ԸՆՏՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԴԻՏՈՐԴԱԿԱՆ ԱՌԱՔԵԼՈՒԹՅՈՒՆ Հայաստանի Հանրապետության խորհրդարանական ընտրություններ 7 հունիսի 2026թ․ ՀԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆ ՆԱԽՆԱԿԱՆ ԱՐԴՅՈՒՆՔՆԵՐԻ և ԵԶՐԱԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ ՆԱԽՆԱԿԱՆ ԵԶՐԱԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ 2026 թվականի հունիսի 7-ի խորհրդարանական ընտրությունները ընտրողներին ապահովել են քաղաքական այլընտրանքների միջև իրական ընտրություն կատարելու հնարավորությամբ՝ ընդհանուր առմամբ լավ կազմակերպված գործընթացի պայմաններում։ Քարոզարշավի ընթացքում արձանագրվել է արտերկրից ուղղակի ճնշում՝ առևտրային սահմանափակումների խստացման և անվտանգության սպառնալիքների տեսքով, որը նպատակ ուներ հօգուտ ընդդիմադիր ուժերի ոչ պատշաճ կերպով ազդել ընտրողների վրա։ Քարոզարշավն աչքի է ընկել բարձր առճակատմամբ և պառակտող հռետորաբանությամբ, ինչպես նաև ձայների գնման և ընտրական այլ խախտումների վերաբերյալ մեղադրանքներով, որոնք հանգեցրել են ընդդիմության թեկնածուների և ակտիվիստների նկատմամբ բազմաթիվ քրեական վարույթների հարուցմանը, ինչի հետևանքով ընդդիմության բազմաթիվ աջակիցներ ձեռնպահ են մնացել քարոզարշավին ակտիվ մասնակցելուց։ Այս հանգամանքները, ինչպես նաև պետական հատվածի աշխատակիցների նկատմամբ իշխող կուսակցության միջոցառումներին մասնակցելու նպատակով գործադրված ճնշումները և վերջերս ներդրված սոցիալական և տնտեսական միջոցառումները, մտահոգություններ են առաջացրել քարոզչություն իրականացնելու հնարավորությունների հավասարության առնչությամբ։ Իրավական դաշտը ստեղծում է ժողովրդավարական ընտրությունների ա նցկացման ամուր հիմք, իսկ ընտրական վարչարարությունը վայելել է շահագրգիռ կողմերի վստահությունը։ Նախընտրական ֆինանսավորման նկատմամբ անբավարար վերահսկողությունը և կարգավորումը սահմանափակել են թափանցիկությունը և հանրային վերահսկողության հնարավորությունները։ Անկողմնակալ և վստահելի տեղեկատվություն ստանալու ընտրողների հնարավորությունների վրա բացասաբար են ազդել բևեռացված մեդիա միջավայրը, կողմնակալ լրատվական լուսաբանումը և մանիպուլյատիվ բովանդակության կիրառմամբ պառակտող առցանց քարոզարշավը։ Ընտրության օրվա գործընթացները՝ դիտարկված ընտրատեղամասերի ճնշող մեծամասնությունում, ստացել են առավելապես դրական գնահատական։ Ընտրություններն անցկացվել են բազմակարծիք և խիստ բևեռացված միջավայրում : Քաղաքական բանավեճերը կենտրոնացած էին «խաղաղություն, թե՞ պատերազմ» երկընտրանքի շուրջ ձևավորված պառակտող նարատիվների , Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև «Խաղաղության և միջպետական հարաբերությունների հաստատման մասին համաձայնագրի» իրականացման, շարունակվող սահմանադրական բարեփոխումների, ինչպես նաև երկրի ապագա աշխարհաքաղաքական կողմնորոշման վերաբերյալ մրցակցող տեսլականների շուրջ։ Ընտրություններից առաջ այս պառակտումը շահարկվել է որպես ուղղակի ճնշման և արտաքին միջամտության հիմք․ Ռուսաստանի Դաշնության պաշտոնատար անձինք սպառնացել են տնտեսական և անվտանգության ոլորտներում հետևանքներով, եթե Հայաստանը որոշի խորացնել հարաբերությունները Եվրոպական միության հետ։ Սա տեղի է ունեցել Հայաստանի դեմ ուղղված հիբրիդային սպառնալիքների աճի և համակարգված արտաքին ազդեցության գործողությունների վերաբերյալ ավելի վաղ հրապարակված հաղորդումների ֆոնին։ Իրավիճակն առավել բևեռացվել է կառավարության և Հայ Առաքելական Եկեղեցու առաջնորդության միջև առկա լարվածությամբ, ինչպես նաև մի շարք հայտնի ընդդիմադիր և կրոնական գործիչների նկատմամբ հարուցված քրեական վարույթներով, ներառյալ նախնական
Ընտրությունների միջազգային դիտորդական առաքելություն Էջ․ 2 Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններ, 7 հունիսի 2026թ ․ Հայտարարություն նախնական արդյունքների և եզրակացությունների վերաբերյալ կալանքի կիրառմամբ, որոնք, ի թիվս այլ նպատակների, ուղղված էին սահմանադրական կարգը իշխանության բռնի զավթումից պաշտպանելուն։ Ընտրություններն անցկացվել են վերանայված իրավական կարգավորումների հիման վրա, որ ն ապահովում է ժողովրդավարական ընտրությունների համար ամուր հիմք և անդրադառնում է ԺՀՄԻԳ-ի և Եվրոպայի խորհրդի «Իրավունքի միջոցով ժողովրդավարություն հանուն» եվրոպական հանձնաժողովի (Վենետիկի հանձնաժողով) մի շարք նախկինում ներկայացված առաջարկություններին։ Փոփոխությունների մեծ մասն ընդունվել է 2021-2024 թվականներին իրականացված լայնածավալ հանրային քննարկում ներից հետո, մինչդեռ 2026 թվականին կատարված որոշ լրացուցիչ փոփոխություններ ներդրվ ել են արագացված կարգով, սահմանափակ քննարկումների պայմաններում և առանց քաղաքական ուժերի լայն աջակցության, ընդ որում դրանցից մի քանիսն ընդունվել են ընտրությունների նշանակումից հետո, ինչը հակասում է ԵԱՀԿ պարտավորություններին և միջազգային լավագույն փորձին: Փոփոխությունների մեծամասնության արդյունքում բարելավել է իրավական դաշտը, սակայն օրենսդրությունում դեռևս պահպանվում են որոշ բացեր և երկիմաստություններ, իսկ ԺՀՄԻԳ-ի և Վենետիկի հանձնաժողովի մի շարք առաջարկություններ շարունակում են մնալ չիրականացված։ Ընտրությունների վարչարարությունը իրականացնող մարմինը ապահովել է տեխնիկական նախապատրաստական աշխատանքներ ի իրականացումը պրոֆեսիոնալ և արդյունավետ կերպով և վայելել է շահագրգիռ կողմերի վստահությունը իր տեխնիկական կարողությունների նկատմամբ։ Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի (ԿԸՀ) և ընտրատարածքային ընտրական հանձնաժողովների (ԸԸՀ) նիստերը, որպես կանոն, բաց են եղել դիտորդների համար և առցանց հեռարձակվել են, իսկ համապատասխան որոշումները հրապարա կվել են ժամանակին, ինչը նպաստել է թափանցիկությանը։ Որոշ դեպքերում բովանդա կային քննարկումների սահմանափակ լինելը նվազեցրել է որոշումների կայացման գործընթացի թափանցիկությունը: Ընտրությունների վարչարարությունը իրականացնող մարմինը էական քայլեր է ձեռնարկել տեղամասային ընտրական հանձնաժողովների (ՏԸՀ) անդամների վերապատրաստման բարելավման ուղղությամբ և իրականացրել է ընտրողների իրազեկման համապարփակ միջոցառումներ, որոնց տեսանելիությունը տարբեր շրջաններում տարբեր էր: Չնայած գործընթացի ընդհանուր հասանելիության բարելավմանն ուղղված ջանքերին՝ բազմաթիվ ընտրական տեղամասեր շարունակում էին մնալ ոչ հասանելի հաշմանդամություն ունեցող ընտրողների համար։ Ընտրողների վերջնական ցուցակում ընդգրկված էր 2,503,976 ընտրող։ Ընտրողների գրանցման գործընթացը, ընդհանուր առմամբ, եղել է ներառական և վայելել է հանրության վստահությունը, իսկ ընտրողներին տրամադրվել են բավարար հնարավորություններ՝ ստուգելու իրենց տվյալները և ներկայացնել ուղղումների պահանջներ: Թեև ընտրություններից առաջ ընտրացուցակներում ընդգրկվել են շուրջ 20,101 վերջերս Հայաստանի քաղաքացիություն ստացած տեղահանված հայ փախստականներ, ևս 6,000 դիմում ընտրության օրվա դրությամբ մնացել էր չքննված։ Որոշ շահագրգիռ կողմեր դա վերագրել են դանդաղ և բյուրոկրատական ընթացակարգերին, ինչի հետևանքով այդ դիմորդները զրկվել են քվեարկելու հնարավորությունից։ Ի հեճուկս միջազգային չափանիշներին և ԺՀՄԻԳ-ի և Վենետիկի հանձնաժողովի կողմից նախկինում ներկայացված առաջարկություններին՝ դատարանի որոշմամբ անգործունակ ճանաչված քաղաքացիները զրկվել են ընտրելու իրավունքից։ Թեկնածուների գրանցումն իրականացվել է ներառական և բաց եղանակով։ Սակայն երկքաղաքացիություն ունեցող անձանց նկատմամբ սահմանված սահմանափակումները և դրանց հետ կապված քրեական պատասխանատվությունը, ինչպես նաև երկարատև ռեզիդենտության և լեզվի իմացության պահանջները չեն համապատասխանում Եվրոպայի խորհրդի և այլ միջազգային չափանիշներին և լավագույն փորձին։ Անհատ թեկնածությունների
Ընտրությունների միջազգային դիտորդական առաքելություն Էջ․ 3 Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններ, 7 հունիսի 2026թ ․ Հայտարարություն նախնական արդյունքների և եզրակացությունների վերաբերյալ առաջադրումը թույլատրված չէ, ինչը հակասում է ԵԱՀԿ պարտավորություններին։ Տարբեր ինքնաբացարկներից, այդ թվում մի ամբողջ թեկնածուների ցուցակի ինքնաբացարկից հետո, ընտրություններին մասնակցելու համար գրանցվել է ընդհանուր 18 քաղաքական ուժ (16 կուսակցություն և 2 դաշինք) և 1,938 թեկնածու։ Քարոզարշավը եղել է ակտիվ և հիմնականում խաղաղ, սակայն կրել է խիստ բևեռացված և առճակատային բնույթ՝ զուգորդված սադրիչ հռետորաբանության բազմակի կիրառմամբ, այդ թվում՝ իշխող կուսակցության ցուցակը գլխավորող թեկնածուի կողմից։ Այն կենտրոնացած էր խաղաղության, Ադրբեջանի հետ հարաբերությունների, տարածաշրջանային կայունության, տնտեսության և կոռուպցիայի դեմ պայքարի հարցերի շուրջ ուղերձների վրա, ընդ որում մի շարք օտարերկրյա քաղաքական գործիչներ հրապարակային միջամտություններ և աջակցություն էին ցուցաբերում իշխող կուսակցության օգտին։ Քարոզարշավի ողջ ընթացքում զգալի տեղ է զբաղեցրել Ռուսաստանի Դաշնության կողմից գործադրված ուղղակի ճնշումը՝ արտահայտված առևտրային սահմանափակումների աստիճանական խստացմամբ և ընտրությունների արդյունքների հետ պայմանավորված երկրի ապագա տնտեսական կայունության ը և անվտանգությանը վերաբերող սպառնալիքներով։ ԺՀՄԻԳ ԸԴԱ-ն տեղական մակարդակում վարչական ռեսուրսների համակարգային չարաշահում չի արձանագրել, սակայն դիտարկել և ստացել է բազմաթիվ հաղորդումներ, որոնցից մի քանիսը գնահատել է որպես արժանահավատ, իշխող կուսակցության նախընտրական միջոցառումներին մասնակցելու նպատակ ով ընտրողների նկատմամբ ճնշումների վերաբերյալ։ Այս հանգամանքը, ինչպես նաև վերջերս ներդրված կամ նախաձեռնված սոցիալական և տնտեսական միջոցառումները, առավելություն են ստեղծել իշխող կուսակցության համար և խաթարել են քարոզչություն իրականացնելու հավասար հնարավորությունները, ինչը հակասում է ԵԱՀԿ պարտավորություններին։ Միևնույն ժամանակ, առկա էին մի քանի պնդումներ, ըստ որոնց՝ որոշ տնտեսական դերակատարներ ճնշում են գործադրել ընտրողների վրա՝ ի շահ ընդդիմադիր կուսակցությունների։ Հնչել են բազմաթիվ մեղադրանքներ ընտրկաշառքների և ընտրական այլ խախտումների վերաբերյալ, որոնք իշխանություններն ակտիվորեն քննության են առել։ Սակայն այդ քննություններ ը հիմնական ընդդիմադիր կուսակցությունների կողմնակիցների և թեկնածուների մոտ ձևավորել են օրենքի ընտրովի կիրառման ընկալում և մտահոգություններ առաջացրել քարոզարշավի հետագա ընթացքի վերաբերյալ: Առցանց քարոզչությունը բավականին լայնորեն տարածված էր, սակայն դրա կարգավորումը սահմանափակվում էր միայն քարոզչական բովանդակության և վճարովի քաղաքական գովազդը նշելու պահանջներով, ինչը սահմանափակում էր թափանցիկության և վերահսկողության հնարավորությունները։ Առցանց քարոզարշավ ն իր բնույթով եղել է առճակատ ային և պառակտող՝ ուղեկցվելով կուսակցությունների (կուսակցությունների դաշինքների) կողմից միմյանց հասցեին օտարերկրյա միջամտության և օտար պետությունների հետ կապերի վերաբերյալ փոխադարձ մեղադրանքներով։ Որոշ թեկնածուներ և երրորդ կողմ հանդիսացող օգատատերերի հաշիվներ իրենց քաղաքական մրցակիցներին վարկաբեկելու նպատակով տարածել են արհեստական բանականությամբ ստեղծված մանիպուլյատիվ բովանդակություն, որը հետագայում լայնորեն տարածվել է առցանց հարթակներում։ ԺՀՄԻԳ ԸԴԱ -ն արձանագրել է կեղծ և ոչ իրական հաշիվների կողմից կառավարության և ընտրական գործընթացի վարկաբեկման նպատակով տարածված մանիպուլյատիվ և կեղծ բովանդակություն, թեև դա նախընտրական քննարկումներում նշանակալի դեր չի խաղացել։ Սա համահունչ է փաստերի ստուգմամբ զբաղվող մի շարք կազմակերպությունների եզրակացությունների հետ, որոնց համաձայն զգալիորեն աճել են համակարգված ապատեղեկատվական գործողությունները, որոնք, ըստ այդ կազմակերպությունների, գալիս էին արտերկրից։ Ընդհանուր առմամբ, իշխանությունները ձեռնարկել են զգալի քայլեր՝ իրենց պատրաստվածության մակարդակը բարձրացնելու, միջգերատեսչական և միջկառավարական համագործակցությունը ամրապնդելու և խնդիրների մասին առցանց հարթակներին տեղեկացնելու ուղղությամբ։ Սակայն այդ ջանքերի թափանցիկությունը և արդյունավետությունը սահմանափակվել է բացահայտված
Ընտրությունների միջազգային դիտորդական առաքելություն Էջ․ 4 Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններ, 7 հունիսի 2026թ ․ Հայտարարություն նախնական արդյունքների և եզրակացությունների վերաբերյալ ապատեղեկատվական դեպքերի և դրանց արձագանքման նպատակով ձեռնարկված միջոցների վերաբերյալ հանրամատչելի տեղեկատվության բացակայության պատճառով։ Չնայած ընտրությունների վարչարարությունը իրականացնող մարմինների և խորհրդարանի համար սահմանված գենդերային քվոտաներին, ինչպես նաև ղեկավար մարմիններում գենդերային հավասարակշռություն պահպանող կուսակցությունների համար նախատեսված ֆինանսական խթանների ներդրման ը՝ կանանց մասնակցությունը հանրային և քաղաքական կյանքում շարունակում է մնալ ցածր մակարդակի վրա: Ընտրական ցուցակում առնվազն 30 տոկոս յուրաքանչյուր սեռի ներկայացուցիչ ունենալու պահանջին համապատասխան՝ կանայք կազմել են թեկնածուների 37.3 տոկոսը, սակայն ընտրական ցուցակներից ոչ մեկը կին չի գլխավորել։ Նախընտրական ֆինանսավորման իրավական կարգավորումների օրենսդրական դաշտում կատարված փոփոխություններով ընդլայնվել է նախընտրական ծախսերի սահմանումը, բարձրացվել են նվիրատվությունների և ծախսերի սահմանաչափերը, ինչպես նաև վերաբաշխվել են վերահսկողական լիազորությունները։ Այնուամենայնիվ, ընտրական օրենսդրությունում և դրա կիրառման շրջանակներում շարունակում են պահպանվել մի շարք բացեր, որոնք սահմանափակում են կուսակցությունների և նախընտրական ֆինանսավորման թափանցիկությունը և հաշվետվողականությունը: Նախընտրական քարոզարշավին նախորդող ժամանակահատվածում կատարված զգալի ծախսերի վրա չէին տարածվում հաշվետվությունների ներկայացման պահանջները և թույլատրելի ծախսերի սահմանաչափերը։ Երրորդ կողմերի կողմից իրականացվող քարոզչությունը կարգավորված չէր, իսկ կանխիկ նվիրատվությունների վերաբերյալ կանոնները չէին ապահովում դրանց հետագծելիությունը։ Թեև իրավաբանական անձանց, օտարերկրյա և անանուն աղբյուրներից ստացվող նվիրատվություններն արգելված են, իշխող կուսակցության քաղաքականությունը խթանող բարձրարժեք միջոցառումների կորպորատիվ հովանավորումը մտահոգություններ է առաջացրել բիզնես և քաղաքական շահերի սերտաճման վերաբերյալ։ Վերահսկիչ- վերստուգիչ ծառայությունը և Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովը ստացել են բանկային քաղվածքները և հրապարակել ընտրություններին մասնակցող սուբյեկտների հաշվետվությունները, սակայն այդ տեղեկատվությունը ներկայացված չէր որոնելի կամ օգտագործողի համար հարմար ձևաչափով, ինչը սահմանափակել է հանրային վերահսկողության հնարավորությունները: Քարոզարշավի ընթացքում Հակակոռուպցիոն կոմիտեն քննություն է իրականացրել կուսակցությունների հետ փոխկապակցված բարեգործական հիմնադրամների և կուսակցությունների նվիրատուների առնչությամբ։ Սակայն նշված անձանց ընտրության օրենքով սահմանված չափանիշների բացակայությունը մտահոգություններ է առաջացրել ընտրողական և քաղաքական շարժառիթներով պայմանավորված մոտեցման հնարավորության վերաբերյալ։ Սահմանադրությունը երաշխավորում է արտահայտվելու ազատությունը և լրատվամիջոցների ազատությունը։ Լրատվական միջավայրը բազմակարծիք է, սակայն շարունակում է մնալ բևեռացված և սահմանափակված՝ գովազդային շուկայի կրճատման և դրա նեղ կենտրոնացվածության պատճառով, ինչը խաթարում է լրատվամիջոցների ֆինանսական կայունությունը և դրանք խոցելի է դարձնում քաղաքական ազդեցության նկատմամբ, մինչդեռ լրատվամիջոցների սեփականատերերի վերաբերյալ տեղեկատվության թափանցիկության վերաբերյալ իրավական պահանջները շարունակում են մնալ անբավարար։ Թեև զրպարտությունը և վիրավորանքը ապաքրեականացված են, նախընտրական ժամանակահատվածում մի շարք լրագրողներ բախվել են զրպարտության վերաբերյալ քաղաքացիական հայցերի, բանավոր հարձակումների, սպառնալիքների և իրենց գործունեությանը խոչընդոտելու դեպքերի, ինչը բացասաբար է ազդել քաղաքական թեմաներով լուսաբանման միջավայրի վրա։ ԺՀՄԻԳ ԸԴԱ-ի կողմից իրականացված լրատվամիջոցների մոնիտորինգը ցույց է տվել, որ լրատվամիջոցների մեծ մասն օգտագործվել է ընտրություններին
Ընտրությունների միջազգային դիտորդական առաքելություն Էջ․ 5 Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններ, 7 հունիսի 2026թ ․ Հայտարարություն նախնական արդյունքների և եզրակացությունների վերաբերյալ մասնակցող կուսակցությունների (կուսակցությունների դաշինքների) կողմից՝ փոխադարձ վիրավորանքները և պառակտող քարոզչական հռետորաբանությունը տարածելու նպատակով՝ քիչ ուշադրություն դարձնելով նրանց ծրագրերի բովանդակային վերլուծությանը։ Հանրային հեռուստաընկերությունը կատարել է յուրաքանչյուր կուսակցությանը (կուսակցությունների դաշինքին) 90 րոպե անվճար եթերաժամ տրամադրելու վերաբերյալ իր իրավական պարտավորությունը, սակայն միաժամանակ ցուցաբերել է ակնհայտ կողմնակալություն՝ հօգուտ իշխող կուսակցության, ինչը հակասում է նրա իրավական պարտավորություններին և հանրային առաքելությանը։ Մի շարք մասնավոր լրատվամիջոցներ բացասական լույսի ներքո են ներկայացրել կառավարությանը և բարենպաստ լուսաբանում են ապահովել ընտրված ընդդիմադիր կուսակցությունների (կուսակցությունների դաշինքների) համար։ Այս բոլոր հանգամանքները միասին սահմանափակել են ընտրողների իրազեկված ընտրություն կատարելու հնարավորությունը։ Ընտրական վեճերի լուծման իրավական շրջանակը նախատեսում է արդյունավետ վարչական և դատական վերանայում, սակայն բողոք ներկայացնելու իրավասություն ունեցող անձանց շրջանակը շարունակում է մնալ անհարկի նեղ, ինչը հակասում է միջազգային լավագույն փորձին և ԺՀՄԻԳ-ի և Վենետիկի հանձնաժողովի նախկին առաջարկություններին։ ԿԸՀ -ն հրապարակային նիստերում և թափանցիկ ընթացակարգով քննել է հինգ բողոք: Բոլոր բողոքները մերժվել են։ Վարչական դատարան է ներկայացվել 57 բողոք, որոնց մեծ մասը դատարանը քննել է դռնբաց նիստերում, օրենքով սահմանված ժամկետներում և թափանցիկ եղանակով։ Օրենսդրությունը նախատեսում է տեղական և միջազգային դիտարկում, ինչպես նաև ընտրություններին մասնակցող կուսակցությունների (կուսակցությունների դաշինքների) ներկայացուցիչների կողմից իրականացվող դիտարկում։ ԿԸՀ-ն գրանցել է 13 տեղական դիտորդական կազմակերպություն և 8 միջազգային դիտորդական կազմակերպություն, ինչը նպաստել է թափանցիկությանը։ Թեև վերջին օրենսդրական փոփոխությունները, որոնք միտված էին կանխելու քաղաքական կուսակցությունների հետ փոխկապակցված կազմակերպությունների կողմից դիտարկման ի րականացումը, ընդհանուր առմամբ դիտորդների կողմից դրական են գնահատվել, այնուամենայնիվ դեռևս առկա են մտահոգություններ առ այն, որ գրանցված որոշ կազմակերպություններ շարունակում են մնալ ընտրություններին մասնակցող կուսակցությունների (կուսակցությունների դաշինքների) հետ փոխկապակցված։ Ընտրության օրը անցել է կազմակերպված և հանգիստ, չնայած իշխանությունների կողմից հաղորդված ընտրական իրավախախտումների վերաբերյալ մի շարք քրեական մեղադրանքներին և քննություններին։ Ընտրատեղամասերի բացման և քվեարկության գործընթացները , դիտարկումների ճնշող մեծամասնության շրջանակներում՝ գնահատվել են դրական։ ՏԸՀ-ները հիմնականում պահպանել են սահմանված ընթացակարգերը, իսկ ընտրողների նույնականացման սարքերը աշխատել են արդյունավետ կերպով։ Կանայք լայնորեն ներկայացված էին ՏԸՀ-ներում, այդ թվում՝ նախագահների պաշտոններում, սակայն մատչելիությունը շարունակում էր մնալ լուրջ խնդիր։ Գործընթացն ընդհանուր առմամբ եղել է թափանցիկ և արդյունավետ, թեև որոշ ընտրատեղամասերում արդյունավետության վրա բացասաբար են ազդել գերբեռնվածությունը, ոչ պատշաճ դասավորությունը, առանձին ընթացակարգային սխալները և ընտրական գործընթացի մասնակիցների վստահված անձանց միջամտությունը։ Քվեարկության գաղտնիությունը հիմնականում պահպանվել է, իսկ արձանագրված խախտումները մեծամասամբ պայմանավորված են եղել ընտրողների կողմից ընթացակարգերի ոչ բավարար ըմբռնմամբ և գերբեռնվածությամբ։ Փակման և ձայների հաշվարկի գործընթացները գնահատվել են դրական, թեև առանձին դեպքերում արձանագրվել են ընթացակարգային անհամապատասխանություններ։ Հղում անելով կիբեռանվտանգության հետ կապված մտահոգություններին՝ ԿԸՀ-ն հանձնարարել է ԸԸՀ-ներին սահմանափակել դիտորդների
Ընտրությունների միջազգային դիտորդական առաքելություն Էջ․ 6 Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններ, 7 հունիսի 2026թ․ Հայտարարություն նախնական արդյունքների և եզրակացությունների վերաբերյալ հասանելիությունը արդյունքների վերաբերյալ տվյալների մուտքագրման գործընթացին 38 ԸԸՀ- ներից 11- ում, ինչը նվազեցրել է գործընթացի թափանցիկությունը։ ՆԱԽՆԱԿԱՆ ԵԶՐԱՀԱՆԳՈՒՄՆԵՐ Նախապատմություն և Քաղաքական համատեքստ Փետրվարի 6-ին ՀՀ Նախագահը նշանակել է խորհրդարանական ընտրություններ՝ 2026 թվականի հունիսի 7-ին: Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի գլխավորած «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը 2018 թվականից ի վեր ունի խորհրդարանական մեծամասնություն։ 1 Ընտրություններն անցկացվել են խիստ բևեռացված և հուզական առումով լարված միջավայրում, որն առավել սրվել է «խաղաղություն թե՞ պատերազմ» երկընտրանքի շուրջ մրցակցող նարատիվների, ինչպես նաև տարածաշրջանային զարգացումների և Ադրբեջանի հետ խաղաղության գործընթացի հետ կապված հարցերի պատճառով։ 2025 թվականի օգոստոսին երկու երկրները նախաստորագրել են «Խաղաղության և միջպետական հարաբերությունների հաստատման մասին» համաձայնագիրը, որը սահմանում է հարաբերությունների կարգավորման շրջանակը։ 2 Խաղաղության համաձայնագրի վավերացման և իրականացմանն առնչվող հարցերը շարունակել են էական ազդեցություն ունենալ քաղաքական բանավեճի վրա և մնացել են ընթացող սահմանադրական բարեփոխումների առանցքային թեմաներից մեկը։ 3 Ընդհանուր քաղաքական միջավայրը բնութագրվում էր նաև կառավարության և Հայ Առաքելական Եկեղեցու ղեկավարության միջև առկա լարվածությամբ, 4 ինչպես նաև մի շարք 1 Գործող խորհրդարանում «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունն ուներ 107 մանդատից 69-ը։ Ընդդիմությունը ներկայացված էր «Հայաստան» դաշինքով՝ 28 մանդատով, և «Պատիվ ունեմ» դաշինքով՝ 6 մանդատով։ Մնացած չորս մանդատները զբաղեցնում էին ազգային փոքրամասնությունների ներկայացուցիչները։ 2 Տե՛ս 2025 թվականի օգոստոսի 8-ին նախաստորագրված համաձայնագիրը և դրա հետ կապված Համատեղ հռչակագիրը։ 3 Սահմանադրական բարեփոխումների շուրջ քննարկումները սկսվել են 2020 թվականին։ 2025 թվականի օգոստոսին համաձայնագրի նախաստորագրումից հետո Ադրբեջանը դրա իրականացումը պայմանավորել է սահմանադրական այն դրույթների վերացմամբ, որոնք, իր գնահատմամբ, պարունակում են տարածքային պահանջների վերաբերյալ հղումներ։ Ի պատասխան՝ Հայաստանի վարչապետը և արտաքին գործերի նախարարը ն են, որ սահմանադրական բարեփոխումը Հայաստանի ներքին գործն է, սակայն միաժամանակ աջակցություն են հայտնել վիճարկվող ձևակերպումները չպարունակող Սահմանադրության ընդունմանը։ 2026 թվականի մարտին արդարադատության նախարարը հայտարարել է, որ Սահմանադրության նախագիծը վերջնականացված է և ներառելու է էական փոփոխություններ, այդ թվում՝ հետագա ապակենտրոնացում, ավելի ուժեղ դատական իշխանություն, ինչպես նաև գործադիր իշխանության և վարչապետի նկատմամբ վերահսկողության լրացուցիչ մեխանիզմներ։ Վարչապետը հայտարարել է, որ 2027 թվականին նախատեսվում է անցկացնել սահմանադրական հանրաքվե։ 4 2020 թվականի նոյեմբերին Ադրբեջանի հետ կնքված հրադադարի համաձայնագրից հետո Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գարեգին Երկրորդը կոչ արեց վարչապետին վայր դնել վարչապետի լիազորությունները՝ նշելով, որ կառավարությունը, ըստ իրեն, չի կարողացել պաշտպանել ազգային շահերը։ Նմանատիպ կոչեր հնչեցին նաև 2023 թվականի սեպտեմբերին ձեռք բերված հրադադարի համաձայնագրից հետո։ 2024 թ մայիսին տ ունեցան հակակառավարական զանգվածային բողոքի ակցիաներ, որոնք առաջնորդվում էին բարձրաստիճան որոշ հոգևորականների կողմից, ինչից հետո բազմաթիվ անձինք բերման ենթարկվեցին։ 2025 թվականի հունիսին մի շարք բարձրաստիճան հոգևորականներ և ընդդիմության ներկայացուցիչներ ձերբակալվեցին և ենթարկվեցին քրեական հետապնդման տարբեր հիմքերով, իսկ վարույթները շարունակվեցին մինչև 2026 թվականի հունվարը։ 2026 թվականի փետրվարին Կաթողիկոսի նկատմամբ հարուցվեց քրեական հետապնդում և կիրառվեց երկրից դուրս գալու արգելք, որոնք դատարանի կողմից չեղարկվեցին ապրիլին։ 2026 թվականի հունվարին վարչապետը, մի շարք հոգևորականների հետ միասին, կոչ արեց Կաթողիկոսին հրաժարական տալ և նախաձեռնեց եկեղեցական բարեփոխումների արշավ։ Եկեղեցին, որը աջակցություն էր ստանում մի շարք ընդդիմադիր քաղաքական ուժերից («Ուժեղ Հայաստան», «Հայաստան» դաշինք, «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցություն և «Միասնության թևեր» կուսակցություն), քննադատեց այդ քայլը՝ այն համարելով Սահմանադրությամբ երաշխավորված իր կարգավիճակի խաթարում։
Ընտրությունների միջազգային դիտորդական առաքելություն Էջ․ 7 Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններ, 7 հունիսի 2026թ․ Հայտարարություն նախնական արդյունքների և եզրակացությունների վերաբերյալ նախկին պաշտոնատար անձանց, եկեղեցական առաջնորդների և հայտնի ընդդիմադիր գործիչների, այդ թվում՝ «Ուժեղ Հայաստան»-ի գործող ղեկավարի նկատմամբ հարուցված քրեական գործերով և ձերբակալություններով։ 5 Թեև իշխանությունները պնդում էին, որ այդ գործերը հիմնականում միտված են եղել կոռուպցիայի կանխարգելմանը կամ սահմանադրական կարգի պաշտպանությանը իշխանությունը բռնի զավթելու փորձերից, այնուամենայնիվ ընդդիմությունը և քաղաքացիական հասարակության որոշ կազմակերպություններ դրանք դատապարտել են որպես քաղաքական շարժառիթներով պայմանավորված՝ պնդելով, որ դրանք նպաստել են վախի մթնոլորտի ձևավորմանը։ Վերջին տարիներին մի շարք միջազգային և տեղական իրավապաշտպան կազմակերպություններ արձանագրել են խոսքի և հավաքների հիմնարար ազատությունների նկատմամբ հարգանքի նվազում, ինչպես նաև մտահոգություններ են հայտնել մինչդատական կալանքի չափազանց լայն կիրառման, ոստիկանության կողմից թույլ տրված չարաշահումների ոչ բավարար քննության և դատական իշխանության անկախության թուլացման վերաբերյալ։ 6 2023 թվականից ի վեր տեղի ունեցած տարածաշրջանային զարգացումները նույնպես արագացրել են Հայաստանի աշխարհաքաղաքական վերակողմնորոշում ը։ 7 Մինչ մի շարք քաղաքական կուսակցություններ հանդես են գալիս Ռուսաստանի Դաշնության հետ ռազմավարական գործընկերության պահպանման կամ ամրապնդման օգտին, 5 Եկեղեցուն աջակցող հայտարարություններից հետո Սամվել Կարապետյանը, որը հետագայում հիմնադրեց «Ուժեղ Հայաստան»- ը, 2025 թվականի հունիսին ձերբակալվեց՝ իշխանությունը զավթելուն հրապարակային կոչեր անելու մեղադրանքով։ Հոկտեմբերին նրա նկատմամբ առաջադրվեցին նաև հարկերից խուսափելու և փողերի լվացման վերաբերյալ լրացուցիչ մեղադրանքներ։ 2025 թվականի դեկտեմբերին նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառվեց տնային կալանք, որը 2026 թվականի ապրիլին երկարաձգվեց ևս երեք ամսով։ Ընտրությունների նշանակումից առաջ նախաձեռնված այլ նշանակալի քրեական վարույթների թվում էին գործերը երկու նախկին նախագահների և ներկայիս կուսակցությունների ղեկավարների՝ Ռոբերտ Քոչարյանի և Սերժ Սարգսյանի, ինչպես նաև Երևանի նախկին քաղաքապետի և Գյումրու նախկին քաղաքապետի և քաղաքապետի պաշտոնակատարի նկատմամբ։ 6 Տե՛ս 2025 թվականի ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների կոմիտեի՝ Հայաստանի վերաբերյալ զեկույցը և 2026 թվականի «Human Rights Watch»-ի զեկույցը։ 2024 և 2025 թվականներին Հայաստանի մարդու իրավունքների պաշտպանի գրասենյակը արձանագրել է հավաքների ազատության իրավունքի համակարգային խախտումներ, այդ թվում՝ զանգվածային ձերբակալություններ, ընթացակարգային խախտումներ և ոստիկանության կողմից ուժի անհամաչափ կիրառում։ 2026 թվականին «Amnesty International»- ը հաղորդել է հանրային ցույցերի ընթացքում ուժի չափազանց կիրառման և ոստիկանության հաշվետվողականության պակասի մասին, ինչպես նաև մտահոգություն հայտնել 2025 թվականին ընդունված «Ոստիկանության մասին» օրենքի փոփոխությունների վերաբերյալ, որոնք ոստիկանությանը թույլ են տվել կիրառել հսկողության լայն շրջանակի միջոցներ, այդ թվում՝ հանրային վայրերում, տրանսպորտային հանգույցներում և հանրային շենքերում տեղադրված տեսախցիկներից ուղիղ հեռարձակումների օգտագործումը։ Կազմակերպության գնահատմամբ՝ այդ փոփոխությունները «զսպող ազդեցություն են ունենում և հանգեցնում են անձնական կյանքի գաղտնիության, խաղաղ հավաքների ազատության և խտրականությունից զերծ լինելու իրավունքների խախտումների»։ 2025 թվականին Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպությունը (ՏՀԶԿ) նշել է, որ «Նախագահը և խորհրդարանը շարունակել են ազդեցություն ունենալ դատավորների նշանակման և առաջխաղացման գործընթացների վրա։ [...] Առկա է հրատապ անհրաժեշտություն հստակ սահմանելու դատավորների կարգապահական պատասխանատվության իրավական հիմքերը, հատկապես այն հիմքերը, որոնք առնչվում են դատավորների արտահայտվելու ազատությանը, ինչպես նաև ապահովելու, որ կիրառվող պատժամիջոցները լինեն համաչափ, իսկ դատավորների պաշտոնանկությունը գործնականում կիրառվի որպես վերջին միջոց»: 7 Հայաստանը 2024 թվականի փետրվարին դադարեցրել է իր մասնակցությունը Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպությանը, որը գլխավորում է Ռուսաստանի Դաշնությունը, թեև պաշտոնապես դուրս չի եկել կազմակերպությունից։ Եվրոպական միությունը 2023 թվականի հունվարին մեկնարկել է քաղաքացիական առաքելություն՝ սահմանամերձ շրջաններում կայունությանը նպաստելու նպատակով։ Խորհրդարանը 2025 թվականի մարտին ընդունել է ԵՄ ինտեգրման մասին ակտը, իս 2025 թվականի դեկտեմբերին՝ ԵՄ–Հայաստան գործընկերության օրակարգը։ 2026 թվականի ապրիլին Հայաստանում ստեղծվել է ԵՄ գործընկերության առաքելություն՝ դիմակայունության և ճգնաժամային կառավարման կարողությունների ամրապնդման նպատակով։ 2026 թվականի մայիսին, Եվրոպական քաղաքական համայնքի հանդիպումից հետո, Երևանում տեղի է ունեցել Հայաստան–ԵՄ առաջին գագաթնաժողովը։
