The messages from Strasbourg to Skopje - Roadmap for the general measures for execution of judgments of the European Court of Human Rights in cases against North Macedonia

Vellimir Dellovski

Mesazhet e Strasburgut për Shkupin – udhërrëfyes për masat e përgjithshme lidhur me ekzekutimin e aktgjykimeve të gjykatës evropiane të të drejtave të njeriut sa u përket lëndëve të Maqedonisë së Veriut

Akademia për gjykatës dhe Prokurorë Publikë  Mesazhet e Strasburgut për Shkupin – Udhërrëfyes për masat e përgjithshme lidhur me ekzekutimin e aktgjykimeve të gjykatës evropiane të të drejtave të njeriut sa u përket lëndëve të Maqedonisë së Veriut

Shkup, 2022  Mesazhet e Strasburgut për Shkupin – udhërrëfyes për masat e përgjithshme lidhur me ekzekutimin e aktgjykimeve të gjykatës evropiane të të drejtave të njeriut sa u përket lëndëve të Maqedonisë së Veriut PËRMBAJTJA

Botues: Publisher: Përmbajtja Misioni i OSBE në Shkup OSCE Mission to Skopje

Autor: Author: Velimir Dellovski Velimir Delovski Parathënie 4 Redaktorë: Editors: Darko Pavllovski Darko Pavlovski Artan Murati Artan Murati LISTA E AKRONIMEVE TË PËRDORURA 5 Përktheu: Translated by: Blerina Zllatku Blerina Zlatku I. HYRJE 6 Lekturoi: Proofread by: Valon Abdiu Valon Abdiu I.1. Qëllimi dhe struktura e Analizës 6

Dizajni grafik: Graphic design: Poliesterdej, Shkup Polyesterday, Skopje I.2. Diapazoni i Analizë 8

Mesazhet e Strasburgut per Shkupin – Udherrefyes per masat e pergjithshme lidhur me ekzekutimin e aktgjykimeve te gjykates evropiane te te drejtave te njeriut sa u perket lendeve te I.3. Metodologjia 9 Maqedonise se Veriut – 978-92-9271-042-2 II. ANALIZA E STATUSIT TË EKZEKUTIMIT TË LËNDËVE NË MBIKËQYRJE TË KOMITETITTË

MINISTRAVE  10

II.1. Lëndë në të cilat është konstatuar shkelja e nenit 3 të Konventës (ndalimi i torturës) 10

II.2. Lëndë në të cilat është konstatuar shkelja e nenit 5 të Konventës

(e drejta e lirisë dhe sigurisë) 28

II.3. Lëndë në të cilat është konstatuar shkelja e nenit 6 të Konventës

(e drejta e gjykimit të drejtë) 33

II.4. Lëndët në të cilat është konstatuar shkelja e nenit 8 të Konventës

(e drejta e respektimit të jetës private dhe familjare) 43 Përmbajtja e këtij publikimi nuk përfaqëson medoemos këndvështrimet apo qëndrimet e Misionit të OSBE-së në Shkup. II.5. Lëndët në të cilat është konstatuar shkelja e nenit 11 (liria e tubimit dhe bashkimit) në Materialet në këtë botim janë vetëm për referim. Edhe pse Misioni i OSBE-së në Shkup ka përkushtuar kujdesin më të madh në zhvillimin e tij, i njëjti nuk pranon asnjë përgjegjësi për saktësinë dhe plotësinë e informacioneve, kontekst të nenit 9 të Konventës (e drejta e lirisë së mendimit, vetëdijes dhe fesë) 58 udhëzimeve dhe këshillave të ofruara, apo për ndonjë gabim shtypi. Përmbajtja e këtij botimi, pikëpamjet, mendimet, gjetjet, interpretimet dhe konkluzionet e shprehura këtu nuk pasqyrojnë domosdoshmërish politikën II.6. Lëndët në të cilat është konstatuar shkelja e nenit 1 të Protokollit nr. 1 zyrtare ose qëndrimin e OSBE-së. Për këto arsye, asnjë pretendim nuk mund të bëhet kundër OSBE-së lidhur me pasojat e mundshme nga besueshmëria e informacioneve ose konkluzioneve të përfshira në këtë botim. ndaj Konventës (mbrojtja e pronësisë) 63 Shteti zyrtarisht ndryshoi emrin kushtetues në vitin 2019 në përpuеthshmëri me Marrëveshjen e Prespës. Shumica e akteve ligjore të krijuara para ndryshimit të emrit akoma janë në fuqi dhe përmbajnë emrin e mëparshëm të III. PIKËPAMJE PËRFUNDIMTARE 75 shtetit në titujt e tyre zyrtare. Përdorimi i emrit të mëparshëm të shtetit në këtë dokument bëhet vetëm për shkak të saktësisë ligjore.

4 5  Mesazhet e Strasburgut për Shkupin – udhërrëfyes për masat e përgjithshme lidhur me ekzekutimin e aktgjykimeve të gjykatës evropiane të të drejtave të njeriut sa u përket lëndëve të Maqedonisë së Veriut LISTA E AKRONIMEVE TË PËRDORURA

Parathënie LISTA E AKRONIMEVE TË PËRDORURA Publikimi “Mesazhet e Strasburgut për Shkupin – Udhërrëfyes për masat e përgjithshme lidhur me ekzekutimin e aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut sa u përket lëndëve të KEDNJ Konventa Evropiane për Mbrojtjen e të Drejtave të Njeriut dhe Lirive Themelore Maqedonisë së Veriut”, është pjesa e dytë e edicionit i cili përbëhet nga tre publikime të veçanta, por ngushtë të lidhura midis tyre, hartimi i të cilit u mbështet dhe është nën patronazhin e Misionit GJEDNJ Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut të OSBE-së në Shkup, me qëllim që të aktualizohet tematika e ekzekutimit të aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut, të begatohen resurset profesionale dhe përmbajtjet KМ Komiteti i Ministrave në fushën konkrete por, nga ana tjetër, edhe të ngrihet vetëdija për rëndësinë e kësaj problematike që ka të bëjë me reformën juridike në Republikën e Maqedonisë së Veriut. KPT Komiteti Evropian për Parandalimin e Torturës, Trajtimit apo Dënimit Mizor, Çnjerëzor ose Poshtërues pranë Këshillit të Evropës Ky publikim i dyti me radhë, fokusohet mbi masat e përgjithshme të cilat duhet t’i ndërmarrë shteti për ekzekutimin konsekuent dhe të plotë të aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane të të UNKAT Komiteti i Kombeve të Bashkuara Kundër Torturës Drejtave të Njeriut në lëndët nga Republika e Maqedonisë së Veriut. Masat e përgjithshme nënkuptojnë ndryshime sistematike, implementimi i të cilave duhet të kontribuojë në AGJPP Akademia e Gjyqtarëve dhe Prokurorëve Publikë përmirësimin e rendit juridik dhe respektimin e të drejtave të njeriut, përkatësisht përmes tyre në të ardhmen duhet të parandalohen shkeljet e Konventës Evropiane të të Drejtave KNI Komisioni Ndërinstitucional për Ekzekutimin e Vendimeve të Gjykatës Evropiane të Njeriut dhe aktgjykimet e Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut. Së këtejmi, edhe të të Drejtave të Njeriut pse aktgjykimet në aspektin nominal zhvillohen “kundër” shtetit, në të vërtetë ato duhet të lexohen dhe të kuptohen si aktgjykime “për” shtetin, meqë mesazhet që i përmbajnë dhe që MPB Ministria e Punëve të Brendshme dërgohen nga Strasburgu janë në funksion të interesit të përgjithshëm, përkatësisht janë në dobi edhe të shtetit edhe të qytetarëve, por edhe në dobi të kauzës së të drejtave të njeriut. MPPS Ministria e Punës dhe Politikës Sociale

Me të drejtë mund të pritet se ky publikim, ashtu si edhe trilogjia në tërësi, do t’u vijë në ndihmë QPS Qendra / Qendrat për Punë Sociale institucioneve kombëtare të përfshira në ekzekutimin e aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut, të cilat njëherësh janë më të thirrura për realizimin e të drejtave të DULA Drejtoria për Udhëheqjen e Librave Amë njeriut dhe sundimin e së drejtës në shtet. Për më tepër, ky publikim në nivel të konsiderueshëm duhet ta stimulojë bashkëpunimin ndërinstitucional, qasjen multidisiplinore dhe punën e KP Kodi Penal përkushtuar gjatë implementimit të masave të përgjithshme, duke e pasur parasysh rëndësinë e tyre sa i përket avancimit të sundimit të së drejtës dhe rendit juridik në përgjithësi. Në të LPP Ligji për Procedurën Penale vërtetë, ekzekutimi i aktgjykimeve, dhe në atë kontekst, para së gjithash zbatimi i masave të përgjithshme si burim i ndryshimeve sistematike, kohë më parë u identifikua dhe inkorporua në Raportin e Pribes të Bashkimit Evropian, i cili ka rëndësi jashtëzakonisht të madhe në procesin LPPA Ligji për Procedurën e Përgjithshme Administrative euro-integrues si njëri nga përcaktimet dhe interesat jetike të shtetit. LMDHP Ligji për Mbrojtjen e të Dhënave Personale Hartimi i trilogjisë është pjesë e aktiviteteve programore/të projekteve të cilat Misioni i OSBE- së në Shkup i ndërmerr në drejtim të fuqizimit të kapaciteteve të autoriteteve kombëtare RМV Republika e Maqedonisë së Veriut për realizimin dhe shpërndarjen e përpjekjeve të OSBE-së në fushën e sundimit të së drejtës dhe të drejtave të njeriut të cilat janë mishëruar në të ashtuquajturin dimensioni njerëzor i BE Bashkimi Evropian OSBE-së, i cili është një aspekt thelbësor i mandatit, përkatësisht i fushëveprimit të Misionit në Republikën e Maqedonisë së Veriut. OSBE Organizata për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë

Për redaktorin Misioni i OSBE-së në Shkup Darko Pavllovski, Zyrtar juridik kombëtar Artan Murati, Zyrtar për sundimin e të drejtës

6 7  Mesazhet e Strasburgut për Shkupin – udhërrëfyes për masat e përgjithshme lidhur me ekzekutimin e aktgjykimeve të gjykatës evropiane të të drejtave të njeriut sa u përket lëndëve të Maqedonisë së Veriut I. HYRJE

I. HYRJE njëfarë mënyre e ngadalësojnë dhe e vështirësojnë implementimin e masave për ekzekutimin e aktgjykimeve. Pikërisht për këto shkaqe, duke e pasur parasysh nevojën për tejkalimin e tyre me qëllim të përfundimit të plotë të aktgjykimit, analiza synon ta ndihmojë dhe inkurajojë I.1. Qëllimi dhe struktura e Analizës ndërmarrjen e hapave të ardhshëm, ndonjëherë këto hapa janë më se të nevojshëm dhe duhet të çojnë në mbylljen e mbikëqyrjes mbi ekzekutimin. Së këtejmi, përmes pasqyrës Qëllimi i kësaj Analize konsiston në prezantimin dhe vlerësimin e gjendjes aktuale lidhur konstruktive të gjendjes aktuale me ekzekutimin e lëndëve konkrete dhe grupeve të lëndëve, me ekzekutimin e aktgjykimeve përfundimtare të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të kjo Analizë duhet t’i stimulojë faktorët relevantë që t’i ndërmarrin mekanizmat e nevojshëm Njeriut (në tekstin në vijim: “Gjykata”, “GJEDNJ”) të miratuara sa u përket aplikacioneve të për ekzekutim të cilët kanë karakter dhe efekt të përgjithshëm për parandalimin e shkeljeve paraqitura kundër Republikës së Maqedonisë së Veriut (në tekstin në vijim: RMV), kështu që të ardhshme të përsëritura. Kuptohet, një gjë e këtillë duhet të bëhet përmes adresimit do të identifikohen ndryshimet që janë bërë ose duhet të bëhen si pjesë e ekzekutimit të sistematik të problemeve, lëshimeve dhe mangësive të konstatuara sa i përket strukturës këtyre aktgjykimeve si dhe do të detektohen problemet dhe sfidat kryesore të ekzekutimit. institucionale të çështjeve dhe mënyrës së zbatimit të procedurave për të cilat në njëfarë Së këtejmi, theksi është vënë pikërisht mbi masat e përgjithshme për ekzekutimin e mënyre ekziston rreziku nga shkeljet e reja të lirive dhe të drejtave themelore të cilat i aktgjykimeve. Sipas rregullit, masat e përgjithshme kanë të bëjnë me parandalimin e mbron KEDNJ-ja. shkeljeve të ardhshme të ngjashme të Konventës për Mbrojtjen e të Drejtave të Njeriut dhe Lirive Themelore (në tekstin në vijim: “Konventa Evropiane e të Drejtave të Njeriut”, Analiza i dedikohet një rrethi mjaft të gjerë të përdoruesve, duke i përfshirë: bartësit e “Konventa”, “KEDNJ”) ose me vënien fund të shkeljeve të vazhdueshme të Konventës. Këto pushtetit ligjvënës, ekzekutiv dhe gjyqësor, në krye të hierarkisë së të cilit është Gjykata shkelje më së shpeshti rezultojnë nga lëshimet dhe mospërputhshmëritë e legjislacionit i cili Supreme, si dhe gjykatat e apelit dhe gjykatat e rregullta më të ulëta, Gjykata Kushtetuese nuk është harmonizuar me standardet evropiane të të drejtave të njeriut të cilat i promovon duke e pasur parasysh rolin e saj të rojtarit dhe mbrojtësit të lirive dhe të drejtave të Konventa dhe me praktikën e GJEDNJ-së, ose nga defektet e veçanta gjatë procedimit/ garantuara me Kushtetutë, Akademia e Gjyqtarëve dhe Prokurorëve Publikë (në tekstin veprimit gjyqësor apo administrativ. në vijim: “AGJPP”), organet e administratës të cilat në punën e tyre të përditshme kanë autorizime me të cilat mund të ndërmarrin veprime në lidhje me të drejtat e njeriut, avokatët, Përmes Analizës do të mundësohet një pasqyrë koncize e gjetjeve të përfshira në aktgjykimet organizatat joqeveritare dhe ekspertët juridikë të cilët e trajtojnë problematikën që ka të e GJEDNJ-së, ekzekutimi i të cilave është në rrjedhë e sipër, do të prezantohen mesazhet bëjë me promovimin dhe mbrojtjen e të drejtave të njeriut. kryesore që burojnë nga të njëjtat të cilat i adresohen shtetit dhe së këtejmi do të nxirret konkluzioni nëse ai në mënyrë të drejtë i ka kuptuar këto mesazhe, ndërkaq përmes masave Duhet të theksohet se pas shqyrtimit të procesit të ekzekutimit të lëndëve aktuale, dhe aktiviteteve konkrete a manifeston qasje serioze sa i përket zbatimit të tyre ose nevojiten përkatësisht grupeve të lëndëve nga RMV-ja, të cilat janë në mbikëqyrje të Komitetit të hapa të mëtutjeshëm drejt finalizimit të procesit të ekzekutimit të aktgjykimeve të caktuara. Ministrave pranë Këshillit të Evropës, në fund bëhet përmbledhje e stadit në të cilin gjendet implementimi i ndonjë lënde të caktuar ose grupi të lëndëve, masave të cilat presin të Gjatë hartimit të Analizës, vëmendje e veçantë i është kushtuar identifikimit të problemit, realizohen, si dhe i masave për ekzekutim të cilat edhe pse nuk janë theksuar në Planin përkatësisht burimit të shkeljes së Konventës, duke e ndjekur terminologjinë e cila përdoret e Veprimit ose në Raportin e Veprimit të cilin shteti ia dërgon Komitetit të Ministrave, në analizën e Gjykatës dhe që është përfshirë në aktgjykimet e veçanta. megjithatë do të ishte e pëlqyeshme, madje edhe e nevojshme, që ato të merren parasysh seriozisht dhe të zbatohen në praktikë. Pastaj, në të bëhet vlerësimi (evaluimi) i kompatibilitetit të masave të përgjithshme të parashikuara ose tanimë të ndërmarra nga ana e shtetit të cilave u referohet Plani i Veprimit Nga fundi i kësaj Analize, janë prezantuar konkluzionet për tendencat e përgjithshme që i cili miratohet për një lëndë të caktuar ose për një grup të lëndëve. kanë të bëjnë me ekzekutimin e aktgjykimeve të këtyre lëndëve, vështirësitë dhe sfidat kryesore në procesin e përgjithshëm, mundësitë e avancimit të tyre dhe roli i faktorëve të Për më tepër, kjo do të mundësojë të nxirret konkluzioni ose të vihet në dukje nevoja e ndryshëm të ekzekutimit në nivel kombëtar. shqyrtimit ose ndërmarrjes serioze edhe të masave të tjera të llojit të përgjithshëm, të cilat janë të rëndësishme dhe relevante për adresimin e shkeljes dhe të domosdoshme Në fund, Analiza përfundon me pasqyrimin e udhëzimeve të caktuara jo të detyrueshme që në kuptimin e asaj se pa të njëjtat nuk mund të imagjinohet mbyllja e mbikëqyrjes mbi kanë të bëjnë me reformat e pritshme të legjislacionit dhe me ndërhyrjet institucionale në ekzekutimin e ndonjë lënde të caktuar ose grupit të lëndëve para Komitetit të Ministrave të kuptimin e ndryshimit të praktikës së veprimit të gjykatave dhe strukturave administrative Këshillit të Evropës (në tekstin në vijim: “Komiteti”, “KM”). të shtetit të cilat duhet të ndërmerren në periudhën e ardhshme përmes specifikimit të institucioneve konkrete të cilat janë kompetente që t’i zbatojnë ato (shih: Aneksin). Në fund, ekzekutimi i lëndëve të caktuara, përkatësisht i grupeve të lëndëve shpeshherë ndërlidhet me një sërë sfidash, qofshin ato të natyrës objektive apo subjektive, të cilat në

