶນຊ່ວຍເຫຼືອ ຂອງຜູ້ໃຫ້ທືນ ໂດຍຜ່ານລະບົບງົບປະມານ ຂອງລັດຖະບານ) ໃນປີ 2021 (0.7% ຂອງຍອດລວມຜະລິດຕະພັນພາຍໃນ) (21) 6ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 ສ່ິງທ້າທາຍທ່ີສໍາຄັນອ່ືນໆກ່ຽວກັບຄຸນນະພາບຂອງການໃຫ້ບໍລິການດ້ານສາທາລະນະສຸກ, ຄວາມພ້ອມໃນ ການໃຫ້ບໍລິການ ແລະ ການແຈກຢາຍ ພະນັກງານສາທາລະນະສຸກທີ່ມີຄຸນນະວຸດ ແລະ ຄວາມສາມາດ ແມ່ນຍັງບໍ່ພຽງພໍ ລວມທັງ ການສ້າງ ແລະ ການພັດທະນາບຸກຄະລາກອນສາທາລະນະສຸກ, ຄຸນນະພາບ ແລະ ການນໍາໃຊ້ຂ້ໍມູນ ແລະ ການສ້າງຄວາມເຂ້ັມແຂງຂອງ ລະບົບເຝ້ົາລະວງັພະຍາດ ແລະ ຄວາມສາມາດ ໃນການໂຕ້ຕອບຕໍ່ການລະບາດຕ່າງໆ (22). ຍຸດທະສາດປະຕິຮູບສາທາລະນະສຸກ ໄລຍະປີ 2021-2030 ໄດ້ກຳນົດການແກ້ໄຂສ່ິງທ້າທາຍດ່ັງກ່າວ ໂດຍຜ່ານ 5 ເສົາຄ້ໍາ ໄດ້ແກ່: ການບໍລິການສາທາລະນະສຸກ, ຊັບພະຍາກອນມະນຸດສາທາລະນະສຸກ, ການຄຸ້ມຄອງບໍລິຫານ, ການຈັດການ ແລະ ການປະສານງານ; ການເງິນສາທາລະນະສຸກ: ແລະ ຂ້ໍມູນ ຂ່າວສານ, ການວາງແຜນ ແລະ ການຕິດຕາມ ປະເມີນຜົນ (2). ໃນປີ 2016, ໄດ້ປະກາດນຳໃຊ້ ລະບົບ ປະກັນສຸຂະພາບແຫ່ງຊາດ, ຊ່ຶງເປັນອົງປະກອບທ່ີມີຄວາມສໍາຄັນຂອງຍຸດທະສາດ ປະຕິຮບູສາທາລະນະສຸກ ເພື່ອເພີ່ມການປົກປ້ອງດ້ານການເງິນ ແລະ ສັງຄົມ ໂດຍສະເພາະສໍາລັບປະຊາຊົນຜູ້ທຸກຍາກ (23). ບັນດາແຜນງານດ້ານສາທາລະນະສຸກໄດ້ມີຄວາມຄືບໜ້າຢ່າງສຳຄັນ, ແຕ່ກໍຍັງມີສິ່ງທ້າທາຍຫຼາຍຢ່າງ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີສ່ິງທ້າທາຍຕ່າງໆ ເຊ່ັນ: ການແຜ່ລະບາດຂອງພະຍາດໂຄວິດ-19 ແລະ ພະຍາດ ອ່ືນໆ, ສປປ ລາວ ໄດ້ດໍາເນີນການປັບປຸງຕົວຊ້ີວັດທາງດ້ານສາທາລະນະສຸກຢ່າງໜ້າປະທັບໃຈ. ເຖິງຢ່າງໃດກໍຕາມ, ຄວາມກ້າວໜ້າໃນອານາຄົດໄດ້ຮັບ ໄພຂ່ົມຂູ່ຈາກຂະແໜງການສາທາລະນະສຸກທ່ີ ບ່ໍໄດ້ຮັບຮັບງົບປະມານຈຳກັດ ແລະ ບັນຫາຂອງສະພາບເສດຖະກິດ ເຊ່ັນດຽວກັນກັບ ຄວາມສ່ຽງດ້ານ ຕ່າງໆ ເຊ່ັນ: ການປ່ຽນແປງດິນຟ້າອາກາດ, ໄພຂ່ົມຂູ່ດ້ານສ່ິງແວດລ້ອມ ແລະ ໂລກທ່ີບ່ໍຕິດຕ່ໍ ທ່ີເຊ່ືອມໂຍງ ກັບວຖີິການດໍາລົງຊີວດິທ່ີມີການປ່ຽນແປງ (24). ການມີຄວາມຄືບໜາ້ທ່ີໂດດເດ່ັນ ໃນການຫຸຼດຜ່ອນຈາໍນວນ ຄົນ ເຈັບໂລກມາລາເຣຍ. ອັດຕາການຕິດເຊື້ອເຮສໄອວີ ໂດຍລວມແມ່ນຍັງຕໍ່າ ແຕ່ວ່າເພີ່ມຂຶ້ນໃນບັນດາ ເພດຊາຍທ່ີມີເພດສໍາພັນ ກັບເພດຊາຍ. ການຕິດເຊ້ືອທາງເພດສຳພັນ ໂດຍສະເພາະຢ່າງຍ່ິງ ໂລກຊີຟີລິສ ກໍມີຈາໍນວນເພ່ີມຫຼາຍຂ້ຶນເຊ່ັນກັນ ແລະ ໂລກວນັນະໂລກ ຍັງຄົງເປັນບັນຫາໃນວງົກວາ້ງ (25,26). ອັດຕາ ການເສຍຊີວິດຂອງເດັກ ແລະ ເດັກນ້ອຍເກີດໃໝ່, ເດັກອ່ອນ ແລະ ແມ່ ໄດ້ຫຼຸດລົງຫຼາຍ ແຕ່ວ່າການເສຍ ຊີວິດທີ່ສາມາດປ້ອງກັນໄດ້ ເນື່ອງຈາກການຮັກສາສຸຂະພາບທີ່ມີຄຸນນະພາບຕໍ່າ ຍັງຄົງເປັນຄວາມກັງວົນ (7). ການປົກຄຸມການສັກຢາວກັຊີນຮອບປົກກະຕິທ່ີຢູ່ໃນອັດຕາທ່ີສູງໃນຊ່ວງຫຼາຍທົດສະວດັທ່ີຜ່ານມານ້ັນ ກ່ໍໄດ້ຫຸຼດລົງໃນຫວາ່ງຊ່ວງການແຜ່ລະບາດຂອງພະຍາດ COVID-19 ຊ່ຶງໄດ້ນໍາໄປສູ່ການການເພ່ີມຢາວກັ ຊີນປ້ອງກັນການລະບາດຂອງພະຍາດ ເຊັ່ນ: ພະຍາດຄໍຕີບ ແລະ ໄອໄກ່ (27). ການສາ້ງຄວາມເຂັມ້ແຂງໃນການກຽມຄວາມພອ້ມ ແລະ ຄວາມອາດສາມາດໃນການໂຕຕ້ອບຕໍ ່ເຫດການ ສຸກເສີນ ດ້ານສາທາລະນະສຸກ ເພືອປິດບັນດາຊ່ອງວ່າງຕ່າງໆ. ສປປ ລາວ ມີຄວາມສ່ຽງຕ່ໍໄພຂ່ົມຂູ່ທາງດ້ານສາທາລະນະສຸກຫຼາຍດ້ານ. ຕະຫຼອດຊ່ວງທົດສະວດັທ່ີຜ່ານມາ ສາມາດແກ້ໄຂການແຜ່ ລະບາດຂອງພະຍາດໄຂ້ເລືອດອອກ, ໄວຣດັໂປລີໂອຊະນິດໝູນວຽນທ່ີໄດ້ມາຈາກ ວັກຊີນ type 1 (cVDPV1), ພະຍາດໄຂ້ແມງແດງ, ໄຂ້ຫວັດສັດປີກ, ໄຂ້ຫວັດໃຫຍ່ຕາມລະດູການ, ພະຍາດຕັບອັກເສບ A, ພະຍາດຄໍຕີບ ແລະ ພະຍາດໂຄວິດ-19, ແລະ ໄດ້ຮັບມືກັບໄພຂົ່ມຂູ່ທ່ີຮຸນແຮງ ອື່ນໆ ຕໍ່ສຸຂະພາບເຊັ່ນ: ໄພນໍ້າຖ້ວມ. ເຖິງແມ່ນວ່າ ຈະມີຄວາມຄືບໜ້າຫຼາຍດ້ານໃນຊ່ວງຊຸມປີທ່ີຜ່ານ ໃນການສ້າງຄວາມເຂ້ັມແຂງໃຫ້ແກ່ ຄວາມໝ້ັນຄົງ ທາງດ້ານສາທາລະນະສຸກ ແຕ່ວ່າຈາກການແຜ່ລະບາດຂອງພະຍາດໂຄວິດ-19 ໄດ້ ເນ້ັນໜັກໃຫ້ເຫັນເຖິງ ຄວາມຈໍາເປັນຂອງ ລະບົບທ່ີມີຄວາມເຂ້ັມແຂງ ແລະ ມີຄວາມສາມາດປັບຕົວໄດ້ ຫຼາຍຂຶ້ນ ໃນຂະແໜງການສາທາລະນະສຸກ ແລະ ຂະແໜງການອື່ນ ໃນລະຫວ່າງເກີດເຫດການສຸກເສີນ ດ້ານສາທາລະນະສຸກ. ການດໍາເນີນການປະເມີນສະຖານທ່ີຮອງຮັບໃນທ່າມກາງ ການແຜ່ລະບາດຂອງ ພະຍາດໂຄວດິ-19 ທ່ີເຫັນວາ່ມີພຽງແຕ່ 2% ຂອງສະຖານທ່ີທັງໝົດເທ່ົານ້ັນທ່ີມີການໃຫ້ບໍລິການ ດ້ານສຸຂະ 7ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 ອານາໄມຂັ້ນພື້ນຖານ1 (28). ພາລະກິດຮ່ວມພາກສະໜາມເປີດເຜີຍວ່າ ບັນດາໂຮງໝໍ ແລະ ສຸກສາລາ ຫຼາຍແຫ່ງ ບໍໄ່ດປ້ະຕິບດັຕາມມາດຕະຖານຂ້ັນຕໍ່າໃນການໃຫ້ບໍລິການທ່ີມີຄວາມປອດໄພໃຫ້ແກ່ຄົນເຈັບ. ສ່ິງດ່ັງກ່າວນ້ີ ລວມທັງ ການຮົວ່ໄຫຼຂອງທ່ໍນ້ໍາ, ພ້ືນຖານໂຄງລ່າງຂອງອາຄານບ່ໍມີຄວາມໝ້ັນຄົງ, ອຸປະກອນ ຫ້ຼາສະໄໝ, ສາຍໄຟຟ້າບ່ໍພຽງພໍ ແລະ ພ້ືນກະເບ້ືອງແຕກ. ບັນຫາຕ່າງໆເຫ່ົຼານ້ີແມ່ນໄພຂ່ົມຂູ່ຕ່ໍຄຸນນະພາບ ແລະ ຄວາມປອດໄພຂອງການໃຫ້ບໍລິການດ້ານການປ່ີນປົວ ແລະ ຊີວິດຂອງຄົນເຈັບຢ່າງຈິງຈັງ (ທ່ານ ດຣ. ນາງ ຍິງ-ຣູ ແຈັກກະລິນ ໂລ, ຜູ້ຕາງໜ້າ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ເອກະສານບົດລາຍງານພາລະກິດ ພາຍໃນທີ່ບໍ່ໄດ້ຮັບການພິມເຜີຍແຜ່, ວັນທີ 19 ມັງກອນ 2023). ພາບລວມກ່ຽວກັບຄູ່ຮ່ວມງານ ແລະ ຄວາມເປັນຜູ້ນຳຂອງອົງການ ອະນາໄມໂລກ ໃນວຽກງານສາທາລະນະສຸກ - ໂດຍຮ່ວມກັບບັນດາ ຄູ່ຮ່ວມງານຕ່າງ ເພື່ອປົກປ້ອງ ແລະ ສົ່ງເສີມສຸຂະພາບ ອົງການອະນາໄມໂລກ ປະຕິບັດໜາ້ທ່ີເປັນອົງກອນທ່ີໃຫ້ທິດທາງ ແລະ ປະສານງານດ້ານສາທາລະນະສຸກ ໃນລະບົບຂອງ ອົງການສະຫະປະຊາຊາດ (ສປຊ). ບົດບາດດ່ັງກ່າວນ້ີ ກ່ຽວກັບ ການໃຫ້ທິດທາງ ບັນຫາດ້ານ ສາທາລະນະສຸກລະດັບໂລກ, ການຈັດບູລິມະສິດຕໍ່ກັບການຄົ້ນຄວ້າວິທະຍາສາດດ້ານສາທາລະນະສຸກ, ການກໍານົດບັນທັດຖານ ແລະ ມາດຕະຖານ ແລະ ການກໍານົດທາງເລືອກນະໂຍບາຍຕາມຫັຼກຖານທ່ີ ຊັດເຈນ. ຢູ່ ສປປ ລາວ, ອົງການອະນາໄມໂລກ ໂດຍການຮ່ວມງານ ກັບອຳນາດການປົກຄອງທ້ອງຖິ່ນ ໃນການໃຫ້ຄວາມຊ່ວຍເຫຼືອດ້ານວິຊາການ ແລະ ການດໍາເນີນງານ, ການວາງແຜນ ແລະ ຈັດຕັ້ງປະຕິບັດ ບັນດານະໂຍບາຍ ແລະ ນິຕິກໍາດ້ານສາທາລະນະສຸກ ແລະ ການຕິດຕາມຊຸກຍູ້ຄວາມຄືບໜ້າຕ່າງໆ. ຫຼາຍຄູ່ຮ່ວມງານ ລວມທັງ ທະນາຄານພັດທະນາອາຊີ, ທະນາຄານໂລກ, ຜູ້ໃຫ້ທືນການຮ່ວມມືສອງຝ່າຍ ແລະ ຫຼາຍຝ່າຍອ່ືນໆ, ຄອບຄົວອົງການສະຫະປະຊາຊາດເປັນວງົກວາ້ງ ແລະ ບັນດາອົງການຈດັຕ້ັງສາກົນ, ອົງການທ່ີບ່ໍຂ້ຶນກັບລັດຖະບານ, ຊ່ືງມີຄວາມມຸ້ງໝ້ັນທ່ີຈະປະກອບສ່ວນຢ່າງເຂ້ັມແຂງ ເຂ້ົາໃນການປົກປ້ອງ ແລະ ສ່ົງເສີມວຽກງານສາທາລະນະສຸກ ຢູ່ ສປປ ລາວ. ມີຫຼາຍອົງການຈດັຕ້ັງທ່ີໃຫ້ການສະໜບັສະໜນູໂດຍ ກົງ ແກ່ອົງການອະນາໄມໂລກ ແລະ ລັດຖະບານ. ການລະດົມການຊ່ວຍເຫຼືອຕ່າງໆ ຈາກບັນດາຜູ້ໃຫ້ທືນ ໄດ້ເພ່ີມຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ ຈາກການແຜ່ລະບາດຂອງພະຍາດໂຄວິດ-19, ຈາກ 9.2 ລ້ານໂດລາສະຫະລັດ ໃນປີ 2020 ມາເປັນ 138.3 ລ້ານໂດລາສະຫະລັດ ໃນປີ 2021 (21). ທິມງານສະຫະປະຊາຊາດ ປະຈໍາປະເທດ ຊື່ງປະກອບດ້ວຍຕົວແທນຂອງ 25 ອົງການສະຫະປະຊາຊາດ ທ່ີເຮັດວຽກຮ່ວມກັນຢ່າງຕ້ັງໜ້າ. ກອບຄວາມຮ່ວມມືດ້ານການພັດທະນາແບບຍືນຍົງ ຂອງອົງການ ສະຫະປະຊາຊາດ ໄລຍະປີ 2022-2026 ຊ່ືງຮັບຜິດຊອບໃນການວາງແຜນ ແລະ ການຈັດຕ້ັງປະຕິບັດ ບັນດາກິດຈະກໍາຕ່າງໆ ຂອງອົງການສະຫະປະຊາຊາດ ໃນການຊ່ວຍເຫືຼອໃຫ້ແກ່ການຈັດຕ້ັງປະຕິບັດ ຕາມວາລະຮອດປີ 2030 (3). 2.3 1 ລະດັບການໃຫ້ບໍລິການຂັ້ນພື້ນຖານທີ່ກໍານົດໂດຍແຜນງານການຕິດຕາມກວດກາຮ່ວມກັນຂອງ WHO/UNICEF. ກະລຸນາເບິ່ງ: https://washdata.org/ 8ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 9ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 3. ວິໄສທັດດ້ານສາທາລະນະສຸກຂອງ ສປປ ລາວ - ສຸຂະພາບແຂງແຮງທຸກ ຖ້ວນໜ້າ ເປົ້າໝາຍ: ບັນລຸ UHC, ຫຼຸດພົ້ນອກຈາກສະຖານະພາບ LDC ແລະ ບັນລຸເປົ້າໝາຍ SDG ພາຍໃນ ປີ 2030 ວິໄສທັດແຫ່ງຊາດ: ສຸຂະພາບແຂງແຮງທຸກຖ້ວນໜ້າ ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: HSRS 2021-2030 (2). ເປ້ົາໝາຍການພັດທະນາແບບຍືນຍົງ 17 ຂອງວາລະຮອດປີ 2030 ໃນການພັດທະນາແບບຍືນຍົງ ໄດ້ຮບັ ຮອງໂດຍບັນດາປະເທດສະມາຊິກຂອງອົງການສະຫະປະຊາຊາດ ໃນປີ 2015. ນອກເໜອືຈາກ ເປ້ົາໝາຍ ການພັດທະນາແບບຍືນຍົງ 17 ແລ້ວ, ສປປ ລາວ ຍັງໄດ້ນໍາເອົາເປ້ົາໝາຍການພັດທະນາແບບຍືນຍົງ 18 “ທີ່ຢູ່ອາໃສປອດໄພຈາກລະເບີດທີ່ບໍ່ທັນແຕກ (UXO)” ເພື່ອແກ້ໄຂບັນຫາທີ່ເປັນອຸປະສັກສໍາຄັນ ໃນການ ບັນລຸເປົ້າໝາຍການພັດທະນາແບບຍືນຍົງ, ເປົ້າໝາຍທີ 3 “ຮັບປະກັນການດຳລົງຊີວິດທີ່ມີສຸຂະພາບທີ່ດີ ແລະ ສ່ົງເສີມຄວາມເປັນຢູ່ທ່ີດີສຳລັບທຸກຄົນ ທຸກໄວອາຍຸ” ຊ່ືງຕິດພັນກັບ 13 ເປ້ົາໝາຍທ່ີກ່ຽວຂ້ອງກັບ ວຽກງານສາທາລະນະສຸກ. ເກືອບທັງໝົດເປ້ົາໝາຍການພັດທະນາແບບຍືນຍົງ ມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງໂດຍ ກົງ ຫືຼ ທາງອ້ອມຕ່ໍວຽກງານສາທາລະນະສຸກ ໂດຍທ່ີເປ້ົາໝາຍການພັດທະນາແບບຍືນຍົງ, ເປ້ົາໝາຍ ທີ 6 “ຮັບປະກັນໃຫ້ມີນ້ໍາສະອາດ ແລະ ການຄຸ້ມຄອງນ້ໍາ ແລະ ສຸຂາພິບານແບບຍືນຍົງເພ່ືອທຸກຄົນ” ແລະ ເປົາ້ໝາຍການພດັທະນາແບບຍືນຍົງທ ີ13 “ດາໍເນີນການຢ່າງຮບີດ່ວນ ເພືອ່ຮບັມກັືບການປຽ່ນແປງ ແລະ ຜົນກະທົບຈາກການປ່ຽນແປງດິນຟ້າອາກາດ” ຊ່ືງມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງໃນການຮວ່ມມືຂອງປະເທດ ກັບ ອົງການອະນາໄມໂລກ. ແຜນພັດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມແຫ່ງຊາດໄລຍະປີ 2021-2025 ແມ່ນກອບວາລະການຈດັຕ້ັງປະຕິບັດ ເປ້ົາໝາຍການພັດທະນາ ແບບຍືນຍົງ ຢູ່ ສປປ ລາວ. ເພ່ືອກ້າວໄປສູ່ການພັດທະນາແບບຍືນຍົງໃນ ປະເທດ, ມີຄວາມຈໍາເປັນທ່ີຈະຕ້ອງບັນລຸການພັດທະນາທ່ີມີຄວາມຄອບຄຸມໃຫ້ຫຼາຍຂ້ຶນ ໂດຍສ່ົງເສີມ ການເຂ້ົາເຖິງ ການໃຫ້ການບໍລິການທ່ີມີຄຸນນະພາບ ແລະ ມີຄວາມເປັນທຳໃຫ້ຫຼາຍຂ້ຶນ. ສ່ິງດ່ັງກ່າວນ້ີ ຈໍາເປັນຈະຕ້ອງມີການລະດົມແຫຼ່ງຊັບພະຍາກອນ ເພື່ອແກ້ໄຂສິ່ງທ້າທາຍດ້ານການເງິນຂອງປະເທດໃນ ປັດຈຸບັນ ໂດຍສະເພາະຂອບເຂດການເງິນທີ່ຫຼຸດລົງໃນການລົງທຶນໃສ່ຂະແໜງການສັງຄົມ ແລະ ພັນທະ ໃນການຊໍາລະໜີ້ສິນທ່ີເພ່ີມຂ້ຶນ. ນອກຈາກນ້ີ ຍັງຕ້ອງມີການວາງແຜນການຢ່າງລະອຽດຮອບຄອບ ເພ່ືອ ຫຸຼດພ້ົນອອກຈາກສະຖານະພາບປະເທດດ້ອຍພັດທະນາ ເພ່ືອຮກັສາ ການໃຫ້ບໍລິການທ່ີຈຳເປັນໃນໄລຍະ 10 ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 ການປ່ຽນແປງການຊ່ວຍເຫືຼອຂອງບັນດາຜູ້ໃຫ້ທືນ ບົນພ້ືນຖານການປະເມີນຜົນໂດຍ ແລະ ແນວທາງ ວິທີການຂອງປະເທດ. ແຜນພັດທະນາຂະແໜງການສາທາລະນະສຸກ 5ປີ ຄັ້ງທີ 9 ໄລຍະປີ 2021-2025 ສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງ ຄວາມພະຍາຍາມ ຂອງ ກະຊວງສາທາລະນະສຸກ ເພື່ອກ້າວໄປສູ່ວາລະດ້ານສາທາລະນະສຸກ ແລະ ການ ພັດທະນາແຫ່ງຊາດ ພາຍໃຕ້ວິໄສທັດ ສຸຂະພາບເພື່ອທຸກຄົນ ໂດຍທຸກຄົນ. ເປົ້າໝາຍການພັດທະນາບຸກ ຄະລາກອນສາທາລະນະສຸກໃຫ້ມີຄຸນນະວດຸ ເພ່ືອຍົກສູງຄຸນນະພາບຂອງການບໍລິການໃຫ້ມີຄຸນນະພາບ; ການຈັດຕ້ັງປະຕິບັດວຽກງານການປົກຄຸມສຸຂະພາບທ່ົວປວງຊົນ ໂດຍແນໃສ່ດ້ານສຸຂະອານາໄມ, ການປ້ອງກັນ, ມາດຕະການດ້ານສາທາລະນະສຸກ ແລະ ການສ່ົງເສີມສຸຂະພາບ; ສ້າງຄວາມເຂ້ັມແຂງ ດ້ານການເງິນສາທາລະນະສຸກ ແລະ ບັນລູການກຸ້ມຕົນເອງດ້ານງົບປະມານ, ປັບປຸງ ສ້າງ ແລະ ຂ້ັນ ຕອນຂອງລະບົບການໃຫ້ບໍລິການສາທາລາະນະສຸກ ແລະ ສ່ົງເສີມການນຳໃຊ້ລະບົບຂ້ໍມູນຂ່າວສານ ເຂ້ົາໃນວຽກງານສາທາລະນະສຸກ. ຍຸດທະສາດປະຕິຮູບສາທາລະນະສຸກ ໄລຍະປີ 2021-2030 ໄດ້ ກໍານົດທິດທາງດ້ານຍຸດທະສາດໃນປະເທດ ເພ່ືອເສີມສ້າງຄວາມເຂ້ັມແຂງໃຫ້ແກ່ວຽກງານການຮັກສາ ສຸຂະພາບຂ້ັນຕ້ົນ (ຮສຂ). ແນ່ໃສ່ການປັບປຸງປະສິດທິພາບ, ຄວາມທົນທານ ແລະ ຄວາມຍືນຍົງຂອງລະບົບ ສາທາລະນະສຸກ ເພື່ອກ້າວໄປສູ່ ການປົກຄຸມສຸຂະພາບທົ່ວປວງຊົນ ແລະ ເປົ້າໝາຍການພັດທະນາແບບ ຍືນຍົງອ່ືນໆທ່ີກ່ຽວຂ້ອງກັບສາທາລະນະສຸກ. ຍຸດທະສາດແຫ່ງຊາດ ວາ່ດ້ວຍການປັບຕົວຂອງຂະແໜງການ ສາທາລະນະສຸກ ຕໍ່ການປ່ຽນແປງດິນຟ້າອາກາດ ໄລຍະປີ 2019 - 2025 ໄດ້ກໍານົດທິດທາງຍຸດທະສາດ ເພ່ືອສ້າງຄວາມສາມາດຂອງ ຂະແໜງການສາທາລະນະສຸກ ແລະ ຊຸມຊົນ ໃນການປ້ອງກັນ ແລະ ປົກປ້ອງ ສຸຂະພາບຂອງປະຊາຊົນຈາກດິນຟ້າອາກາດທີ່ບໍ່ມີຄວາມໝັ້ນຄົງ ແລະ ມີການປ່ຽນແປງຢູ່ຕະຫຼອດເວລາ (29). ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ໄລຍະປີ 2024-2028, ການສະໜັບສະໜູນ ຂອງອົງການອະນາໄມໂລກ ໃຫ້ ແກ່ປະເທດ ແມ່ນມີຄວາມສອດຄ່ອງກັບບັນດາເປ້ົາໝາຍແຫ່ງຊາດດ້ານສາທາລະນະສຸກ ແລະ ແຜນການ ການພັດທະນາຂອງຂະແໜງການຢ່າງມີຍຸດທະສາດ, ຊ່ວຍເຫຼືອ ເພື່ອແກ້ໄຂສິ່ງທ້າທາຍຂອງປະເທດທີ່ມີ ຢູ່ໃນປັດຈຸບັນ ແລະ ອານາຄົດ ແລະ ສະໜັບສະໜູນ ໃຫ້ປະເທດ ບັນລຸຕາມເປ້ົາໝາຍການພັດທະນາ ແບບຍືນຍົງ ຮອດປີ 2030. ອົງການອະນາໄມໂລກ ໄດ້ກໍານົດ ກອບຜົນຮັບດ້ານຍຸດທະສາດ ແລະ ຜົນ ການຈັດຕັ້ງປະຕິບັດ (ເອກະສານຊ້ອນທ້າຍ 1) ເພື່ອຊ່ວຍໃນການບັນລຸ ຕາມບູລິມະສິດດ້ານຍຸດທະສາດ ຂອງ ຍຸດທະສາດການຮວ່ມມື ແລະ ໃນຂະນະດຽວກັນກໍເປັນບູລິມະສິດຂອງປະເທດ. ເພ່ືອປັບປຸງວຽກງານ ສາທາລະນະສຸກ ແລະ ຫຼຸດຜ່ອນຄວາມແຕກໂຕນກັນດ້ານສຸຂະພາບ, ບົດບາດຍິງຊາຍ ແລະ ຄວາມເປັນ ທຳ ດ້ວຍວິທີການເບ່ີງຜ່ານສາຍຕາທ່ີເປັນທຳໃນທຸກບຸລິມະສິດຍຸດທະສາດ ເພ່ືອຮັບປະກັນໃຫ້ທຸກຄົນ ໄດ້ຮັບປະໂຫຍດ ຢ່າງສະເໜີພາບ ຈາກກຄວາມຄືບໜ້າ ກ້າວໄປສູ່ການມີສຸຂະພາບທ່ີດີຍ່ິງຂ້ຶນ. ທັງໝົດ ເປັນການລວບລວມທີ່ມີຄວາມາມຄົບຖ້ວນ ເຊື່ອມໂຍງ ລະຫວ່າງ ຂັ້ນປະເທດ, ພາກພື້ນ ແລະ ສາກົນ ຊື່ງ ໄດ້ລະບຸໃນ ເອກະສານຊ້ອນທ້າຍ 2. 11 ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 4. ການຮ່ວມມືຂອງອົງການ WHO ໃນ ແລະ ກັບ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ - ວາລະດ້ານຍຸດທະສາດ ເພື່ອການມີສຸຂະພາບ ແລະ ຄວາມເປັນຢູ່ທີ່ ດີຍ່ິງຂຶ້ນສໍາລັບທຸກຄົນ 4.1 ບູລິມະສິດດ້ານຍຸດທະສາດ 1: ການສົ່ງເສີມລະບົບສາທາລະນະສຸກໃຫ້ມີຄວາມຍືນຍົງ ແລະ ສາມາດປັບຕົວ ຕາມສະພາບການເພື່ອກ້າວໄປສູ່ການປົກຄຸມສຸຂະພາບທົ່ວປວງຊົນ (UHC) ຜົນຮັບດ້ານຍຸດທະສາດ 1.1 ຄວາມເປັນທຳໃນການເຂົ້າເຖິງການບໍລິການສຸຂະພາບຂັ້ນຕົ້ນທີ່ມີ ຄຸນະພາບ ໄດ້ຮັບການປັບປຸງ ຈາກການປະຕິຮບູຂະແໜງການສາທາລະນະສຸກທ່ີໄດ້ເລ່ີມໃນປີິ 2014 (30), ກະຊວງສາທາລະນະສຸກ ໄດ້ ສືບຕ່ໍໃຫ້ບູລິມະສິດຄວາມສໍາຄັນຕ່ໍວຽກງານຮກັສາສຸຂະພາບຂ້ັນຕ້ົນ (ຮສຂ) ໃນການປະຕິຮບູຂະແໜງການ ສາທາລະນະສຸກ ທ່ີກໍາລັງດໍາເນີນການຢູ່ (2021-2030), ໂດຍມີເປ້ົາໝາຍເພ່ືອບັນລຸການປົກຄຸມສຸຂະພາບ ທົ່ວປວງຊົນ ຫຼື UHC. ໂດຍພື້ນຖານທີ່ສໍາຄັນ, ວຽກງານ ຮສຂ ແມ່ນວຽກງານທີ່ສົ່ງເສີມການເຂົ້າເຖິງການບໍລິການສຸຂະພາບທີ່ມີ ຄວາມສະເໝີພາບ ແລະ ແບບເຊ່ືອມ, ຖືເອົາປະຊາຊົນເປັນໃຈກາງໃນການໃຫ້ການບໍລິການ, ໂດຍສະເພາະ ຢ່າງຍ່ິງສໍາລັບປະຊາກອນຜູ້ທ່ີທຸກຍາກ ແລະ ດ້ອຍໂອກາດທ່ີດຳລົງຊີວິດຢູ່ໃນເຂດ່ີຫ່າງໄກສອກຫີຼກ. ການບັນລຸຕາມເປົ້າໝາຍວຽກງານ ຮສຂ ແມ່ນຄວາມຄືບໜ້າຂອງ UHC, ຊຶ່ງສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງຄວາມ ປາດຖະໜາ ໃຫ້ທຸກຄົນສາມາດເຂົ້າເຖິງການບໍລິການສູຂະພາບທີ່ມີຄຸນນະພາບ ໂດຍປາສະຈາກພາລະ ແບກຫາບ ແລະ ຄວາມຫຍຸ້ງຍາກທາງດ້ານການເງິນ. ໃນຂະນະທ່ີມີຄວາມຄືບໜ້າໃນການບັນລຸເປ້ົາໝາຍການປົກຄຸມສຸຂະພາບທ່ົວປວງຊົນ ລວມທັງການ ພັດທະນາຊຸດການບໍລິການສຸຂະພາບທີຈໍາເປັນສໍາລັບການບໍລິການສຸຂະພາບໃນແຕ່ລະຂ້ັນ ແລະ ກອບ ກົດໝາຍກ່ຽວກັບວຽກງານສາທາລະນະສຸກ, ການເພ່ີມການລົງທຶນດ້ານສາທາລະນະສຸກໃຫ້ຫຼາຍຂ້ຶນກວາ່ 12 ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 ເກ່ົາແມ່ນເຫັນວາ່ມີ່ຄວາມສຳຄັນ ແລະ ຈໍາເປັນຫຼາຍໃນປີຕ່ໍໆໄປ. ໃນປີ 2019, ຄວາມຄືບໜາ້ໃນການບັນລຸ ການປົກຄຸມການບໍລິການສຸຂະພາບທ່ີຈໍາເປັນ, ຕາມຕົວຊ້ີວັດເປ້ົາໝາຍ SDG 3.8.1, ແມ່ນມີພຽງແຕ່ 50% ເທົ່ານັ້ນໃນ ສປປ ລາວ. ໂດຍສະເພາະຢ່າງຍິ່ງ, ແມ່ນມີຄວາມຈໍາເປັນໃນການປັບປຸງການປົກປ້ອງ ທາງດ້ານການເງິນ ໂດຍທ່ີພິຈາລະນາຈາກຕົວຊ້ີວັດ SDG 3.8.2 ກ່ຽວກັບລາຍຈ່າຍດ້ານສຸຂະພາບທ່ີ ຫຼວງຫຼາຍ (catastrophic). ໃນປີ 2018-2019, ມີປະຊາກອນຈໍານວນ 8.4% ມີລາຍຈ່າຍຫຼາຍກ່ວາ ເກນ SDG 10% (ໝາຍເຖິງຄົວເຮືອນໄດ້ຈ່າຍໃນການປິ່ນປົວສຸຂະພາບຫຼາຍກວ່າ 