Ընտրությունների միջազգային դիտորդական առաքելություն Էջ․ 8 Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններ, 7 հունիսի 2026թ․ Հայտարարություն նախնական արդյունքների և եզրակացությունների վերաբերյալ կառավարությունը և որոշ կուսակցություններ պաշտպանում են արտաքին քաղաքականության վերահավասարակշռումը՝ հիմնված Եվրոպական միության (ԵՄ) և Միացյալ Նահանգների (ԱՄՆ) հետ առավել սերտ հարաբերությունների հաստատման, ինչպես նաև հարևան երկրների հետ հարաբերությունների կարգավորման վրա։ Այս վերակողմնորոշումը հանգեցրեց արտաքին միջամտության՝ Ռուսաստանի Դաշնության պաշտոնյաների հրապարակային հայտարարությունների և միջոցառումների միջոցով, որոնք սպառնում էին ԵՄ-ի հետ ավելի սերտ կապերի օգտին ընտրությունների արդյունքի դեպքում տնտեսական և անվտանգության հետևանքներով, ինչպես նաև առևտրային սահմանափակումների ընդունմամբ, որոնք ազդում էին հայկական արտահանման վրա։ 8 Վերջին տարիներին իշխանությունները հաղորդում էին հիբրիդային սպառնալիքների և Հայաստանի դեմ ուղղված, արտաքին ազդեցության համակարգված գործողությունների աճի մասին, ինչպես նաև մտահոգություն են հայտնել, որ ընտրությունների մոտենալուն զուգընթաց նման դեպքերը կդառնան ավելի տարածված։ 9 Չնայած գենդերային քվոտաներին և կուսակցությունների ղեկավար մարմիններում գենդերային հավասարակշռությունը պահպանելու համար վերջերս ներդրված ֆինանսական խթանների արդյունքում արձանագրված որոշ առաջընթացին՝ կանանց մասնակցությունը հանրային և քաղաքական կյանքում շարունակում է մնալ ցածր մակարդակի վրա։ 10 Կառավարության 12 նախարարներից 4-ը և գործող խորհրդարանի պատգամավորների 39 տոկոսը կանայք են։ Մարզպետների թվում կին չկա։ Ընտրություններին մասնակցող քաղաքական ուժերից ոչ մեկը չի գլխավորել կին։ 8 Ռուսաստանի Դաշնության մի շարք բարձրաստիճան պաշտոնատար անձինք, այդ թվում՝ ՌԴ նախագահը, արտաքին գործերի նախարարը և փոխվարչապետը, կոչ են արել Հայաստանի իշխանություններին «կատարել ընտրություն Եվրոպական միության և Եվրասիական տնտեսական միության (ԵԱՏՄ) միջև» և, ընդգծելով երկու երկրների միջև առկա կառուցվածքային ինտեգրումը, նախազգուշացրել են հնարավոր տարանջատման հետևանքների մասին։ Բացի այդ, Ռուսաստանի Դաշնության նախագահը զուգահեռներ է անցկացրել Ուկրաինայում տեղի ունեցած զարգացումների հետ։ Ռուսաստանի իշխանությունները մի շարք սահմանափակումներ են կիրառել Հայաստանի արտահանման նկատմամբ, այդ թվում՝ ծաղիկների, հանքային ջրի և ալկոհոլային խմիչքների մասով, ինչպես նաև սննդամթերքի նկատմամբ իրականացրել են ստուգումներ։ Ավելի վաղ, վարչապետ Փաշինյանի՝ ապրիլին Մոսկվա կատարած այցի ընթացքում, Ռուսաստանի Դաշնության նախագահը խոսել էր երկու երկրների միջև գոյություն ունեցող «հատուկ հարաբերությունների» մասին և մտահոգություն հայտնել, որ ռուսամետ դիրքորոշումներ ունեցող որոշ հայ քաղաքական գործիչներ գտնվում են կալանքի տակ։ Մայիսի 27-ին Ռուսաստանի Դաշնության իշխանությունները հայտարարեցին բնական գազի, նավթամթերքի և ադամանդների մատակարարման պայմանները վերանայելու մտադրության մասին, իսկ մայիսի 28-ին հայտարարեցին լրացուցիչ գյուղատնտեսական ապրանքների նկատմամբ «ժամանակավոր սահմանափակումներ» կիրառելու մասին։ Հայաստանի արտաքին գործերի նախարարը արձագանքեց այդ հայտարարություններից մի մասին՝ նշելով, որ երկիրը «շահագրգռված է Ռուսաստանի հետ բնականոն գործընկերության պահպանմամբ և զարգացմամբ»։ Մայիսի 30-ին Ռուսաստանի Դաշնությունը խորհրդակցությունների նպատակով հետ կանչեց Ե իր դեսպանին՝ «Հայաստանի ղեկավարության կողմից Եվրոպական միության հետ հարաբերությունների առավել սերտացմանն ուղղված քայլերի կապակցությամբ»։ 9 Տե՛ս Հայաստանի արտաքին հետախուզության ծառայության 2026 թվականի «Արտաքին անվտանգության ռիսկերի մասին» զեկույցը և CyberHUB–AM-ի «Հայաստանի կիբեռանվտանգության սպառնալիքների միջավայր» զեկույցը։ 10 Քաղաքական կուսակցություններին տրամադրվող պետական ֆինանսավորման 80 տոկոսը բաշխվում է՝ ելնելով ստացած ձայների քանակից։ Լրացուցիչ 20 տոկոսը բաշխվում է հետևյալ կերպ․ կուսակցությունը ստանում է դրա կեսը, եթե կուսակցության ղեկավար մարմնում կանանց մասնաբաժինը գերազանցում է 40 տոկոսը, մեկ քառորդը՝ եթե կանայք կազմում են 20-40 տոկոսը, իսկ եթե կանանց մասնաբաժինը 20 տոկոսից պակաս է, կուսակցությունը չի ստանում ֆինանսավորման այդ մասը։ Բացի այդ, կուսակցությունը ստանում է լրացուցիչ ֆինանսավորման կեսը, եթե մասնաճյուղեր ունի Հայաստանի ամբողջ տարածքում, և մեկ քառորդը՝ եթե մասնաճյուղեր ունի Հայաստանի մարզերի առնվազն կեսում։
Ընտրությունների միջազգային դիտորդական առաքելություն Էջ․ 9 Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններ, 7 հունիսի 2026թ․ Հայտարարություն նախնական արդյունքների և եզրակացությունների վերաբերյալ Իրավական դաշտը և Ընտրական համակարգը Ընտրությունները տեղի են ունեցել վերանայված իրավական շրջանակի համաձայն, որը ամուր հիմք է ստեղծում ժողովրդավարական ընտրություններ անցկացնելու համար։ 11 Վերջին ընտրություններից ի վեր ընտրություններին վերաբերող իրավական դաշտը ենթարկվել է էական փոփոխությունների, որոնք արտացոլվում են ԺՀՄԻԳ-ի և Վենետիկի Հանձնաժողովի կողմից նախկինում ներկայացրած մի շարք առաջարկություններում, որոնք վերաբերվում էին վարչական ռեսուրսների չարաշահմանը, ընտրողների վրա ճնշման և ձայների գնման համար նախատեսվող պատասխանատվության միջոցներին, ընտրությունների հետ կապված քրեական հանցագործություններին և հաշմանդամություն ունեցող ընտրողների համար ընտրությունների հասանելիությանը: 2021 թվականի մայիսին ընդունված փոփոխությունների արդյունքում վերանայվել են նախընտրական ֆինանսավորման, ընտրություններին մասնակցող կուսակցությունների (կուսակցությունների դաշինքների) լրատվամիջոցներով լուսաբանման, ընտրողների և թեկնածուների գրանցման, քվեաթերթիկների վավերականության, ինչպես նաև գենդերային քվոտայի և դրա հետ կապված մանդատների բաշխման կանոնները։ 2022 թվականի հուլիսին ընդունված փոփոխությունները վերաբերվում էին քվեարկության և ձայների հաշվարկի տեսաձայնագրմանը, ընտրատարածքային ընտրական հանձնաժողովների անդամներին ներկայացվող պահանջների խստացմանը, ինչպես նաև քաղաքական կուսակցությունների դաշինքների անվանումներին: 2024 թվականի դեկտեմբերի փոփոխություններ վերաբերվում էին թեկնածուների գրանցումը ուժը կորցրած ճանաչելուն, թույլատրելի քարոզչական նյութերին, ընտատեղամասերի մատչելիության ապահովման միջոցառումներին, վերահաշվարկի և նախընտրական ֆինանսավորման վերահսկողության հարցերին: Այս փոփոխություններն ընդունվել են բաց, ներառական և մասնակցային գործընթացների միջոցով։ Սակայն որոշ դեպքերում փոփոխությունների հաճախականությունը և բարդությունը հանգեցրել են օրենսդրական ձևակերպումների անհամապատասխանությունների ն։ 12 2026 թվականի հունվարին և ապրիլին արագացված ընթացակարգով, առանց պատշաճ խորհրդակցությունների կամ քաղաքական ուժերի լայն աջակցության ընդունվել է ևս երկու փոփոխությունների փաթեթ: 13 Բացի այդ, ապրիլյան փոփոխություններն ընդունվել են ընտրությունների նշանակումից հետո, ինչը չի համապատասխանում լավագույն միջազգային փորձին և արդյունքում որոշ դաշինքներ ունեին բավականին քիչ ժամանակ իրենց գրանցման 11 Ազգային ժողովի ընտրությունները կարգավորվում են 1995 թվականի Սահմանադրությամբ, 2016 թվականի ՀՀ Ընտրական օրենսգրքով, 2016 թվականի «Կուսակցությունների մասին» Սահմանադրական օրենքով և այլ օրենսդրական ակտերով, այդ թվում՝ Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի (ԿԸՀ) որոշումներով: 12 2024 թվականի փոփոխություններով փոփոխվել, վերաձևակերպվել կամ ուժը կորցրած են ճանաչվել 2021 և 2022 թվականներին ներդրված բազմաթիվ դրույթներ՝ 2021 թվականի ընտրությունների ընթացքում ի հայտ եկած բացերը և ԺՀՄԻԳ-ի և Վենետիկի հանձնաժողովի համապատասխան հանձնարարականները հասցեագրելու նպատակով։ Տե՛ս նաև Ընտրական օրենսգրքի և հարակից օրենսդրության փոփոխությունների նախագծերի վերաբերյալ ԺՀՄԻԳ-ի և Վենետիկի հանձնաժողովի 2021 թվականի համատեղ հրատապ կարծիքը և 2023 թվականի համատեղ կարծիքը ։ 13 Հունվարին ընդունված փոփոխություններով քաղաքացիական դիտորդների համար սահմանվել են հավատարմագրման լրացուցիչ պահանջներ, ինչպես նաև ԿԸՀ-ին վերապահվել է որոշակի խախտումների դեպքում հավատարմագրումը հետ կանչելու լիազորություն։ Ապրիլին ընդունված փոփոխություններով հստակեցվել են քվեաթերթիկների վավերության կանոնները և վերականգնվել է դաշինքների անվանումներում անձնական անունների օգտագործման արգելքը, որը սահմանվել էր 2022 թվականին, սակայն 2024 թվականին վերացվել էր օրենսդրական տեխնիկական սխալի հետևանքով, երբ նախատեսված մեկ նախադասության փոխարեն ջնջվել էր ամբողջ պարբերությունը։
Ընտրությունների միջազգային դիտորդական առաքելություն Էջ․ 10 Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններ, 7 հունիսի 2026թ․ Հայտարարություն նախնական արդյունքների և եզրակացությունների վերաբերյալ դիմումները նոր ընդունված ընթացակարգերի պահանջներին համապատասխանեցնելու համար։ 14 Ընդհանուր առմամբ, իրավական դաշտն ապահովում է ժողովրդավարական ընտրությունների անցկացման համար համարժեք հիմքեր։ Այնուամենայնիվ, չնայած վերջին փոփոխություններով ներդրված մի շարք բարելավումներին, օրենսդրությունում դեռևս պահպանվում են որոշ բացեր և երկիմաստություններ։ 15 ԺՀՄԻԳ-ի և Վենետիկի հանձնաժողովի կողմից նախկինում ներկայացրած մի շարք առաջարկություններ շարունակում են մնալ չիրականացված, այդ թվում այն առաջարկությունները, որոնք վերաբերվում էին հոգեկան առողջության հիմքով ընտրական իրավունքի սահմանափակումներին, ընտրողների անձնական տվյալների պաշտպանությանը, երկքաղաքացիություն ունեցող անձանց թեկնածու առաջադրվելու իրավունքին, նախընտրական ֆինանսավորման և լրատվամիջոցների սեփականատերերի վերաբերյալ տեղեկատվության թափանցիկությանը, ատելություն կամ թշնամանք հրահրող հռետորաբանության դեմ արդյունավետ միջոցների կիրառմանը, վերահաշվարկների համար նախատեսված ժամկետի երկարաձգմանը, արդյունավետ իրավական պաշտպանության միջոցների դիմելու իրավունքին, ինչպես նաև դիտորդական կազմակերպությունների հավատարմագրման սահմանափակումներին: Ընտրողները հանրապետության ողջ տարածքն ընդգրկող մեկ բազմամանդատ ընտրատարածքում փակ ցուցակներով համամասնական ընտրակարգով կընտրեն առնվազն 101 պատգամավոր և ազգային փոքրամասնությունները ներկայացնող 4 պատգամավոր: 16 2021 թվականի մայիսին ընդունված փոփոխություններով մանդատների բաշխմանը մասնակցելու համար կուսակցությունների համար սահմանված ընտրական շեմը իջեցվել է մինչև 4 տոկոս, մինչդեռ մինչև երեք կուսակցությունից բաղկացած դաշինքների համար այն բարձրացվել է մինչև 8 տոկոս, իսկ չորս և ավելի կուսակցություններից բաղկացած դաշինքների համար՝ մինչև 10 տոկոս: Այս փոփոխությունները չեն համապատասխանել դաշինքների համար սահմանված շեմը կուսակցությունների շեմին համապատասխանեցնելու վերաբերյալ ԺՀՄԻԳ -ի և Վենետիկի 14 «Ուժեղ Հայաստան»- ը ի սկզբանե իր գրանցման դիմումը ներկայացրել էր «Ուժեղ Հայաստան՝ Սամվել Կարապետյանի հետ» անվանմամբ, սակայն պարտավորվել էր փոփոխել իր դիմումը։ Տե՛ս նաև Վենետիկի հանձնաժողովի «Ընտրական իրավունքի կայունության վերաբերյալ մեկնաբանական հռչակագրի» 2024 թվականի վերանայված տարբերակի I բաժինը, որի համաձայն՝ «ընտրությունների նշանակումից հետո ընտրական օրենսդրությունում չպետք է կատարվեն որևէ փոփոխություններ, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ դրանք խիստ անհրաժեշտ են ազգային սահմանադրական դատարանների կամ համարժեք իրավասություն ունեցող գերագույն դատարանների, կամ միջազգային դատարանների պարտադիր ուժ ունեցող որոշումներին համապատասխանելու համար»։ 15 Օրենքը բավարար չափով չի կարգավորում երրորդ կողմերի կողմից իրականացվող քարոզչությունը և առցանց քարոզչությունը, չի սահմանում ԿԸՀ-ի կողմից քարոզարշավի հետ կապված խախտումների համար կիրառվող հստակ և համաչափ պատժամիջոցներ, ինչպես նաև չի նախատեսում այն ընթացակարգերը, որոնցով ԿԸՀ-ն պետք է քննի ՀՀ գլխավոր դատախազի՝ թեկնածուների նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու համաձայնություն ստանալու վերաբերյալ միջնորդությունները։ Թեև օրենքն արգելում է կուսակցությունների և դաշինքների անվանումների որոշակի տեսակներ, այն հստակ չի նախատեսում, որ այդ արգելքի խախտումը կարող է հանդիսանալ գրանցումը մերժելու հիմք։ Բացի այդ, թեկնածուների ցուցակների գրանցումն ուժը կորցրած ճանաչելու կամ ՏԸՀ-ների և ԸԸՀ-ների անդամների լիազորությունները դադարեցնելու հիմք հանդիսացող խախտումների վերաբերյալ դրույթները շարունակում են մնալ անորոշ։ 16 Օրենքը նախատեսում է խորհրդարանում մինչև չորս մանդատ՝ առավել մեծ թվով մշտական բնակչություն ունեցող առաջին չորս ազգային փոքրամասնություններից յուրաքանչյուրի համար (եզդիներ, ռուսներ, ասորիներ և քրդեր)՝ ընտրական շեմը հաղթահարած կուսակցությունների ստացած ձայներին համամասնորեն։
Ընտրությունների միջազգային դիտորդական առաքելություն Էջ․ 11 Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններ, 7 հունիսի 2026թ․ Հայտարարություն նախնական արդյունքների և եզրակացությունների վերաբերյալ հանձնաժողովի առաջարկություններին: 17 Համաձայն ՀՀ Սահմանադրության, կառավարություն կազմելու համար անհրաժեշտ է կայուն խորհրդարանական մեծամասնություն՝ մանդատների ընդհանուր թվի 52 տոկոսի չափով: Եթե կուսակցությունը (կուսակցությունների դաշինքը) ստանում է մանդատների բացարձակ մեծամասնություն, սակայն չի հասնում նշված շեմին, ապա այդ կուսակցությունը ստանում է այնքան նվազագույն թվով լրացուցիչ մանդատներ, որոնց արդյունքով այդ կուսակցության մանդատների քանակը տոկոսային արտահայտությամբ կլինի ոչ պակաս, քան սահմանված շեմը: Եթե որևէ քաղաքական կոալիցիա չի ձևավորվ ում, ապա քվեարկության օրվանից 35 օր հետո անցկացվում է Ազգային ժողովի ընտրության երկրորդ փուլ՝ երկու առավելագույն ձայներ ստացած կուսակցությունների միջև, և հաղթողին տրվում են լրացուցիչ մանդատները։ Ընտրությունների Վարչարարությունը Ընտրությունների վարչարարությունն իրականացվում է եռաստիճան համակարգով, որը կազմված է ԿԸՀ-ից, 38 ընտրատարածքային ընտրական հանձնաժողովներից (ԸԸՀ) և 2005 տեղամասային ընտրական հանձնաժողովներից (ՏԸՀ): 18 ԿԸՀ-ն և ԸԸՀ-ների մեծ մասը պահպանել են օրենքով սահմանված գենդերային քվոտայի պահանջները, թեև կանայք շարունակում էին լինել թերներկայացված ղեկավար պաշտոններում։ 19 Ընտրությունների վարչարարությունը իրականացնող մարմինը տեխնիկական նախապատրաստական աշխատանքները կատարել է պրոֆեսիոնալ և արդյունավետ կերպով և վայելել է շահագրգիռ կողմերի մեծ մասի, այդ թվում՝ քաղաքական կուսակցությունների, վստահությունը իր տեխնիկական կարողությունների նկատմամբ։ Միևնույն ժամանակ, ընդդիմության և քաղաքացիական հասարակության որոշ ներկայացուցիչներ մտահ ոգություններ են հայտնել ԿԸՀ-ի և ԸԸՀ-ների անկախության վերաբերյալ՝ վկայակոչելով դրանց անդամների նշանակման կարգը։ 20 ԿԸՀ-ն, որը պատասխանատու էր ողջ ընտրական գործընթացի վերահսկողության համար, կանոնավոր կերպով հրավիրել է նիստեր, որոնք որպես կանոն բաց են եղել դիտորդների, վստահված անձանց, թեկնածուների և լրատվամիջոցների համար, որոնք նաև ուղիղ եթերով հեռարձակվել և տեսաձայնագրվել են, ինչը նպաստել է թափանցիկությանը: Սակայն նիստերի օրակարգերը հաճախ հրապարակվում էին նիստերի մեկնարկից անմիջապես առաջ, ինչը 17 Տե՛ս Ընտրական օրենսգրքի վերաբերյալ 2021 թվականի համատեղ կարծիքի 45-51-րդ պարբերությունները, որոնցում ԺՀՄԻԳ-ը և Վենետիկի հանձնաժողովը խորհուրդ են տվել առանց բավարար հիմնավորման չբարձրացնել դաշինքների համար սահմանված ընտրական շեմերը։ Տե՛ս նաև Ընտրական օրենսգրքի նախագծի վերաբերյալ ԺՀՄԻԳ-ի և Վենետիկի հանձնաժողովի 2016 թվականի ապրիլի համատեղ կարծիքը, որտեղ նշվում է, որ «դաշինքները կարող են նպաստել ավելի մեծ համագործակցության և կայուն կառավարման [...] ուստի դաշինքների համար սահմանված շեմը կարող է նույնը լինել, ինչ քաղաքական կուսակցությունների համար»։ 18 ԿԸՀ-ն բաղկացած է յոթ անդամից, որոնք ընտրվում են Ազգային ժողովի կողմից՝ պատգամավորների ընդհանուր թվի առնվազն երեք հինգերորդի ձայներով, վեց տարի ժամկետով՝ մեկ անգամ վերընտրվելու իրավունքով։ ԸԸՀ-երը մշտական գործող մարմիններ են, որոնք կազմված են յոթ անդամից և նշանակվում են ԿԸՀ-ի կողմից վեց տարի ժամկետով։ 19 Օրենքը պահանջում է, որ ԿԸՀ-ում և ԸԸՀ-ներում յուրաքանչյուր սեռը ներկայացված լինի առնվազն երեք անդամով։ ԿԸՀ-ի անդամներից չորսը և ԸԸՀ-ների անդամների 46 տոկոսը կանայք են։ Թեև ԸԸՀ-ների քարտուղարների մոտ 87 տոկոսը կանայք են, նրանք զբաղեցնում էին նախագահների և նախագահի տեղակալների պաշտոնների միայն 16 տոկոսը։ Երեք ԸԸՀ-ներ, որոնք կազմավորվել էին մինչև ընտրական վարչարարություն իրականացնող մարմինների համար ավելի խիստ գենդերային քվոտաների պահանջի ներդրումը, ունեին երկուական կին անդամ: ՏԸՀ-ների անդամների վերաբերյալ սեռային կտրվածքով տվյալները մինչև ընտրության օրը հասանելի չէին։ 20 ԿԸՀ-ի անդամները նշանակվել էին խորհրդարանական մեծամասնության կողմից։ ԺՀՄԻԳ ԸԴԱ-ի որոշ զրուցակիցներ մտահոգություն են հայտնել «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության հետ ԿԸՀ նախագահի ունեցած նախկին կապերի վերաբերյալ։ ԸԸՀ-ների բազմաթիվ անդամներ հանրային ծառայողներ են։
Ընտրությունների միջազգային դիտորդական առաքելություն Էջ․ 12 Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններ, 7 հունիսի 2026թ ․ Հայտարարություն նախնական արդյունքների և եզրակացությունների վերաբերյալ հանգեցնում էր սահմանափակ բովանդակային քննարկումների և նվազեցնում որոշումների կայացման գործընթացի թափանցիկությունը և հաշվետվողականությունը: ԸԸՀ-երը վերահսկել են ՏԸՀ -երի կազմավորումն ու գործունեությունը, տեղական ինքնակառավարման մարմինների հետ համագործակցությամբ կազմավորել են ընտրական տեղամասերը և իրականացրել ստորադաս ընտրական հանձնաժողովների անդամների վերապատրաստումը։ Վերջին օրենսդրական փոփոխու թյուններին համաձայն՝ ՏԸՀ-երի բոլոր անդամներն անցել են ատեստավորում և վերապատրաստում։ Ընտրական ժամանակահատվածում ԸԸՀ -ների նիստերը հեռարձակվում էին առցանց, իսկ նիստերի արդյունքում կայացրած որոշումները՝ հրապարակվում ԿԸՀ -ի կայքում։ ՏԸՀ-երըը, որոնք պատասխանատու են ընտրության օրվա գործընթացների կազմակերպման համար , բաղկացած են ութ անդամից․ երկուական անդամ նշանակվում է խորհրդարանական երեք խմբակցություններից յուրաքանչյուրի կողմից, ևս երկուսը՝ համապատասխան ԸԸՀ -երի կողմից։ 21 Բոլոր ՏԸՀ-երը ձևավորվել են օրենքով սահմանված ժամկետներում, այն է՝ մինչև մայիսի 13-ը: Գրանցվել են քիչ թվով ուշացումներ, որոնք պայմանավորված էին խորհրդարանական խմբակցությունների կողմից առաջադրած անդամների ոչ բավարար թվով: ԿԸՀ-ի կազմում Մասնագիտական վերապատրաստումների և ԸԸՀ-ների հետ կապերի բաժինների ստեղծումը բարելավել է ստորադաս մակարդակի հանձնաժողովների պատրաստվածությունը և ներքին հաղորդակցությունը, ինչը բավականին դրական առաջընթաց է: Այս ջանքերի շրջանակում ԿԸՀ-ն ՏԸՀ-երի կարողություններն ամրապնդելու նպատակով ԸՀ անդամների համար մեկնարկել է վերապատրաստողների վերապատրաստման (ToT) ծրագիր: ՏԸՀ-երի վերապատրաստումը ներառել է քվեարկության օրվա մասնագիտական ընթացակարգեր: Վերապատրաստման այն դասընթացները, որոնք դիտարկվել են ԺՀՄԻԳ ԸԴԱ- ի երկարաժամկետ դիտորդների կողմից ընդհանուր առմամբ, գնահատվել են որպես համապարփակ և ինտերակտիվ։ Հունիսի 3-ին անցկացված վերապատրաստումների ավարտից հետո նշանակված ՏԸՀ անդամների փոխարինողները ստացել են գրավոր ուսումնական նյութեր և համապատասխան հրահանգ ավորումներ: 22 ԿԸՀ-ն իրականացրել է ընտրողների իրազեկման մանրամասն աշխատանքներ՝ ընտրողների գրանցման, ընտրական համակարգի և քվեարկության ընթացակարգերի վերաբերյալ՝ հիմնականում լրատվամիջոցներում ելույթների, առցանց նյութերի և բրոշյուրների միջոցով։ Այդ նյութերից մի մասը տրամադրվել է մատչելի ձևաչափերով, օրինակ՝ ժեստերի լեզվի թարգմանությամբ, աուդիոնյութերի, հեշտ ընթեռնելի ձևաչափի, ենթագրերի և Բրալյան կաղապարի կիրառմամբ։ Թեև ընդհանուր առմամբ իրականացված միջոցառումները լայնածավալ էին, դրանց տեսանելիությունը տարբեր մարզերում տարբեր մակարդակի էր։ Որոշ շրջաններում ընտրողների իրազեկման լրացուցիչ միջոցառումներ իրականացվել են նաև 21 ՏԸՀ-ների նախագահների և քարտուղարների պաշտոնները ԿԸՀ-ի կողմից բաշխվել են խորհրդարանական խմբակցությունների միջև՝ խորհրդարանում յուրաքանչյուր կուսակցության զբաղեցրած մանդատների թվի, առկա հաստիքների և ընտրական տեղամասերի թվի հիման վրա կիրառվող բանաձևի համաձայն։ Այն դեպքերում, երբ քաղաքական կուսակցությունները չեն ներկայացրել թեկնածություններ, ԸԸՀ-երը նշանակել են անդամների՝ հավաստագրված դիմորդների ցուցակից։ 22 ԺՀՄԻԳ ԸԴԱ-ի երկարաժամկետ դիտորդները մասնակցել են շուրջ 40 վերապատրաստման դասընթացների։ Վերապատրաստումների մեթոդաբանությունը և մոտեցումները ստանդարտացված էին, թեև դիտորդները արձանագրել են որոշ տարբերություններ մասնակիցների ներգրավվածության և փոխգործակցության մակարդակի առումով։
Ընտրությունների միջազգային դիտորդական առաքելություն Էջ․ 13 Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններ, 7 հունիսի 2026թ․ Հայտարարություն նախնական արդյունքների և եզրակացությունների վերաբերյալ քաղաքացիական հասարակության կազմակերպությունների կողմից։ 23 ԿԸՀ-ն նաև քայլեր է ձեռնարկել ընտրությունների հասանելիությունը բարելավելու ուղղությամբ: Այսպիսով , ընտրողները կարող էին դիմել ժամանակավորապես գրանցվելու առավել հասանելի և մատչելի ընտրական տեղամասերում: Այնուամենայնիվ, բազմաթիվ ընտրատեղամասեր շարունակում էին մնալ ոչ հասանելի, ինչը, այլընտրանքային քվեարկության հասանելի մեթոդների բացակայության զուգորդմամբ, շարունակում էր խոչընդոտել հաշմանդամություն ունեցող անձանց ինքնուրույն մասնակցությունը ընտրություններին (տե՛ս նաև «Ընտրությունների օր» բաժինը)։ 24 Ընտրողների իրավունքները և գրանցումը Ընտրությունների օրը 18 տարին լրացած բոլոր քաղաքացիներն ունեն ընտրելու իրավունք, բացառությամբ ծանր հանցագործությունների համար ազատազրկված անձանց: Հակառակ միջազգային չափանիշներին և հաշվի չառնելով ԺՀՄԻԳ-ի և Վենետիկի հանձնաժողովի կողմից նախկինում ներկայացված առաջարկությունները՝ դատարանի վճռով անգործունակ ճանաչված քաղաքացիները զրկված են ընտրելու իրավունքից։ 25 Ընտրողների գրանցումն իրականացվում է պասիվ և շարունակական եղանակով։ Ընտրողների ռեգիստրը վարում է Միգրացիայի և քաղաքացիության ծառայությունը՝ բնակչության պետական ռեգիստրի տվյալների հիման վրա, և այն ներառում է մշտական բնակության իրավունք ունեցող այն քաղաքացիներին, որոնք քվեարկության օրվան նախորդող վեց ամսվա ընթացքում ունեցել են անձը հաստատող վավեր փաստաթուղթ։ Ընտրություններից առաջ ընտրատեղամասերի ընտրողների ցուցակները փակցվել են ընտրական տեղամասերում և հրապարակվել առցանց՝ ներբեռնելի և որոնելի ձևաչափով։ Ընտրողները ունեին բավարար հնարավորություններ՝ ինչպես առցանց, այնպես էլ Միգրացիայի և քաղաքացիության ծառայության գրասենյակներում անձամբ, դիմելու իրենց տվյալների ճշգրտման կամ ընրողների ցուցակներում ընդգրկվելու համար։ Մայիսի 26-ի դրությամբ ըստ գտնվելու վայրի ընտրական տեղամասի ընտրողների ցուցակում ընդգրկվելու համար դիմել էր 22,734 ընտրող։ 26 Ընտրելու իրավունք ունեցող ընտրողները կարող էին ընդգրկվել ընտրողների լրացուցիչ ցուցակներում, այդ թվում՝ ընտրության օրը, պայմանով, որ պետք է ապացուցեին իրենց ընտրելու իրավունքը: Օրենքի համաձայն՝ էլեկտրոնային քվեարկությունը հասանելի էր 23 Օրինակ՝ «Մենք» և «Երիտասարդական նախաձեռնությունների կենտրոն» կազմակերպությունները իրականացրել են իրազեկման միջոցառումներ առաջին անգամ քվեարկող ընտրողների համար, «Առաքելություն Հայաստան» ՀԿ-ն, «Հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքների օրակարգ» ՀԿ- ն և «Լուսաստղ» ՀԿ-ն տեղեկատվություն են տրամադրել հաշմանդամություն ունեցող ընտրողներին, «Ռեստարտ» ՀԿ-ն կազմակերպել է երիտասարդական ճամբարներ և երիտասարդ ընտրողներին ուղղված սոցիալական մեդիայի արշավ, «Կանանց իրավունքների կենտրոն»-ը կենտրոնացել է կին ընտրողների կարողությունների հզորացման վրա, իսկ «PINK Armenia»-ն՝ ԼԳԲՏԻ ընտրողների քաղաքական ներգրավվածության խթանման վրա։ 24 ԿԸՀ-ի տվյալներով՝ ընտրական տեղամասերի 31 տոկոսը հասանելի էր տեղաշարժման դժվարություն և հաշմանդամություն ունեցող անձանց համար։ 25 Տե՛ս Հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքների մասին ՄԱԿ-ի կոնվենցիայի 12-րդ և 29-րդ հոդվածները։ Հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքների մասին կոնվենցիայի վերաբերյալ 2014 թվականի թիվ 1 Ընդհանուր մեկնաբանության 48-րդ պարբերությունում նշվում է, որ «անձի՝ որոշումներ կայացնելու կարողությունը չի կարող սահմանափակել հաշմանդամություն ունեցող անձանց քաղաքական իրավունքների իրացումը, ներառյալ ընտրելու իրավունքը [և] ընտրություններին որպես թեկնածու առաջադրվելու իրավունքը»։ 26 Հատուկ ընտրական ցուցակներ են կազմվել քրեակատարողական հիմնարկներում, ձեռբակալված անձանց պահման վայրերում, զինվորական և բժշկական հաստատություններում գտնվող ընտրողների համար։ Շրջիկ արկղով քվեարկություն է կազմակերպվել բուժհաստատություններում և ձեռբակալված անձանց պահման վայրերում։
Ընտրությունների միջազգային դիտորդական առաքելություն Էջ․ 14 Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններ, 7 հունիսի 2026թ․ Հայտարարություն նախնական արդյունքների և եզրակացությունների վերաբերյալ միայն արտերկրում գտնվող դիվանագիտական և զինվորական անձնակազմին, ինչպես նաև նրանց ընտանիքների անդամներին, այն է՝ ընդհանուր 537 անձի։ 27 ՄԸԴԱ -ի զրուցակիցների մեծ մասն վստահություն էին հայտնել ընտրողների ցուցակների ճշգրտության նկատմամբ։ Գրանցված ընտրողների վերջնական թիվը կազմել է 2,503,976 ընտրող։ Ներքին գործերի նախարարությունը (ՆԳՆ) ԺՀՄԻԳ ԸԴԱ -ին տեղեկացրել է, որ ընտրությունների օրվանից առաջ ընտրացուցակներում ընդգրկվել են շուրջ 20,101 վերջերս Հայաստանի քաղաքացիություն ստացած հայ փախստականներ։ Սակայն ընտրությունների օրվա դրությամբ դեռևս 6,000 դիմում շարունակում էր գտնվել քննարկման փուլում, ինչի հետևանքով դիմորդները զրկվել էին քվեարկելու հնարավորությունից։ ԺՀՄԻԳ ԸԴԱ -ի որոշ զրուցակիցներ դիմումների քննության դանդաղ ընթացքը վերագրել են քաղաքացիության տրամադրման՝ բյուրոկրատական ձգձգումներով պայմանավորված գործընթացի։ 28 Ընտրության օրվանից հետո ստորագրված ընտրացուցակները, բացառությամբ զինվորական հաստատությունների, ձերբակալված անձանց պահելու վայրերի և քրեակատարողական հիմնարկների ընտրացուցակների, կհրապարակվեն առցանց։ Չնայած այն հանգամանքին, որ այս գործելակերպի նպատակն է բարձրացնել թափանցիկությունը և կանխել ընտրակեղծիքները, ԺՀՄԻԳ-ի և Վենետիկի հանձնաժողովի՝ նախկինում ներկայացված առաջարկություններում խորհուրդ էր տրվել հրաժարվել այս մոտեցումից՝ ընտրողների անձնական տվյալների պաշտպանությունն ապահովելու և քվեարկելու կամ չքվեարկելու վերաբերյալ ընտրողի որոշման գաղտնիությունը պաշտպանելու նպատակով։ 29 Թեկնածուների իրավունքները և Գրանցումը Որպես թեկնածու առաջադրվելու իրավունք ունեն առնվազն 25 տարեկան ընտրողները, որոնք նախորդ չորս տարիների ընթացքում եղել են Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիներ, այդ ժամանակահատվածի առնվազն կեսը բնակվել են Հայաստանի Հանրապետությունում, չունեն երկքաղաքացիություն և տիրապետում են հայերեն լեզվին։ Երկքաղաքացիություն ունեցող անձանց նկատմամբ սահմանված սահմանափակումները և դրանց հետ կապված քրեական պատասխանատվությունը, ինչպես նաև երկարատև ռեզիդենտության և լեզվի 27 Ռուսաստանի Դաշնությունում բնակվող 100 000 հայ ընտրողների տեղափոխումն ու ընտրություններին ներգրավումը կազմակերպելու ենթադրյալ ծրագրի վերաբերյալ հայտարարությունների կապակցությամբ՝ հունիսի 3-ին Ազգային ժողովի փոխնախագահը և էկոնոմիկայի նախարարը, որոնք երկուսն էլ առաջադրված էին որպես «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության թեկնածուներ, «Facebook» հարթակում հայտարարեցին, որ արտերկրից ժամանող հայ ընտրողների գալը ողջունելի եէ, սակայն նախազգուշացրին, որ նրանք, ովքեր կաշառքի դիմաց վերադառնան Հայաստան, ժամանելու պես կձերբակալվեն: Բոլոր ՀՀ քաղաքացիները, որոնք ունեն վավեր անձը հաստատող փաստաթուղթ և հաշվառված են Հայաստանի Հանրապետությունում որևէ հասցեում, կարող են անձամբ քվեարկել ընտրության օրը իրենց նշանակված ընտրական տեղամասում։ Այն քաղաքացիները, որոնց անձը հաստատող փաստաթղթերի վավերականության ժամկետն ավարտվել է ընտրության օրվանից ավելի քան վեց ամիս առաջ, կարող են ՄՔԾ-ից ստանալ ժամանակավոր փաստաթուղթ, որի հիման վրա ընդգրկվում են ընտրողների լրացուցիչ ցուցակներում։ 28 ՄԱԿ-ի փախստականների հարցերով գերագույն հանձնակատարի (ՄՓԳՀ) Գործառնական տվյալների պորտալի հ 2023 թվականի սեպտեմբերից ի վեր տեղահանվել է ավելի քան 115 000 հայ։ Իշխանությունները ԺՀՄԻԳ ԸԴԱ-ին տեղեկացրել են, որ Հայաստանը 1990-ականներից մինչև 2023 թվականը հակամարտության գոտում բնակվող անձանց տրամադրել է հատուկ անձնագրեր, որոնք չէին շնորհում քաղաքացիության իրավունքներ, այդ թվում՝ ընտրելու իրավունք։ 2026 թվականի մայիսին նման անձնագրեր ունեցող երեք անձ դիմել են Երևանի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարան՝ ընտրացուցակներում ընդգրկվելու պահանջով, և դատարանը բավարարել է նրանց հայցադիմումները՝ հետևելով 2021 թվականին կայացված ավելի քան 120 նմանատիպ դատական որոշումների նախադեպին։ 29 Տե՛ս Ընտրական օրենսգրքի և հարակից օրենսդրության փոփոխությունների նախագծերի վերաբերյալ ԺՀՄԻԳ-ի և Վենետիկի հանձնաժողովի 2023 թվականի համատեղ կարծիքի 39 -րդ պարբերությունը, որտեղ նշվում է, որ «ընտրություններին փաստացի մասնակցած ընտրողների ցուցակի հրապարակումից պետք է խուսափել»։