8 9  Mesazhet e Strasburgut për Shkupin – udhërrëfyes për masat e përgjithshme lidhur me ekzekutimin e aktgjykimeve të gjykatës evropiane të të drejtave të njeriut sa u përket lëndëve të Maqedonisë së Veriut I. HYRJE

Megjithatë, duhet të nënvizohet se krahas rëndësisë dhe kontributit të këtyre masave në drejtim të ekzekutimit të suksesshëm të aktgjykimeve të GJEDNJ-së, megjithatë të njëjtat I.2. Diapazoni i Analizë dalin jashtë fokusit të kësaj Analize dhe nuk do të analizohen hollësisht për shkak se ajo më shumë fokusohet mbi pasqyrimin e masave të cilat çojnë në ndryshime dhe plotësime të Sa i përket gjendjes së ekzekutimit të aktgjykimeve maqedonase, do të ishte mirë të vihet legjislacionit në praktikën gjyqësore dhe administrative. në dukje se në fund të vitit 2020, para KM-së, në mbikëqyrje ka mbetur ekzekutimi i gjithsej 40 lëndëve, prej të cilave, sipas klasifikimit të KM-së, 15 lëndë janë “kryesore”, ndërsa 25 lëndë janë futur në grupin e lëndëve “të klonuara” (të përsëritura). Sipas të dhënave që janë në dispozicion në bazën e të dhënave HUDOC EXEC, me “mbikëqyrje të fuqizuar” të KM-së, I.3. Metodologjia në nëntor të vitit 2021, për 11 lëndë janë miratuar aktgjykime, prej të cilave 3 (tre) (lëndët: Kitanovski, H dhe „Kryepeshkopata Ortodokse e Ohrit (Peshkopata Greke-Ortodokse e Ohrit Kur bëhet fjalë për qasjen metodologjike gjatë hartimit të kësaj Analize, pika e referimit pranë Patriarkanës së Pejës)”, në tekstin në vijim: Kryepeshkopata Ortodokse e Ohrit, KOO)), për shqyrtimin e të gjitha aspekteve të mëtutjeshme relevante në lidhje me ekzekutimin, janë kategorizuar si “kryesore”. ishte përzgjedhja dhe shqyrtimi i vëmendshëm i aktgjykimeve të GJEDNJ-së të miratuara në lëndët kundër Maqedonisë së Veriut për të cilat u konstatua se, për shkak të ndikimit Për 2 (dy) lëndë të cilat janë mbyllur me Rezolutë përfundimtare në vitin 2020, fundi i sistematik të cilin do të duhej ta nxisin, duhet të përfshihen në tekstin e kësaj Analize. ekzekutimeve të aktgjykimeve është shënuar vetëm sa u përket masave individuale. Masat e përgjithshme, në këto dy raste, Komiteti i Ministrave vazhdon t’i monitorojë në kontekst të Njëkohësisht, vlen të theksohet se ajo mbështetet mbi të gjitha dokumentet që janë në lëndëve tjera të ngjashme kundër shtetit, ekzekutimi i të cilave akoma është në mbikëqyrje dispozicion në formë elektronike, të cilat ofrojnë mundësi në mënyrë konsekuente të të Komitetit të Ministrave.1 monitorohet dhe mbikëqyret rrjedha e procesit të ekzekutimit, duke i përfshirë informacionet dhe të dhënat që janë në dispozicion në ueb-faqet zyrtare të Byrosë së Përfaqësimit të Nga gjithsej 42 aktgjykime sa janë në monitorimin e Komitetit të Ministrave në nëntor të Shtetit para Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut, siç janë edhe: raportet vjetore vitit 2021, kjo Analizë do të fokusohet mbi gjithsej 36 lëndë, për mbylljen e të cilave duhet të dhe procesverbalet nga mbledhjet e Komisionit Ndërinstitucional për Ekzekutimin e realizohen ndërhyrje sistematike në legjislacion, në praktikën gjyqësore ose administrative në Vendimeve të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut (në tekstin në vijim: “Komisioni nivel kombëtar. Së këtejmi, do të trajtohen të gjitha ato lëndë ekzekutimi i të cilave, përmes Ndërinstitucional”, “KNI”); informacionet dhe të dhënat për ekzekutimin e aktgjykimeve të masave të zbatuara të përgjithshme, mund të ketë ndikim të konsiderueshëm mbi sistemin GJEDNJ, që janë në dispozicion në ueb-faqet zyrtare të Komitetit të Ministrave dhe në bazën e jurisprudencës kombëtare. Lëndët e analizuara do të ndahen në disa kategori, varësisht e të dhënave HUDOC-EXEC, duke përfshirë këtu edhe planet e veprimit dhe/ose raportet nga lloji i shkeljes kryesore i cili është konstatuar me aktgjykimin konkret, përkatësisht me e veprimit dhe shkresat e tjera të paraqitura në KM nga ana e shteteve, aplikantëve ose grupin e aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut. Gjithsesi, një vend subjekteve të tjera, si dhe raportet vjetore dhe dokumentet e tjera relevante të Komitetit jashtëzakonisht të rëndësishëm u kushtohet grupeve të lëndëve, duke i përfshirë edhe të Ministrave; dokumentet relevante ligjore dhe dokumentet e tjera juridike të cilat janë ato tek të cilat ekzekutimi nuk ka përfunduar tanimë një periudhë të gjatë kohore, gjë që hartuar ose miratuar si masë për ekzekutimin e lëndëve konkrete, etj. vetvetiu është një indikator se duhet t’u përkushtohet vëmendje e veçantë dhe të kenë trajtim prioritar në procesin e implementimit të lëndëve të Strasburgut. Në fund, me rëndësi jashtëzakonisht të madhe gjatë hartimit të këtij dokumenti ishin edhe konsultat e realizuara me znj. Danica Xhonova, Agjente Qeveritare dhe u.d. Drejtoreshë e Sa i përket llojit të masave të përgjithshme, varësisht nga natyra e shkeljes, disa aktgjykime Byrosë së Përfaqësimit të Shtetit para Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut, e cila mund të kenë nevojë për ndryshimin dhe plotësimin e legjislacionit ose për ndryshimin e dha një kontribut të çmuar për aspektet e caktuara me rëndësi vendimtare për ekzekutimin politikave në praktikën administrative dhe/ose gjyqësore, të cilat synojnë t’i parandalojnë e secilit aktgjykim të analizuar, përkatësisht për ekzekutimin e grupeve të aktgjykimeve. shkeljet e njëjta apo të ngjashme në të ardhmen.

Nga ana tjetër, të rëndësishme janë edhe masat të cilat synojnë ngritjen e vetëdijes, siç janë trajnimet dhe aktivitetet edukative, por edhe publikimi i aktgjykimeve të GJEDNJ-së në gjuhën zyrtare të shtetit të paditur dhe dërgimin (shpërndarjen) e tyre deri te autoritetet (organet) e interesuara të cilat janë përfshirë në miratimin e vendimeve të kontestuara vendore ose të cilët duhet të marrin pjesë në procesin e ekzekutimit të tyre.

1 Fq. 10 nga Raporti Vjetor për punën e Komisionit Ndërinstitucional për vitin 2020

10 11  Mesazhet e Strasburgut për Shkupin – udhërrëfyes për masat e përgjithshme lidhur me ekzekutimin e aktgjykimeve të gjykatës evropiane të të drejtave të njeriut sa u përket lëndëve të Maqedonisë së Veriut II. ANALIZA E STATUSIT TË EKZEKUTIMIT TË LËNDËVE NË MBIKËQYRJE TË KOMITETITTË MINISTRAVE

II. ANALIZA E STATUSIT TË EKZEKUTIMIT TË tekstit të aktgjykimit).5 LËNDËVE NË MBIKËQYRJE TË KOMITETITTË Shkelja e detyrimit procedural të shtetit sipas nenit 2 dhe 3 të KEDNJ-së që të realizojë MINISTRAVE hetim efikas në lidhje me trajtimin joadekuat policor (dhe rrezikimin e jetës së tij) ka të bëjë me mosveprimin e prokurorisë publike, e cila krahas seriozitetit të pretendimeve, identitetit të theksuar të nëpunësve të përfshirë policorë, si dhe me provat e prezantuara nga aplikanti, nuk ka ndërmarrë kurrfarë veprimesh të tjera, përveç që ka kërkuar informacione plotësuese II.1. Lëndë në të cilat është konstatuar shkelja e nenit 3 të Konventës nga MPB-ja (paragrafi 88). Fakti se prokurori i njëjtë i cili e ka proceduar kallëzimin penal të (ndalimi i torturës) aplikantit, ka paraqitur akuzë kundër tij, me kërkesë të MPB-së për sulm mbi personin zyrtar gjatë kryerjes së punëve të sigurisë, e ka bërë të dyshimtë paanshmërinë e tij (paragrafi 89). Përfundimisht, vendimin formal se nuk ekzistojnë baza për ndjekje penale, Prokuroria GRUPI I LËNDËVE KITANOVSKI2 DHE HAJRULLAHU3 e miratoi pas më shumë se tre vjet e gjysmë nga paraqitja e kallëzimit penal edhe atë pas komunikimit të lëndës me Qeverinë, përkatësisht pas komunikimit të tij nga ana e Gjykatës Gjetjet e GJEDNJ-së me Agjentin e Qeverisë, për përgjigje ndaj pretendimeve të aplikantit (paragrafi 90).

Lëndët e grupit Kitanovski kanë të bëjnë me trajtimin çnjerëzor dhe poshtërues nga ana e Edhe në lëndën Andonovski, aplikanti i është ekspozuar brutalitetit policor, me ç’rast i janë policisë, ndërsa aktgjykimet kanë të bëjnë me rastet në periudhën kohore ndërmjet vitit shkaktuar lëndime të rënda fizike, për të cilat nuk ka ekzistuar shpjegim bindës (paragrafi 2003 dhe vitit 2014. Përveç në lëndët Trendafillovski, X dhe Y dhe Memedov, në të gjitha 96). Shkelja e procesit ka të bëjë me atë që Prokuroria nuk ka ndërmarrë kurrfarë veprimesh pesë lëndët e tjera të grupit janë konstatuar shkelje të aspektit material të nenit 3. Në të që ta hetojë rastin, përveç që ka kërkuar informacione nga institucioni shëndetësor në të gjitha këto lëndë, përveç në lëndën Ilievska4, ka shkelje të aspektit procedural për shkak të cilin është mjekuar, ndërsa aktvendimin për hedhjen poshtë të kallëzimin penal, të paraqitur mungesës së hetimit efektiv për pretendimet e veprimit, në kundërshtim me nenin 2 dhe nga aplikanti për shkak të mospasjes së provave, kryesisht e ka mbështetur mbi provat e 3. Nga ana tjetër, në lëndën Memedov për herë të parë në një lëndë kundër RMV-së është siguruara nga MPB-ja (paragrafi 89). Përveç kësaj, gjatë kohës së procedurës trupi gjykues, konstatuar shkelja e nenit 14 (ndalimi i diskriminimit) në lidhje me nenin 3 të Konventës tre herë i është drejtuar prokurorit publik që sipas detyrës zyrtare të ndërmarrë hetime për shkak të lëshimit të autoriteteve që t’i hetojnë pretendimet e aplikantit për motive ndaj akuzës për lëndim të rëndë trupor, ndërsa prokurori në mënyrë eksplicite e ka refuzuar racore të brutalitetit policor ndaj të cilit ai është ekspozuar, si person me përkatësi etnike (paragrafi 90). Nga ana tjetër, procedura e filluar penale, u ndërpre në bazë të deklarimit të rome. aplikantit të dhënë në seancën gjyqësore, me të cilin ai kinse e ka tërhequr akuzën edhe pse ai në mënyrë eksplicite ka sugjeruar për interpretim të gabueshëm të deklarimit të tij dhe ka Në lëndën kryesore nga ky grup, Kitanovski, bëhet fjalë për trajtim poshtërues gjatë kërkuar që procedura të vazhdojë (paragrafi 92). arrestimit të aplikantit që ka ndodhur gjatë kryerjes së kontrollit rutinor të policisë nga ana e pjesëtarëve të njësisë speciale “ALFA”, me ç’rast i është rrezikuar jeta, ndërsa atë që Edhe në lëndën Asllani, në të cilën aplikanti është fyer në baza etnike, është rrahur dhe është e ka përjetuar në rastin konkret, ka qenë rezultat i rastësisë/fatit (paragrafët 56 dhe 57 të keqtrajtuar gjatë marrjes në pyetje në stacionin policor, vërehet pasiviteti i prokurorit publik (paragrafi 62), si dhe zvarritja në zbatimin e procedurës penale, e cila ka pasuar pasi që 2 aplikanti paraqiti aktakuzë subsidiare, me ç’rast lënda katër herë është kthyer për shqyrtim Ky grup përbëhet nga gjithsej gjashtë lëndë: Kitanovski, nr. 15191/12, aktgjykimi nga 22 janari i vitit 2015; Ilievska, nr. 20136/11, aktgjykimi nga 7 maji i vitit 2015; Andonovski, 24312/10, aktgjykimi nga 23 korriku i vitit të serishëm në gjykatën e shkallës së parë, dhe e gjithë kjo ka kontribuar për një joefikasitet 2015; Asllani, nr. 24058/13, aktgjykimi nga 10 dhjetori i vitit 2015; Х dhe Y, nr. 173/17, aktgjykimi nga 5 nëntori të përgjithshëm të hetimit, kështu që përgjegjësia nuk është përcaktuar plotë shtatë vjet e i vitit 2020 dhe Trandafillovski, nr.59119/15, aktgjykimi nga 17 dhjetori i vitit 2020. Këto lëndë u shqyrtuan gjysmë pas lëndimeve që i janë shkaktuar aplikantit (paragrafi 67). veçmas nga lënda Hajrullahu, por me vendimin e Komitetit të Ministrave nga muaji qershor i vitit 2021, grupi i lëndëve Kitanovski u bart nga procedura e mbikëqyrjes standarde në procedurën e mbikëqyrjes së fuqizuar, me ç’rast këtij grupi iu bashkëngjit edhe lënda Hajrullahu që ka të bëjë me shkelje të ngjashme, ndërsa shqyrtimi i këtyre lëndëve do të vazhdojë nën indikatorin për ekzistimin e problemit strukturor (https://search.coe.int/cm/ pages/result_details.aspx?objectid=0900001680a2b161). Pastaj, edhe lënda Memedov, nr. 31016/17, aktgjykimi nga data 24 korriku i vitit 2021, do t’i bashkëngjitet këtij grupi, me ç’rast numri i lëndëve që bëjnë pjesë në këtë grup rritet në tetë. 5 3 Kitanovski bën pjesë në një kategori specifike të lëndëve në praktikën e GJEDNJ-së, ku edhe pse përdorimi i Hajrullahu, nr. 7537/07, aktgjykimi nga 29 tetori i vitit 2015. armës së zjarrit nuk ka qenë vdekjeprurës, përveç sipas nenit 3, aplikacioni është shqyrtuar edhe sipas nenit 4 Në këtë lëndë lidhja me pranga dhe aplikimi i forcës fizike ndaj aplikantes, e cila është një person me çrregullime 2 të Konventës (e drejta e jetës), i cili sipas Gjykatës, nuk ka të bëjë vetëm me vrasjen me dashje, por edhe shpirtërore, gjatë transportimit të saj deri në spitalin psikiatrik, është karakterizuar si trajtim degradues duke me situatat ku përdorimi i forcës mund të rezultojë, si epilog pa dashje, me privim nga jeta (paragrafi 53 i e pasur parasysh gjendjen e saj shëndetësore, si dhe faktin se nuk është dëshmuar se në këtë rast nuk ka pasur aktgjykimit). Një lëndë e ngjashme në këtë kuptim është edhe lënda Sasho Gjorgjiev nr. 49382/06, aktgjykimi në dispozicion masa të tjera më pak të rrepta të kujdesit, të cilat ka pasur mundësi të zbatohen në mënyrë që nga 19 prilli i vitit 2012, paragrafi 38. Së këtejmi, është gjetur edhe shkelja e aspektit material nga neni 2 i të zvogëlohet mundësia nga vetëlëndimi i aplikantes, pa u rrezikuar autonomia e saj personale (paragrafi 62). KEDNJ-së.

12 13  Mesazhet e Strasburgut për Shkupin – udhërrëfyes për masat e përgjithshme lidhur me ekzekutimin e aktgjykimeve të gjykatës evropiane të të drejtave të njeriut sa u përket lëndëve të Maqedonisë së Veriut II. ANALIZA E STATUSIT TË EKZEKUTIMIT TË LËNDËVE NË MBIKËQYRJE TË KOMITETITTË MINISTRAVE

Në të tre aktgjykimet e analizuara paraprakisht6, Gjykata ka potencuar se nga personat hidhet poshtë kallëzimi penal, nuk i është dërguar aplikantit, kështu që në asnjë mënyrë nuk viktima të shkeljes së nenit 2 dhe 3 të Konventës, nuk duhet të pritet që ata vet dhe me mund të përgënjeshtrohet me ankesë (paragrafi 28). iniciativë të tyre ta ndërmarrin ndjekjen e personave të autorizuar zyrtarë, por një gjë e këtillë mbetet në përgjegjësi të prokurorit publik. Në lëndën Х dhe Y si aplikantë paraqiten dy persona të përkatësisë etnike rome, persona të mitur të cilët janë ndaluar nga disa nëpunës policorë për shkak të pretendimit për përfshirjen Hajrullahu është njëra nga lëndët e rralla maqedonase para GJEDNJ-së, krahas lëndës El- e tyre në vjedhje në rrugë. Motivet racore të pretendimit për brutalitetin policor gjatë Masri7 dhe Selami dhe të tjerët8, në të cilën është konstatuar se aplikanti u është ekspozuar arrestimit të tyre, si dhe gjatë marrjes në pyetje në stacionin policor, mbetën të pandriçuara veprimeve të cilat e kanë prekur pragun e mizorisë të cilën e parasheh GJEDNJ-ja që të dhe të padëshmuara për shkak të mungesës së hetimit efektiv, i cili ka zgjatur më shumë se mund të konsiderohen si torturë, ndërkaq në këtë lëndë bëhet fjalë për mbajtjen e tij të gjashtë vjet pas ngjarjes kritike (paragrafi 54 i aktgjykimit). fshehtë (incommunicado) në lokacion të panjohur. Këtu, problematike është se aplikanti është grabitur dhe është mbajtur nëpunësit e MPB-së tre ditë në muajin gusht të vitit 2005 Edhe në këtë rast, Gjykata e ka vënë në dukje joaktivitetin e plotë të prokurorit themelor në një shtëpi, në një vend të jashtëligjshëm për privim nga liria, me ç’rast është frikësuar, që publik, i cili më shumë se dy vjet pasi që aplikantët e kanë paraqitur kallëzimin penal, nuk ka i ka shkaktuar dhembje të konsiderueshme fizike, frikë, shqetësime dhe vuajtje mendore. E ndërmarrë kurrfarë masash hetuese, edhe pse ata tre herë i janë drejtuar prokurorit të lartë gjithë kjo, është organizuar dhe zbatuar në fshehtësi nga ana e forcave të sigurisë së shtetit, publik, duke kërkuar nga ai të bëjë mbikëqyrje mbi punën e prokurorit publik themelor ose me qëllim që nga aplikanti të sigurohet pranimi nga ana e tij në lidhje me pretendimin për ta marrë përsipër hetimin. Veç tjerash, janë specifikuar edhe më shumë prolongime, për të përfshirjen e tij në një sulm paraprak me bombë më 15 korrik të vitit 2005 (paragrafi 101 i cilat nuk ka pasur kurrfarë sqarime, të cilat thjeshtë mund t’i përshkruhen prokurorit publik9. aktgjykimit). Në të vërtetë, lënda Х dhe Y, në masë të madhe ngjan me lëndët Jashar, Xheladinov dhe Gjykata, përveç shkeljes së aspektit procedural, konstatoi shkelje edhe të aspektit material Sulejmanov, të cilat bashkë e formojnë grupin e lëndëve Jashar10, me atë se edhe këto kishin të nenit 3, duke i pasur parasysh pretendimet dhe provat e mbështetura se aplikanti i është të bëjnë me shkeljen e aspektit të procesit të nenit 3, në lidhje me pretendimet për ekspozuar brutalitetit policor (paragrafi 48 dhe 49). Në këtë kuptim, Gjykata e vë në dukje brutalitet policor ndaj personave të përkatësisë etnike rome, edhe pse as këtu (për dallim mosveprimin e prokurorisë kompetente pas seancës dëgjimore të aplikantit (paragrafi 75 i nga lënda Memedov) në mënyrë eksplicite nuk u konstatua motivi racor. aktgjykimit), e cila nuk e ka kontaktuar MPB-në për të siguruar të dhëna plotësuese (paragrafi 78 i aktgjykimit), dhe krahas pretendimeve për privim jashtëligjor nga liria të personave të dyshuar dhe paraburgimit të tyre nga ana e policisë në lokacione të fshehta, të cilat ishin objekt i debateve publike qysh në vitin 2001, e që nuk ka pasur mundësi të mbetet e panjohur Ekzekutimi i aktgjykimeve për organet shtetërore (paragrafi 77 i aktgjykimit). Në të gjitha lëndët e grupit Kitanovski, aplikantët janë liruar dhe më nuk kanë qenë “në duart Përveç shkeljeve të nenit 3, në lëndën Hajrullahu Gjykata ka gjetur shkelje edhe të së drejtës e policisë”, ndërsa shteti e ka pasur për detyrim të demonstrojë se janë ndërmarrë veprime të së gjykimit të drejtë nga neni 6 paragrafi 1 për shkak të përdorimit, nga ana e gjykatave përcaktuara hetuese, si masa individuale, në drejtim të përmbushjes së standardeve të larta vendase, të pranimit të fajit nga aplikanti si të besueshëm, mirëpo i cili është siguruar me të aspektit të procesit të nenit 3 nga Konventa, përkatësisht të nenit 2 (në lëndën Kitanovski). detyrim gjatë kohës së seancës dëgjimore nga ana e gjyqtarit hetues, edhe krahas faktit se para gjykatave aplikanti ka pohuar se pranimi i fajit është siguruar në mënyrë të paligjshme Megjithatë, qëllimet e ekzekutimit të këtyre lëndëve në asnjë rast nuk mund të përmbushen (paragrafi 109). vetëm përmes masave të veçanta, por imponohet nevoja e ndërmarrjes së masave të përgjithshme gjithëpërfshirëse, të cilat do të rezultojnë në parandalimin e shkeljeve të Në lëndën Trendafilovski, mangësitë e procesit gjatë veprimit të prokurorit publik kanë të ngjashme në të ardhmen. bëjnë me atë se pretendimet e aplikantit për keqtrajtim nga ana e policisë gjatë arrestimit të tij në shtëpinë e tij, si dhe në stacionin e policisë, nuk janë hetuar përmes marrjes së 9 veprimeve përkatëse dhe përmes sigurimit të provave të tjera, duke i përfshirë edhe ato që Për shembull, madje më shumë se tre vjet pas kallëzimit penal nga ana e aplikantëve, prokurori publik e ka i ka propozuar aplikanti (paragrafi 27), ndërsa “rezoluta” me të cilën është vendosur që të marrë në pyetjer Y dhe nëpunësit e prekur policorë, ndërsa X akoma nuk ishte marrë në pyetjer dhe nuk ka pasur indikacione se prokurori e ka marrë në pyetje ndonjë dëshmitar (të propozuar nga aplikantët) apo se ka ndërmarrë veprime të tjera për zbulimin e provave në lidhje me incidentin. 10 6 Kitanovski, nr. 15191/12, aktgjykimi nga 22 janari i vitit 2015, paragrafi 90; Andonovski, nr. 24312/10, aktgjykimi Jashar, nr. 69908/01, aktgjykimi nga 15 shkurti i vitit 2007; Sulejmanov, nr. 69875/01, aktgjykimi nga 24 prilli nga 23 korriku i vitit 2015, paragrafi 90; Asllani, nr. 24058/13, aktgjykimi nga 10 dhjetori i vitit 2015, paragrafi, i vitit 2008; Xheladinov, nr. 13252/02, aktgjykimi nga 10 prilli i vitit 2008; Trajkoski, nr. 13191/02, aktgjykimi 62 nga 7 shkurti i vitit 2008. Këto lëndë janë mbyllur me Rezolutën e KM-së. Shih: Resolution CM/ResDH(2018)72 7 Execution of the judgments of the European Court of Human Rights Four cases against “the former Yugoslav El-Masri, nr. 39630/09, aktgjykimi i Dhomës së Madhe nga 13 dhjetori i vitit 2012. Republic of Macedonia” (Adopted by the Committee of Ministers on 21 February 2018 at the 1308th meeting 8 Selami, nr. 78241/13, aktgjykimi nga 1 marsi i vitit 2018. of the Ministers’ Deputies)

14 15  Mesazhet e Strasburgut për Shkupin – udhërrëfyes për masat e përgjithshme lidhur me ekzekutimin e aktgjykimeve të gjykatës evropiane të të drejtave të njeriut sa u përket lëndëve të Maqedonisë së Veriut II. ANALIZA E STATUSIT TË EKZEKUTIMIT TË LËNDËVE NË MBIKËQYRJE TË KOMITETITTË MINISTRAVE

Konstatimet e Gjykatës në lidhje me mënyrën e veprimit të prokurorisë, dhe veçanërisht fakti policor përmes zbatimit të hetimeve të pavarura mbi pretendimin për torturë ose keqtrajtim se lloji i njëjtë i shkeljeve nuk është ndërprerë me mbylljen e lëndëve të grupit Jashar, por nga ana e personave (agjentëve) zyrtarë të shtetit, duke e përfshirë edhe kompetencën që të përkundrazi të njëjtat vazhdimisht përsëriten, flasin për nevojën e ndërmarrjes së masave iniciohet ndjekje penale kundër kryerësve, si dhe me inkoporimin e mekanizmit për kontroll/ të përgjithshme serioze në drejtim të parandalimit të shkeljeve të këtilla. Bashkimi i lëndëve mbikëqyrje të jashtme do të përmirësohej efikasiteti dhe efektiviteti i hetimeve penale dhe në fazën e ekzekutimit dhe shqyrtimi i tyre i përbashkët para KM-së, duke e pasur parasysh do të reduktohej pandëshkueshmëria e personave zyrtarë për zbatimin e ligjit, me ç’rast do ngjashmërinë e shkeljeve, e imponon, si tërësi të shqyrtohen edhe masat e përgjithshme të të mundësohet parandalimi i shkeljeve të ngjashme. 15 parashikuara ose të ndërmarra deri më tani, të theksuara në dy planet e veprimit të hartuara nga ana e shtetit në kontekst të lëndës Hajrullahu në vitin 2017 dhe 2019,11 si dhe në Planin Nëse ndiqet gjeneza e procesit të legjislacionit përmes të cilit vendoset ky mekanizëm e Veprimit e vetëm deri më tani për grupin Kitanovski,12 veçanërisht meqë masat për të cilat kontrollues, mund të vërehet se duke filluar nga gjysma e dytë e vitit 2016 janë ndërmarrë shteti informon në detaje në Planin e Veprimit për rastin Hajrrullahu, gjithsesi se kanë të aktivitete legjislative të fokusuara mbi hartimin e pakos së legjislacionit që duhet të paraqesë bëjnë edhe me lëndët e grupit Kitanovski. bazë solide për këtë mekanizëm, duke i përfshirë ligjet, si dhe aktet përkatëse nënligjore.16 Së këtejmi, kemi një shmangie nga korniza fillimisht e përcaktuar kohore për vendosjen Masat e përgjithshme për të cilat shteti është angazhuar që t’i ndërmarrë në lidhje me këto e tij,17 duke e pasur parasysh atë se nga Plani i veprimit për lëndën Hajrullahu, rezulton lëndë, mund të ndahen në dy kategori kryesore: masa të cilat synojnë parandalimin e trajtimit se ndryshimet ligjore më në fund janë realizuar gjatë vitit 2018. Një gjë e këtillë është e joadekuat nga ana e policisë, intenca e të cilave është eliminimi i mundësisë së shkeljeve të kuptueshme duke e pasur parasysh numrin e teksteve ligjore në të cilat është dashur të ardhshme të aspektit material nga neni 3, si dhe masa të cilat synojnë të sigurojnë hetim efektiv intervenohet, edhe atë: Ligji për Punë të Brendshme, Ligji për Policinë, Ligji për Ekzekutimin për pretendimet e trajtimit joadekuat në duart e policisë, të cilat më shumë janë fokusuar në e Sanksioneve dhe Ligji për Avokatin e Popullit, të cilët u miratuan nga Kuvendi në muajin adresimin e mangësive sistematike gjatë zhvillimit të hetimeve në raste të ngjashme të cilat janar dhe shkurt të vitit 2018, si dhe Ligji për Gjykatat dhe Ligji për Prokurorinë Publike, të rezultojnë me shkelje flagrante të komponentit të procesit të nenit 3. cilët u miratuan në tetor të vitit 2018.18

Ndërhyrja kryesore, në këtë kuptim, konsiston me vendosjen e mekanizmit të pavarur dhe Një pjesë e këtyre ndryshimeve të legjislacionit kanë pasur për qëllim: efikas për kontroll të jashtëm mbi punën e policisë dhe luftimin e pandëshkueshmërisë së personave zyrtarë të ngarkuar pikërisht për zbatimin e ligjeve. Bëhet fjalë për një (i) themelimin e seksionit të veçantë në kuadër të Prokurorisë Publike, kompetent për ndërhyrje të kombinuar e cila njëkohësisht përfshin reforma të legjislacionit dhe reforma ndjekjen e rasteve të trajtimit joadekuat nga ana e autoriteteve/organeve për zbatimin institucionale dhe së këtejmi kishte mbështetje teknike nga dy projekte të ndërlidhura midis e ligjit dhe agjencive të zbulimit; tyre të Këshillit të Evropës,13 në kuadër të të cilëve përmes procesit konsultativ, në të cilin janë përfshirë përfaqësues të të gjithë faktorëve relevantë (MPB-ja, Ministria e Drejtësisë, (ii) themelimin e seksionit të veçantë në kuadër të Gjykatës Themelore Penale – Shkup i cili Avokati i Popullit, Prokuroria Publike, si dhe ekspertë të tjerë nga mjedisi akademik dhe do të veprojë ndaj atyre lëndëve dhe nga organizatat joqeveritare), është zgjedhur modeli i ashtuquajtur “Prokuroria plus”, i cili parashikon themelimin e seksionit të veçantë në Prokurorinë Themelore dhe inkorporimin (iii) themelimin e trupit kontrollues në kuadër të zyrës së Avokatit të Popullit që përshin e autoritetit/organit të ri për kontroll qytetar mbi pretendimin për veprim joadekuat të anëtarë të shoqërisë civile. policisë.14 Me ndryshimet dhe plotësimet e Ligjit për Punë të Brendshme19 parashikohet “pas pranimit Në Planin e veprimit, shteti ka pritshmëri se organi/autoriteti i ri për kontroll të jashtëm do të të kallëzimit penal ose informacionit të pranuar se... nëpunësi policor ose personi i mundësojë efektivitet më të madh në procesin e mbikëqyrjes dhe të kontrollit mbi veprimin autorizuar zyrtar... me autorizime policore ka kryer vepër penale gjatë kryerjes së veprimit zyrtar ose ka kryer vepër penale jashtë detyrës përmes përdorimit të kërcënimit serioz, forcës ose mjeteve të shtrëngimit e që për pasojë e ka vdekjen, lëndimin e rëndë trupor, 11 1288th meeting (June 2017) (DH), Action plan (16/03/2017), Communication from “the former Yugoslav lëndimin trupor, privimin e kundërligjshëm nga liria, torturën, si dhe trajtimin apo dënimin Republic of Macedonia” concerning the case of HAJRULAHU v. “the former Yugoslav Republic of Macedonia” (Application No. 37537/07), DH-DD(2017)347 dhe 1362nd meeting (December 2019) (DH), Action plan (21/10/2019), Communication from North Macedonia concerning the case of HAJRULAHU v. North Macedonia 15 (Application No. 37537/07), DH-DD(2019)1231, 30/10/2019 Paragrafi 47 i Planit të veprimit për grupin e lëndëve Kitanovski 16 12 1288th meeting (June 2017) (DH), Action plan (06/03/2017), Communication from “the former Yugoslav Paragrafi 42 i Planit të veprimit për grupin e lëndëve Kitanovski 17 Republic of Macedonia” concerning the case of KITANOVSKI v. “the former Yugoslav Republic of Macedonia” Paragrafi 46 i Planit të veprimit për grupin e lëndëve Kitanovski (Application No. 15191/12), DH-DD(2017)308 18 Elementet kryesorë të ndryshimeve ligjore janë përcaktuar në paragrafët 66 – 80 të Planit të veprimit për 13 Për më shumë detaje lidhur me këto projekte shih paragrafët 38 – 45 të Planit të veprimit për grupin e lëndëve lëndën Hajrullahu nga viti 2019 Kitanovski 19 Ligji për ndryshimin dhe plotësimin e Ligjit për pPnë të Brendshme (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” 14 Paragrafi 40 i Planit të veprimit për grupin e lëndëve Kitanovski nr. 21 nga data 2.2.2018)