10% ຂອງລາຍຈ່າຍ ທັງໝົດຂອງຄົວເຮືອນ). ນອກຈາກນີ້, ຍັງມີປະຊາກອນຈໍານວນ 4.1% ແມ່ນມີລາຍຈ່າຍເກີນເກນ SDG 25% (ມີລາຍຈາ່ຍຫຼາຍກວາ່ 25% ຂອງລາຍຈາ່ຍທັງໝົດຂອງຄົວເຮອືນ) ໃນການປ່ິນປົວສຸຂະພາບ(31). ວຽກງານ ຮສຂ ແມ່ນມີບົດບາດ່ີສໍາຄັນຫຼາຍໃນການປັບປຸງການປົກຄຸມສຸຂະພາບ ແລະ ຄວາມສະເໝີພາບ ໃນການເຂ້ົາເຖິງການ້ບໍລິການສຸຂະພາບໄວຈະເລີນພັນ, ສຸຂະພາບແມ່ ແລະ ເດັກ, ເດັກນ້ອຍເກີດໃໝ່, ແລະ ສຸຂະພາບໄວໜຸ່ມ (RMNCAH). ຕະຫຼອດໄລຍະທົດສະວັດທີ່ຜ່ານມາ, ການປົກຄຸມການ້ບໍລິການຂອງບ RMNCAH ແມ່ນໄດ້ຮບັການປັບປຸງໃຫ້ດີຂ້ຶນກວາ່ເກ່ົາ ຄຽງຄູ່ໄປກັບຄວາມສໍາເລັດທ່ີພ້ົນເດ່ັນ. ຄາດຄະເນ ຕົວເລກການເສຍຊີວິດຂອງແມ່ຍິງຖືພາໄດ້ຫຼຸດລົງຈາກ 579 ຄົນຕໍ່ການເກີດ 100,000 ຄ້ັງ ໃນປີ 2000 ລົງມາຢູ່ທີ່ 126 ຄົນໃນປີ 2020, ຊຶ່ງສະແດງເຖິງການຫຼຸດລົງຢ່າງໜ້າພໍໃຈເຖິງ 78.7% ແລະ ຍັງເປັນໜຶ່ງ ໃນອັດຕາການຫຸຼດລົງໄວທ່ີສຸດໃນໂລກ (32). ເຖິງຢ່າງໃດກໍຕາມ, ອັດຕາການເສຍຊີວດິຂອງແມ່ ແລະ ເດັກ ແມ່ນຍັງຢູ່ໃນກຸ່ມທີ່ມີອັດຕາສູງທີ່ສຸດໃນຂົງເຂດພາກພື້ນອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້, ລວມທັງີ່ເດັກນ້ອຍໃນ ກຸ່ມທ່ີທຸກຍາກທ່ີສຸດໃນຄົວເຮອືນແມ່ນມີທ່າອ່ຽງທ່ີຈະເສຍຊີວດິຫຼາຍກ່ວາເດັກນ້ອຍທ່ີຢູ່ໃນກຸ່ມຮັງ່ມີເຖິງ 2.8 ເທ່ົາ. ບັນຫາຫັຼກນ້ີແມ່ນມາຈາກການລ້ຽງລູກດ້ວຍນ້ໍານົມແມ່ທ່ີບ່ໍພຽງພ ແລະ ພາວະການຂາດອາຫານ ໂພ ສະນາການ, ຊຶ່ງສົ່ງຜົນເຮັດໃຫ້ເກີດພາວະເດັກຈ່ອຍ ຫຼື (ຮ່າງການຂອງເດັກນ້ອຍຢຸດການຂະຫຍາຍຕົວ), ນໍ້າໜັກຕໍ່າກ່ວາເກນປົກກະຕິ ແລະ ເດັກຖືກຂາດການເອົາໃຈໃສ່ມີອັດຕາສູງ ໂດຍສະເພາະກັບເດັກນ້ອຍ ທີີ່ມີອາຍຸຕໍ່າກ່ວາ 5 ປີໂດຍມີອັດຕາສູງທີ່ (33%, 21%, ແລະ 9%, ຕາມລໍາດັບ, ໃນປີ 2017) (33). ເພ່ືອສ້າງຄວາມເຂ້ັມແຂງໃຫ້ແກ່ການເຂ້ົາເຖິງການບໍລິການ ຮສຂ ດ້ວຍຄວາມສະເໝີພາບ, ອົງການ WHO ຈະໃຫ້ການສະໜັບສະໜູນ ກະຊວງສາທາລະນະສຸກ ໃນການສົ່ງເສີມ ແລະ ປັບປຸງການໃຫ້ບໍລິການແບບ ເຊື່ອມສານ ແລະ ຖືເອົາປະຊາຊົນເປັນໃຈກາງ, ລວມທັງ ການປັບປຸງຄຸນນະພາບ ແລະ ຄວາມປອດໄພ ຂອງການໃຫ້ບໍລິການດ່ັງກ່າວີ້. ຊ່ຶງສ່ິງເຫ່ົຼານ້ີຮຽກຮ້ອງໃຫ້ມີການຮ່ວມມືຈາກຂ້ັນທ້ອງຖ່ິນ ຫືຼ ຂ້ັນພ້ືນຖານ ໂດຍມີເປ້ົາໝາຍແນໃສ່ການເພ່ີມຄວາມອາດສາມາດຂອງຊຸມຊົນໃນການແກ້ໄຂການຄຸ້ມຄອງບັນດາ ແຜນງານສາທາລະນະສຸກ. ນອກຈາກນ້ີ ຍັງມີຄວາມຈໍາເປັນຕ້ອງມີຢາທ່ີຮັບປະກັນຄຸນນະພາບ ແລະ ລາຄາບໍ່ແພງ, ລວມທັງ ຢາພື້ນເມືອງທີ່ມີຄວາມປອດໄພ ແລະ ອຸປະກອນການແພດທີ່ຈໍາເປັນໃນຂັ້ນການ ບໍລິການ ຮສຂ . ເພ່ືອສ່ົງເສີມສ່ິງດ່ັງກ່າວນ້ີ, ອົງການ WHO ຈະໃຫ້ຄວາມຊ່ວຍເຫືຼອແກ່ລັດຖະບານໃນ ການສ້າງຄວາມເຂ້ັມແຂງໃນການນໍາໃຊ້ຢາຢ່າງສົມເຫດສົມຜົນ, ລວມທັງ ບັນດາຢາຕ້ານເຊ້ືອຕ່າງໆ. ເພ່ືອ ເພ່ີມປະສິດທິພາບ ແລະ ຄວາມຍືນຍົງຂອງການຮ່ວມມື ຈະຕ້ອງມີຄວາມພະຍາຍາມໃນການຕິດຕາມ ກວດກາ ແລະ ການຕີລາຄາປະເມີນຜົນບັນດາແຜນງານສາທາລະນະສຸກ, ໂດຍສະເພາະແມ່ນໃນຂ້ັນການ ບໍລິການ ຮສຂ ແລະ ການສ້າງຂໍ້ມູນ ເພື່ອສະໜັບສະໜູນໃຫ້ແກ່ການກຳນົດນະໂຍບາຍ. ໃນດ້ານການຈັດຕັ້ງປະຕິບັດວຽກງານປະກັນສຸຂະພາບແຫ່ງຊາດທີ່ມີງົບປະມານບໍ່ພຽງພໍນັ້ນ, ການປັບປຸງ ຄຸນນະພາບ ແລະ ຄວາມປອດໄພຂອງການບໍລິການສຸຂະພາບທ່ີຈາໍເປັນ ຈະຕ້ອງນໍາໃຊ້ຄວາມພະຍາຍາມ ຫຼາຍຂ້ຶນກວ່າເກ່ົາທ່ີສໍາຄັນ ແລະ ຮັບການປັບປຸງໃນຮູບແບບການເງິນສາທາລະນະສຸກທ່ີມີຄວາມ ຍືນຍົງ. ເນ່ືອງຈາກສ່ິງທ້າທາຍທາງດ້ານເສດຖະກິດຂອງປະເທດ ຈຶ່ງຈໍາເປັນທ່ີຈະຕ້ອງມີການດັດແກ້ ດ້ວຍຄວາມລະມັດລະວັງໃນການຈັດຕ້ັງປະຕິບັດຍຸດທະສາດການເງິນສາທາລະນະສຸກປີ 2021-2025 ແລະ ຍຸດທະສາດການປະກັນສຸຂະພາບແຫ່ງຊາດປີ 2021-2025. ການພິຈາລະນາຈາກບັນຫາດັ່ງກ່າວ, ອົງການ WHO ຈະປະສານສົບທົບ ແລະ ຮ່ວມມືກັບກະຊວງສາທາລະນະສຸກ ເພ່ືອສະໜັບສະໜູນໃນ ການສ່ົງເສີມດ້ານການເງິນສາທາລະນະສຸກແບບຍືນຍົງ. ເຊ່ິງສ່ິງເຫ່ົຼານ້ີແມ່ນມີສ່ວນຮ່ວມໃນການກໍານົດ 13 ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 ວິທີການ ເພ່ືອເພ່ີມລາຍຈ່າຍດ້ານສາທາລະນະສຸກຂອງລັດຖະບານ ແລະ ການຈັດສັນງົບປະມານໃຫ້ ຂະແໜງສາທາລະນະສຸກ, ໂດຍສະເພາະແມ່ນໃນຂ້ັນການບໍລິການ ຮສຂ . ຜ່ານຄວາມພະຍາຍາມດ່ັງກ່າວ ນ້ີ, ການເຮດັວຽກຮ່ວມກັນກັບຂະແໜງການທ່ີກ່ຽວຂອ້ງ ແລະ ບັນດາຄູຮ່ວ່ມພດັທະນາ ແມ່ນເປັນສ່ິງທີມ່ີຄ ວາມສໍາຄັນໃນການບັນລຸຜົນຮັບທາງດ້ານສາທາລະນະສຸກໃຫ້ດີຂຶ້ນກວ່າເກົ່າໃນ ສປປ ລາວ. ຜົນຮັບດ້ານຍຸດທະສາດ 1.2 ຮັບປະກັນໃຫ້ມີການລົງທຶນດ້ານຊັບພະຍາກອນມະນຸດໃຫ້ຂະແໜງ ສາທາລະນະສຸກຢ່າງພຽງພໍ ຊັບພະຍາກອນມະນຸດດ້ານສາທາລະນະສຸກ(HRH) ແມ່ນອົງປະກອບໜຶ່ງທີ່ມີຄວາມສໍາຄັນຂອງ ລະບົບ ສາທາລະນະສຸກແຫ່ງຊາດ ເພ່ືອຮັບປະກັນການໃຫ້ການບໍລິການສຸຂະພາບທ່ີມີຄຸນນະພາບ ໂດຍຖືເອົາ ຄົນເຈັບເປັນໃຈກາງໃນການສະໜອງການບໍລິການຢູ່ທຸກຂັ້ນ. ການສ່ົງເສີມວຽກງານດ່ັງກ່າວນ້ີຈຶ່ງເປັນບູລິ ມະສິດສໍາຄັນຂອງແຜນພັດທະນາສາທາລະນະສຸກ ຄັ້ງທີ 9 ປີ 2021-2025 (1). ເຖິງຢ່າງໃດກ່ໍຕາມ, ຍັງມີອີກຫຼາຍຢ່າງທ່ີຈະຕ້ອງໄດ້ຈດັຕ້ັງປະຕິບັດ ເພ່ືອໃຫ້ທຸກຄົນຢູ່ໃນ ສປປ ລາວ ໄດ້ຮບັ ຄວາມສະເໝີພາບໃນການເຂ້ົາເຖິງການບໍລິການສຸຂະພາບໂດຍມີແພດໝໍໍທ່ີໄດ້ຜ່ານການຝຶກອົບຮົມມາ ເປັນຢ່າງດິ. ໃນປີ 2022, ຄວາມໜາແໜ້ນຂອງ HRH (ແພດຜູ້ຊ່ຽວຊານ, ແພດໝໍ ແລະ ພະນັກງານ ສາທາລະນະສຸກ ເຊັ່ນ ແພດຊ່ວຍ, ພະຍາບານ ແລະ ຜະດຸງຄັນ) ແມ່ນມີບຸກຄະລາກອນທາງການແພດ ທີ່ 1.23 ຄົນຕໍ່ປະຊາກອນ 1000 ຄົນ. ຊຶ່ງເຫັນວ່າຕໍ່າກ່ວາຄວາມໜາແໜ້ນໂດຍລວມທີ່ ອົງການ WHO ໄດ້ແນະນໍາ ວ່າຄວາມຄວາມໜາແໜ້ນຂອງທ່ານໝໍ, ພະຍາບານ ແລະ ຜະດຸງຄັນ ຕ້ອງແມ່ນ 4.45 ຄົນ ຕ່ໍປະຊາກອນ 1000 ຄົນ ເພ່ືອຕອບສະໜອງໄດ້ຕາມຄວາມຕ້ອງການໃນການຮັກສາສຸຂະພາບຂອງ ປະຊາກອນ. ນອກຈາກນ້ີ ອັດຕາສວນດ່ັງກ່າວຍັງຕ່ໍາກ່ວາເກນມາດຕະຖານລະດັບຊາດທ່ີ 1.7 ຄົນຕ່ໍ ປະຊາກອນ 1000 ຄົນອີກດ້ວຍ (34). ອົງການ WHO ມີຄວາມມຸ້ງໝ້ັນທ່ີຈະເຮດັວຽກຮວ່ມກັບລັດຖະບານຢ່າງໃກ້ຊິດ ເພ່ືອສະໜບັສະໜນູຄວາມ ພະຍາຍາມຕາມຍຸດທະສາດພັດທະນາຊັບພະຍາກອນມະນຸດສາທາລະນະສຸກຮອດປີ 2030 ເພ່ືອເພ່ີມ ແລະ ແຈກຢາຍພະນັກງານສາທາລະນະສຸກ ທ່ີມີຄຸນສົມບັດເໝາະສົມຢ່າງມີຄວາມສະເໝີພາບກັນ, ໂດຍສະເພາະແມ່ນຢູ່ໃນຊຸມຊົນທ່ີຢູ່ເຂດຫ່າງໄກສອກຫີຼກ. ບັນດາກິດຈະກໍາໃນຊ່ວງຊຸມປີຂ້າງໜ້າ ແມ່ນ ຈະສຸມໃສ່ການປັບປຸງຄຸນນະພາບດ້ານການສຶກສາ ສາທາລະນະສຸກ ເພ່ືອສ້າງບຸກຄະລາກອນທາງການ ແພດທີ່ມີຄວາມສາມາດ ແລະ ມີຄຸນນະພາບເພື່ອໃຫ້ການບໍລິການສຸຂະພາບທີ່ດີ ແລະ ມີຄວາມປອດໄພ ຫຼາຍຂຶ້ນ. ນອກຈາກນີ້, ອົງການ WHO ຍັງມີເປົ້າໝາຍໃຫ້ຄວາມຊ່ວຍເຫຼືອໃນການສ້າງຄວາມເຂັ້ມຂອງ ວຽກງານການຄຸ້ມຄອງບໍລິຫານດ້ານ HRH ແລະ ຊ່ວຍປັບປຸງຂະບວນການຄັດເລືອກພະນັກງານ, ການແຈກ ຢາຍພະນັກງານ ແລະ ການຮັກສາບຸກຄະລາກອນທາງການແພດໂດຍຜ່ານລະບົບການຄຸ້ມຄອງຂ້ໍມູນ ຂ່າວສານດ້ານຊັບພະຍາກອນມະນຸດ. ດ້ວຍຄວາມພະຍາ ຍາມທັງໝົດດັ່ງກ່າວນີ້, ການປະສານງານທີ່ມີ ປະສິດທິພາບ ລະຫວາ່ງ ຄູ່ຮວ່ມືພັດທະນາຈະຊ່ວຍອໍານວຍຄວາມສະດວກໃນການກ້າວໄປສູ່ຄວາມສະເໜີ ພາບໃນການເຂ້ົາເຖິງການບໍລິການສຸຂະພາບທ່ີມີບຸກຄະລາກອນທາງການແພດທ່ີມີທັກສະ, ມີຄວາມກະ ຕືລືລົ້ນ ແລະ ໄດ້ຮັບການສະໜັບສະໜູນຢ່າງເຕັມທີ່. ຜົນຮັບດ້ານຍຸດທະສາດ 1.3 ພາລະບົດບາດຂອງຂະແໜງການຄຸ້ມຄອງບໍລິຫານຂັ້ນສູນກາງໃນ ການນໍາພາ ແລະ ສົ່ງເສີມດ້ານສາທາລະນະສຸກໃຫ້ມີຄວາມຍືນຍົງ ການປັບປຸງວຽກງານການຄຸ້ມຄອງບໍລິຫານ, ມີຄວາມສະເໝີພາບ ແລະ ມີຄວາມຍຸຕິທໍາ ໃນສັງຄົມ ທ່ີໄດ້ຮບັ ການປົກປ້ອງໂດຍການສ້າງລັດທ່ີປົກຄອງດ້ວຍກົດໝາຍ ຖືເປັນບູລິມະສິດທ່ີສໍາຄັນຂອງ ລັດຖະບານ (18) 14 ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 ແລະ ບູລິມະສິດດ້ານຍຸດທະສາດຂອງ UNSDCF ປີ 2022-2026 (3). ການຄຸ້ມຄອງບໍລິຫານແມ່ນໜຶ່ງ ໃນແປດແຜນງານບູລິມະສິດຂອງແຜນພັດທະນາສາທາລະນະສຸກ ປີ 2021-2025 ແລະ ຍຸດທະສາດການ ປະຕິຮູບສາທາລະນະສຸກ ປີ 2021-2030 (2). ແທ້ຈິງແລ້ວ, ຂະແໜງການຄຸ້ມຄອງບໍລິຫານແມ່ນມີບົດ ບາດສໍາຄັນໃນການເຊ່ືອມສານຄວາມພະຍາຍາມ ເພ່ືອສ້າງຄວາມເຂ້ັມແຂງດ້ານປະສິດທິພາບ, ຄວາມ ໂປ່ງໃສ, ຄວາມຮບັຜິດຊອບ ແລະ ປະສິດທິພາບຂອງບັນດາສະຖາບັນສາທາລະນະສຸກ ທັງຂະແໜງການ ພາກລັດ ແລະ ພາກເອກະຊົນ, ຊ່ຶງລວມທັງດ້ານຄຸນນະພາບທ່ີດີຂ້ຶນ ແລະ ການນໍາໃຊ້ຂ້ໍມູນ ເພ່ືອພັດທະນາ ວາລະດ້ານສາທາລະນະສຸກ. ໃນຊ່ວງການແຜ່ລະບາດຂອງພະຍາດ COVID-19, ຂະແໜງການຄຸ້ມຄອງບໍລິຫານໄດ້ປະກາດ ແລະ ບັງຄັບໃຊ້ຄໍາສ່ັງແນະນໍາທ່ີອອກໂດຍກະຊວງສາທາລະນະສຸກ, ໄດ້ຈດັສັນຊັບພະຍາກອນ ແລະ ມອບໝາຍ ໃຫ້ອົງການປົກຄອງທ້ອງຖ່ິນເປັນເຈົາ້ການໃນການນໍາພາ ແລະ ຕອບໂຕ້ຕ່ໍພະຍາດ COVID-19 ໃຫ້ປະສົບ ຜົນສໍາເລັດ. ຊ່ຶງກ່ອນໜ້ານ້ີກ່ໍໄດ້ມີການນໍາໃຊ້ແນວທາງທ່ີຄ້າຍຄືກັນໃນການຊຸກຍູ້ ສ່ົງເສີມໃຫ້ມີການ ລົງທະບຽນຂ້ໍມູນປະຊາກອນເຊ່ັນວ່າ: ທະບຽນການເກີດ ແລະ ການເສຍຊີວິດ ແລະ ການສ້າງລະບົບ ຂ້ໍມູນຂ່າວສານສາທາລະນະສຸກແບບເຊ່ືອມສານ ໂດຍການນໍາໃຊ້ລະບົບຂ້ໍມູນສາທາລະນະສຸກເມືອງ 2 ຫືຼ (DHIS2) ເປັນບ່ອນປ້ອນຂ້ໍມູນສາທາລະນະສຸກແບບລະບົບດີຈີຕອນດຽວ (35). ໂຄງການລິເລ່ີມ ຂອງກະຊວງສາທາລະນະສຸກ ແລະ ກະຊວງພາຍໃນ ທ່ີໄດ້ຮັບການສະໜັບສະໜູນຈາກອົງການ WHO - ທີ່ມີຊື່ວ່າ CONNECT2 - ເຊິ່ງຊ່ວຍເພີ່ມຄວາມເຊື່ອໝັ້ນ, ຄວາມເປັນເຈົ້າການ ແລະ ຄວາມເປັນຜູ້ນໍາ ຂອງຊຸມຊົນທ້ອງຖ່ິນຕ່ໍວຽກງານສາທາລະນະສຸກ, ໂດຍສະເພາະແມ່ນ ໃນກຸ່ມຜູ້ຢູ່ອາໃສໃນເຂດຊົນນະບົດ ແລະ ກຸ່ມຜູ້ທີ່ຖືກລະເລີຍ (36). ຂະແໜງການຄຸ້ມຄອງບໍລິຫານແມ່ນມີບົດບາດສໍາຄັນ ແລະ ເປັນສູນກາງ ໃນແນວທາງງການປະຕິບັດດ່ັງກ່າວ. CONNECT ແມ່ນກໍາລັງໄດ້ຮັບການຂະຫຍາຍຕົວໄປຍັງບັນດາ ບ້ານຕ່າງໆ ໂດຍອົງການປົກຄອງທ້ອງຖິ່ນ ເພື່ອປັບປຸງຄວາມເຊື່ອໝັ້ນ ແລະ ຄວາມສະເໝີພາບທາງດ້ານ ສາທາລະນະສຸກ, ການແກ້ໄຂກັບບັນດາປັດໄຈຕ່າງໆ ກ່ຽວກັບສັງຄົມດ້ານສາທາລະນະສຸກ ແລະ ສ້າງ ຄວາມເຂັ້ມແຂງໃຫ້ແກ່ວຽກງານການຄຸ້ມຄອງບໍລິຫານດ້ານສາທາລະນະສຸກ. ອົງການອະນາໄມໂລກ ຈະສືບຕ່ໍໃຫ້ການສະໜັບສະໜູນໃນການພັດທະນາ ແລະ ການຈັດຕ້ັງປະຕິບັດ ບັນດານະໂຍບາຍ ແລະ ຍຸດທະສາດສາທາລະນະສຸກ, ກົດໝາຍ ແລະ ບັນດາລະບຽບການຕ່າງໆດ້ານ ສາທາລະນະສຸກ ຕະຫຼອດຈົນເຖິງການຄຸ້ມຄອງບໍລິຫານຂ້ໍມູນ ນອກຈາກນ້ີ, ອົງການ WHO ຍັງຈະສຸມ ໃສ່ວຽກງານການເສີມຂະຫຍາຍການເຂ້ົາເຖິງ ແລະ ການນໍາໃຊ້ລະບົບຂ້ໍມູນຂ່າວສານສາທາລະນະສຸກ ເພ່ືອຊຸກຍູ້ສ່ົງເສີມການນຳໃຊ້ຂ້ໍມູນເຂ້ົາໃນການວາງແຜນ ແລະ ເພ່ີມຄວາມອາດສາມາດຂອງອົງການ ປົກຄອງທ້ອງຖິ່ນ ສໍາລັບການໃຫ້ການບໍລິການສາທາລະນະສຸກເຊັ່ນ: ການຈົດທະບຽນປະຊາກອນ ແລະ ວຽກງານ ຮສຂ ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບພາກລັດ ແລະ ພາກເອກະຊົນ, ລວມທັງອົງການຈັດຕັ້ງທາງສັງຄົມ. ການ ສ່ົງເສີມການຮວ່ມມືກັບບັນດາກະຊວງທ່ີກ່ຽວຂ້ອງຕ່າງໆ, ລວມທັງ ສະພາແຫ່ງຊາດ, ຕົວຢ່າງເຊ່ັນ: ກ່ຽວກັບ ນະໂຍບາຍດ້ານຢາສູບ ແລະ ໂພສະນາການ ແລະ ການເງິນສາທາລະນະສຸກ, ເຊ່ິງຈະເປັນອົງປະກອບ ທີ່ມີຄວາມສໍາຄັນອີກປະການໜຶ່ງທີ່ອົງການ WHO ຈະໃຫ້ການຊ່ວຍເຫຼືອ ເພື່ອການຄຸ້ມຄອງບໍລິຫານທີ່ດີ ຂຶ້ນກວ່າເກົ່າ. 2 ການມີສ່ວນຮ່ວມຂອງເຄືອຂ່າຍຊຸມຊົນເພື່ອການຮັກສາສຸຂະພາບທີ່ຈໍາເປັນ ແລະ ການຕອບໂຕ້ຕໍ່ພະຍາດ COVID-19ໂດຍຜ່ານຄວາມໄວ້ວາງໃຈ 15 ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 ບູລິມະສິດດ້ານຍຸດທະສາດ 2: ສະໜອງການຄຸ້ມຄອງປະຊາຊົນ ຈາກເຫດການສຸກເສີນດ້ານສາທາລະນະສຸກ ແລະ ການເຈັບເປັນຈາກພະຍາດຕ່າງໆ ຜົນຮັບດ້ານຍຸດທະສາດ 2.1 ພັດທະນາລະບົບ ແລະ ຄວາມອາດສາມາດ ໃນລະດັບຊາດ ແລະ ທ້ອງຖິ່ນໃນດ້ານກັນພະຍາດ, ກະກຽມຄວາມພ້ອມ ແລະໂຕ້ຕອບ ຕໍ່ທຸກໄພຂົ່ມຂູ່ດ້ານສາທາລະນະສຸກ ໃນທຸກແຂວງທົ່ວປະເທດ ການກັນພະຍາດ, ກະກຽມຄວາມພ້ອມ ແລະ ການໂຕ້ຕອບຕ່ໍພະຍາດຕິດຕໍທ່ີເກີດຂ້ຶນໃໝ່ ແລະ ພາວະສຸກເສີນດ້ານສາທາລະນະສຸກ ແມ່ນຖືເປັນບູລິມະສິດສໍາຄັນຂອງປະທດ. ສປປ ລາວ ໄດ້ສະແດງ ໃຫ້ເຫັນເຖິງຄວາມກ້າວໜ້າຢ່າງພ້ົນເດ່ັນໃນການປັບປຸງຄວາມສາມາດຕ້ົນຕໍສໍາລັບວຽກງານເຝ້ົາລະວັງ ແລະ ໂຕ້ຕອບ ພາຍໃຕ້ກົດລະບຽບສາທາລະນະສຸກສາກົນ (IHR) (2005) ແລະ ເຖິງແມ່ນວ່າ ການແຜ່ ລະບາດຂອງພະຍາດ COVID-19 ຈະເປັນສ່ິງທ້າທາຍທ່ີບ່ໍເຄີຍມີມາກ່ອນ, ແຕ່ມັນກ່ໍໄດ້ເຮດັໜາ້ທ່ີເປັນຕົວ ກະຕຸ້ນເສີມສ້າງຄວາມໝ້ັນຄົງທາງດ້ານສາທາລະນະສຸກພາຍໃນປະເທດ. ໃນປີ 2022, ຄ່າສະເລ່ຍຄວາມ ອາດສາມາດທຽບໃສ່ຄາດໝາຍ IHR ແມ່ນບັນລຸໄດ້ທີ່ 53% ເມື່ອສົມທຽບກັບ 35% ໃນປີ 2018 (37). ເປັນເວລາຫຼາຍສິບປີຜ່ານມາ, ແຜນງານແຫ່ງຊາດ ວ່າດ້ວຍຄວາມໝ້ັນຄົງທາງດ້ານສາທາລະນະສຸກ ໄດ້ແນະນໍາການຈັດຕ້ັງປະຕິບັດສໍາລັບການປັບປຸງຄວາມສາມາດດ່ັງກວ່າ, ດ້ວຍການນໍາໃຊ້ຍຸດທະສາດ ອາຊີປາຊີຟິກສໍາລັບພະຍາດທີ່ເກີດຂຶ້ນໃໝ່ ແລະ ເຫດການສຸກເສີນດ້ານສາທາລະນະສຸກ ເພື່ອເປັນກອບ ໃນການດໍາເນີນງານ. ຄວາມສໍາເລັດທ່ີພ້ົນເດ່ັນແມ່ນລວມມີ ການສ້າງຕ້ັງເຄືອຂ່າຍທ່ີປະກອບດ້ວຍນັກ ລະບາດວິທະຍາພາກສະໜາມຈໍານວນ 102 ຄົນ; ສ້າງຄວາມເຂ້ັມແຂງໃຫ້ແກ່ວຽກງານເຝ້ົາລະວັງຕາມ ເຫດການ ເພ່ືອຄ້ົນຫາ ແລະ ໂຕ້ຕອບຕ່ໍການລະບາດ ແລະ ເຫດການສຸກເສີນດ້ານສາທາລະນະສຸກໄດ້ ຢ່າງວ່ອງໄວ ແລະ ທັນກັບສະພາບການ; ການຈັດຕ້ັງປະຕິບັດການເຝ້ົາລະວັງຕາມຕົວຊີ້ວັດແບບດີຈີຕອນ ທ່ົວທຸກເມືອງ; ແລະ ສ້າງຕ້ັງກົນໄກການຕິດຕາມກວດກາ ແລະ ການຕີລາຄາປະເມີນຜົນທ່ີເຂ້ັມແຂງ ເພ່ືອກໍານົດປະເດັນບັນຫາທ່ີຈະຕ້ອງໄດ້ຮັບການປັບປຸງ. ໃນຊ່ວງໄລຍະການແຜ່ລະບາດຂອງພະຍາດ COVID-19, ຄວາມສາມາດໃນການກວດວິເຄາະດ້ວຍວິທີ PCR ໄດ້ຂະຫຍາຍໄປທ່ົວປະເທດ ແລະ ສຸມໃສ່ການສ້າງຄວາມເຂ້ັມແຂງບັນດາເຄືອຂ່າຍໃນການນໍາສ່ົງຕົວຢ່າງຫາຫ້ອງວິເຄາະເພ່ືອອ້າງອີງ, ຊ່ຶງ 4.2 16 ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 ຈະເປັນການເພ່ີມຄວາມອາດສາມາດໃນການກວດວິເຄາະ ແລະ ການຈັດລຽງພັນທຸກໍາ (ການກວດຫາ ສາຍພັນ). ເຖິງຢ່າງໃດກໍຕາມ, ຍັງມີຊ່ອງວາ່ງຈາໍນວນໜຶງ່, ໂດຍສະເພາະຢ່າງຍ່ິງແມ່ນ ໃນດ້ານການປັບປຸງ ການຮວ່ມມືກັບຫຼາຍຂະແໜງການໃນຊ່ວງເຫດການສຸກເສີນດ້ານສາທາລະນະສຸກ, ຮບັປະກັນຄວາມພຽງພໍ ການຈັດຫາບຸກຄະລາກອນທີ່ມີຄວາມຄຸນນະພາບ, ການນໍາໃຊ້ຂໍ້ມູນເພື່ອສະໜັບ ສະໜູນໃຫ້ການຕັດສິນ ບັນຫາ ແລະ ຖ່າຍທອດບົດຮຽນທີ່ຖອດຖອນໄດ້ໄປສູ່ການປັບປຸງການຈັດຕັ້ງປະຕິບັດໄດ້. ເພ່ືອແກ້ໄຂບັນດາຊ່ອງວາ່ງດ່ັງກ່າວນ້ີ, ຈະໄດ້ນໍາໃຊ້ແນວທາງດໍາເນີນງານຕາມແຕ່ລະຂ້ັນຕອນ ແລະ ສ້າງ ຄວາມເຂ້ັມແຂງຂອງລະບົບໃນອີກສອງສາມປີຕ່ໍໜາ້, ຊ່ຶງຈດັຕ້ັງປະຕິບັດໂດຍຜ່ານແຜນງານແຫ່ງຊາດ ວາ່ ດ້ວຍຄວາມໝ້ັນຄົງທາງດ້ານສາທາລະນະສຸກ ສໍາລັບປີ 2022-2025 (38). ດ້ວຍການນໍາໃຊ້ແນວທາງ ດ່ັງກ່າວ ຈະປະກອບສ່ວນໃນການສ້າງລະບົບການກະກຽມຄວາມພ້ອມ ແລະ ການໂຕ້ຕອບດ້ານ ສາທາລະນະສຸກ, ສ້າງຄວາມເຂ້ັມແຂງໃຫ້ແກ່ວຽກງານການເຝ້ົາລະວັງແບບເຊ່ືອມສານ ຊ່ຶງໄດ້ຮັບການ ສະໜັບສະໜູນຈາກຂ້ໍມູນການກວດວິເຄາະ ແລະ ປັບປຸງການເຝ້ົາລະວັງເຊ້ືອພະຍາດທ່ີຕ້ານຕ່ໍຢາຕ້ານ ເຊ້ືອ ແລະ ການນໍາໃຊ້ຢາ. ອີງໃສ່ແນວທາງການກະຈາຍຄວາມຮບັຜິດຊອບລົງສູ່ທ້ອງຖ່ິນຂອງປະເທດ, ຈະ ສຸ່ມໃສ່ການສ້າງຄວາມສາມາດຂອງທ້ອງຖ່ິນໃນການກະກຽມຄວາມພ້ອມ ແລະ ການໂຕ້ຕອບຕ່ໍເຫດການ ສຸກເສີນ. ນອກຈາກນ້ີ, ອົງການອະນາໄມໂລກ ຍັງຈະໃຫ້ການສະໜບັສະໜນູແກ່ ກະຊວງສາທາລະນະສຸກ ຄຽງຄູ່ກັນກັບບັນດາຄູ່ຮ່ວມງານອື່ນໆ ໃນການສ້າງຄວາມເຂັ້ມແຂງໃຫ້ການຈັດຕັ້ງປະຕິບັດວຽກງານ IHR (2005) ຕາມກອບແຜນງານຄວາມໝັ້ນຄົງດ້ານສາທາລະນະສຸກໃນຂົງເຂດພາກພື້ນອາຊີປາຊີຟິກ. ຜົນຮັບດ້ານຍຸດທະສາດ 2.2 ສະກັດກັ້ນ ແລະ ກໍາຈັດພະຍາດຕິດຕໍ່່ ແລະ ພະຍາດເຂດຮ້ອນ ທີ່ຄວນເອົາໃຈໃສ່ ໄດ້ຢ່າງຍືນຍົງ ບັນດາພະຍາດ ວັນນະໂລກ, ການຕິດເຊ້ືອ HIV ແລະ ໄຂ້ມາລາເຣຍ ແລະ ພະຍາດເຂດຮ້ອນທ່ີຄວນ ເອົາໃຈໃສ່ ໄດ້ສົ່ງຜົນກະທົບຢ່າງເລິກເຊິ່ງຕໍ່ຊຸມຊົນທີ່ດ້ອຍໂອກາດໃນ ສປປ ລາວ. ພະຍາດວັນນະໂລກ ຍັງຄົງເປັນບັນຫາ ເນື່ອງຈາກພະຍາດກະຈາຍເຊື້ອໃນວົງກວ້າງ ໂດຍຄາດຄະເນວ່າ ມີຄົນເຈັບຕດິເຊື້ອໃໝ່ປະມານ 11,000 ຄົນທ່ີໄດ້ຮັບການບັນທຶກລາຍງານໃນປີ 2020(25). ເຖິງແມ່ນວ່າ ອດັຕາການຕິດເຊື້ອ HIV ແມ່ນໄດ້ຫຼຸດລົງໃນປະຊາກອນທ່ົວໄປ (0.3% ໃນປີ 2019), ແຕ່ພົບວ່າການຕິດ ເຊ້ືອເພ່ີມຂ້ຶນໃນກຸ່ມຜູ້ຊາຍທ່ີມີເພດສໍາພັນກັບຜູ້ຊາຍ ແລະ ກຸ່ມແມ່ຍິງຂ້າມເພດ (5% ໃນປີ 2020). ບັນຫາ ການຕິດເຊ້ືອທາງເພດສໍາພັນ ແມ່ນຍັງມີຢູ່ ລວມທັງພະຍາດຕິດຕ່ໍທາງເພດສໍາພັນອ່ືນໆເຊ່ັນ: ພະຍາດ ໜອງໃນ (ຊີຟີລິສ) ໂດຍສະເພາະໃນກຸ່ມປະຊາຊົນທີ່ເຂົ້າເຖິງໄດ້ຍາກ. ສປປ ລາວ ຖືກຈັດອັນດັບ 3 ໃນຈໍານວນ 10 ປະເທດທ່ົວໂລກ ທີ່ມີອັດຕາການເສຍຊີວິດຈາກໂຣກມະເຮັງ ຕັບ ຕາມມາດຕະ ສປປ.