Ընտրությունների միջազգային դիտորդական առաքելություն Էջ․ 15 Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններ, 7 հունիսի 2026թ․ Հայտարարություն նախնական արդյունքների և եզրակացությունների վերաբերյալ իմացության պահանջները չեն համապատասխանում Եվրոպայի խորհրդի և այլ միջազգային չափանիշներին, ինչպես նաև լավագույն փորձին: 30 Միայն քաղաքական կուսակցությունները կամ կուսակցությունների դաշինքներն ունեն թեկնածուներ առաջադրելու իրավունք։ Անհատ թեկնածությունների առաջադրումը թույլատրված չէ, ինչը հակասում է ԵԱՀԿ պարտավորություններին։ 31 Օրենքը նաև սահմանում է թեկնածուների առաջադրման հետ կապված լրացուցիչ ընթացակարգային պահանջներ և գրավի վճարման պահանջ: 32 Ընտրություններին մասնակցող կուսակցությունները (կուսակցությունների դաշինքները) պարտավոր էին ներկայացնել 80-ից 300 թեկնածու ընդգրկող թեկնածուների ցուցակներ, որոնցում մինչև 30 տոկոսը կարող էին լինել անկուսակցական անձինք, ինչպես նաև, չորս հիմնական ազգային փոքրամասնությունները ներկայացնող չորս թեկնածուների ոչ պարտադիր ցուցակ: Թեկնածուների ցուցակներում յուրաքանչյուր սեռի ներկայացուցիչները պետք է կազմեին առնվազն 30 տոկոս, իսկ յուրաքանչյուր ցուցակի առաջին 30 թեկնածուները պետք է հաստատվեին կուսակցության համագումարի որոշմամբ . Ցուցակում երեք հաջորդական թեկնածուներից կազմված յուրաքանչյուր խմբում պետք է ներկայացված լինեն երկու սեռերի ներկայացուցիչներ։ Գրանցման փուլում բոլոր ցուցակները համապատասխանել են այս պահանջներին։ 33 Բաց և ներառական գործընթացի արդյունքում ԿԸՀ -ն գրանցել է 17 քաղաքական կուսակցություն և 2 դաշինք։ 34 Թեկնածուների ցուցակներից ոչ մեկը կին չի գլխավորել: Չորս քաղաքական կուսակցություններ ներկայացրել էին ազգային փոքրամասնությունների ցուցակներ, որոնք ընդհանուր առմամբ ընդգրկում էին 20 թեկնածու։ Մայիսի 28 -ի՝ 30 Տե՛ս Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 2010 թվականի վճիռը «Թընասեն ընդդեմ Մոլդովայի» (Tănase v. Moldova) գործով, որով ՄԻԵԴ-ը եզրակացրել է, որ երկքաղաքացիների՝ խորհրդարան ընտրվելու իրավունքի արգելումը խախտում է ՄԻԵԴ թիվ 1 Արձանագրության 3-րդ հոդվածը։ Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային դաշնագրի վերաբերյալ 1996 թվականի թիվ 25 Ընդհանուր մեկնաբանության 15 -րդ պարբերությունում նշվում է, որ «այն անձինք, որոնք այլ առումներով համապատասխանում են ընտրություններին մասնակցելու պահանջներին, չպետք է զրկվեն այդ իրավունքից անհիմն կամ խտրական պահանջների հիման վրա, ինչպիսիք են կրթությունը, բնակության վայրը կամ ծագումը»։ Տե՛ս նաև Լավ ընտրական պրակտիկայի կանոնագրքի I.1.1.c.iii բաժինը, որի համաձայն՝ «բռեզիդենտության տևողության պահանջ կարող է սահմանվել քաղաքացիների համար միայն տեղական կամ տարածքային ընտրությունների դեպքում»։ 31 1990 թվականի ԵԱՀԿ Կոպենհագենյան փաստաթղթի 7.5-րդ պարբերությամբ մասնակից պետությունները պարտավորվում են «հարգել քաղաքացիների իրավունքը՝ անհատապես կամ քաղաքական կուսակցությունների կամ կազմակերպությունների ներկայացուցիչների կարգավիճակով հավակնելու քաղաքական կամ պետական պաշտոնների»։ 32 Քաղաքական կուսակցությունները (կուսակցությունների դաշինքները) պարտավոր են ներկայացնել կուսակցության կանոնադրությունը, թեկնածուների ցուցակը հաստատող համագումարի որոշումը, թեկնածուների գրավոր համաձայնությունները, իրենց քաղաքական ծրագիրը և ընտրական գրավ՝ կուսակցությունների համար 7,5 միլիոն դրամի (17 400 եվրո), իսկ դաշինքների համար՝ 15 միլիոն դրամի (34 900 եվրո) չափով։ Ընտրական գրավը վերադարձվում է, եթե կուսակցությունը կամ դաշինքը հավաքում է ձայների առնվազն 2 կամ 4 տոկոսը՝ համապատասխանաբար։ 33 Թեև օրենքը չի պահանջում, որ գրանցված թեկնածուների ցուցակները պահպանեն այս պահանջի համապատասխանությունը թեկնածուների հետագա ինքնաբացարկի կամ դուրս գալու դեպքում, գենդերային քվոտան կիրառվում է մանդատների բաշխման փուլում։ Եթե կուսակցությանը կամ դաշինքին տրված մանդատների արդյունքում ավելի ներկայացված սեռի ներկայացուցիչները գերազանցում են մանդատների 70 տոկոսը, ապա մանդատների մի մասը փոխանցվում է պակաս ներկայացված սեռի թեկնածուներին՝ առնվազն 30 տոկոս ներկայացվածություն ապահովելու նպատակով։ Եթե ընտրական ցուցակում այդպիսի թեկնածուներ չկան, համապատասխան մանդատները մնում են թափուր։ 34 Ութ կուսակցություններից պահանջվել է լրացուցիչ փաստաթղթեր ներկայացնել դրանց ընտրական ցուցակներում ընդգրկված 35 թեկնածուների վերաբերյալ, և, օրենքի պահանջներին համապատասխան, նրանց տրամադրվել է 48 ժամ՝ բացթողումները շտկելու համար։ Արդյունքում, այդ թեկնածուներից 23-ի գրանցումը մերժվել է՝ գրանցման պահանջները չկատարելու պատճառով։ «Ալյանս» առաջադիմական ցենտրիստական կուսակցությունը և «Դեմոկրատիա, օրենք, կարգապահություն» կուսակցությունը վարչական դատարանում բողոքարկել են յուրաքանչյուր կուսակցությունից մեկ թեկնածուի գրանցումը մերժելու որոշումը, սակայն երկու բողոքներն էլ մերժվել են:
Ընտրությունների միջազգային դիտորդական առաքելություն Էջ․ 16 Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններ, 7 հունիսի 2026թ ․ Հայտարարություն նախնական արդյունքների և եզրակացությունների վերաբերյալ ինքնաբացարկների համար սահմանված օրենքով նախատեսված վերջնաժամկետի դրությամբ, 13 կուսակցություններից (կուսակցությունների դաշինքներից) 85 թեկնածու ինքնաբացարկ էր հայտնել՝ հիմնականում անձնական պատճառներով, որոն թվում՝ «Ալյանս» առաջադիմական ցենտրիստական կուսակցության թեկնածուների ամբողջ ցուցակը: Ընտրություններին մասնակցել են 16 կուսակցություններից և 2 դաշինքներից առաջադրված ընդհանուր առմամբ 1,938 թեկնածու, որոնցից 724- ը կանայք էին (37.3 տոկոս)։ Նախորդ օրվա հեռուստաբանավեճի ընթացքում վարչապետի հնչեցրած կոչից հետո, հունիսի 5- ին, «Հանրապետություն» կուսակցությունը դիմել է ԿԸՀ՝ պահանջելով անվավեր ճանաչել «Ուժեղ Հայաստան»-ի կ գրանցումը։ Դիմումում նշվել է, որ առկա են ընտրակաշառքի բաժանման, նախընտրական ծախսերի սահմանաչափը գերազանցելու, կուսակցության ղեկավարի և թեկնածուների ցուցակը գլխավորող անձի երկքաղաքացիության, ինչպես նաև ցուցակի գրանցման համար ներկայացված փաստաթղթերի կեղծման դեպքեր։ ԿԸՀ-ն բողոքը քննարկել է բաց նիստում, և երկու կուսակցություններին հնարավորություն է տրվել ներկայացնելու իրենց բանավոր փաստարկները։ Բողոքը միաձայն մերժվել է, քանի որ ներկայացված մեղադրանքներից և ոչ մեկը չի հիմնավորվել։ Ընտրական քարոզարշավը Պաշտոնական նախընտրական քարոզարշավը մեկնարկել էր մայիսի 8 -ին և ավարտվել էր ընտրություններին նախորդող օրը։ Օրենքը չի արգելում նշված ժամկետից շուտ քարոզչություն իրականացնելը, և շատ կուսակցություններ (կուսակցությունների դաշինքներ) քարոզչությունը իրականացրել են պաշտոնական նախընտրական քարոզարշավի մեկնարկից առաջ։ Ինչևէ, քարոզարշավին վերաբերող կարգավորումների մեծ մասը գործում է միայն պաշտոնական նախընտրական քարոզարշավի ժամանակահատվածում, ինչը նվազեցնում է նախընտրական քարոզարշավին նախորդող ժամանակահատվածում իրականացվող գործունեության թափանցիկությունը և վերահսկողությունը (տե՛ս նաև «Նախընտրական ֆինանսավորում» բաժինը)։ Առցանց քարոզչությունը նույնպես շարունակում է մնալ չկարգավորված, բացառությամբ քարոզչական բովանդակության և վճարովի քաղաքական գովազդը նշեկու պահանջների։ Ընդհանուր առմամբ, քարոզարշավը եղել է ակտիվ և հիմնականում խաղաղ։ Ընտրություններին մասնակցող կուսակցությունն երը (կուսակցությունների դաշինքները) օգտագործել են ընտրողների հետ հաղորդակցության տարբեր միջոցներ, այդ թվում՝ տպագիր և թվային քարոզչական նյութեր, առերես միջոցառումներ, ելույթներ լրատվամիջոցներում և առցանց հարթակներ։ 35 Քարոզարշավի ողջ ընթացքում զգալի տեղ է զբաղեցրել Ռուսաստանի Դաշնության կողմից գործադրված ուղղակի ճնշումը՝ արտահայտված առևտրային սահմանափակումների աստիճանական խստացմամբ և ընտրությունների արդյունքների հետ պայմանավորված երկրի 35 ԺՀՄԻԳ ԸԴԱ-ի երկարաժամկետ դիտորդները (ԵԺԴ- ները) դիտարկել են 130 նախընտրական միջոցառում, որոնցից ամենամեծ բաժինը կազմակերպվել էր «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության և «Ուժեղ Հայաստան»-ի կողմից, որոնց հաջորդում էին «Հայաստան» դաշինքը և «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությունը։ Կանայք կազմել են ելույթ ունեցողների 18 տոկոսը և մասնակիցների 27 տոկոսը։ Դիտարկված միջոցառումների շուրջ 89 տոկոսը հասանելի էր ֆիզիկական հաշմանդամություն ունեցող անձանց համար։
Ընտրությունների միջազգային դիտորդական առաքելություն Էջ․ 17 Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններ, 7 հունիսի 2026թ․ Հայտարարություն նախնական արդյունքների և եզրակացությունների վերաբերյալ ապագա տնտեսական կայունությանը վերաբերող սպառնալիքներով։ 36 Ռուսաստանի պաշտոնատար անձինք և պետության հետ փոխկապակցված դերակատարները բազմիցս ներկայացրել են ընտրությունները որպես Հայաստանի անվտանգության համար հետևանքներ ունեցող ընտրություն՝ այդ թվում Եվրոպական միության հետ առավել սերտ մերձեցման հնարավոր ռիսկերը շեշտադրելու նպատակով որպես նախազգուշացում վկայակոչելով ուկրաինական սցենարը։ 37 Քարոզարշավից առաջ և դրա ընթացքում հանրային դաշտում շրջանառվել են ընտրական խախտումների, այդ թվում՝ ընտրակաշառքների սխեմաների վերաբերյալ բազմաթիվ մեղադրանքներ, որոնք իշխանությունների կողմից ակտիվորեն քննության են առնվել։ 38 Նման դեպքերում իշխանությունները երբեմն հրապարակել են գաղտնալսված մասնավոր զրույցները, այդ թվում՝ մեղադրվող անձանց խոսակցությունները, ինչը հարցականի տակ է դրել պատշաճ իրավական ընթացակարգերի պահպանումը։ Այդ նյութերը տարածվել են նաև իշխող կուսակցության անդամների սոցիալական ցանցերի էջերում։ 39 Այս քննությունների հիմնական թիրախում հայտնվել են «Ուժեղ Հայաստան»-ի, «Բարգավաճ Հայաստան» -ի և «Հայաստան» դաշինքի աջակիցները և թեկնածուները, ինչը հանգեցրել է օրենքի ընտրովի կիրառման ընկալման 36 Ռուսաստանի իշխանությունները մի շարք սահմանափակումներ են կիրառել Հայաստանի արտահանման նկատմամբ, այդ թվում՝ ծաղիկների, հանքային ջրի և ալկոհոլային խմիչքների մասով, ինչպես նաև սննդամթերքի նկատմամբ իրականացրել են ստուգումներ։ 2026 թվականի մայիսին Աստանայում կայացած Եվրասիական տնտեսական միության գագաթնաժողովում միության առաջնորդները պահանջել են, որ Հայաստանը հանրաքվե անցկացնի՝ ընտրություն կատարելով միության և Եվրոպական միության միջև, և նախազգուշացրել են, որ Հայաստանի՝ դեպի Արևմուտք միտված քաղաքականության շարունակման դեպքում հնարավոր է նրա անդամակցության կասեցում։ Մայիսի 27-ին նրանք հայտարարեցին բնական գազի, նավթամթերքի և ադամանդների մատակարարման պայմանները վերանայելու մտադրության մասին, իսկ մայիսի 28-ին հայտարարեցին լրացուցիչ գյուղատնտեսական ապրանքների նկատմամբ «ժամանակավոր սահմանափակումներ» կիրառելու մասին։ Հայաստանի արտաքին գործերի նախարարը արձագանքեց այդ հայտարարություններից մի մասին՝ նշելով, որ երկիրը «շահագրգռված է Ռուսաստանի հետ բնականոն գործընկերության պահպանմամբ և զարգացմամբ»։ Ի պատասխան այս սահմանափակումների՝ հունիսի 4-ին Եվրոպական միությունը խոստացել է ավելի քան 50 միլիոն եվրոյի անհապաղ ֆինանսական աջակցություն և հայտարարել է միջոցառումների մասին, որոնք ուղղված են տուժած հայկական ապրանքների առևտրի դյուրացմանը։ 37 Մայիսի 9-ին Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը Հայաստանի՝ Եվրոպական միությանը միանալու ձգտումները ներկայացրեց որպես այնպիսի գործընթաց, որը պարունակում է Ուկրաինայի առջև ծառացած ռիսկերին համադրելի վտանգներ։ Մայիսի 30-ին Ռուսաստանի Դաշնությունը խորհրդակցությունների նպատակով հետ կանչեց Երևանում իր դեսպանին՝ «Հայաստանի ղեկավարության կողմից Եվրոպական միության հետ հարաբերությունների առավել սերտացմանն ուղղված քայլերի կապակցությամբ»։ 38 Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովը (ԿԿՀ) և Քննչական կոմիտեն (ՔԿ) լիազորված են քննելու ընտրական հանցագործությունների տարբեր կատեգորիաներ։ Ընտրությունների նշանակման պահից ի վեր ՔԿ-ն հարուցել է ավելի քան 129 քրեական վարույթ, որոնց մեծ մասը վերաբերում է «Ուժեղ Հայաստան»- ի աջակիցներին։ 89 անձի մեղադրանք է առաջադրվել, որոնցից 20-ը ընտրության օրը գտնվել են նախնական կալանքի տակ, իսկ 13-ը՝ տնային կալանքի պայմաններում։ Նույն ժամանակահատվածի համար ԿԿՀ-ն հայտնել է, որ ընտրական հանցագործությունների վերաբերյալ նախաձեռնվել է 103 քրեական վարույթ, և դրանցից 52-ի շրջանակում ձերբակալվել է 193 անձ։ 209 անձի նկատմամբ հարուցվել է քրեական հետապնդում։ Դատախազները իրավասու դատարան են ներկայացրել ընտրական հանցագործություններին վերաբերող 14 քրեական վարույթ՝ 42 անձի մասնակցությամբ, որոնց մեծ մասը «Ուժեղ Հայաստան»- ի անդամներ կամ աջակիցներ են։ Դրական է, որ ԿԿՀ-ն և քաղաքացիական հասարակության որոշ կազմակերպություններ իրականացրել են հանրային իրազեկման արշավներ՝ ուղղված ձայների գնման կանխարգելմանը՝ սահմանային անցակետերում բաժանվող թռուցիկների, SMS հաղորդագրությունների և լրատվամիջոցների միջոցով։ 39 ՀԿԿ-ի կայքում հրապարակվել են գաղտնալսված հաղորդակցությունների ավելի քան 20 ձայնագրություններ՝ ուղեկցվելով հայտարարություններով, որոնցում ընդդիմադիր քաղաքական կուսակցությունները մեղադրվում էին ընտրակաշառք բաժանելու մեջ, և որոնք հրապարակվել են նախաքննության ընթացքում։ Մայիսի 20-ին, «Ուժեղ Հայաստան»-ի և «Հայաստան» դաշինքի կողմից ներկայացված երկու դիմումների հիման վրա, ԿԸՀ-ն հանձնարարել է ինչպես Քննչական կոմիտեին, այնպես էլ Հակակոռուպցիոն կոմիտեին զերծ մնալ տարածվող հաղորդագրություններում կուսակցությունների և դաշինքների անվանումները հիշատակելուց։
Ընտրությունների միջազգային դիտորդական առաքելություն Էջ․ 18 Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններ, 7 հունիսի 2026թ․ Հայտարարություն նախնական արդյունքների և եզրակացությունների վերաբերյալ ձևավորմանը և մտահոգություններ է առաջացրել քարոզարշավի վրա դրա ազդեցության վերաբերյալ։ 40 Բացի այդ, ՄԸԴԱ-ի բազմաթիվ զրուցակիցներ նշել են, որ այդ իրավիճակը նաև զսպող ազդեցություն է ունեցել ընտրողների վրա՝ նրանց հետ պահելով ընդդիմության հետ առնչվող գործունեությանը մասնակցելուց, այդ թվում՝ առցանց հարթակներում, ինչը հակասում է ԵԱՀԿ պարտավորություններին։ 41 «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության նախընտրական ծրագրի հիմնական թեմաները, ինչպես նաև կուսակցության առաջնորդի գործունեությունը, քարոզարշավի հիմնական շարժիչ ուժն էին: 42 Քարոզարշավի առանցքային թեմաներից էին խաղաղությունը, տարածաշրջանային կայունությունը, Ադրբեջանի հետ հարաբերությունները, տեղահանված հայ փախստականների կարգավիճակը, Ադրբեջանում պահվող հայ կալանավորված անձանց իրավիճակը, ինչպես նաև բնակչության կենսամակարդակը, առողջապահությունը, տնտեսությունը, իրավունքի գերակայությունը և կոռուպցիայի դեմ պայքարի քաղաքականությունը։ Միևնույն ժամանակ, Եվրոպական միության և Միացյալ Նահանգների որոշ նշանավոր առաջնորդներ հրապարակայնորեն աջակցություն են հայտնել վարչապետին, ինչը ՄԸԴԱ-ի հետ հանդիպած ընդդիմադիր կուսակցությունների մեծ մասի կողմից ընկալվել է որպես արտաքին ներգրավվածություն՝ հօգուտ իշխող կուսակցության։ 43 40 «Բարգավաճ Հայաստան» և «Ուժեղ Հայաստան»- ի թեկնածուների, այդ թվում՝ «Ուժեղ Հայաստան»- ի կ ցուցակը գլխավորող թեկնածուի նկատմամբ նախաձեռնվել են մի շարք քրեական հետաքննություններ։ Մեղադրանքների մի մասը վերաբերում էր ենթադրյալ իրավախախտումների, որոնք կատարվել էին մի քանի տարի առաջ։ Մայիսի 21-ին վարչապետը հայտարարեց «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության թեկնածուներից մեկի ձերբակալության մասին՝ փաստացի ձերբակալությունից մեկ օր առաջ։ Երևանում և մարզերի մեծ մասում ԺՀՄԻԳ ԸԴԱ երկարաժամկետ դիտորդները տեղեկություններ են ստացել վախի մթնոլորտի առկայության վերաբերյալ, ըստ որոնց՝ ընդդիմադիր ակտիվիստների նկատմամբ կիրառվել է ճնշում, հարուցվել է քրեական հետապնդում կամ էլ վերջիններս կալանավորվել են (Արարատ, Արագածոտն, Արմավիր, Գեղարքունիք, Լոռի, Կոտայք, Շիրակ, Սյունիք, Տավուշ և Վայոց ձոր մարզերում)։ 41 ԵԱՀԿ 1990 թվականի Կոպենհագենի փաստաթղթի 7.7-րդ կետը պահանջում է, որ «օրենքը և պետական քաղաքականությունը հնարավորություն տան քաղաքական քարոզարշավն իրականացնել արդար և ազատ մթնոլորտում, որտեղ ոչ վարչական գործողությունները, ոչ բռնությունը, ոչ էլ ահաբեկումը չեն խոչընդոտում կուսակցություններին և թեկնածուներին ազատորեն ներկայացնելու իրենց տեսակետներն ու որակավորումները, ինչպես նաև չեն խանգարում ընտրողներին ծանոթանալ և քննարկել դրանք կամ քվեարկել՝ առանց հետապնդման վախի»։ 42 «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության նախընտրական ծրագիրը հիմնված էր կառավարության «Իրական Հայաստան» ծրագրի վրա՝ կենտրոնանալով խաղաղության և տարածաշրջանային կարգավորման օրակարգի առաջմղման վրա՝ «Խաղաղության խաչմերուկ» նախաձեռնության միջոցով։ Ծրագրում ներառված էր նաև Հայ Առաքելական Եկեղեցու բարեփոխմանը վերաբերող դրույթ, որը Եկեղեցին և ընդդիմությունը քննադատել են՝ այն համարելով հակասահմանադրական։ 43 2026 թվականի փետրվարին ԱՄՆ փոխնախագահն այցելել է Հայաստան։ Մայիսին կայացած Հայաստան– ԵՄ գագաթնաժողովից հետո Ֆրանսիայի նախագահը մայիսի 5-ին Գյումրիում վարչապետի հետ մասնակցել է լայնամասշտաբ հանրային միջոցառման և հրապարակայնորեն հայտնել իր աջակցությունը: Մայիսի 26-ին ԱՄՆ պետքարտուղարը պաշտոնական այց է կատարել Հայաստան՝ նպատակ ունենալով ամրապնդել ԱՄՆ–Հայաստան ռազմավարական գործընկերությունը՝ հետևելով 2026 թվականի հունվարին հրապարակված ԱՄՆ –Հայաստան համատեղ հայտարարությանը, որը վերաբերում էր «Միջազգային խաղաղության և բարգավաճման համար Թրամփի ուղու» (TRIPP) նախաձեռնության իրականացման շրջանակին։ Մայիսի 28-ին ԱՄՆ նախագահը Truth Social սոցիալական հարթակում աջակցություն է հայտնել վարչապետի վերընտրմանը։
Ընտրությունների միջազգային դիտորդական առաքելություն Էջ․ 19 Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններ, 7 հունիսի 2026թ․ Հայտարարություն նախնական արդյունքների և եզրակացությունների վերաբերյալ Քարոզարշավի ընթացքում հնչեցրած հռետորաբանությունը հաճախ եղել է առճակատային և ուղեկցվել է պատերազմին առնչվող հայտարարություններով։ 44 Որոշ ընդդիմադիր կուսակցություններ (կուսակցությունների դաշինքներ) նույնպես նպաստել են այդ մթնոլորտի ձևավորմանը՝ առանց հիմնավորման պնդելով, որ «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության հաղթանակը կհանգեցնի մեծ թվով ադրբեջանցիների վերաբնակեցմանը Հայաստանում։ 45 Քարոզարշավի մի շարք միջոցառումների ընթացքում վարչապետը կիրառել է վիրավորական և հրահրող արտահայտություններ, այդ թվում՝ տեղահանված հայ փախստականների հասցեին։ 46 Որոշ դեպքերում վարչապետը նաև հրապարակայնորեն սպառնացել է ընդդիմադիր թեկնածուներին հետաքննություններով և նրանց պատկանող ընկերությունների ազգայնացմամբ։ Ազգայնացման գործընթացներից մի քանիսը սկսվել էին դեռևս նախքան նախընտրական քարոզարշավի ժամանակահատվածը։ 47 Օրենքը արգելում է օգտագործել վարչական ռեսուրսները նախընտրական քարոզչության ժամանակ: Դրական է, որ վերջին փոփոխությունները ավելի են հստակեցրել նշված արգելքը և ընդլայնել են քարոզչական գործունեությունից զերծ մնալու պարտավորություն ունեցող սուբյեկտների ցանկը։ Իշխող կուսակցության թեկնածուների մեծ մասը պետական 44 Պարոն Փաշինյանը բազմիցս ներկայացրել է ընտրությունները խիստ անվտանգային համատեքստում՝ պնդելով, որ ընդդիմության հաղթանակը կհանգեցնի պատերազմի, և «Ուժեղ Հայաստան», «Բարգավաճ Հայաստան» և «Հայաստան» դաշինքի առաջնորդներին բնութագրել է որպես «պատերազմի եռագլուխ կուսակցություն»։ Մայիսի 18-ին «Ուժեղ Հայաստանը» դիմում է ներկայացրել ԿԸՀ՝ պնդելով, որ պարոն Փաշինյանի նախընտրական ելույթը հրահրում է թշնամանք և ատելություն քաղաքական մրցակիցների նկատմամբ, ինչպես նաև նվաստացնում է նրանց արժանապատվությունը։ Մայիսի 25-ին ԿԸՀ-ն արձանագրել է, որ դիմումը չի պարունակում օրենքի խախտման մասին վկայող տեղեկություններ։ Մի շարք նախընտրական միջոցառումների ընթացքում «Հայաստան» դաշինքի առաջնորդը վարչապետի հասցեին օգտագործել է խիստ վիրավորական և խտրական բնույթի արտահայտություններ։ ԺՀՄԻԳ ԸԴԱ երկարաժամկետ դիտորդների տվյալներով՝ դիտարկված նախընտրական միջոցառումների ավելի քան 13 տոկոսի ընթացքում արձանագրվել են խտրական կամ ատելություն պարունակող հայտարարություններ։ 45 «Ուժեղ Հայաստան»- ի առաջնորդը բազմիցս հայտարարել է, որ 300 000 ադրբեջանցիներ կբնակվեն Հայաստանում։ 46 Օրինակ, մայիսի 18-ին Երևանի Արաբկիր վարչական շրջանում անցկացվող նախընտրական միջոցառման ժամանակ մի անձի հետ ունեցած բանավոր վիճաբանությունից հետո պարոն Փաշինյանը օգտագործել է խիստ նվաստացուցիչ և վիրավորական արտահայտություններ, այդ թվում՝ տեղահանված հայ փախստականի հասցեին։ Նույն օրը տվյալ անձը՝ Արթուր Օհանյանը ձերբակալվել է, նրան մեղադրանք է առաջադրվել խուլիգանության, բռնության հրապարակային կոչերի և նախընտրական գործունեությանը խոչընդոտելու համար, և նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրվել է երկու ամսով նախնական կալանքը։ Քաղաքացիական հասարակության մի շարք կազմակերպություններ դատապարտել են բանավոր վիճաբանությանը հաջորդած կալանավորումը՝ այն գնահատելով որպես անհամաչափ և քաղաքական շարժառիթներով պայմանավորված քայլ։ Դրան հաջորդեց Մարդու իրավունքների պաշտպանի հայտարարությունը, իսկ Մարդու իրավունքների միջազգային ֆեդերացիան մտահոգություն հայտնեց նրա կողմից հայտարարված հացադուլի կապակցությամբ։ Ընտրական քարոզարշավների համատեքստում խոսքի ազատության, ատելության խոսքի արգելքի և բազմակարծության խթանման վերաբերյալ 2026 թվականի Վենետիկի հանձնաժողովի զեկույցի 100-րդ պարբերությունում առաջարկվում է, որ «...ընտրական քարոզարշավների ընթացքում ատելության խոսքի դրսևորումների վերաբերյալ ապահովեն արագ և ժամանակին արձագանք, քանի որ դրանք ոչ միայն ազդեցություն են ունենում խոցելի փոքրամասնությունների խմբերի վրա, այլև խեղաթյուրում են հանրային բանավեճը»։ 47 Մայիսի 13-ին Արագածոտնի մարզում պարոն Փաշինյանը հայտարարել է, որ «Ուժեղ Հայաստան»- ի առաջնորդին պատկանող էլեկտրաէներգետիկ ընկերությունը ամբողջությամբ ազգայնացվելու է, իսկ մայիսի 20-ին Լոռու մարզում սպառնացել է փակել «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության առաջնորդին պատկանող բիզնեսները։ Էլեկտրաէներգետիկ ընկերության շուրջ վեճը ծագել էր 2025 թվականի հունիսին՝ պարոն Կարապետյանի՝ Եկեղեցուն հրապարակային աջակցություն հայտնելուց հետո նրա ձերբակալությունից հետո, ինչպես նաև 2025 թվականի հուլիսին Ազգային ժողովի կողմից շտապ կարգով ընդունված օրենսդրական փոփոխություններից հետո, որոնք հնարավորություն էին տալիս ազգայնացնել ընկերությունը։ Այդ հարցով դատական վարույթները դեռևս ընթացքի մեջ են։ Մայիսի 28-ին մամուլի ասուլիսի ընթացքում պա Փաշինյանը, հանդես գալով որպես վարչապետ, «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության առաջնորդին սպառնացել է ձերբակալությամբ և նրան պատկանող ընկերությունների ազգայնացմամբ։
Ընտրությունների միջազգային դիտորդական առաքելություն Էջ․ 20 Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններ, 7 հունիսի 2026թ․ Հայտարարություն նախնական արդյունքների և եզրակացությունների վերաբերյալ պաշտոնատար անձինք էին, որոնք, օրենքի պահանջներին համապատասխան, քարոզարշավի ընթացքում կասեցրել են իրենց պաշտոնեական լիազորությունների իրականացումը։ 48 Թեև ԺՀՄԻԳ ԸԴԱ-ն տեղական մակարդակում քարոզչության նպատակով վարչական ռեսուրսների համակարգային օգտագործում չի արձանագրել, սակայն անմիջականորեն դիտարկել և ստացել են ընտրողների նկատմամբ ճնշում գործադրելու վերաբերյալ բազմաթիվ հաղորդումներ, որոնք վերաբերվում էին իշխող կուսակցության նախընտրական հանրաքվեներին մասնակցելու նպատակով անձանց ներգրավելուն։ 49 Բացի այդ, ընտրություններից առաջ կառավարության կողմից հայտարարվել կամ ներդրվել են մի շարք սոցիալական և տնտեսական միջոցառումներ, որոնք լայնորեն ընկալվել են որպես իշխող կուսակցությանը նպաստող քայլեր։ 50 Նման գործելակերպը հակասում է ԵԱՀԿ պարտավորություններին և միջազգային չափանիշներին, որոնք պահանջում են պետության և քաղաքական կուսակցությունների միջև հստակ տարանջատում, և կարող է խաթարել ընտրություններին մասնակցող կուսակցությունների) կուսակցությունների դաշինքների) համար հավասար հնարավորությունների սկզբունքը։ 51 Մի քանի դեպքերում ԸԴԱՄ-ի զրուցակիցները պնդել են, որ «Բարգավաճ Հայաստան»-ի և «Ուժեղ Հայաստան»-ի ղեկավարների հետ փոխկապակցված մասնավոր ընկերություններում աշխատող ընտրողների նկատմամբ քվեարկելու կամ նրանց նախընտրական միջոցառումներին մասնակցելու նպատակով ճնշում է գործադրվել։ Սոցիալական ցանցերը հանդիսանում էին տեղեկատվության հիմնական աղբյուրը, ընդ որում ամենալայն կիրառություն ունեցող հարթակը «Facebook»-ն էր։ Ընտրություններին մասնակցող սուբյեկտների մեծ մասը ակտիվ քարոզչություն էր իրականացնում սոցիալական ցանցերում, որտեղ հիմնականում տարածվում էին քարոզչական միջոցառումների, հարցազրույցների և 48 «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության ցուցակի ավելի քան 90 տոկոսը կազմված էր պետական և հանրային հատվածի աշխատողներից (284 թեկնածուներից 184-ը պետական ծառայողներ էին, 11-ը՝ պետական պաշտոնատար անձինք, իսկ 52-ը՝ Ազգային ժողովի գործող պատգամավորներ)։ ԺՀՄԻԳ ԸԴԱ երկարաժամկետ դիտորդները հայտնել են, որ դիտարկված նախընտրական միջոցառումների ավելի քան 27 տոկոսի ընթացքում ներկա են եղել պետական պաշտոնատար անձինք։ 49 ԺՀՄԻԳ ԸԴԱ երկարաժամկետ դիտորդները Երևանից և ինը մարզերից ստացել են տեղեկություններ նախընտրական միջոցառումներին մասնակցելու նպատակով ճնշումների և խրախուսումների վերաբերյալ, հիմնականում՝ «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության կողմից։ Դրանք ներառում էին հաղորդումներ այն մասին, որ պետական ծառայողներին հարկադրել են մասնակցել «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության նախընտրական միջոցառումներին: Առանձին դեպքերում մարդկանց հարկադրել են մասնակցել նաև «Հայաստան» դաշինքի կամ «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության միջոցառումներին։ Մայիսի 13-ին Արագածոտնի մարզում հաղորդվել է, որ ուսանողներին բաժանվել են նախընտրական նյութեր և հանձնարարություն է տրվել մասնակցել «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության միջոցառմանը, որից հետո վարչապետը հայտարարել է, որ անձամբ հանձնարարել է դպրոցի տնօրեններին հրաժարական տալ։ Մայիսի 16-ին Երևանում նոր ձեռք բերված քաղաքային ավտոբուսները հրապարակայնորեն ներկայացվել և գովազդվել են վարչապետի և քաղաքի քաղաքապետի կողմից, որը «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության թեկնածու է։ 50 Դրանք ներառում էին 2026 թվականի հունվարից համընդհանուր առողջապահական ապահովագրության ներդրումը, 2026 թվականի ապրիլից կենսաթոշակների և հաշմանդամության նպաստների բարձրացումը, ավագ պաշտոնատար անձանց և նախարարությունների աշխատակիցների համար կատարողականի վրա հիմնված պարգևավճարների և հավելավճարների տրամադրումը, մարտին հայտարարված լրացուցիչ տարածաշրջանային ֆինանսավորումը, ապրիլին հայտարարված զրոյական տոկոսադրույքով գյուղատնտեսական վարկերը, ինչպես նաև մայիսին քաղաքացիների որոշ խմբերի չվճարված պարտքերի զիջումը։ Մայիսի 16-ին նախընտրական հանրահավաքի ընթացքում պարոն Փաշինյանը խոստացել է վարչական արտոնություն, ըստ որի՝ միավորային համակարգով ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումների հետևանքով վարորդական իրավունքը կորցրած անձանց այն ավտոմատ կերպով կվերականգնվի՝ առանց կրկին քննություն հանձնելու։ Սակայն կառավարության կողմից հետագայում ներկայացված համապատասխան առաջարկը չի ընդունվել Ազգային ժողովի կողմից՝ քվորումի բացակայության պատճառով։ 51 ԵԱՀԿ 1990 թվականի Կոպենհագենի փաստաթղթի 5.4-րդ կետը պահանջում է «պետության և քաղաքական կուսակցությունների միջև հստակ տարանջատում»։ Տե՛ս նաև Վենետիկի հանձնաժողով-ի և ԺՀՄԻԳ-ի 2016 թվականի «Ընտրական գործընթացների ընթացքում վարչական ռեսուրսների չարաշահման կանխարգելման և դրան արձագանքման համատեղ ուղեցույցները»։