16 17  Mesazhet e Strasburgut për Shkupin – udhërrëfyes për masat e përgjithshme lidhur me ekzekutimin e aktgjykimeve të gjykatës evropiane të të drejtave të njeriut sa u përket lëndëve të Maqedonisë së Veriut II. ANALIZA E STATUSIT TË EKZEKUTIMIT TË LËNDËVE NË MBIKËQYRJE TË KOMITETITTË MINISTRAVE

mizor, çnjerëzor ose poshtërues, nëse me ligj është parashikuar ndjekje penale sipas detyrës dhe autoritetet e kanë për detyrë të bashkëpunojnë me këtë mekanizëm dhe me kërkesë zyrtare, Ministria (e Punëve të Brendshme) pa prolongim e njofton Seksionin e hulumtimit dhe të tij t’ia sigurojnë të gjitha provat, të dhënat dhe informacionet, pavarësisht shkallës së të ndjekjes së veprave penale të kryera nga persona me autorizime policore dhe nga pjesëtarë të konfidencialitetit, dhe t’i mundësojnë zbatim papengesa të procedurës (neni 31-v). policisë së burgjeve në Prokurorinë Themelore Publike për Ndjekjen e Krimit të Organizuar dhe Korrupsionit”20, të cilës “bashkë me njoftimin ia dërgon... të gjitha burimet e informacioneve për Për më tepër, me ndryshimet ligjore përcaktohet edhe përbërja e mekanizmit për kontroll veprën e kryer penale, kryerësin dhe viktimën dhe burime të tjera të informacionit që i ka në qytetar, i cili përbëhet nga tre anëtarë të jashtëm nga shoqatat, të zgjedhur në konkurs dispozicion.” (neni 64-а).21 publik, me mandat prej një viti, si persona të cilët në mesin e kushteve të tjera, të cilat duhet t’i plotësojnë, duhet të kenë pesë vjet përvojë pune në organizatat (shoqatat) joqeveritare Ndryshimet dhe plotësimet e Ligjit për Avokatin e Popullit22 janë kryesore për vendosjen e në fushën e të drejtave të njeriut, të drejtën e policisë dhe në jurisprudencë (neni 11-d). Në mekanizmit për kontroll qytetar mbi punën e policisë përmes formimit të seksionit të veçantë praktikë, u tregua se është i nevojshëm roli proaktiv i Kuvendit në drejtim të seleksionimit në në kuadër të Zyrës së Ombudsmanit. Neni i ri 11-v, parashikon se Avokati i Popullit bashkë kohë të duhur të anëtarëve të këtij mekanizmi.25 me përfaqësuesit e organizatave (shoqatave) joqeveritare ndërmerr veprime për sigurimin e mbështetjes dhe mbrojtjes së viktimave të veprave të këtilla penale, të kryera nga persona Me ndryshimet e Ligjit për Prokurorinë Publike të vitit 201826 parashikohet se “në Prokurorinë me autorizime policore dhe nga persona pjesëtarë të policisë së burgjeve, si dhe mbrojtja e të Themelore Publike për Ndjekjen e Krimit të Organizuar dhe Korrupsionit themelohet Seksioni drejtave dhe interesave të tyre në të gjitha procedurat që zhvillohen nga autoritetet/organet e i specializuar për hetimin dhe ndjekjen e veprave penale të kryera nga persona me autorizime administratës shtetërore, para prokurorisë dhe gjykatave, me ç’rast, kur një gjë e këtillë është e policore dhe nga persona pjesëtarë të policisë së burgjeve “(neni 15 paragrafi 3). Ndryshimet nevojshme, në përputhje me ligjin mund të propozojë zbatim të serishëm të ndonjë procedure parashikojnë se ky Seksion është kompetent të veprojë, mes tjerash, edhe ndaj “veprave penale të caktuar (për shembull para prokurorisë kompetente publike).23 të kryera nga persona me autorizime policore dhe nga pjesëtarët e policisë së burgjeve” (neni 31 alineja 3), ku përfshihen veprat penale të kryera gjatë kryerjes së veprimit zyrtar, si dhe Në funksion të realizimit të kompetencave të tij të parashikuara me ligj, Avokati i Popullit, veprat e kryera jashtë shërbimit zyrtar me përdorimin e kërcënimit serioz, forcës ose mjeteve ndërmerr një varg veprimesh të cilat janë përmendur në nenin 11-g të këtij Ligji.24 Veçanërisht të shtrëngimit e që për pasojë e ka: vdekjen, lëndimin e rëndë trupor, lëndimin trupor, privimin e rëndësishme është ajo që ai ka në dispozicion edhe autorizime për kryerjen e vizitave të e kundërligjshëm nga liria, torturën dhe trajtimin apo dënimin mizor, çnjerëzor ose poshtërues, paparalajmëruara tek organet, institucionet dhe autoritetet, qasje deri te informacionet e nëse me ligj është parashikuar ndjekje penale sipas detyrës zyrtare (neni 31-а, paragrafi 1).27 klasifikuara dhe provat, pavarësisht shkallës së konfidencialitetit, ndërsa organet, organizatat Edhe pse shteti vë në dukje probleme të caktuara sa i përket ekipimit kadrovik të këtij seksioni të veçantë,28 kjo gjoja nuk është pasqyruar mbi punën e tij, meqë shteti i ka vënë në 20 Dispozitë identike është përcaktuar edhe në nenin 81-а të Ligjit për ndryshimin dhe plotësimin e Ligjit për dukje edhe të dhënat konkrete për numrin e kallëzimeve penale që janë paraqitur, numrin e Policinë (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë”, nr. 21 nga data 2.2.2018), me plotësimin se për një gjë lëndëve të cilat janë në fazë hetimi, si dhe numrin e personave zyrtarë të policisë të cilët janë të këtillë, Ministria harton raport me mendim dhe ia paraqet ministrit. 21 dënuar.29 Megjithatë, vërehet mungesa e të dhënave të plota për këtë në raportet vjetore Një dispozitë shumë e ngjashme është përcaktuar edhe në nenin 54-u të Ligjit për plotësimin e Ligjit për Ekzekutimin e Sanksioneve (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë”, nr. 21 nga data 2.2.2018) që ka të bëjë me detyrimin për veprimin emergjent të Drejtorisë për Ekzekutimin e Sanksioneve sipas informacionit 25 të pranuan për ekzistimin e bazave të dyshimit se një vepër të këtillë e ka kryer pjesëtari i policisë së burgut.” Konkursi i parë publik në bazë të të cilit duhej të bëhej zgjedhja nga ana e Kuvendit e organizatave joqeveritare (paragrafi 70 i Planit të veprimit nga viti 2019) të cilat do ta bëjnë mbikëqyrjen qytetare përfundoi pa sukses, dhe pastaj është publikuar thirrja e dytë publike 22 (paragrafi 72 i Planit të veprimit për rastin Hajrullahu nga viti 2019). Pas skadimit të mandatit të përfaqësuesve Ligji për ndryshimin dhe plotësimin e Ligjit për Avokatin e Popullit (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë”, të zgjedhur në mekanizmin për kontroll qytetar pas thirrjes së dytë, në rrjedhë e sipër është procedura për nr. 35 nga data 23.2.2018) përzgjedhjen e përfaqësuesve pas thirrjes së publikuar të tretë. Vendimi për shpalljen e këtij konkursi publik 23 Jashtëzakonisht e rëndësishme është mundësia që ky mekanizëm të iniciojë procedurë sipas kërkesës së palës- u publikua në datën 7.5.2021, megjithatë, kjo përzgjedhje akoma nuk është kryer nga ana e Kuvendit. Këto viktimë ose të anëtarit të familjes së saj, sipas iniciativës së përfaqësuesve të sektorit joqeveritar, si edhe informacione i kemi siguruar nga përgjigjja e Kuvendit pas rekomandimit të Komisionit Ndërinstitucional që të me iniciativë personale sipas informacioneve të pranuara (dyshim i bazuar) për shkelje të mundshme të së bëhet përzgjedhja sipas konkursit të publikuar nga data 7.5.2021, të adresuar deri te Kuvendi. Pas përgjigjes drejtës së jetës dhe ndalimin e torturës nga KEDNJ-ja (neni 11-gj). Me sa duket, pikërisht operacionalizimi i së pranuar, e duke i pasur parasysh rrethanat, Byroja më datë 6.9.2021, Kryetarit të Komisionit për Çështjet e kësaj dispozite në praktikë mund të ndikojë në sanksionimin më të madh dhe në ndërprerjen e praktikës së Zgjedhjeve dhe Emërimeve pranë Kuvendit të RMV-së i dërgoi propozim për përzgjedhje në afat sa më të shkurtër. mosndëshkimit në raste të këtilla. 26 Ligji për ndryshimin dhe plotësimin e Ligjit për Prokurorinë Publike (“Gazeta Zyrtare e Republikës së 24 Mes tjerash, këtu bënë pjesë: ndjekja dhe monitorimi i mënyrës së veprimit të të gjitha organeve, organizatave dhe Maqedonisë”, nr. 198/2018 nga data 30.10.2018) institucioneve të përfshira; shqyrtimi i të gjitha shkresave të hetimeve të brendshme policore dhe të hetimeve 27 Ndryshimet dhe plotësimet e theksuara u inkorporuan më vonë gjatë miratimit të Ligjit të ri për Prokurorinë tjera të brendshme të zbatuara nga autoriteti/organi kompetent; qasja dhe këqyrja e të gjitha dokumenteve Publike, veçanërisht në nenet 14 dhe 33. Shih: Ligji për Prokurorinë Publike (“Gazeta Zyrtare e Republikës së (dokumentacioni mjekësor, deklarimet e viktimave dhe dëshmitarëve, si dhe të kryerësve dhe ngjashëm); sigurimi Maqedonisë së Veriut”, nr. 42 nga data 16.2.2020) i provave materiale dhe verbale; realizimi i intervistave personale me viktimat, dëshmitarët dhe kryerësit; vizita 28 në organet, organizatat, institucionet e përfshira të rasteve; paralajmërimi i hershëm i personave me autorizime Pas caktimit të prokurorëve, si dhe të dy hetuesve të veçantë të cilët do të veprojnë në këtë seksion, pas thirrjes policore dhe të pjesëtarëve të policisë së burgjeve; monitorimi i zbatimit të akteve normative, identifikimi i së publikuar nga 24 gushti i vitit 2019, për përzgjedhjen e hetuesve plotësues, nuk ka pasur asnjë kandidat të lëshimeve dhe paraqitja e iniciativave për ndryshimin dhe plotësimin e ligjeve dhe akteve të tjera nënligjore dhe paraqitur (paragrafi 77 i Planit të veprimit për rastin Hajrullahu nga viti 2019) 29 harmonizimi i tyre me traktatet ndërkombëtare të ratifikuara në përputhje me Kushtetutën, etj. Paragrafi 78 i Planit të veprimit për rastin Hajrullahu nga viti 2019

18 19  Mesazhet e Strasburgut për Shkupin – udhërrëfyes për masat e përgjithshme lidhur me ekzekutimin e aktgjykimeve të gjykatës evropiane të të drejtave të njeriut sa u përket lëndëve të Maqedonisë së Veriut II. ANALIZA E STATUSIT TË EKZEKUTIMIT TË LËNDËVE NË MBIKËQYRJE TË KOMITETITTË MINISTRAVE

të këtij seksioni, të cilët janë të rëndësishme që të ndiqen tendencat aktuale, por edhe për duhet t’i respektojë, si gjatë zbatimit të hetimeve ashtu edhe gjatë shqyrtimit të kallëzimeve shkak të këqyrjes nga opinioni i gjerë publik (duke e përfshirë edhe publikun profesional) penale.35 Si e drejtë e posaçme është përfshirë edhe e drejta e palës së dëmtuar që të paraqesë në këto të dhëna të cilat duhet të grumbullohen në mënyrë të sistematizuar, me ç’rast ankesë kundër aktvendimit për hedhjen poshtë të kallëzimit penal pranë prokurorit më të do të sigurohet saktësia e tyre, ndërsa nga ana tjetër do të publikohen dhe do të jenë në lartë publik, i cili ka për detyrë në afat prej 30 ditësh pas pranimit të vendosë ndaj ankesës së dispozicion të publikut. palës së dëmtuar, me ç’rast ai mundet me aktvendim ta konfirmojë aktvendimin për hedhjen poshtë të kallëzimit penal ose ankesën ta marrë në konsideratë dhe ta ngarkojë prokurorin Gjithashtu, janë bërë ndërhyrje edhe në Ligjin për Gjykatat në drejtim të fuqizimit të rolit më të ulët publik ta vazhdojë procedurën (neni 288, paragrafët 2, 4 dhe 5).36 të gjykatave penale gjatë ndjekjes së veprimit joadekuat nga ana e nëpunësve policorë (agjentëve) për zbatimin e ligjit.30 Me fjalë të tjera, u plotësua neni 32 paragrafi 1 i këtij Me rëndësi të madhe janë edhe dispozitat ligjore të përfshira në LPP-në nga viti 2010, me ligji, kështu që gjatë renditjes së kategorive të veprave penale për të cilat kompetent është të cilat përfshihet hetimi nga ana e prokurorisë, në vend të gjyqtarëve hetues, me ç’rast Seksioni i Specializuar Gjyqësor për Ndjekjen e Veprave nga Fusha e Krimit të Organizuar vendosen autorizime dukshëm më të gjera për prokurorin publik gjatë zbatimit të hetimeve dhe Korrupsionit në gjithë territorin e shtetit, i themeluar pranë Gjykatës Themelore Penale – kundër pjesëtarëve të panjohur të forcave policore, me atë që formohet polici e veçantë Shkup, janë përfshirë edhe veprat e lartpërmendura penale të kryera nga nëpunësit policorë gjyqësore, e cila është në varësi dhe në mbikëqyrje dhe kontroll të drejtpërdrejtë të prokurorit dhe nga personat zyrtarë me autorizime policore. publik, para të cilit përgjigjet.37 Me to garantohet qasja proaktive, si dhe paanshmëria e prokurorëve publikë.38 Në mesin e masave me karakter të përgjithshëm, me rëndësi jashtëzakonisht të madhe për parandalimin e shkeljeve të ardhshme materiale të nenit 3 mund të përcaktohen ndërhyrje Për më tepër, Komiteti Evropian për Parandalimin e Torturës (KPT) pranë Këshillit të Evropës që kanë të bëjnë me fuqizimin e kapaciteteve të institucioneve të cilat duhet të luajnë një në Raportin e tij të vitit 201639 u është drejtuar autoriteteve vendore t’u dërgojnë mesazh të rol të caktuar në parandalimin e torturës, trajtimit çnjerëzor dhe poshtërues. qartë prokurorëve, përmes të cilit do t’i përkujtojnë për detyrimet e tyre që të ndërmarrin veprime përkatëse çdoherë kur pranojnë informacione të cilat kanë të bëjnë me trajtim Një shembull i këtillë është vendosja e Mekanizmit Parandalues Kombëtar (MPK) në kuadër joadekuat. Në të vërtetë, edhe para, por edhe pas publikimit të këtij Raporti, Prokurori të zyrës së Avokatit të Popullit në përputhje me Protokollin e ratifikuar Fakultativ ndaj Publik Shtetëror rregullisht dërgon instruksione të këtilla deri te prokurorët më të ulët që Konventës së KB-së kundër Torturës, Trajtimit apo Dënimit Mizor, Çnjerëzor ose Poshtërues të veprojnë me kujdes të veçantë në të gjitha rastet që kanë të bëjnë me pretendimin për (OPKAT) si dhe zgjerimi i kompetencave të Avokatit të Popullit me ndryshimet ligjore nga data 29 shtator i vitit 2016 që duhet pozitivisht të pasqyrohen mbi pozitën e MPK.31 Nga 35 Për shembull, me nenin 275 të LPP-së përcaktohet afat prej tre muajsh për marrjen e vendimit për kallëzimin ana tjetër edhe procedurat e reja operative standarde të MPB-së për trajtimin e personave penal nga dita e pranimit të tij, me ç’rast nëse prokurori publik nuk e respekton këtë afat, ai ka për detyrë të privuar nga liria,32 përfshirja e inspektorëve në strukturat e MPB-së për parandalimin ta njoftojë menjëherë me shkrim paraqitësin e kallëzimit penal dhe prokurorin më të lartë publikë, para të e keqtrajtimit dhe torturës në duart e nëpunësve zyrtarë (agjentëve) të shtetit,33 si dhe cilit do t’i prezantojë edhe shkaqet për mos-marrjen e vendimit. Nga ana tjetër, neni 301 parashikon afat të qartë kohor për përfundimin e procedurës hetuese, i cili është gjashtë muaj nga dita e miratimit të urdhrit për përforcimi kadrovik i Sektorit për Kontroll të Brendshëm dhe Standarde Profesionale mund zbatimin e procedurës hetuese, ndërsa nëse i njëjti nuk respektohet, prokurori publik e ka për detyrë ta njoftojë të ndikojnë pozitivisht në fuqizimin e efektivitetit të mekanizmit të brendshëm për kontroll prokurorin e lartë publik, e që në lëndë më komplekse ky afat mund të vazhdohet edhe për gjashtë muaj. Me mbi veprimet e ndërmarra nga ana e tyre.34 përjashtim, ky afat mund të vazhdohet edhe për tre muaj nga ana e prokurorit publik shtetëror. Shih paragrafët 49 – 51 të Planit të veprimit për grupin e lëndëve Kitanovski. 36 Nga ana tjetër, në drejtim të përshpejtimit dhe efikasitetit gjatë procedimit të gjyqtarëve penalë në rastet Sa u përket masave të cilat synojnë të sigurojnë efektivitet të hetimeve, ato kryesisht kanë që kanë të bëjnë me pretendimin për veprim joadekuat policor, nga aspekti i legjislacionit, një peshë të të bëjnë me punën dhe veprimin e organeve të prokurorisë, edhe pse një pjesë e vogël e tyre konsiderueshme kanë edhe masat e përgjithshme të cilat synojnë ta parandalojnë prolongimin e procedurave janë fokusuar mbi gjyqtarët penalë. penale, të cilat janë ndërmarrë pas shfaqjes së fakteve në rastet në fjalë të grupit Kitanovski, ndërkaq në kontekstin e grupit të lëndëve Atanasoviq dhe të tjerët, që kishte të bëjë me ekzistimin e mjetit efikas juridik në lidhje me zvarritjen e procedurave, e cila tanimë është mbyllur me Rezolutë përfundimtare të Komitetit të Në drejtim të reduktimit të njëanshmërisë eventuale gjatë vendimmarrjes së prokurorit Ministrave. Shih: Resolution CM/ResDH(2016)35, Execution of the judgments of the European Court of Human publik dhe intensifikimit të veprimeve prokuroriale në procedurat rrjedhëse penale, në LPP- Rights Atanasovic and others and 55 cases against “the former Yugoslav Republic of Macedonia” (Adopted by the Committee of Ministers on 8 March 2016 at the 1250th meeting of the Ministers’ Deputies) në nga viti 2010, janë parashikuar, afate të sakta instruktive, të cilat prokuroria doemos 37 Shih paragrafin 52 të Plan të veprimit për rastin Hajrullahu nga viti 2019 dhe paragrafin 52 të Planit të veprimit për grupin e lëndëve Kitanovski 30 38 Ligji për plotësimin e Ligjit për Gjykatat (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë”, nr. 21 nga data 2.2.2018) Për shembull, paanshmëria është vënë në pikëpyetje kur është nevojitur kohë jashtëzakonisht e gjatë joracionale 31 Për informacione të detajuara shih: paragrafët 25 – 27 të Planit të veprimit për rastin Hajrullahu nga viti 2017 për t’i hetuar pretendimet për veprimin brutal të nëpunësve policorë, për dallim nga veprimi i prokurorisë në dhe paragrafët 28 – 31 të Planit të veprimit për rastin Hajrullahu nga viti 2019. lëndët e ngritura kundër aplikantëve (paragrafi 54 i aktgjykimit X dhe Y, paragrafi 91 i aktgjykimit në lëndën 32 Andonovski). Paragrafi 30 i Planit të veprimit për rastin Hajrullahu nga viti 2019 39 33 Report to the Government of “the former Yugoslav Republic of Macedonia” on the visit to “the former Yugoslav Paragrafi 33 i Planit të veprimit për rastin Hajrullahu nga viti 2019 Republic of Macedonia” carried out by the European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or 34 Paragrafi 34 i Planit të veprimit për rastin Hajrullahu nga viti 2019 Degrading Treatment or Punishment (CPT) from 7 to 17 October 2014 (CPT/Info(2016)8), став 13