ລາວ ຖືກຈັດເປັນປະເທດອັນດັບທີ 3 ໃນທັງໝົດ 10 ປະເທດໃນທົ່ວໂລກ ທີ່ມີອັດຕາການເສຍຊີວິດ ປັບຕາມຖານອາຍຸ ສາກົນ ທ່ີມີສາເຫດຍ້ອນພະຍາດມະເຮັງຕັບ (39). ໄດ້ມີການຄາດຄະເນວ່າ ອັດຕາ ການຕິດເຊື້ອຂອງພະຍາດຕັບອັກເສບ B ແມ່ນປະມານ 3-7% ໃນປະຊາກອນທົ່ວໄປ ໃນປີ 2016 (40), ໃນຂະນະທ່ີອັດຕາການຕິດເຊ້ືອຂອງພະຍາດຕັບອັກເສບຊະນິດ C ແມ່ນ 1% ໃນປີ 2015 (41), ໂດຍການ ຕິດເຊື້ອສູງສຸດໃນບາງເຂດສະເພາະເຊັ່ນ: 38% ຢູ່ເມືອງສະໝ້ວຍ ແຂວງສາລະວັນ. ໃນປີ 2022 (42). ສປປ.ລາວ ໄດ້ມີຄວາມກ້າວໜ້າທີ່ໂດດເດັ່ນໃນການກັນ ແລະ ກໍາຈັດພະຍາດໄຂ້ມາລາເຣຍ ຊຶ່ງຈໍານວນ ຄົນເຈບັຕິດເຊ້ືອໄດ້ຫຸຼດລົງຈາກ 46,141 ຄົນ ໃນປີ 2012 ມາເປັນ 2,305 ຄົນ ໃນປີ 2022 (43) ຊ່ຶງຢ້ັງຢືນ ໂດຍຜົນການຈັດແບ່ງເຂດຄວາມສ່ຽງຂອງພະຍາດໄຂ້ມາລາເຣຍ ການສຶກສາກ່ຽວກັບປະສິດທິພາບຂອງ ຢາປ່ິນປົວໄຂ້ມາລາເຣຍ ແລະ ການຄ້ົນຄວາ້ກ່ຽວກັບພາຫະນໍາເຊ້ືອພະຍາດດ່ັງກ່າວ. ສ່ິງທ່ີລາຍງານຫ້ຼາສຸດ ຄື ການນໍາໃຊ້ຍຸດທະສາດເລັ່ງລັດຈູ່ໂຈມ ເພື່ອກໍາຈັດພະຍາດໄຂ້ມາລາເຣຍ ທີ່ຖືວ່າເປັນນະວັດຕະກໍາໃໝ່ 17 ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 ທ່ີໄດ້ຮບັການອອກແບບມາເພ່ືອເຂ້ົາເຖິງກຸ່ມຄົົນເຂ້ົາປ່າ ແລະ ທັງເປັນຄວາມພະຍາຍາມຈາກທຸກຂ້ັນຂອງ ລັດຖະບານ ພ້ອມທັງການມີສ່ວນຮວ່ມຂອງຊຸມຊົນທ່ີເຂ້ັມແຂງ. ປະເທດ ກໍາລັງກ້າວໄປສູ່ເປ້ົາໝາຍກໍາຈດັ ພະຍາດດັ່ງກ່າວໂດຍໄດ້ຮັບການສະໜັບສະໜູນຢ່າງຮອບດ້ານຈາກກອົງການ WHO. ສໍາລັບບາງພະຍາດເຂດຮ້ອນທ່ີຄວນເອົາໃຈໃສ່ ລວມມີພະຍາດຂາຊ້າງ (lymphatic filariasis) ແມ່ນ ໄດ້ຖືກຮັບຮອງລົບລ້າງໄປແລ້ວ, ແລະ ການລົບລ້າງພະຍາດໃບໄມ້ໃນເລືອດ (schistosomiasis) ກ່ໍ ຫຍັບໄກ້ຄາດໝາຍ. ເຖິງຢ່າງໃດກໍກ່ໍຕາມ, ສປປ ລາວ ຍັງຄົງປະເຊີນກັບການແຜ່ລະບາດຂອງພະຍາດ ໄຂ້ຍຸງລາຍທີ່ເກີດຂຶ້ນຊໍ້າໆ, ຊຶ່ງເປັນທ່າອ່ຽງທີ່ພົບໄດ້ທົ່ວຂົງເຂດອາຊີ. ມີຄວາມຈໍາເປັນໃນການຍົກລະດັບ ຈາກການຄວບຄຸມພາຫະຍຸງນໍາເຊື້ອໄປສູ່ການປິ່ນປົວພະຍາດໄຂ້ຍຸງລາຍ ແມ່ນຮຽກ ຮ້ອງໃຫ້ເພີ່ມຄວາມ ພະຍາຍາມໃນການປັບປຸງການຮັກສາສຸຂະພາບຂັ້ນຕົ້ນ, ການບໍລິການນປິ່ນປົວ ແລະ ສົ່ງຕໍ່ຄົນເຈັບ. ຕະຫຼອດໄລຍະເວລາສອງສາມປີຂ້າງໜ້າ, ອົງການ WHO ຈະເຮັດວຽກຢ່າງໃກ້ຊິດກັບລັດຖະບານ, ຄູ່ ຮ່ວມມື ແລະ ຊຸມຊົນເພ່ືອປະຕິບັດຊຸດຍຸດທະສາດທ່ີສົມບູນແບບ ເພ່ືອບັນລຸຕາມເປ້ົາໝາຍທ່ີວາງໄວ້ໃນ ການປ້ອງກັນ ແລະ ລົບລ້າງພະຍາດຕິດຕໍ່ເຂດຮ້ອນ ແລະ ພະຍາດທ່ີຍັງບ່ໍທັນເອົາໃຈໃສ່ດີເທົ່າທ່ີຄວນ ແນ ໃສ່ຮັບປະກັນຜົນກະທົບທາງບວກທີ່ຍືນຍົງ. ຍຸດທະສາດດັ່ງກ່າວນີ້ໄດ້ຖືກອອກແບບ ເພື່ອສະໜັບສະໜູນ ການເຊ່ືອມສານບັນດາໂຄງການສາທາລະນະສຸກ ລວມທັງການບໍລິການດ້ານສຸຂະພາບ (ເຊ່ັນ: HIV, ພະຍາດຕັບອັກເສບ B ແລະ ພະຍາດໜອງໄນ) ເຂົ້າໃນການບໍລິການສຸຂະພາບແມ່ ແລະ ເດັກ, ປັບປຸງ ຄຸນນະພາບການປ່ິນປົວຢູ່ໂຮງໝໍ, ສ້າງຄວາມເຂ້ັມແຂງດ້ານການສ່ົງຕ່ໍຄົນເຈບັແບບເຊ່ືອມສານ ແລະ ຊຸກຍູ້ ການບໍລິການທ່ີເປັນນະວະຕະກໍາໃໝ່. ອົງການ WHO ມີຈຸດປະສົງແນໃສ່ຮັບປະກັນໃຫ້ຊຸມຊົນທ່ີດ້ອຍ ໂອກາດ ແລະ ມີຄວາມສ່ຽງ ຈະໄດ້ຮັບຜົນປະໂຫຍດຈາກການປະຕິບັດຍຸດທະສາດເຫ່ົຼານ້ີ. ເພ່ືອບັນລຸ ເປ້ົາໝາຍດ່ັງກ່າວ, ຈະມີການປະຕິບັດກິດຈະກໍາທ່ີເຈາະຈງົສະເພາະກຸ່ມເປ້ົາໝາຍ, ເຊ່ັນວາ່: ການບໍລິການ ຢູ່ໃນຄ້າຍຄຸມຂັງ ແລະ ສະຖານທ່ີກັກກັນ, ໜ່ວຍແພດເຄ່ືອນທ່ີ ແລະ ກິດຈະກໍາເຄ່ືອນທ່ີໃຫ້ບໍລິການຊຸມ ຊົມ ພ້ອມທັງ ສົ່ງເສີມການເຮັດວຽກຂອງອົງກອນທາງສັງຄົມທີ່ກໍາລັງເຮັດພາລະກິດ ກັບກຸ່ມປະຊາ ກອນ ສ່ຽງສູງຕໍ່ການຕິດເຊື້ອ HIV. ຕະຫຼອດໄລຍະເວລາ 10 ປີຜ່ານມາ, ສປປ ລາວ ມີຄວາມຄືບໜາ້ຢ່າງໃຫຍ່ຫຼວງ ໃນການຂະຫຍາຍການໃຫ້ ບໍລິການວກັຊີນກັນພະຍາດຮອບປົກກະຕິໃນຂອບເຂດທ່ົວປະເທດ. ໂຄງການວກັຊີນກັນພະຍາດແຫ່ງຊາດ ຖືວ່າເປັນໂຄງການບູລິມະສິດ, ແລະ ນັບຕ້ັງແຕ່ປີ 2001, ອັດຕາປົກຄຸມການໃຫ້ວັກຊີນກັນພະຍາດໄດ້ ເພ່ີມຂ້ຶນຢ່າງຕ່ໍເນ່ືອງ. ອັດຕາປົກຄຸມການໃຫ້ວັກຊີນໃນເດັກ ໃນການປ້ອງກັນ 5 ພະຍາດສຳຄັນຫັຼກໆຄື: ພະຍາດຄໍຕີບ, ບາດທະຍັກ, ໄອໄກ່, ອັກເສບຕັບບີ ແລະ ໄຂ້ຫວດັເຮໂມຟິລັສ ຊະນິດບີ (DTP-hepB-Hib) - ເພີ່ມຂ້ຶນສູງ, ຈາກ 57% ໃນປີ 2002 ມາເປັນ 92% ໃນປີ 2022. ພ້ອມດຽວກັນນັ້ນ, ການໃຫ້ວັກຊີນກັນ ພະຍາດໂຄວິດ-19 ແມ່ນໄດ້ປະຕິບັດຢ່າງສຳເລັດຜົນ, ຊຶ່ງບັນລຸໄດ້ອັດຕາປົກຄຸມຄຸມ 78% ໃນຂອບເຂດ ທ່ົວປະເທດໃນປີ 2023. ເພ່ືອຮັບປະກັນວ່າຜົນສຳເລັດທ່ີຍາດໄດ້ມາກ່ອນການລະບາດຂອງພະຍາດໂຄ ວດິ-19 ຈະບ່ໍສູນເປົາ ຈຶງ່ມີຄວາມຈຳເປັນຫຼາຍທ່ີຈະຕ້ອງຕ້ັງເປ້ົາໝາຍຍຸດທະສາດແບບເປັນຈດຸສຸມເພ່ີມເຕີມ ໃນຊຸມປີຕໍ່ໜ້າ. ອົງການ WHO ຈະສືບຕໍ່ນໍາໃຊ້ວິວັດທະນາການໃໝ່ , ເຊັ່ນວ່າ: ການເຊື່ອມສານການໃຫ້ ວັກຊີນໂຄວິດ-19 ແລະ ການໃຫ້ວັກຊີນຮອບປົກະຕິໃນເດັກນ້ອຍເຂ້ົາໄປໃນຍຸດທະສາດການບໍລິການ RMNCAH ແລະ ສ່ົງເສີມຄວາມຕ້ອງການວກັຊີນ ໂດຍຜ່ານການມີສ່ວນຮວ່ມຂອງຊຸມຊົນ (CONNECT). ຜົນຮັບດ້ານຍຸດທະສາດ 2.3 ການເຈັບປ່ວຍ ແລະ ການເສຍຊີວິດຈາກພະຍາດທີ່ບໍ່ສາມາດ ຕິດຕໍ່ແມ່ນຫຼຸດລົງ ດ້ວຍວິຖີຊີວິດທ່ີມີການປ່ຽນແປງຢ່າງວ່ອງໄວ, ພາລະຂອງພະຍາດ NCD ໃນ ສປປ ລາວ ໄດ້ເພ່ີມຂ້ຶນ ປະມານ 60% ຂອງການເສຍຊີວິດທັງໝົດທີ່ມີສາຍເຫດມາຈາກພະຍາດ NCD ໃນປີ 2016 (44), ແລະ ອັດຕາສ່ວນນ້ີຄາດວາ່ຈະເພ່ີມຂ້ຶນຕາມຈາໍນວນປະຊາກອນຜູ້ສູງອາຍຸ. ພະຍາດເສ້ັນເລືອດຕັນໃນສະໝອງ 18 ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 ແລະ ພະຍາດຫົວໃຈຂາດເລືອດ ເປັນສອງສາເຫດສໍາຄັນຂອງການເສຍຊີວດິໃນ ສປປ ລາວ (45). ປັດໄຈ ທີ່ເປັນພາວະສ່ຽງຕົ້ນຕໍຂອງພະຍາດ NCD ແມ່ນໄດ້ແກ່ ການສູບຢາ, ການກິນອາຫານທີ່ບໍ່ດີຕໍ່ສຸຂະພາບ, ການບໍ່ອອກກໍາລັງກາຍ ແລະ ການດື່ມເຫຼົ້າທີ່ເປັນອັນຕະລາຍ. ເພ່ືອສະກັດກ້ັນການສູບຢາ ຊ່ຶງເຮັດໃຫ້ເສດຖະກິດລາວສູນເສຍເງິນປະມານ 3,6 ພັນຕ້ືກີບໃນປີ 2017 (2,3% ຂອງລວມຍອດຜະລິດຕະພັນພາຍໃນປະເທດ) (46), ຈຶ່ງໄດ້ມີການປັບປຸງກົດໝາຍວ່າດ້ວຍ ການຄວບຄຸມຢາສູບ ຊຶ່ງໄດ້ຖືກຮັບຮອງໃນປີ 2021. ກົດໝາຍສະບັບນີ້ ເຮັດໃຫ້ຊອງຢາສູບ ແລະ ການ ຫ້າມຢາສູບໄຟຟ້າທ່ີຈາໍໜາ່ຍໃນຕະຫຼາດມີຄວາມເຂ້ັມງວດຂ້ຶນ. ຄວາມພະຍາຍາມເພ່ີມເຕີມເພ່ືອອຳນວຍ ຄວາມສະດວກໃນການເພີ່ມພາສີຢາສູບແມ່ນພວມກໍາລັງດຳເນີນການຢູ່. ເກືອ, ນ້ໍາຕານ ແລະ ໄຂມັນທຣານ ແມ່ນປັດໄຈສ່ຽງທ່ີພົບເຫັນໄດ້ທ່ົວໄປ ທ່ີພາໃຫ້ເກີດຄວາມດັນເລືອດສູງ ແລະ ໂລກອ້ວນ ຢູ່ໃນ ສປປ ລາວ. ສ່ິງທ່ີເປັນຂ້ໍກັງວົນເພີ່ມເຕີມແມ່ນ ການບ່ໍມີກົດລະບຽບພາຍໃນປະເທດ ກ່ຽວກັບໄຂມັນທຣານທ່ີຜະລິດດ້ານອຸດສາຫະກໍາ ແລະ ນ້ໍາມັນທ່ີເຕີມໄຮໂດຣເຈນບາງສ່ວນໃນບັນດາຄູ່ ຮ່ວມມືທີ່ນໍາເຂົ້າອາຫານຫຼັກ ເຊັ່ນວ່າ: ຈີນ, ອິນໂດເນເຊຍ, ສະຫະລັດອາຣັບເອມີເຣດ ແລະ ຫວຽດນາມ (47). ໃນຊ່ວງຊຸມປີຂ້າງໜ້າ, ອົງການ WHO ຈະສືບຕ່ໍໃຫ້ການສະໜັບສະໜູນແກ່ ການພັດທະນານະໂຍບາຍ ແລະ ລະບຽບການຕ່າງໆ ເພື່ອຫຸຼດຜ່ອນການບໍລິໂພກຢາສູບ, ຢາສູບໄຟຟ້າ, ເກືອ, ນໍ້າຕານ ແລະ ໄຂມັນ ທຣານ. ນອກຈາກນ້ີ ພາລະທ່ີເພ່ີມຂ້ຶນຂອງພະຍາດຊໍາເຮືອ້ ຍັງຮຽກຮອ້ງໃຫ້ມີການປະຕິຮບູລະບົບສາທາລະນະສຸກ ແຫ່ງຊາດທ່ີຮດັກຸ່ມ. ສ່ິງດ່ັງກ່າວລວມເຖິງ ການສ້າງການຮກັສາສຸຂະພາບແບບຕ່ໍເນ່ືອງຢ່າງບ່ໍຢຸດຢ້ັງ ນັບແຕ່ ການສ່ົງເສີມສຸຂະພາບໄປເຖິງການປ້ອງກັນ, ການປິ່ນປົວ, ການຟື້ນຟູ ແລະ ການຮັກສາສຸຂະພາບແບບ ຊ່ວຍຊູ. ອົງການ WHO ຈະເຮດັວຽກຮວ່ມກັບລັດຖະບານ ເພ່ືອສ້າງຄວາມເຂ້ັມແຂງລະບົບສາທາລະນະສຸກ ແຫ່ງຊາດຢ່າງເປັນລະບົບ ໂດຍເນ້ັນການໃຫ້ຄວາມສໍາຄັນຕ່ໍການຮັກສາສຸຂະພາບ NCD ແບບປະສົມ ປະສານ ແລະ ຖືເອົາປະຊາຊົນເປັນສູນກາງໃນທຸກຂັ້ນຕອນ. ເພື່ອຕອບສະໜອງຄວາມຕ້ອງການທີ່ເພີ່ມຂຶ້ນດ້ານການປ້ອງກັນ ແລະ ຄວບຄຸມພະຍາດ NCD, ກະຊວງ MOH ໄດ້ພັດທະນາ, ໂດຍໄດ້ຮັບການສະໜັບສະໜູນຈາກອົງການ WHO, ນະໂຍບາຍແບບຫຼາຍ ຂະແໜງການກ່ຽວກັບການປ້ອງກັນ ແລະ ຄວບຄຸມພະຍາດ NCD ແລະ ຊຸດການຊ່ວຍເຫຼືອດ້ານ NCD ທີ່ຈໍາເປັນສໍາລັບການຮັກສາສຸຂະພາບຂັ້ນຕົ້ນ (Lao PEN). ການໃຊ້ Lao PEN ຈະຊ່ວຍຮັບປະກັນວ່າ ມີການຮັກສາສຸຂະພາບດີທ່ີສຸດສໍາລັບພະຍາດ NCD ໂດຍການສ້າງຄວາມເຂ້ັມແຂງໃຫ້ແກ່ພະນັກງານ ສາທາລະນະສຸກໂດຍຜ່ານການຝຶກອົບຮົມ ແລະ ການຊ່ວຍເຫຼືອ. ອົງການ WHO ຈະໃຫ້ການຊ່ວຍເຫຼືອ ດ້ານເຕັກນິກວິຊາການຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ສໍາລັບການຈັດຕັ້ງປະຕິບັດ Lao PEN ທົ່ວປະເທດ, ເສີມຂະຫຍາຍ ຄວາມສາມາດ ລະດັບຂົງເຂດພາກພ້ືນ ໃນການປ້ອງກັນພະຍາດ NCD, ການກວດຫາເຊ້ືອພະຍາດລ່ວງໜາ້ ແລະ ຈັດການກັບເຊ້ືອພະຍາດໃຫ້ທ່ວງທັນເວລາ, ໂດຍສະເພາະຢ່າງຍ່ິງໃນລະດັບ PHC. ນອກຈາກນ້ີ ອົງການ WHO ຍັງຈະໃຫ້ຄວາມຊ່ວຍເຫຼືອໃນການກໍ່ສ້າງຊັບພະຍາກອນມະນຸດສໍາລັບ NCD ໂດຍການ ເສມີຂະຫຍາຍການຝກຶອບົຮົມໃນມະຫາວິທະຍາໄລ ແລະ ໂຮງຮຽນແພດ ແລະ ສ່ົງເສີມການຮ່ວມມືແບບ ຫຼາຍຂະແໜງການ ກ່ຽວກັບການສົ່ງເສີມສຸຂະພາບ ແລະ ການປ້ອງກັນພະຍາດ NCD. 19 ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 ບູລິມະສິດດ້ານຍຸດທະສາດ 3: ການປົກປ້ອງສຸຂະພາບຈາກໄພຂົ່ມຂູ່ ເນື່ອງຈາກການປ່ຽນແປງດິນຟ້າອາກາດ ແລະ ສິ່ງແວດລ້ອມ ຜົນຮັບດ້ານຍຸດທະສາດ 3.1 ການປະເມີນ ແລະ ຫຼຸດຜ່ອນຄວາມສ່ຽງດ້ານສິ່ງແວດລ້ອມຕໍ່ ສຸຂະພາບ ລະບົບສາທາລະນະສຸກ ແລະ ປະຊາຊົນ ສປປ ລາວ ປະເຊີນກັບຄວາມບອບບາງອັນຮ້າຍແຮງ ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນຜົນກະທົບດ້ານສຸຂະພາບ ຈາກການຫັນເປັນອຸດສາຫະກຳ, ຄວາມເສ່ືອມໂຊມຂອງສ່ິງແວດລ້ອມ, ບັນຫາມົນລະພິດ ແລະ ການຂະຫຍາຍຕົວເມືອງ. ສ່ິງທ່ີໜ້າກັງວົນສະເພາະອັນໜຶ່ງແມ່ນມົນລະພິດທາງອາກາດ, ເຊ່ິງໄດ້ຮັບການປະເມີນວ່າບ່ໍມີ ຄວາມປອດໄພໃນລະດັບປານກາງຕາມເອກະສານແນະນໍາຂອງອົງການ WHO (48). ໃນປີ 2022, ປະເທດ ຖືກຈັດເປັນອັນດັບທີ 29 ຂອງປະເທດທ່ີມີມົນລະພິດຫຼາຍທ່ີສຸດໃນໂລກ (49). ເຮົາສາມາດ ສັງເກດໄດ້ຢ່າງຊັດເຈນວ່າ ມົນລະພິດທາງອາກາດແມ່ນມີທ່າອຽງເພ່ີມສູງຂ້ຶນໃນໄລຍະກ່ອນທ່ີຈະກ້າວ ເຂ້ົາສູ່ລະດູຝົນ. ການເຄ່ືອນໄຫວວຽກງານດ້ານກະສິກຳ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີບົດບາດສຳຄັນຕ່ໍເສດຖະກິດ ຂອງປະເທດ ແຕ່ກໍເປັນແຫ່ຼງກຳເນີດຂອງມົນລະພິດທາງອາກາດໃນ ສປປ ລາວ ເຊ່ັນ: ການຈູດສ່ິງເສດ ເຫືຼອ ໂດຍສະເພາະແມ່ນການຖາງປ່າເຮັດໄຮ່ ທ່ີສາມາດເຮັດໃຫ້ເກີດອັນຕະລາຍຮ້າຍແຮງຕ່ໍສຸຂະພາບ ຂອງປະຊາຊົນ. ສິ່ງທີ່ໜ້າຕົກໃຈກ່ໍຄື, ໃນປີ 2012 ປະມານ 63% ຂອງການຕົວເລກການເສຍຊີວິດຂອງ ເດັກນ້ອຍ 2,800 ຄົນ ແມ່ນເກີດຈາກການຕິດເຊ້ືອທາງເດີນຫາຍໃຈສ່ວນລຸ່ມແບບກະທັນຫັນ ຊ່ຶງມີຄວາມ ເຊື່ອມໂຍງກັບມົນລະພິດທາງອາກາດ (50). ເພ່ືອຕອບໂຕ້ບັນຫາອັນຮບີດ່ວນນ້ີ, ອົງການ WHO ຈະໃຫ້ການສະໜບັສະໜນູລັດຖະບານ ເພ່ືອເພ່ີມທະວີ ການປະສານງານ ແລະ ການຮ່ວມມືກັບຫຼາຍຂະແໜງການ ເພ່ືອຮ່ວມກັນແກ້ໄຂບັນຫາດ້ານສຸຂະພາບ ແລະ ສ່ິງແວດລ້ອມ, ພ້ອມທັງຊຸກຍູ້ສ່ົງເສີມໃຫ້ນຳໃຊ້ຂ້ໍມູນຈາກການຕິດຕາມຄຸນນະພາບອາກາດ ທ່ີມີ ຄວາມຊັດເຈນສູງ ເຂົ້າໃນການກໍານົດ ແລະ ຈັດຕັ້ງປະຕິບັດນະໂຍບາຍ ແລະ ສະໜອງຂໍ້ມູນແຈ້ງເຕືອນ ດ້ານສຸຂະພາບ ໃຫ້ແກ່ພະນັກງານສາທາລະນະສຸກ ແລະ ປະຊາຊົນ ໂດຍຜ່ານສ່ືມວນຊົນ, ພ້ອມທັງໃຫ້ 4.3 20 ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 ຄວາມຮູແ້ກ່ປະຊາຊົນກ່ຽວກັບຜົນຮາ້ຍຈາກການກະທຳທ່ີເປັນອັນຕະລາຍຕ່ໍສຸຂະພາບ ແລະ ດິນຟ້າອາກາດ ເຊັ່ນ: ການຈູດຂີ້ເຫຍື້ອ, ການຈູດປ່າເຮັດໄຮ່. ບຸລິມະສິດທີ່ສຳຄັນອີກອັນໜຶ່ງ ແມ່ນວຽກງານຄວາມປອດໄພ ແລະ ສຸຂະພາບແຮງງານ (occupational safety and health - OSH). ຂ້ໍກໍານົດ ສະບັບທໍາອິດກ່ຽວກັບວຽກງານ OSH, ເຊ່ິງມີຜົນບັງຄັບໃຊ້ ຕັ້ງແຕ່ປີ 2019, ເຊິ່ງຖືເປັນບ່ອນອີງສໍາຄັນໃຫ້ແກ່ການກວດຫາກໍລະນີພະຍາດອາຊີບ ແລະ ເຮັດເພື່ອໃຫ້ ສາມາດຈດັຕ້ັງປະຕິບັດມາດຕະການແກ້ໄຂທ່ີເໝາະສົມ. ເຖິງແມ່ນວາ່ຈະມີການຈັດຕ້ັງປະຕິບັດກິດຈະກໍາ ຫຼາຍຢ່າງຢູ່ແລ້ວ ແຕ່ກໍມີສ່ິງທ້າທາຍທ່ີສ່ົງຜົນຕ່ໍປະສິດທິພາບ ແລະປະສິດທິຜົນຂອງວຽກງານນ້ີເຊ່ັນ: ຍັງ ຂາດເອກະສານແນະນໍາເພ່ືອຊ່ວຍໃຫ້ແພດໝໍສາມາດລະບຸກໍລະນີ ແລະ ບ່ົງມະພະຍາດອາຊີບໄດ້ຢ່າງ ຖືກຕ້ອງຊັດເຈນ. ເອກະສານແນະນໍາເຫ່ົຼານ້ີແມ່ນສ່ິງທ່ີຈະສະໜອງຄວາມຮູ້ທ່ີຈໍາເປັນໃຫ້ແກ່ພະນັກງານ ແພດໝໍ ເພ່ືອຮັບປະກັນວ່າຜູ້ໄດ້ຮັບຜົນກະທົບດ້ານສຸຂະພາບທ່ີກ່ຽວຂ້ອງກັບການເຮັດວຽກ ສາມາດຮັບ ຄ່າຊົດເຊີຍທີ່ເໝາະສົມ. ເພື່ອແກ້ໄຂສິ່ງທ້າທາຍດັ່ງກ່າວ, ອົງການ WHO ຈະແນໃສ່ສົ່ງເສີມການຮ່ວມມືຫຼາຍຂະແໜງການ ແລະ ການປະສານງານໃນຂະແໜງ OSH ເພ່ືອເພ່ີມທະວີຄວາມສາມາດຂອງແພດໝໍໃນການລະບຸກໍລະນີ ແລະ ບ່ົງມະຕິພະຍາດອາຊີບ ພ້ອມທັງເປັນການຊຸກຍູ້ສ່ົງເສີມວຽກສຸຂະພາບແຮງງານໂດຍລວມອີກດ້ວຍ. ນອກຈາກນີ້, ການສ້າງລະບົບການເຝ້ົາລະວັງຄວາມສ່ຽງຕ່ໍພະຍາດອາຊີບ ທ່ີເຂ້ັມແຂງ ຈະຊ່ວຍກໍານົດທ່າ ອ່ຽງ ແລະ ຄວາມສ່ຽງທີ່ອາດເກີດຂ້ຶນ ພ້ອມທັງເຮັດໃຫ້ສາມາດບັນທຶກກິດຈະກໍາແກ້ໄຂຄວາມສ່ຽງ ແລະ ມາດຕະການຊົດເຊີຍທີ່ທັນກັບຄວາມຕ້ອງການເວລາ. ຄຽງຄູ່ກັບຄວາມພະຍາຍາມເພ່ືອເສີມຂະຫຍາຍ OSH, ອົງການ WHO ຈະສືບຕ່ໍແກ້ໄຂການຄຸ້ມຄອງ ຄວາມປອດໄພທາງດ້ານເຄມີ ໂດຍມີຈຸດປະສົງ ເພ່ືອຫຸຼດຜ່ອນຄວາມສ່ຽງທ່ີກ່ຽວຂ້ອງກັບສານເຄມີ ອັນຕະລາຍ ແລະ ຜະລິດຕະພັນເຄມີ ພ້ອມທັງຜົນກະທົບທີ່ອາດມີຕໍ່ປະຊາຊົນຜູ້ທີ່ສໍາພັດສານເຄມີ ແລະ ການປ້ອງກັນພະຍາດທ່ີພົວພັນກັບສານເຄມີ. ອົງການ WHO ຈະສະໜັບສະໜູນວຽກງານນ້ີຢ່າງຈິງຈັງ ເພ່ືອແນໃສ່ການໃຫ້ສຸຂະສຶກສາ ປູກຈິດສໍານຶກແກ່ປະຊາຊົນກ່ຽວກັບຜົນຮ້າຍຂອງການນໍາໃຊ້ສີທາເຮືອນ ຫືຼ ຜະລິດຕະພັນຕ່າງໆ ທ່ີມີສ່ວນປະກອບຂອງສານຊືນ, ສ່ົງເສີມການກ່ໍສ້າງໃຫ້ໃຊ້ວດັສະດຸທ່ີປາດສະຈາກ ແຮ່ໄຍຫີນ ແລະ ອຸປະກອນການແພດທີ່ບໍ່ມີສ່ວນປະກອບຂອງສານບາຫຼອດ ເພື່ອຮັບປະກັນໃຫ້ສະພາບ ແວດລ້ອມທີ່ປະຊາຊົນອາໄສຢູ່ມີຄວາມປອດໄພຍິ່ງຂຶ້ນ. ຜົນຮັບດ້ານຍຸດທະສາດ 3.2 ແກ້ໄຂຄວາມສ່ຽງດ້ານສຸຂະພາບທີ່ພົວພັນກັບການປ່ຽນແປງ ດິນຟ້າອາກາດ ໂດຍຜ່ານລະບົບສາທາລະນະສຸກທີ່ສາມາດ ປັບຕົວເພື່ອຮັບມືກັບການປ່ຽນແປງດິນຟ້າອາກາດ ແລະ ສ້າງ ຄວາມສາມາດໃຫ້ກາຍເປັນລະບົບສາທາລະນະສຸກທີ່ປ່ອຍອາຍ ກາກບອນຕໍ່າ ຜົນກະທົບຈາກການປ່ຽນແປງດິນຟ້າອາກາດຕ່ໍສຸຂະພາບ ແລະ ຊີວິດການເປັນຢູ່ຂອງປະຊາຊົນໃນ ສປປ ລາວ ແມ່ນນັບມ້ືນັບເຫັນໄດ້ຊັດເຈນ, ທັງທາງກົງໂດຍຜ່ານເຫດການສະພາບອາກາດທ່ີຮຸນແຮງ ແລະ ທາງອ້ອມຜ່ານຄວາມເຄ່ັງຕຶງຂອງລະບົບສາທາລະນະສຸກ. ສ່ິງອໍານວຍຄວາມສະດວກໃນລະບົບ ສາທາລະນະສຸກແມ່ນມີຄວາມບອບບາງ ແລະ ຍັງຂາດຄວາມທົນທານຕ່ໍບັນດາຄວາມສ່ຽງທ່ີພົວພັນກັບ ການປ່ຽນແປງດິນຟ້າອາກາດເຊ່ັນ: ໄພນ້ໍາຖ້ວມ ແລະ ໄພແຫ້ງແລ້ງ. ນອກຈາກນ້ີ, ສ່ິງອໍານວຍຄວາມສະດວກ ດ່ັງກ່າວານ້ີ ຍັງເປັນສ່ວນໜຶງ່ທ່ີເຮດັໃຫ້ເກີດບັນຫາການປ່ຽນແປງດິນຟ້າອາກາດເຊ່ັນ: ການປ່ອຍອາຍເຮອືນ ແກ້ວ ແລະ ການບໍາບັດຂີ້ເຫຍື້ອສິ່ງເສດເຫຼືອທີ່ບໍ່ຖືກຕ້ອງເໝາະສົມ ຊຶ່ງເຮັດໃຫ້ບັນຫາສິ່ງແວດລ້ອມທະວີ ຄວາມຮ້າຍແຮງຂຶ້ນ. 21 ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 ເນືອ່ງຈາກປະເທດເຮົາຍັງບອບບາງຕໍກ່ານປ່ຽນແປງດິນຟ້າອາກາດ, ປະຊາກອນກ່ໍໄດ້ຮັບຄວາມສຽ່ງດາ້ນ ສຸຂະພາບເພ່ີມສູງຂ້ຶນເຊ່ັນ: ພະຍາດພົວພັນກັບນ້ໍາ ແລະ ພະຍາດທ່ີເກີດຈາກພາຫະນໍາເຊ້ືອຕ່າງໆ, ຄວາມ ບ່ໍໝ້ັນຄົງດ້ານສະບຽງອາຫານ ແລະ ພາວະຂາດໂພຊະນາການ. ສະຖານບໍລິການສາທາລະນະສຸກໂດຍ ສ່ວນໃຫຍ່ໃນປະເທດ ໂດຍສະເພາະຢ່າງຍ່ິງໃນຂ້ັນທ້ອງຖ່ິນ, ບ່ໍທັນມີຄວາມພ້ອມທ່ີຈະຮບັມືກັບສ່ິງທ້າທາຍ ເຫຼົ່ານີ້. ຍຸດທະສາດປີ 2010 ວ່າດ້ວຍການປ່ຽນແປງດິນຟ້າອາກາດຂອງ ສປປ ລາວ (51) ມີເປ້ົາໝາຍແນໃສ່ ການເຊ່ືອມສານວຽກງານຫຸຼດຜ່ອນ ແລະ ການປັບຕົວເພ່ືອຮບັມືກັບການປ່ຽນແປງດິນຟ້າອາກາດໃນ ແຜນ ພັດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມແຫ່ງຊາດ (NSEDP) ປີ 2021-2025 ແລະ ການສ້າງຄວາມທົນທານຕ່ໍ ການປ່ຽນແປງດິນຟ້າອາກາດໃນຂະແໜງການທີ່ມີຄວາມສໍາຄັນຕໍ່ການພັດທະນາເສດຖະກິດ ແລະ ການ ຫຸຼດຜ່ອນຄວາມທຸກຍາກ. ກິດຈະກໍາການປັບຕົວຂອງຂະແໜງສາທາລະນະສຸກ ໄດ້ສຸມໃສ່ການເຂ້ົາເຖິງນ້ໍາ ທີ່ປອດໄພ ແລະ ປັບປຸງດ້ານສຸຂາພິບານ, ການເຝົ້າລະວັງ ເພື່ອກວດຫາ ແລະ ຕອບໂຕ້ການລະບາດຂອງ ພະຍາດ, ການປະເມີນຄວາມສ່ຽງຈາກການປ່ຽນແປງດິນຟ້າອາກາດ, ການປູກຈິດສໍານຶກໃຫ້ປະຊາຊົນ, ການສ້າງຄວາມເຂ້ັມແຂງທາງດ້ານການປົກຄອງ ແລະ ການສ້າງຄວາມສາມາດ. ຍຸດທະສາດດ່ັງກ່າວນ້ີໄດ້ ສ່ົງຜົນໃຫ້ມີການສ້າງແຜນງານແຫ່ງຊາດດ້ານການປ່ຽນແປງດິນຟ້າອາກາດຂອງ ສປປ ລາວ ສົກປີ 2013- 2020, ເຊ່ິງໄດ້ກຳນົດໃຫ້ກະຊວງຊັບພະຍາກອນທຳມະຊາດ ແລະ ສ່ິງແວດລ້ອມເປັນອົງການປະສານງານ ແຫ່ງຊາດ ໃນວຽກງານຫຼຸດຜ່ອນ ແລະ ການປັບຕົວເພື່ອຮັບມືການປ່ຽນແປງດິນຟ້າອາກາດ, ແລະ ເຮັດໃຫ້ ມີການສ້າງແຜນຍຸດທະສາດການປັບຕົວຂອງຂະແໜງການສາທາລະນະສຸກຕ່ໍການປ່ຽນແປງດິນຟ້າອາກາດ (NHSAS) ປີ 2019-2025. ເພ່ືອປັບປຸງຂີດຄວາມສາມາດຂອງສະຖານທ່ີບໍລິການສາທາລະນະສຸກ ແລະ ຮັບປະກັນໃຫ້ມີຄວາມທົນທານຕໍ່ສະພາບອາກາດທີ່ປັ່ນປ່ວນ ແລະ ເຫດການສະພາບອາກາດທີ່ຮຸນແຮງ, ຈຶ່ງໄດ້ລິເລ່ີມກິດຈະກໍາການສ້າງຄວາມສາມາດໃຫ້ສະຖານທ່ີບໍລິການສາທາລະນະສຸກມີຄວາມສະອາດ, ປອດໄພ, ເປັນມິດຕໍ່ສິ່ງແວດລ້ອມ ແລະ ທົນທານຕໍ່ການປ່ຽນແປງດິນຟ້າອາກາດ ເຊິ່ງໄດ້ຈັດຕັ້ງປະຕິບັດ ຢູ່ໂຮງໝໍ 62 ແຫ່ງ ຂອງ 6 ແຂວງໃນຊ່ວງ 3 ປີຜ່ານມາ (52). ເພ່ືອສ້າງຄວາມສາມາດໃຫ້ເຂ້ັມແຂງຍ່ິງຂ້ຶນ ໂດຍສະເພາະຢ່າງຍ່ິງໃນລະດັບທ້ອງຖ່ິນ, ອົງການ WHO ຈະໃຫ້ການສະໜັບສະໜູນການຈັດຕ້ັງປະຕິບັດ ແລະ ການປັບປຸງ NHSAS ພ້ອມທັງສະໜັບສະໜູນ ສ້າງ ແລະ ການຈັດຕ້ັງປະຕິບັດແຜນການປັບຕົວແຫ່ງຊາດດ້ານສຸຂະພາບ (H-NAP) ເພ່ືອສ້າງລະບົບ ສາທາລະນະສຸກທ່ີມີຄວາມທົນທານ ສາມາດປັບຕົວຕ່ໍການປ່ຽນແປງດິນຟ້າອາກາດ. ການຊ່ວຍເຫືຼອນ້ີລວມ ມີການສ້າງລະບົບແຈ້ງເຕືອນລ່ວງໜ້າຂອງການເກີດພະຍາດທີ່ອ່ອນໄຫວຕ່ໍການປ່ຽນແປງດິນຟ້າອາກາດ ເພ່ືອໃຫ້ສາມາດຕອບໂຕ້ໄດ້ທ່ວງທັນເວລາ ແລະ ຄວາມຕ້ອງການ. ພ້ອມດຽວກັນນ້ັນ, ອົງການ WHO ຍັງຈະໃຫ້ການສະໜັບສະໜູນ ການເຊ່ືອມສານຊຸດກິດຈະກໍາໃນການສ້າງຄວາມສາມາດໃຫ້ສະຖານທ່ີ ບລໍກິານສາທາລະນະສກຸ ເພືອ່ຮບັປະກັນການສະໜອງນໍາ້-ສຸຂາພບິານ-ການຄຸ້ມຄອງຂີເ້ຫຍືອ້ທີປ່ອດໄພ ແລະ ເພື່ອສົ່ງເສີມການສາ້ງໂຮງໝໍທີ່ເປັນມິດຕໍ່ສິ່ງແວດລ້ອມຢ່າງຍືນຍົງ, ສີຂຽວ ແລະ ມີຄວາມທົນທານ ຕໍ່ການປ່ຽນແປງດິນຟ້າອາກາດ. ຜົນຮັບດ້ານຍຸດທະສາດ 3.3 ປັບປຸງ ວຽກງານດ້ານນໍ້າ, ສຸຂາພິບານ, ອະນາໄມ (WASH) ແລະ ການຄຸ້ມຄອງຂີ້ເຫຍື້ອໃນສະຖານທີ່ບໍລິການສາທາລະນະສຸກ ການປະເຊີນກັບສ່ິງທ້າທາຍຈາກການປ່ຽນແປງດິນຟ້າອາກາດ ແລະ ເຫດການສະພາບອາກາດຮນຸແຮງທ່ີ ເພີ່ມຂຶ້ນ, ປະເທດຕ່າງໆຕ້ອງການລະບົບ-ສຸຂາພິບານ-ອະນາໄມ (WASH) ແລະ ການຄຸ້ມຄອງຂີ້ເຫຍື້ອ ຈາກສະຖານທ່ີບໍລິການສາທາລະນະສຸກ ທ່ີສາມາດໃຫ້ບໍລິການໄດ້ຢ່າງພຽງພໍ ແລະ ມີຄວາມທົນທານ ລວມ ທັງດ້ານຄຸນນະພາບຂອງນໍ້າ ເພື່ອຮັບປະກັນດ້ານສຸຂະພາບ ໂດຍສະເພາະນໍ້າທີ່ໃຊ້ໃນສະຖານທີ່ບໍລິການ ສາທາລະນະສຸກ. ໃນປັດຈຸບັນ ປະມານ 70% ຂອງສະຖານທີ່ບໍລິການສາທາລະນະສຸກ ສາມາດເຂົ້າເຖິງ 22 ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 ການບໍລິການດ້ານນ້ໍາຂ້ັນພ້ືນຖານ, ແຕ່ກໍຍັງມີຊ່ອງຫວາ່ງທ່ີຕ້ອງເອົາໃຈໃສ່ປັບປຸງເພ່ືອໃຫ້ສາມາດສະໜອງ ການບໍລິການທີ່ຈໍາເປັນເຊັ່ນ: ການບໍລິການຂັ້ນພື້ນຖານດ້ານສຸຂາພິບານ, ອະນາໄມ ແລະ ການຄຸ້ມຄອງ ຂ້ີເຫຍ້ືອ ໂດຍສະເພາະໃນຂ້ັນສຸກສາລາ. ຕົວເລກການບໍລິການຂ້ັນພ້ືນຖານໃນດ້ານອະນາໄມ ແລະ ການຄຸ້ມຄອງຂ້ີເຫຍ້ືອ ມີຢູ່ພຽງແຕ່ 16% ແລະ 19% ຂອງສະຖານທ່ີບໍລິຫານສາທາລະນະສຸກທ່ົວປະເທດ ເຊ່ິງສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນສຸກສາລາທ່ີບ່ໍທັນສາມາດເຂ້ົາເຖິງການບໍລິການຂ້ັນພ້ືນຖານດ່ັງກ່າວ. ອີກຈຸດໜຶ່ງທ່ີ ຕ້ອງເອົາໃຈໃສ່ແມ່ນ ມີພຽງ 2% ຂອງສະຖານທ່ີບໍລິການສາທາລະນະສຸກເທ່ົານ້ັນ ທ່ີສາມາດເຂ້ົາເຖິງການ ບໍລິການຂັ້ນພື້ນຖານດ້ານສຸຂາພິບານ (28). ໃນຊຸມປີຜ່ານມາໄດ້ມີຄວາມພະຍາຍາມ ແລະ ການລະດົມຊັບພະຍາກອນ ເພ່ືອສ້າງຄວາມເຂ້ັມແຂງ ໃຫ້ແກ່ວຽກງານ WASH ແລະ ການຄຸ້ມຄອງຂ້ີເຫຍ້ືອໃນສະຖານທ່ີບໍລິການສາທາລະນະສຸກ ໂດຍການ ຈັດຕ້ັງປະຕິບັດຂ້ໍກໍານົດ ແລະ ມາດຕະຖານດ້ານ WASH ແລະ ການຄຸ້ມຄອງຂ້ີເຫຍ້ືອໃນສະຖານທ່ີ ບໍລິການສາທາລະນະສຸກ ເຂ້ົາໃນພາກປະຕິບັດຕົວຈິງ. ໃນຂະນະດຽວກັນ ຍຸດທະສາດແຫ່ງຊາດ ດ້ານ ນ້ໍາ, ສຸຂາພິບານ ແລະ ອານາໄມ ປີ 2018-2030 ໄດ້ກໍານົດທິດທາງຍຸດທະສາດ ໂດຍໃຫ້ສະຖານທ່ີ ບໍລິການສາທາລະນະສຸກ ຕ້ອງສາມາດສະໜອງການບໍລິການຂ້ັນພ້ືນຖານ ແລະ ກ້າວໄປຫາການຄຸ້ມຄອງ ທ່ີປອດໄພດ້ານນ້ໍາ ແລະ ສຸຂາພິບານ. ຍ້ອນທິດທາງດ່ັງກ່າວ ໄດ້ກ່ໍໃຫ້ເກີດຄວາມຄືບໜາ້ທ່ີພ້ົນເດ່ັນໃນການ ຈດັຕ້ັງປະຕິບັດຕົວຈງິ ເພ່ືອຮບັປະກັນໃຫ້ປະຊາຊົນມີນ້ໍາດ່ືມທ່ີສະອາດປອດໄພເຊ່ັນ: ການຈດັຕ້ັງປະຕິບັດ ແຜນນໍ້າປອດໄພໃນຂັ້ນແຂວງ ແລະ ເມືອງ ເຊິ່ງໃນຊຸມປີຕໍ່ໜ້ານີ້ ແມ່ນຈະສືບຕໍ່ສ້າງຄວາມເຂັ້ມແຂງດ້ານ ຄຸນນະພາບນໍ້າໃນລະດັບທ້ອງຖິ່ນ. ອົງການ WHO ຈະສືບຕໍ່ໃຫ້ການສະໜັບສະໜູນວຽກງານດ່ັງກ່າວນ້ີ ໂດຍສຸມໃສ່ການປັບປຸງແບບຍືນຍົງ ໃນວຽກ WASH ແລະ ການຄຸ້ມຄອງຂີ້ເຫຍື້ອໃນສະຖານທີ່ບໍລິການສາທາລະນະສຸກ, ພ້ອມທັງເພີ່ມທະວີ ການຮ່ວມມືລະຫວ່າງກະຊວງສາທາລະນະສຸກ, ອົງການສະຫະປະຊາຊາດ ແລະ ບັນດາຄູ່ຮ່ວມງານ. ໜຶ່ງ ໃນໜາ້ວຽກທ່ີນອນໃນການສະໜບັສະໜນູຄ້ັງນ້ີແມ່ນ ອົງການ WHO ຈະເຮດັວຽກຮວ່ມກັບຄູ່ຮວ່ມງານ ເພ່ືອ ສະໜັບສະໜູນລັດຖະບານໃນການສ້າງແຜນຈັດຕັ້ງປະຕິບັດຍຸດທະສາດແຫ່ງຊາດ, ລວມທັງກໍານົດແຜນ ທິດທາງຕົວເລກຄາດໝາຍສູ້ຊົນ ເພ່ືອບັນລຸເປ້ົາໝາຍ SDG ໃນການສະໜອງການບໍລິການດ້ານ WASH ແລະ ການຄຸ້ມຄອງຂ້ີເຫຍ້ືອ ໃຫ້ກັບສະຖານທ່ີບໍລິການສາທາລະນະສຸກທັງໝົດທ່ົວປະເທດ ພາຍໃນປີ 2025. ນອກຈາກນີ້, ອົງການ WHO ຍັງຈະເຮັດວຽກຮ່ວມກັບລັດຖະບານ ເພື່ອຮັບປະກັນໃຫ້ມີນໍ້າດື່ມທີ່ ສະອາດປອດໄພສໍາລັບປະຊາຊົນໃນຊຸມຊົນ. 23 ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 ປັດໄຈຊ່ວຍໜູນທີ່ສໍາຄັນ ແລະ ຄອບຄຸມໃນການສະໜັບສະໜູນ ໃຫ້ແກ່ບູລິມະສິດຄວາມສໍາຄັນດ້ານຍຸດທະສາດ ການສື່ສານເພື່ອສຸຂະພາບ ອົງການ WHO ໄດ້ພັດທະນາແນວທາງວິທີການສືສ່ານເພື່ອສຸຂະພາບ (C4H) ເພື່ອນໍາໃຊ້ປະໂຫຍດຈາກ ການສ່ືສານດ້ານຍຸດທະສາດຢ່າງເຕັມຮບູແບບເພ່ືອປັບປຸງຜົນໄດ້ຮບັດ້ານສຸຂະພາບ. C4H ແມ່ນຫັຼກຖານ ທີໄ່ດ້ຮັບແຈ້ງຂ້ໍມູນແບບຊັດເຈນ ແລະ ການຂັບເຄ່ືອນດ້ວຍການປະເມີນຜົນ. ໂດຍລວບລວມສາຂາວິຊາ, ເຄ່ືອງມື ແລະ ເຕັກນິກວຊິາການຕ່າງໆທ່ີຄອບຄຸມ - ຈາກພຶດຕິກໍາສາດ ແລະ ວທິະຍາສາດສັງຄົມ ຈນົເຖິງ ການເລົ່າເລື່ອງ, ການຕິດຕາມກວດກາ, ການປະເມີນຜົນ ແລະ ການຮຽນຮູ້ທີ່ຂັບເຄື່ອນດ້ວຍຂໍ້ມູນ - ເພື່ອ ຮັບປະກັນວ່າການແຊກແຊງການສ່ືສານແມ່ນໄດ້ຮັບການອອກແບບ ແລະ ຈັດຕ້ັງປະຕິບັດໃນລັກສະນະ ທ່ີມີແນວໂນ້ມ ທ່ີໜ້າຈະສ່ົງຜົນກະທົບສຸຂະພາບຫຼາຍທ່ີສຸດ. C4H ເຮັດວຽກໃນທ່ົວພື້ນທີ່ການສື່ສານທີ່ມີ ຢູ່ແລ້ວ ແລະ ເປັນທ່ີຍອມຮບັ, ລວມທັງ ການສ່ືສານຂອງບໍລິສັດ ຫືຼ ພາຍນອກ, ການສ່ືສານດ້ານຄວາມສ່ຽງ ແລະ ການມີສ່ວນຮ່ວມຂອງຊຸມຊົນ, ແລະ ການສື່ສານການປ່ຽນແປງທາງດ້ານສັງຄົມ ແລະ ພຶດຕິກໍາ. ໃນ ສປປ ລາວ ເຊ່ັນດຽວກັນກັບບັນດາປະເທດອ່ືນໆ, ປະຊາຊົນມີອາຍຸຍືນຍາວພ້ອມດ້ວຍຄວາມຕ້ອງການ ດ້ານສຸຂະພາບທ່ີສະຫຼັບສັບຊ້ອນຫຼາຍຂ້ຶນ. ຄຽງຄູ່ກັນນ້ັນ, ທາງເລືອກທີ່ຜູ້ຄົນຈະຕ້ອງປະເຊີນໃນດ້ານວິຖີ ການດໍາລົງຊີວິດ, ການຕັດສິນໃຈກ່ຽວກັບການຮັກສາສຸຂະພາບ ແລະ ພຶດຕິກຳທ່ີສ່ົງກະທົບກະທົບຕ່ໍ ສຸຂະພາບແມ່ນເປີດກວ້າງຢ່າງໄວວາ, ເປັນຕົ້ນແມ່ນແຫຼ່ງຂໍ້ມູນຂ່າວສານ ແລະ ພຶດຕິກໍາໃນການບໍລິໂພກ ສື່ຕ່າງໆ. ອົງການ WHO ຈະເຮັດວຽກຮ່ວມກັບ ກະຊວງ MOH, ບັນດາກະຊວງຕ່າງໆ, ອົງການຈັດຕັ້ງແຫ່ງຊາດ, ສ່ືມວນຊົນ, ຊຸມຊົນ ແລະພາກສ່ວນກ່ຽວຂ້ອງອ່ືນໆເພ່ືອນໍາໃຊ້ C4H (ພາຍໃນ ແລະ ນອກເໜືອຈາກ ໂຄງການດ້ານວຊິາການ) ເພ່ືອປັບປຸງຜົນໄດ້ຮບັດ້ານສຸຂະພາບໃນລະດັບບຸກຄົນ, ຊຸມຊົນ ແລະ ສັງຄົມ. ຊ່ຶງ ລວມທັງ ການສ່ົງເສີມໃຫ້ປະຊາຊົນເພ່ີມຄວາມຮູດ້້ານສຸຂະພາບ ເພ່ືອດໍາເນີນການຕັດສິນໃຈຕ່ໍທາງເລືອກ ທີ່ມີສຸຂະພາບດີໃຫ້ແກ່ຕົນເອງ ແລະ ຄອບຄົວ, ສະໜັບສະໜູນພຶດຕິກຳການສະແຫວງຫາສຸຂະພາບທີ່ດີ ແລະ ການໃຫ້ບໍລິການ, ແລະ ສະໜັບສະໜູນທາງເລືອກດ້ານນະໂຍບາຍ. 4.4 24 ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 ການເຂົ້າເຖິງກຸ່ມປະຊາກອນທີ່ເຂົ້າເຖິງໄດ້ຍາກ ປະຊາກອນທ່ີຍັງເຂ້ົາບ່ໍເຖິງໃນ ສປປ ລາວ ແມ່ນລ້ວນແຕ່ໄດ້ຮັບອິດທິພົນມາຈາກປັດໄຈທາງດ້ານ ເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ, ການໃສ່ຮ້າຍປ້າຍສີ, ການຈຳແນກ ແລະ ອຸປະສັກຕ່າງໆທ່ີຂັດຂວາງການເຂ້ົາເຖິງ ການບໍລິການດ້ານສຸຂະພາບ. ປັດໄຈທ່ີສຳຄັນທ່ີເຮັດໃຫ້ບ່ໍສາມາດເຂ້ົາເຖິງການບໍລິການ ແມ່ນປະກອບ ມີ ຄວາມທຸກຍາກ, ຄວາມບ່ໍສະເໝີພາບ, ຊົນເຜ່ົາ, ລັກສະນະພູມມີສາດ, ການບ່ໍມີເສ້ັນທາງເຂ້ົາເຖິງ, ການສຶກສາ, ການຍົກຍ້າຍຖິ່ນຖານ ແລະ ການແຕ່ງງານຕັ້ງແຕ່ຍັງນ້ອຍ. ຄວາມທຸກຍາກ ແລະ ຄວາມບ່ໍສະເໝີພາບແມ່ນພົບຫຼາຍໃນປະເທດ ໂດຍມີຄວາມແຕກຕ່າງທ່ີຊັດເຈນ ລະຫວ່າງບັນດາເມືອງຕ່າງໆໃນດ້ານອັດຕາຄວາມບ່ໍສະເໝີພາບ. ປະເທດມີຄວາມຫຼາກຫຼາຍທາງດ້ານ ວດັທະນະທໍາ, ່ປະກອບມີ 49 ຊົນເຜ່ົາທ່ີໄດ້ຮບັການຍອມຮບັ, ແຕ່ລະຊົນເຜ່ົາຢູ່ແຈກຢາຍທາງພູມສັນຖານ ຂອງຕົນເອງ. ພ້ືນຖານໂຄງລ່າງທາງຄົມມະນາຄົມຢູ່ເຂດຊົນນະບົດແມ່ນຍັງມີຂ້ໍຈຳກັດ ຊ່ຶງລ້ວນແຕ່ສ່ົງ ຜົນສະທ້ອນຕ່ໍການເຂ້ົາເຖິງການບໍລິການດ້ານສຸຂະພາບ. ລະດັບການສຶກສາມີບົດບາດສໍາຄັນຕ່ໍອັດຕາ ຄວາມທຸກຍາກ, ໂດຍຜູ້ທ່ີບ່ໍໄດ້ຮັບການສຶກສາມີແນວໂນ້ມທ່ີຈະດໍາລົງຊີວິດທຸກຍາກ. ການແຕ່ງງານແຕ່ ອາຍຸຍັງນ້ອຍແມ່ນມີຢູ່ທ່ົວໄປ, ສປປ ລາວ ມີອັດຕາການແຕ່ງງານແຕ່ອາຍຸຍັງນ້ອຍສູງທ່ີສຸດໃນຂົງເຂດ ພາກພື້ນອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ (33). ເພ່ືອຊ່ວຍແກ້ໄຂຄວາມຕ້ອງການດ້ານການບໍລິການສຸຂະພາບຂອງປະຊາກອນທ່ີເຂ້ົາເຖິງໄດ້ຍາກ ອົງການ WHO ຈະໄດ້ເຮດັວຽກກັບລັດຖະບານ, ອົງກອນທາງສັງຄົມ, ຊຸມຊົນ ແລະ ຄູ່ຮວ່ມມື ເພ່ືອສ້າງຄວາມເຂ້ົາໃຈ ກ່ຽວກັບປັດໄຈທ່ີສັບຊ້ອນ ຊ່ຶງມີອິດທິພົນຕ່ໍການເຂ້ົາເຖິງການບໍລິການສຸຂະພາບ. ຍຸດທະສາດຄວນສຸມໃສ່ ການຫຸຼດຜ່ອນຄວາມທຸກຍາກ ແລະ ຄວາມບ່ໍສະເໝີ ພາບ, ປັບປຸງການສຶກສາ, ຂະຫຍາຍພ້ືນຖານໂຄງ ລ່າງຖະໜນົຫົນທາງ, ສ່ົງເສີມຄວາມຮບັຮູກ່້ຽວກັບກົດໝາຍການແຕ່ງງານແຕ່ອາຍຸຍັງນ້ອຍ ແລະ ການສ້າງ ຄວາມເຂ້ັມແຂງການບໍລິການດ້ານສຸຂະພາບ ແລະ ໂຄງການສັກຢາປ້ອງກັນພະຍາດ ເພ່ືອປັບປຸງຜົນໄດ້ຮບັ ດ້ານສຸຂະພາບຂອງປະຊາກອນດັ່ງກ່າວ. ການຍົກສູງການນໍາໃຊ້ດິຈິຕອນ ເຂົ້າໃນວຽກງານສາທາລະນະສຸກ ການແຜ່ລະບາດຂອງພະຍາດ COVID-19 ໃນຊຸມປີທ່ີຜ່ານມາ ໄດ້ສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງສັກກະຍາພາບ ຂອງເຕັກໂນໂລຢີດິຈິຕອນ ແລະ ການນໍາໃຊ້ດິຈິຕອນເຂ້ົາໃນວຽກງານສາທາລະນະສຸກ. ຜົນສໍາເລັດໃນ ການຫັນເປັນດິຈຕິອນ ຊ່ວຍປັບປຸງການຕິດຕາມພະຍາດຕ່າງໆ; ການແລກປ່ຽນຂ້ໍມູນຂ່າວສານກັບຄະນະ ຊ້ີນໍາກະຊວງຜູ້ວາງນະໂຍບາຍສາທາລະນະສຸກ, ສ່ົງເສີມພະນັກງານສາທາລະນະສຸກ ແລະ ພາກສ່ວນ ຕ່າງໆທ່ີກ່ຽວຂ້ອງໃນການນໍາໃຊ້ຂ້ໍມູນເພ່ືອການວາງແຜນ, ພ້ອມທັງໂຄສະນາເຜີຍແຜ່ຂ້ໍມູນຂ່າວສານ ສາທາລະນະສຸກຂອງປະເທດໃຫ້ປະຊາຊົນລາວໄດ້ຮັບຮູ້; ນອກຈາກນ້ີ, ຍັງຊ່ວຍປັບປຸງການບໍລິການ ສາທາລະນະສຸກ ຜ່ານການພັດທະນາ, ຈັດຕັ້ງປະຕິບັດ ແລະ ປັບປຸງລະບົບການບໍລິຫານຄຸ້ມຄອງໂຮງໝໍ ແບບທັນສະໄໝ (EMR). ເຕັກໂນໂລຢີດິຈິຕອນ ຈະສືບຕ່ໍມີບົດບາດອັນສຳຄັນໃນຂະບວນການສ້າງຄວາມເຂ້ັມແຂງໃຫ້ລະບົບ ສາທາລະນະສຸກ, ເຊ່ິງລວມມີ ການຮກັສາສຸຂະພາບຂ້ັນຕ້ົນ (PHC), ການຕອບສະໜອງຕ່ໍເຫດການສຸກເສີນ ໄດ້ຢ່າງທັນເວລາ, ການເພ່ີມຄວາມຮູດ້້ານການຮກັສາສຸຂະພາບໃຫ້ແກ່ປະຊາຊົນ ແລະ ການປ່ຽນພຶດຕິກໍາ ຂອງຊຸມຊົນໃນ ສປປ ລາວ ໃຫ້ມາເຂ້ົາຮັບການບໍລິການສາທາລະນະສຸກຫຼາຍຂ້ຶນ. ເພ່ືອສະໜັບສະໜູນ ການຫັນເປັນດິຈິຕອນຂອງຂະແໜງສາທາລະນະສຸກ ແລະ ການສ້າງເຄືອຂ່າຍການນໍາໃຊ້ດິຈິຕອນໃຫ້ມີ ຄວາມຍືນຍົງ, ກະຊວງສາທາລະນະສຸກໄດ້ຮາ່ງ ແລະ ເຜີຍແຜ່ ແຜນຍຸດທະສາດການນໍາໃຊ້ດິຈຕິອນເຂ້ົາໃນ ວຽກງານສາທາລະນະສຸກ ຄ້ັງທຳອິດໃນປີ 2023 (35). ເພ່ືອຈັດຕ້ັງປະຕິບັດແຜນຍຸດທະສາດດ່ັງກ່າວ, ສປປ ລາວ ຕ້ອງການ ການລົງທຶນຕ່ືມອີກ ໃນການນໍາພາການກ່ໍສ້າງບຸກຄະລາກອນ ເພ່ືອຮັບປະກັນໃຫ້ ບນັດາກົມກອງ, ສູນ, ພະນັກງານສາທາລະນະສຸກ ແລະ ຊຸມຊົນ ມີຄວາມສາມາດໃນການນໍາໃຊ້ດິຈິຕອນ ເຂົາ້ຊ່ວຍແກ້ໄຂສ່ິງທ້າທາຍຕ່າງໆຂອງລະບົບສາທາລະນະສຸກ. ນອກຈາກນ້ີ, ການສ້າງເຄືອຂ່າຍການນໍາ 25 ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 ໃຊ້ດິຈຕິອນເຂ້ົາໃນວຽກງານສາທາລະນະສຸກໃນ ສປປ ລາວ ຍັງຕ້ອງການ ການລົງທຶນໃນອົງປະກອບທາງ ດ້ານເຕັກໂນໂລຢີຕ່າງໆ ປັນຕົ້ນແມ່ນການຫັນເປັນມາດຕະຖານ, ການນຳໃຊ້ ແລະ ຄຸ້ມຄອງລະບົບ ແລະ ພື້ນຖານໂຄງລ່າງດິຈິຕອນ. ໃນຊຸມປີຕໍ່ໜ້າ, ອົງການອະນາໄມໂລກ (WHO) ຈະໃຫ້ການສະໜັບສະໜູນແກ່ກະຊວງສາທາລະນະສຸກ ໃນການຈັດຕ້ັງປະຕິບັດແຜນຍຸດທະສາດດ່ັງກ່າວ ໂດຍມີຈຸດປະສົງ ເພ່ືອປະສານລະບົບດິຈິຕອນຕ່າງໆ ໃຫ້ສາມາດເຮັດວຽກຮ່ວມກັນໄດ້, ຫີຼກລ້ຽງການພັດທະນາ ແລະ ຈັດຕ້ັງປະຕິບັດແບບກະແຈກກະຈາຍ, ເພ່ີມຄວາມຮູທ້າງດ້ານການນໍາໃຊ້ເຕັກໂນໂລຢີດິຈຕິອນ, ປັບປຸງຄຸນນະພາບຂອງຂ້ໍມູນທ່ີເກັບກໍາ, ສ່ົງເສີມ ການນໍາໃຊ້ຂ້ໍມູນເພື່ອການວາງແຜນ, ແລະ ເພີ່ມຂີດຄວາມສາມາດ, ທັກສະ ແລະ ການມີສ່ວນຮ່ວມໃນ ຂະບວນການຫັນເປັນດິຈິຕອນຂອງຂະແໜງສາທາລະນະສຸກ. ການຂັບເຄື່ອນ ແລະ ການວັດແທກຜົນກະທົບຕໍ່ປະເທດ ຕະຫຼອດຊ່ວງສອງສາມທົດສະວດັທ່ີຜ່ານມາ, ສປປ ລາວ ໄດ້ລົງທຶນຢ່າງມະຫາສານໃນການປັບປຸງລະບົບ ຂ້ໍມູນຂ່າວສານສາທາລະນະສຸກ, ໂດຍການຫັນປ່ຽນຮູບການຢ່າງຕ່ໍເນ່ືອງ ຈາກການວັດແທກຂ້ໍມູນເຂ້ົາ ແລະ ຂະບວນການ ໄປສູ່ການບັນທຶກຜົນຮັບບທາງດ້ານສາທາລະນະສຸກ. ເນ່ືອງຈາກການຫັນເປັນດິຈຕິອນກໍາລັງມີບົດບາດສໍາຄັນຫຼາຍຂ້ຶນເລ້ືອຍໆໃນບັນດາຍຸດທະສາດແຫ່ງຊາດ ຕ່າງໆ ທີ່ຂັບເຄື່ອນດ້ວຍຂໍ້ມູນ, ຈຶ່ງມີຄວາມຕ້ອງການໃນການສະແດງ 26 ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 27 ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 5. ການຈັດຕັ້ງປະຕິບັດວາລະດ້ານຍຸດທະສາດ ການເຮັດວຽກໃນຖານະເປັນ One WHO ໂດຍ ການຮ່ວມມືກັບບັນດາຄູ່ຮ່ວມງານພາຍໃນ ແລະ ນອກຂະແໜງການສາທາລະນະສຸກ ການໃຫ້ການສະໜັບສະໜູນທີ່ມີປະສິດທິພາບ ແລະ ປະສິດທິຜົນໃນນາມທີ່ເປັນ One WHO ໃນໂອກາດການສະເຫີຼມສະຫຼອງຄົບຮອບ 75 ປີຂອງການກ່ໍຕ້ັງອົງກອນໃນປີ 2023, ອົງການອະນາໄມ ໂລກ (WHO) ໄດ້ສະທ້ອນເຖິງຜົນສໍາເລັດທາງດ້ານປະຫວັດສາດ ແລະ ເປັນຂີດໝາຍທ່ີສຳຄັນດ້ານ ວຽກງານສາທາລະນະສຸກ ຂອງສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ. ໃນນາມທີ່ເປັນອົງການ ສະຫະປະຊາຊາດອົງການທໍາອິດທີ່ສ້າງຕັ້ງຫ້ອງການໃນປະເທດລາວໃນປີ 1962, ອົງການ WHO ເປັນຄູ່ ຮ່ວມງານທີ່ເຊື່ອຖືໄດ້ຕະຫຼອດໄລຍະເວລາຫຼາຍກວ່າ 60 ປີຜ່ານມາ. ວຽກງານຂອງ WHO ຢູ່ໃນປະເທດ ໄດ້ຮັບການສະໜັບສະໜູນຈາກລັດຖະບານຂອງຫຼາຍປະເທດ, ບັນດາອົງກອນທີ່ເຮັດວຽກດ້ານສຸຂະພາບ ແລະ ການພັດທະນາ, ມູນນິທິ ແລະ ພາກເອກະຊົນ. ການຊ່ວຍເຫືຼອຂອງອົງການອະນາໄມໂລກປະຈໍາ ປະເທດ ໄດ້ສ້າງຂ້ຶນບົນພ້ືນຖານຄວາມເຂ້ັມແຂງໃນລະດັບໂລກ ແລະ ຂ້ັນພາກພ້ືນຂອງອົງການອະນາໄມ ໂລກ ໃນນາມທ່ີເປັນອົງກອນທ່ີມີຄວາມສາມາດໃນການປຸກລະດົມ ແລະ ຮັກສາມາດຕະຖານສາກົນ, ກອບການເຮັດວຽກ ແລະ ສົນທິສັນຍາລະດັບໂລກ, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ຄວາມຊໍານານດ້ານວິຊາການ ແລະ ນະໂຍບາຍລະດັບສູງຂອງ WHO ໃນທຸກລະດັບຂອງອົງກອນ. ເພ່ືອຈດັຕ້ັງປະຕິບັດ CCS ປີ 2024-2028, WHO ຈະສືບຕ່ໍເສີມສ້າງຄວາມເຂ້ັມແຂງຂອງການເຮດັວຽກແບບ One WHO, ໂດຍແນໃສ່ການຮບັປະກັນ ການສະໜັບສະໜູນທ່ີມີປະສິດທິພາບ ແລະ ປະສິດທິຜົນ, ລວມທັງວິທີການເຮັດວຽກແບບໃໝ່ ທີ່ລະບຸໄວ້ ໃນ For the Future ແລະ ໄດ້ສະຫຼຸບສັງລວມໄວ້ໃນ ກ່ອງ 1 ຂ້າງລຸ່ມນີ້. 5.1 28 ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 ກ່ອງ 1: ແນວທາງ ແລະ ວິທີການເຮັດວຽກຂອງ For the Future 1. ຊອກຫາແນວທາງໃໝ່ເພື່ອຮອງຮັບກັບສິ່ງທ້າທາຍຕ່າງໆໃນອະນາຄົດ (ນະວັດຕະກໍາ); 2. ການເຮັດວຽກຢ້ອນຫຼັງຈາກເປົ້າໝາຍໄລຍະຍາວ (ການພະຍາກອນຢ້ອນຫຼັງ-backcasting); 3. ຍຶດຖືແນວທາງທີ່ເປັນລະບົບ ໂດຍເອົາການປົກຄຸມສຸຂະພາບທົ່ວປວງຊົນເປັນພື້ນຖານ; 4. ການກຳນົດວິທີແກ້ໄຂບັນຫາຕັ້ງແຕ່ຂັ້ນພື້ນຖານ (ຂັ້ນພື້ນຖານ-grounds up); 5. ການຂັບເຄື່ອນ ແລະ ການວັດແທກຜົນກະທົບຕໍ່ປະເທດ; 6. ການສົ່ງເສີມສຸຂະພາບ, ນອກເໜືອຈາກຂະແໜງການສາທາລະນະສຸກ; 7. ການສື່ສານດ້ານຍຸດທະສາດ. ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: For the future: ກ້າວໄປສູ່ການເປັນພາກພື້ນທີ່ມີສຸຂະພາບດີ ແລະ ມີຄວາມປອດໄພທີ່ສຸດ (6) ຍຸດທະສາດ CCS ປີ 2024-2028 ມີເປ້ົາໝາຍ ເພ່ືອເພ່ີມທະວກີານສະໜບັສະໜນູການແບ່ງຂ້ັນຄຸ້ມຄອງ ແລະ ການຜັນຂະຫຍາຍບັນດານະໂຍບາຍໃນລະດັບຊາດເຂ້ົາໃນການປະຕິບັດຕົວຈງິໃນຂ້ັນທ້ອງຖ່ິນ. ໃນ ຊ່ວງທີ່ມີການແຜ່ລະບາດຂອງພະຍາດ COVID-19, ຫ້ອງການປະຈໍາປະເທດຂອງ WHO ໄດ້ເພີ່ມທະວີ ການຊ່ວຍເຫືຼອດ້ານວຊິາການໃນລະດັບສູງສຸດຂ້ັນທ້ອງຖ່ິນ ແລະ ເສີມຂະຫຍາຍບົດບາດຂອງການປະສານ ງານ ແລະ ວຽກງານການສື່ສານເພື່ອສຸຂະພາບ (C4H). ວຽກງານຂອງອງົການອງົການອະນາໄມໂລກ ໄດ້ຫນັໄປສູ່ການໃຫ້ຄວາມຊວ່ຍເຫືຼອດ້ານການດໍາເນີນງານ ຢູ່ໃນພ້ືນທ່ີເປັນການຊ່ົວຄາວ ແລະ ເພ່ີມທະວີການເຮັດວຽກຮ່ວມກັບຊຸມຊົນຢູ້ຂ້ັນທ້ອງຖ່ິນ. ເພ່ືອປັບປຸງ ຂອດການປະສານງານກັບຊຸມຊົນ ແລະ ເສີມສ້າງຄວາມສາມາດຂອງພະນັກງານສາທາລະນະສຸກຢູ່ ທ້ອງຖ່ິນ, ການສະໜັບສະໜູນດ້ານວິຊາການແກ່ຂ້ັນທ້ອງຖ່ິນ ຍັງຄົງມີຄວາມສໍາຄັນຫຼາຍໃນຊຸມປີຕ່ໍໜ້າ. ບຸກຄະລາກອນຂອງ WHO ມີການຂະຫຍາຍຕົວຂຶ້ນໃນຊຸມປີທີ່ຜ່ານມາ ແລະ ຈະມີການປັບຕົວໃຫ້ພຽງພໍ ກັບຄວາມຕ້ອງການ ແລະ ການປ່ຽນແປງທີ່ເກີດຂື້ນຢ່າງໄວວາພາຍໃນປະເທດ. ການຮ່ວມມືກັບບັນດາຄູ່ຮ່ວມງານພາຍໃນຂະແໜງການ ສາທາລະນະສຸກ ແລະ ຂະແໜງການທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ ເພື່ອຜົນຮັບ ສູງສຸດ ການບັນລຸຜົນຮັບດ້ານຍຸດທະສາດຂອງ CCS ແລະ ວຽກງານບູລິມະສິດ ຮຽກຮ້ອງໃຫ້ມີການຮ່ວມມື ຢ່າງໃກ້ຊິດກັບບັນດາຄູ່ຮ່ວມງານ, ລວມທັງພາກສ່ວນຕ່າງໆ ເຊ່ິງບ່ໍໄດ້ຈຳກັດພາຍໃນຂະແໜງການ ສາທາລະນະສຸກເທ່ົານ້ັນ. ການລະບາດຂອງພະຍາດ COVID-19 ໄດ້ເນ້ັນໃຫ້ເຫັນເຖິງຄວາມສຳຄັນ ຂອງການເຮັດວຽກກັບຂະແໜງການຕ່າງໆນອກເໜືອຈາກຂະແໜງການສາທາລະນະສຸກ. ສ່ິງທ້າທາຍ ໃນປັດຈຸບັນ, ເຊັ່ນວ່າ: ອັດຕາເງິນເຟີ້, ງົບປະມານດ້ານສາທາລະນະສຸກທີ່ຫຼຸດລົງ ແລະ ການຫັນປ່ຽນຈາກ ສຸຂະພາບແມ່ ແລະ ເດັກ ແລະ ພະຍາດຕິດຕ່ໍໄປສູ່ພະຍາດບ່ໍຕິດຕ່ໍ (NCDs) ແລະ ການປ່ຽນແປງດິນ ຟ້າອາກາດ, ໄດ້ຊ້ີໃຫ້ເຫັນເຖິງຄວາມຈາໍເປັນຂອງການຮວ່ມມືຢ່າງໃກ້ຊິດກັບຂະແໜງການອ່ືນໆ. ການເຮດັ ວຽກກັບບັນດາຄູ່ຮ່ວມງານຈາກຫຼາຍຂະແໜງການໃນຊຸມປີຕ່ໍໜ້າຈະເປັນສ່ິງຈໍາເປັນເພ່ືອໃຫ້ບັນລຸ UHC, ໂດຍສະເພາະ ແຜນການເພ່ືອຫຸຼດພ້ົນອອກຈາກສະຖານະພາບປະເທດດ້ອຍພັດທະນາ (LDC) ແລະ ການປ່ຽນຜ່ານທ່ີກ່ຽວຂ້ອງ ຈາກການສະໜບັສະໜນູຈາກຜູ້ໃຫ້ທຶນຈາກພາຍນອກ ກ້າວໄປສູ່ການສະໜອງ ງົບປະມານຈາກພາຍໃນ. 5.2 29 ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 ຈາກຄວາມພະຍາຍາມເພ່ືອເພ່ີມທະວີການການຮ່ວມມືກັບບັນດາຄູ່ຮ່ວມມື, ອົງການ WHO ຈະສືບຕ່ໍ ຊຸກຍູ້ການປະສານງານ ແລະ ການຮ່ວມມືທ່ີດີຂ້ຶນລະຫວ່າງບັນດາຜູ້ມີບົດບາດຕ່າງໆໃນທ່ົວປະເທດ. ໂດຍການປະຕິບັດບົດບາດໃນຖານະທ່ີເປັນຜູ້ອໍານວຍຄວາມສະດວກ ແລະ ມີຄວາມສາມາດໃນການ ປຸກລະດົມ, ອົງການ WHO ຈະຊຸກຍູ້ການປະສານງານລະຫວ່າງບັນດາໜ່ວຍງານຕ່າງໆຂອງລັດຖະບານ ຈາກບັນດາກະຊວງຕ່າງໆ ແລະ ສະພາແຫ່ງຊາດ ກໍຄືບັນດາອົງການທ່ີບ່ໍຂ້ຶນກັບລັດຖະບານ, ຕະຫຼອດ ຈົນເຖິງ ບັນດາໜ່ວຍງານພັດທະນາພາກເອກະຊົນ, ຊຶ່ງລວມເຖິງໃນລະດັບຍ່ອຍ. ນອກຈາກນີ້, ອົງການ WHO ຍັງມີເປົ້າໝາຍທີ່ຈະໃຫ້ຄວາມຊ່ວຍເຫຼືອກະຊວງ MOH ໃນການເສີມສ້າງຄວາມສາມາດ ເພື່ອອໍາ ນວຍຄວາມສະດວກໃຫ້ແກ່ການປະສານງານລະຫວາ່ງບັນດາຄູ່ຮວ່ມມື ແລະ ປັບປຸງການສ່ືສານລະຫວາ່ງ ບັນດາພະແນກການ ແລະ ຂະແໜງການຕ່າງໆມີຄວາມສະດວກສະບາຍຍິ່ງຂຶ້ນ. ໃນນາມທ່ີເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງ UNCT, ອົງການອະນາໄມໂລກຈະເຮັດວຽກຢ່າງໃກ້ຊິດກັບອົງການ UN ເພື່ອຈັດຕັ້ງປະຕິບັດ UNSDCF ປີ 2022-2026. WHO ມີສ່ວນຮ່ວມໃນສ່ີ ບູລິມະສິດດ້ານຍຸດທະສາດທ່ີສໍາຄັນຂອງ UNSDCF ຄື: 1) ຊີວິດເປັນຢູ່ທີ່ດີຂອງປະຊາຊົນ; 2) ຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງທີ່ທົ່ວເຖິງ; 3) ການປົກຄອງ ແລະ ການສ້າງ ລັດທ່ີປົກຄອງດ້ວຍກົດໝາຍ ແລະ 4) ສ່ິງແວດລ້ອມ, ການປ່ຽນແປງດິນຟ້າອາກາດ ແລະ ການສ້າງຄວາມ ທົນທານ ມິິຄວາມສາມາດປັບຕົວໄດ້ . ນອກຈາກນີ້ WHO ຍັງເປັນຄະນະກຳມະການກວດກາໂຄງການ ຂອງອົງການ ສປຊ ໃນ ສປປ ລາວ. ອົງການ WHO ເປັນປະທານຮ່ວມຂອງຄະນະປະສານງານຂອງ ຂະແໜງການສາທາລະນະສຸກ, ເຊ່ິງເປັນພາກສ່ວນທ່ີສະໜອງບົດລາຍງານຄວາມຄືບໜ້າຕ່ໍກອງປະຊຸມ ໂຕະມົນຂອງລັດຖະບານໂດຍການເປັນປະທານຮ່ວມຂອງທ່ານຜູ້ປະສານງານອົງການ ສປຊ. ກົນໄກຂອງອົງການ ສປຊ ແມ່ນມີຄວາມສຳຄັນໃນການເຮັດວຽກກັບບັນດາຄູ່ຮ່ວມງານໃນການຈັດຕ້ັງ ປະຕິບັດໂຄງການ ແລະ ໂຄງການລິເລ່ີມທ່ີກ່ຽວຂ້ອງກັບຂະແໜງການຕ່າງໆ, ເຊ່ັນ: ແນວທາງການເຮັດ ວຽກແບບສຸຂະພາບໜຶ່ງດຽວ. ອົງການອາຫານ ແລະ ການກະເສດແຫ່ງສະຫະປະຊາຊາດ (FAO), ໂຄງການສິ່ງແວດລ້ອມຂອງອົງການສະຫະປະຊາຊາດ (UNEP), ອົງການອະນາໄມໂລກ (WHO) ແລະ ອົງການສຸຂະພາບສັດສາກົນ (WOAH) ໄດ້ຮວ່ມກັນປະຕິບັດຕາມໂຄງການລິເລ່ີມແບບສຸຂະພາບໜຶງ່ດຽວ ເນື່ອງຈາກວ່າມີຫຼາຍກະຊວງທີ່ກ່ຽວຂ້ອງຈະມີສ່ວນຮ່ວມ. ຍົກຕົວຢ່າງເຊັ່ນ ການເຝົ້າລະວັງ ແລະ ການນຳ ໃຊ້ຢາຕ້ານເຊ້ືອຢ່າງສົມເຫດສົມຜົນໃນສະຖານທ່ີບໍລິການດ້ານສາທາລະນະສຸກ ຊ່ຶງຮຽກຮ້ອງໃຫ້ມີການ ມີສ່ວນຮ່ວມຂອງຂະແໜງການສາທາລະນະສຸກ, ກະສິກຳ ແລະ ສິ່ງແວດລ້ອມ. ອົງການ FAO, UNEP ແລະ WOAH ມີບົດບາດສຳຄັນໃນການສະໜບັສະໜນູບັນດາກະຊວງທ່ີກ່ຽວຂ້ອງ ໃນການຈັດຕ້ັງປະຕິບັດ ແນວທາງສຸຂະພາບໜຶ່ງດຽວແບບຫຼາຍຂະແໜງການ. 30 ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 31 ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 6. ການຕິດຕາມກວດກາຄວາມຄືບໜ້າ ເພື່ອສືບຕໍ່ຮຽນຮູ້ ແລະ ພັດທະນາ ການຕິດຕາມກວດກາການຈັດຕັ້ງປະຕິບັດຍຸດທະສາດ CCS ຖືເປັນສິ່ງສໍາຄັນຢ່າງຍິ່ງ ໃນການຮັບປະກັນ ການຈັດຕັ້ງປະຕິບັດບູລິມະສິດດ້ານຍຸດທະສາດຢ່າງມີປະສິດທິຜົນ ແລະໄປຕາມກອບເວລາທີ່ກຳນົດໄວ້. ຂະບວນການຕິດຕາມກວດກາດ່ັງກ່າວນ້ີຍັງຊ່ວຍໃຫ້ມີການປະເມີນຄືນ, ການປັບປຸງທ່ີຈໍາເປັນ ແລະ ການ ດັດປັບໃນດ້ານຕ່າງໆຂອງຍຸດທະສາດ CCS ເພ່ືອໃຫ້ສອດຄ່ອງຕາມແຜນການເພ່ືອບັນລຸຜົນໄດ້ຮັບທ່ີ ຕ້ອງການ. ເພ່ືອອໍານວຍຄວາມສະດວກໃນການຕິດຕາມຄວາມຄືບໜ້າ, ໄດ້ມີການກຳນົດກອບຜົນໄດ້ຮັບຂ້ືນ (ເອກະສານຊ້ອນທ້າຍ 3). ກອບດ່ັງກ່າວນ້ີປະກອບມີຕົວຊ້ີວັດລະດັບຜົນໄດ້ຮັບ ແລະ ເປ້ົາໝາຍສໍາລັບ ແຕ່ລະບູລິມະສິດດ້ານຍຸດທະສາດ ແລະ ເປັນເຄ່ືອງມືຕ້ົນຕໍສໍາລັບການວັດແທກຜົນສໍາເລັດຂອງຄວາມ ພະຍາຍາມຮ່ວມກັນ. ໃນຊ່ວງເວລາເຄ່ິງຮອບວຽນຂອງຍຸດທະສາດ CCS, ອົງການອະນາໄມໂລກ ຈະປະເມີນຄວາມຄືບໜາ້ໃນ ການຈັດຕັ້ງປະຕິບັດ ແລະ ເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງຂະບວນການດັ່ງກ່າວນີ້, ຈະກໍານົດວ່າຜົນໄດ້ຮັບທີ່ຄາດໄວ້ ແມ່ນເປັນໄປຕາມແຜນການທີ່ວາງໄວ້ ຫຼື ບໍ່. ຊຶ່ງຈະກໍານົດບັນດາອຸປະສັກ ແລະ ຄວາມສ່ຽງຕໍ່ການຈັດຕັ້ງ ປະຕິບັດ ແລະ ນໍາໃຊ້ການຄ້ົນພົບເຫຼົ່ານ້ີເພ່ືອມີທ່າແຮງໃນການປັບປຸງວາລະຍຸດທະສາດ. ການທົບທວນ ກາງສະໄໝນ້ີ ຈະມີພະນັກງານຫ້ອງການຂອງອົງການ WHO ເຂ້ົາຮ່ວມ ແລະ ຈະໄດ້ຮັບການກວດກາ ໂດຍຫົວໜ້າຫ້ອງການອົງການ WHO ປະຈຳ ສປປ ລາວ. ເມ່ືອຮອບວຽນຍຸດທະສາດ CCS ສ້ິນສຸດລົງ, ຈະມີການດໍາເນີນການປະເມີນຜົນແບບຮອບດ້ານ ເປັນ ສ່ວນໜຶ່ງຂອງການທົບ ທົບທວນໄລຍະສຸດທ້າຍ. ການປະເມີນຜົນດ່ັງກ່າວນ້ີຈະແນໃສ່ການປະເມີນຜົນສໍາເລັດອີງໃສ່ຕົວຊ້ີວັດ ແລະ ເປ້ົາໝາຍທ່ີກໍານົດໄວ້ໃນກອບຜົນໄດ້ຮັບ. ນອກຈາກນ້ີ, ຍັງຈະມີການສັງລວມຜົນສຳເລັດອັນພ້ົນ ເດັ່ນ, ຊ່ອງວ່າງ ແລະ ອົງປະກອບຕ່າງໆທີ່ເປັນປັດໃຈສົ່ງເສີມ ຫຼື ສິ່ງກີດຂວາງການຈັດຕັ້ງປະຕິບັດບັນດາ ບຸລິມະສິດດ້ານຍຸດທະສາດ. ຜົນໄດ້ຮັບ ແລະ ບົດຮຽນທ່ີຖອດຖອນໄດ້ເຫ່ົຼານ້ີຈາກການຈັດຕ້ັງປະຕິບັດ ຍຸດມະສາດ CCS ປີ 2024-2028 ຈະນໍາມາໃຊ້ ເພື່ອເປັນບ່ອນອີງໃນການພັດທະນາຍຸດທະສາດ CCS ໄລຍະຕ່ໍໄປ. ການທົບທວນຄືນດ່ັງກ່າວຈະນໍາພາໂດຍຫົວໜ້າຫ້ອງການອົງການ WHO ປະຈໍາປະເທດ, ໂດຍການມີສ່ວນຮ່ວມຂອງພະນັກງານອົງການ WHO ປະຈໍາປະເທດ ແລະ ພາກສ່ວນກ່ຽວຂ້ອງຂອງ ຂະແໜງການສາທາລະນະສຸກ. 32 ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 ເອກະສານອ້າງອີງ 1. ບົດສະຫຼຸບການຈັດຕັ້ງປະຕິບັດແຜນພັດທະນາຂະແໜງສາທາລະນະສຸກ 5 ປີ ຄັ້ງທີ 8 (2016- 2020) ແລະ ແຜນພັດທະນາຂະແໜງສາທາລະນະສຸກ 5 ປີ ຄັ້ງທີ 9 (2021 - 2025). ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ: ກະຊວງສາທາລະນະສຸກ, ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນ ລາວ; ປີ 2020. 2. ຍຸດທະສາດການປະຕິຮູບຂະແໜງສາທາລະນະສຸກ ປີ 2021-2030. ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ: ກະຊວງສາທາລະນະສຸກ, ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ; ປີ 2022. 3. ສປປ ລາວ - ກອບການຮ່ວມມືເພື່ອການພັດທະນາແບບຍືນຍົງ ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການສະຫະປະຊາຊາດ ປີ 2022-2026. ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ: ອົງການສະຫະປະຊາຊາດ ສປປ ລາວ; ປີ 2021 (https://laodr.un.org/ en/174699-lao-pdr-united-nations- sustainable-development-cooperation- framework-2022-2026, ເຂົ້າເບິ່ງຂໍ້ມູນວັນທີ 21 ສິງຫາ 2023). 4. ແຜນງານທົ່ວໄປຄັ້ງທີ 13 ສົກປີ 2019-2025. ເຈນີວາ: ອົງການອະນາໄມໂລກ; 2019 (https://www.who.int/about/what-we-do/thirteenth-general-programme-of- work-2019---2023, ເຂົ້າເບິ່ງຂໍ້ມູນວັນທີ 9 ພຶດສະພາ 2023). 5. ເອກະສານປົກຂາວ (White paper) ຂອງໂຄງການທົ່ວໄປ ຄັ້ງທີ 14 ຂອງວຽກງານ 2025- 2028. ເຈນີວາ: ອົງການອະນາໄມໂລກ; [ໃນໜັງສືພິມ]. 6. For the future: ການກ້າວໄປສູ່ຂົງເຂດພາກພື້ນທີ່ມີສຸຂະພາບດີ ແລະ ມີຄວາມປອດໄພ ທີ່ສຸດ. ມະນີລາ: ຫ້ອງການອົງການອະນາໄມໂລກປະຈໍາພາກພື້ນປາຊີຟິກຕາເວັນຕົກ; ປີ 2020 (https://www.who. int/publications/i/item/WPR-2020-RDO-001, ເຂົ້າເບິ່ງຂໍ້ມູນວັນທີ 9 ພຶດສະພາ 2023). 7. ການວິເຄາະສະພາບລວມຂອງປະເທດ ອົງການສະຫະປະຊາຊາດ. ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ: ອົງການສະຫະປະຊາຊາດ ສປປ ລາວ; ປີ 2021 (https://laodr.un.org/sites/default/ files/2022-02/CCA%2012072021.pdf, ເຂົ້າເບິ່ງຂໍ້ມູນວັນທີ 9 ພຶດສະພາ 2023). 8. ປື້ມສະຖິຕິ ສປປ ລາວ ປີ 2022. ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ: ກົມສະຖິຕິ, ກະຊວງແຜນການ ແລະ ການລົງທຶນ ແຫ່ງ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ; ປີ 2023. 9. ທ່າອ່ຽງປະຊາກອນໂລກປີ 2019. ສະບັບ II ຂໍ້ມູນປະຊາກອນ. ນິວຢອກ (NY): ອົງການ ສະຫະປະຊາຊາດ, ກົມເສດຖະກິດ ແລະ ສັງຄົມ, ພະແນກປະຊາກອນ; 2019. 10. ປະຊາກອນໃນເຂດຊົນນະບົດ (% ຂອງປະຊາກອນທັງໝົດ) - ສປປ ລາວ [ເວັບໄຊທ໌]. ວໍຊິງຕັນ (ດີຊີ): ທະນາຄານໂລກ; n.d. (https://data.worldbank.org/indicator/SP.RUR.TOTL., ເຂົ້າເບິ່ງຂໍ້ມູນວັນທີ 9 ສິງຫາ 2023). 33 ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 11. ຜົນການສຳຫຼວດພົນລະເມືອງ ແລະ ທີ່ຢູ່ອາໄສ ປີ 2015. ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ: ຫ້ອງການ ສະຖິຕິ, ກະຊວງແຜນການ ແລະ ການລົງທຶນ, ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ; ປີ 2016. 12. ກອບການວາງແຜນຊົນເຜົ່າພື້ນເມືອງ: ແຜນພັດທະນາກຸ່ມຊົນເຜົ່າ. ສປປ ລາວ: ໂຄງການ ຄຸ້ມຄອງຂະແໜງສາທາລະນະສຸກ. ມະນີລາ: ທະນາຄານພັດທະນາອາຊີ; ປີ 2015 (https:// www.adb.org/sites/default/files/linked-documents/42203-025-ippfab.pdf, ເຂົ້າ ເບິ່ງຂໍ້ມູນວັນທີ 5 ສິງຫາ 2023). 13. ບົດລາຍງານການພັດທະນາມະນຸດແຫ່ງຊາດ ສປປ ລາວ: ຊາວໜຸ່ມເປັນຜູ້ຂັບເຄື່ອນເພື່ອການ ພັດທະນາແບບຍືນຍົງ. ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ: ອົງການສະຫະປະຊາຊາດເພື່ອການພັດທະນາ; ປີ 2022 (https://www.undp.org/sites/g/files/zskgke326/files/2022-11/NHDR2022_ LaoPDR_Report%20Brief_ENG_0.pdf, ເຂົ້າເບິ່ງຂໍ້ມູນວັນທີ 9 ພຶດສະພາ 2023). 14. ທ່າອ່ຽງປະຊາກອນໂລກປີ 2022 [ເວັບໄຊທ໌]. ນິວຢອກ (NY): ອົງການສະຫະປະຊາຊາດ, ກົມ ເສດຖະກິດ ແລະ ສັງຄົມ, ພະແນກປະຊາກອນ; ປີ 2022 (https://population.un.org/wpp/ Graphs/DemographicProfiles/Pyramid/418, ເຂົ້າເບິ່ງຂໍ້ມູນວັນທີ 8 ສິງຫາ 2023). 15. ພາບລວມ. ໃນ: ທະນາຄານໂລກ ປະຈໍາ ສປປ ລາວ [ເວັບໄຊທ໌]. ວໍຊິງຕັນ (ດີຊີ): ທະນາຄານໂລກ; ປີ 2023 (https://www.worldbank.org/en/country/lao/overview, ເຂົ້າ ເບິ່ງຂໍ້ມູນວັນທີ 9 ພຶດສະພາ 2023). 16. ບົດລາຍງານຄວາມຄືບໜ້າປີ 2021: ກອບຄວາມຮ່ວມມື ສປປ ລາວ-ສະຫະປະຊາຊາດ ປີ 2017-2022. ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ: ສະຫະປະຊາຊາດ ສປປ ລາວ; ປີ 2022 (https://laodr. un.org/en/176688-lao-pdr-united-nations-partnership-framework-sustainable- development-2021-progress-report, ເຂົ້າເບິ່ງຂໍ້ມູນວັນທີ 9 ພຶດສະພາ 2023). 17. ດັດຊະນີຄວາມອຶດຫິວທົ່ວໂລກ ສປປ ລາວ [ເວັບໄຊທ໌]. Dublin/Bonn; ຄວາມກັງວົນທົ່ວໂລກ ແລະ Welthungerhilfe; 2022 (https://www.globalhungerindex.org/laos.html, ເຂົ້າ ເບິ່ງຂໍ້ມູນວັນທີ 9 ພຶດສະພາ 2023). 18. ແຜນພັດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມແຫ່ງຊາດ 5 ປີຄັ້ງທີ 9 ປີ 2021-2025. ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ: ລັດຖະບານ ແຫ່ງ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ; ປີ 2021. 19. ວິໄສທັດປີ 2030 ແລະ ຍຸດທະສາດການພັດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມແຫ່ງຊາດ 10 ປີ (2016- 2025). ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ: ກະຊວງແຜນການ ແລະ ການລົງທຶນ ແຫ່ງ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ; ປີ 2016 (https://data.laos.opendevelopmentmekong. net/library_record/ vision-2030-and-tenyear-socioeconomic-development- strategy-20162025, ເຂົ້າເບິ່ງຂໍ້ມູນວັນທີ 8 ສິງຫາ 2023). 20. ລາຍຊື່ຫຼັກຂອງສະຖານພະຍາບານ. ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ: ກະຊວງສາທາລະນະສຸກ, ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ; ປີ 2023. 21. ບົດລາຍງານບັນຊີສຸຂະພາບແຫ່ງຊາດລາວ. ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ: ກະຊວງສາທາລະນະສຸກ, ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ; ປີ 2023. 22. ຍຸດທະສາດດ້ານສາທາລະນະສຸກລາວ ປີ 2019-2023. ວໍຊິງຕັນ (ດີຊີ): ອົງການເພື່ອການ ພັດທະນາສາກົນຂອງສະຫະລັດ; ປີ 2019 (https://www.usaid.gov/sites/default/ 34 ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 files/2022-05/USAID_Laos_Health_Strategy_2019-2023.pdf, ເຂົ້າເບິ່ງຂໍ້ມູນວັນທີ 9 ພຶດສະພາ 2023). 23. ຍຸດທະສາດການຄຸ້ມຄອງທາງສັງຄົມແຫ່ງຊາດຂອງ ສປປ ລາວ, ວິໄສທັດປີ 2030, ເປົ້າໝາຍ ປີ 2025. ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ: ກະຊວງແຮງງານ ແລະ ສະຫວັດດີການສັງຄົມ, ແຫ່ງ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ; ປີ 2020 (https://data.thailand. opendevelopmentmekong.net/en/laws_record/national-social-protection- strategy-of-lao-pdr-2025, ເຂົ້າເບິ່ງຂໍ້ມູນວັນທີ 9 ພຶດສະພາ 2023). 24. ການປັບປຸງລະບົບສຸຂະພາບເພື່ອຮັບປະກັນສຸຂະພາບສໍາລັບທຸກຄົນ [ໂດຍຫຍໍ້ນະໂຍບາຍ]. ວຽງຈັນ: ອົງການອະນາໄມໂລກ; 2022. 