Ընտրությունների միջազգային դիտորդական առաքելություն Էջ․ 21 Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններ, 7 հունիսի 2026թ․ Հայտարարություն նախնական արդյունքների և եզրակացությունների վերաբերյալ կուսակցությունների առաջնորդների տեսաուղերձների վերաբերյալ նյութեր։ 52 Առցանց քարոզարշավը ունեցել է առճակատային և բաժանարար բնույթ՝ առանձնանալով ընտրություններին մասնակցող կուսակցությունների (կուսակցությունների դաշինքների) ներկայացուցիչների միջև անձնական հարձակումներով և հրահրող հռետորաբանությամբ, հատկապես վարչապետի, իսկ որոշ դեպքերում նաև ընդդիմության առաջնորդների կողմից։ 53 Քարոզարշավի կարևոր թեմաներից էին կուսակցությունների (կուսակցությունների դաշինքների) կողմից հնչեցվող արտաքին միջամտության և օտար պետությունների հետ կապերի վերաբերյալ մեղադրանքները, որոնք երբեմն հանգեցրել են նաև դավադրապաշտական բնույթի պնդումների տարածմանը։ Ընդդիմության առաջնորդները պնդում էին, թե «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը կապեր ունի Ադրբեջանի ղեկավարության հետ, մինչդեռ կառավարության բարձրաստիճան ներկայացուցիչները բազմիցս մեղադրել են ընդդիմության ներկայացուցիչներին Ռուսաստանի Դաշնությանը հավատարիմ լինելու մեջ։ 54 ԺՀՄԻԳ ԸԴԱ-ն արձանագրել է X հարթակում (որը Հայաստանում ունի սահմանափակ լսարան) անգլերեն լեզվով հրապարակումների մեծ քանակ, որոնք պարունակում էին մանիպուլյատիվ և կեղծ բովանդակություն՝ ուղղված վարչապետի, կառավարության և ընտրական գործընթացի վարկաբեկմանը։ 55 Այս դիտարկումները համընկնում են փաստերի ստուգմամբ զբաղվող կազմակերպությունների եզրակացությունների հետ, որոնք արձանագրել են համակարգված 52 Հիմնական քաղաքական կուսակցությունների և դրանց առաջնորդների ֆեյսբուքյան էջերի շրջանում ամենամեծ թվով հետևորդներ ուներ վարչապետը՝ շուրջ 1,2 միլիոն։ Նրան հաջորդում էին Էդմոն Մարուքյան-ը («Լուսավոր Հայաստան»)՝ շուրջ 190 000 հետևորդով, Հայկ Մարության-ը («Նոր ուժ» կուսակցություն)՝ 179 000 հետևորդով, Գագիկ Ծառուկյան-ը («Բարգավաճ Հայաստան»)՝ 147 000 հետևորդով, Ռոբերտ Քոչարյան-ը («Հայաստան» դաշինք)՝ 128 000 հետևորդով, և Սամվել Կարապետյան-ը («Ուժեղ Հայաստան»)՝ 74 000 հետևորդով։ ԺՀՄԻԳ ԸԴԱ-ն մշտադիտարկել է 67 հաշիվ՝ «Facebook», «Instagram» և «Telegram» հարթակներում։ 53 Մայիսի 14-ին Facebook-ում հրապարակված տեսանյութերից մեկում պարոն Փաշինյանը հայտարարել է, որ եթե պարոն Քոչարյանը ուղիղ եթերի ընթացքում կարողանա առանց տառասխալ գրել «ինքնություն» բառը, ապա ինքը «նրան համբալ չի անվանի», այլ կդիմի նրան անունով։ Մայիսի 27-ին, անդրադառնալով պարոն Կարապետյանին, նա Facebook-ում տարծել է , որ «Կալուգայից օլիգարխը [...] պետք է հայտնվի քրեակատարողական հիմնարկում՝ որպես լրտես, հոսանքի գող և փող լվացող»։ Մեկ այլ տեսանյութում նա հայտարարել է, որ «Ղարաբաղի պսեվդո էլիտան [...] այս քաղաքական պրոցեսի արդյունքում պետք է ծնկի բերվի»։ «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունն ընդունել էր Էթիկայի կանոնագիրք, որով կուսակցության անդամներից պահանջվում էր «մերժել ատելության խոսքը, վիրավորանքները, հետապնդումը, ահաբեկումը կամ ճնշման ցանկացած այլ ձև»՝ ինչպես առցանց, այնպես էլ անցանց միջավայրում։ «Հայաստան» դաշինքի առաջնորդը մի շարք նախընտրական միջոցառումների ընթացքում օգտագործել է նվաստացուցիչ և վիրավորական արտահայտություններ, որոնց տեսագրությունները հրապարակվել են նրա ֆեյսբուքյան էջում։ Մասնավորապես, մայիսի 16-ին նա պարոն Փաշինյանին անվանել է «հարբեցող ծաղրածու », իսկ մայիսի 27-ին անվանել է «Ալիևի տուզիկ»։ Մայիսի 18-ին «Հայաստան» դաշինքի թեկնածուներից մեկը Facebook-ում, անդրադառնալով վարչապետին, գրել է. «Այս մարդուն կատաղության դեմ պատվաստում է պետք»։ 54 Մայիսի 19-ին «The Insider»- ի հրապարակած հոդվածում պնդվում էր, որ «Ուժեղ Հայաստան» - ի առաջնորդ պարոն Կարապետյանը գործել է որպես օտարերկրյա գործակալ։ Հոդվածը հետագայում լրացուցիչ տարածվել է սոցիալական ցանցերի հարթակներում տեղադրված երրորդ կողմերի կողմից վճարված գովազդների միջոցով։ Մայիսի 19-ին Ազգային ժողովի նախագահը և «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության թեկնածուն «Facebook»- ում հայտարարել է, որ պարոն Կարապետյանը «Ռուսական ԱԴԾ- ի աշխատակից է», իսկ մայիսի 24-ին նա մեղադրել է «Ուժեղ Հայաստան»- ի ցուցակը գլխավորող Նարեկ Կարապետյանին Ռուսաստանի քաղաքացի լինելու մեջ։ Մայիսի 21-ին «Հայաստան» դաշինքի առաջնորդը նախընտրական միջոցառման ժամանակ հայտարարել է, որ «ով քվեարկում է Նիկոլի [Փաշինյանի] համար, քվեարկում է Ալիևի համար»՝ նկատի ունենալով Ադրբեջանի նախագահին։ Նույն օրը կուսակցության ցուցակի երրորդ համար Աննա Գրիգորյանը «Facebook»-ում, անդրադառնալով պարոն Փաշինյանին, հայտարարել է, որ «բավական է պարզապես նայել, թե ինչ է ասում Ալիևը, և թե ինչ ես անում դու Հայաստանում»։ Մայիսի 23-ին «Հայաստան» դաշինքի ցուցակի երկրորդ համար Իշխան Սաղաթելյանը հայտարարել է, որ «այս իշխանությունը թշնամու գերին է»։ 55 Բացի այդ, մայիսի 22-ին X հարթակում հրապարակվել է տեսանյութ պարունակող գրառում, որում չարաշահվել է ԺՀՄԻԳ-ի տարբերանշանը և կեղծ պնդում է տարածվել, առ այն թե ԺՀՄԻԳ-ը հայտնաբերել է ԿԸՀ-ի գաղտնի վերահսկման ծրագրային ապահովում, որը կարող է օգտագործվել ընտրակեղծիքներ իրականացնելու նպատակով։
Ընտրությունների միջազգային դիտորդական առաքելություն Էջ․ 22 Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններ, 7 հունիսի 2026թ․ Հայտարարություն նախնական արդյունքների և եզրակացությունների վերաբերյալ տեղեկատվական մանիպուլյացիոն գործողությունների աճ, որոնց հիմնական աղբյուրը, ըստ վերջիններիս, եղել են Ռուսաստանի Դաշնությունում գործող դերակատարները։ 56 Այն դեպքերում, երբ նման նարատիվները ներթափանցել են Հայաստանի ներքին տեղեկատվական միջավայր, դրանք հետագայում լայնորեն տարածվել են «Telegram» հարթակում։ ՄԸԴԱ-ի մի շարք զրուցակիցներ նաև մտահոգություններ են հայտնել երկրի ներսում գեներացվող մանիպուլյատիվ նարատիվների և հիմնական կուսակցությունների (կուսակցությունների դաշինքների) կողմից հավանական «տրոլների գործարանների» օգտագործման վերաբերյալ։ Երրորդ կողմ հանդիսացող օգտատերերի հաշիվները նույնպես իրականացրել են առցանց քարոզչություն և, որոշ թեկնածուների հետ միասին իրենց քաղաքական մրցակիցներին վարկաբեկելու նպատակով տարածել են արհեստական բանականությամբ ստեղծված և այլ մանիպուլյատիվ բովանդակություն, որը հետագայում լայնորեն տարածվել է։ 57 Նման՝ դիտավորությամբ մոլորեցնող նարատիվների և պառակտող հռետորաբանության օգտագործումը բացասաբար է ազդել ընտրողներին հասանելի տեղեկատվության արժանահավատության վրա։ Հիբրիդային սպառնալիքների և արտաքին ազդեցության գործողությունների աճին արձագանքելու նպատակով կառավարությունը ձգտել է բարձրացնել իր պատրաստվածության մակարդակը 2025 թվականին ընդունված օրենսդրական փաթեթի միջոցով, որը վերաբերում էր կիբեռանվտանգությանը, հանրային տեղեկատվության կառավարմանը և թվայնացման ոլորտը կարգավորող մարմնի՝ Տեղեկատվական համակարգերի կարգավորման հանձնաժողովի ստեղծմանը: Սակայն նշված հանձնաժողովը մինչև ընտրությունները դեռևս չէր սկսել գործել։ Քարոզարշավի ընթացքում մի շարք պետական մարմիններ մշտադիտարում են իրականացրել առցանց տեղեկատվական միջավայր նկատմամբ։ ԿԸՀ -ն համագործակցել է Հայաստանի տեղեկատվական համակարգերի գործակալության (ՀՏՀԳ) հետ, որը հայտնաբերել է տարբեր կիբեռսպառնալիքներ և արձագանքել դրանց, ինչպես նաև իրականացրել է սոցիալական ցանցերի հարթակներում համակարգված ոչ իրական վարքագծի մշտադիտարկում։ ԿԸՀ-ն «TikTok»- ի հետ ունեցել է անմիջական կապի ալիքներ, իսկ Արտաքին գործերի նախարարությունը, Ներքին գործերի նախարարությունը և ԿԸՀ-ն հանդես են եկել որպես «Meta» հարթակին խախտումների մասին հաղորդումներ ներկայացնելու պատասխանատու մարմիններ։ Հարթակներից և ոչ մեկը քարոզարշավի ընթացքում չի հրապարակել տվյալներ համակարգված ազդեցության գործողությունների կամ դրանց առնչվող կիրառված միջոցների վերաբերյալ, թեև հայտնել են, որ պաշտոնական քարոզարշավի մեկնարկից առաջ սահմանափակել է ընտրություններին առնչվող այն բովանդակությունը, որը խախտել է իրենց 56 Տե՛ս նաև «Փաստերի ստուգման հարթակ»-ի 2026 թվականի մայիսի 16-ի զեկույցը, CivilNet- ի մայիսի 19-ի զեկույցը և մայիսի 20-ի զեկույցը, «Media Diversity Institute»-ի մայիսի 20-ի զեկույցը, ինչպես նաև «Organized Crime and Corruption Reporting Project»-ի մայիսի 24-ի զեկույցը։ 57 Օրինակ, «Ուժեղ Հայաստան»- ի հիմնական ուղերձներից մեկը վերաբերում էր ընտրություններից հետո Հայաստանում ադրբեջանցիների վերաբնակեցման ենթադրյալ ծրագրին։ Այդ ուղերձը տարածվել է արհեստական բանականությամբ ստեղծված տեսանյութերի միջոցով, որոնցում, ի թիվս այլնի, պատկերված էր ադրբեջանցի «վերաբնակիչների» զանգվածային տեղափոխումը և հայկական մանկապարտեզների նկատմամբ նրանց վերահսկողության հաստատումը։ Վարչապետը բազմիցս հերքել է ադրբեջանցիների ծրագրավորված վերաբնակեցման մասին պնդումները։ Երրորդ կողմերի մի շարք հաշիվներ տարածել են պնդումներ, թե պարոն Կարապետյանը խոստացել է 300 000 հայ տղամարդ ուղարկել՝ աջակցելու Ռուսաստանի Դաշնության կողմից Ուկրաինայի դեմ իրականացվող ներխուժմանը։ «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությունը Facebook- ում հրապարակել է արհեստական բանականությամբ ստեղծված տեսանյութ, որում վարչապետը ներկայացվում է որպես «Արևմտյան Ադրբեջանի նահանգապետ»։ Facebook- ում տարածվել են նաև պարոն Փաշինյանի մասնակցությամբ կեղծ, արհեստական բանականությամբ ստեղծված տեսանյութեր, որոնցում նա իբր օգտագործում է ատելության խոսք կենսաթոշակառուների, զինծառայողների և փոքր բիզնեսի ներկայացուցիչների նկատմամբ։
Ընտրությունների միջազգային դիտորդական առաքելություն Էջ․ 23 Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններ, 7 հունիսի 2026թ ․ Հայտարարություն նախնական արդյունքների և եզրակացությունների վերաբերյալ համայնքային կանոնները։ 58 Իշխանությունները դրական են գնահատել սոցիալական ցանցերի հարթակների պատրաստակամությունը՝ համագործակցելու տեղական փաստերի ստուգմամբ զբաղվող կազմակերպությունների հետ, սակայն նշել են, որ հարթակների արձագանքը նշագրված (flagged) բովանդակությանը հաճախ դանդաղ է եղել։ Հանրային կապերի և տեղեկատվության կենտրոնը (ՀԿՏԿ) աջակցել է վարչապետի աշխատակազմի Ռազմավարական հաղորդակցությունների վարչությանը՝ ապատեղեկատվության դեմ կառավարության արձագանքը համակարգելու գործում։ 59 Ընտրություններին նախորդող ժամանակահատվածում իշխանությունների դիմումի հիման վրա ԵՄ հիբրիդային արագ արձագանքման խումբը հիբրիդային սպառնալիքներին հակազդելու նպատակով խորհրդատվական աջակցություն է տրամադրել պետական հաստատություններին։ 60 ՀԿՏԿ- ն տարածել է ապատեղեկատվության վերաբերյալ իրազեկման նյութեր և հանրության համար ստեղծել փաստերի ստուգման հարթակ, սակայն այդ գործիքը լայնորեն չի հանրայնացվել։ Ընդհանուր առմամբ, իշխանությունները ձեռնարկել են զգալի քայլեր ապատեղեկատվությանը հակազդելու ուղղությամբ, այդ թվում՝ միջգերատեսչական համագործակցության և արտաքին խորհրդատվական աջակցության միջոցով։ Սակայն նման համագործակցության կարգավորող և ինստիտուցիոնալ հիմքերի, քարոզարշավի ընթացքում ապատեղեկատվության մշտադիտարկման և դրան արձագանքելու վերաբերյալ իշխանությունների գործունեության, ինչպես նաև ապատեղեկատվական նարատիվները ժամանակին և արժանահավատ կերպով հերքելու ուղղությամբ իրականացված գործողությունների մասին հանրամատչելի տեղեկատվության պակասը սահմանափակել է 58 2026 թվականի մարտի դրությամբ «TikTok»- ը հեռացրել էր շուրջ 80 ոչ իրական հաշիվ՝ 27 892 հետևորդով, որոնք գործել են Ռուսաստանի Դաշնությունից, թիրախավորել են Հայաստանի, Մոլդովայի և Վրաստանի լսարանները և փորձել են ուժեղացնել որոշ քաղաքական գործիչների օգտին և մյուսների դեմ ուղղված քարոզչական ուղերձները՝ հիմնականում Հայաստանի խորհրդարանական ընտրությունների համատեքստում։ «Google»- ը, «Meta»-ի աջակցությամբ, արգելափակել է Ռուսաստանի հետ առնչվող համակարգված ազդեցության գործողության հետ կապված 63 «YouTube» ալիք, որոնք տարածում էին արաբերեն, հայերեն, անգլերեն, ղազախերեն և ուկրաիներեն բովանդակություն։ Արգելափակվել են նաև մեկ այլ գործողության հետ կապված 25 «YouTube» ալիք՝ հայերեն, անգլերեն, գերմաներեն և ռուսերեն բովանդակությամբ, որը աջակցում էր Ռուսաստանին և քննադատում Ուկրաինային ու Միացյալ Նահանգներին, ինչպես նաև 25 ալիք՝ Ադրբեջանի հետ կապվող համակարգված ազդեցության գործողությունների վերաբերյալ հետաքննության շրջանակում, որոնց բովանդակությունը քննադատում էր Հայաստանը։ «Meta»-ի՝ 2026 թվականի առաջին եռամսյակի հաշվետվության համաձայն, ընկերությունը խափանել է «Ruposters»- ին բարձր հավանականությամբ վերագրվող համակարգված ոչ իսկական վարքագծի ցանցը և միջոցներ է ձեռնարկել 52 «Facebook» հաշվի, 134 էջի և 35 «Instagram» հաշվի նկատմամբ։ Ցանցը թիրախավորում էր շուրջ 20 երկրի լսարաններ, այդ թվում՝ Հայաստանի, ուներ ընդհանուր առմամբ ավելի քան 274 000 հետևորդ և գովազդի վրա ծախսել էր շուրջ 49 000 ԱՄՆ դոլար։ 59 Իշխանությունները ԺՀՄԻԳ ԸԴԱ-ին տեղեկացրել են, որ քարոզարշավի ընթացքում հայտնաբերել են ապատեղեկատվություն պարունակող մի շարք հրապարակումներ, որոնք հիմնականում վերագրվել են Ռուսաստանի Դաշնության հետ կապվող գործող անձանց, ինչպես նաև առանձնացրել են կայքեր, որոնք, հավանաբար, առնչվում են նույն ցանցերին։ Առնվազն երկու դեպքում իշխանությունները «Meta»-ին տեղեկացրել են համակարգված ոչ իսկական վարքագծի (co-ordinated inauthentic behaviour) գործունեության մասին, ինչից հետո «Meta»-ն միջոցներ է ձեռնարկել համապատասխան հաշիվների նկատմամբ։ 60 Տեխնիկական և փորձագիտական աջակցությունը կենտրոնացած էր ապօրինի ֆինանսական հոսքերի, կիբեռսպառնալիքների, ինչպես նաև օտարերկրյա տեղեկատվական մանիպուլյացիայի և միջամտության դեմ պայքարի վրա և տրամադրվում էր մի շարք կառույցների, այդ թվում՝ Հայաստանի տեղեկատվական համակարգերի գործակալությանը (ՀՏՀԳ) և վարչապետի աշխատակազմին։
Ընտրությունների միջազգային դիտորդական առաքելություն Էջ․ 24 Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններ, 7 հունիսի 2026թ․ Հայտարարություն նախնական արդյունքների և եզրակացությունների վերաբերյալ պետական ջանքերի թափանցիկությունը և արդյունավետությունը։ 61 Քաղաքացիական հասարակությունը և լրատվամիջոցները նպաստել են կեղծ տեղեկությունների հերքմանը, այդ թվում՝ ընտրությունների համար լրատվամիջոցների կողմից ստեղծված համատեղ խմբագրության միջոցով: 62 Քարոզարշավի ֆինանսավորումը Նախընտրական քարոզչության ֆինանսավորումը կարգավորվում է Ընտրական օրենսգրքով և «Կուսակցությունների մասին» ՀՀ օրենքով։ 2021 և 2024 թվականներին ընդունված փոփոխություններով բարձրացվել են նվիրատվությունների և ծախսերի սահմանաչափերը, ինչպես նաև վերաբաշխվել են վերահսկողական լիազորությունները։ Նախընտրական ծախսերի սահմանումը ընդլայնվել է՝ ներառելով նաև կազմակերպչական ծախսերը, ինչպիսիք են գրասենյակային տարածքի, տրանսպորտի, կապի միջոցների և նախընտրական շտաբի աշխատակիցների հետ կապված ծախսերը՝ մասամբ ի կատար ածելով ԺՀՄԻԳ-ի և Վենետիկի հանձնաժողովի նախկինում ներկայացված առաջարկություններից մեկը։ Սակայն, ի հակադրություն ԺՀՄԻԳ-ի կողմից նախկինում ներկայացված առաջարկություններից մեկի, պաշտոնական քարոզարշավի մեկնարկից առաջ կատարված ծախսերը շարունակում են չհայտարագրվել և չեն հաշվարկվում ծախսերի սահմանաչափի մեջ։ Բացի այդ, կարգավորող շրջանակում և դրա կիրառման գործընթացում շարունակում են առկա մնալ բացեր, որոնք խաթարում են կուսակցությունների և նախընտրական քարոզչության ֆինանսավորման թափանցիկությունը, հաշվետվողականությունը և ամբողջականությունը։ Չորս խորհրդարանական կուսակցություններ և դաշինքներ ստացել են տարեկան պետական ֆինանսավորում՝ հիմնված 2021 թվականի ընտրություններում իրենց արձանագրած արդյունքների վրա։ Կուսակցությունների (կուսակցությունների դաշինքերի) համար հատուկ պետական ֆինանսավորում չի տրամադրվում, ինչը կարող է մեծացնել նրանց կախվածությունը խոշոր մասնավոր նվիրատվություններից և ֆինանսավորման այլ մասնավոր աղբյուրներից։ 63 Յուրաքանչյուր ընտրող կարող է տարեկան մինչև 10 միլիոն ՀՀ դրամ (23 300 եվրո) նվիրաբերել կուսակցությանը, այդ թվում՝ կանխիկ մուտքերի միջոցով, ինչը չի ապահովում միջոցների հետագծելիության հնարավորությունը: ԺՀՄԻԳ ԸԴԱ-ի մի շարք զրուցակիցներ մտահոգություն են հայտնել, որ 2025 թվականին կատարված և 2026 թվականին բացահայտված որոշ նվիրատվություններ, ըստ երևույթին, արտացոլում են համակարգված նվիրատվությունների 61 Քարոզարշավի ընթացքում կառավարության «Facebook» էջում հերքվել է ընդամենը մեկ կեղծ պնդում, որով հերքվել է այն մեղադրանքը, թե կառավարությունը ծրագրում է վնասել «Ուժեղ Հայաստան»- ին ՝ ընտրակաշառքի վերաբերյալ կեղծ աուդիոձայնագրությունների միջոցով։ 2024 թվականի Վենետիկի հանձնաժողովի՝ «Ընտրական հ արցերում լավ փորձի կանոնագրքի» թվային տեխնոլոգիաներին և արհեստական բանականությանը վերաբերող մեկնաբանական հռչակագրի 12 -14-րդ պարբերությունների, ինչպես նաև այդ հռչակագրի բացատրական զեկույցի II.3 բաժնի համաձայն՝ պետությունը պարտավոր է ձեռնարկել արդյունավետ միջոցներ՝ ամուր հանրային բանավեճի համար նպաստավոր միջավայր ապահովելու, ընտրողների՝ սեփական կարծիք ձևավորելու ազատության խախտումները կանխելու և պատժելու, ինչպես նաև կազմակերպված տեղեկատվական խաթարման արշավների առաջացրած մարտահրավերներին արձագանքելու նպատակով, քանի որ դրանք կարող են վտանգել ընտրական գործընթացների ամբողջականությունը։ Այդ միջոցառումները կարող են ներառել պետական կարգավորում, ինչպես նաև բավարար ռեսուրսներով և լիազորություններով օժտված անկախ մարմնի գործունեություն, որը կկարողանա արդյունավետորեն իրականացնել իր մանդատը և գործել արագ ու ժամանակին։ 62 Փաստացի խմբագրության կազմում ընդգրկված էին «Հետք», «CivilNet», «Factor TV», «media.am» և «Ampop Media» լրատվամիջոցների ներկայացուցիչները, որոնք հրապարակել են ապատեղեկատվական նարատիվներին առնչվող ավելի քան 60 փաստերի ստուգման և հետաքննական հոդվածներ։ 63 2021 թվականից ի վեր չորս կուսակցություն ստացել է տարեկան պետական ֆինանսավորում՝ ընդհանուր 520 միլիոն ՀՀ դրամի (1,21 միլիոն եվրո) չափով. «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը ստացել է 268 միլիոն ՀՀ դրամ (623 300 եվրո), «Հայաստան» դաշինքը՝ 163 միլիոն ՀՀ դրամ (379 100 եվրո), «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությունը՝ 50 միլիոն ՀՀ դրամ (116 300 եվրո), իսկ «Հանրապետություն» կուսակցությունը՝ 38 միլիոն ՀՀ դրամ (88 400 եվրո)։ 1 եվրոն հավասար է 430 ՀՀ դրամի։
Ընտրությունների միջազգային դիտորդական առաքելություն Էջ․ 25 Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններ, 7 հունիսի 2026թ․ Հայտարարություն նախնական արդյունքների և եզրակացությունների վերաբերյալ ավելի լայն միտում, այդ թվում՝ նույն հաստատությունների աշխատակիցների կողմից կատարված նվիրատվությունների միջոցով: 64 Թեև իրավաբանական անձանց, օտարերկրյա և անանուն աղբյուրներից կատարվող նվիրատվություններն արգելված են, իշխող կուսակցության քաղաքականությունը խթանող մի շարք թանկարժեք միջոցառումներ բացահայտորեն հովանավորվել են խոշոր ընկերությունների կողմից, ինչը մտահոգություններ է առաջացրել սերտաճված բիզնես և քաղաքական շահերի կապակցությամբ: 65 Կուսակցությունը կարող է մինչև 800 միլիոն ՀՀ դրամ (1,86 միլիոն եվրո) փոխանցել իր նախընտրական հիմնադրամի հաշվին, որը միաժամանակ հանդիսանում է նաև ծախսերի առավելագույն սահմանաչափը։ ԺՀՄԻԳ ԸԴԱ-ն արձանագրել է պաշտոնական քարոզարշավի մեկնարկից առաջ կատարված զգալի ծախսեր, այդ թվում՝ նախընտրական շտաբերի տարածքների և թանկարժեք միջոցառումների հետ կապված, որոնք չեն հաշվարկվել ծախսերի սահմանաչափի մեջ։ Երրորդ կողմերի կողմից իրականացվող քարոզչությունը կարգավորված չէ, և տարբեր քաղաքացիական հասարակության կազմակերպություններ, լրատվամիջոցներ և ազդեցիկ անձինք առանց իրենց ֆինանսավորման աղբյուրների բացահայտման պահանջի ներգրավված են եղել քարոզչությանը վերաբերող գործունեության մեջ։ Նախընտրական ֆինանսավորման հաշվետվությունների ներկայացման պահանջները տարածվում են նաև առցանց քարոզչության ծախսերի վրա։ Այնուամենայնիվ, երրորդ կողմերի հաշիվների միջոցով իրականացվել է լայնածավալ առցանց քարոզչություն՝ առանց ֆինանսավորման աղբյուրների վերաբերյալ թափանցիկության (տե՛ս նաև «Ընտրական քարոզարշավ» բաժինը)։ 66 Թեև ընտրությունների նշանակումից հետո բարեգործական գործունեությունն արգելվում է, իշխող կուսակցության հետ փոխկապակցված որոշ հիմնադրամներ շարունակել են իրենց գործունեությունը, այդ թվում՝ քարոզարշավի ընթացքում, մինչդեռ ընդդիմադիր կուսակցությունների հետ փոխկապակցված որոշ հիմնադրամների նկատմամբ հարուցվել են քննություններ։ 67 64 2024 թվականին ընդունված օրենսդրական փոփոխությամբ պահանջվում է, որ բոլոր նվիրատվությունները կատարվեն կուսակցությունների հաշիվներին, այլ ոչ թե նախընտրական հիմնադրամների հաշիվներին, ինչը հնարավորություն է տալիս համախմբել նույն նվիրատուի կողմից կատարված նվիրատվությունները: Սակայն նվիրատուների անունները հրապարակվում են միայն ընտրությունների հաջորդող տարում։ 65 Ապրիլի 19-ին Գյումրիում և ապրիլի 25-ին Երևանում անցկացվել են լայնամասշտաբ «Խաղաղության ձայնը» խորագրով համերգներ, որոնց ուղերձները համահունչ էին «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության նախընտրական կարգախոսին՝ «Տեր կանգնիր խաղաղությանը»։ Վարչապետը մասնակցել և ելույթ է ունեցել Գյումրիի համերգին, որը լայնորեն ընկալվել է որպես կուսակցության նախընտրական քարոզարշավի մեկնարկային միջոցառում։ Երկու համերգներն էլ հովանավորվել են «Fast Bank»- ի կողմից։ «Անկախ դիտորդ» ՀԿ դաշինքը բողոք է ներկայացրել Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողով (ԿԿՀ)՝ պնդելով, որ տեղի է ունեցել նախընտրական քարոզչության ապօրինի ֆինանսավորում։ «Ականատես» դիտորդական առաքելության տվյալներով՝ կուսակցության նախընտրական տարբերանշանը և կարգախոսը օգտագործվել են նաև 2026 թվականի ամանորյա միջոցառման ընթացքում, որը ևս ֆինանսավորվել է «Fast Bank»- ի կողմից։ 66 «Meta» գովազդների գրադարանի (Meta Ad Library) տվյալների հիման վրա՝ նախընտրական քարոզարշավի ընթացքում քաղաքական գովազդների վրա կատարված ծախսերը կազմել են շուրջ 815 000 եվրո, որից «Ոժեղ Հայաստան»- ը ծախսել է 260,000 եվրո, «Հայաստան» դաշինքը՝ շուրջ 70 000 եվրո, «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը՝ շուրջ 60 000 եվրո, «Միասնության թևեր»-ը՝ շուրջ 16 000 եվրո, իսկ «Լուսավոր Հայաստան»- ը՝ 13 000 եվրո։ Նախընտրական գովազդներ են տեղադրվել նաև «Google»-ում, «YouTube»-ում և այլ առցանց հարթակներում՝ առանց հովանավորության վերաբերյալ տեղեկատվության բացահայտման։ 67 Պարոն Փաշինյանի տիկնոջ գլխավորած «Իմ քայլը» հիմնադրամը, որը կրում է ներկայիս իշխող կուսակցության նախկին խորհրդարանական խմբակցության անվանումը, չի համարվել կուսակցության հետ փոխկապակցված կազմակերպություն։ Ի տարբերություն դրա՝ Հակակոռուպցիոն կոմիտեն (ՀԿԿ) հայտարարել է , որ քննություն է իրականացրել «Ուժեղ Հայաստան»- ի և դրա հետ փոխկապակցված «Մեր ձևով» հիմնադրամի տասնյակ աշխատակիցների նկատմամբ՝ այն հիմքով, որ նրանց աշխատավարձերը հանդիսացել են «քողարկված ընտրակաշառք»։ Հունիսի 2- ին «Հելսինկյան քաղաքացիական ասամբլեայի Վանաձորի գրասենյակ» ՀԿ-ն Վարչական դատարան է ներկայացրել 13 բողոք՝ կապված «Իմ քայլը» հիմնադրամի գործադիր տնօրենի կողմից նախընտրական ժամանակահատվածում բարեգործական գործունեության արգելքի ենթադրյալ խախտումների վերաբերյալ։
Ընտրությունների միջազգային դիտորդական առաքելություն Էջ․ 26 Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններ, 7 հունիսի 2026թ ․ Հայտարարություն նախնական արդյունքների և եզրակացությունների վերաբերյալ ԿԸՀ-ի վերահսկիչ- վերստուգիչ ծառայությունը (ՎՎԾ) վերահսկում է նախընտրական ֆինանսավորումը, իսկ Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովը (ԿԿՀ)՝ կուսակցությունների կանոնավոր ֆինանսավորումը։ Մայիսի 8-ից սկսած՝ յուրաքանչյուր երեք օրը մեկ ԿԿՀ-ն և ՎՎԾ-ն ստանում էին կուսակցությունների եկամուտների և նախընտրական ծախսերի վերաբերյալ բանկային քաղվածքներ։ Օրենքի պահանջի համաձայն՝ բոլոր կուսակցությունները (կուսակցությունների դաշինքները) մայիսի 17-ին և 27-ին նախընտրական ֆինանսավորման հաշվետվություններ են ներկայացրել ԿԸՀ-ի վերահսկիչ-վերստուգիչ ծառայությանը: 68 ՎՎԾ-ն և ԿԿՀ-ն հրապարակել են յուրաքանչյուր կուսակցության (կուսակցության դաշինքի) ընդհանուր եկամուտները և ծախսերը, ինչպես նաև նրանց կողմից ներկայացված հաշվետվությունները, սակայն այդ տեղեկատվությունը օգտագործողի համար որոնելի ձևաչափով հասանելի չի եղել, ինչը սահմանափակել է հանրային վերահսկողության հնարավորությունները։ Նախընտրական ֆինանսավորման վերջնական հաշվետվությունները պետք է ներկայացվեն մինչև հունիսի 11-ը և հրապարակվեն ՎՎԾ-ի եզրակացությունների հետ միասին՝ ոչ ուշ, քան ընտրությունների վերջնական արդյունքների հրապարակումից մեկ օր առաջ։ Խախտումների համար նախատեսված պատասխանատվության միջոցները ներառում են տուգանքներ, ազատազրկում և կուսակցությունների (կուսակցությունների դաշինքների) գրանցման ուժը կորցրած ճանաչում։ Ընտրված նվիրատուների եկամուտները և գույքը ստուգելուց հետո ԿԿՀ-ն 7 քաղաքական կուսակցությունների 100-ից ավել նվիրատուների անունները փոխանցել է Հակակոռուպցիոն կոմիտե (ՀԿԿ)՝ հետաքննություն իրականացնելու նպատակով։ Օրենսդրությամբ սահմանված և օբյեկտիվ չափանիշների բացակայության պայմաններում նշված դեպքերի ընտրությունը, առաջացրել է մտահոգություններ է ընտրովի և քաղաքական շարժառիթներով պայմանավորված մոտեցման հնարավորության վերաբերյալ։ Զանգվածային լրատվամիջոցներ Լրատվական միջավայրը բազմակարծիք է, սակայն շարունակում է մնալ բևեռացված և սահմանափակված՝ գովազդային շուկայի կրճատման և դրա նեղ կենտրոնացվածության պատճառով, ինչը խաթարում է լրատվամիջոցների ֆինանսական կայունությունը և դրանք խոցելի է դարձնում քաղաքական ազդեցության նկատմամբ: 2025 թվականին ԱՄՆ Միջազգային զարգացման գործակալության (USAID) կողմից անկուսակցական լրատվամիջոցներին և քաղաքացիական հասարակության կազմակերպություններին տրամադրվող աջակցության դադարեցումն ավելի է խորացրել այս մարտահրավերները, մինչդեռ լրատվամիջ ոցների սեփականատերերի վերաբերյալ թափանցիկության պակասի շուրջ մտահոգությունները շարունակում են պահպանվել։ Լրատվամիջոցների բազմազանությունը էլ ավելի է նվազել այն բանից հետո, երբ ընդդիմության հետ փոխկապակցված «Հ2»-ը և «Երկիր Մեդիա»-ն 2021-2023 թվականներին կորցրեցին վերգետնյա եթերային հեռարձակման իրավունքը, իսկ Հայ Առաքելական Եկեղեցու հետ փոխկապակցված «Շողակաթ» հեռուստաընկերությունը վերջերս փակվեց։ Հայաստանի հանրային հեռարձակողը շարունակում է պահպանել գերիշխող դիրքը հեռարձակման ոլորտում՝ օգտվելով պետական կայու ն ֆինանսավորումից և միաժամանակ ստանալով զգալի եկամուտներ կոմերցիոն գովազդից։ 68 Մայիսի 27-ի դրությամբ ամենաբարձր եկամուտները և ծախսերը հայտարարած ընտրական գործընթացի մասնակիցներն էին՝ «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը՝ 600 միլիոն ՀՀ դրամ (1 395 300 եվրո), «Ուժեղ Հայաստան»-ը՝ 400 միլիոն ՀՀ դրամ (930 200 եվրո), «Հայաստան» դաշինքը՝ 300 միլիոն ՀՀ դրամ (697 700 եվրո) և «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությունը՝ 90 միլիոն ՀՀ դրամ (209 300 եվրո)։ ԿԿՀ- ի տվյալների համաձայն՝ մայիսի 6-ից 27-ն ընկած ժամանակահատվածում «Ուժեղ Հայաստան»-ը 325 նվիրատուներից ստացել է 604 միլիոն ՀՀ դրամ (1 404 700 եվրո), «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը՝ 715 նվիրատուներից 391 միլիոն ՀՀ դրամ (909 300 եվրո), «Հայաստան» դաշինքը՝ 65 նվիրատուներից 153 միլիոն ՀՀ դրամ (355 800 եվրո), «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությունը՝ 52 նվիրատուներից 95 միլիոն ՀՀ դրամ (220 900 եվրո), իսկ «Միասնության թևեր»-ը՝ 23 նվիրատուներից 66 միլիոն ՀՀ դրամ (153 500 եվրո)։