20 21  Mesazhet e Strasburgut për Shkupin – udhërrëfyes për masat e përgjithshme lidhur me ekzekutimin e aktgjykimeve të gjykatës evropiane të të drejtave të njeriut sa u përket lëndëve të Maqedonisë së Veriut II. ANALIZA E STATUSIT TË EKZEKUTIMIT TË LËNDËVE NË MBIKËQYRJE TË KOMITETITTË MINISTRAVE

brutalitet policor ndërsa për veprimet e ndërmarra të procesit t’i njoftojnë prokurorët më të Përmbledhje lartë sipas hierarkisë, vartës të të cilëve janë.40 Nevoja për masa të përgjithshme në lidhje me këtë grup të lëndëve, bëhet akoma më relevante Në përputhje me këtë rekomandim të KPT-së, si dhe me vendimin e Komitetit të Ministrave nëse e marrim parasysh se ato për momentin janë nën mbikëqyrje të fuqizuar të Komitetit të të miratuar në dhjetor të vitit 2017, autoritetet kompetente përmes bartësve të funksioneve Ministrave. Nga ana tjetër, duhet të shihet konteksti i gjerë dhe të merret parasysh fakti se më të larta në pushtetin ekzekutiv, disa herë kanë dërguar mesazh të qartë për zero tolerancë nga miratimi i aktgjykimit të parë sipas nenit 3 në rastin kundër Maqedonisë së Veriut, deri për arrestime arbitrare, trajtim joadekuat dhe torturë, i cili mes tjerash, është i detyrueshëm më tani kundër shtetit janë shqiptuar gjithsej 17 aktgjykime në të cilat është konstatuar për strukturat e MPB-së të cilat kanë vepruar në lëndën Hajrullahu.41 shkelja e ndalimit të torturës, trajtimit apo dënimit mizor, çnjerëzor ose poshtërues.45 Në këtë drejtim është edhe fakti se nga ana e GJEDNJ-së deri te Agjenti Qeveritar edhe më tutje Në lidhje me shkeljen e konstatuar të nenit 6 të GJEDNJ-së në lëndën Hajrullahu është dërgohen për prononcim aplikacione në të cilat problematizohet veprimi i policisë gjatë me rëndësi të theksohet se ajo nuk është bërë për shkak të ekzistimit të vakumit ligjor, zbatimit të aksioneve të tyre, të cilat, mes tjerash, përmbajnë edhe pretendime për mangësi përkatësisht për shkak të mangësive në kornizën aktuale ligjore, por është rezultat i zbatimit gjatë zbatimit të hetimit për abuzimet policore.46 të gabueshëm të nenit 15 paragrafi 2 të Ligjit për Procedurën Penale nga viti 1997, i cili ka qenë në fuqi në kohën e ngjarjeve të përfshira me lëndën Hajrullahu. Me fjalë të tjera, ky Ndryshimet e theksuara ligjore të cilat janë risi sa i përket gjendjes së legjislacionit penal-të nen, ngjashëm si edhe LPP-ja aktuale, ka parashikuar se “provat e siguruara në mënyrë të procesit i cili ka ekzistuar në kohën e miratimit të aktgjykimeve në të cilat është konstatuar paligjshme ose përmes shkeljes së lirive dhe të drejtave të përcaktuara me Kushtetutë, ligj dhe shkelja e nenit 3, në kohën kur ka qenë në fuqi LPP-ja e vjetër nga viti 1997, mesa duket me marrëveshjet e ratifikuara ndërkombëtare, si dhe provat që burojnë nga të njëjtat, nuk mund janë relevante meqë i adresojnë shkeljet e përfshira në aktgjykimet, kështu që padyshim të përdoren dhe mbi të njëjtat nuk mund të bazohet vendimi gjyqësor”, ashtu siç në të vërtetë, duhet të kontribuojnë në drejtim të ndërmarrjes në kohë të duhur të veprimeve nga ana theksohet edhe në paragrafin 52 të aktgjykimit në fjalë. Në këtë kuptim, edhe neni 215 i LPP- e prokurorëve publikë gjatë fazave iniciuese të procedurës penale. Me to, do të duhej të së nga viti 2010, ka përcaktuar “nëse deklarimi i dëshmitarit është marr me forcë, me kërcënim anulohen mangësitë gjatë veprimit të deritanishëm të prokurorëve, të cilët, siç mund të ose me ndonjë mjet tjetër të ngjashëm të ndaluar, vendimi gjyqësor nuk mund të bazohet mbi shihet nga përshkrimet e lartpërmendura të gjendjes faktike në këto lëndë, në masë të këtë deklaratë të dëshmitarit.”42 madhe kanë kontribuar në drejtim të asaj që të konstatohen shkelje të Konventës.

Si përgjigje ndaj nevojës që të parandalohen shkeljet e ngjashme të nenit 6 paragrafi 1, Shteti ka shprehur bindje se ndryshimet e miratuara ligjore që kanë të bëjnë me mekanizmin shteti para Komitetit të Ministrave ka demonstruar ndryshime të caktuara të praktikës e kontrollit të jashtëm në të ardhmen do të mund t’i parandalojnë shkeljet dhe në mënyrë nga ana e gjyqtarëve të cilët e trajtojnë materien penale përmes artikulimit të një sërë efikase do t’i luftojnë shkeljet e ndryshme të kryera nga ana e personave zyrtarë të tij shembujve pozitivë nga praktika gjyqësore të cilët duhet të dëshmojnë se ajo është miratuar (agjentëve), duke përfshirë këtu edhe ndjekjen e tyre efikase në rast të veprimit joadekuat në përputhje me standardet e Konventës dhe se aktgjykimi dënues kundër ndonjë personi dhe torturës.47 Megjithatë, është e nevojshme të tejkalohen vështirësitë të cilat paraqiten më nuk mund të bazohet mbi provat e siguruara në mënyrë të paligjshme.43 Kjo tendencë në në praktikë, veçanërisht gjatë seleksionimit dhe angazhimit të organizatave joqeveritare, të praktikën gjyqësore të Gjykatës Supreme, në të vërtetë është përshëndetur nga ana e KM-së, cilat do ta përbënin mekanizmin mbikëqyrës qytetar pranë Avokatit të Popullit, me ç’rast i cili ka apeluar deri te gjykatat të vazhdojnë me implementimin konsekuent të legjislacionit duhet të shqyrtohet mundësia për zgjerimin e mandatit të tyre prej një viti, i cili mesa duket vendor në përputhje me kërkesat e Konventës.44 është tepër i shkurtër, dhe duhet të zhvillohen metoda të qarta bashkëpunimi midis Avokatit të Popullit dhe përfaqësuesve të sektorit joqeveritar.

45 Të gjitha këto lëndë kanë të bëjnë me keqtrajtimin nga ana e policisë (duke e përfshirë edhe lëndën El- Masri, katër lëndët e grupit Jashar, gjashtë lëndët e grupit Kitanovski, lëndët Hajrullahu, Selami dhe të tjerët, 40 Paragrafi 45 i Planit të veprimit për Hajrullahu nga viti 2017 dhe pjesërisht paragrafi 87 i Planit të veprimit nr. 78241/13, aktgjykim nga 1 marsi i vitit 2018 dhe aktgjykimi i fundit për lëndën Memedov), përveç lëndës për rastin Hajrullahu nga viti 2019. Për më tepër, edhe në Planin e veprimit nga viti 2019 (Paragrafët 54 – 57) Gjorgjiev, nr. 26984/05, aktgjykim nga 19 prilli i vitit 2012, i cili ka të bëjë me trajtimin joadekuat të personit theksohet ndryshimi i metodave të punës së prokurorisë, me qëllim të parandalimit të pandëshkueshmërisë për të dënuar në burg ku e vuan dënimin me burgim, si dhe L. R., nr. 38067/15, aktgjykim nga 23 janari i vitit 2020, trajtimin joadekuat dhe torturën nga ana e personave të autorizuar zyrtarë (agjentë) të shtetit. gjendja specifike faktike e të cilit në detaje është prezantuar në vazhdim të kësaj analize. 46 41 Paragrafët 44 – 50 të Planit të veprimit për rastin Hajrullahu nga viti 2019 Për shembull, pretendimet e këtilla janë artikuluar edhe në rastin Gorjan Atanasov kundër Republikës së 42 Maqedonisë së Veriut, aplikacioni nr. 11331/18, i paraqitur më 28 shkurt të vitit 2018, ndërsa Qeverisë i është Është potencuar edhe në paragrafët 93 dhe 94 të Planit të veprimit për rastin Hajrullahu nga viti 2019 dërguar më 21 dhjetor të vitit 2020, për të cilën është marrë vendimi për ujdi miqësore më 20 maj të vitit 2021, 43 Shih paragrafët 95 – 98 të Planit të veprimit për rastin Hajrullahu nga viti 2019 ndërsa pretendimet për shkelje të procesit të nenit 3 në mënyrë eksplicite nuk janë përfshirë në lëndën D. H. 44 1288th meeting, 6 – 7 June 2017 (DH) H46-30 Hajrulahu v. “the former Yugoslav Republic of Macedonia” dhe të tjerët kundër Republikës së Maqedonisë së Veriut, aplikacioni nr. 44033/17, i paraqitur më 17 qershor të (Application No. 37537/07), Supervision of the execution of the European Court’s judgments, Reference vitit 2017, ndërsa Qeverisë i është dërguar më 19 mars të vitit 2020. 47 document: CM/Notes/1288/H46-30, CM/Del/Dec(2017)1288/H46-30, 7 qershor, viti 2017, paragrafi 8 Shih paragrafin 80 të Planit të veprimit nga viti 2019

22 23  Mesazhet e Strasburgut për Shkupin – udhërrëfyes për masat e përgjithshme lidhur me ekzekutimin e aktgjykimeve të gjykatës evropiane të të drejtave të njeriut sa u përket lëndëve të Maqedonisë së Veriut II. ANALIZA E STATUSIT TË EKZEKUTIMIT TË LËNDËVE NË MBIKËQYRJE TË KOMITETITTË MINISTRAVE

Njëkohësisht, është më se i nevojshëm kompletimi i mëtutjeshëm kadrovik i Seksionit të veprave penale në të cilat bën pjesë gjenocidi dhe krimet e luftës.52 veçantë pranë Prokurorisë Publike, veçanërisht me hetues të pavarur, me qëllim që të ruhet progresi pozitiv.48 Përveç kësaj, mund të shfaqet shqetësimi se gjatë krijimit të Seksionit Nevoja e veprimeve ligjore për eliminimin e parashkrimit, është evidente kur KM-ja ka të specializuar, në kompetencë të tij nuk kanë kaluar disa lëndë të caktuara rrjedhëse nga shprehur “keqardhje se për shkak të përmbushjes së afatit të parashkrimit nuk ka mundësi Prokuroria Publike me pretendime për torturë ose keqtrajtim nga ana e personave zyrtarë të rihapet hetimi për aktet e torturës të cilat i ka pësuar aplikanti” dhe “ka pranuar se nuk policorë, gjë e cila mund të krijojë problem nga aspekti i asaj se procedimi i tyre a është në është e mundshme masa individuale në këtë kuptim”.53 Pastaj, ai e ka përshëndetur synimin përputhje me standardet dhe kërkesat e GJEDNJ-së. Prandaj, shteti është i thirrur që të e autoriteteve që ta përjashtojnë torturën nga afatet e parashkrimit dhe i ka inkurajuar të gjejë zgjidhje për këtë problem. Nga ana e tij, Komiteti i Ministrave ka shprehur kënaqësi sigurojnë miratim të shpejtë të ndryshimeve të nevojshme të legjislacionit në këtë drejtim,54 nga deklaratat e prezantuara formale në nivelin më të lartë politik përmes të cilave është duke apeluar të prononcohen për mundësinë e shfuqizimit të afateve të parashkrimit për dërguar mesazh i qartë për zero tolerancë ndaj torturës,49 si dhe nga fuqizimi i kapacitetit torturën, si element kyç për parandalimin e mosndëshkimit, veçanërisht duke e pasur për hetim efektiv të trajtimit joadekuat përmes mekanizmit “Prokuroria plus”, të zhvilluar në parasysh se një gjë e këtillë ka qenë në përputhje me Orientimin XIV nga Udhëzimet e KM-së bashkëpunim me Këshillin e Evropës dhe krijimi i trupit për kontroll qytetar pranë Avokatit për luftimin e shkeljeve të pabazuara serioze të të drejtave të njeriut nga viti 2011, si dhe të Popullit, për të cilin ka kërkuar t’i dërgohen informacione dhe statistika për funksionimin me standardet dhe rekomandimet e Komitetit Kundër Torturës të Kombeve të Bashkuara e tij praktik. (UNKAT).55