25. ຕ້ານໄຂ້ຍຸງ, HIV, ວັນນະໂລກ ແລະ ພະຍາດເຂດຮ້ອນທີ່ຖືກລະເລີຍ [ສະຫຼຸບນະໂຍບາຍໂດຍ ຫຍໍ້]. ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ: ອົງການອະນາໄມໂລກ; ປີ 2022. 26. ບົດລາຍງານປະຈຳປີຂອງ CHAS. ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ: CHAS; ປີ 2021. 27. ຮັບປະກັນການສັກຢາກັນພະຍາດຕະຫຼອດຊີວິດ [ສະຫຼຸບນະໂຍບາຍໂດຍຫຍໍ້]. ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ: ອົງການອະນາໄມໂລກ; 2022. 28. ກໍລະນີສຶກສາປະເທດ: ການສໍາຫຼວດ WASH ແຫ່ງຊາດລາວ ປີ 2021. ມະນີລາ: ຫ້ອງການ ອົງການອະນາໄມໂລກປະຈໍາຂົງເຂດພາກພື້ນປາຊີຟິກຕາເວັນຕົກ; ປີ 2023. 29. ສະພາບອາກາດ ປີ 2019-2025. ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ: ກະຊວງຊັບພະຍາກອນທຳມະຊາດ ແລະ ສິ່ງແວດລ້ອມ, ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ; ປີ 2017. 30. ແຜນຍຸດທະສາດ ແລະ ກອບການປະຕິຮູບຂະແໜງສາທາລະນະສຸກຮອດປີ 2025. ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ: ກະຊວງສາທາລະນະສຸກ, ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນ ລາວ; 2016. 31. ການຕິດຕາມການຄຸ້ມຄອງສຸຂະພາບທົ່ວໄປ: ບົດລາຍງານການຕິດຕາມໂລກປີ 2021. ເຈນີ ວາ: ອົງການອະນາໄມໂລກ ແລະ ທະນາຄານສາກົນເພື່ອການຟື້ນຟູ ແລະ ການພັດທະນາ/ ທະນາຄານໂລກ; ປີ 2021. 32. ທ່າອ່ຽງການເສຍຊີວິດຂອງມານດາ ປີ 2000 ເຖິງ 2020. ການຄາດຄະເນໂດຍ WHO, UNICEF, UNFPA, ກຸ່ມທະນາຄານໂລກ ແລະ UNDESA/ພະແນກປະຊາກອນ. ເຈນີວາ: ອົງການອະນາໄມໂລກ; ປິ 2023 (https://www.who.int/publications/i/ item/9789240068759, ເຂົ້າເບິ່ງຂໍ້ມູນວັນທີ 9 ພຶດສະພາ 2023). 33. ສະພາບການຂອງແມ່ຍິງ ແລະ ເດັກນ້ອຍ: ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ. ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ: ກອງທຶນເພື່ອເດັກນ້ອຍອົງການສະຫະປະຊາຊາດ; ປີ 2019 (https:// www.unicef.org/laos/ reports/situation-children-and-women-laoprd, ເຂົ້າເບິ່ງຂໍ້ມູນ ວັນທີ 14 ສິງຫາ 2023). 34. ບົດລາຍງານປະຈຳປີກ່ຽວກັບການແຈກຢາຍບຸກຄະລາກອນສາທາລະນະສຸກ. ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ: ກະຊວງສາທາລະນະສຸກ, ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນ ລາວ; ປີ 2022. 35. ຍຸດທະສາດສຸຂະພາບແບບດິຈິຕອນ ປີ 2023-2027. ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ: ກະຊວງສາທາລະນະສຸກ, ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ; ປີ 2023. 35 ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 36. ບົດສະຫຼຸບຫຍໍ້ຂອງທ່ານເຈົ້າແຂວງກ່ຽວກັບການຂະຫຍາຍໂຄງການລິເລີ່ມການມີສ່ວນຮ່ວມ ຂອງຊຸມຊົນໃນລະດັບຊາດ: CONNECT. ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ: ອົງການອະນາໄມໂລກ; ປີ 2023 (https://www.who.int/laos/news/detail/10-03-2023-governors-briefed-on- national-expansion-of-community-engagement-initiative--connect, ເຂົ້າເບິ່ງຂໍ້ມູນ ວັນທີ 15 ສິງຫາ 2023) . 37. ຄະແນນ IHR ຕໍ່ຄວາມສາມາດ: ສປປ ລາວ. ໃນ: e-SPAR [ເວັບໄຊທ໌]. ເຈນີວາ: ອົງການ ອະນາໄມໂລກ; ປີ 2022 (https://extranet.who.int/e-spar, ເຂົ້າເບິ່ງຂໍ້ມູນວັນທີ 14 ສິງຫາ 2023). 38. ແຜນງານຫຼັກການປະກັນສຸຂະພາບແຫ່ງຊາດ ປີ 2022-2025. ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ: ກະຊວງສາທາລະນະສຸກ, ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ; ປີ 2022. 39. ຕົວເລກຄາດຄະເນກໍລະນີຄົນເຈັບໃໝ່ໃນປີ 2020, ຕັບ, ທຸກເພດ, ທຸກກຸ່ມອາຍຸ. ໃນ: ມະເຮັງໃນມື້ນີ້ [ເວັບໄຊທ໌]. ລີຍົງ: ອົງການສາກົນສໍາລັບການຄົ້ນຄວ້າກ່ຽວກັບ ພະຍາດມະເຮັງ; ປີ 2020 (https://gco.iarc.fr/today/online-analysis- table?v=2020&mode=pop ulation&mode_population=countries&population =900&populations=900 &key=asr&sex=0&cancer=11&type=0&statistic=5& prevalence_group=0&group=5&prevalence_group=0&%5D=0&ages_ group%5B%5D=17&group_ cancer=0&include_nmsc=0&include_nmsc_ other=1#collapse-by_country ເຂົ້າເບິ່ງຂໍ້ມູນວັນທີ 7 ສິງຫາ 2023). 40. ຜູ້ຮ່ວມມືຂອງຫໍສັງເກດການ Polaris: ຄວາມແຜ່ຫຼາຍທົ່ວໂລກ, ການປິ່ນປົວ, ແລະ ການປ້ອງກັນການຕິດເຊື້ອໄວຣັດຕັບອັກເສບ B ໃນປີ 2016: ການສຶກສາແບບຈໍາລອງ. Lancet Gastroenterol Hepatol. 2018;3(6):383-403. doi: 10.1016/S2468- 1253(18)30056-6. 41. ພະຍາດຕັບອັກເສບໃນຂົງເຂດພາກພື້ນປາຊີຟິກຕາເວັນຕົກ. ເຈນີວາ: ອົງການອະນາໄມໂລກ; n.d. (https://cdn.who.int/media/docs/default-source/documents/health- topics/hepatitis/click-here---hepatitis-in-the-western-pacific-region. pdf?sfvrsn=2899b67b_0 , ເຂົ້າເບິ່ງຂໍ້ມູນວັນທີ 15 ສິງຫາ 2023). 42. Black A, Virachith S, Khounvisith V, Hefele L, Paboriboune P, Hübschen K. ມີຄວາມສ່ຽງສູງຕໍ່ເຊື້ອໄວຣັສຕັບອັກເສບ C ສູງຢູ່ແຂວງສາລະວັນ, ພາກໃຕ້ຂອງ ສປປ ລາວ: ການກໍານົດບັນດາພຶດຕິກຳທີ່ມີຄວາມສ່ຽງສູງ. Lancet Reg Health West Pac. 2022;29(1):100642. doi: 10.1016/j. lanwpc.2022.100632. 43. ການກຳຈັດໄຂ້ຍຸງລາຍໃນ ສປປ ລາວ: ຫຼຸດລົງຈາກ 460,000 ກໍລະນີ ມາເປັນ 2,300 ກໍລະນີ ພາຍໃນ 25 ປີ. ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ: ອົງການອະນາໄມໂລກ; ປີ 2023 https://www.who.int/laos/news/ spotlights/460000-to-2300-eliminating- malaria-in-lao-pdr#:~:text=Driven%20 by%20new%20’accelerator’%20 strategies,education%20brought%20 significant%20economic%20 consequences, ເຂົ້າເບິ່ງຂໍ້ມູນວັນທີ 14 ສິງຫາ 2023). 44. ພະຍາດບໍ່ຕິດຕໍ່ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ປີ 2018, ໂປຣໄຟລ໌ປະເທດ. ເຈນີວາ: ອົງການອະນາໄມໂລກ; ປີ 2018. 36 ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 45. ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ [ເວັບໄຊທ໌]. ຊີແອດເທິລ (WA): ສະຖາບັນ ວັດແທກ ແລະ ປະເມີນສຸຂະພາບ; n.d. (https://www.healthdata.org/research- analysis/health-by-location/profiles/laos, ເຂົ້າເບິ່ງຂໍ້ມູນວັນທີ 15 ສິງຫາ 2023). 46. ກໍລະນີການລົງທຶນເພື່ອຄວບຄຸມຢາສູບຢູ່ ສປປ ລາວ: ກໍລະນີຂະຫຍາຍການຈັດຕັ້ງ ປະຕິບັດ WHO FCTC. ນິວຢອກ (ນິວຢອກ): ກະຊວງສາທາລະນະສຸກ, ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ, RTI International, ໂຄງການພັດທະນາຂອງ ສະຫະປະຊາຊາດ, ເລຂານຸການຂອງ WHO FCTC, ອົງການອະນາໄມໂລກ; ປີ 2022 (https://www.undp.org/laopdr/publications/investment-case-tobacco-control- lao-pdr-case-scaling-who-fctc-implementation, ເຂົ້າເບິ່ງຂໍ້ມູນວັນທີ 14 ສິງຫາ 2023). 47. ການນຳເຂົ້າຜະລິດຕະພັນສະບຽງອາຫານຂອງ ສປປ ລາວ ແຍກເປັນແຕ່ລະປະເທດ ຄິດໄລ່ ຫົວໜ່ວຍເປັນພັນໂດລາສະຫະລັດ ປີ 2020. ໃນ: World Integrated Trade Solution [ເວັບໄຊທ໌]. ວໍຊິງຕັນ (ດີຊີ): ທະນາຄານໂລກ; ປີ 2021 (https://wits.worldbank.org/ CountryProfile/en/Country/LAO/Year/LTST/TradeFlow/ Import/Partner/ by-country/Product/16-24_FoodProd, ເຂົ້າເບິ່ງຂໍ້ມູນວັນທີ 15 ສິງຫາ 2023). 48. ຂໍ້ແນະນຳຄຸນນະພາບອາກາດທົ່ວໂລກຂອງ WHO. ເຈນີວາ: ອົງການອະນາໄມໂລກ; 2021 (https://www.who.int/publications/i/item/9789240034228, ເຂົ້າເຖິງວັນທີ 28 ສິງຫາ 2023). 49. ຄຸນະພາບອາກາດໃນລາວ [ເວັບໄຊທ໌]. Goldach: IQAir; ປີ 2023 (https://www.iqair.com/ laos, ເຂົ້າເບິ່ງຂໍ້ມູນວັນທີ 5 ສິງຫາ 2023). 50. ຂໍ້ມູນສະພາບອາກາດ ແລະ ສຸຂະພາບຂອງປະເທດ - 2015, ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ. ເຈນີວາ: ອົງການອະນາໄມໂລກ; ປີ 2016. 51. ຍຸດທະສາດການປ່ຽນແປງດິນຟ້າອາກາດຂອງ ສປປ ລາວ. ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ: ກະຊວງ ຊັບພະຍາກອນທຳມະຊາດ ແລະ ສິ່ງແວດລ້ອມ, ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນ ລາວ; ປີ 2012 (https://www. undp.org/laopdr/publications/national-strategy- climate-change-lao-pdr, ເຂົ້າເບິ່ງຂໍ້ມູນວັນທີ 11 ສິງຫາ 2023). 52. ການປົກປ້ອງສຸຂະພາບທ່າມກາງດິນຟ້າອາກາດທີ່ມີການປ່ຽນແປງ. ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ: ອົງການອະນາໄມໂລກ; ປີ 2023 (https://www.who.int/laos/our-work/protecting- health-amid-a-changing-climate, ເຂົ້າເບິ່ງຂໍ້ມູນວັນທີ 5 ສິງຫາ 2023). 37 ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 ເອກະສານຊ້ອນທ້າຍ 1: ພາບລວມຜົນໄດ້ຮັບຕາມບູລິມະສິດ ດ້ານຍຸດທະສາດ ຜົນຮັບດ້ານຍຸດທະສາດ ຜົນໄດ້ຮັບ (ອີງຕາມ ງົບປະມານໂຄງການຂອງອົງການອະນາໄມໂລກ ປີ 2024- 2025) ບູລິມະສິດດ້ານຍຸດທະສາດ 1: ການສົ່ງເສີມລະບົບສາທາລະນະສຸກໃຫ້ມີຄວາມຍືນຍົງ ແລະ ສາມາດປັບຕົວຕາມ ສະພາບການ ເພື່ອກ້າວໄປສູ່ກການປົກຄຸມສຸຂະພາບທົ່ວປວງຊົນ 1.1: ຄວາມເປັນທຳໃນການເຂົ້າ ເຖິງການບໍລິການສຸຂະພາບ ຂັ້ນຕົ້ນທີ່ມີຄຸນນະພາບ ໄດ້ຮັບການປັບປຸງ 1.1.1. ປະເທດສາມາດໃຫ້ບໍລິການສຸຂະພາບທ່ີມີຄຸນນະພາບສູງໂດຍຖືເອົາ ປະຊາຊົນເປັນຈຸດໃຈກາງ ໂດຍອີງໃສ່ຍຸດທະສາດການບໍລິການສຸຂະພາບ ຂ້ັນຕ້ົນ ແລະ ການບໍລິການສຸຂະພາບທ່ີຈຳເປັນ. 1.1.3. ປະ ເທດ ສາມາດ ສ້າງ ຄວາມ ເຂ້ັມ ແຂງ ລະ ບົບສາທາລະນະສຸກ ເພ່ືອ ແກ້ ໄຂ ສຸ ຂະ ພາບໄວ ຈະເລີນ ພັນ, ແມ່- ເດັກ ເກີດ ໃໝ່ ແລະ ສຸ ຂະ ພາບ ໄວ ໜຸ່ມ. 1.2.1. ປະ ເທດ ສາມາດ ພັດທະນາ ແລະ ປະຕິບັດ ຍຸດ ທະ ສາດ ການ ເງິນທາງ ດ້ານ ສາທາລະນະສຸກ ທ່ີ ສະ ເໝີ ພາບ ແລະ ການ ປະຕິ ຮູບ ເພ່ືອ ກ້າວໄປ ສູ່ ການ ປົກຄຸມສຸຂະພາບທ່ົວປວງຊົນ. 1.2.2. ປະເທດສາມາດສະໜອງ ແລະ ວິເຄາະຂ້ໍມູນກ່ຽວກັບການປົກປ້ອງ ຄວາມສ່ຽງທາງດ້ານການເງິນ, ທຶນຮອນ ແລະ ລາຍຈ່າຍດ້ານ ສາທາລະນະສຸກ ແລະ ນໍາໃຊ້ຂ້ໍມູນດ່ັງກ່າວນ້ີ ເພ່ືອຕິດຕາມຄວາມຄືບໜ້າ ແລະ ວາງແຜນຕັດສິນບັນຫາ. 1.3.3. ການເສີມສ້າງຄວາມ ສາມາດ ດ້ານ ລະບຽບ ການ ຂອງ ປະ ເທດ ແລະ ປັບປຸງ ການ ສະໜອງຜະລິດຕະພັນທາງດ້ານສຸຂະພາບ ທ່ີ ຮັບປະກັນ ຄຸນ ນະພາ ບ ແລະ ປອດ ໄພ ລວມທັງ ການກວດກາ ຄຸນ ນະພາ ບເບ້ືອງຕ້ົນ. 1.2: ຮັບປະກັນໃຫ້ມີການລົງທຶນ ດ້ານຊັບພະຍາກອນມະນຸດ ໃຫ້ຂະແໜງ ສາທາລະນະສຸກຢ່າງພຽງພໍ 1.1.5. ປະເທດ ສາມາດເສີມສ້າງຄວາມສາມາດໃຫ້ແກ່ບຸກຄະລາກອນທາງການ ແພດ. 1.3: ການປັບປຸງພາລະບົດບາດ ຂອງຂະແໜງການຄຸ້ມຄອງ ບໍລິຫານຂັ້ນສູນກາງໃນ ການນໍາພາ ແລະ ສົ່ງເສີມ ດ້ານສາທາລະນະສຸກໃຫ້ມີ ຄວາມຍືນຍົງ 1.1.4. ຄວາມສາມາດໃນການຄຸ້ມຄອງວຽກງານດ້ານສາທາລະນະສຸກຂອງປະເທດ ໄດ້ຮັບການປັບປຸງເພ່ືອໃຫ້ມີຄວາມໂປ່ງໃສຂ້ຶນ, ມີຄວາມຮັບຜິດຊອບ ສູງ, ມີການຕອບສະໜອງທ່ີໄວຂ້ຶນ ແລະ ການເສີມສ້າງຊຸມຊົນໃຫ້ມີ ຄວາມເຂ້ັມແຂງຂ້ຶນ. 3.2.2. ປະ ເທດ ໄດ້ ເສີມ ຂະຫຍາຍ ການ ຮ່ວມ ມືກັບຄູ່ຮ່ວມງານ ໃນ ທຸກ ຂະ ແໜງ ການ ເປັນ ຕ້ົນ ກົນ ໄກ ການ ຄຸ້ມຄອງບໍລິຫານ, ກົດໝາຍ ແລະ ມາດ ຕະການທາງ ດ້ານ ງົບປະມານ. 4.1.1. ປະເທດ ສາມາດເສີມສ້າງລະບົບຂ້ໍມູນຂ່າວສານ, ການວິເຄາະ ແລະ ຂ້ໍມູນ ທາງດ້ານສາທາລະນະສຸກ (ລວມທັງ ການຫັນເປັນດິຈິຕອນ) ເພ່ືອກໍານົດ ນະໂຍບາຍ ແລະ ຜົນໄດ້ຮັບ. 38 ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 ຜົນຮັບບດ້ານຍຸດທະສາດ ຜົນຮັບ (ອີງຕາມ ແຜນງົບປະມານໂຄງການຂອງອົງການອະນາໄມໂລກ ປີ 2024-2025) ບູລິມະສິດດ້ານຍຸດທະສາດ 2: ສະໜອງການຄຸ້ມຄອງໃຫ້ແກ່ຊຸມຊົນຈາກເຫດການສຸກເສີນດ້ານສາທາລະນະສຸກ ແລະ ການເຈັບເປັນຈາກພະຍາດຕ່າງໆ 2.1: ພັດທະນາລະບົບ ແລະ ຄວາມສາມາດລະດັບ ຊາດ ແລະ ລະດັບ ທ້ອງຖິ່ນໃນດ້ານການກັນ ພະຍາດ, ການກະກຽມ ຄວາມພ້ອມ ແລະ ການແກ້ໄຂຕໍ່ໄພຂົ່ມຂູ່ດ້ານ ສາທາລະນະສຸກໃນທົ່ວທຸກ ແຂວງ 1.3.5. ປະເທດ ສາມາດແກ້ໄຂການຕ້ານຕ່ໍຢາຕ້ານເຊ້ືອ ໂດຍຜ່ານລະບົບການເຝ້ົາ ລະວັງທ່ີເຂ້ັມແຂງ, ຄວາມອາດສາມາດຂອງຫ້ອງວິເຄາະ, ການປ້ອງກັນ ແລະ ຄວບຄຸມການຕິດເຊ້ືອ, ການປູກຈິດສໍານຶກ ແລະ ນະໂຍບາຍ ແລະ ການປະຕິບັດຕາມຫັຼກຖານ. 2.1.2. ຄວາມ ສາມາດ ໃນ ການ ກະກຽມ ພ້ອມຕ່ໍເຫດການ ສຸກ ເສີນ ໄດ້ ເພ່ີມທະວີ ໂດຍ ສຸມ ໃສ່ ລະບົບ ສາທາລະນະສຸກ, ລະບົບ ເຝ້ົາ ລະວັງ ແລະ ຄວາມ ສາມາດ ຂອງ ຫ້ອງ ວິເຄາະ. 2.2.3. ຄວາມສ່ຽງຕ່ໍການເກີດໃໝ່ ແລະ ກັບຄືນມາເກີດໃໝ່ຂອງເຊ້ືອພະຍາດທ່ີ ເປັນໄພຂ່ົມຂູ່ສູງໄດ້ຫຸຼດຜ່ອນລົງ ແລະ ການກະກຽມຄວາມພ້ອມ ຮັບມືກັບ ການລະບາດຂອງພະຍາດຂະໜາດໃຫ່ຍໄດ້ຮັບການປັບປຸງດີຂ້ຶນ. 2.3.1. ເຫດການສຸກເສີນທາງດ້ານສາທາລະນະສຸກໄດ້ຖືກຄ້ົນພົບຢ່າງວ່ອງໄວ ແລະ ໄດ້ປະເມີນຄວາມສ່ຽງ ແລະ ການສ່ືສານ. 2.3.2. ເຫດການ ສຸກ ເສີນ ທາງດ້ານ ສາທາລະນະສຸກ ໄດ້ ຮັບ ການແກ້ໄຂຢ່າງ ວ່ອງ ໄວ, ນຳ ໃຊ້ ຄວາມ ສາ ມາດ ທ່ີ ກ່ຽວ ຂ້ອງ ທັງ ລະ ດັບ ຊາດ ແລະ ສາ ກົນ. 2.2: ການສະກັດກັ້ນ ແລະ ກໍາຈັດພະຍາດຕິດຕໍ່່ ແລະ ພະຍາດເຂດຮ້ອນທີ່ຄວນ ເອົາໃຈໃສ່ເພີ່ມເຕີມ ໄດ້ ຢ່າງຍືນຍົງ 1.1.2. ປະເທດ ສາມາດເສີມສ້າງຄວາມເຂ້ັມແຂງຂອງລະບົບສຸຂະພາບຂອງຕົນ ເພ່ືອສ່ົງມອບຜົນໄຮັບບດ້ານການຄຸ້ມຄອງ ການບໍລິການສະເພາະພະຍາດ ແລະ ເງ່ືອນໄຂ. 1.1.3. ປະ ເທດ ສາມາດ ສ້າງ ຄວາມ ເຂ້ັມ ແຂງ ໃຫ້ ແກ່ ລະ ບົບ ສາທາລະນະສຸກ ເພ່ືອ ແກ້ ໄຂ ຄວາມ ຕ້ອງ ການ ດ້ານ ສຸ ຂະ ພາບຂອງກຸ່ມປະຊາກອນ ສະ ເພາະ ແລະ ອຸບປະສັກ ຕ່ໍ ຄວາມ ສະ ເໝີ ພາບ ໃນ ຕະ ຫຼອດ ຊີ ວິດ ໂດຍ ສຸມ ໃສ່ ການ ປ້ອງ ກັນ ພະ ຍາດ ແລະ ການ ສັກ ຢາ ກັນ ພະຍາດ. 2.3: ການເຈັບປ່ວຍ ແລະ ການ ເສຍຊີວິດ ຈາກພະຍາດບໍ່ ສາມາດຕິດຕໍ່ຫຼຸດລົງ 3.2.1. ປະ ເທດ ສາມາດ ການ ແກ້ ໄຂບັນດາ ປັດ ໃຈ ສ່ຽງ ໂດຍ ການ ດຳ ເນີນ ງານ ຫຼາຍ ຂະ ແໜງ ການ ເພ່ືອ ຄວບ ຄຸມ ຢາສູບ, ພະຍາດ ບ່ໍ ຕິດ ຕ່ໍ ແລະ ສຸຂະພາບຂອງຜູ້ ສູງ ອາຍຸ. 39 ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 ຜົນຮັບບດ້ານຍຸດທະສາດ ຜົນຮັບ (ອີງຕາມ ແຜນງົບປະມານໂຄງການຂອງອົງການອະນາໄມໂລກ ປີ 2024-2025) ບູລິມະສິດດ້ານຍຸດທະສາດ 2: ສະໜອງການຄຸ້ມຄອງໃຫ້ແກ່ຊຸມຊົນຈາກເຫດການສຸກເສີນດ້ານສາທາລະນະສຸກ ແລະ ການເຈັບເປັນຈາກພະຍາດຕ່າງໆ 3.1: ການປະເມີນ ແລະ ຫຼຸດ ຜ່ອນຄວາມສ່ຽງດ້ານ ສິ່ງແວດລ້ອມຕໍ່ສຸຂະພາບ 3.3.1. ປະ ເທດ ສາມາດແກ້ໄຂກັບ ຕົວ ກຳນົດ ສ່ິງ ແວດ ລ້ອມ ລວມທັງ ການ ປ່ຽນ ແປງ ດິນຟ້າອາກາດ ໂດຍແນ ໃສ່ ບັນຫາ ມົນ ລະ ພິດ ທາງ ອາກາດ. 3.3.2. ປະເທດ ສາມາດເສີມສ້າງສະພາບແວດລ້ອມ ເພ່ືອສຸຂະພາບທ່ີດີ ໂດຍສຸມ ໃສ່ສະຖານທ່ີເຮັດວຽກ (ລະບົບການຄຸ້ມຄອງຄວາມປອດໄພດ້ານສຸຂະພາບ ແລະ ສານເຄມີ). 3.2: ຄວາມສ່ຽງດ້ານສຸຂະພາບ ທີ່ຕິດພັນກັບສະພາບ ອາກາດໄດ້ຮັບການແກ້ໄຂ ໂດຍຜ່ານລະບົບສຸຂະພາບ ທີ່ມີການປັບຕົວເຂົ້າກັບ ສະພາບອາກາດ ແລະ ກາກບອນຕໍ່າ 3.3.1. ປະ ເທດ ສາມາດ ແກ້ ໄຂ ຕົວ ກຳນົດ ດ້ານ ສ່ິງ ແວດ ລ້ອມ ລວມທັງ ການ ປ່ຽນ ແປງດິນຟ້າ ອາກາດ ໂດຍແນ ໃສ່ ການ ສ້າງ ສະຖານພະຍາບານທ່ີມີຄວາມ ຍືດຫຍຸ່ນຕ່ໍສະພາບດິນຟ້າ ອາກາດ. 3.3: WASH ແລະ ການ ຈັດການກັບຂີ້ເຫຍື້ອດ້ານ ການເບິ່ງແຍງສຸຂະພາບທີ່ ດີຍິ່ງຂຶ້ນ ປະ ເທດ ສາມາດ ຮັບ ມື ກັບ ປັດໄຈການ ກຳນົດ ສ່ິງ ແວດ ລ້ອມ ລວມທັງ ການ ປ່ຽນ ແປງ ດິນຟ້າ ອາກາດ ໂດຍ ແນ ໃສ່ການສະໜອງ ນ້ຳ ສະອາດ, ສຸຂະ ອະນາ ໄມ ທ່ີ ເໝາະ ສົມ, ສະພາບ ສຸຂະ ອະນາ ໄມ ແລະ ການ ປະຕິບັດ ທ່ີ ເປັນ ມິດ ຕ່ໍກັບ ສ່ິງ ແວດ ລ້ອມ ໃນ ສະຖານພະຍາບານ. 