Ընտրությունների միջազգային դիտորդական առաքելություն Էջ․ 27 Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններ, 7 հունիսի 2026թ․ Հայտարարություն նախնական արդյունքների և եզրակացությունների վերաբերյալ Սահմանադրությունը երաշխավորում է արտահայտվելու ազատությունը և լրատվամիջոցների ազատությունը։ Թեև զրպարտությունը և վիրավորանքը ապաքրեականացվել են, ԺՀՄԻԳ ԸԴԱ - ի բազմաթիվ զրուցակիցներ մտահոգություն են հայտնել քաղաքացիական կարգով զրպարտության վերաբերյալ հայցերի աճող թվի կապակցությամբ, որոնք հիմնականում ներկայացվում են բարձրաստիճան պետական պաշտոնատար անձանց կողմից։ 69 Վերջին շրջանում առցանց լրատվամիջոցների և մի շարք բլոգերների նկատմամբ ներկայացվել են խուլիգանության հոդվածով քրեական մեղադրանքներ՝ բարձրաստիճան պետական պաշտոնյաների նկատմամբ վիրավորական բովանդակության համար, ինչը հանգեցրել է մինչդատական կալանքների, իսկ մեկ դեպքում՝ նաև տեսանյութերի մոնտաժման սարքավորումների խուզարկության և առգրավման։ 70 Լրագրողները իրենց մասնագիտական գործունեության ընթացքում բախվել են նաև բանավոր հարձակումների, սպառնալիքների, ինչպես նաև գործունեության խոչընդոտման և ճնշման այլ ձևերի, ինչը լրացուցիչ սահմանափակումներ է ստեղծում քաղաքական թեմաների լուսաբանման համար։ ԺՀՄԻԳ ԸԴԱ-ի կողմից իրականացված լրատվամիջոցների մշտադիտարկումը ցույց է տվել, որ մշտադիտարկում անցած լրատվամիջոցների մեծ մասը կուսակցությունների (կուսակցությունների դաշինքների) կողմից օգտագործվել է փոխադարձ վիրավորանքների և պառակտող նախընտրական հռետորաբանության տարածման համար (տե՛ս նաև « Ընտրական քարոզարշավ» բաժինը)՝ քիչ ուշադրություն դարձնելով ընտրական մրցակիցների ծրագրերի և դրանց բովանդակային վերլուծությանը, ինչի հետևանքով սահմանափակվել է ընտրողների՝ տեղեկացված ընտրություն կատարելու հնարավորությունը։ 71 Թեև հանրային հեռուստատեսությունը և մշտադիտարկում անցած որոշ մասնավոր լրատվամիջոցներ ցուցաբերել են ակնհայտ կողմնակալություն հօգուտ որոշակի քաղաքական ուժերի, ԺՀՄԻԳ ԸԴԱ-ի կողմից մշտադիտարկված այլ մասնավոր լրատվամիջոցները հիմնականում կենտրոնացել են նախընտրական միջոցառումների լուսաբանման վրա և հաճախ հեռարձակել են կուսակցությունների կողմից տրամադրված տեսանյութեր՝ սահմանափակ փաստական 69 «Խոսքի ազատության պաշտպանության կոմիտեի» 2025 թվականի տարեկան զեկույցի համաձայն՝ 2025 թվականին լրագրողների և լրատվամիջոցների դեմ ներկայացվել է զրպարտության վերաբերյալ 61 դատական հայց, մինչդեռ 2024 թվականին դրանց թիվը կազմել էր 43։ Նման հայցերի մեծ մասը ներկայացվել է բարձրաստիճան պետական պաշտոնատար անձանց կողմից, այդ թվում՝ վարչապետի և Ազգային ժողովի նախագահի կողմից։ 70 2025 թվականի նոյեմբերի 13-ին Ազգային անվտանգության ծառայությունը ձերբակալել է «AntiFake.am» փոդքասթի համահաղորդավարներին՝ խուլիգանության մեղադրանքով, որը բխում էր փոդքասթի թողարկումներից և «Facebook»-ում կատարված հրապարակումներից՝ ի պատասխան Ազգային ժողովի նախագահի կողմից արված հայհոյախառն գրառումների։ Երկու համահաղորդավարների նկատմամբ կիրառվել է նախնական կալանք, որը հետագայում փոխարինվել է վարչական հսկողությամբ։ Նրանց նկատմամբ կիրառվել էին նմանատիպ մեղադրանքներ նաև 2024 թվականի մարտին՝ վարչապետի վերաբերյալ արված մեկնաբանությունների կապակցությամբ, սակայն 2025 թվականի մայիսին նշված անձինք արդարացվել էին։ «Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային դաշնագրի» (ՔՔԻՄԴ) վերաբերյալ թիվ 34 Ընդհանուր մեկնաբանության 38-րդ պարբերությունում նշվում է, որ «արտահայտման որևէ ձևի՝ հանրային գործչի համար վիրավորական համարվելու հանգամանքը ինքնին բավարար հիմք չէ պատժամիջոցների կիրառումն արդարացնելու համար»։ Նույն փաստաթղթի 9-րդ պարբերությունում նաև նշվում է, որ «անձի նկատմամբ հետապնդումը, ահաբեկումը կամ խարանավորումը, այդ թվում՝ նրա ձերբակալումը, կալանավորումը, դատավարության ենթարկումը կամ ազատազրկումը՝ նրա ունեցած կարծիքների պատճառով, հանդիսանում է 19-րդ հոդվածի 1-ին կետի խախտում»։ 71 Պաշտոնական նախընտրական քարոզարշավի ընթացքում ԺՀՄԻԳ ԸԴԱ-ն մշտադիտարկել է համապետական հեռուստաալիքների՝ «Հ1» (հանրային հեռուստատեսություն), «ATV», «Արմենիա TV», «Կենտրոն» և «Շանթ» հեռուստաընկերությունների, ինչպես նաև Երևանում գործող «FreeNews», «Հ2» և «Երկիր Մեդիա» հեռուստաընկերությունների՝ դիտման առավել բարձր վարկանիշ ունեցող ժամերին (18:00- 00:00) հեռարձակվող ծրագրերը։ ԺՀՄԻԳ ԸԴԱ-ն մշտադիտարկել է նաև քաղաքական թեմաներին վերաբերող հոդվածները, որոնք հրապարակվել են armtimes, azatutyun (Ազատ Եվրոպա/Ազատություն ռադիոկայանի հայկական ծառայություն), civilnet, news.am և panorama առցանց լրատվամիջոցներում։
Ընտրությունների միջազգային դիտորդական առաքելություն Էջ․ 28 Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններ, 7 հունիսի 2026թ ․ Հայտարարություն նախնական արդյունքների և եզրակացությունների վերաբերյալ խմբագրական մեկնաբանություններով, ինչի հետևանքով չեն ապահովել ընտրարշավի ընթացքում անկողմնակալ տեղեկատվություն տրամադրելու վերաբերյալ օրենքի պահանջի լիարժեք կատարումը։ Ի հակադրություն իր իրավական պարտավորությունների և հանրային առաքելության՝ Հայաստանի հանրային հեռարձակողը «Հ1» -ի լրատվական թողարկումներում ցուցաբերել է ակնհայտ կողմնակալություն իշխող կուսակցության օգտին և բացասական երանգներով է լուսաբանել հիմնական ընդդիմադիր կուսակցություններին (կուսակցությունների դաշինքներին): «Հ1»-ը իր լուսաբանման 14 տոկոսը հատկացրել է «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությանը՝ հիմնականում դրական երանգավորմամբ, մինչդեռ «Ուժեղ Հայաստան», «Հայաստան» դաշինք և «Բարգավաճ Հայաստան» քաղաքական ուժե րը ստացել են համապատասխանաբար ՝ 17, 11 և 10 տոկոս լուսաբանում՝ հիմնականում բացասական երանգավորմամբ։ Նմանատիպ միտումներ արձանագրվել են նաև «FreeNews» հեռուստաընկերության և «Armtimes» կայքի դեպքում։ 72 Ի հակադրություն «Կենտրոն», «Հ2» և «Երկիր Մեդիա» հեռուստաընկերությունները, ինչպես նաև «news.am» և «panorama.am» կայքերը հետևողականորեն ներկայացրել են կառավարությանը և «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությանը բացասական լույսի ներքո՝ բարենպաստ լուսաբանելով ընտրված կուսակցություններին (կուսակցությունների դաշինքներին)։ 73 «ATV», «Արմենիա TV» և «Շանթ» հեռուստաընկերությունների լրատվական թողարկումները մեծապես հիմնվել են քաղաքական կուսակցությունների կողմից տրամադրված տեսանյութերի վրա, որոնք գրեթե չեն համալրվել փաստական խմբագրական մեկնաբանություններով։ 74 «CivilNet»-ը տարբերվել է այս մոտեցումից՝ հիմնականում կենտրոնանալով «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության և «Ուժեղ Հայաստան» -ի վրա՝ երկուսին էլ տրամադրելով համադրելի և հիմնականում չեզոք լուսաբանում։ «Ազատություն» կայքը ավելի քննադատական է եղել «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության նկատմամբ և, ավելի փոքր չափով, նաև «Ուժեղ Հայաստան», «Հայաստան» դաշինք և «Բարգավաճ Հայաստան» քաղաքական ուժերի նկատմամբ։ Հանրային հեռուստատեսությունը կատարել է օրենքով սահմանված իր պարտավորությունը՝ յուրաքանչյուր ընտրական մրցակցի տրամադրելով 90 րոպե անվճար եթերաժամ, որը ԿԸՀ-ն բաշխել է ամենօրյա եթերաշրջանների տեսքով՝ դիտման առավել բարձր վարկանիշ ունեցող ժամերին։ Լիցենզավորված մասնավոր հեռարձակողների մեծ մասը նույնպես կուսակցություններին (կուսակցությունների դաշինքներին) տրամադրել է օրենքով նախատեսված 25 րոպե անվճար եթերաժամ, որը, որպես կանոն, տրամադրվել է դիտման առավել 72 «FreeNews» հեռուստաընկերությունը և «Armtimes» կայքը իրենց լուսաբանման համապատասխանաբար 19 և 32 տոկոսը հատկացրել են «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությանը՝ հիմնականում դրական երանգավորմամբ, մինչդեռ հիմնական ընդդիմադիր ընտրական մրցակիցներին լուսաբանել են առավելապես բացասական երանգավորմամբ։ 73 «Կենտրոն» հեռուստաընկերությունն իր լուսաբանման 24 տոկոսը հատկացրել է «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությանը, իսկ «Երկիր Մեդիա»- ն՝ 13 տոկոսը «Հայաստան» դաշինքին, իսկ «Panorama»-ն՝ 20 տոկոսը «Ուժեղ Հայաստան»- ին՝ հիմնականում դրական երանգավորմամբ։ «Հ2»-ը և «news.am»-ը իրենց լուսաբանման համապատասխանաբար 12-13 տոկոսը հատկացրել են «Ուժեղ Հայաստան»- ին և «Հայաստան» դաշինքին՝ հիմնականում դրական երանգավորմամբ։ «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը ստացել է լուսաբանման 10 տոկոսը «Կենտրոն»-ում, 13 տոկոսը «Երկիր Մեդիա»- ում, 18 տոկոսը «Հ2»-ում, 21 տոկոսը «news.am»-ում և 24 տոկոսը «Panorama»-ում, ընդ որում լուսաբանման գերակշիռ մասը կրել է բացասական բնույթ։ 74 «ATV»-ն, «Արմենիա TV»-ն և «Շանթ»-ը իրենց լուսաբանման 16-20 տոկոսը հատկացրել են «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությանը, 15-19 տոկոսը՝ «Ուժեղ Հայաստան»- ին, 6-13 տոկոսը՝ «Հայաստան» դաշինքին, և 4-8 տոկոսը՝ «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությանը, մինչդեռ մյուս ընտրական գործընթացի մասնակիցները ստացել են մինչև 4 տոկոս լուսաբանում։
Ընտրությունների միջազգային դիտորդական առաքելություն Էջ․ 29 Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններ, 7 հունիսի 2026թ ․ Հայտարարություն նախնական արդյունքների և եզրակացությունների վերաբերյալ բարձր վարկանիշ ունեցող ժամերից դուրս: 75 Հավասար պայմաններով հասանելի վճարովի եթերաժամը հիմնականում ձեռք է բերել «Ուժեղ Հայաստան»-ը, որին հաջորդել են «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը և «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությունը, և, ավելի փոքր չափով, «Հայաստան » դաշինքը։ Մշտադիտարկված հեռարձակողների մեծ մասը կազմակերպել է նաև անհատական հարցազրույցներ կուսակցությունների ներկայացուցիչների հետ, ինչը կուսակցություններին (կուսակցությունների դաշինքներին) լրացուցիչ հնարավորություն է տվել ներկայացնելու իրենց տեսակետները։ Հանրային հեռուստատեսությունը կազմակերպել էր երեք բանավեճ, որոնք բաց էին ընտրական գործընթացի բոլոր մասնակիցների համար, սակայն ոչ բոլոր քաղաքական ուժերն են որոշել մասնակցել: Քննարկումները հաճախ կրում էին առճակատային բնույթ, ինչը մեծապես պայմանավորված էր «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության ներկայացուցիչների վարքագծով։ Հեռուստատեսության և ռադիոյի հանձնաժողովը (ՀՌՀ) վերահսկում է հեռարձակվող լրատվամիջոցների կողմից օրենսդրության պահանջների պահպանումը և պարբերական հիմունքներով մշտադիտարկել է 41 հեռարձակողի, այդ թվում՝ որոշ կաբելային հեռուստաընկերությունների գործունեությունը։ Թեև ՀՌՀ-ն մշտադիտարկում էր հանրային հեռարձակողի գործունեությունը, այն նրա նկատմամբ պատժամիջոցներ կիրառելու լիազորություն չունի։ Իր մշտադիտարկման արդյունքների հիման վրա ՀՌՀ-ն մայիսի 27-ին պաշտոնապես հիշեցրել է հանրային հեռարձակողին կուսակցությունների (կուսակցությունների դաշինքների) նկատմամբ անկողմնակալ և չեզոք լուսաբանում ապահովելու իր պարտավորության մասին։ ՀՌՀ -ն սեփական նախաձեռնությամբ հարուցել է 5 վարչական վարույթ, իսկ բողոքների հիման վրա՝ ևս 2 վարույթ, որոնք հիմնականում վերաբերում էին նախընտրական հաղորդումների ընդհատմանը գովազդներով կամ անվճար եթերաժամ չտրամադրելուն։ Այն նաև վարույթ է հարուցել «Հ2»-ի նկատմամբ՝ կուսակցությունների վերաբերյալ նորությունների անկողմնակալ լուսաբանում չապահովելու համար, և «TV5»-ի նկատմամբ՝ «Հայաստան» դաշինքի նույնականացում չանցած գովազդի կապակցությամբ, որը, ՀՌՀ-ի գնահատմամբ, պարունակում էր անչափահասների համար վնասակար բովանդակություն։ 76 ՀՌՀ-ի կողմից իրականացվող վերահսկողությունը որոշ դեպքերում նպաստել է արագ արձագանքմանը և իրավական պաշտպանության միջոցների կիրառմանը, այդ թվում՝ անվճար եթերաժամի հասանելիության հարցում։ Այնուամենայնիվ, ոչ մի պաշտոնական նախազգուշացման չի հետևել սահմանված պահանջների պատշաճ կատարում։ Մշտադիտարկման ոչ համակարգային բնույթի պատճառով գովազդի և նորությունների անկողմնակալության վերաբերյալ հարուցված վարույթները թողել են ընտրովի տպավորություն և հետևողականորեն չեն անդրադարձել այլ հեռարձակողների կողմից թույլ տրված համանման խախտումներին։ 75 Մայիսի 14-ին «Լուսավոր Հայաստան» և «Նոր ուժ» կուսակցությունները բողոքներ են ներկայացրել Հեռուստատեսության և ռադիոյի հանձնաժողով (ՀՌՀ)՝ պնդելով, որ «Արմենիա TV», «ATV» և «Fastsports» հեռուստաընկերությունները չեն տրամադրել իրենց օրենքով նախատեսված անվճար եթերաժամը։ Մայիսի 27-ին ՀՌՀ-ն մերժել է «Արմենիա TV»-ի և «ATV»-ի դեմ ներկայացված բողոքները, քանի որ այդ հեռարձակողները հետագայում սկսել են տրամադրել համապատասխան եթերաժամը։ Հունիսի 1-ին ՀՌՀ-ն «Fastsports» հեռուստաընկերությանը պաշտոնական նախազգուշացում է տվել։ 76 Արհեստական բանականությամբ ստեղծված գովազդային հոլովակում ներկայացվել է ենթադրական սցենար, ըստ որի՝ Հայաստանը կդառնա «Արևմտյան Ադրբեջան», եթե «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը շարունակի մնալ իշխանության։ Հոլովակում «Մայր Հայաստան» հուշարձանի փոխարեն պատկերված էր Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքի հուշարձանը, ինչը, Հեռուստատեսության և ռադիոյի հանձնաժողովի (ՀՌՀ) գնահատմամբ, «վարկաբեկում կամ նսեմացնում էր ազգային մշակութային ժառանգությունը», և, հետևաբար, կարող էր հեռարձակվել միայն 00:00- ից 06:00-ն ընկած ժամանակահատվածում։ ԺՀՄԻԳ ԸԴԱ-ի լրատվամիջոցների մշտադիտարկման արդյունքում նույնատիպի գովազդ հայտնաբերվել է նաև մի շարք այլ հեռարձակողների եթերում, սակայն ՀՌՀ-ն այդ կապակցությամբ վարույթ չի հարուցել։
Ընտրությունների միջազգային դիտորդական առաքելություն Էջ․ 30 Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններ, 7 հունիսի 2026թ․ Հայտարարություն նախնական արդյունքների և եզրակացությունների վերաբերյալ Ընտրական վեճերի լուծման կարգը Ընտրական վեճերի վերաբերյալ իրավական շրջանակը նախորդ ընտրություններից ի վեր մնացել է անփոփոխ և նախատեսում է վարչական կարգով վերանայում ընտրական հանձնաժողովների կողմից, ինչպես նաև դատական բողոքարկում Վարչական դատարանում, որի որոշումները վերջնական են: Բողոքներ ներկայացնելու իրավունքը, մեծ մասամբ, սահմանափակվում է այն անձանցով, որոնց ընտրական իրավունքները անմիջականորեն տուժում են, ինչը հակասում է ԺՀՄԻԳ-ի և Վենետիկի հանձնաժողովի կողմից նախկինում ներկայացված առաջարկություններին: 77 Բողոքները և դիմումները պետք է քննվեն երեքից հինգ օրվա ընթացքում, իսկ դեպքերի մեծ մասում՝ մինչև քվեարկության օրը։ Վարչական դատարանը միակ ատյանն է, որը ԿԸՀ-ի դիմումի հիման վրա որոշում է կայացնում որոշակի խախտումների համար թեկնածուների գրանցումն ուժը կորցրած ճանաչելու վերաբերյալ, ընդ որում այդ որոշումների բողոքարկման հնարավորություն նախատեսված չէ, ինչը հակասում է միջազգային լավագույն փորձին։ 78 ԱԺ ընտրությունների արդյունքներով ընդունված ԿԸՀ-ի վերջնական որոշումը կարող է բողոքարկվել Սահմանադրական դատարանում։ Ընտրական ժամանակահատվածում ընտրատարածքային ընտրական հանձնաժողովներ (ԸԸՀ) պաշտոնական բողոքներ չեն ներկայացվել։ ԿԸՀ -ն հրապարակային նիստերի ընթացքում, թափանցիկ ընթացակարգով, քննել է հինգ պաշտոնական բողոք, որոնցից երկուսը վերաբերում էին դիտորդների անկողմնակալությանը, երկուսը՝ ընտրություններին մասնակցելու համար կուսակցության գրանցմանը, իսկ մեկը՝ քաղաքական մրցակցի նկատմամբ ատելության հրահրման վերաբերյալ պնդումներին։ Բոլոր բողոքները մերժվել են։ Մեկ գործ բողոքարկվել է, սակայն բողոքը մերժվել է։ Բացի այդ, ԿԸՀ-ն տեղեկացրել է ԺՀՄԻԳ ԸԴԱ -ին, որ փետրվարից ի վեր ստացել է ավելի քան 600 ծանուցում և դիմում, այդ թվում՝ 40 դիմում ենթադրյալ նախընտրական և նախընտրական ֆինանսավորման խախտումների, ինչպես նաև այլ վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ։ Դրանք, որպես կանոն, փոխանցվել են իրավասու մարմիններին կամ մերժվել, քանի որ գտնվել են ԿԸՀ-ի լիազորությունների շրջանակից դուրս: Օրենքը քրեական հետապնդում հարուցելու նպատակով ԿԸՀ -ին լիազորում է որոշումներ կայացնել խորհրդարանական ընտրություններում առաջադրված թեկնածուների անձեռնմխելիությունը վերացնելու վերաբերյալ դիմումների վերաբերյալ, սակայն նման որոշումների ընդունման համար հստակ չափանիշներ չի սահմանում։ Գլխավոր դատախազի միջնորդությունների հիման վրա ԿԸՀ-ն համաձայնություն է տվել 12 թեկնածուի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելուն՝ նրանցից 8-ը «Ուժեղ Հայաստան»-ից, իսկ 4-ը՝ «Բարգավաճ Հայաստան»-ից։ Քննարկումներն անցկացվել են դատախազության խնդրանքով փակ նիստերում՝ նախաքննության գաղտնիության ապահովման հիմքով։ ԿԸՀ -ի այդ որոշումներից երկուսը բողոքարկվել են վարչական դատարանում, որը գործերի գաղտնի բնույթի պատճառով չի հրապարակել իր որոշումները։ Վարչական դատարան է ներկայացվել ևս 57 բողոք։ Դրանցից 21-ը մերժվել են, այդ թվում՝ 17-ը, որոնք վերաբերում էին հայցվորին ընտրողների ցուցակում ընդգրկելուն և բնակության կամ քաղաքացիության վերաբերյալ տեղեկանք տրամադրելուն, երկուսը՝ թեկնածուների գրանցմանը, 77 Տե՛ս 2002 թվականի Վենետիկի հանձնաժողովի «Ընտրական հարցերում լավ փորձի կանոնագրքի» II.3.3.f բաժինը, որի համաձայն՝ «[հ]ամապատասխան ընտրատարածքում գրանցված բոլոր թեկնածուները և բոլոր ընտրողները պետք է իրավունք ունենան բողոքարկելու։ Նման բողոքարկումների դեպքում իրավասությունը պետք է սահմանվի հնարավորինս լայն շրջանակի համար։ Յուրաքանչյուր ընտրող տվյալ ընտրատարածքում և այնտեղ ընտրություններին մասնակցող յուրաքանչյուր թեկնածու պետք է հնարավորություն ունենա ներկայացնելու բողոք։ Սակայն ընտրողների կողմից ընտրությունների արդյունքների վերաբերյալ բողոքարկումների համար կարող է սահմանվել ողջամիտ քվորում»։ 78 ԵԱՀԿ 1990 թվականի Կոպենհագենի փաստաթղթի 5.10-րդ կետում նշվում է, որ «յուրաքանչյուր ոք կունենա վարչական որոշումների դեմ իրավական պաշտպանության արդյունավետ միջոց՝ հիմնարար իրավունքների նկատմամբ հարգանքն ապահովելու նպատակով»։
Ընտրությունների միջազգային դիտորդական առաքելություն Էջ․ 31 Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններ, 7 հունիսի 2026թ․ Հայտարարություն նախնական արդյունքների և եզրակացությունների վերաբերյալ և երկուսը՝ քարոզարշավի ընթացքում ենթադրյալ խախտումներին։ Երեք բողոք բավարարվել է, ինչի արդյունքում դատարանը պարտավորեցրել է ԿԸՀ -ին հավատարմագրել դիտորդական կազմակերպություն, իսկ ՄՔԾ-ին՝ տրամադրել քաղաքացիության վերաբերյալ տեղեկանք։ Տասներեք բողոք վերադարձվել է դիմողներին՝ թերությունները շտկելու նպատակով, իսկ մնացած գործերը, որոնք վերաբերում են վարչական իրավախախտումներին, դեռևս գտնվում են քննության փուլում։ Թեկնածուների նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելուն համաձայնություն տալու վերաբերյալ բողոքներից բացի, բոլոր գործերը քննվել են հրապարակային նիստերում՝ թափանցիկ կերպով և շահագրգիռ կողմերի մասնակցությամբ։ Որոշումները կայացվել են օրենքով սահմանված ժամկետներում և, դեպքերի մեծ մասում, հրապարակվել են դատարանի պաշտոնական կայքում նույն օրը։ Ընտրությունների Դիտարկումը Ընտրական օրենսգիրքը նախատեսում է ընտրությունների դիտարկում տեղական և միջազգային դիտորդների, ինչպես նաև կուսակցությունների (կամ կուսակցությունների դաշինքների) վստահված անձանց կողմից։ Հավատարմագրման համար տեղական դիտորդական կազմակերպությունները պետք է ընտրությունների նշանակումից առնվազն մեկ տարի առաջ իրենց կանոնադրություններում ունենան ժողովրդավարության և մարդու իրավունքների պաշտպանության վերաբերյալ հստակ ձևակերպված դրույթ։ Այս պահանջները անհարկի սահմանափակում են ընտրությունների դիտարկման հնարավորությունը և հակասում են միջազգային լավագույն փորձին, ինչպես նաև ԺՀՄԻԳ-ի և Վենետիկի հանձնաժողովի՝ նախկինում ներկայացված առաջարկություններին։ 79 2026 թվականի հունվարի օրենսդրական փոփոխություններով սահմանվել են լրացուցիչ պահանջներ՝ նպատակ ունենալով կանխել կուսակցությունների հետ փոխկապակցված կազմակերպությունների կողմից դիտորդական գործունեության իրականացումը, այդ թվում՝ գործունեության վերաբերյալ հաշվետվությունների և ֆինանսավորման աղբյուրների մասին տեղեկատվության ներկայացման պահանջը։ Թեև դիտորդական խմբերի մեծ մասը աջակցել է այս փոփոխություններին, կան մտահոգություններ, որ գրանցված որոշ խմբեր դեռևս կապված են կուսակցությունների (կուսակցությունների դաշինքների) հետ (տե՛ս « Քվեարկության օր» բաժինը)։ ԿԸՀ-ն գրանցել է դիտորդական առաքելություն իրականացնող 13 քաղաքացիական կազմակերպություն՝ ընդհանուր առմամբ 2672 դիտորդով, ինչպես նաև 8 միջազգային դիտորդական կազմակերպություն։ 80 ԿԸՀ-ն մերժել է ԸԴԱՄ-ի մեկ հավանական դիտորդի հավատարմագրումը։ «Ականատեսը» և «Անկախ դիտորդ» ՀԿ դաշինքը իրականացրել են նաև երկարաժամկետ դիտարկում և ներգրավել են ամենամեծ թվով դիտորդներին՝ համապատասխանաբար 785 և 752 դիտորդ։ Մի շարք այլ քաղաքացիական հասարակության 79 2024 թվականի Վենետիկի հանձնաժողով-ի «Ընտրական դիտորդները որպես մարդու իրավունքների պաշտպաններ» զեկույց-ի 91 -րդ պարբերությամբ սահմանվում է, որ «գրանցման պահանջները չպետք է լինեն չափազանց ձևական։ [...] Որքան լայն են ընտրությունները դիտարկելու հնարավորությունները, այնքան ավելի հեշտ է ցանկացած շահագրգիռ անձի համար հանդես գալ որպես դիտորդ»։ 80 ԿԸՀ-ն սկզբնապես մերժել էր «Մենք» դիտորդական կազմակերպության գրանցումը, քանի որ դրա կանոնադրությունում ուղղակիորեն նշված չէր ժողովրդավարության պաշտպանության վերաբերյալ դրույթը։ Բողոքարկումից հետո Վարչական դատարանը բեկանել է այդ որոշումը՝ արձանագրելով, որ կանոնադրությունը պետք է գնահատվի դրա ընդհանուր բովանդակության հիման վրա, այլ ոչ թե ժողովրդավարության վերաբերյալ բառացի հղման առկայությամբ։
Ընտրությունների միջազգային դիտորդական առաքելություն Էջ․ 32 Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններ, 7 հունիսի 2026թ ․ Հայտարարություն նախնական արդյունքների և եզրակացությունների վերաբերյալ կազմակերպություններ ևս մշտադիտարկում են իրականացրել ընտրական գործընթացի առանձին բաղադրիչների նկատմամբ։ 81 Ընտրությունների Օր Ընտրության օրը անցել է կազմակերպված և հանգիստ, իսկ դիտարկված ընտրատեղամասերի ճնշող մեծամասնությունում գործընթացը գնահատվել է դրական։ Այս ընտրատեղամասերի ՏԸՀ- ների անդամների շրջանում կանայք լայնորեն ներկայացված էին՝ կազմելով անդամների 70 տոկոսը և նախագահների 51 տոկոսը։ Մատչելիությունը շարունակում էր մնալ լուրջ խնդիր ․ դիտարկված ընտրատեղամասերի միայն 45 տոկոսն էր գնահատվել որպես հասանելի հաշմանդամություն ունեցող ընտրողների համար, մինչդեռ դիտարկումների 27 տոկոսում ընտրատեղամասի դասավորությունը նրանց համար հարմար չէր։ Ընտրատեղամասերում տեղադրվել էին տեսախցիկներ, որոնք ապահովում էին ուղիղ հեռարձակում՝ հնարավորություն տալով հետևել քվեարկության և ձայների հաշվարկի գործընթացներին։ Ընտրատեղամասերի բացման գործընթացը 188 դիտարկումներից 183-ում գնահատվել է դրական։ Ընտրատեղամասերը բացվել են ժամանակին, և ՏԸՀ-ները հետևել են սահմանված ընթացակարգերին։ Դիտարկված ընտրատեղամասերի 5 տոկոսում ոչ լիազորված անձինք, հիմնականում ընտրական գործընթացի մասնակիցների վստահված անձինք, միջամտել են ՏԸՀ- ների աշխատանքին։ Քվեարկության գործընթացը դիտարկվել է 1653 դեպքերում՝ 1403 ընտրատեղամասերում, և դիտարկումների 98 տոկոսում այն գնահատվել է դրական՝ որպես կանոնավոր, թափանցիկ և արդյունավետ։ Բացասական գնահատականները հիմնականում պայմանավորված էին գերբեռնվածությամբ, ոչ պատշաճ դասավորությամբ և ընտրական գործընթացի մասնակիցների վստահված անձանց միջամտությամբ։ Արձանագրվել են առանձին ընթացակարգային խախտումներ, այդ թվում՝ դիտարկումների 2 տոկոսում քվեատուփերը պատշաճ կերպով չեն կնքվել։ Դիտարկումների 6 տոկոսում ընտրատեղամասերի ներսում կամ դրանցից 50 մետր շառավղով նկատվել են քարոզչական նյութեր կամ քարոզչական գործունեություն։ Դիտարկումների 9 տոկոսում ՏԸՀ-երը գրանցել են բողոքներ կամ ՏԸՀ անդամների, դիտորդների կամ վստահված անձանց հատուկ կարծիքներ, որոնցից շատերը վերաբերում էին ենթադրյալ խախտումներին։ Քվեարկության գաղտնիությունը հիմնականում պահպանվել է, թեև դիտարկված ընտրատեղամասերի 4 տոկոսում ընտրողները միշտ չէ, որ գաղտնի պայմաններում են ընտրել իրենց քվեաթերթիկը։ Բացի այդ, խմբակային քվեարկություն և այլ անձի փոխարեն քվեարկություն արձանագրվել են դիտարկումների համապատասխանաբար ` 3 և 2 տոկոսում։ Դիտարկումների շուրջ 4 տոկոսում ընտրողները քվեախցիկից դուրս են բերել չօգտագործված քվեաթերթիկները, ինչը հակասում է սահմանված ընթացակարգերին։ Այս խնդիրները, ըստ երևույթին, հիմնականում պայմանավորված էին ընտրողների, հատկապես տարեց ընտրողների, կողմից ընթացակարգերի ոչ բավարար ըմբռնմամբ և ընտրատեղամասերի գերբեռնվածությամբ, այլ ոչ թե քվեարկության գաղտնիությունը խախտելու միտումնավոր փորձերով։ Ընտրողների նույնականացման սարքերը (ԸՆՍ) արդյունավետ են գործել դիտարկված գրեթե բոլոր ընտրատեղամասերում, և ՏԸՀ-երը հիմնականում պահպանել են դրանց կիրառման հետ 81 «Հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքների օրակարգ» հասարակական կազմակերպությունը դիտարկել է շրջիկ արկղով քվեարկության գործընթացը՝ կենտրոնանալով հոգեսոցիալական հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքների վրա։ «Լուսաստղ» կազմակերպությունը ուշադրություն է դարձրել հաշմանդամություն ունեցող անձանց համար ընտրական գործընթացի ներառականությանը, իսկ «Հայաստանի Հելսինկյան կոմիտե»-ն իրականացրել է ավելի փոքրածավալ դիտորդական առաքելություն՝ մշտադիտարկելով օրենքի գերակայության և մարդու իրավունքների պահպանումը ընտրական գործընթացի ընթացքում։
Ընտրությունների միջազգային դիտորդական առաքելություն Էջ․ 33 Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններ, 7 հունիսի 2026թ ․ Հայտարարություն նախնական արդյունքների և եզրակացությունների վերաբերյալ կապված ընթացակարգերը։ 82 Տեխնիկական խնդիրները սահմանափակ բնույթ են կրել, թեև մի շարք դեպքերում արձանագրվել են անհամապատասխանություններ ԸՆՍ-երի կողմից տրամադրված տվյալների և ընտրողների թղթային ցուցակների միջև։ Ընտրական գործընթացի մասնակից քաղաքական ուժերի վստահված անձինք հիմնականում՝ «Ուժեղ Հայաստան»-ից և «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունից, ներկա են եղել դիտարկված ընտրատեղամասերի 98 տոկոսում /համապատասխանաբար ` 90 և 87 տոկոս ներկայացվածությամբ/։ Քվեարկության գործընթացին միջամտություն արձանագրվել է դիտարկումների 6 տոկոսում, հիմնականում նշված երկու քաղաքական ուժերի վստահված անձանց կողմից, որոնք դուրս են եկել իրենց դիտորդական գործառույթների շրջանակից՝ ուղղորդելով ընտրողներին, տալով ընթացակարգային ցուցումներ, գտնվելով քվեախցիկներին կամ քվեատուփերին չափազանց մոտ կամ այլ կերպ ստանձնելով ՏԸՀ-երի գործառույթները։ Քաղաքացիական դիտորդները ներկա են եղել դիտարկումների 52 տոկոսում՝ նպաստելով գործընթացի թափանցիկությանը։ Ներկայության իրավունք չունեցող անձինք նկատվել են ընտրատեղամասերի 4 տոկոսում, հիմնականում ոստիկանության աշխատակիցներ, թեև դա հազվադեպ է ազդել քվեարկության ընթացքի վրա։ Ձայների հաշվարկը դրական է գնահատվել դիտարկված 158 ընտրատեղամասերից 144-ում և ընդհանուր առմամբ եղել է թափանցիկ, արդյունավետ ու կանոնակարգված։ Ընտրական գործընթացի մասնակիցների ներկայացուցիչները ներկա են եղել բոլոր դիտարկված հաշվարկների ընթացքում, իսկ քաղաքացիական դիտորդները՝ դիտարկումների գրեթե կեսում։ ՄԸԴԱ-ի դիտորդները կարողացել են առանց սահմանափակումների հետևել ձայների հաշվարկի գործընթացին, իսկ ՏԸՀ -երը լիարժեք համագործակցել են նրանց հետ։ Որոշ ընտրատեղամասերում արձանագրվել են ընթացակարգային թերություններ։ 29 դիտարկումների ընթացքում ստորագրությունների թիվը չի համապատասխանել ԸՆՍ-ի կողմից տպագրված հաստատման կտրոնների թվին։ Որպես կանոն, ստորագրությունների թիվը կտրոնների թվից պակաս է եղել մեկ կամ երկու միավորով, ինչը վկայում է, որ այս երկաստիճան վերահսկողական մեխանիզմը միշտ չէ, որ կիրառվել է հետևողական կերպով։ Քվեաթերթիկների վավերության վերաբերյալ որոշումները գրեթե բոլոր դիտարկումներում գնահատվել են որպես հետևողական, թեև մի քանի դեպքերում արձանագրվել են տարաձայնություններ ՏԸՀ անդամների միջև։ Դիտարկված գրեթե բոլոր տեղամասերում քվեարկության արդյունքների վերաբերյալ արձանագրությունները ամբողջությամբ լրացվել և ճշգրտվել են, թեև 14 ՏԸՀ դժվարություններ է ունեցել դրանց լրացման հարցում։ Ավելի լուրջ խախտումների թվում էին 11 դիտարկման ընթացքում ՏԸՀ անդամ չհանդիսացող անձանց անմիջական մասնակցությունը ձայների հաշվարկին և 6 դեպքում՝ նախապես ստորագրված արձանագրությունների օգտագործումը։ 8 դիտարկման ընթացքում ՏԸՀ-ները չեն փակցրել արդյունքների արձանագրության պատճենը հանրային ծանոթացման համար։ ՄԸԴԱ-ի դիտորդները դրական են գնահատել արդյունքների ամփոփման գործընթացը 50 դիտարկումներից 43-ում։ Սակայն ամբողջ երկրի տարածքում գործող 38 ԸԸՀ-երից 11-ում ԿԸՀ- ի կողմից ԸԸՀ-ներին տրված բանավոր ցուցումների հիման վրա կիբեռանվտանգության նկատառումներով ՄԸԴԱ-ի դիտորդներին արգելվել է հետևել տվյալների մուտքագրման 82 ԿԸՀ-ի նախնական արդյունքների համաձայն՝ յուրաքանչյուր ընտրատեղամասում լրացուցիչ ընտրացուցակներում ընդգրկվել է միջինում մեկից պակաս ընտրող, այդ թվում՝ շրջիկ արկղով քվեարկողներ, վեց ամսից ավելի ժամկետով վավերականությունը կորցրած անձը հաստատող փաստաթղթեր ունեցող անձինք (ներառյալ արտերկրում բնակվող քաղաքացիները), ինչպես նաև դատարանի որոշմամբ ընտրացուցակներում ընդգրկված ընտրողները։