Po ashtu, duhet të theksohet se zgjidhjet e reja ligjore në Kodin Penal, të cilat nga muaji mars Marrë në përgjithësi, mund të konsiderohet se me zgjidhjet e propozuara ligjore do të bëhet i vitit 2021 janë në dispozicion publik në formë të propozim-ligjit, akoma nuk janë miratuar.50 harmonizimi i legjislacionit tonë penal – material me standardet e pranuara ndërkombëtare Me to, mes tjerash, bëhet ripërkufizimi i inkriminacioneve ekzistuese në nenin 142 (“Tortura, dhe jurisprudencën e GJEDNJ-së, me ç’rast janë inkorporuar një pjesë e rekomandimeve trajtimi apo dënimi mizor, çnjerëzor ose poshtërues”) dhe neni 143 (“Keqtrajtimi gjatë të misionit të ekspertëve të Këshillit të Evropës, që u realizua nga fundi i vitit 2018 dhe kryerjes së detyrës”) në përputhje me legjislacionin ndërkombëtar, me ç’rast parashikohen fillimi i vitit 2019, me kërkesë të Ministrit të Drejtësisë.56 Duhet sa më shpejtë të miratohen edhe dënime më të larta nga dënimet aktuale. ndryshimet ligjore të KP-së me ç’rast do të ndërmerret një hap esencial drejt mbylljes së plotë të kësaj lënde para Komitetit të Ministrave. Përfundimisht, ndryshimet parashikojnë shmangie të institutit parashkrim kur bëhet fjalë për këto dy vepra penale, që korrespondojnë me kërkesën eksplicite të Komitetit të Ministrave gjatë Për më tepër, pavarësisht asaj se nuk bëhet fjalë për mekanizëm efikas gjyqësor, përmes të mbikëqyrjes të cilën e bën mbi ekzekutimin.51 Kjo bëhet përmes ndërhyrjes së drejtpërdrejtë cilit mund të konstatohet përgjegjësia penale e dikujt, por bëhet fjalë për organ/autoritet në nenin 112 të KP-së, ku zgjerohet shtrirja e veprave për të cilat vlen mosparashkrimi përmes për shqyrtimin administrativ të parashtresave kundër punës së nëpunësve policorë e që inkorporimit të veprës penale “Tortura” nga neni 142 paragrafët 1, 3 dhe 4 ndaj kategorisë së eventualisht mund të rezultojë me përcaktimin e përgjegjësisë disiplinore, shteti do të duhet

52 Në të vërtetë, duke pasur parasysh torturën e konstatuar, si dhe mungesën e hetimit efikas në të dyja lëndët 48 Përveç që është në rrjedhë e sipër procedura e seleksionimit të përfaqësuesve në mekanizmin e mbikëqyrjes në një periudhë të caktuar kohore, lëndën Hajrullahu e ka shqyrtuar KM-ja bashkë me lëndën El Masri, me ç’rast qytetare, sipas informacioneve të fundit në seksionin e specializuar të veçantë, punojnë tre prokurorë publikë të dyja lëndët janë vënë në procedurën e mbikëqyrjes së fuqizuar, e që bëri presion të konsiderueshëm ndaj dhe tre bashkëpunëtorë profesionistë, si dhe dy hetues, të zgjedhur në dhjetor të vitit 2020, ndërsa përdoren autoriteteve që t’i intensifikojnë përpjekjet e tyre në drejtim të ekzekutimit të këtyre lëndëve. Megjithatë, edhe kapacitetet e Qendrës Hetuese. ekzekutimi i lëndës El Masri u mbyll me Rezolutë përfundimtare në të cilën është konstatuar se masat të cilat 49 synojnë shmangien e parashkrimit të torturës, mbetet të shqyrtohen në kontekstin e lëndës Hajrullahu. Shih Ministers’ Deputies Decision, 1362nd meeting, 3-5 December 2019 (DH), H46-16 El-Masri and Hajrulahu v. North Resolution CM/ResDH(2019)369, Execution of the judgment of the European Court of Human Rights El-Masri Macedonia (Applications Nos. 39630/09 and 37537/07), Supervision of the execution of the European Court’s against North Macedonia (Adopted by the Committee of Ministers on 5 December 2019 at the 1362nd meeting judgments, Reference document: CM/Notes/1362/H46-16, CM/Del/Dec(2019)1362/H46-16, 5 December 2019, of the Ministers’ Deputies) pika 6 53 50 Ministers’ Deputies Decision, CM/Del/Dec(2017)1288/H46-30, 7 June 2017, 1288th meeting, 6-7 June 2017 (DH), Për më tepër, shih Propozim-Ligjin për ndryshimin dhe plotësimin e Kodit Penal nga 2 marsi i vitit H46-30 Hajrulahu v. “the former Yugoslav Republic of Macedonia” (Application No. 37537/07), Supervision of 2021, në dispozicion në: https://ener.gov.mk/Default.aspx?item=pub_regulation&subitem=view_reg_ the execution of the European Court’s judgments, Reference document: CM/Notes/1288/H46-30, pika 2 detail&itemid=61439 dhe Draft-Raportin për vlerësimin e ndikimit të legjislacionit – Propozim-Ligji për 54 ndryshimin dhe plotësimin e Kodit Penal nga 2 marsi i vitit 2021, në dispozicion: https://ener.gov.mk/files/ Ministers’ Deputies, Decision, CM/Del/Dec(2019)1362/H46-16, 5 December 2019, 1362nd meeting, 3-5 propisi_files/plan/1_129921631302032021%201.pdf December 2019 (DH), H46-16 El-Masri and Hajrulahu v. North Macedonia (Applications Nos. 39630/09 and 51 37537/07), Supervision of the execution of the European Court’s judgments, Reference document CM/ Me këtë hap shteti do të hyjë në grupin prej pesë shteteve anëtare të Këshillit të Evropës, të cilat e kanë Notes/1362/H46-16, pika 9 eliminuar parashkrimin e torturës dhe formave të tjera të trajtimit joadekuat të nenit 3, bashkë me: Turqinë, 55 Rumaninë, Moldavinë dhe Armeninë. Deri më tani, të gjitha këto shtete, përmes ndryshimeve të legjislacionit Ministers’ Deputies, 1362nd meeting, 3-5 December 2019 (DH) Human rights, H46-16 El-Masri and Hajrulahu v. vendor i kanë vënë fund parashkrimit ose planifikojnë këtë ta bëjnë brenda vitit 2022, që është iniciuar me North Macedonia (Applications Nos. 39630/09 and 37537/07), Supervision of the execution of the European qëllim të ekzekutimit të aktgjykimeve të GJEDNJ-së me të cilat është konstatuar shkelja e nenit 3 të KEDNJ-së Court’s judgments, Reference documents: DH-DD(2019)1232, DH-DD(2019)1231, CM/Del/Dec(2018)1318/H46- (https://www.coe.int/en/web/execution/news/-/asset_publisher/j0QMuy0LrTts/content/member-states-end- 23, CM/Del/Dec(2017)1288/H46-30, CM/Notes/1362/H46-16, 5 December 2019, fq. 4 56 prescription-for-torture?_101_INSTANCE_j0QMuy0LrTts_viewMode=view/). Paragrafët 89 – 92 të Planit të veprimit nga viti 2019

24 25  Mesazhet e Strasburgut për Shkupin – udhërrëfyes për masat e përgjithshme lidhur me ekzekutimin e aktgjykimeve të gjykatës evropiane të të drejtave të njeriut sa u përket lëndëve të Maqedonisë së Veriut II. ANALIZA E STATUSIT TË EKZEKUTIMIT TË LËNDËVE NË MBIKËQYRJE TË KOMITETITTË MINISTRAVE

të angazhohet edhe për ndryshime në funksionimin institucional të Sektorit për Kontroll të LËNDA L. R.60 Brendshëm dhe Standarde Profesionale pranë MPB-së. Në të vërtetë, vërejtje për mënyrën e veprimit të tij janë vënë në dukje edhe në aktgjykimet në fjalë të GJEDNJ-së, si dhe në Gjetjet e GJEDNJ-së raportet e Komitetit Evropian për parandalimin e torturës (KPT), ku shpeshherë theksohet nevoja për reformimin e tij.57 Lënda ka të bëjë me lëshimin e autoriteteve që ta sigurojnë dinjitetin dhe mirëqenien e aplikantit për shkak të akomodimit të tij joadekuat në Entin për rehabilitim B.B.S., nga viti Në këtë drejtim, duhet të përshëndeten dispozitat e lartpërmendura të nenit 64-а nga Ligji 2012 deri në vitin 2014, institucion shtetëror për persona me aftësi të kufizuara fizike të cilët për ndryshime dhe plotësime të Ligjit për Punë të Brendshme dhe nenit 81-а nga Ligji për nuk mund të kujdesen për nevojat e tyre. Aplikanti është një fëmijë me pengesa në zhvillim, ndryshimin dhe plotësimin e Ligjit për Policinë, me të cilat është përcaktuar detyrimi për kështu që meqë nuk i është siguruar kujdes përkatës, veprimi ndaj tij ka rezultuar me trajtim raportimin e detyrueshëm, pa prolongim, nga ana e MPB-së për Seksionin e Specializuar degradues në këtë Ent dhe për këtë Gjykata ka konstatuar shkelje të aspektit material të pranë Prokurorisë Themelore Publike për çdo rast të veprimit në kundërshtim me nenin 3 nenit 3. të KEDNJ-së nga ana e nëpunësit policor ose nga personi i autorizuar zyrtar me autorizime policore. Kjo gjithsesi se do të kontribuojë në veprimin më efikas edhe të vet MPB-së në Gjykata ka nënvizuar se trajtimi joadekuat të cilin e ka pranuar aplikanti përderisa ka qenë i rastet e këtilla dhe në reduktimin e hapësirës për joprofesionalizëm. vendosur në Ent është përkeqësuar për shkak të faktit se ai si një djalë tetëvjeçar shpeshherë është lidhur në këmbë për krevatin e tij, ndërsa veçanërisht shqetëson fakti se “masa” e Nga ana tjetër, në Raportin e fundit të KPT-së veçanërisht alarmohet edhe për përkeqësimin këtillë e cila vetvetiu nuk korrespondon me dinjitetin njerëzor, është përdorur përafërsisht e gjendjes me trajtimin joadekuat që, mes tjerash, mund të shihen edhe në numrin e rritur një vit e nëntë muaj. Kjo ka pasur mundësi të ketë efekt më të madh psikologjik mbi fëmijën të pretendimeve për keqtrajtim fizik nga ana e policisë në krahasim me periudhën e kaluar,58 si i mitur sesa si i moshës madhore (paragrafi 80 i aktgjykimit). Edhe pse aplikanti është lidhur ndërsa kjo duhet të jetë një stimulim plotësues për shtetin për zbatimin më të shpejtë të të me pretendimin për “shkaqe sigurie”, Gjykata nuk është bindur se lidhja e fëmijës ka qenë gjitha aktgjykimeve në të cilat është konstatuar shkelja e nenit 3 të KEDNJ-së. masa më e vogël invazive në dispozicion në kontekstin e sigurisë së tij, meqë nuk ka pasur tregues se opsionet e tjera janë shqyrtuar ose zbatuar para ose gjatë aplikimit të asaj “mase” Edhe krahas asaj se një pjesë bukur e mirë e masave të cilat i ka ndërmarr apo parashikuar (paragrafi 81). shteti janë adekuate, të cilat sigurisht se do të japin rezultate të caktuara në afat të mesëm dhe të gjatë, duke i pasur parasysh edhe disa prej aplikacioneve të reja para Gjykatës në bazë Nga ana tjetër, lënda ka të bëjë edhe me mospasjen e hetimit efektiv duke e pasur parasysh të nenit 3 të KEDNJ-së, është më se evidente se nevojitet kohë që në të ardhmen të shihen përgjigjen e përgjithshme joadekuate të autoriteteve gjatë hetimit të pretendimeve për efektet e tyre, që duhet të shihet edhe përmes reduktimit të konsiderueshëm, përkatësisht shkelje serioze të të drejtave të njeriut (shkelje procedurale e nenit 3). ndërprerjes së tendencës së dukurisë së lëndëve të reja në Strasburg, në mënyrë që të bëhet mbyllja e plotë e mbikëqyrjes mbi ekzekutimin e lëndëve të grupit Kitanovski.59 Për më tepër, duke vepruar ndaj kallëzimit penal, të paraqitur nga Komiteti i Helsinkit për të Drejtat e Njeriut kundër disa personave, i cili ka të bëjë me veprat penale “Tortura, trajtimi Përfundimisht, sfida kryesore për shtetin konsiston me gjetjen e mënyrave që të sigurojë apo dënimi mizor, çnjerëzor ose poshtërues” dhe “Keqtrajtim gjatë kryerjes së detyrës”, të zbatim efektiv dhe qëndrueshmëri të ndërhyrjeve të prezantuara legjislative dhe dënueshme sipas neneve 142 dhe 143 të KP-së, prokurori themelor publik nuk e ka hedhur institucionale në afat më të gjatë me synimin final – parandalimin e pandëshkueshmërisë poshtë atë duke gjetur se veprimet e lëndës në kallëzimin nuk kanë pasur kurrfarë elementesh së torturës policore. të veprave të theksuara penale ose të ndonjë vepre tjetër penale e cila ndiqet sipas detyrës zyrtare. Sipas tij, akti i lidhjes së aplikantit, nuk mund të konsiderohet si akt i përdorimit të paligjshëm të forcës ose kërcënimit me qëllim të shtrëngimit për të pranuar fajin ose për të shkaktuar vuajtje, dhe tek të pandehurit nuk ka pasur dashje, paramendim si element i detyrueshëm subjektiv i veprave të paraqitura penale, që aplikantin ta trajtojnë në mënyrë çnjerëzore apo poshtëruese, por qëllimi ka qenë të parandalohet që ai të arratiset nga Enti 57 dhe të mos e vë në rrezik ose të vetë-lëndohet (paragrafët 20 dhe 91 të aktgjykimit).61 Për shembull, shih: Report to the authorities of North Macedonia on the visit to North Macedonia carried out by the European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (CPT) from 2 to 10 December 2019 CPT/Inf (2021) 8, fq. 23 Gjykata ka qenë mjaft eksplicite kur ka konstatuar se problemi i procedurave në fjalë nuk ka 58 Shih: fq. 5 të Raportit të KPT-së nga viti 2019 të bëjë me përgjegjësinë individuale penale, por me përgjegjësinë ndërkombëtare-juridike 59 Në mbylljen e këtyre lëndëve duhet të kontribuojë edhe sigurimi i të dhënave konkrete përmes të cilave mund të konstatohet lidhja e drejtpërdrejtë ndërmjet ndryshimeve ligjore dhe ndryshimeve në praktikën gjyqësore 60 dhe të prokurorisë, me ç’rast, mes tjerash, do të mbështeten supozimet për reduktimin e periudhës kohore L. R. kundër Republikës së Maqedonisë së Veriut, nr. 38067/15, aktgjykim nga data 23 janar i vitit 2020 61 brenda të cilës ndërmerren veprimet e prokurorisë. Në këtë kuptim, nevojitet një përkushtim dhe investim më Gjendja e këtillë faktike dhe arsyetimi, të përcaktuara nga prokurori themelor publik, më vonë u konfirmuan i madh, më shumë përpjekje në nivel të gjyqësorit dhe prokurorisë publike. nga ana e Prokurorit të Lartë Publik dhe Prokurori Publik i Shtetit (paragrafët 22 dhe 23 të aktgjykimit).