3.3.2. ປະເທດ ສາມາດສ້າງສະພາບແວດລ້ອມທ່ີດີຕ່ໍສຸຂະພາບ ໂດຍແນໃສ່ ການປັບປຸງຄຸນນະພາບນ້ໍາໃນຊຸມຊົນ. 40 ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 ເອກະສານຊ້ອນທ້າຍ 2: ການເຊື່ອມໂຍງວຽກງານບູລິມະສິດ ລະດັບຊາດ, ລະດັບປະເທດ, ລະດັບ ຂົງເຂດພາກພື້ນ ແລະ ລະດັບໂລກ ບູລິມະສິດລະດັບຊາດ ບູລິມະສິດລະດັບປະເທດ ບູລິມະສິດລະດັບ ຂົງເຂດພາກພື້ນ ບູລິມະສິດລະດັບໂລກ CCS 2024-2028 UNSDCF 2022-20261 For the Future2 GPW133 / GPW144 SDGs5 ບັນລຸການປົກຄຸມ ສຸຂະພາບທົ່ວປວງຊົນ6 ການສົ່ງເສີມລະບົບ ສຸຂະພາບທີ່ຍືນຍົງ ແລະ ຍືດຍຸ່ນກ້າວ ໄປສູ່ສຸຂະພາບດີ ຢ່າງທົ່ວເຖິງ ຄວາມເປັນຢູ່ທີ່ດີຂອງ ປະຊາຊົນ ການເຂົ້າເຖິງຈຸດທີ່ບໍ່ ສາມາດເຂົ້າເຖິງ ການປົກຄຸມສຸຂະພາບ ທົ່ວປວງຊົນ ຮັບປະກັນຊີວິດທີ່ມີ ສຸຂະພາບແຂງແຮງ ແລະ ສົ່ງເສີມ ຄວາມເປັນຢູ່ທີ່ດີສໍາ ລັບທຸກຄົນທຸກເພດ ໄວ (SDG 3) ຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງທີ່ ທົ່ວເຖິງ ການປົກຄອງ ແລະ ການສ້າງລັດທີ່ປົກຄອງ ດ້ວຍກົດໝາຍ ການເສີມສ້າງຄວາມ ໝັ້ນຄົງດ້ານສຸຂະພາບ ແລະ ການຄວບຄຸມ ພະຍາດ ແລະ ບັນລຸ ການລົບລ້າງພະຍາດ ການສະໜອງການ ປົກປ້ອງ ຊຸມຊົນ ຈາກເຫດການ ສຸກເສີນດ້ານ ສາທາລະນະສຸກ ແລະ ພະຍາດ ຕ່າງໆ ຄວາມເປັນຢູ່ທີ່ດີຂອງ ປະຊາຊົນ ຄວາມໝັ້ນຄົງດ້ານ ສຸຂະພາບ, ລວມທັງ ເຊື້ອຈຸລະຊີບຕ້ານຕໍ່ ຢາຕ້ານເຊື້້ອ ເຫດການສຸກເສີນດ້ານ ສາທາລະນະສຸກ ຮັບປະກັນຊີວິດທີ່ມີ ສຸຂະພາບແຂງແຮງ ແລະ ສົ່ງເສີມ ຄວາມເປັນຢູ່ທີ່ດີສໍາ ລັບທຸກຄົນທຸກເພດ ໄວ (SDG 3)ການເຂົ້າເຖິງຈຸດທີ່ບໍ່ ສາມາດເຂົ້າເຖິງ ການປົກຄຸມສຸຂະພາບ ທົ່ວປວງຊົນ NCDs ແລະ ຜູ້ ສູງອາຍຸ ສຸຂະພາບ ແລະ ຄວາມເປັນຢູ່ທີ່ດີ ການສ້າງຄວາມທົນທານ ຕໍ່ສະພາບອາກາດໃນ ຂະແໜງການຕ່າງໆທີ່ມີ ຄວາມສໍາຄັນຕໍ່ການ ພັດທະນາເສດຖະກິດ ແລະ ການຫຼຸດຜ່ອນ ຄວາມທຸກຍາກ7 ການປົກປ້ອງ ສຸຂະພາບຈາກ ການປ່ຽນແປງດິນ ຟ້າອາກາດ ແລະ ໄພຂົ່ມຂູ່ດ້ານ ສິ່ງແວດລ້ອມ ສິ່່ງແວດລ້ອມ, ການປ່ຽນແປງດິນ ຟ້າອາກາດ ແລະ ການສ້າງຄວາມທົນທານ ການປ່ຽນແປງດິນ ຟ້າອາກາດ, ສິ່່ງ ແວດລ້ອມ ແລະ ສຸຂະພາບ ສຸຂະພາບ ແລະ ຄວາມເປັນຢູ່ທີ່ດີ ການດໍາເນີນການ ຢ່າງຮີບດ່ວນ ເພື່ອຕໍ່ສູ້ກັບ ການປ່ຽນແປງດິນ ຟ້າອາກາດ ແລະ ຜົນກະທົບ (SDG 13) ການປົກປ້ອງສຸຂະພາບ ຂອງຜູ້ທຸກຍາກຈາກ ສະພາບອາກາດທີ່ບໍ່່ ແນ່ນອນ ແລະ ມີການ ປ່ຽນແປງ8 ຄວາມເປັນຢູ່ທີ່ດີຂອງ ປະຊາຊົນ ຮັບປະກັນການເຂົ້າ ເຖິງນ້ຳ ແລະ ສຸຂາພິບານ ພ້ອມທັງ ມີການຄຸ້ມຄອງທີ່ ຍືນຍົງສໍາລັບທຸກຄົນ (SDG 6) GPW13. ກອບແຜນງານລວມ ສະບັບທີ 13; GPW14. ກອບແຜນງານລວມ ສະບັບທີ 14; ຍຸດທະສາດ CCS. ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມືແຫ່ງຊາດ; NCD. ພະຍາດບ່ໍຕິດຕ່ໍ; SDG. ເປ້ົາໝາຍການພັດທະນາທ່ີຍືນຍົງ; UNSDCF. ກອບການຮ່ວມມືເພ່ືອການພັດທະນາແບບຍືນຍົງລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການສະຫະປະຊາຊາດ. 41 ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 1 ສປປ ລາວ ກອບການຮ່ວມມືດ້ານການພັດທະນາແບບຍືນຍົງ ອົງການສະຫະປະຊາຊາດ 2022 - 2026. ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ: ອົງການສະຫະປະຊາຊາດ ສປປ ລາວ; 2021 (https:// laodr.un.org/en/174699-lao-pdr-united-nations-sustainable-development-cooperation-framework-2022-2026, ເຂົ້າເບິ່ງຂໍ້ມູນວັນທີ 21 ສິງຫາ 2023). 2 For the future: ກ້າວໄປສູ່ການເປັນຂົງເຂດພາກພື້ນທີ່ມີສຸຂະພາບດີ ແລະ ມີຄວາມປອດໄພທີ່ສຸດ. ມະນີລາ: ຫ້ອງການອົງການ WHO ປະຈໍາພາກພື້ນປາຊີຟິກຕາເວັນຕົກ; 2020 (https://www.who.int/publications/i/item/ WPR-2020-RDO-001, ເຂົ້າເບິ່ງຂໍ້ມູນວັນທີ 9 ພຶດສະພາ 2023). 3 ແຜນງານທົ່ວໄປທີ 13 ຂອງວຽກງານ 2019-2025. ເຈນີວາ: ອົງການອະນາໄມໂລກ; 2019 (https://www.who.int/about/what-we-do/thirteenth-general-programme-of- work-2019---2023, ເຂົ້າເບິ່ງຂໍ້ມູນວັນທີ 9 ພຶດສະພາ 2023). 4 ເອກະສານປຶ້ມປົກຂາວຂອງໂຄງການທົ່ວໄປຄັ້ງທີ 14 ຂອງວຽກງານປີ 2025-2028. ເຈນີວາ: ອົງການອະນາໄມໂລກ; [ໃນໜັງສືພິມ]. 5 ການຫັນປ່ຽນໂລກຂອງພວກເຮົາ: ວາລະປີ 2030 ສໍາລັບການພັດທະນາແບບຍືນຍົງ. ອົງການສະຫະປະຊາຊາດ; ປີ 2015 (https://sdgs.un.org/sites/default/files/ publications/21252030%20Agenda%20for%20Sustainable%20 Development%20web.pdf, ເຂົ້າເບິ່ງຂໍ້ມູນວັນທີ 8 ຕຸລາ 2023). 6 ຍຸດທະສາດການປະຕິຮູບຂະແໜງສາທາລະນະສຸກປີ 2021-2030. ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ: ກະຊວງສາທາລະນະສຸກ; 2022. 7 ຍຸດທະສາດການປ່ຽນແປງດິນຟ້າອາກາດຂອງ ສປປ ລາວ. ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ: ກະຊວງຊັບພະຍາກອນທໍາມະຊາດ ແລະ ສິ່ງແວດລ້ອມ, ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນ ລາວ; ປີ 2012 (https://www.undp.org/laopdr/publications/national-strategy- climate-change-lao-pdr, ເຂົ້າເບິ່ງຂໍ້ມູນວັນທີ 11 ສິງຫາ 2023). 8 ແຜນຍຸດທະສາດປັບປຸງຂະແໜງສາທາລະນະສຸກແຫ່ງຊາດຕໍ່ການປ່ຽນແປງດິນຟ້າອາກາດ ປີ 2019-2025. ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ: ກະຊວງຊັບພະຍາກອນທຳມະຊາດ ແລະ ສິ່ງແວດລ້ອມ, ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ; ປີ 2017. 42 ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 ເອ ກ ະ ສ ານ ຊ ້ອ ນ ທ ້າຍ 3 : ກ ອ ບ ຜ ົນ ໄດ ້ຮັ ບ ກ ານ ສ ົ່ງມ ອ ບ ຍ ຸດ ທ ະສ າດ ຕ ົວ ຊ ີ້ວ ັດ ລ ະດ ັບ ຊ າດ ຕ ົວ ຊ ີ້ວ ັດ S D G ຕ ົວ ຊ ີ້ວ ັດ G P W ຕ ົວ ຊ ີ້ວ ັດ U N S D C F ຂ ໍ້ມ ູນ ພ ື້ນ ຖ ານ ຂ ໍ້ມ ູນ ພ ື້ນ ຖ ານ ໃນ ປ ີ ແ ຫ ຼ່ງຂ ໍ້ມ ູນ ເປ ົ້າໝ າຍ (2 02 8) ບ ູລ ິມ ະສ ິດ ດ ້ານ ຍ ຸດ ທ ະສ າດ 1 : ກ ານ ສ ົ່ງເ ສ ີມ ລ ະບ ົບ ສ ຸຂ ະພ າບ ທ ີ່ຍ ືນ ຍ ົງ ແ ລ ະ ຍ ຶດ ຍ ຸ່ນ ກ ້າວ ໄປ ສ ູ່ຫ ຼັກ ປ ະກ ັນ ສ ຸຂ ະພ າບ ຢ ່າງ ທ ົ່ວ ເຖ ີງ SD 1. 1 ເພ ີ່ມ ກ ານ ເຂ ົ້າເ ຖ ີງ ກ ານ ໃຫ ້ບ ໍລ ິກ ານ ສ ຸຂ ະພ າບ ຂ ັ້ນ ພ ື້ນ ຖ ານ ທ ີ່ມ ີຄ ຸນ ນ ະພ າບ ຢ ່າງ ເທ ົ່າທ ຽມ ກ ັນ ປ ະກ ັນ ສ ຸຂ ະພ າບ ແ ຫ ່ງຊ າດ ທ ີ່ຄ ອ ບ ຄ ຸມ ປ ະຊ າກ ອ ນ (% ) 3. 8. 1 ຄ ວ າມ ຄ ຸ້ມ ຄ ອ ງກ ານ ບ ໍລ ິກ ານ ສ ຸຂ ະພ າບ ທ ີ່ຈຳ ເປ ັນ (ກ ຳນ ົດ ເປ ັນ ຄ ່າສ ະເ ລ ່ຍ ຂ ອ ງກ ານ ບ ໍລ ິ ກ ານ ທ ີ່ ຈຳ ເປ ັນ ໂດ ຍ ອ ີງໃ ສ ່ກ ານ ແ ຊ ກ ແ ຊ ງ ຂ ອ ງກ ານ ຕ ິດ ຕ າມ ທ ີ່ປ ະກ ອ ບ ມ ີ ສ ຸຂ ະພ າບ ຈະ ເລ ີນ ພ ັນ , ແ ມ ່, ເ ດ ັກ ເກ ີດ ໃໝ ່ ແ ລ ະ ເດ ັກ , ກ ານ ສ ັກ ຢ າ ປ ້ອ ງກ ັນ ພ ະຍ າດ ແ ລ ະ ພ ະຍ າດ ຕ ິດ ແ ປ ດ , ພ ະ ຍ າດ ບ ໍ່ຕ ິດ ຕ ໍ່ ແ ລ ະ ຄ ວ າມ ອ າດ ສ າມ າດ ໃນ ກ ານ ບ ໍລ ິກ ານ ແ ລ ະ ກ ານ ເຂ ົ້າເ ຖ ິງບ ໍລ ິກ ານ , ໃ ນ ໝ ູ່ປ ະ ຊ າ ຊ ົນ ທ ົ່ວ ໄປ ແ ລ ະ ປ ະຊ າກ ອ ນ ທ ີ່ດ ້ອ ຍ ໂອ ກ າດ ທ ີ່ສ ຸດ ). 1. 1 ອ ຸປ ະສ ັກ ໃນ ກ ານ ເຂ ົ້າເ ຖ ິງ ກ ານ ເບ ີ່ງແ ຍ ງສ ຸຂ ະພ າບ ຂ ັ້ນ ພ ື້ນ ຖ ານ ເນ ື່ອ ງຈ າກ ໄລ ຍ ະທ າງ . 1. 2 ກ ານ ເຂ ົ້າໂ ຮງ ໝ ໍທ ີ່ສ າມ າດ ຫ ຼີກ ລ ້ຽງ ໄດ ້ດ ້ວ ຍ ກ ານ ປ ະຖ ົມ ພ ະຍ າບ ານ ທ ີ່ເໝ າະ ສ ົມ . 4. b. 1 ຮູບ ແ ບ ບ ກ ານ ບ ໍລ ິໂພ ກ ຢ າ ຕ ້ານ ເຊ ື້ອ ໃນ ລ ະດ ັບ ຊ າດ . - 94 .5 % 20 22 ບ ົດ ລ າຍ ງາ ນ ປ ະຈ ໍາປ ີຂ ອ ງຫ ້ອ ງກ ານ ປ ະກ ັນ ສ ຸຂ ະພ າບ ແ ຫ ່ງຊ າດ . ກ ະຊ ວ ງ ສ າທ າລ ະນ ະສ ຸ ສ ປ ປ ລ າວ ; 2 02 2. >9 6% ສ ັດ ສ ່ວ ນ ຄ ່າໃ ຊ ້ຈ່າ ຍ ພ າກ ລ ັດ ດ ້ານ ສ ຸຂ ະພ າບ ທ ັງໝ ົດ ຕ ໍ່ອ ັດ ຕ າສ ່ວ ນ ລ າຍ ຈ່າ ຍ ທ ົ່ວ ໄປ ຂ ອ ງລ ັດ ຖ ະບ ານ (% ) 1. a. 2 ອ ັດ ຕ າສ ່ວ ນ ຄ ່າໃ ຊ ້ຈ່າ ຍ ທ ັງໝ ົດ ຂ ອ ງ ລັ ດ ຖ ະບ ານ ຕໍ່ ກ ານ ບໍ ລິ ກ ານ ທີ່ ຈຳ ເປັ ນ (ກ ານ ສ ຶກ ສ າ, ສ າທ າລ ະນ ະສ ຸກ ແ ລ ະ ຄ ວ າມ ຄ ຸ້ມ ຄ ອ ງທ າງ ສ ັງຄ ົມ ). 3. 1 ລ າຍ ຈ່າ ຍ ທ ົ່ວ ໄປ ດ ້ານ ສ ຸຂ ະພ າບ ຂ ອ ງລ ັດ ໃນ ປ ະເ ທ ດ ຄ ິດ ເປ ັນ ເປ ີເຊ ັນ ຂ ອ ງ ລ າຍ ຈ່າ ຍ ທ ົ່ວ ໄປ ພ າກ ລ ັດ . ອ ັດ ຕ າສ ່ວ ນ ຄ ່າໃ ຊ ້ຈ່າ ຍ ທ ັງໝ ົດ ຂ ອ ງ ລ ັດ ຖ ະບ ານ ຕ ໍ່ ກ ານ ບ ໍລ ິກ ານ ທ ີ່ຈຳ ເປ ັນ (ກ ານ ສ ຶກ ສ າ, ສ າທ າລ ະນ ະສ ຸກ ແ ລ ະ ຄ ວ າມ ຄ ຸ້ມ ຄ ອ ງທ າງ ສ ັງຄ ົມ ). 10 .8 % 20 21 ບ ົດ ລ າຍ ງາ ນ ບ ັນ ຊ ີສ ຸຂ ະພ າບ ແ ຫ ່ງຊ າດ . ກ ະຊ ວ ງສ າທ າລ ະນ ະສ ຸກ ສ ປ ປ ລ າວ ; 20 23 . TB C ສ ັດ ສ ່ວ ນ ຄ ່າໃ ຊ ້ຈ່າ ຍ ພ າກ ລ ັດ ດ ້ານ ສ ຸຂ ະພ າບ ຕ ໍ່ອ ັດ ຕ າສ ່ວ ນ ລ າຍ ຈ່າ ຍ ທ ົ່ວ ໄປ ຂ ອ ງລ ັດ ຖ ະບ ານ (% ) 4. 1% 20 21 ບ ົດ ລ າຍ ງາ ນ ບ ັນ ຊ ີສ ຸຂ ະພ າບ ແ ຫ ່ງຊ າດ . ກ ະຊ ວ ງສ າທ າລ ະນ ະສ ຸກ ສ ປ ປ ລ າວ ; 20 23 . TB C ເປ ີເຊ ັນ ຂ ອ ງສ ຸກ ສ າລ າທ ີ່ມ ີພ ະນ ັກ ງາ ນ 3 ຄ ົນ ທ ີ່ໄດ ້ມ າດ ຕ ະຖ ານ ຕ າມ ທ ີ່ກ ໍານ ົດ (ໝ ໍ, ພ ະຍ າບ ານ , ຜ ະດ ຸງຄ ັນ ) ( % ) 20 % 20 21 ບ ົດ ລ າຍ ງາ ນ ປ ະຈ ຳປ ີກ ່ຽວ ກ ັບ ກ ານ ແ ຈກ ຢ າຍ ບ ຸກ ຄ ະລ າກ ອ ນ ສ າທ າລ ະນ ະສ ຸກ . ກ ະຊ ວ ງສ າທ າລ ະນ ະສ ຸກ ສ ປ ປ ລ າວ ; 20 22 . 50 % ເປ ີເຊ ັນ ຂ ອ ງໂ ຮງ ໝ ໍເມ ືອ ງປ ະເ ທ ດ A ທ ີ່ມ ີຜ ູ້ຊ ່ຽວ ຊ ານ ຫ ຼັກ 5 ຄ ົນ , ຢ ່າງ ໜ ້ອ ຍ ພ ະນ ັກ ງາ ນ /ຝ ່າຍ ບ ໍລ ິຫ ານ 1 ຄ ົນ (ແ ພ ດ ພ າຍ ໃນ , ຜ ່າຕ ັດ , ແ ພ ດ ເດ ັກ , ນ ິເວ ດ ວ ິທ ະຍ າ- ນ ິລ ະວ ິທ ະຍ າ, ດ ົມ ຢ າສ ະຫ ຼົບ )) (% ) 3% 20 21 ບ ົດ ລ າຍ ງາ ນ ປ ະຈ ຳປ ີກ ່ຽວ ກ ັບ ກ ານ ແ ຈກ ຢ າຍ ບ ຸກ ຄ ະລ າກ ອ ນ ສ າທ າລ ະນ ະສ ຸກ . ກ ະຊ ວ ງສ າທ າລ ະນ ະສ ຸກ ສ ປ ປ ລ າວ ; 20 22 . 10 % 43 ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 ກ ານ ສ ົ່ງມ ອ ບ ຍ ຸດ ທ ະສ າດ ຕ ົວ ຊ ີ້ວ ັດ ລ ະດ ັບ ຊ າດ ຕ ົວ ຊ ີ້ວ ັດ S D G ຕ ົວ ຊ ີ້ວ ັດ G P W ຕ ົວ ຊ ີ້ວ ັດ U N S D C F ຂ ໍ້ມ ູນ ພ ື້ນ ຖ ານ ຂ ໍ້ມ ູນ ພ ື້ນ ຖ ານ ໃນ ປ ີ ແ ຫ ຼ່ງຂ ໍ້ມ ູນ ຄ າດ ໝ າຍ (2 02 8) ອ ັດ ຕ າກ ານ ເສ ຍ ຊ ີວ ິດ ຂ ອ ງເ ດ ັກ (ຕ ໍ່ ກ ານ ເກ ີດ ລ ອ ດ ຊ ີວ ິດ 1 ,0 00 ຄ ົນ ) - - 35 20 20 ລ ະດ ັບ ແ ລ ະ ທ ່າອ ່ຽງ ກ ານ ເສ ຍ ຊ ີວ ິດ ຂ ອ ງ ເດ ັກ , ກ ຸ່ມ ລ ະຫ ວ ່າງ ໜ ່ວ ຍ ງາ ນ ອ ົງກ ານ ສ ະຫ ະປ ະຊ າຊ າດ ເພ ື່ອ ກ ານ ຄ າດ ຄ ະເ ນ ກ ານ ເສ ຍ ຊ ີວ ິດ ຂ ອ ງເ ດ ັກ ; 2 02 2. <2 0 ອ ັດ ຕ າກ ານ ເສ ຍ ຊ ີວ ິດ ຕ ໍ່າກ ່ວ າ 5 ປ ີ (ກ ານ ເກ ີດ ລ ອ ດ ຊ ີວ ິດ 1 ,0 00 ຄ ົນ ) 3. 2. 1 ອ ັດ ຕ າກ ານ ເສ ຍ ຊ ີວ ິດ ຕ ໍ່າກ ່ວ າ 5 ປ ີ 13 .1 ອ ັດ ຕ າກ ານ ເສ ຍ ຊ ີວ ິດ ຕ ໍ່າກ ່ ວ າ 5 ປ ີ - 44 20 20 ລ ະດ ັບ ແ ລ ະ ທ ່າອ ່ຽງ ກ ານ ເສ ຍ ຊ ີວ ິດ ຂ ອ ງ ເດ ັກ , ກ ຸ່ມ ລ ະຫ ວ ່າງ ໜ ່ວ ຍ ງາ ນ ອ ົງກ ານ ສ ະຫ ະປ ະຊ າຊ າດ ເພ ື່ອ ກ ານ ຄ າດ ຄ ະເ ນ ກ ານ ເສ ຍ ຊ ີວ ິດ ຂ ອ ງເ ດ ັກ ; 2 02 2. <3 0 ອ ັດ ຕ າສ ່ວ ນ ກ ານ ເສ ຍ ຊ ີວ ິດ ຂ ອ ງມ ານ ດ າ (ຕ ໍ່່ກ ານ ເກ ີດ ລ ອ ດ ຊ ີວ ິດ 1 00 0 00 ຄ ົນ ) 3. 1. 1 ອ ັດ ຕ າສ ່ວ ນ ກ ານ ເສ ຍ ຊ ີວ ິດ ຂ ອ ງ ມ ານ ດ າ 12 .1 ອ ັດ ຕ າສ ່ວ ນ ກ ານ ເສ ຍ ຊ ີວ ິດ ຂ ອ ງມ ານ ດ າ ອ ັດ ຕ າສ ່ວ ນ ກ ານ ເສ ຍ ຊ ີວ ິດ ຂ ອ ງ ມ ານ ດ າ 12 6 20 20 ທ ່າອ ່ຽງ ກ ານ ເສ ຍ ຊ ີວ ິດ ຂ ອ ງມ ານ ດ າ. W H O , U N IC E F, U N FP A , ກ ຸ່ມ ທ ະນ າຄ ານ ໂລ ກ ແ ລ ະ U N D E S A / ພ ະແ ນ ກ ປ ະຊ າກ ອ ນ ; 2 02 3. <1 10 ກ ານ ເກ ີດ ລ ູກ ໂດ ຍ ຜ ູ້ຊ ່ຽວ ຊ ານ ກ ານ ແ ພ ດ ທ ີ່ມ ີທ ັກ ສ ະ (% ) 3. 1. 2 ສ ັດ ສ ່ວ ນ ກ ານ ເກ ີດ ລ ູກ ໂດ ຍ ຜ ູ້ຊ ່ຽວ ຊ ານ ກ ານ ແ ພ ດ ທ ີ່ມ ີທ ັກ ສ ະ 12 .2 ສ ັດ ສ ່ວ ນ ກ ານ ເກ ີດ ລ ູກ ໂດ ຍ ຜ ູ້ຊ ່ຽວ ຊ ານ ກ ານ ແ ພ ດ ທ ີ່ມ ີ ທ ັກ ສ ະ ຄ ວ າມ ຄ ຸ້ມ ຄ ອ ງ ກ ານ ເກ ີດ ລ ູກ ທ ີ່ມ ີ ທ ັກ ສ ະ 64 .4 % 20 17 ກ ານ ສ ໍາຫ ຼວ ດ ຕ ົວ ຊ ີ້ວ ັດ ທ າງ ສ ັງຄ ົມ ລ າວ . ສ ໍານ ັກ ງາ ນ ສ ະຖ ິຕ ິລ າວ , ກ ະຊ ວ ງແ ຜ ນ ກ ານ ແ ລ ະ ກ ານ ລ ົງທ ຶນ ; 20 23 . >8 5% SD 1. 2 ຮັບ ປ ະກ ັນ ໃຫ ້ມ ີກ ານ ລ ົງທ ຶນ ຢ ່າງ ພ ຽງ ພ ໍດ ້ານ ຊ ັບ ພ ະຍ າກ ອ ນ ມ ະນ ຸດ ເພ ື່ອ ສ ຸຂ ະພ າບ ຈໍາ ນ ວ ນ ບ ຸກ ຄ ະລ າກ ອ ນ ທ າງ ກ ານ ແ ພ ດ (ຜ ູ້ຊ ່ຽວ ຊ ານ , ປ ະລ ິນ ຍ າແ ພ ດ ສ າດ , ກ ານ ແ ບ ີ່ງແ ຍ ງສ ຸຂ ະພ າບ ຂ ັ້ນ ພ ື້ນ ຖ ານ ຊ ັ້ນ ສ ູງ, ຜ ູ້ຊ ່ວ ຍ ແ ພ ດ ), ພ ະຍ າບ ານ ແ ລ ະ ຜ ະດ ຸງຄ ັນ ຕ ໍ່ປ ະຊ າກ ອ ນ 1 00 0 ຄ ົນ -3 .c. 1 ຄ ວ າມ ໜ າແ ໜ ້ນ ແ ລ ະ ກ ານ ກ ະຈ າຍ ຕ ົວ ຂ ອ ງບ ຸກ ຄ ະລ າກ ອ ນ ທ າງ ກ ານ ແ ພ ດ -8 .1 ຄ ວ າມ ໜ າແ ໜ ້ນ ແ ລ ະ ກ ານ ກ ະຈ າຍ ຕ ົວ ຂ ອ ງບ ຸກ ຄ ະລ າກ ອ ນ ທ າງ ກ ານ ແ ພ ດ ແ ພ ດ ໝ ໍຕ ໍ່ ປ ະຊ າກ ອ ນ 10 00 ຄ ົນ 1. 48 20 21 ບ ົດ ລ າຍ ງາ ນ ປ ະຈ ໍາປ ີກ ານ ກ ະຈ າຍ ບ ຸກ ຄ ະລ າກ ອ ນ ດ ້ານ ສ ຸຂ ະພ າບ , ກ ະຊ ວ ງສ າທ າລ ະນ ະສ ຸກ ; 2 02 2. 1. 56 ເປີ ເຊັ ນ ຂ ອ ງແ ພ ດ , ທັ ນ ຕ ະແ ພ ດ , ພ ະຍ າບ ານ , ຜ ະດຸ ງຄັ ນ , ກ ານ ຢ າທີ່ ໄດ້ ຈົດ ທ ະບ ຽນ ແ ລ ະ ໄດ້ ຮັບ ໃບ ອ ະນຸ ຍ າດ (% ) - - - 28 % 20 21 ບ ົດ ລ າຍ ງາ ນ ກ ານ ອ ອ ກ ໃບ ອ ະນ ຸຍ າດ ໃຫ ້ແ ກ ່ບ ຸກ ຄ ະລ າກ ອ ນ ດ ້ານ ສ ຸຂ ະພ າບ , ກ ະຊ ວ ງສ າທ າລ ະນ ະສ ຸກ ສ ປ ປ ລ າວ ; 20 22 . 50 % SD 1. 3 ປ ັບ ປ ຸງບ ົດ ບ າດ ຂ ອ ງຂ ະແ ໜ ງກ ານ ຄ ຸ້ມ ຄ ອ ງຂ ັ້ນ ສ ູນ ກ າງ ຕ ໍ່ ຄ ວ າມ ເປ ັນ ເຈ ົ້າກ ານ ແ ລ ະ ຄ ວ າມ ຍ ືນ ຍ ົງ ດ ້ານ ສ ຸຂ ະພ າບ ເປ ີເຊ ັນ ຂ ອ ງໂ ຮງ ໝ ໍແ ຂ ວ ງນ ຳໃ ຊ ້ E M R ຢ ່າງ ຈິງ ຈັງ (% ) - - - 17 % 20 23 ຍ ຸດ ທ ະສ າດ ສ ຸຂ ະພ າບ ດ ີຈີຕ ອ ລ ຂ ອ ງສ ປ ປ ລ າວ . ກ ະຊ ວ ງສ າທ າລ ະນ ະສ ຸກ ; 2 02 3. 50 % ເປ ີເຊ ັນ ຂ ອ ງປ ະຊ າກ ອ ນ ທ ີ່ມ ີ ID ສ ຸຂ ະພ າບ ສ ະເ ພ າະ (% ) - - - 0% 20 23 H M IS . ກ ະຊ ວ ງສ າທ າລ ະນ ະສ ຸກ ສ ປ ປ ລ າວ ; 2 02 3. 70 % ຂ ອ ງ ຄ ົນ ເຈ ັບ ເປ ີເຊ ັນ ຂ ອ ງສ ະຖ ານ ພ ະຍ າບ ານ ທ ີ່ສ ົ່ງ ແ ບ ບ ຟ ອ ມ ລ ວ ມ ຢ ່າງ ໜ ້ອ ຍ 7 5% ຕ ົງ ເວ ລ າໃ ນ H M IS (% ) - - - 70 % 20 22 H M IS . ກ ະຊ ວ ງສ າທ າລ ະນ ະສ ຸກ ສ ປ ປ ລ າວ ; 2 02 3. 10 0% ຄ ຸ້ມ ຄ ອ ງກ ານ ຈົດ ທ ະບ ຽນ ແ ຈ້ງ ເກ ີດ - - - 38 .7 20 18 ກ ານ ຄ າດ ຄ ະເ ນ ປ ະຊ າກ ອ ນ ລ າວ 20 15 -2 04 5. ສ ໍານ ັກ ງາ ນ ສ ະຖ ິຕ ິ, ກ ະຊ ວ ງແ ຜ ນ ກ ານ ແ ລ ະ ກ ານ ລ ົງທ ຶນ ; 20 18 . eC R V S . ກ ະຊ ວ ງພ າຍ ໃນ ສ ປ ປ ລ າວ ; 20 19 . TB C ໂ ດ ຍ M OH A 44 ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 ກ ານ ສ ົ່ງມ ອ ບ ຍ ຸດ ທ ະສ າດ ຕ ົວ ຊ ີ້ວ ັດ ລ ະດ ັບ ຊ າດ ຕ ົວ ຊ ີ້ວ ັດ S D G ຕ ົວ ຊ ີ້ວ ັດ G P W ຕ ົວ ຊ ີ້ວ ັດ U N S D C F ຂ ໍ້ມ ູນ ພ ື້ນ ຖ ານ ຂ ໍ້ມ ູນ ພ ື້ນ ຖ ານ ໃນ ປ ີ ແ ຫ ຼ່ງຂ ໍ້ມ ູນ ຄ າດ ໝ າຍ (2 02 8) ບ ູລ ິມ ະສ ິດ ດ ້ານ ຍ ຸດ ທ ະສ າດ 2 : ສ ະໜ ອ ງຄ ວ າມ ຄ ຸ້ມ ຄ ອ ງໃ ຫ ້ແ ກ ່ຊ ຸມ ຊ ົນ ຈາ ກ ເຫ ດ ກ ານ ສ ຸກ ເສ ີນ ດ ້ານ ສ ຸຂ ະພ າບ ແ ລ ະ ກ ານ ເຈ ັບ ເປ ັນ SD 2. 1 ຄ ວ າມ ຄ ືບ ໜ ້າຂ ອ ງລ ະ ບ ົບ ແ ລ ະ ຄ ວ າມ ສ າ ມ າດ ລ ະດ ັບ ຊ າດ ແ ລ ະ ລ ະດ ັບ ຂ ົງເ ຂ ດ ພ າກ ພ ື້ນ ໃນ ກ ານ ປ ້ອ ງກ ັນ , ກ ຽມ ຄ ວ າມ ພ ້ອ ມ ແ ລ ະ ກ ານ ຕ ອ ບ ໂຕ ້ຕ ໍ່ໄພ ຂ ົ່ມ ຂ ູ່ດ ້ານ ສ ຸຂ ະພ າບ ໃນ ທ ົ່ວ ທ ຸກ ແ ຂ ວ ງ ເປ ີເຊ ັນ ຂ ອ ງຄ ວ າມ ສ າມ າດ ຂ ອ ງ IH R (% ) 3. d. 1 ຄ ວ າມ ອ າດ ສ າມ າດ ຂ ອ ງ IH R ແ ລ ະ ກ ານ ກ ຽມ ພ ້ອ ມ ເຫ ດ ກ ານ ສ ຸກ ເສ ີນ ດ ້ານ ສ ຸຂ ະພ າບ 9. 1 ກ ານ ເພ ີ່ມ ຂ ຶ້ນ ຂ ອ ງ ຄ ວ າມ ສ າມ າດ ຂ ອ ງ IH R ຂ ອ ງປ ະເ ທ ດ ຕ າມ ກ ານ ວ ັດ ແ ທ ກ ໂດ ຍ ດ ັດ ຊ ະນ ີ ປ ະກ ອ ບ ຂ ອ ງບ ົດ ລ າຍ ງາ ນ ປ ະຈ ໍາປ ີຂ ອ ງລ ັດ ພ າຄ ີ (S P A R ) - 53 % 20 22 ເຄ ື່ອ ງມ ືກ ານ ລ າຍ ງາ ນ ປ ະຈ ໍາປ ີແ ບ ບ ປ ະເ ມ ີນ ຜ ົນ ຕ ົວ ເອ ງຂ ອ ງລ ັດ ພ າຄ ີ IH R ແ ບ ບ ອ ີເລ ັກ ໂທ ຣ ນ ິກ . W H O ; 2 02 2. >5 3% ຈໍາ ນ ວ ນ ຫ ້ອ ງທ ົດ ລ ອ ງທ ີ່ມ ີກ ໍາລ ັງກ ານ ຜ ະລ ິດ A S T ໃນ ລ ະດ ັບ ຊ າດ ແ ລ ະ ລ ະດ ັບ ຍ ່ອ ຍ - 42 .1 ຈໍາ ນ ວ ນ ຫ ້ອ ງທ ົດ ລ ອ ງທ ີ່ມ ີ ກ ໍາລ ັງກ ານ ຜ ະລ ິດ A S T ໃນ ລ ະດ ັບ ຊ າດ ແ ລ ະ ລ ະດ ັບ ຍ ່ອ ຍ - 17 20 22 ບ ົດ ລ າຍ ງາ ນ ກ ານ ປ ະກ ັນ ສ ຸຂ ະພ າບ ພ າຍ ນ ອ ກ ແ ຫ ່ງຊ າດ (E Q A ) ສ ໍາລ ັບ ເຊ ື້ອ ແ ບ ັກ ທ ີເຣ ຍ ວ ິທ ະຍ າປ ະຈ ໍາປ ີ, ກ ະຊ ວ ງສ າ ທ າະ ລ ະນ ະສ ຸກ , ສ ປ ປ ລ າວ ; 2 02 2. 25 SD 2. 