Ընտրությունների միջազգային դիտորդական առաքելություն Էջ․ 34 Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններ, 7 հունիսի 2026թ․ Հայտարարություն նախնական արդյունքների և եզրակացությունների վերաբերյալ գործընթացին, ինչը սահմանափակել է գործընթացի թափանցիկությունը։ Ընտրական նյութերի ընդունման և արդյունքների ամփոփման գործընթացը գնահատվել է որպես կազմակերպված, մասնագիտական և արդյունավետ, սակայն դիտորդները նաև արձանագրել են գերբեռնվածություն և գործընթացի իրականացման ձգձգումներ, ինչպես նաև նշել, որ որոշ ԸԸՀ- ների տարածքները լիովին հարմարեցված չեն եղել այդ նպատակների համար։ Տեղական դիտորդները ներկա են եղել 48 դիտարկման ընթացքում, մինչդեռ ընտրական գործընթացի մասնակիցների վստահված անձինք՝ ընդամենը 5 դիտարկման դեպքում։ 6 դիտարկման ընթացքում ՏԸՀ-ների անդամները ստիպված են եղել ուղղել որոշ ՏԸՀ-ների արդյունքների արձանագրություններում առկա թվաբանական սխալները։ Դիտարկված բոլոր ԸԸՀ-ները պարբերաբար հրապարակել են արդյունքների վերաբերյալ թարմացվող տվյալներ, իսկ ԿԸՀ-ն համազգային նախնական արդյունքների առցանց հրապարակումը սկսել է ժամը 00:00-ին։ Մասնակցության ցուցանիշը կազմել է 58,97 տոկոս։ Ընտրատեղամասերի փակման պահին ԿԸՀ-ն հայտնել է ընտրության օրը ներկայացված 23 բողոքի մասին, որոնք հիմնականում վերաբերում էին ընտրողների ցուցակներում առկա անճշտություններին և լռության օրվա պահանջների խախտումներին։ ԸԸՀ-երին ներկայացված բողոքների մասին տեղեկություններ չեն հաղորդվել։ Ընտրության օրվա ընթացքում իրավապահ մարմինները ձեռնարկել են մի շարք գործողություններ՝ կապված ձայների ենթադրյալ գնման և ընտրական այլ իրավախախտումների հետ։ 83 Քվեարկությունից հետո ընդդիմության ներկայացուցիչները պնդել են, որ այդ միջոցառումները ընտրովի կերպով ուղղված են եղել իրենց աջակիցների դեմ։ 84 Սույն զեկույցի անգլերեն թարգմանությունը միակ պաշտոնական փաստաթուղթն է Հայերենով առկա փաստաթուղթը հանդիսանում է ոչ պաշտոնական թարգմանություն: 83 Գլխավոր դատախազության տվյալներով՝ հաղորդվել է ընտրություններին առնչվող ենթադրյալ 143 քրեական դեպքի մասին։ 21 դեպքով նախաձեռնվել է քննություն, իսկ 48 անձի նկատմամբ հարուցվել է քրեական հետապնդում։ Քննչական կոմիտեն գրանցել է ընտրական իրավախախտումների վերաբերյալ 129 հաղորդում և նախաձեռնել 59 քրեական վարույթ, որոնցից 30-ը վերաբերում էին բազմակի քվեարկությանը կամ այլ անձի փոխարեն քվեարկելուն, 17-ը՝ քվեարկության գաղտնիության խախտմանը, 9-ը՝ ընտրական իրավունքների կամ ընտրական հանձնաժողովների աշխատանքի խոչընդոտմանը, և 3-ը՝ կեղծ տեղեկությունների տարածմանը։ Այս վարույթների շրջանակում ձերբակալվել է 9 անձ։ Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովը նախաձեռնել է քննություններ ձայների գնման հետ կապված ավելի քան 11 դեպքով, և առնվազն 24 անձ ձերբակալվել է այդ մեղադրանքների հիման վրա։ 84 Այդ թվում՝ «Ուժեղ Հայաստան»-ի, «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության և «Հայաստան» դաշինքի ղեկավարները։
Ընտրությունների միջազգային դիտորդական առաքելություն Էջ․ 35 Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններ, 7 հունիսի 2026թ․ Հայտարարություն նախնական արդյունքների և եզրակացությունների վերաբերյալ ՏԵՂԵԿԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆ ԱՌԱՔԵԼՈՒԹՅԱՆ ՄԱՍԻՆ ԵՎ ՇՆՈՐՀԱԿԱԼԱԿԱՆ ԽՈՍՔ Երևան, 8 հունիսի 2026թ․ Նախնական արդյունքների և եզրակցությունների մասին սույն հայտարարությունը կազմվել է ԵԱՀԿ ժողովրդավարական հաստատությունների և մարդու իրավունքների գրասենյակի (ԺՀՄԻԳ), ԵԱՀԿ խորհրդարանական վերաժողովի (ԵԱՀԿ ԽՎ), Եվրոպայի խորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովի (ԵԽԽՎ) և Եվրոպական խորհրդարանի (ԵԽ) ընդհանուր նախաձեռնությամբ: Գնահատումն իրականացվել է որոշելու արդյոք ընտրություններն անց են կացվել ԵԱՀԿ հանձնառություններին և այլ միջազգային պարտավորություններին, ժողովրդավարական ընտրությունների չափանիշներին և ազգային օրենսդրությանը համապատասխան։ Ֆարահ Քարիմին ԵԱՀԿ գործող նախագահի կողմից նշանակվել է որպես Հատուկ համակարգող և ԵԱՀԿ կարճաժամկետ դիտորդների ղեկավար։ Յանեզ Լենարչիչը գլխավորել է 2026 թվականի ապրիլի 22-ին Հայաստան գործուղած ԺՀՄԻԳ Ընտրությունների դիտորդական առաքելությունը: Նախնական արդյունքների և եզրակցությունների մասին հայտարարությունը արվում է մինչև ընտրությունների արդյունքների ամփոփումը։ Ընտրությունների վերջնական գնահատումը կախված կլինի մասամբ ընտրական գործընթացի հաջորդ փուլերի իրականացումից՝ ներառյալ հաշվարկը, աղյուսակավորումը և արդյունքների հայտարարումը, հետընտրական հնարավոր բողոքների վարումը և հնարավոր երկրորդ փուլը։ ԺՀՄԻԳ-ը հրապարակի համապարփակ վերջնական զեկույց՝ ներառյալ առաջարկներ հնարավոր բարեփոխումների համար, ընտրական գործընթացի ավարտից հետո մի քանի ամիս անց։ ԵԱՀԿ ԽՎ-ն իր զեկույցը կներկայացնի Մշտական հանձնաժողովի հաջորդ նիստում։ ԵԽԽՎ-ն իր զեկույցը կներկայացնի 2026 թվականի սեպտեմբերին Ստրասբուրգում կայանալիք նստաշրջանի ընթացքում։ Եվրոպական խորհրդարանը զեկույց կներկայացնի Հարավային Կովկասի հետ հարաբերությունների պատվիրակության առաջիկա նիստերից մեկում, ինչպես նաև Եվրոպական ժողովրդավարության պաշտպանության հատուկ հանձնաժողովում։ ԺՀՄԻԳ-ի ԸԴԱ-ն ներառում է մայրաքաղաքում տեղակայված 15 փորձագետ և պետության ողջ տարածքում գործուղված 30 երկարաժամկետ դիտորդ: Քվեարկության օրը 42 երկրներից գործուղվել է 457 դիտորդ, այդ թվում ՝ԺՀՄԻԳ-ի կողմից գործուղված 322 դիտորդ, ինչպես նաև ԵԱՀԿ ԽՎ-ի 93 անդամից բաղկացած պատվիրակություն, Եվրոպայի խորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովի (ԵԽԽՎ) 27 անդամից բաղկացած պատվիրակություն և Եվրոպական խորհրդարանի 15 անդամից բաղկացած պատվիրակություն։ Կանայք կազմել են դիտորդների 46 տոկոսը: Ընտրատեղամասերի բացման գործընթացը դիտարկվել է 108 ընտրատեղամասում, իսկ քվեարկությունը՝ երկրի ողջ տարածքում գտնվող 1403 ընտրատեղամասում։ Ձայների հաշվարկը դիտարկվել է 158 ընտրատեղամասում, իսկ արդյունքների ամփոփումը՝ 38 ԸԸՀ -ում։ ՄԸԴԱ-ն ցանկանում է շնորհակալություն հայտնել ՀՀ կառավարությանը՝ ընտրությունները դիտարկելու հրավերի համար, ինչպես նաև ՀՀ Արտաքին գործերի նախարարությանը և ՀՀ Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովին աջակցության համար: ՄԸԴԱ-ն ցանկանում է համագործակցության համար շնորհակալություն հայտնել նաև բոլոր մյուս պետական մարմիններին, լրատվամիջոցներին, քաղաքացիական հասարակության կազմակերպություններին, ինչպես նաև միջազգային հանրության ներկայացուցիչներին:
Ընտրությունների միջազգային դիտորդական առաքելություն Էջ․ 36 Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններ, 7 հունիսի 2026թ․ Հայտարարություն նախնական արդյունքների և եզրակացությունների վերաբերյալ Տեղեկատվության համար կարող եք կապվել ստորև նշված անձանց հետ՝ • Յանեզ Լենարչիչ, ԺՀՄԻԳ ԸԴԱ ղեկավար, Երևան (janez.lenarcic@odihr.am), • Թոմաս Ռայմեր, ԺՀՄԻԳ խոսնակ (thomas.rymer@odihr.pl) կամ Վիտտորիա Ձանելատի, ԺՀՄԻԳ ընտրական հարցերով խորհրդական, Վարշավա ( vittoria.zanellati@odihr.pl), • Ստեֆանի Կոլտչանով, ԵԱՀԿ ԽՎ ընտրությունների հարցերով ղեկավար, էլ. փոստ՝ stephanie.koltchanov@oscepa.dk ։ • Բոգդան Տորկըտորիու, ԵԽԽՎ ընտրական հարցերով ավագ պատասխանատու , հեռ.՝ +33 650 39 2940։ Bogdan.TORCATORIU@coe.int • Ռաֆայելե Լուիզե, Եվրոպական խորհրդարանի ադմինիստրատոր, էլ. փոստ՝ raffaele.luise@europarl.europa.eu ԺՀՄԻԳ ԸԴԱ -ի հասցեն Հայաստանում՝ Մովսես Խորենացու փողոց 15/1, 0010, Երևան Հեռ.՝ +374 33 200 515։ էլ. փոստ. office@odihr.am https://odihr.osce.org/node/662896
INTERNATIONAL ELECTION OBSERVATION MISSION Armenia – Parliamentary Elections, 7 June 2026 STATEMENT OF PRELIMINARY FINDINGS AND CONCLUSIONS PRELIMINARY CONCLUSIONS The 7 June 2026 parliamentary elections offered voters a genuine choice among political alternatives in a well-run process. Direct pressure from abroad in the form of escalating trade restrictions and security threats during the campaign, aimed at unduly influencing voters in favour of opposition forces, was observed. The campaign was highly confrontational with divisive rhetoric and marked by allegations of vote-buying and other electoral violations that led to numerous criminal proceedings of opposition candidates and activists, resulting in many opposition supporters refraining from actively engaging in the campaign. This, along with pressure on public sector employees to attend ruling party events, and recently introduced social and economic measures, raised concerns about the equality of opportunity to campaign. The legal framework provides a sound basis for democratic elections and the election administration enjoyed stakeholders’ trust. Insufficient oversight and regulation of campaign finances limited transparency and opportunity for public scrutiny. Voters’ access to impartial and reliable information was negatively impacted by the polarized media environment, biased media coverage, and a divisive online campaign with the use of manipulative content. Election day proceedings were assessed overwhelmingly positively in the vast majority of polling stations observed. The elections took place in a pluralistic and highly polarized environment. Political debate centred on divisive narratives around peace-or-war, the implementation of the Agreement on Establishment of Peace and Inter-state Relations between Armenia and Azerbaijan, the ongoing constitutional reform, and competing views on the country’s future geopolitical orientation. Ahead of the elections, this division was exploited as a basis for direct pressure and foreign interference, with Russian Federation officials threatening economic and security consequences should Armenia decide on closer EU ties. This came against the background of earlier reports of increases in hybrid threats and coordinated foreign influence operations targeting Armenia. The context was further polarized by tensions between the government and the leadership of the Armenian Apostolic Church, as well as criminal proceedings, including pre-trial detentions, against several prominent opposition and religious figures, ai inter alia at protecting the constitutional order against the forcible seizure of power. The elections were held under a revised legal framework that provides a sound basis for democratic elections and addresses several prior ODIHR and European Commission for Democracy through Law of the Council of Europe (Venice Commission) recommendations. The majority of amendments were adopted following extensive public consultations between 2021 and 2024, while some additional changes in 2026 were introduced with limited consultations, in an expedited procedure, and without broad cross-party support, including a few adopted after the elections had been called, at odds with OSCE commitments and international good practice. Most of these amendments improved the legal framework, but some gaps and ambiguities persist in the legislation, and a number of ODIHR and Venice Commission recommendations remain unaddressed. The election administration managed technical preparations professionally and efficiently, and enjoyed stakeholders’ trust in its technical capacity. Sessions of the Central Election Commission (CEC) and Territorial Election Commissions (TECs) were generally open to observers, and broadcast online, with relevant decisions promptly published, contributing to transparency. In some cases, limited substantive deliberations detracted from the transparency of decision- making. The election administration made
International Election Observation Mission Page: 2 Armenia, Parliamentary Elections, 7 June 2026 Statement of Preliminary Findings and Conclusions significant steps to improve the training of Precinct Election Commission (PEC) members and conducted comprehensive voter education, whose visibility varied. Despite efforts to improve overall accessibility of the process, many polling stations remained inaccessible for voters with disabilities. The final voter register included 2,503,976 voters. Voter registration was generally inclusive and enjoyed public confidence, and voters had ample opportunities to verify their data and request corrections. While some 20,101 recently naturalized displaced Armenian refugees were added to voter lists prior to the elections, a further 6,000 applications remained pending by election day, attributed by some stakeholders to slow and bureaucratic procedures, leaving those applicants without the possibility to vote. Contrary to international standards and despite previous ODIHR and Venice Commission recommendations, citizens declared incompetent by a court decision were deprived of their right to vote. Candidate registration was conducted in an inclusive and open manner. However, restrictions on dual citizens and the related criminalization, as well as the lengthy residency and language requirements are at odds with Council of Europe and other international standards as well as good practice. Individual candidacies are not permitted, contrary to OSCE commitments. Following withdrawals, including one entire candidate list, 18 contestants (1 6 parties and two alliances ) and 1,938 candidates were registered to contest the elections. The campaign was vibrant and largely peaceful but highly polarized and confrontational, with repeated use of inflammatory rhetoric, including by the ruling party lead candidate. It centr ed on messages of peace, relations with Azerbaijan, regional stability, economy, and anti-corruption, with several foreign leaders making public interventions and endorsements in favour of the ruling party. Direct pressure from the Russian Federation in the shape of escalating trade restrictions and threats to the future economic stability and security of the nation linked to the outcome of the election featured throughout the campaign. The ODIHR EOM did not observe systematic misuse of administrative resources at the local level but it did observe and receive multiple allegations, some of which it assessed as credible, regarding pressure on voters to attend ruling party campaign events. This, together with recently introduced or initiated social and economic measures, benefited the ruling party and undermined the equality of opportunity to campaign, at odds with OSCE commitments. At the same time, a few allegations pointed to pressure on voters exercised by some economic actors on behalf of opposition parties. There were numerous allegations of vote-buying and other electoral violations, which the authorities proactively investigated. However, the focus of these investigations on supporters and candidates from the main opposition parties led to the perception of selective enforcement and concerns about the impact on campaign opportunities and participation. Online campaigning was extensive and its regulation is confined to labelling requirements for campaign content and paid political advertising, limiting opportunities for transparency and oversight. The online campaign was confrontational and divisive, and marked by contestants ’ mutual accusations of links to foreign powers. Some candidates and third-party accounts disseminated AI-generated manipulative content to discredit opponents, which was further circulated and amplified online. T he ODIHR EOM noted m anipulative and false content disseminated by inauthentic accounts to discredit the government and the electoral process, although this did not feature prominently in the campaign debate. This is consistent with the findings of multiple fact- checking organizations which identified an increase in co- ordinated disinformation operations originating from abroad. Overall, the authorities took notable steps to enhance their preparedness and interinstitutional and intergovernmental cooperation and to report issues to platforms, but the transparency and effectiveness of these efforts were limited by the lack of publicly available information on identified disinformation and the actions taken to address it.
International Election Observation Mission Page: 3 Armenia, Parliamentary Elections, 7 June 2026 Statement of Preliminary Findings and Conclusions Despite gender quotas for the election administration and parliament, as well as financial incentives for parties maintaining gender-balanced governing bodies, women’s participation in public and political life remained low. In line with the requirement that at least 30 per cent of candidates on each list be from either gender, women comprised 37.3 per cent of candidates, but none of the candidate lists were headed by a woman. Amendments to the legal framework for campaign finance expanded the definition of campaign expenditure, increased donation and expenditure limits and redistributed oversight competences . Still, a number of gaps remain in regulatory scope and implementation, limiting transparency, accountability and integrity of party and campaign finance. Substantial pre-campaign expenditures remained outside reporting requirements and expenditure limits; third- party campaigning was unregulated; and regulations on cash donations did not ensure traceability. While donations from legal entities, as well as foreign and anonymous sources are prohibited, corporate sponsorships of high- cost events promoting ruling party policies raised concerns about intertwined business and political interests. The Oversight and Audit Service and the Corruption Prevention Commission received bank statements and published contestants’ reports, but the information was not searchable or user-friendly, limiting public scrutiny. During the campaign, the Anti-Corruption Committee investigated party- linked charitable foundations and party donors. However, the absence of legally prescribed criteria for selecting those subject to investigation rais ed concerns about the potential for a selective and politically motivated approach . The Constitution guarantees freedom of expression and freedom of the media. The media environment is pluralistic, but remains polarized and constrained by a shrinking and narrowly concentrated advertising market, which undermines financial sustainability and exposes media outlets to political influence, while legal requirements for transparency of media ownership remain insufficient. Although defamation and libel are decriminalized, i n the pre-electoral period, a number of journalists faced civil defamation lawsuits, verbal attacks, threats and obstruction, with negative effects for the environment for political reporting. The ODIHR EOM media monitoring found that most outlets were instrumentalized by contestants to amplify mutual insults and divisive campaign rhetoric, offering little substantive analysis of contestants’ platforms. The public television complied with its legal obligation to provide each contestant with 90 minutes of free airtime, but it also displayed clear bias in favour of the ruling party, contrary to its legal obligations and public mandate. Several private outlets portrayed the government negatively and provided favourable coverage to selected opposition contestants. All combined, this undermined voters’ opportunity to make an informed choice. The dispute resolution framework provides for effective administrative and judicial review, but standing remains unduly narrow, at odds with international good practice and prior ODIHR and Venice Commission recommendations. The CEC adjudicated five complaints in public sessions and in a transparent manner, all of which were rejected. Fifty-seven appeals were filed with the Administrative Court, which reviewed most cases in public sessions, within legal deadlines and in a transparent manner. The legislation provides for citizen and international observation, as well as observation by contestant representatives. The CEC registered 13 citizen observer groups and 8 international observer organizations, contributing to transparency. W hile recent legal amendments aimed at preventing party - affiliated organizations from observing were generally supported by citizen observers, concerns persisted that some registered groups remained affiliated with contestants. Election day was orderly and calm, despite several criminal charges and investigations related to electoral offences reported by the authorities. Opening and voting were assessed positively in the vast majority of observations. PECs generally followed procedures, and voter identification devices functioned effectively. Women were well represented in PECs, including in chairperson positions;
International Election Observation Mission Page: 4 Armenia, Parliamentary Elections, 7 June 2026 Statement of Preliminary Findings and Conclusions however, accessibility remained a significant concern. The process was generally transparent and efficient, although affected in some polling stations by overcrowding, inadequate layouts, isolated procedural errors, and interference by contestant proxies. Vote secrecy was generally respected, with some compromises mainly linked to insufficient voter understanding and overcrowding. Closing and counting were positively assessed, with occasional procedural inconsistencies. Citing cyber security concerns, the CEC instructed TECs to limit access to observers during the data entry of results in 11 of 38 TECs, detracting from the transparency of the process. PRELIMINARY FINDINGS Background and Political Context The 7 June 2026 parliamentary elections were called by the President of Armenia on 6 February. The Civil Contract Party, led by Prime Minister Nikol Pashinyan, has held a parliamentary majority since 2018. 1 The elections took place in a highly polarized and emotionally charged environment, further exacerbated by competing narratives around peace-or-war, and linked to regional developments and the peace process with Azerbaijan. In August 2025, the two countries initialled an Agreement on Establishment of Peace and Inter-state Relations, which establishes a framework for the normalization of relations. 2 Questions related to the ratification and implementation of the peace agreement continued to have a major effect on the political debate and remained central to the ongoing constitutional reform. 3 The broader context was also marked by tensions between the government and the leadership of the Armenian Apostolic Church, 4 and criminal charges and arrests of several former officials, Church leaders and prominent opposition figures, including the current leader of Strong Armenia. 5 The authorities declared the cases mainly aimed at preventing corruption or protecting the constitutional order against forcibly seizing power, while the opposition and some civil society organizations 1 The Civil Contract Party held 69 of the 107 seats in the outgoing parliament. The opposition was comprised of the Armenia Alliance, with 28 seats, and With Honour Alliance, with 6 seats. The remaining four seats were held by representatives of national minorities. 2 See agreement initialled on 8 August 2025 and the related Joint Declaration . 3 Constitutional reform discussions began in 2020. Following the initialling of the August 2025 agreement, Azerbaijan conditioned its implementation on the removal of constitutional references it considered territorial claims. In response, the Armenian Prime Minister an Foreign Minister noted that the constitutional reform was an internal matter but also expressed support for a Constitution without the disputed text. In March 2026, the Minister of Justice stated that the draft Constitution had been finalized and would include significant changes, including further decentralization, a stronger judiciary, and additional oversight mechanisms for the executive and the prime minister. The Prime Minister declared that a constitutional referendum was planned for 2027. 4 After the November 2020 ceasefire agreement with Azerbaijan, Catholicos Karekin II called for the Prime Minister’s resignation, citing the government’s alleged failure to protect national interests; similar calls were reiterated after the September 2023 ceasefire agreement. In May 2024, mass anti-government protests led by some senior clerics took place, after which numerous people were detained. In June 2025, senior clergymen and opposition representatives were arrested and prosecuted on various grounds, with proceedings continuing until January 2026. In February 2026, criminal charges were brought and a travel ban was imposed on the Catholicos; these were annulled by the court in April. In January 2026, the Prime Minister, together with several clergymen, called for the Catholicos’s resignation and launched a campaign for church reform. The Church, supported by several opposition parties (Strong Armenia, Armenia Alliance, Prosperous Armenia and Wings of Unity) has criticized the move as undermining its constitutionally protected status. 5 Following statements in support of the Church, Samvel Karapetyan, who later established Strong Armenia, was arrested in June 2025 on charges of publicly calling for the seizure of power; additional charges for tax evasion and money laundering were brought in October. In December 2025, he was placed under house arrest, which was extended in April 2026 for three months. Other prominent criminal investigations initiated before the announcement of elections include those against two former presidents and current party leaders, Robert Kocharyan and Serzh Sargsyan, as well as the former mayor of Yerevan and the previous and acting mayors of Gyumri.