26 27  Mesazhet e Strasburgut për Shkupin – udhërrëfyes për masat e përgjithshme lidhur me ekzekutimin e aktgjykimeve të gjykatës evropiane të të drejtave të njeriut sa u përket lëndëve të Maqedonisë së Veriut II. ANALIZA E STATUSIT TË EKZEKUTIMIT TË LËNDËVE NË MBIKËQYRJE TË KOMITETITTË MINISTRAVE

të shtetit, përkatësisht me përmbushjen e detyrimit të tij për zbatimin e hetimit efikas, i cili dhe dinjitetit të përdoruesve, përmes të cilave atyre do t’u ofrohet kujdes dhe shërbime duhet të sigurojë zbatim efikas të ligjeve vendore të cilat e mbrojnë të drejtën për të mos u të individualizuara dhe do të mbështetet zhvillimi dhe inkluzioni i tyre. Ajo në mënyrë të trajtuar në mënyrë joadekuate, dhe në ato raste në të cilat janë të përfshirë nëpunës publikë veçantë është fokusuar edhe mbi mbrojtjen e drejtave dhe interesave të fëmijëve me aftësi apo organe/autoritete, ta sigurojë përgjegjësinë e tyre, sespe pa këtë detyrimi për zbatimin të kufizuara të akomoduar në institucione për mbrojtje sociale, deinstitucionalizimin e tyre e hetimit efikas do ta humbte kuptimin (paragrafi 92 i aktgjykimit). dhe përfshirja në jetën e bashkësisë dhe në jetën sociale.64 Kjo Strategji është shoqëruar me dokumentin për analizën e politikave dhe rekomandimeve,65 hartuar në muajin prill të vitit Pastaj, Gjykata thekson se konkluzionet deri te të cilat ka ardhur prokuroria në kontekstin e 2020, në bashkëpunim me BE-në, qëllimi i së cilës ka qenë të bëhet vlerësimi i implementimit akuzave të ngritura kundër të punësuarve në Ent: se akomodimi i aplikantit në Ent ka qenë të saj.66 joadekuat; se Enti i ka njoftuar autoritetet kompetente për pamundësinë e tij të kujdeset për aplikantin dhe se në të vërtetë ka pasur mangësi sa i përket diagnozës mjekësore të Në Planin e veprimit prezantohen rezultatet pozitive të kësaj Strategjie, me ç’rast në mënyrë aplikantit nga spitali, nuk kanë çuar drejt ndonjë tentative efikase që të kontrollohet dhe të të veçantë theksohet se deri në fund të vitit 2019, ka përfunduar akomodimi institucional konfirmohet nëse lëshimet sistematike kanë qenë rezultat i veprimeve të përfaqësuesve të i fëmijëve, kështu që të gjithë fëmijët paraprakisht të akomoduar në institucionet për autoriteteve ose të ndonjë nëpunësi publik, për çka ata do të mund të konsideroheshin si përkujdesje sociale (siç ka qenë edhe aplikanti67) janë transferuar në objekte të bashkësisë, përgjegjës (paragrafi 93 i aktgjykimit). kështu që nuk ka pasur fëmijë që kanë qenë nën kujdesin institucional.68 Me fjalë të tjera, suksesi i këtij procesi u përshëndet edhe nga autoritetet relevante ndërkombëtare, siç është Marrë në përgjithësi, krahas faktit se organet kompetente nuk janë ballafaquar me UNICEF-i dhe Komisioni Evropian.69 pretendime se personeli ka vepruar me dashje në mënyrë joadekuate me aplikantin, megjithatë, mungesa e reagimit përkatës gjatë hetimit ndaj pretendimeve se janë bërë Sipas informacioneve të cilat shteti ia ka komunikuar Komitetit të Ministrave, në funksion shkelje serioze të të drejtave të njeriut në rastin konkret, është konsideruar si inkompatibile të zbatimit të suksesshëm të deinstitucionalizimit u miratua Ligji i ri për Mbrojtje Sociale me detyrimin procedural të shtetit nga neni 3 i Konventës (paragrafi 94 i aktgjykimit). në vitin 2019,70 i cili e ka parashikuar mundësinë e të jetuarit me mbështetje në bashkësi të veçantë banimi si mekanizëm për mbrojtje jashtëfamiljare, i cili sigurohet në njësi të veçantë banimi në të cilën mund të akomodohen më së shumti deri në pesë persona, përkatësisht shtatë fëmijë pa prindër ose pa kujdes prindëror.71 Operacionalizimi praktik i këtij mekanizmi Ekzekutimi i aktgjykimit u mundësua me miratimin e Rregullores për mënyrën dhe vëllimin e shërbimeve sociale, normave dhe standardeve për dhënien e shërbimeve sociale të jetesës me mbështetje,72 Siç theksohet edhe në Planin e veprimit62 të dorëzuar te Komiteti i Ministrave, burimi i dispozitat e të cilës duhet të sigurojnë se individëve në gjendje të njëjtë si aplikanti do t’u shkeljes së konstatuar konsiston në akomodimin joadekuat të aplikantit në Ent që ka të bëjë ofrohet kujdesi adekuat dhe i nevojshëm.73 me diagnozën e tij të gabuar, e cila i ka paraprirë akomodimit, dhe me mungesën e kujdesit të nevojshëm, që ka rezultuar nga trajtimi çnjerëzor dhe poshtërues.63 Për një gjë të këtillë, Shteti në mënyrë të drejt potencon se mekanizmi i të jetuarit me mbështetje, mes tjerash, u nevojiten masa, si për përmirësimin e gjendjes së tij individuale, ashtu edhe për parandalimin dedikohet edhe personave me aftësi të kufizuara dhe se përmes tij do të tejkalohen dobësitë në të ardhmen të gjendjeve të ngjashme me persona të tjerë të mitur të cenueshëm dhe me persona me aftësi të kufizuara. 64 Paragrafët 18 – 19 të Planit të veprimit 65 Policy analysis and Recommendation paper - Initial achievements and gaps in the accomplishment of the Në këtë kuptim, nga Plani i veprimit mund të shihet se masat e përgjithshme për ekzekutimin National Strategy of Deinstitutionalisation “Timjanik” and recommendations for further action, April 2020, e këtij aktgjykimi kryesisht kanë qenë të fokusuara në vendosjen e deinstitucionalizimit të Policy analysis and Recommendation paper prepared by EPTISA1 for the EU Delegation in North Macedonia plotë të personave me aftësi të kufizuara, si proces i cili në afat të gjatë duhet t’i parandalojë 66 Paragrafi 22 i Planit të veprimit shkeljet e ardhshme materiale të kësaj natyre të nenit 3. Rrjedhimisht me faktet e rastit, në 67 Sipas paragrafit 6 të Planit të veprimit si pjesë e procesit të deinstitucionalizimit, më 27 dhjetor të vitit 2019, vitin 2018, Qeveria e miratoi Strategjinë Kombëtare për Deinstitucionalizim për periudhën aplikanti është akomoduar në banesë të vogël grupore, ku është përshtatur mirë meqë bëhet fjalë për vend adekuat për trajtimin e tij, me kuadër të mjaftueshëm të kualifikuar që t’ia sigurojë kujdesin dhe mbështetjen kohore nga viti 2018 deri në vitin 2027. Strategjia parashikon transformim të institucioneve e nevojshme dhe të komunikojë me të njëjtin. për mbrojtje sociale dhe përkujdesje, zhvillim të shërbimeve brenda bashkësisë dhe 68 Paragrafët 23 dhe 30 të Planit të veprimit transferim të rezidentëve (personave të mbrojtur) të tyre në banesa më të vogla, si dhe 69 Paragrafët 28 dhe 29 të Planit të veprimit sigurim të sistemit të mbrojtjes sociale, të bazuar në respektimin e të drejtave të njeriut 70 Ligji për Mbrojtjen Sociale “Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 104 nga data 23.5.2019 71 Neni 87 i Ligjit për Mbrojtje Sociale 62 72 1390th meeting (December 2020) (DH), Action Plan (23/11/2020), Communication from North Macedonia Rregullorja për mënyrën dhe vëllimin e shërbimeve sociale, normave dhe standardeve, për ofertën e shërbimeve concerning the case of L.R. v. North Macedonia (Application No. 38067/15), DH-DD(2020)1096 sociale jetë me mbështetje, “Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 264 nga data 20.12.2019 63 73 Paragrafi 5 i Planit të veprimit Paragrafi 21 i Planit të veprimit

28 29  Mesazhet e Strasburgut për Shkupin – udhërrëfyes për masat e përgjithshme lidhur me ekzekutimin e aktgjykimeve të gjykatës evropiane të të drejtave të njeriut sa u përket lëndëve të Maqedonisë së Veriut II. ANALIZA E STATUSIT TË EKZEKUTIMIT TË LËNDËVE NË MBIKËQYRJE TË KOMITETITTË MINISTRAVE

e akomodimit të aplikantit në institucion joadekuat i cili nuk mund të kujdeset për nevojat pronësore të aplikantëve, gjendjes së tyre familjare dhe karakteristikave personale në e tij,74 të cilat, në të vërtetë kanë çuar deri në shkeljen e Konventës. kohën fillestare të paraburgimit të tyre, ata nuk e kanë vënë në pah asnjë aspekt specifik të karakterit ose sjelljes së tyre që do të mund ta arsyetonte ekzistimin e rrezikut të vazhdueshëm nga arratisja tek çdo aplikant, madje nuk i kanë trajtuar as argumentet e tyre të cilat janë prezantuar me qëllim të reduktimit të rrezikut të këtillë. Për Gjykatën ka mbetur Përmbledhje e pa qartë pse ato nuk e kanë konsideruar se ai rrezik është shmangur sa u përket aplikantëve, pasaportat e të cilëve tanimë u ishin marrë, apo të cilët prezantuan fakte që i kanë vënë në Fitohet përshtypja se përmes aktiviteteve të lartpërmendura që kanë të bëjnë me dukje lidhjet e afërta me shtetin e paditur, aq më shumë që në asnjë stad të procedurës, deinstitucionalizimin, shteti theksin e ka vënë mbi parandalimin e shkeljeve të ardhshme të gjykatat në vendimet e tyre nuk kanë dhënë sqarime pse alternativat e privimit nga liria nuk aspektit material të nenit 3 të konstatuara në aktgjykimin L. R. kanë qenë të mjaftueshme që të sigurojnë që gjykimi të zhvillohet sipas rrjedhës përkatëse (paragrafi 62 në Vasillkoski dhe të tjerët, ndërsa ngjashëm edhe në Ramkovski, paragrafi 63). Kur bëhet fjalë për masat e fokusuara mbi parandalimin e shkeljeve të ngjashme të aspektit të procesit të nenit 3, shteti kryesisht është përqendruar mbi konstatimin se në procedurë Aq më shumë, gjykatat vendase e kanë vazhduar paraburgimin e aplikantëve përmes para GJEDNJ-së nuk ka lëndë të tjera të cilat iniciojnë pretendime për shkelje të ngjashme aktvendimeve kolektive në të cilat e kanë përsëritur formulimin e njëjtë të shkurtë duke dhe se shtrirja e gjerë e aktgjykimit, duke përfshirë këtu edhe prokuroritë publike, bashkë përdorur fjalë identike, kështu që, me sa duket i kanë pasur pak parasysh, nëse fare i kanë me analizën e gjetjeve të hartuar nga Byroja e Përfaqësimit, do të jetë e mjaftueshme për pasur, rrethanat e veçanta të secilit aplikant (paragrafi 63 Vasillkoski dhe të tjerët, paragrafi parandalimin e shkeljeve të ardhshme të kësaj natyre.75 57 Milladinov dhe të tjerët, paragrafi 67 Ramkovski dhe paragrafi 44 Sejdiji).

Sidoqoftë, duhet të merret parasysh se bëhet fjalë për rast të izoluar në praktikën e GJEDNJ- Marrë në përgjithësi, Gjykata konkludoi se duke mos u fokusuar në faktet konkrete dhe duke së kundër shtetit dhe rrethanat e këtilla duhet të rezultojnë me mbylljen e mbikëqyrjes mbi iu referuar kryesisht rëndësisë së veprave penale të cilat u janë vënë në barrë aplikantëve ekzekutimin e tij para Komitetit të Ministrave. dhe dënimit potencial, autoritetet e vazhdonin paraburgimin e tyre (përkatësisht arrestin shtëpiak për aplikantin e dytë në lëndën Milladinov dhe të tjerët) mbi bazat, të cilat edhe pse jorelevante, nuk kanë qenë të mjaftueshme (paragrafi 64 në lëndën Vasillkovski dhe të tjerët, paragrafi 58 në lëndën Milladinov dhe të tjerët (paragrafi 69 në Ramkovski dhe paragrafi 44 II.2. Lëndë në të cilat është konstatuar shkelja e nenit 5 të Konventës në Sejdiji). (e drejta e lirisë dhe sigurisë) Së këtejmi, në lëndën Milladinov dhe të tjerët, përveç shkeljes së nenit 5 paragrafi 3 të Konventës, GJEDNJ-ja ka konstatuar edhe shkelje të nenit 5 paragrafi 4 për shkak të GRUPI I LËNDËVE VASILLKOSKI DHE TË TJERËT76 mosmbajtjes së seancës verbale dhe për mosrespektimin e parimit të barazisë së armëve në procedurat para Gjykatës së Apelit për rishikimin e paraburgimit (paragrafi 68 i aktgjykimit). Gjetjet e GJEDNJ-së Me fjalë të tjera, në aktgjykimin është potencuar mangësia e legjislacionit vendor, i cili nuk Lëndët të cilat bëjnë pjesë në këtë grup, kanë të bëjnë me shkeljen e të drejtës së aplikantëve ka parashikuar seancë verbale para Kolegjit dhe para Gjykatës së Apelit në procedurën e për liri dhe siguri nga neni 5 paragrafi 3 të KEDNJ-së për shkak të mungesës së bazave mbikëqyrjes, përkatësisht rishikim të aktvendimeve për paraburgim, ndërsa në rastin konkret konkrete dhe të mjaftueshme (të arsyetuara në mënyrë përkatëse) për arrestimin e tyre.77 paraburgimi i aplikantëve u është vazhduar pa e pasur mundësinë gojarisht t’i prezantojnë argumentet e tyre në procedurën e rishikimit të aktvendimeve për paraburgim, as para Sipas Gjykatës, në këto lëndë, gjykatat vendase nuk kanë gjetur ekzistencë të asnjë fakti Kolegjit të Trupit Gjykues e as para Gjykatës së Apelit (paragrafi 66). konkret në mbështetje të konkluzioneve të tyre. Kështu që, jashtë referimit të gjendjes Sa i përket barazisë së armëve është vërejtur se edhe Gjykata e Apelit Shkup vendimet e veta i ka miratuar pas pranimit të përgjigjes nga prokurori me të cilën është kërkuar të refuzohen 74 Paragrafi 20 i Planit të veprimit ankesat e aplikantëve, me ç’rast të njëjtat nuk u janë dërguar aplikantëve, me çka nuk u 75 Paragrafi 32 i Planit të veprimit është dhënë mundësia ta lexojnë vendimin e prokurorit, kështu që është cenuar e drejta e 76 Ky grup përbëhet nga katër lëndë: Vasillkoski nr. 28169/08, aktgjykim nga 28 tetori i vitit 2010; Milladinov nr. tyre për procedurë kontradiktore (paragrafi 67). 46398/09, aktgjykim nga 24 prilli i vitit 2014; Ramkovski nr. 33566/11, aktgjykim nga 8 shkurti i vitit 2018; Sejdiji nr. 8784/11, aktgjykim nga 7 qershori i vitit 2018. 77 Për shembull, tek Vasillkoski dhe të tjerët, vazhdimi i paraburgimit të aplikantëve disa herë është bazuar në rrezikun nga arratisja, në peshën e veprës dhe dënimin e mundshëm (paragrafi 60 i aktgjykimit).