2 ກ ານ ປ ້ອ ງກ ັນ ແ ລ ະ ລ ຶບ ລ ້າງ ພ ະຍ າດ ເຂ ດ ຮ້ອ ນ ທ ີ່ສ າມ າດ ຕ ິດ ຕ ໍ່ກ ັນ ໄດ ້ ແ ລ ະ ຖ ືກ ລ ະເ ລ ີຍ ຢ ່າງ ຍ ືນ ຍ ົງ ກ ານ ຕ ິດ ເຊ ື້ອ ໄຂ ້ຍ ຸງຕ ໍ່ປ ະຊ າກ ອ ນ 1 00 0 ຄ ົນ 3. 3. 3 ກ ານ ຕ ິດ ເຊ ື້ອ ໄຂ ້ຍ ຸງຕ ໍ່ປ ະຊ າກ ອ ນ 10 00 ຄ ົນ 37 .1 ກ ານ ຕ ິດ ເຊ ື້ອ ໄຂ ້ຍ ຸງຕ ໍ່ ປ ະຊ າກ ອ ນ 1 00 0 ຄ ົນ - 0. 32 20 22 D H IS 2. ກ ະຊ ວ ງສ າທ າລ ະນ ະສ ຸກ ສ ປ ປ ລ າວ ; 2 02 3. 0. 08 ຈໍາ ນ ວ ນ ກ ານ ເສ ຍ ຊ ີວ ິດ ຈາ ກ ເຊ ື້ອ ໄຂ ້ຍ ຸງ 37 .2 ຈໍາ ນ ວ ນ ກ ານ ເສ ຍ ຊ ີວ ິດ ຈາ ກ ເຊ ື້ອ ໄຂ ້ຍ ຸງ 1 ແ ຜ ນ ຍ ຸດ ທ ະສ າດ ພ ະຍ າດ ໄຂ ້ຍ ຸງ ແ ຫ ່ງຊ າດ , ສ ປ ປ ລ າວ ປ ີ 2 02 1 - 20 25 . ກ ະຊ ວ ງສ າທ າລ ະນ ະສ ຸກ ; 2 02 0. 0 ຈໍາ ນ ວ ນ ກ ານ ເສ ຍ ຊ ີວ ິດ ຈາ ກ T B ເ ມ ື່ອ ທ ຽບ ກ ັບ ປ ີ 2 01 5 3. 3. 2 ກ ານ ຕ ິດ ເຊ ື້ອ T B ຕ ໍ່ປ ະຊ າກ ອ ນ 10 00 ຄ ົນ 36 .1 ກ ານ ເກ ີດ ພ ະຍ າດ ວ ັນ ນ ະ ໂຣ ກ ຕ ໍ່ປ ະຊ າກ ອ ນ 1 00 ,0 00 ຄ ົນ ຕ ໍ່ປ ີ 36 .2 ຈໍາ ນ ວ ນ ກ ານ ເສ ຍ ຊ ີ ວ ິດ ທ ີ່ ເກ ີດ ຈາ ກ ກ ານ ເປ ັນ ພ ະ ຍ າດ TB (ລ ວ ມ ທ ັງ ກ ານ ເສ ຍ ຊ ີ ວ ິດ ວ ັນ ນ ະ ໂ ລ ກ ໃນ ບ ັນ ດ າ ຜ ູ້ ຕ ິດ ເຊ ື້ອ H IV ) ຕ ໍ່ ປ ີ 41 .1 ກ ານ ຄ ຸ້ມ ຄ ອ ງກ ານ ປ ິ່ນ ປ ົວ ສ ໍາ ລ ັບ R R -T B ໃ ນ ປ ີທ ີ່ກ ໍານ ົດ TB ອ ັດ ຕ າກ ານ ປ ິ່ນ ປ ົວ ສ ໍາເ ລ ັດ 52 20 15 D H IS 2. ກ ະຊ ວ ງສ າທ າລ ະນ ະສ ຸກ ; 20 23 . ແ ຜ ນ ຍ ຸດ ທ ະສ າດ T B ແ ຫ ່ງຊ າດ , 2 02 1 - 20 25 . ກ ະຊ ວ ງສ າທ າລ ະນ ະສ ຸກ ; 2 02 0. >7 5% (1 3/ 10 0 00 0) ອ ັດ ຕ າກ ານ ຕ ິດ ເຊ ື້ອ T B ເ ມ ື່ອ ທ ຽບ ກ ັບ ປ ີ 2 01 5 18 2 20 15 >5 0% (9 1/ 10 0 00 0) ເປ ີເຊ ັນ ຂ ອ ງຄ ອ ບ ຄ ົວ ທ ີ່ໄດ ້ຮັບ ຜ ົນ ກ ະທ ົບ ຈາ ກ ກ ານ ຕ ິດ ເຊ ື້ອ T B ທ ີ່ຕ ້ອ ງປ ະເ ຊ ີນ ກ ັບ ຄ ວ າມ ເສ ຍ ຫ າຍ ຮ້າ ຍ ແ ຮງ ເນ ື່ອ ງຈ າກ ພ ະຍ າດ T B (% ) 62 % 20 19 0% 45 ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 ກ ານ ສ ົ່ງມ ອ ບ ຍ ຸດ ທ ະສ າດ ຕ ົວ ຊ ີ້ວ ັດ ລ ະດ ັບ ຊ າດ ຕ ົວ ຊ ີ້ວ ັດ S D G ຕ ົວ ຊ ີ້ວ ັດ G P W ຕ ົວ ຊ ີ້ວ ັດ U N S D C F ຂ ໍ້ມ ູນ ພ ື້ນ ຖ ານ ຂ ໍ້ມ ູນ ພ ື້ນ ຖ ານ ໃນ ປ ີ ແ ຫ ຼ່ງຂ ໍ້ມ ູນ ຄ າດ ໝ າຍ (2 02 8) SD 2. 2 ກ ານ ປ ້ອ ງກ ັນ ແ ລ ະ ລ ຶບ ລ ້າງ ພ ະຍ າດ ເຂ ດ ຮ້ອ ນ ທ ີ່ສ າມ າດ ຕ ິດ ຕ ໍ່ກ ັນ ໄດ ້ ແ ລ ະ ຖ ືກ ລ ະເ ລ ີຍ ຢ ່າງ ຍ ືນ ຍ ົງ ເປ ີ ເຊ ັນ ຂ ອ ງ ຜ ູ້ ຕ ິດ ເຊ ື້ອ H IV ທ ີ່ຮັບ ຊ າບ ສ ະ ຖ າ ນ ະ ພ າບ ຂ ອ ງ ຕ ົນ (% ) 3. 3. 1 ຈຳ ນ ວ ນ ຜ ູ້ຕ ິດ ເຊ ື້ອ H IV ລ າຍ ໃໝ ່ ຕ ໍ່ 1 ,0 00 ປ ະຊ າກ ອ ນ ທ ີ່ບ ໍ່ຕ ິດ ເຊ ື້ອ , ໂດ ຍ ເພ ດ , ອ າຍ ຸ ແ ລ ະ ປ ະຊ າກ ອ ນ ຫ ຼັກ 39 .1 ຈຳ ນ ວ ນ ຜ ູ້ຕ ິດ ເຊ ື້ອ H IV ລ າຍ ໃໝ ່ຕ ໍ່ 1 ,0 00 ປ ະຊ າກ ອ ນ ທ ີ່ ບ ໍ່ຕ ິດ ເຊ ື້ອ , ໂ ດ ຍ ເພ ດ , ອ າຍ ຸ ແ ລ ະ ປ ະຊ າກ ອ ນ ຫ ຼັກ 39 .2 ຈໍາ ນ ວ ນ ຜ ູ້ເສ ຍ ຊ ີວ ິດ ທ ີ່ ກ ່ຽວ ຂ ້ອ ງກ ັບ ເຊ ື້ອ H IV ເປ ີເຊ ັນ ຂ ອ ງ ປ ະຊ າກ ອ ນ ຫ ຼັກ (M S M , F S W ແ ລ ະ P W ID ) ທ ີ່ມ ີຄ ວ າມ ສ ່ຽງ ຕ ໍ່ກ ານ ຕ ິດ ເຊ ື້ອ H IV ມ ີກ ານ ເຂ ົ້າເ ຖ ິງກ ານ ບ ໍລ ິກ ານ ປ ້ອ ງກ ັນ ເຊ ື້ອ H IV ແ ບ ບ ຄ ົບ ວ ົງຈ ອ ນ 75 % 20 21 D H IS 2. ກ ະຊ ວ ງສ າທ າລ ະນ ະສ ຸກ ສ ປ ປ ລ າວ ; 2 02 3. ແ ຜ ນ ຍ ຸດ ທ ະສ າດ ແ ຫ ່ງຊ າດ ກ ່ຽວ ກ ັບ H IV /A ID S ແ ລ ະ S TI 2 02 1 - 20 30 . ກ ະຊ ວ ງສ າທ າລ ະນ ະສ ຸກ ສ ປ ປ ລ າວ ; 20 20 . 95 % ເປ ີເຊ ັນ ຂ ອ ງຜ ູ້ໃຫ ຍ ່ ແ ລ ະ ເດ ັກ ນ ້ອ ຍ ໃນ ກ ານ ປ ິ່ນ ປ ົວ ດ ້ວ ຍ ຢ າຕ ້ານ ໄວ ຣ ັສ ໃ ນ ບ ັນ ດ າຜ ູ້ໃຫ ຍ ່ທ ັງໝ ົດ ແ ລ ະ ເດ ັກ ນ ້ອ ຍ ທ ີ່ ຕ ິດ ເຊ ື້ອ H IV ໃ ນ ຕ ອ ນ ທ ້າຍ ຂ ອ ງໄ ລ ຍ ະ ກ ານ ລ າຍ ງາ ນ (% ) 75 % 20 21 95 % ເປ ີເຊ ັນ ແ ລ ະ ຈໍາ ນ ວ ນ ຜ ູ້ໃຫ ຍ ່ ແ ລ ະ ເດ ັກ ນ ້ອ ຍ ທ ີ່ຕ ິດ ເຊ ື້ອ H IV ທ ີ່ມ ີປ ະລ ິມ ານ ໄວ ຣ ັສ ທ ີ່ຖ ືກ ລ ະງ ັບ ເມ ື່ອ ສ ິ້ນ ສ ຸດ ໄລ ຍ ະ ເວ ລ າລ າຍ ງາ ນ (% ) - - - 97 % 20 21 D H IS 2. ກ ະຊ ວ ງສ າທ າລ ະນ ະສ ຸກ ສ ປ ປ ລ າວ ; 2 02 3. ແ ຜ ນ ຍ ຸດ ທ ະສ າດ ແ ຫ ່ງຊ າດ ກ ່ຽວ ກ ັບ H IV /A ID S ແ ລ ະ S TI 2 02 1 - 20 30 . ກ ະຊ ວ ງສ າທ າລ ະນ ະສ ຸກ ສ ປ ປ ລ າວ ; 20 20 . >9 5% ພ ະຍ າດ ຕ ັບ ອ ັກ ເສ ບ B ຕ ໍ່ປ ະຊ າກ ອ ນ 10 0, 00 0 ຄ ົນ 3. 3. 4 ພ ະຍ າດ ຕ ັບ ອ ັກ ເສ ບ B ຕ ໍ່ ປ ະຊ າກ ອ ນ 1 00 ,0 00 ຄ ົນ 38 .1 ພ ະຍ າດ ຕ ັບ ອ ັກ ເສ ບ B ຕ ໍ່ ປ ະຊ າກ ອ ນ 1 00 ,0 00 ຄ ົນ 38 .2 ຈໍາ ນ ວ ນ ຜ ູ້ເສ ຍ ຊ ີວ ີດ ທ ີ່ ກ ່ຽວ ຂ ້ອ ງກ ັບ ໄວ ຣ ັສ H B V ແ ລ ະ H C V - 96 1 20 22 ບ ົດ ລ າຍ ງາ ນ ພ ະຍ າດ ຕ ັບ ອ ັກ ເສ ບ ທ ົ່ວ ໂລ ກ . ອ ົງກ ານ W H O ; 2 02 2. TB C ຈໍາ ນ ວ ນ ປ ະຊ າກ ອ ນ ທ ີ່ຕ ້ອ ງກ ານ ມ າດ ຕ ະກ ານ ແ ກ ້ໄຂ ບ ັນ ຫ າພ ະຍ າດ ເຂ ດ ຮ້ອ ນ ທ ີ່ຖ ືກ ລ ະເ ລ ີຍ 3. 3. 5 ຈໍາ ນ ວ ນ ປ ະຊ າກ ອ ນ ທ ີ່ຕ ້ອ ງກ ານ ມ າດ ຕ ະກ ານ ແ ກ ້ໄຂ ບ ັນ ຫ າພ ະຍ າດ ເຂ ດ ຮ້ອ ນ ທ ີ່ຖ ືກ ລ ະເ ລ ີຍ 35 .1 ຈໍາ ນ ວ ນ ປ ະຊ າກ ອ ນ ທ ີ່ ຕ ້ອ ງກ ານ ມ າດ ຕ ະກ ານ ແ ກ ້ໄຂ ບ ັນ ຫ າພ ະຍ າດ ເຂ ດ ຮ້ອ ນ ທ ີ່ຖ ືກ ລ ະເ ລ ີຍ 35 .2 ຈໍາ ນ ວ ນ ປ ະເ ທ ດ ສ ະມ າຊ ິກ ທ ັງໝ ົດ ທ ີ່ມ ີພ ະຍ າດ ເຂ ດ ຮ້ອ ນ ທ ີ່ຖ ືກ ລ ະເ ລ ີຍ - 1 45 0 39 0 20 22 ແ ບ ບ ລ າຍ ງາ ນ ຮ່ວ ມ ເຄ ມ ີບ ໍາບ ັດ ດ ້ານ ປ ້ອ ງກ ັນ . ກ ະຊ ວ ງສ າທ າລ ະນ ະສ ຸກ ສ ປ ປ ລ າວ ; 2 02 3. 2 27 1 85 0 46 ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 ຜ ົນ ຮັບ ດ ້ານ ຍ ຸດ ທ ະສ າດ ຕ ົວ ຊ ີ້ວ ັດ ລ ະດ ັບ ຊ າດ ຕ ົວ ຊ ີ້ວ ັດ S D G ຕ ົວ ຊ ີ້ວ ັດ G P W ຕ ົວ ຊ ີ້ວ ັດ U N S D C F ຂ ໍ້ມ ູນ ພ ື້ນ ຖ ານ ຂ ໍ້ມ ູນ ພ ື້ນ ຖ ານ ໃນ ປ ີ ແ ຫ ຼ່ງຂ ໍ້ມ ູນ ຄ າດ ໝ າຍ (2 02 8) SD 2. 3 ກ ານ ເຈ ັບ ປ ່ວ ຍ ແ ລ ະ ກ ານ ເສ ຍ ຊ ີວ ິດ ຈາ ກ ພ ະຍ າດ ທ ີ່ບ ໍ່ສ າມ າດ ຕ ິດ ຕ ໍ່ແ ມ ່ນ ຫ ຼຸດ ລ ົງ ເປ ີເຊ ັນ ຂ ອ ງບ ັນ ດ າແ ຂ ວ ງທ ີ່ຈັດ ຕ ັ້ງ ປ ະຕ ິບ ັດ ກ ານ ປ ັບ ປ ຸງ La o P E N ທ ົ່ວ ປ ະເ ທ ດ (% ) 3. 4. 1 ອ ັດ ຕ າກ ານ ເສ ຍ ຊ ີວ ິດ ຈາ ກ ພ ະຍ າດ ຫ ຼອ ດ ເລ ືອ ດ ຫ ົວ ໃຈ , ມ ະເ ຮັງ , ເບ ົາຫ ວ ານ ຫ ຼື ພ ະຍ າດ ລ ະບ ົບ ທ າງ ເດ ີນ ຫ າຍ ໃຈ ຊ ໍ້າເ ຣ ື້ອ 21 .1 ອ ັດ ຕ າກ ານ ເສ ຍ ຊ ີວ ິດ ຈາ ກ ພ ະຍ າດ ຫ ຼອ ດ ເລ ືອ ດ ຫ ົວ ໃຈ , ມ ະເ ຮັງ , ເ ບ ົາ ຫ ວ ານ ຫ ຼື ພ ະຍ າດ ລ ະ ບ ົບ ທ າງ ເດ ີນ ຫ າຍ ໃຈ ຊ ໍ້າເ ຮື້ອ , ທ ີ່ວ ັດ ແ ທ ກ ຈາ ກ ຄ ວ າມ ໜ ້າຈ ະເ ປ ັນ ໄປ ໄດ ້ທ ີ່ຈະ ເສ ຍ ຊ ີວ ິດ ໃນ ຊ ່ວ ງ ອ າຍ ຸ 3 0 ແ ລ ະ 70 ປ ີ. - 0% 20 23 ບ ົດ ລ າຍ ງາ ນ ກ ານ ກ ວ ດ ສ ອ ບ ແ ຜ ນ ພ ັດ ທ ະນ າຂ ະແ ໜ ງສ າທ າລ ະນ ະສ ຸກ . ກ ະຊ ວ ງສ າທ າລ ະນ ະສ ຸກ ສ ປ ປ ລ າວ ; ( ໃນ ໜ ັງສ ືພ ິມ ). 80 % ຈັດ ຕ ັ້ງກ ານ ເຝ ົ້າລ ະວ ັງພ ະຍ າດ ທ ີ່ບ ໍ່ຕ ິດ ຕ ໍ່ ແ ຫ ່ງຊ າດ l N C D (% ) 0% 10 0% ອ ັດ ຕ າກ ານ ສ ູບ ຢ າ (% ) 3. a. 1 ອ ັດ ຕ າ ສ ່ວ ນ ໃຫ ຍ ່ ຂ ອ ງ ກ ານ ສ ູບ ຢ າ ໃນ ປ ະຈ ຸ ບ ັນ ຕ າມ ມ າດ ຕ ະຖ ານ ຂ ອ ງ ຜ ູ້ ອ າຍ ຸ 1 5 ປ ີ ຂ ຶ້ນ ໄປ 22 .1 ອ ັດ ຕ າ ສ ່ວ ນ ໃຫ ຍ ່ ຂ ອ ງ ກ ານ ສ ູບ ຢ າ ໃ ນ ປ ະຈ ຸ ບ ັນ ຕ າມ ມ າດ ຕ ະຖ ານ ຂ ອ ງ ຜ ູ້ ອ າຍ ຸ 1 5 ປ ີ ຂ ຶ້ນ ໄປ - 32 % 20 15 ກ ານ ສ ໍາຫ ຼວ ດ ຢ າສ ູບ ສ ໍາລ ັບ ຜ ູ້ໃຫ ຍ ່ ແ ຫ ່ງຊ າດ . ສ ະຖ າບ ັນ ເຂ ດ ຮ້ອ ນ ແ ລ ະ ກ ະຊ ວ ງສ າທ າລ ະນ ະສ ຸກ ສ ປ ປ ລ າວ ; 20 15 . 25 .9 % TB C ບ ູລ ິມ ະສ ິດ ດ ້ານ ຍ ຸດ ທ ະສ າດ 3 : ກ ານ ປ ົກ ປ ້ອ ງສ ຸຂ ະພ າບ ຈາ ກ ໄພ ຂ ົ່ມ ຂ ູ່ ເ ນ ື່ອ ງຈ າກ ກ ານ ປ ່ຽນ ແ ປ ງດ ິນ ຟ ້າອ າກ າດ ແ ລ ະ ສ ິ່ງແ ວ ດ ລ ້ອ ມ SD 3. 1 ກ ານ ປ ະເ ມ ີນ ແ ລ ະ ຫ ຼຸດ ຜ ່ອ ນ ຄ ວ າມ ສ ່ຽງ ດ ້ານ ສ ິ່ງແ ວ ດ ລ ້ອ ມ ຕ ໍ່ ສ ຸຂ ະພ າບ ອ ັດ ຕ າກ ານ ເສ ຍ ຊ ີວ ິດ ທ ີ່ເກ ີດ ຈາ ກ ມ ົນ ລ ະພ ິດ ທ າງ ອ າກ າດ ໃນ ອ າຄ ານ ແ ລ ະ ນ ອ ກ ອ າຄ ານ [ສ ະຖ ິຕ ິຕ ົວ ເລ ກ ຄ າດ ຄ ະເ ນ ກ ານ ເກ ີດ ພ ະຍ າດ ໃ ນ ໄລ ຍ ະ 10 ປ ີ] 3. 9. 1 ອ ັດ ຕ າກ ານ ເສ ຍ ຊ ີວ ິດ ທ ີ່ເກ ີດ ຈາ ກ ມ ົນ ລ ະພ ິດ ທ າງ ອ າກ າດ ໃນ ອ າຄ ານ ແ ລ ະ ນ ອ ກ ອ າຄ ານ (ຕ ໍ່ປ ະຊ າກ ອ ນ 10 0, 00 0 ຄ ົນ ) 43 .1 ອ ັດ ຕ າກ ານ ເສ ຍ ຊ ີວ ິດ ທ ີ່ ເກ ີດ ຈາ ກ ມ ົນ ລ ະພ ິດ ທ າງ ອ າກ າດ ໃນ ອ າຄ ານ ແ ລ ະ ນ ອ ກ ອ າຄ ານ ປ ີ 2 01 9 (ຕ ໍ່ ປ ະຊ າກ ອ ນ 1 00 ,0 00 ຄ ົນ , ຕ າມ ມ າດ ຕ ະຖ ານ ອ າຍ ຸ) - 19 5. 3 20 19 ຖ ານ ຂ ໍ້ມ ູນ ສ ັງເ ກ ດ ກ ານ ດ ້ານ ສ ຸຂ ະພ າບ ໂລ ກ [ຖ ານ ຂ ໍ້ມ ູນ ]. ອ ົງກ ານ W H O ; 20 23 . ບ ໍ່ມ ີ ກ ານ ກ ໍານ ົດ ເປ ົ້າໝ າຍ P M 2. 5 ມ ົນ ລ ະພ ິດ ທ າງ ອ າກ າດ , ຄ ່າ ສ ະເ ລ ່ຍ ຕ ໍ່ປ ີ (ໄ ມ ໂຄ ຣ ກ ຣ າມ ຕ ໍ່ ແ ມ ັດ ກ ້ອ ນ - µ g/ m 3) 11 .6 .2 ຄ ່າສ ະເ ລ ່ຍ ປ ະຈ ໍາປ ີຂ ອ ງຝ ຸ່ນ ລ ະອ ອ ງ ຂ ະໜ າດ ນ ້ອ ຍ (ເ ຊ ັ່ນ P M 2. 5 an d P M 10 ) ໃ ນ ຕ ົວ ເມ ືອ ງ (ອ ີງໃ ສ ່ຈໍາ ນ ວ ນ ປ ະຊ າກ ອ ນ ) - - ຄ ່າ ສ ະເ ລ ່ຍ ປ ະຈ ໍາ ປ ີຂ ອ ງ P M 2. 5 ແ ມ ່ນ 21 .1 5 µg / m 3 20 19 ຖ ານ ຂ ໍ້ມ ູນ ຄ ຸນ ນ ະພ າບ ອ າກ າດ ນ ອ ກ ອ າຄ ານ ຂ ອ ງອ ົງກ ານ W H O [ຖ ານ ຂ ໍ້ມ ູນ ]. ອ ົງກ ານ W H O ; 2 02 3. ບ ັນ ລ ຸ ຕ າມ ມ າດ ຕ ະ ຖ ານ ອ ົງກ ານ W HO ອ ັດ ຕ າກ ານ ເສ ຍ ຊ ີວ ິດ ເນ ື່ອ ງຈ າກ ນ ໍ້າ- ສ ຸຂ າພ ິບ ານ ບ ໍ່ປ ອ ດ ໄພ ແ ລ ະ ຂ າດ ກ ານ ຮັກ ສ າອ ານ າໄ ມ (ກ ານ ບ ໍລ ິກ ານ ດ ້ານ ນ ໍ້າ, ສ ຸຂ າພ ິບ ານ ແ ລ ະ ອ ະນ າໄ ມ (W A S H ) ສ ໍາລ ັບ ທ ຸກ ຄ ົນ ບ ໍ່ມ ີ ຄ ວ າມ ປ ອ ດ ໄພ ) 3. 9. 2 ອ ັດ ຕ າກ ານ ເສ ຍ ຊ ີວ ິດ ເນ ື່ອ ງຈ າກ ນ ໍ້າ- ສ ຸຂ າພ ິບ ານ ບ ໍ່ປ ອ ດ ໄພ ແ ລ ະ ຂ າດ ກ ານ ຮັກ ສ າອ ານ າໄ ມ (ກ ານ ບ ໍລ ິກ ານ ດ ້ານ ນ ໍ້າ, ສ ຸຂ າພ ິບ ານ ແ ລ ະ ອ ະນ າໄ ມ (W A S H ) ສ ໍາລ ັບ ທ ຸກ ຄ ົນ ບ ໍ່ມ ີຄ ວ າມ ປ ອ ດ ໄພ ) 43 .2 ອ ັດ ຕ າກ ານ ເສ ຍ ຊ ີວ ິດ ເນ ື່ອ ງຈ າກ ນ ໍ້າ- ສ ຸຂ າພ ິບ ານ ບ ໍ່ປ ອ ດ ໄພ ແ ລ ະ ຂ າດ ກ ານ ຮັກ ສ າອ ານ າໄ ມ (ກ ານ ບ ໍລ ິກ ານ ດ ້ານ ນ ໍ້າ, ສ ຸຂ າພ ິບ ານ ແ ລ ະ ອ ະນ າໄ ມ (W A S H ) ສ ໍາລ ັບ ທ ຸກ ຄ ົນ ບ ໍ່ມ ີ ຄ ວ າມ ປ ອ ດ ໄພ ) - 72 20 18 ຂ ໍ້ມ ູນ S D G ແ ບ ບ ເປ ີດ ຂ ອ ງ ສ ປ ປ ລ າວ [ຖ ານ ຂ ໍ້ມ ູນ ]. ສ ູນ ສ ະຖ ິຕ ິແ ຫ ່ງຊ າດ ; 2 02 1. ຫ ຼຸດ ລ ົງເ ຄ ີ່ງ ໜ ຶ່ງ 47 ຍຸດທະສາດການຮ່ວມມື ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ອົງການອະນາໄມໂລກ, ປີ 2024-2028 ຜ ົນ ຮັບ ດ ້ານ ຍ ຸດ ທ ະສ າດ ຕ ົວ ຊ ີ້ວ ັດ ລ ະດ ັບ ຊ າດ ຕ ົວ ຊ ີ້ວ ັດ S D G ຕ ົວ ຊ ີ້ວ ັດ G P W ຕ ົວ ຊ ີ້ວ ັດ U N S D C F ຂ ໍ້ມ ູນ ພ ື້ນ ຖ ານ ຂ ໍ້ມ ູນ ພ ື້ນ ຖ ານ ໃນ ປ ີ ແ ຫ ຼ່ງຂ ໍ້ມ ູນ ຄ າດ ໝ າຍ (2 02 8) SD 3. 2 ແ ກ ້ໄຂ ຄ ວ າມ ສ ່ຽງ ດ ້ານ ສ ຸຂ ະພ າບ ທ ີ່ພ ົວ ພ ັນ ກ ັບ ກ ານ ປ ່ຽນ ແ ປ ງດ ິນ ຟ ້າອ າກ າດ ໂ ດ ຍ ຜ ່ານ ລ ະບ ົບ ສ າທ າລ ະນ ະສ ຸກ ທ ີ່ສ າມ າດ ປ ັບ ຕ ົວ ເພ ື່ອ ຮັບ ມ ືກ ັບ ກ ານ ປ ່ຽນ ແ ປ ງ ດ ິນ ຟ ້າອ າກ າດ ແ ລ ະ ສ ້າງ ຄ ວ າມ ສ າມ າດ ໃຫ ້ກ າຍ ເປ ັນ ລ ະບ ົບ ສ າທ າລ ະນ ະສ ຸກ ທ ີ່ ປ ່ອ ຍ ອ າຍ ກ າກ ບ ອ ນ ຕ ໍ່າ ຈໍາ ນ ວ ນ ສ ະຖ ານ ບ ໍລ ິກ ານ ສ າທ າລ ະນ ະສ ຸກ ທ ີ່ທ ົນ ທ ານ ຕ ໍ່ ກ ານ ປ ່ຽນ ແ ປ ງດ ິນ ຟ ້າອ າກ າດ ໃນ 1 7 ແ ຂ ວ ງ - - 62 ແ ຫ ່ງໃ ນ 6 ແ ຂ ວງ 20 22 ກ ານ ປ ົກ ປ ້ອ ງສ ຸຂ ະພ າບ ພ າໃ ຕ ້ ສ ະພ າບ ກ ານ ປ ່ຽນ ແ ປ ງດ ິນ ຟ ້າອ າກ າດ . ອ ົງກ ານ W H O ປ ະຈ ໍາ ສ ປ ປ ລ າວ ; 20 23 . 10 0 ແຫ່ ງ ໃນ 1 7 ແຂ ວງ SD 3. 3 ປ ັບ ປ ຸງ ວ ຽກ ງາ ນ ດ ້ານ ນ ໍ້າ, ສ ຸຂ າພ ິບ ານ , ອ ະນ າໄ ມ (W A S H ) ແ ລ ະ ກ ານ ຄ ຸ້ມ ຄ ອ ງ ຂ ີ້ເຫ ຍ ື້ອ ໃນ ສ ະຖ ານ ທ ີ່ບ ໍລ ິກ ານ ສ າທ າລ ະນ ະສ ຸກ ສ ັດ ສ ່ວ ນ ຂ ອ ງສ ະຖ ານ ທ ີ່ບ ໍລ ິກ ານ ສ າທ າລ ະນ ະສ ຸກ ທ ີ່ສ າມ າດ ບ ໍລ ິກ ານ ຂ ັ້ນ ພ ື້ນ ຖ ານ ດ ້ານ W A S H ແ ລ ະ ກ ານ ຄ ຸ້ມ ຄ ອ ງຂ ີ້ເຫ ຍ ື້ອ ໃນ ສ ະຖ ານ ທ ີ່ ບ ໍລ ິກ ານ ສ າທ າລ ະນ ະສ ຸກ (% ) 6. 1. 1 ສ ັດ ສ ່ວ ນ ຂ ອ ງປ ະຊ າກ ອ ນ ທ ີ່ ຊ ົມ ໃຊ ້ກ ານ ບ ໍລ ິກ ານ ນ ໍ້າດ ື່ມ ທ ີ່ມ ີ ກ ານ ຄ ຸ້ມ ຄ ອ ງຢ ່າງ ປ ອ ດ ໄພ 6. 2. 1 ສ ັດ ສ ່ວ ນ ຂ ອ ງປ ະຊ າກ ອ ນ ທ ີ່ຊ ົມ ໃຊ ້ (ກ ) ກ ານ ບ ໍລ ິກ ານ ດ ້ານ ສ ຸຂ າພ ິບ ານ ທ ີ່ມ ີກ ານ ຄ ຸ້ມ ຄ ອ ງຢ ່າງ ປ ອ ດ ໄພ ແ ລ ະ (ຂ ) ສ ິ່ງອ ໍານ ວ ຍ ຄ ວ າມ ສ ະດ ວ ກ ໃນ ກ ານ ລ ້າງ ມ ື ທ ີ່ມ ີສ ະບ ູ ແ ລ ະ ນ ໍ້າ ກ ານ ບ ໍລ ິກ ານ ພ ື້ນ ຖ ານ : ພ າຍ ໃນ ປ ີ 2 02 5, ດ ້ານ ນ ໍ້າ 89 % , ດ ້ານ ສ ຸຂ າພ ິບ ານ 66 % , ດ ້ານ ກ ານ ອ ະນ າໄ ມ 64 % ແ ລ ະ ກ ານ ຄ ຸ້ມ ຄ ອ ງ ຂ ີ້ເຫ ຍ ື້ອ ໃນ ສ ະຖ ານ ທ ີ່ ບ ໍລ ິກ ານ ສ າທ າລ ະນ ະສ ຸກ 10 0% (ຕ ົວ ຊ ີ້ວ ັດ ໃນ ລ ະດ ັບ ສ າກ ົນ ແ ລ ະ ໃນ S D G ແ ມ ່ນ ຢ ່າງ ໜ ້ອ ຍ ຕ ້ອ ງມ ີກ ານ ບ ໍລ ິກ ານ ຂ ັ້ນ ພ ື້ນ ຖ ານ ດ ້ານ W A S H 80 % ໃ ນ ປ ີ 2 02 5 ແ ລ ະ 10 0% ໃ ນ ປ ີ 2 03 0) . - ນໍ້ າ: 70 % ສຸ ຂ າພ ິ ບ ານ : 2% ອ ານ າໄ ມ : 16 % ກ ານ ຄຸ້ ມ ຄ ອ ງ ຂີ້ ເຫ ຍ ື້ອ : 19 % 20 21 ກ ໍລ ະນ ີສ ຶກ ສ າໃ ນ ປ ະເ ທ ດ : ກ ານ ສ ໍາ ຫ ຼວ ດ W A S H ໃ ນ ສ ະຖ ານ ທ ີ່ບ ໍລ ິກ ານ ສ າທ າລ ະນ ະສ ຸກ ໃ ນ ສ ປ ປ ລ າວ 20 21 . ຫ ້ອ ງກ ານ ພ າກ ພ ື້ນ ປ າຊ ີຟ ິກ ຕ າເ ວ ັນ ນ ຕ ົກ ຂ ອ ງອ ົງກ ານ ອ ະນ າໄ ມ ໂລ ກ ; 20 23 . ນໍ້າ : >8 9% ສຸ ຂ າພິ ບ ານ : >6 6% ອ ານ າໄ ມ : >6 4% ກ ານ ຄຸ້ມ ຄ ອ ງ ຂີ້ເ ຫ ຍື້ອ : 10 0% 6. 1 ພ າຍ ໃນ ປ ີ 2 03 0, ໃ ຫ ້ທ ຸກ ຄ ົນ ເຂ ົ້າເ ຖ ິງນ ໍ້າດ ື່ມ ທ ີ່ປ ອ ດ ໄພ ແ ລ ະ ລ າຄ າ ທ ີ່ສ າມ າດ ຈ່າ ຍ ໄດ ້ ຢ ່າງ ເທ ົາທ ຽມ 6. 1. 1 ສ ັດ ສ ່ວ ນ ປ ະຊ າກ ອ ນ ທ ີ່ໃຊ ້ບ ໍລ ິກ ານ ນ ໍ້າດ ື່ມ ທ ີ່ມ ີກ ານ ຄ ຸ້ມ ຄ ອ ງຢ ່າງ ປ ອ ດ ໄພ 45 .1 ສ ັດ ສ ່ວ ນ ປ ະຊ າກ ອ ນ ທ ີ່ ໃຊ ້ບ ໍລ ິກ ານ ນ ໍ້າດ ື່ມ ທ ີ່ມ ີ ກ ານ ຄ ຸ້ມ ຄ ອ ງຢ ່າງ ປ ອ ດ ໄພ 17 .6 8% 20 20 ຂ ໍ້ມ ູນ [ຖ ານ ຂ ໍ້ມ ູນ ]. W H O /U N IC E F ໂຄ ງກ ານ ຕ ິດ ຕ າມ ຮ່ວ ມ ກ ັນ (J M P ); 20 22 . >9 5% A S T, ກ ານ ທ ົດ ສ ອ ບ ຄ ວ າມ ອ ່ອ ນ ໄຫ ວ ຂ ອ ງຢ າຕ ້ານ ເຊ ື້ອ ; e C R V S , ກ ານ ລ ົງທ ະບ ຽນ ພ ົນ ລ ະເ ຮືອ ນ ເອ ເລ ັກ ໂຕ ຣ ນ ິກ ແ ລ ະ ສ ະຖ ິຕ ິທ ີ່ສ ຳຄ ັນ ; E M R , ບ ັນ ທ ຶກ ທ າງ ກ ານ ແ ພ ດ ເອ ເລ ັກ ໂຕ ຣ ນ ິກ ; F S W , ເ ພ ດ ຍ ິງ; H B V , ເ ຊ ື້ອ ໄວ ຣ ັສ ຕ ັບ ອ ັກ ເສ ບ B ; H C V , ເ ຊ ື້ອ ໄວ ຣ ັສ ຕ ັບ ອ ັກ ເສ ບ C ; H C W M , ກ ານ ຈັດ ກ ານ ຂ ີ້ເຫ ຍ ື້ອ ຈາ ກ ກ ານ ເບ ີ່ງແ ຍ ງສ ຸຂ ະພ າບ ; H M IS , ລ ະບ ົບ ຂ ໍ້ມ ູນ ຂ ່າວ ສ ານ ກ ານ ຄ ຸ້ມ ຄ ອ ງສ ຸຂ ະພ າບ ; H TM N , H IV / ວ ັນ ນ ະໂ ລ ກ / ໄຂ ້ຍ ຸງ / ພ ະຍ າດ ເຂ ດ ຮ້ອ ນ ທ ີ່ຖ ືກ ລ ະເ ລ ີຍ ; I H R , ກ ົດ ລ ະບ ຽບ ສ ຸຂ ະພ າບ ສ າກ ົນ ; L ao P E N , ຊ ຸດ ກ ານ ແ ຊ ກ ແ ຊ ງພ ະຍ າດ ທ ີ່ບ ໍ່ຕ ິດ ຕ ໍ່ທ ີ່ຈໍາ ເປ ັນ ສ ໍາລ ັບ ກ ານ ເບ ີ່ງແ ຍ ງສ ຸຂ ະພ າບ ໃນ ເບ ື້ອ ງຕ ົ້ນ ; M O H A , ກ ະຊ ວ ງພ າຍ ໃນ ; M S M , ຜ ູ້ຊ າຍ ທ ີ່ມ ີເພ ດ ສ ໍາພ ັນ ກ ັບ ຜ ູ້ຊ າຍ ; N C D , ພ ະຍ າດ ບ ໍ່ຕ ິດ ຕ ໍ່; P M , ຝ ຸ່ນ ລ ະອ ອ ງ; P W ID , ຜ ູ້ທ ີ່ສ ັກ ຢ າ; R R -T B , r ifa m pi ci n- ວ ັນ ນ ະໂ ລ ກ ທ ີ່ດ ື້ຢ າ; S D G , ເ ປ ົ້າໝ າຍ ກ ານ ພ ັດ ທ ະນ າແ ບ ບ ຍ ືນ ຍ ົງ; S TI , ພ ະຍ າດ ຕ ິດ ຕ ໍ່ທ າງ ເພ ດ ສ ໍາພ ັນ ; ວ ັນ ນ ະໂ ລ ກ , ວ ັນ ນ ະໂ ລ ກ ; T B C , ໄ ດ ້ຮັບ ກ ານ ຢ ືນ ຢ ັນ ; U N FP A , ກ ອ ງທ ຶນ ປ ະຊ າກ ອ ນ ຂ ອ ງສ ະຫ ະປ ະຊ າຊ າດ ; U N IC E F, ກ ອ ງທ ຶນ ເດ ັກ ຂ ອ ງສ ະຫ ະປ ະຊ າຊ າດ ; U N S D C F, ກ ອ ບ ກ ານ ຮ່ວ ມ ມ ືກ ານ ພ ັດ ທ ະນ າແ ບ ບ ຍ ືນ ຍ ົງຂ ອ ງສ ະຫ ະປ ະຊ າຊ າດ ; W A S H , ກ ານ ສ ະໜ ອ ງນ ໍ້າ, ສ ຸຂ ະພ ິບ ານ ແ ລ ະ ອ ະນ າໄ ມ ; W H O , ອ ົງກ ານ ອ ະນ າໄ ມ ໂລ ກ .