International Election Observation Mission Page: 5 Armenia, Parliamentary Elections, 7 June 2026 Statement of Preliminary Findings and Conclusions condemned them as politically motivated and alleged that they led to an atmosphere of fear. In recent years, a number of international and domestic human rights organizations have reported a decline in respect for the fundamental freedoms of expression and assembly, and raised concerns about the excessive use of pre- trial detention, insufficient investigation of police abuse and the diminishing of judicial independence. 6 Regional developments since 2023 have accelerated Armenia’s geopolitical re-orientation. 7 While several political parties favour maintaining or strengthening strategic partnership with the Russian Federation, the government and some parties advocate for a re-balancing of foreign policy based on closer ties with the European Union (EU) and the United States (US), and normalization of relations with neighbouring countries. This division was exploited as a basis for direct pressure and foreign interference, with Russian Federation officials threatening economic and security consequences and adopting trade restrictions affecting Armenian exports. 8 Over the past years, the authorities have reported an increase in hybrid threats and coordinated foreign influence operations targeting Armenia, and raised concerns that such instances would become more widespread as elections approached . 9 Despite some progress resulting from gender quotas in election administration and in parliament, and financial incentives for parties maintaining gender-balanced governing bodies, women’s participation in public and political life remains low. 10 Four out of 12 government ministers and 39 per cent of the outgoing members of parliament (MPs) are women; there are no women provincial governors. None of the parties running for the elections were led by a woman. 6 See the 2025 United Nations (UN) Human Rights Committee report on Armenia and the 2026 Human Rights Watch report. In 202 and 2025, the Office of the Human Rights Defender of Armenia identified systemic violations of the right to freedom of assembly, including mass arrests, procedural irregularities and disproportionate use of force by police. In 2026, Amnesty International reported excessive use of force during public demonstrations and a lack of police accountability, and raised concerns about the recently adopted 2025 amendments to the Law on Police, which allowed the police to use a wide range of surveillance methods, such as live feeds from cameras fitted in public spaces, transport hubs and public buildings, which it stated were “having a chilling effect and resulting in violations of the rights to privacy, freedom of peaceful assembly and freedom from discrimination”. In 2025, the Organization for Economic Co-operation and Development (OECD) noted that “The President and Parliament have continued to influence judicial appointments and promotions. […] There is an urgent need to clearly define the legal grounds for judicial disciplinary liability, especially those affecting judges’ freedom of expression, and to ensure sanctions are proportionate, with dismissal of judges used in practice as a last resort”. 7 Armenia halted its participation in the Moscow-led Collective Security Treaty Organization (CSTO) in February 2024, although it has not formally withdrawn. The EU deployed a civilian mission to contribute to stability in the border areas in January 2023; the parliament adopted the EU Integration Act in M 2025 and an agenda for the EU–Armenia Strategic Partnership in December 2025. In April 2026, EU established a Partnership Mission in Armenia to enhance resilience and crisis management. In May 2026, following a European Political Community meeting, the first Armenia–EU Summit took place in Yerevan. 8 Several Russian Federation state officials, including the President, the Minister of the Foreign Affairs and the Deputy Prime Minister called on the Armenian authorities to “decide between the EU and the Eurasian Economic Union (EAEU)”, and while emphasizing the countries’ structural integration, warned of the consequences of possible decoupling. Previously, during Prime Minister Pashinyan’s April visit to Moscow, the President of the Russian Federation referred to “special relations” between the two countries, and raised concerns that some Armenian politicians with pro-Russian positions were in detention. 9 See the 2026 Armenian Foreign Intelligence Service External Security Risks Report and the Armenia Cybersecurity Threat Landscape re by CyberHUB–AM. 10 Eighty per cent of the public funding to political parties is allocated based on the number of votes obtained. An additional 20 per cent is allocated as follows: a party obtains half of it if women in the governing body of the party exceed 40 per cent; one quarter of it, if women constitute 20-40 per cent; if women are less than 20 per cent, the party does not receive this part of the funding. In addition, a party obtains half of the additional funding if it has branches across Armenia and one quarter if it has branches in at least half of the regions of Armenia.
International Election Observation Mission Page: 6 Armenia, Parliamentary Elections, 7 June 2026 Statement of Preliminary Findings and Conclusions Legal Framework and Electoral System The elections were held under a revised legal framework that provides a sound basis for conducting democratic elections. 11 Since the last elections, the legal framework has undergone significant amendments, addressing a number of prior ODIHR and Venice Commission recommendations on the misuse of administrative resources, strengthening sanctions for pressure on voters and vote-buying, and election-related criminal offences, and improving accessibility of the electoral process for voters with disabilities. The May 2021 amendments revised rules on campaign finance, media coverage of contestants, voter and candidate registration, ballot validity, and gender quota and related seat allocation. Amendments adopted in July 2022 extended the use of video recording of voting and tabulation, introduced stricter requirements for TEC membership, and regulated the naming of political party alliances. Revisions in December 2024 further addressed candidate deregistration, permissible campaign materials, equality of campaigning, accessibility, recounts, and campaign finance oversight. These amendments were adopted through open, inclusive and participatory processes. However, in some instances, the frequency and complexity of the amendments resulted in drafting inconsistencies. 12 Two further sets of amendments were adopted in January and April 2026 in an expedited procedure, with limited consultations and without broad cross -party support. 13 Further, the April amendments were adopted after the elections had been called, at odds with international good practice, leaving some alliances with limited time to bring their registration applications into compliance with the newly adopted regulations. 14 Overall, the legal framework provides an adequate basis for the conduct of democratic elections . The recent amendments introduced several improvements, but some gaps and ambiguities remain in the legislation. 15 Moreover, several ODIHR and Venice Commission recommendations remain unaddressed, including those related to restrictions on voting rights on the basis of mental disability, protection of voters’ personal data, candidacy rights of dual citizens, transparency of campaign finance and of media ownership, effective measures against inflammatory rhetoric, the extension of the deadline for recounts, the right to seek effective legal remedy, and restrictions on the accreditation of new observer organizations. 11 Parliamentary elections are regulated by the 1995 Constitution, the 2016 Electoral Code, the 2016 Law on Political Parties and other legislation, supplemented by decisions of the Central Election Commission (CEC). 12 The 2024 amendments amended, reformulated, or repealed many provisions introduced in 2021 and 2022, to address gaps that emerged in the 2021 elections and related ODIHR and Venice Commission recommendations; see also the 2021 ODIHR and Venice Commission Joint Urgent Opinion and the 2023 ODIHR and Venice Commission Joint Opinion on d amendments to the Electoral Code and related legislation. 13 The January amendments introduced additional accreditation requirements for citizen observers and empowered the CEC to revoke accreditations for certain violations. The April amendments clarified ballot validity rules and reinstated the ban on personal names in alliance names, adopted in 2022 and repealed in 2024 due to drafting errors, whereby an entire paragraph was deleted instead of only the intended sentence. 14 Strong Armenia had initially submitted its registration request as “Strong Armenia with Samvel Karapetyan” but was required to modify its application. See also Section II.B.6.A. of the Venice Commission’s 2024 Revised Interpretative Declaration on the Stability of Electoral Law, w states that “once elections have been called, no amendments to electoral law should be made, unless they are strictly necessary to comply with binding decisions by national constitutional courts or supreme courts with equivalent jurisdiction, or by international courts”. 15 The law does not sufficiently regulate third-party and online campaigning, establish clear and proportionate CEC sanctions for campaign-related violations, and prescribe procedures for CEC consideration of requests by the Prosecutor General to initiate criminal prosecution against candidates. While the law prohibits certain categories of party and alliance names, it does not explicitly provide that violation of this prohibition constitutes grounds for refusing registration. In addition, provisions on violations that may lead to the de-registration of candidate lists or termination of PEC and TEC members’ powers remain vague.
International Election Observation Mission Page: 7 Armenia, Parliamentary Elections, 7 June 2026 Statement of Preliminary Findings and Conclusions Voters elect at least 101 members of parliament (MPs) and four national minority representatives through a closed -list proportional system in a single nationwide constituency. 16 The May 2021 amendments lowered the threshold for seat allocation to 4 per cent for parties while increasing it to 8 and 10 per cent for alliances consisting of up to three parties or more than four parties, respectively, despite ODIHR and Venice Commission recommendations to align the alliance threshold with that for parties. 17 The Constitution requires a stable parliamentary majority to form a government, defined as 52 per cent of seats. If a contestant wins an absolute majority of seats but falls short of this threshold, it receives additional mandates to reach it. Otherwise, a coalition must be formed within 14 days or a second round is held 35 days after election day between the two leading lists, with additional seats awarded to the winner. Election Administration The elections were administered by a three-tiered system comprising the CEC, 38 Territorial Election Commissions (TECs), and 2,005 Precinct Election Commissions (PECs). 18 The CEC and most TECs fulfilled the legal gender quota requirements, although women remained under-represented in leadership positions. 19 The election administration managed technical preparations in a professional and efficient manner, and enjoyed the confidence of most stakeholders, including political parties, in its technical capacity. At the same time, some opposition and civil society representatives raised concerns regarding the independence of the CEC and TECs , citing the appointment process of its members . 20 The CEC, responsible for the oversight of the entire electoral process, held regular sessions, which were generally open to observers, proxies, candidates and the media, and were livestreamed and recorded, contributing to transparency. However, agendas were often announced only shortly before sessions, at times less than one hour in advance, and in some cases, CEC members appeared to have reached agreement before the formal session, leading to limited substantive deliberation and reducing the transparency and accountability of decision-making. TECs supervised the appointment and work of PECs, set up the polling stations in co -operation with local authorities, and conducted training for lower-level commissions. In line with recent legal amendments, all TEC members have undergone attestation and training. During the election period, TEC sessions were broadcast online and their decisions posted on the CEC website. PECs, responsible for the conduct of election- day operations, were comprised of eight members: two appointed by each of the current three parliamentary factions and two by the respective TECs. 21 Most PECs were formed 16 The law provides for up to four reserved seats in parliament, one for each of the four largest national minorities (Yezidis, Russians, Assyrians and Kurds), in proportion to votes cast for parties passing the threshold. 17 See paragraphs 45-51 of the 2021 Joint Opinion on the Electoral Code , where ODIHR and the Venice Commission advised against raising the thresholds for alliances without justification. Also see the April 2016 ODIHR and Venice Commission Joint Opinion on the draft Electoral Code, which stated that “alliances might provide more cooperation and stable government […] therefore, the threshold for alliances could be the same as for political parties”. 18 The CEC has seven members elected by parliament with a three-fifth majority for six-year terms, renewable once. TECs are permanent bodies composed of seven members, appointed by the CEC for a six-year term. 19 The law requires that each gender be represented by at least three members of the CEC and TECs. Four CEC members and 46 per cent of TEC members were women. While women accounted for some 87 per cent of TEC secretaries, they held only 16 per cent of chairperson and deputy chairperson positions. Three TECs, appointed before the introduction of more stringent gender quotas in election administration, had only two women members each. Gender-disaggregated data on PEC members was not available before election day. 20 CEC members were appointed by the parliamentary majority; some ODIHR EOM interlocutors also raised concerns on the prior affiliation of the CEC chairperson with Civil Contract Party. Many TEC members are civil servants. 21 PEC chairperson and secretary positions were distributed among parliamentary factions by the CEC according to a formula based on the number of seats held by each party in the parliament, the number of available positions and the number of precincts. In the event that political parties failed to submit nominations, the TEC appointed members from a roster of certified applicants.
International Election Observation Mission Page: 8 Armenia, Parliamentary Elections, 7 June 2026 Statement of Preliminary Findings and Conclusions by TECs by the legal deadline of 13 May, with a limited number of delays caused by some contestants not nominating sufficient members. Positively, the establish ment of new Training and TEC Relations departments within the CEC strengthened the preparation of lower -level commissions and improved internal communication. As part of the efforts, the CEC also introduced a training of trainers for TEC members to support PEC capacity building. PEC trainings covered election-day procedures and those observed were generally assessed by ODIHR EOM LTOs as comprehensive and interactive. PEC replacements appointed after the completion of training sessions on 3 June received written training materials and instructions. 22 The CEC conducted detailed voter education on voter registration, the electoral system and voting procedures, mainly through media appearances, online materials and brochures, some of which were provided in accessible formats, for example with sign language interpretation, audio, easy- to-read format, closed captioning and Braille. While efforts were wide- ranging overall, their visibility varied across the country. In some areas, civil society organizations conducted complementary voter education activities. 23 The CEC also took steps to improve accessibility, and voters could request temporary registration at accessible polling stations. However, many polling stations remained inaccessible which, combined with a lack of available alternative voting methods, continued to hinder the independent participation of persons with disabilities (see also Election Day). 24 Voter Rights and Registration Citizens at least 18 years of age on election day have the right to vote, except those serving a sentence for a serious crime. Contrary to international standards and despite previous ODIHR and Venice Commission recommendations, citizens declared incompetent by a court decision are disenfranchised. 25 Voter registration is passive and continuous. The voter register is maintained by the Migration and Citizenship Service (MCS), based on data from the State Population Register, and includes citizens with permanent residence who held a valid identification document at any point during the six months preceding election day. In the lead-up to the elections, precinct -level voter lists were displayed at polling stations and published online in a downloadable and searchable format. Voters were provided ample opportunities to request corrections and inclusion both online and in- person at MCS offices. By the 26 May deadline, 22,734 voters requested temporary inclusion at another location. 26 Eligible voters could also be added to supplementary voter lists on election day, provided that they proved their right to vote. By law, out-of- 22 ODIHR EOM LTOs attended some 40 training sessions. The methodology and approach were standardized, although observers noted some differences in the level of interaction. 23 For instance, Menq and Youth Initiatives Centre conducted awareness-raising activities for first-time voters; Mission Armenia, Disability Rights Agenda and Lusastgh provided information to voters with disabilities; RESTART organized youth camps and a social media campaign targeting young voters; Women’s Rights Center focused on empowering women voters; and PINK Armenia focused on the political engagement of LGBTI voters. 24 According to the CEC, 31 per cent of polling stations were accessible to persons with disabilities affecting mobility. 25 See Articles 12 and 29 of the UN Convention on the Rights of Persons with Disabilities (CRPD). Paragraph 48 of the 2014 General Comment No. 1 to the CRPD states that “a person’s decision-making ability cannot be a justification for any exclusion of persons with disabilities from exercising their political rights, including the right to vote [and] the right to stand for election”. 26 Special voter lists were compiled for voters in penitentiary facilities, detention centres, military and medical facilities. Mobile voting was organised in medical facilities and pre-trial detention centres.
International Election Observation Mission Page: 9 Armenia, Parliamentary Elections, 7 June 2026 Statement of Preliminary Findings and Conclusions country voting online was available only to diplomatic and military personnel and their family members abroad, a total of 537 persons. 27 Most IEOM interlocutors expressed confidence in the accuracy of the voter lists. The final number of registered voters was 2,503,976. The Ministry of Internal Affairs (MIA) informed the ODIHR EOM that some 20,101 recently naturalized Armenian refugees had been added to voter lists ahead of election day. However, a further 6,000 applications remained pending by election day, leaving the applicants without the possibility to vote. Some ODIHR EOM interlocutors attributed the pending applications to a slow and bureaucratic naturalization process. 28 After election day, signed voter lists, except those from military facilities, detention centres and penitentiaries, will be published online. Notwithstanding the stated aim of enhancing transparency and preventing electoral fraud, previous ODIHR and Venice Commission recommendations advise against this practice in order to protect voter data and secrecy of the choice of whether or not to vote. 29 Candidate Rights and Registration The right to stand as a candidate is granted to voters at least 25 years of age, who have been citizens of Armenia for the preceding four years, have been residents in the country for at least half of this period, do not hold dual citizenship, and have command of the Armenian language. The restrictions on dual citizens and the related criminalization, as well as the lengthy residency and language requirements, are at odds with Council of Europe and other international standards as well as good practice. 30 Only political parties or alliances may nominate candidates. Individual candidacies are not permitted, contrary to OSCE commitments. 31 The law prescribes additional procedural and deposit requirements 27 In response to the alleged plan to induce and transport 100,000 Armenian voters residing in the Russian Federation, on 3 June, the Vice President of the parliament and the Minister of Economy, both running as Civil Contract Party candidates, made announcements on Facebook that Armenian voters coming from abroad were welcome but threatened that those that were bribed to return would be arrested upon arrival. All Armenian citizens holding valid documents and registered at an address in the country may vote in person at their designated polling station on election day. Citizens whose documents expired more than six months before election day may obtain a temporary document from the MCS, allowing them to be added to supplementary voter lists. 28 According to the UNHCR Operations Data Portal, more than 115,000 Armenians were displaced since September 2023. The authorities informed the ODIHR EOM that Armenia, between the 1990s and 2023, issued special passports for persons residing in the area of conflict, which did not confer citizenship rights, including the right to vote. In May 2026, three such passport holders appealed to the first district court of Yerevan for inclusion in the voter lists, and the Court granted their requests, following more than 120 similar rulings in 2021. The Ministry of Internal Affairs appealed these decisions to the Court of Appeal, which overturned them on procedural grounds. 29 See the 2023 ODIHR and Venice Commission Joint Opinion On Draft Amendments to the Electoral Code and Related Legislation, p 39, which states that “[t]he publication of the list of voters who actually participated in the elections should be avoided”. 30 See the European Court of Human Rights (ECtHR) 2010 ruling on the case Tănase v. Moldova, where the ECtHR found that banning dual nationals from being elected to parliament violates Article 3 of Protocol No. 1 of the ECHR. Paragraph 15 of the 1996 International Covenant on Civil and Political Rights (ICCPR) General Comment 25 states that “[p]ersons who are otherwise eligible to stand for election should not be excluded by unreasonable or discriminatory requirements such as education, residence or descent”. See also Section I.1.1.c.iii of the Venice Commission’s Code of Good Practice in Electoral Matters, according to which “length of residence requirement may be imposed on nationals solely for local or regional elections”. 31 Paragraph 7.5 of the 1990 OSCE Copenhagen Document states that participating States will “respect the right of citizens to seek political or public office, individually or as representatives of political parties or organizations”.
International Election Observation Mission Page: 10 Armenia, Parliamentary Elections, 7 June 2026 Statement of Preliminary Findings and Conclusions for nomination. 32 Contestants were required to submit candidate lists comprising between 80 and 300 candidates, which could include up to 30 per cent non- party members, and an optional second list of four candidates representing the main national minorities for reserved minority seats. Candidate lists were required to include at least 30 per cent representation of each gender, and the first 30 candidates on each list had to be approved by a party congress; both genders are to be represented in each grouping of three consecutive candidates on a list. All lists fulfilled these requirements at the registration stage. 33 In an inclusive and open process, the CEC registered 17 political parties and two alliances. 34 None of the candidate lists were headed by a woman. Four political parties fielded minority lists, comprising 20 candidates in total. By the 28 May legal deadline for withdrawals, 85 candidates from 13 contestants withdrew, mainly for private reasons, including the entire candidate list of the Progressive Centrist Party “Alliance”. Of the withdrawn candidates, 32 were women. A total of 1,938 candidates from 16 parties and two alliances contested the elections, including 724 women ( 37.3 per cent). On 5 June, following the Prime Minister’s call during the previous day’s televised debate, the Republic Party requested that the CEC deregister Strong Armenia. The request alleged vote- buying, exceeding the campaign expenditure limit, dual citizenship of both the party leader and the head of the candidate list, and falsification of documents submitted for list registration. The CEC discussed the complaint in an open session and the two parties had the opportunity to present oral arguments. The complaint was rejected unanimously as none of the cited grounds w ere substantiated. Election Campaign The official campaign began on 8 May and ended one day before election day . The law does not prohibit early campaigning, and many contestants started campaigning before this period. However, most campaign regulations apply only during the official campaign period, which reduces transparency and oversight of the pre-campaign activities (see also Campaign Finance) . Campaigning online also remains unregulated, except for requirements to label campaign content and paid political advertising. Overall, the campaign was vibrant and largely peaceful. Contestants used a variety of outreach methods, including printed and digital campaign materials, in- person events, media appearances, and online platforms. 35 Direct pressure from the Russian Federation in the form of escalating trade restrictions and threats to the future economic stability of the nation linked to the outcome of the elections featured throughout 32 Contestants are required to submit the charter of the party, a decision of the congress approving the candidate list, the written consent of candidates, their political programme and a deposit of AMD 7.5 million (EUR 17,400) for parties or AMD 15 million (EUR 34,900) for alliances. Deposits are returned if a party or alliance wins seats in parliament or gets at least two or four per cent of the votes, respectively. 33 While the law does not require registered candidate lists to comply with this requirement if candidates subsequently withdraw, the gender quota applies at the stages of seat distribution. Mandates given to a party or alliance exceeding 70 per cent of the more represented gender are reassigned to candidates of the less represented gender to ensure at least 30 per cent representation, and where no such candidates appear on the electoral list, the corresponding mandates remain vacant. 34 Eight parties were required to provide additional documentation for 35 candidates and, in line with the law, were granted 48 hours to rectify omissions; 23 of these were ultimately denied registration for non-fulfilment of the registration requirements. The Progressive Centrist Party “Alliance” and the Law, Democracy, and Discipline party appealed the denial of registration of one candidate each to the Administrative Court; both were rejected. 35 ODIHR EOM LTOs observed 130 campaign events, the largest share held by Civil Contract Party and Strong Armenia, followed by Armenia Alliance and Prosperous Armenia. Women accounted for 18 per cent of speakers and 27 per cent of attendees. Some 89 per cent of the observed events were accessible to those with physical disabilities.
International Election Observation Mission Page: 11 Armenia, Parliamentary Elections, 7 June 2026 Statement of Preliminary Findings and Conclusions the campaign. 36 Russian officials and state-linked actors repeatedly framed the elections as a choice with consequences for Armenia’s security, including by invoking a Ukraine scenario as a warning of the risks of closer alignment with the EU. 37 Before and during the campaign period, numerous allegations of electoral violations, including vote- buying schemes, emerged in public discourse and were proactively investigated by the authorities. 38 Such cases were at times followed by the publication by the authorities of intercepted private conversations, including of the accused, calling into question due process; these were also shared on social media accounts of ruling party members. 39 Supporters and candidates from Strong Armenia, Prosperous Armenia and Armenia Alliance were primary subjects of these investigations, which led to the perception of selective law enforcement and concerns about the impact on campaign opportunities. 40 Further, many IEOM interlocutors flagged that this also had a discouraging effect on voters to engage in opposition-related activities, including online, contrary to OSCE commitments. 41 36 Russian authorities introduced several restrictions on Armenian exports, including flowers, mineral water and alcohol, and subjected food products to inspections. At the May 2026 Astana summit, Eurasian Economic Union leaders d Armenia hold a referendum choosing between the bloc and the EU, warning of suspension over its Western-leaning policies. On 27 May, Russian authorities announced their intention to revise the terms of supply of natural gas, oil products, and diamonds, and on 28 May, announced “temporary restrictions” on additional agricultural products. The Minister of Foreign Affairs of Armenia responded to some of these statements, stating that the country is “interested in maintaining and developing a normal partnership with Russia”. In response to these restrictions, on 4 June, the EU pledged more than EUR 50 million in immediate financial assistance and announced measures to facilitate trade in affected Armenian goods. 37 On 9 May, Russian President Vladimir Putin portrayed Armenia’s aspirations to join the EU as carrying risks comparable to those faced by Ukraine. On 30 May, the Russian Federation recalled for consultations its Ambassador in Yerevan “in connection with steps taken by the Armenian leadership toward closer relations with the European Union”. 38 The Anti-Corruption Commission (ACC) and the Investigative Committee (IC) are mandated to investigate different categories of electoral crimes. Since the calling of elections, the IC launched over 129 criminal proceedings, most of which are related to Strong Armenia supporters; 89 persons were charged, out of which 20 were in pre-trial detention on election day and 13 are under house arrest. For the same period, the ACC reported that 103 criminal proceedings have been initiated regarding electoral crimes, and 193 people were arrested in 52 of the aforementioned proceedings. Criminal prosecutions were initiated against 209 people. Prosecutors submitted to the competent court 14 criminal proceedings concerning electoral crimes involving 42 persons, most of them members or supporters of Strong Armenia. Positively, the ACC and some civil society organizations initiated public awareness campaigns aimed at preventing vote-buying through leaflets distributed at border crossings, SMS messages, and the media. 39 Over 20 recordings of intercepted communications were posted on the ACC website, accompanied by statements incriminating opposition political parties of vote buying, during the course of preliminary investigations. On 20 May, following two requests submitted by Strong Armenia and Armenia Alliance, the CEC instructed both the Investigative Committee and the ACC to refrain from mentioning the names of the parties and alliances in the messages distributed. 40 Criminal investigations were launched against several Prosperous Armenia and Strong Armenia candidates, including Strong Armenia’s leading candidate; some charges concerned alleged offences dating back several years. On 21 May, the Prime Minister announced th arrest of a Prosperous Armenia candidate one day before the actual arrest took place. In Yerevan and most of the provinces, ODIHR EOM LTOs received reports describing an environment of fear, with opposition activists being intimidated, investigated or detained (Ararat, Aragatsotn, Armavir, Gegharkunik, Lori, Kotayk, Shirak, Syunik, Tavush, and Vayots Dzor). 41 Paragraph 7.7 of the 1990 OSCE Copenhagen Document requires “that law and public policy work to permit political campaigning to be conducted in a fair and free atmosphere in which neither administrative action, violence nor intimidation bars the parties and the candidates from freely presenting their views and qualifications, or prevents the voters from learning and discussing them or from casting their vote free of fear of retribution”.
International Election Observation Mission Page: 12 Armenia, Parliamentary Elections, 7 June 2026 Statement of Preliminary Findings and Conclusions Civil Contract Party’s electoral manifesto themes, together with the activities of its leader, were the principal drivers of the campaign. 42 Key campaign topics included peace, regional stability, relations with Azerbaijan, the status of displaced Armenian refugees, the situation of Armenian detainees in Azerbaijan, as well as living standards, healthcare, the economy, rule of law and anti-corruption. At the same time, some prominent EU and US leaders publicly endorsed the Prime Minister, which was viewed by most opposition parties met by the IEOM as external involvement favouring the ruling party. 43 Campaign discourse was often confrontational and marked by war -related rhetoric. 44 Some opposition contestants further contributed to this by making unsubstantiated claims that a Civil Contract Party victory would lead to the resettlement of a large number of Azerbaijanis in Armenia. 45 During several campaign events, the Prime Minister used offensive and inflammatory language, including towards displaced Armenian refugees. 46 In some cases, the Prime Minister publicly threatened opposition candidates with investigations and nationalization of their companies; some of the nationalization proceedings had started before the campaign period. 47 The law prohibits the use of administrative resources for campaigning. Positively, recent amendments further clarified the prohibition and expanded the list of entities barred from campaign activities. Most ruling party candidates were public officials who, in line with the law, suspended the exercise of their 42 The election manifesto of Civil Contract Party was based on the government’s “Real Armenia” programme, focusing on peace and regional normalization, through the “Crossroads of Peace” in The manifesto also contained a reference for reform of the Armenian Apostolic Church, which the Church and the opposition criticized and considered unconstitutional. 43 In February 2026, the US Vice President visited Armenia. Following the Armenia–EU Summit in May, the President of France at - scale public event with the Prime Minister in Gyumri on 5 May and expressed support for him. On 26 May, the US Secretary of State paid an official visit to Armenia aimed at reinforcing the US–Armenia strategic partnership, following the January 2026 US-Armenia joint statement on the implementation framework for the Trump Route for International Peace and Prosperity (TRIPP) initiative. On 28 May, on Truth Social, the US President endorsed the Prime Minister’s re- election. 44 Mr. Pashinyan repeatedly framed the elections in stark security terms and claimed that an opposition victory would lead to war and described the leaders of Strong Armenia, Prosperous Armenia and the Armenia Alliance as a “three- headed party of war”. On 18 May, Strong Armenia filed an application with the CEC alleging that Mr. Pashinyan’s campaign speech incited hostility, hatred against opponents, and degraded their dignity. On 25 May, the CEC found that the application did not present information indicating a violation of the law. At several campaign events, the leader of Armenia Alliance used strongly offensive and discriminatory terms against the Prime Minister. ODIHR EOM LTOs reported discriminatory or hateful rhetoric at over 13 per cent of observed campaign events. 45 The leader of Strong Armenia, on multiple occasions, stated that 300,000 Azerbaijanis would settle in Armenia. 46 For example, on 18 May, following a verbal argument with an individual during a campaign event in Arabkir district of Yerevan, Mr. Pashinyan used strongly derogatory and insulting language, including against displaced Armenian refugees . The same day, the individual, Artur Osipyan, was detained, charged with hooliganism, public calls for violence and obstructing campaign activities, and placed in pre-trial detention for two months. Several civil society organizations condemned th . This was followed by a statement from the Human Rights Defender , and the International Federation for Human Rights expressed concerns about his announced hunger strike. Paragraph 100 of the 2026 Venice Commission Report on freedom of expression, prohibition of hate speech and promotion of pluralism in the context of electoral campaigns, recommends that states take positive measures to “provide timely and speedy results to […] hate speech during election campaigns, as these not only impact the vulnerable minority groups but also distort the public debate”. 47 On 13 May, in Aragatsotn province, Mr. Pashinyan stated th the electricity company owned by the leader of Strong Armenia would be fully nationalized, and on 20 May, in Lori province, threatened to c businesses owned by the leader of Prosperous Armenia. The dispute over the electricity company erupted in June 2025, following Mr. Karapetyan’s arrest for his public support of the Church, and after the hastily adopted amendments in the parliament in July 2025, which allowed for nationalization of the company; related court proceedings are ongoing. On 28 May, during a press conference, Mr. Pashinyan, in his capacity as prime minister, threatened the leader of Prosperous Armenia with arrest and nationalization of his companies.
International Election Observation Mission Page: 13 Armenia, Parliamentary Elections, 7 June 2026 Statement of Preliminary Findings and Conclusions official duties during the campaign period. 48 While the ODIHR EOM did not observe systematic use of administrative resources at the local level for campaigning, it directly observed, and received multiple allegations, some of which it assessed as credible, regarding pressure on voters to attend ruling party campaign rallies. 49 Moreover, several social and economic measures were announced or introduced by the government shortly before the elections, which was widely perceived as benefitting the ruling party. 50 Such practices are at odds with OSCE commitments and international standards requiring a clear separation between the state and political parties, and may undermine equality of opportunity among contestants. 51 In a few instances some IEOM interlocutors alleged that voters employed in private companies affiliated with the leaders of Prosperous Armenia and Strong Armenia were pressured to vote or attend their campaign events. Social networks were a key source of information, with Facebook being the most widely used platform. Most contestants campaigned actively on social networks, where messaging centred on campaign events, interviews, and video messages by party leaders. 52 The online campaign was confrontational and divisive, marked by frequent personal attacks between contestants and inflammatory rhetoric, mainly by the Prime Minister and, in some cases, opposition leaders. 53 Contestants’ allegations of foreign interference and links to foreign powers featured prominently as a campaign topic and at times gave rise to conspiratorial narratives. Opposition leaders alleged ties between Civil Contract Party and 48 Over 90 per cent of the Civil Contract Party list was composed of state and public employees (of the 284 candidates, 184 were public employees, 11 government officials and 52 outgoing members of parliament). ODIHR EOM LTOs reported that public officials were present in over 27 per cent of the observed campaign events. 49 ODIHR EOM LTOs received allegations of pressure and inducements to attend campaign events, mainly by Civil Contract Party, in Yerevan and nine provinces. These included reports of public employees being coerced to attend campaign events by Civil Contract Party and, in isolated cases, by Armenia Alliance or Prosperous Armenia. On 13 May, in Aragatsotn province, students were reportedly given campaign materials and instructed to attend a Civil Contract Party event, after which the Prime Minister stated that he had personally instructed the school directors to resign. On 16 May, in Yerevan, newly procured city buses were publicly presented and promoted by the Prime Minister and the city mayor, a Civil Contract Party candidate. 50 These included the introduction of universal healthcare from January 2026; increases in pensions and disability benefits from April 2026; performance-based bonuses and payments to senior officials and ministry employees; additional regional funding announced in March; zero-interest agricultural loans announced in April; and forgiving unpaid debts for certain categories of citizens in May. On 16 May, during a campaign rally, Mr. Pashinyan promised an administrative concession, whereby drivers who lost their licences due to points-based traffic violations would have them automatically reinstated without retaking the exam; the subsequent government proposal was not adopted by parliament due to lack of quorum. 51 Paragraph 5.4 of the 1990 OSCE Copenhagen Document requires “a clear separation between the State and political parties”. See also the 2016 Venice Commission and ODIHR Joint Guidelines for Preventing and Responding to the Misuse of Administrative Resources During Electoral Processes. 52 Among the Facebook accounts of the main political parties and their leaders, the Prime Minister had the highest number of followers, with some 1.2 million, followed by Edmon Marukyan of Bright Armenia with some 190,000, Hayk Marutyan of New Power Party with 179,000, Gagik Tsarukyan of Prosperous Armenia with 147,000, Robert Kocharyan of Armenia Alliance with 128,000, and Samvel Karapetyan of Strong Armenia with 74,000. The ODIHR EOM monitored 67 accounts across Facebook, Instagram and Telegram. 53 On 14 May, in a Facebook reel, Mr Pashinyan said th if Mr. Kocharyan could spell the word “identity” letter by letter during a live broadcast, he would “not call him a ‘neanderthal’” but would instead call him by his name. On 27 May, referring to Mr. Karapetyan, he said on F that “the oligarch from Kaluga […] must be placed in penitentiary as a spy, an electricity thief, and a money launderer”. In another reel, he stated that “the pseudo-elite of ‘Karabakh’ […] must be brought to its knees as a result of this political process”. Civil Contract Party had adopted a Code of Ethics requiring party members to “reject hate speech, insults, harassment, intimidation or any other form of pressure”, both offline and online. The leader of Armenia Alliance used derogatory and offensive language during several campaign events, clips of which were published on his Facebook account, including on 16 May, when he referred to Mr Pashinyan as “that drunken clown”, and on 27 May, when he called him “Aliyev’s doggy”. On 18 May, an Armenia Alliance candidate stated on Facebook, in reference to the Prime Minister: “This guy needs a rabies injection”.
International Election Observation Mission Page: 14 Armenia, Parliamentary Elections, 7 June 2026 Statement of Preliminary Findings and Conclusions the Azerbaijani leadership, while senior government figures repeatedly accused opposition representatives of allegiance to the Russian Federation. 54 The ODIHR EOM noted an abundance of English- language posts on X – a platform with limited reach in Armenia – with manipulative and false content aimed at discrediting the Prime Minister, the government, and the electoral process. 55 This corresponded to findings of fact-checking organizations, which identified an increase in co-ordinated information manipulation operations, originating primarily from actors in the Russian Federation. 56 In the instances where such narratives entered the domestic information environment, they were amplified on Telegram. Several IEOM interlocutors also raised concerns about domestic manipulative narratives and the alleged use of “troll factories” by main contestants. Third-party accounts also conducted campaigning online and, along with some candidates, disseminated AI-generated and manipulative content to discredit opponents, which was further circulated and amplified. 57 The use of such intentionally misleading narratives and divisive rhetoric negatively affected the reliability of information available to voters. To address increased hybrid threats and foreign influence operations, the government aimed to enhance preparedness through a 2025 legislative package on cybersecurity, public information management, and the creation of the Information Systems Regulatory Commission, a regulatory body responsible for digitization, which was, however, not operational before the elections. During the campaign, several state bodies monitored the online information environment. The CEC co- operated with the Information System Agency of Armenia (ISAA), which detected and responded to cyber threats and monitored co-ordinated inauthentic behaviour on social network platforms. The CEC had direct communication channels with TikTok, and the Ministry of Foreign Affairs, the Ministry of Interior and the CEC acted as focal points for reporting irregularities to Meta. None of the platforms published data on co- ordinated influence operations or related enforcement during the campaign period, although they reported restricting election-related content that breached their community standards 54 A 19 May article by The Insider alleged that the leader of Strong Armenia, Mr. Karapetyan, had acted as a foreign agent; the piece was further amplified by third-party paid advertisements on social network platforms. On 19 May, the speaker of the National Assembly and Civil Contract Party candidate stated on F that Mr. Karapetyan “is an employee of the Russian FSB” [Federal Security Service], and on 24 May he accused Narek Karapetyan, lead candidate of Strong Armenia, of being a Russian citizen. On 21 May, the leader of Armenia Alliance stated at a campaign event that “whoever votes for Nikol [Pashinyan], votes for Aliyev”, referring to the president of Azerbaijan. The same day, Anna Grigoryan, third on the party list, wrote on Facebook, in reference to Mr Pashinyan, that “all one has to do is look at what Aliyev says, and at what you are doing in Armenia”. On 23 May, Ishkhan Saghatelyan, second on the Armenia Alliance list, stated that “this government is a hostage to the enemy”. 55 In addition, on 22 May, a post on X shared a video misusing ODIHR’s logo and falsely claiming that ODIHR had discovered a secret CEC surveillance software that could be used to commit electoral fraud. 56 See a 16 May report by Fact Investigative Platform, CivilNet’s 19 May report and 20 May report, a 20 May report from Media Diversity Institute; and a 24 May report by the Organized Crime and Corruption Reporting Project. 57 For example, a central message of Strong Armenia alleged resettlement of Azerbaijanis in Armenia after the elections, which was disseminated through AI-generated videos depicting, among other things, their mass transport as “settlers” and takeover of Armenian kindergartens. The Prime Minister repeatedly refuted the claim of planned Azerbaijani settlement. A number of third -party accounts published narratives claiming that Mr. Karapetyan has pledged to send 300,000 Armenian men to support the Russian Federation’s invasion of Ukraine. Prosperous Armenia posted an AI-generated video on Facebook, which refers to the Prime Minister as the “governor of Western Azerbaijan”. AI-generated fake videos of Mr. Pashinyan were also shared on Facebook, in which he appears to use hateful rhetoric against pensioners, soldiers, and small business-owners.
International Election Observation Mission Page: 15 Armenia, Parliamentary Elections, 7 June 2026 Statement of Preliminary Findings and Conclusions before the official campaign. 58 Authorities assessed the openness of social network platforms to cooperate with local fact-checkers positively, but stated that platforms’ response to flagged content was often slow. The Information and Public Relations Centre (IPRC) supported the Strategic Communications Department of the Prime Minister’s Office in coordinating the government’s response to disinformation. 59 In the run-up to the elections, following a request from the authorities, an EU Hybrid Rapid Response Team provided advisory support to institutions in countering hybrid threats. 60 The IPRC disseminated awareness raising materials about disinformation and set up a fact-checking platform for the public, but did not widely promote this tool. Overall, the authorities took notable steps to address disinformation, including through inter-institutional co-operation and external advisory support. However, there was a lack of publicly available information on the regulatory and institutional basis for such co-operation, as well as the authorities’ efforts to monitor and respond to disinformation during the campaign. This, along with the absence of timely and reliable communication to debunk disinformation narratives, limited the transparency and effectiveness of state efforts. 61 Civil society and media contributed to debunking false information, including through a joint newsroom established by media outlets for the elections. 62 C ampaign Finance Campaign finance is regulated by the Electoral Code and the Law on Political Parties. Amendments adopted in 2021 and 2024 increased donation and expenditure limits and redistributed oversight competences. The definition of campaign expenditure was extended to cover organizational expenses, such as costs for office space, transportation, communications, and campaign staff, partly addressing a prior ODIHR and Venice Commission recommendations. However, at odds with prior ODIHR 58 By March 2026, TikTok had removed around 80 inauthentic accounts with 27,892 followers operating from the Russian Federation, which targeted audiences in Armenia, Moldova, and Georgia, and sought to amplify narratives favourable to certain politicians and critical of others, primarily in the context of Armenia’s parliamentary elections. Google, with support from Meta, blocked 63 YouTube channels linked to a Russia-related coordinated influence operation sharing content in Arabic, Armenian, English, Kazakh, and Ukrainian; 25 YouTube channels connected to another operation, with content in Armenian, English, German and Russian that was supportive of Russia and critical of Ukraine and the United States; and 25 channels as part of its investigation into coordinated influence operations linked to Azerbaijan, which had content critical of Armenia. According to Meta’s report for the first quarter of 2026, it disrupted a network attributed with high confidence to “Ruposters”, for coordinated inauthentic behaviour, and acted in connection to 52 Facebook accounts, 134 pages, and 35 Instagram accounts. The network targeted audiences in some 20 countries, including Armenia, had more than 274,000 followers cumulatively, and spent around USD 49,000 on ads. 59 Authorities informed the ODIHR EOM that during the course of the campaign, they had identified a number of disinformation publications, mostly attributed to operatives linked to the Russian Federation; and had flagged websites as potentially linked to these same networks. In at least two cases, authorities notified Meta of co-ordinated inauthentic behaviour activities, and Meta took action against relevant accounts. 60 The technical and expert support focused on illicit financial flows, cyber threats, and foreign information manipulation and interference, to institutions including ISAA and the Prime Minister’s Office. 61 During the campaign, only one false claim was countered on the Facebook account of the government, debunking an allegation that the government plans to destroy the Strong Armenia with fake audio recordings on vote-buying. According to paragraphs 12-14 of the 2024 Venice Commission’s Interpretative Declaration on the Code of Good Practice in Electoral Matters as concerns digital technologies and artificial intelligence an to section II.3 of the Interpretative Declaration’s Explanatory Report, the State has an obligation to take effective steps to ensure a supportive environment for robust public debate, preventing and punishing infringements of the voters’ freedom to form an opinion and to address the challenge posed by organised information disorder campaigns, which have the potential to undermine the integrity of electoral processes, including through regulation by the state and an independent body with adequate resources and powers to implement their mandate and act speedily.” 62 The news room comprised representatives of Hetq, CivilNet, Factor TV, media.am, and Ampop Media, and published over 60 fact-checking and investigative articles related to disinformation narratives.
International Election Observation Mission Page: 16 Armenia, Parliamentary Elections, 7 June 2026 Statement of Preliminary Findings and Conclusions recommendation, expenditures incurred before the official campaign period remain unreported and do not count towards the expenditure limit. Moreover, gaps in the regulatory framework and its implementation remain, compromising transparency, accountability and integrity of party and campaign finance. Four parliamentary parties and alliances received annual public funding, based on their results in the 2021 elections. No public funding is provided specifically for electoral contestants, which may increase their reliance on large private donations and other private sources of funding. 63 Each voter may donate up to AMD 10 million (EUR 23,300) annually to a party, including through cash deposits, which does not ensure traceability. Several ODIHR EOM interlocutors voiced concerns that some donations made in 2025 and disclosed in 2026 appeared to reflect a broader pattern of coordinated donations, including by employees of the same institutions. 64 While donations from legal entities, foreign and anonymous sources are prohibited, several high-cost events promoting ruling party policies were openly sponsored by prominent companies, raising concerns about intertwined business and political interests. 65 A party may transfer up to AMD 800 million (EUR 1.86 million) to its campaign account, which is also the expenditure limit. The ODIHR EOM noted substantial expenditure before the official campaign period, including on campaign premises and high-cost events, which did not count towards the expenditure limit. Third-party campaigning is not regulated and various civil society organizations, media actors and influencers were involved in campaign-related activities, without disclosure requirements of their sources of funding. Campaign finance reporting requirements also apply to online campaign expenditures. Yet, extensive online campaigning was conducted by third-party accounts, without transparency regarding the source of funding (see also Campaign Environment). 66 Despite a ban on charitable activities after the announcement of the elections, some foundations associated with the ruling party continued activities, including during the campaign period, while some of those associated with opposition parties were subject to investigations. 67 The CEC’s Oversight and Audit Service (OAS) oversees campaign finances, while the Corruption Prevention Commission (CPC) oversees regular party finance. From 8 May, every three days, the CPC and the OAS received bank statements on party income and campaign expenditures, respectively. As 63 Since 2021, four parties have received annual public funding totalling AMD 520 million (EUR 1.21 million): Civil Contract Party received AMD 268 million (EUR 623,300), Armenia Alliance AMD 163 million (EUR 379,100), Prosperous Armenia AMD 50 million (EUR 116,300 ), and the Republic Party AMD 38 million (EUR 88,400). EUR 1 = AMD 430. 64 A legal amendment in 2024 requires all donations to be made to the party accounts rather than the campaign accounts, enabling aggregation of donations by the same donor; however, the names of donors are published only in the year following the elections. 65 On 19 April in Gyumri and 25 April in Yerevan, large-scale “Voice of Peace” concerts were held, echoing Civil Contract Party’s campaign slogan, “Stand Up for Peace”. The Prime Minister appeared and performed at the Gyumri concert, which was widely viewed as the party’s inaugural campaign event. Both concerts were sponsored by Fast Bank. The Independent Observer Alliance filed a complaint with the Corruption Prevention Commission (CPC) alleging illegal campaign financing. According to th Akanates citizen observer group, the party’s campaign logo and slogan featured during a 2026 New Year celebration, also financed by Fast Bank. 66 Based on data from Meta Ad Library, spending on political advertisements during the campaign period amounted to some EUR 815,000, with Strong Armenia spending EUR 260,000, Armenia Alliance some EUR 70,000, Civil Contract Party some EUR 60,000, Wings of Unity some EUR 16,000, and Bright Armenia EUR 13,000. Campaign advertisements also appeared on Google, YouTube and other online platforms, without disclosure of sponsorship. 67 The My Step Foundation, headed by Mr. Pashinyan’s partner and bearing the name of a former parliamentary faction of the current ruling party, was not considered party-related. By contrast, the ACC announced that it investigated dozens of employees of the Strong Armenia Party and the associated Foundation My Way, on the grounds that their salaries were “disguised vote buying”. On 2 June, 13 complaints r elated to alleged violations of the ban on charitable activities during the electoral period by the executive director of the “My Step” Foundation were filed at the Administrative Court by the Helsinki Citizens' Assembly - Vanadzor.
International Election Observation Mission Page: 17 Armenia, Parliamentary Elections, 7 June 2026 Statement of Preliminary Findings and Conclusions required by law, all contestants submitted campaign finance reports to the OAS on 17 and 27 May. 68 The OAS and the CPC published the total income and expenditure of each contestant, as well as contestants’ reports, but the information was not made available in a user-friendly and searchable format, limiting the opportunity for public scrutiny. Final campaign finance reports are due on 11 June, and must be published together with the OAS conclusions no later than one day before the announcement of the final election results. Sanctions for irregularities include fines, imprisonment, and deregistration of contestants. After checking the income and assets of selected donors, the CPC referred the names of over 100 donors of 7 political parties to the Anti-Corruption Commission (ACC) for investigation. The selection of cases to be investigated, in the absence of legally prescribed and objective criteria, raised concerns about the potential for a selective and politically motivated approach. Media The media environment is pluralistic but polarized and significantly constrained by a shrinking and narrowly concentrated advertising market, which undermines the financial sustainability of media outlets and exposes them to political influence. The 2025 suspension of USAID support for non- partisan media and civil society organizations has further exacerbated these challenges, while concerns persist over the lack of transparency of media ownership. Media diversity has been further reduced following the loss of terrestrial broadcasting by the opposition- affiliated H2 and Yerkir Media in 2021–23, as well as the recent closure of Shoghakat TV , affiliated with the Armenian Apostolic Church. The Public Broadcaster of Armenia (PBA) maintains a dominant position in the broadcast sector, benefiting from stable state funding while also generating substantial commercial advertising revenue. The Constitution guarantees freedom of expression and freedom of the media. Although defamation and libel are decriminalized, many ODIHR EOM interlocutors expressed concern about the increasing number of civil defamation lawsuits, mainly filed by senior public officials. 69 Criminal hooliganism provisions have also recently been applied against online media and several bloggers for content deemed offensive to senior public officials, resulting in pre-trial detentions and, in one case, the search and seizure of video-editing equipment. 70 Journalists have also faced verbal attacks, threats, and other forms of obstruction and pressure in the course of their work, which further contributes to a constrained environment for political reporting. T he ODIHR EOM media monitoring concluded that most monitored outlets were instrumentalized by contestants to amplify mutual insults and divisive campaign rhetoric (see also Election Campaign) , 68 As of 27 May, the contestants reporting the highest income and expenditure were Civil Contract Party, with AMD 600 million (EUR 1,395,300); Strong Armenia, AMD 400 million (EUR 930,200); Hayastan Alliance, AMD 300 million (EUR 697,700); and Prosperous Armenia Party, AMD 90 million (EUR 209,300). According to CPC data, between 6 and 27 May, Strong Armenia received AMD 604 million (EUR 1,404,700) from 325 donors; Civil Contract Party AMD 391 million (EUR 909,300) from 715 donors; Armenia Alliance AMD 153 million (EUR 355,800) from 65 donors; Prosperous Armenia Party AMD 95 million (EUR 220,900) from 52 donors; and Wings of Unity AMD 66 million (EUR 153,500) from 23 donors. 69 The 2025 Annual Report by the Committee to Protect Freedom of Expression identified 61 defamation lawsuits filed in 2025 against journalists and media outlets, up from 43 in 2024. T majority of such lawsuits were filed by senior public officials, including the Prime Minister and the Speaker of the Parliament. 70 On 13 November 2025, the National Security Service detained the co-hosts of AntiFake.am podcast on charges of hooliganism stemming from podcast episodes and Facebook posts responding to vulgar posts by the Speaker. Both co-hosts were placed in pre-trial detention, which was later converted to administrative supervision. They had faced similar charges in M 2024 in connection with remarks about the Prime Minister and were acquitted in May 2025. Paragraph 38 of General Comment 34 to the ICCPR reads that “the mere fact that forms of expression are considered to be insulting to a public figure is not sufficient to justify the imposition of penalties”. Paragraph 9 further notes that “[t]he harassment, intimidation or stigmatization of a person, including arrest, detention, trial or imprisonment for reasons of the opinions they may hold, constitutes a violation of article 19, paragraph 1”.
International Election Observation Mission Page: 18 Armenia, Parliamentary Elections, 7 June 2026 Statement of Preliminary Findings and Conclusions offering little substantive analysis of contestants’ platforms, thereby limiting voters’ opportunity to make an informed choice. 71 While the public television and some private monitored media displayed clear bias in favour of particular political forces, other private media outlets monitored by the ODIHR EOM mainly focused on campaign events and frequently aired footage provided by parties, with limited factual editorial commentary, thereby falling short of the legal requirement to provide impartial information during election campaigns. Contrary to its legal obligations and public mandate, the PBA displayed a clear bias in favour of the ruling party in the newscasts of H1 , while covering the main opposition contestants predominantly negatively. H1 devoted 14 per cent of its coverage to the Civil Contract Party, predominantly in a positive tone, while Strong Armenia, Armenia Alliance and Prosperous Armenia received 17, 11 and 910 per cent, respectively, mainly in a negative tone. Similar patterns were observed on FreeNews television and the Armtimes website. 72 By contrast, Kentron, H2 and Yerkir Media televisions, as well as the news.am and panorama websites consistently portrayed the government and the Civil Contract Party negatively, while providing favourable coverage to selected opposition contestants. 73 The newscasts of ATV, Armenia TV and Shant relied extensively on footage provided by political parties, supplemented by limited factual editorial commentary. 74 CivilNet diverged from this pattern by largely focusing on the Civil Contract Party and Strong Armenia, providing both with comparable, mainly neutral coverage. The Azatutyun web portal was more critical of the Civil Contract Party and, to a lesser extent, of Strong Armenia, Armenia Alliance, and Prosperous Armenia. The public television complied with its legal obligation to provide each contestant with 90 minutes of free airtime, which the CEC allotted in daily slots during prime-time. Most licensed private broadcasters provided contestants with the required 25 minutes of free airtime , generally scheduled outside prime- time hours. 75 Paid airtime, available under equal conditions, was predominantly purchased by Strong Armenia, followed by Civil Contract Party, Prosperous Armenia and, to a lesser extent, Armenia Alliance. Most monitored broadcasters also organized one-on-one interviews with party representatives; these provided the contestants with an additional platform to present their views. The public television organized three debates open to all contestants; however, not all entities chose to participate ; the discussion was often confrontational, largely driven by representatives of Civil Contract Party. The Commission for Television and Radio (CTR) oversees broadcast media compliance with the legislation and monitored 41 broadcasters on a rotational basis, including some cable outlets. Although 71 During the official campaign period, the ODIHR EOM monitored prime-time broadcasts (from 18:00 to 00:00) on the nationwide TV channels H1 (public TV), ATV, Armenia TV, Kentron, Shant, as well as Yerevan-based FreeNews, H2, and Yerkir Media. The ODIHR EOM also monitored politically relevant articles published by the online media sources armtimes, azatutyun (the Armenian edition of RFE/RL), civilnet, news.am, and panorama. 72 FreeNews television and the Armtimes website devoted 19 and 32 per cent, respectively, of mostly positive coverage to Civil Contract Party, while covering the main opposition contestants largely negatively. 73 Kentron devoted 24 per cent of its coverage to Prosperous Armenia, while Yerkir Media devoted 13 per cent to Armenia Alliance, and Panorama 20 per cent to Strong Armenia, mostly in a positive tone. H2 and news.am each devoted between 12 and 13 per cent of their coverage to Strong Armenia and Armenia Alliance each, mainly positively. The Civil Contract Party received 10 per cent of the coverage on Kentron, 13 per cent on Yerkir Media, 18 per cent on H2, 21 per cent on news.am and 24 per cent on Panorama, predominantly negative in tone. 74 ATV, Armenia TV and Shant dedicated between 16 and 20 per cent of their coverage to Civil Contract Party, between 15 and 19 per cent to Strong Armenia, between 6 and 13 per cent to Armenia Alliance, and between 4 and 8 per cent to Prosperous Armenia, while other contestants received up to 4 per cent. 75 On 14 May, Bright Armenia and New Power Party filed complaints with the CTR alleging that Armenia TV, ATV, and Fastsports had failed to provide them with free airtime. The CTR dismissed the complaints against Armenia TV and ATV on 27 May as the broadcasters subsequently started to provide airtime. On 1 June, it issued a formal warning to Fastsports.
International Election Observation Mission Page: 19 Armenia, Parliamentary Elections, 7 June 2026 Statement of Preliminary Findings and Conclusions it monitored the public broadcaster, it has no sanctioning authority over it. Based on its monitoring, on 27 May, it formally reminded the public broadcaster of its obligation to provide impartial and unbiased coverage of contestants. The CTR initiated five administrative proceedings ex officio, and two upon complaints, mostly concerning interruptions of campaign programmes with advertisements or failure to provide free airtime. It also initiated proceedings against H2 for failing to provide impartial news coverage of parties, and against TV5 over an unidentified Armenia Alliance advertisement that, in its view, contained content harmful to minors. 76 Enforcement by the CTR contributed to prompt remedies in some cases, including on access to free airtime; however, at least one formal war ning was not followed by compliance. Due to its non- systematic monitoring, proceedings on advertising and news impartiality appeared selective and did not consistently address comparable violations by other broadcasters. Election Dispute Resolution The legal framework for election disputes has remained unchanged since the last elections. It provides for administrative review by election commissions , and judicial appeal before the Administrative Court, whose decisions are final. Despite previous ODIHR and Venice Commission recommendation s and at odds with international good practice, the right to file election -related complaints, in most cases, is limited to persons whose electoral rights are directly affected. 77 Complaints and appeals must be adjudicated within three to five days, and in most cases before election day. The Administrative Court is the sole instance deciding on the deregistration of candidates for certain violations, upon the CEC’s request, with no avenue for appeal, which is contrary to international good practice. 78 The CEC’s final decision on election results may be challenged before the Constitutional Court. In the election period, no formal complaints were filed with TECs. The CEC adjudicated five formal complaints in public sessions, in a transparent manner, two concerning the impartiality of citizen observers, two the registration of parties for the elections, and one related to alleged incitement to hatred against an opponent, all of which were rejected; one case was appealed ; the appeal was rejected. In addition, the CEC informed the ODIHR EOM that, since February, it had received more than 600 notifications and requests, including some 40 concerning alleged campaign and campaign finance violations and other administrative offences. These were generally referred to the competent authorities or rejected as falling outside the CEC ’s mandate. The law authorizes the CEC to decide on requests to lift the immunity of parliamentary candidates for the purpose of initiating criminal prosecution, but does not set clear criteria for such decisions. Following requests by the Prosecutor General, the CEC consented to the initiation of criminal prosecution against 12 candidates, 8 from Strong Armenia and 4 from Prosperous Armenia, in sessions closed at the prosecutor’s request on grounds of investigation secrecy. Two of these CEC decisions 76 The AI-generated advertisement presented a hypothetical scenario in which Armenia would become “Western Azerbaijan” if Civil Contract Party remained in power. It depicted a monument to Mustafa Kemal Atatürk in place of the Mother Armenia statue, which, in the CTR’s view, “discredited or belittled national cultural heritage” and therefore could be broadcast only between 00:00 and 06:00. ODIHR EOM media monitoring identified the same unidentified advertisement on several other broadcasters; however, the CTR did not initiate proceedings. 77 See section II.3.3.f of the 2002 Venice Commission’s Code of Good Practice in Electoral Matters, which states that “[a]ll candidates and all voters registered in the constituency concerned must be entitled to appeal. Standing in such appeals must be granted as widely as possible. It must be open to every elector in the constituency and to every candidate standing for election there to lodge an appeal. A reasonable quorum may, however, be imposed for appeals by voters on the results of elections”. 78 Paragraph 5.10 of the 1990 OSCE Copenhagen Document states that “everyone will have an effective means of redress against administrative decisions, so as to guarantee respect for fundamental rights”.
International Election Observation Mission Page: 20 Armenia, Parliamentary Elections, 7 June 2026 Statement of Preliminary Findings and Conclusions were challenged at the administrative court, which did not publish the decisions, due to the confidential nature of the cases . Fifty-seven further appeals were filed with the Administrative Court. T wenty-one were rejected, including 17 petitioning for inclusion of the plaintiff in the voter list and issue residency or citizenship certificates, two related to candidate registration, and two to alleged campaign violations. Three appeals were granted, resulting in orders requesting the CEC to accredit an observer organization and the MCS to issue a citizenship certificate. Thirteen appeals were returned to the applicants for correction, and the rest of the cases , concerning administrative offences, are pending. With the exception of the appeals related to the initiation of criminal charges against candidates, all cases were reviewed in public sessions in a transparent manner, with the parties involved, and the decisions were taken within legal deadlines and, in most cases, published on the Court’s website on the same day. Election Observation The legislation provides for citizen and international observation of the entire electoral process, as well as observation by contestant representatives. To be accredited, citizen observer groups must have included an explicit reference to democracy and human rights protection in their charters for at least one year before the elections are announced. These provisions place an undue restriction on the opportunity to observe, and are at odds with international good practice and previous ODIHR and Venice Commission recommendations. 79 The January 2026 legal amendments introduced additional requirements aimed at preventing party- affiliated organizations from serving as observers, including the submission of activity reports and information on funding sources. While most citizen observer groups supported these changes, concerns persisted that some registered groups remained affiliated with contestants. The CEC registered 13 citizen observer groups, comprising 2,672 observers, and 8 international observer organizations. 80 The CEC denied the accreditation of one prospective IEOM observer. Akanates and the Independent Observer Alliance both had a long- term observation component and deployed the largest number of observers, 785 and 752, respectively . Several other civil society organizations monitored specific aspects of the process. 81 Election Day Election day was orderly and calm, and the process was assessed positively in the vast majority of polling stations observed. Women were well represented among PEC members in these polling stations, comprising 70 per cent of members and 51 per cent of chairpersons. Accessibility was a significant concern, with only 45 per cent of polling stations assessed as independently accessible for voters with disabilities, while the layout was unsuitable for such voters in 27 per cent of observations. Cameras were installed in polling stations and provided a live stream that allowed voting and counting to be followed. 79 Paragraph 91 of the 2024 Venice Commission Report on Election Observers as Human Rights Defenders stipulates that “Requirements for registration should not be overly formalistic. […] The wider the opportunity to observe elections, the easier it is for any interested person to act as an observer”. 80 The CEC initially rejected the registration of the Menq observer organization because its statute did not expressly refer to democracy protection; following an appeal, the Administrative Court overturned the decision, finding that the statute should be assessed on the basis of its overall content rather than a literal reference. 81 Disability Rights Agenda observed mobile voting with a focus on the rights of people with psycho- social disabilities; Lusastgh focused on the inclusivity of the electoral process for persons with disabilities; and Helsinki Committee Armenia organized a smaller-scale mission monitoring rule of law and human rights in the process.
International Election Observation Mission Page: 21 Armenia, Parliamentary Elections, 7 June 2026 Statement of Preliminary Findings and Conclusions Opening was assessed positively in 183 of 188 observations. Polling stations opened on time, and PECs followed prescribed procedures. In 5 per cent of polling stations observed, unauthorized persons, mostly contestant proxies, interfered with the work of PECs. Voting was observed in 1,653 instances at 1,403 polling stations and was assessed positively in 98 per cent of observations as orderly, transparent and efficient. Negative assessments were mainly due to overcrowding, inadequate layout, and interference by contestant proxies. Isolated procedural errors were observed, including ballot boxes not properly sealed in 2 per cent of observations. Campaign materials or activities were observed inside or within 50 metres of polling stations in 6 per cent of observations. In 9 per cent of observations, PECs had recorded complaints or dissenting opinions by PEC members, observers or proxies, many concerning alleged irregularities. The secrecy of the vote was generally respected, although voters did not always select their ballot in secrecy, as observed in 4 per cent of polling stations. In addition, group and proxy voting were observed in 3 and 2 per cent of observations, respectively. In some 4 per cent of observations, voters removed unused ballots from the voting booth, at odds with prescribed procedures. These issues appeared mainly linked to insufficient voter understanding, particularly among elderly voters, and to overcrowding, rather than to deliberate attempts to compromise secrecy. Voter authentication devices (VADs) operated effectively in almost all polling stations observed, and PECs generally followed related procedures. 82 Technical issues were limited, although a few observations noted discrepancies between VAD- generated information and paper voter lists. Contestant proxies were present in 98 per cent of polling stations observed, mainly from Strong Armenia and Civil Contract Party, who were observed in 90 and 87 per cent of polling station visits , respectively. Interference in the voting process was reported in 6 per cent of observations, mostly involving proxies from these two contestants who exceeded their observer role by directing voters, giving procedural instructions, remaining too close to voting booths or ballot boxes, or otherwise assuming PEC func tions. Citizen observers were present in 52 per cent of observations, contributing to the transparency of the process. Persons not authorized to be present were observed in 4 per cent of polling stations, mostly police, although this rarely affected the conduct of voting. The vote count was positively assessed in 144 of 158 polling stations observed and was generally transparent, efficient and orderly. Party representatives were present in all counts observed, while citizen observers were present in almost half of observations. IEOM observers were able to follow the count without restriction, and PECs cooperated fully. Procedural shortcomings were observed in some polling stations. In 29 observations, the number of signatures did not fully match the number of issued VAD confirmation slips, generally with a small number of signatures fewer than slips, often one or two, indicating that this two- step safeguard was not consistently applied. Decisions on ballot validity were assessed as consistent in almost all observations, with disputes among PEC members noted in a few cases. Results protocols were completed fully and reconciled in almost all observations, although 14 PECs had difficulties completing them. More serious irregularities included non- PEC members directly participating in the count in 11 observations and the use of pre -signed protocols in 6. PECs did not post a copy of the results protocol for public scrutiny in 8 observations. 82 According to the preliminary CEC results, less than one voter per polling station was added to supplementary voter lists, such as mobile voters, persons with ID documents expired for more than six months (including citizens residing abroad), and voters added by court decisions.
International Election Observation Mission Page: 22 Armenia, Parliamentary Elections, 7 June 2026 Statement of Preliminary Findings and Conclusions IEOM observers assessed positively the tabulation process in 43 of the 50 observations. They were, however, denied access to the data entry process in 11 of the 38 TECs nationwide upon verbal instruction by the CEC to the TECs, citing cyber security concerns, limiting transparency. The intake of materials and tabulation was assessed as organized, professional and efficient, but observers also reported overcrowding and delays in handling the process, and noted that some TEC premises were not fully adequate. Citizen observers were present in 48 instances, while party proxies only in 5 of the observations. In 16 observations, PEC members had to correct some PEC results protocols due to arithmetic errors. All TECs observed published regular updates of the results, while the CEC started publishing nationwide preliminary results online at 00:00. Turnout was 58.97 per cent. By the closing of polling stations, the CEC reported 23 complaints submitted on election day, mainly related to voter list inaccuracies and violations of campaign silence. No complaints were reported to have been submitted to TEC s. Throughout election day, a number of law-enforcement actions took place related to alleged vote- buying and other electoral offences . 83 Following the vote, opposition representatives alleged that these measures selectively targeted their supporters. 84 The English version of this report is the only official document. An unofficial translation is available in Armenian. 83 According to the Prosecutor General’s Office, 143 alleged election-related criminal cases were reported. Investigations were initiated in 21 cases, and criminal charges were brought against 48 individuals. The Investigative Committee registered 129 reports of electoral offences, initiated 59 criminal proceedings, 30 of them concerning multiple voting or voting on behalf of another person, 17 for violations of vote secrecy, 9 for obstructing electoral rights or the work of electoral commissions, and three for the dissemination of false information. Nine individuals were arrested in connection with these proceedings. The Anti-Corruption Committee initiated investigations in more than 11 cases related to vote-buying, and at least 24 persons were arrested on these charges. 84 Including the leaders of Strong Armenia, Prosperous Armenia and Armenia Alliance .
International Election Observation Mission Page: 23 Armenia, Parliamentary Elections, 7 June 2026 Statement of Preliminary Findings and Conclusions MISSION INFORMATION & ACKNOWLEDGEMENTS Yerevan, 8 June 2026 – This Statement of Preliminary Findings and Conclusions is the result of a common endeavour involving the OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights (ODIHR), the OSCE Parliamentary Assembly (OSCE PA), the Parliamentary Assembly of the Council of Europe (PACE) and the European Parliament (EP). The assessment was made to determine whether the elections complied with OSCE commitments and other international obligations and standards for democratic elections, as well as with national legislation . Farah Karimi was appointed by the OSCE Chairperson-in -Office as Special Co-ordinator and leader of the OSCE short-term observers. Janez Lenarčič is the Head of the ODIHR EOM, deployed from 22 April 2026. Jevrosima Pejović is the Head of the OSCE PA delegation, Damien Cottier is the Head of the PACE delegation, and Nathalie Loiseau is the Head of the EP delegation. This Statement of Preliminary Findings and Conclusions is delivered prior to the completion of the electoral process. The final assessment of the elections will depend, in part, on the conduct of the remaining stages of the electoral process, including the tabulation and announcement of results, and the handling of possible post-election day complaints or appeals. ODIHR will issue a comprehensive final report, including recommendations for potential improvements, some months after the completion of the electoral process. The OSCE PA will present its report at its next Standing Committee meeting. The PACE will present its report at the September 2026 part-session in Strasbourg. The EP will present a report at one the next meetings of the Delegation for Relations with the South Caucasus and at Special Committee on the European Democracy Shield. T he ODIHR EOM includes 15 experts in the capital and 30 long-term observers deployed throughout the country. On election day, 457 observers from 42 countries were deployed, including 322 observers deployed by ODIHR, as well as a 93-member delegation from the OSCE PA, a 27-member delegation from PACE, and a 15-member delegation from the EP. There were 46 per cent of women among the observers. Opening was observed in 108 polling stations and voting was observed in 1,403 polling stations across the country. Counting was observed in 158 polling stations, and the tabulation in all 38 TECs. The IEOM wishes to thank the authorities of Armenia for the invitation to observe the elections, and the Ministry of Foreign Affairs and the Central Election Commission for their assistance. The IEOM also expresses its appreciation to other state institutions, political parties, media, civil society organizations and representatives of the international community for their co-operation. For further information, please contact: • Janez Lenarčič, Head of the ODIHR EOM, in Yerevan, janez.lenarcic@odihr.am ; • Thomas Rymer, ODIHR Spokesperson, thomas.rymer@odihr.pl; or Vittoria Zanellati, ODIHR Election Adviser, in Warsaw, vittoria.zanellati@odihr.pl; • Stephanie Koltchanov, OSCE PA Head of Elections, stephanie.koltchanov@oscepa.dk ; • Bogdan Torcătoriu, Senior Election Officer, PACE, +33 650 39 2940, Bogdan.TORCATORIU@coe.int; • Raffaele Luise, EP Administrator, raffaele.luise@europarl.europa.eu. ODIHR EOM address in Armenia: Movses Khorenatsi str. 15/1, 0010 Yerevan tel: +374 33 200 515 e-mail: office@odihr.am https://odihr.osce.org/node/662896