30 31  Mesazhet e Strasburgut për Shkupin – udhërrëfyes për masat e përgjithshme lidhur me ekzekutimin e aktgjykimeve të gjykatës evropiane të të drejtave të njeriut sa u përket lëndëve të Maqedonisë së Veriut II. ANALIZA E STATUSIT TË EKZEKUTIMIT TË LËNDËVE NË MBIKËQYRJE TË KOMITETITTË MINISTRAVE

Ekzekutimi i aktgjykimeve Ajo që është akoma më e rëndësishme, shteti ka raportuar edhe për harmonizimin e praktikës vendase me praktikën gjyqësore të GJEDNJ-së përmes sigurimit të shkaqeve/ Duke pasur parasysh se për lëndët që bëjnë pjesë në këtë grup janë ndërmarrë masa përkatëse motiveve më konkrete për vazhdimin e paraburgimit, me ç’rast merren parasysh rrethanat individuale për ekzekutimin e tyre, kështu që secili prej aplikantëve veç veç janë lëshuar në individuale në çdo rast të veçantë. Kjo qasje, veçanërisht është zhvilluar në lëndët e krimit të liri, përkatësisht atyre të cilëve u është përcaktuar kompensim i drejtë i njëjti u është paguar organizuar, korrupsionit dhe terrorizmit, të cilat përfshijnë një numër të madh të personave në kohë, sfida kryesore gjatë ekzekutimit të këtyre aktgjykimeve ishte dizajnimi dhe zbatimi të pandehur, me ç’rast gjykatat vendase synojnë të sigurojnë shkaqe/motive adekuate dhe i masave të përgjithshme. të mjaftueshme për vazhdimin e paraburgimit për çdo të pandehur veç e veç, ashtu siç në të vërtetë e kërkon edhe praktika gjyqësore e Gjykatës në Strasburg.82 Rëndësia e tyre gjithnjë e më shumë vjen në shprehje, duke e pasur parasysh konstatimin se shkeljet në fjalë kanë qenë si rezultat i praktikës joadekuate të gjykatave vendase.78 Nga Megjithatë, ndryshimet në praktikën gjyqësore më shumë kanë të bëjnë me konstatimin ana tjetër, shteti në Raportin e adresuar deri te Komiteti i Ministrave79 është përqendruar në e përgjithshëm, i cili nuk është mbështetur me të dhëna të mjaftueshme dhe adekuate ndryshimet e bëra në praktikën e gjykatave dhe prokurorive, por është fokusuar edhe mbi statistikore të cilat do ta konfirmonin. Nga ana tjetër sa u përket ndryshimeve të praktikës zhvillimin e legjislacionit, gjë që ka ndodhur në ndërkohë, që nënkupton ndryshime të tekstit tek prokuroritë të cilat, sipas shtetit, seriozisht i marrin parasysh gjetjet e GJEDNJ-së, në të Ligjit për Procedurën Penale, i cili është zbatuar në momentin kur janë bërë shkeljet e këto aktgjykime gjatë përpilimit të kërkesave për paraburgim, në drejtim të reduktimit nenit 5, të përcaktuara nga Gjykata në aktgjykimet në fjalë. të paraburgimeve dhe rritjes së numrit të rasteve në të cilat kërkohet masë tjetër sigurie për prezencën e të pandehurit, në përputhje me standardet e GJEDNJ-së,83 shteti ka në Mund të konsiderohet se shteti me të drejtë ka potencuar se me LPP-në nga viti 2010, janë dispozicion të dhëna relevante statistikore, të cilat tregojnë tendencë pozitive gjatë fuqizuar garancitë mbrojtëse të nenit 5 të KEDNJ-së, veçanërisht me nenin 167 paragrafi veprimit të gjykatave dhe prokurorive.84 Megjithatë, këto të dhëna kanë të bëjnë vetëm për 2 pika 3 të LPP-së, i cili e përfshin detyrimin e gjyqtarit – kryetari i Kolegjit të sigurojë periudhën kohore nga viti 2013 deri në vitin 2016, kështu që paraqitet nevoja për sigurimin e justifikime të mjaftueshme për aktvendimet e paraburgimit, si dhe detyrimin të theksojë të dhënave më të përditësuara nga ana e shtetit, të cilat do ta pasqyrojnë gjendjen aktuale. pse alternativat e paraburgimit nuk janë të mjaftueshme që të sigurohet prezenca e të Në të vërtetë, këtu lind çështja e transparencës dhe e qasjes në të dhënat nga gjykatat dhe pandehurit në procesin gjyqësor.80 Intenca e ligjit të atëhershëm të ri ka qenë të shmanget prokuroritë në lidhje me këtë problematikë. praktika që gjykatat të përdorin formulime me fjali të shkurtra dhe identike kur e vazhdojnë paraburgimin.81 Me sa duket, shteti në njëfarë mënyre, ishte i vetëdijshëm për ekzistimin Nga ana e shtetit janë bërë përpjekje në kontekst të shkeljes së nenit 5 paragrafi 4 që është e dobësisë sistematike sa i përket përdorimit të shpeshtë të masës së paraburgimit dhe gjetur në lëndën Milladinov dhe të tjerët, në kuptim të asaj se, në të gjitha lëndët ku prokurori mungesës së justifikimit të aktvendimeve për paraburgim, kështu që në LPP-në e vitit 2010, kompetent publik paraqet kërkesë për vazhdimin e paraburgimit të personit kundër të cilit u inkorporuan dispozita të cilat kanë përcaktuar standarde më të forta për justifikimin e tyre. mund të shqiptohet dënim me burgim prej më së paku katër vjet, të sigurohet që i pandehuri dhe mbrojtësi i tij të njoftohen për seancën e Gjykatës së Apelit dhe të sigurohet prezenca e tyre para gjykatës së shkallës së dytë.85 Në mënyrë plotësuese, sa i përket këtij ndryshimi të praktikës gjyqësore, është miratuar edhe konkluzioni në nivel të gjykatave të apelit në tetor 78 Paragrafi 13 i Planit të veprimit nga viti 2017. Përndryshe, nevoja për ngritjen e vetëdijes së gjyqtarëve të vitit 2015, i cili ka synuar unifikimin e praktikës së tyre. Aty është theksuar se nevojitet që për mënyrën e ndryshimit të veprimit në lëndët e paraburgimit, vihet në dukje qysh në mbledhjet e para të kërkesa për vazhdimin e paraburgimit, e paraqitur nga prokurori kompetent, detyrimisht t’i Komisionit Ndërinstitucional nga viti 2012 dhe viti 2013. Shih: Konkluzionet e miratuara në mbledhjen e parë të Komisionit Ndërinstitucional për Ekzekutimin e Vendimeve të GJEDNJ-së, mbajtur më datë 26.11.2012 dërgohet edhe të pandehurit dhe përfaqësuesit të tij ligjor, e që mundëson harmonizimin e (http://biroescp.gov.mk/wp-content/uploads/2016/12/1-1.pdf) dhe Konkluzionet e miratuara në mbledhjen e praktikës së gjykatave vendase me parimin e barazisë së armëve në procedurat e rishikimit dytë të Komisionit Ndërinstitucional për Ekzekutimin e Vendimeve të GJEDNJ-së, mbajtur më datë 13.3.2013 dhe/ose vazhdimit të paraburgimit.86 (http://biroescp.gov.mk/wp-content/uploads/2016/12/2.pdf) 79 Во однос на оваа група предмети, државата до Комитетот на министри доставила еден акционен план (1294th meeting (September 2017) (DH), Action plan (23/06/2017), Communication from “the former Yugoslav 82 Paragrafi 16 i Planit të veprimit nga viti 2017 Republic of Macedonia” concerning the case of VASILKOSKI AND OTHERS v. “the former Yugoslav Republic of 83 Macedonia” (Application No. 28169/08), DH-DD(2018)477) и еден акционен извештај (1318th meeting (June Paragrafi 17 i Planit të veprimit nga viti 2017 84 2018) (DH), Action report (14/05/2018), Communication from “the former Yugoslav Republic of Macedonia” Për shembull, për dallim nga viti 2013, kur paraburgimi është shqiptuar në 239 raste, në periudhën nga viti concerning the case of VASILKOSKI AND OTHERS v. “the former Yugoslav Republic of Macedonia” (Application 2014 deri në fund të tetorit të vitit 2016, Prokuroria Publike ka kërkuar paraburgim vetëm për 74 persona, No. 28169/08), DH-DD(2018)477). ndërsa Gjykata Penale në Shkup, ka përcaktuar paraburgim në 67 lëndë, prej të cilave në gjashtë lëndë, masa 80 Paragrafi 15 i Planit të veprimit nga viti 2017. Neni 167 paragrafi 2 si vijon: “Në arsyetimin e aktvendimit për e paraburgimit më vonë është zëvendësuar me masë tjetër për sigurimin e prezencës, ndërsa në gjashtë raste paraburgim detyrimisht duhet të specifikohen: 1) të gjitha faktet dhe provat nga të cilat buron dyshimi i bazuar se të tjera ka përcaktuar masa të tjera më pak ndërhyrëse, ndërkaq në një lëndë, kërkesa për shqiptimin e masës i pandehuri e ka kryer veprën penale; 2) shkaqet e justifikuara të cilat e arsyetojnë çdo bazë veç e veç sipas të cilës së sigurimit të prezencës u refuzua plotësisht. Për më shumë detaje, shih paragrafët 18 dhe 19 të Planit të është përcaktuar paraburgimi dhe 3) motivet për të cilat gjykata konsideron se qëllimi i paraburgimit nuk mund të veprimit nga viti 2017. 85 realizohet me ndonjë masë tjetër për sigurimin e prezencës,” Paragrafi 20 i Planit të veprimit nga viti 2017 81 86 Paragrafi 16 i Raportit të veprimit nga viti 2018 Paragrafi 21 i Planit të veprimit nga viti 2017

32 33  Mesazhet e Strasburgut për Shkupin – udhërrëfyes për masat e përgjithshme lidhur me ekzekutimin e aktgjykimeve të gjykatës evropiane të të drejtave të njeriut sa u përket lëndëve të Maqedonisë së Veriut II. ANALIZA E STATUSIT TË EKZEKUTIMIT TË LËNDËVE NË MBIKËQYRJE TË KOMITETITTË MINISTRAVE

Siç thekson edhe shteti, masat që kanë të bëjnë me adresimin e mungesës së seancës verbale shlyerjen e lëndës nga lista e lëndëve, në përputhje me nenin 37 paragrafi 1 pika v) të dhe mosrespektimi i parimit të barazisë së armëve në procedurat e paraburgimit, tanimë KEDNJ-së, me ç’rast është shmangur rreziku i miratimit të aktgjykimit të ri me të cilin do janë shqyrtuar në kuadër të lëndës Mitreski87, në të cilën ka pasur shkelje të njëjtë.88 të konstatoheshin shkeljet e njëjta, i cili pastaj do të ishte në mbikëqyrje të vazhdueshme sa i përket ekzekutimit të tij. E gjithë kjo ka qenë e mjaftueshme për Komitetin e Ministrave të konkludojë se shteti i ka plotësuar detyrimet e veta nga neni 46 paragrafi 2 të Konventës në pjesën e masave individuale Dukuria e aplikacioneve të reja përsëritëse që kanë të bëjnë me problematikën e njëjtë dhe ta mbyllë shqyrtimin e lëndës Milladinov dhe të tjerët, edhe pse masat e përgjithshme në lidhje me paraburgimet dhe justifikimin e aktvendimeve për paraburgim, e vë në dukje të tjera të cilat kanë qenë të nevojshme si përgjigje ndaj mangësive të konstatuara nga ana mangësinë strukturore e cila edhe më tutje është e pranishme në sistemin maqedonas e Gjykatës, kanë mbetur të shqyrtohen në kuadër të lëndës, përkatësisht grupit të lëndëve të jurisprudencës, i cili pa mëdyshje ka nevojë për ndërhyrje sistematike që duhet të Vasillkoski dhe të tjerët.89 manifestohet përmes ndryshimeve të pa vonesë të praktikës së veprimit, e që në mënyrë të drejtpërdrejtë varet nga ndërgjegjësimi dhe edukimi i avancuar i gjyqtarëve të cilët vendosin për kërkesat e vazhdimit të masës së paraburgimit. Nga ana tjetër, ndërhyrja e këtillë është pritur një kohë të gjatë duke e pasur parasysh faktin se kaluan më shumë se 10 (dhjetë) vjet Përmbledhje pasi që ky grup i lëndëve u formua për herë të parë dhe ka qenë në rend dite për shqyrtim para KM-së. Rrjedhimisht me mbylljen e lëndës Milladinov dhe të tjerët, lëndës kryesore të grupit Vasillkoski dhe të tjerët do t’i bashkëngjiten aktgjykimet sapo të miratuara të lëndëve Ramkovski dhe Sejdiji. Megjithatë, me këtë nuk përfundon numri i lëndëve para GJEDNJ-së në të cilat trajtohen çështje të ngjashme që kanë të bëjnë me të drejtën e lirisë dhe sigurisë. Në të II.3. Lëndë në të cilat është konstatuar shkelja e nenit 6 të Konventës vërtetë, pas miratimit të aktgjykimit Sejdiji më 7 janar të vitit 2018, si aktgjykim i fundit (e drejta e gjykimit të drejtë) i këtij grupi, shtetit i janë dërguar (komunikuar) për përgjigje edhe disa lëndë në të cilat janë prezantuar pretendime ankimore të nenit 5, me ç’rast në disa prej tyre bëhet fjalë për shkelje të mundshme të nenit 5 paragrafi 3 të Konventës, pikërisht nga aspekti i justifikimit GRUPI I LËNDËVE NASTESKA94 të shkaqeve për vazhdimin e paraburgimit të aplikantit.90 Gjetjet e GJEDNJ-së Në periudhën e njëjtë, u miratua edhe një vendim në të cilin Gjykata konstatoi se pas përpjekjes së pasuksesshme që të arrihet ujdi miqësore me aplikantin, Qeveria bëri një Lëndët Nasteska dhe Atanasov kanë të bëjnë me shkeljet e të drejtës së aplikantëve për deklaratë unilaterale, si njohje e njëanshme se në rrethanat e lëndës nuk janë përmbushur gjykim të drejtë nga neni 6 paragrafi 1 të Konventës, meqë gjykatat më të larta vendase nuk kërkesat për mbrojtjen e të drejtave të aplikantit nga neni 5 paragrafi 3 të KEDNJ-së.91 e kanë respektuar parimin e barazisë së armëve me atë që e kanë thirrur vetëm prokurorin Njëkohësisht, shteti e ka ndërmarrë detyrimin që aplikantit t’i paguajë kompensim publik, por jo edhe aplikantët, të marrin pjesë në seancat e procedurave penale të ngritura të drejtë për dëmin e pësuar material dhe jomaterial të krijuar për shkak të mospasjes kundër tyre. së shkaqeve/motiveve relevante dhe të mjaftueshme për paraburgimin e vazhduar të aplikantit.92 Në vendim, GJEDNJ-ja në mënyrë eksplicite i është referuar praktikës së saj Në lëndën Nasteska, edhe pse aplikantja e ka praktikuar të drejtën e saj të nenit 362 paragrafi tanimë të vendosur sa u përket lëndëve të grupit Vasillkoski dhe të tjerët93. Kjo e mundësoi 1 nga LPP-ja e vitit 1997 që ka qenë në fuqi, duke kërkuar të njoftohet për datën e mbajtjes së seancës së Gjykatës së Apelit në Manastir, megjithatë, ajo nuk ka pasur thirrje që të marrë 87 Mitreski, nr. 11621/09, aktgjykim nga 25 qershori i vitit 2010 pjesë në seancën e fundit të mbajtur në fazën finale të procedurës, kur Gjykata e Apelit e 88 Paragrafi 28 i Raportit të veprimit nga viti 2018 ka konfirmuar aktgjykimin dënues/e fajësisë. Për dallim nga ajo, prokurori publik, në atë 89 Resolution CM/ResDH(2018)312, Execution of the judgment of the European Court of Human Rights Miladinov situatë i është referuar shkresës së tij dhe ka mbajtur fjalimin përmbyllës duke kërkuar që and Others against “the former Yugoslav Republic of Macedonia” (Adopted by the Committee of Ministers on 5 të refuzohet ankesa e aplikantes, ndërsa ajo nuk ka pasur mundësi të përgjigjet meqë nuk ka September 2018 at the 1322nd meeting of the Ministers’ Deputies) qenë e informuar për mbajtjen e seancës (paragrafi 28). 90 Kiro Todorovski kundër Republikës së Maqedonisë së Veriut, Aplikacioni nr. 26233/18 dhe 2 aplikacione të tjera, të paraqitura më 30 maj, 13 dhe 20 dhjetor të vitit 2020, të dërguara në Qeveri më 18 shtator 2020; si dhe Kërsto Mukoski kundër Republikës së Maqedonisë së Veriut, Aplikacioni nr. 16376/18, i paraqitur më 3 prill të vitit 2018, i dërguar në Qeveri më 10 shkurt të vitit 2021. 91 Kuzmanoviq kundër Republikës së Maqedonisë së Veriut, nr. 72408/14, vendim nga 18 dhjetori i vitit 2018 92 Paragrafi 5 i vendimit 94 Ky grup përbëhet nga tri lëndë: Nasteska, nr. 23152/05, aktgjykim nga 27 maji i vitit 2010; Atanasov, nr. 22745/06, 93 Paragrafi 10 i vendimit aktgjykim nga 17 shkurti i vitit 2011 dhe Eftimov, nr. 59974/08, aktgjykim nga 2 korriku i vitit 2015.

34 35  Mesazhet e Strasburgut për Shkupin – udhërrëfyes për masat e përgjithshme lidhur me ekzekutimin e aktgjykimeve të gjykatës evropiane të të drejtave të njeriut sa u përket lëndëve të Maqedonisë së Veriut II. ANALIZA E STATUSIT TË EKZEKUTIMIT TË LËNDËVE NË MBIKËQYRJE TË KOMITETITTË MINISTRAVE

Në lëndën Atanasov, Gjykata e Apelit në Shkup ka vendosur për ankesën e paraqitur nga tej mase të procedurës penale (Eftimov, paragrafi 34; ngjashëm me këtë, edhe në lëndën aplikanti kundër aktgjykimit dënues/të fajësisë të shkallës së parë në seancë jopublike, për Nasteska, paragrafi 37).95 datën për të cilën ka qenë i njoftuar vetëm prokurori publik në përputhje me nenin 361 paragrafi 1 nga LPP-ja e vitit 1997. Shkelja buron nga fakti që prokurori publik ka qenë i pranishëm në seancë dhe ka dhënë pretencën përfundimtare duke kërkuar që ankesa e aplikantit të refuzohet, ndërsa aplikanti nuk ka qenë i pranishëm meqë ai nuk është njoftuar Ekzekutimi i aktgjykimeve për mbajtjen e seancës, kështu që ai nuk ka pasur mundësi t’i përgjigjet pretencës së prokurorit. Sipas Gjykatës, fakti që aplikanti nuk e ka shfrytëzuar të drejtën e tij, sipas nenit Gjatë gjithë periudhës së kaluar, nga ana e shtetit janë adresuar dy plane të veprimit, në 361 paragrafi 1 (a contrario i Nasteskës, me ç’rast aplikantja një gjë të këtillë e ka bërë), nuk vitin 2015 dhe 2020, përmes të cilëve njoftohet për masat e ndërmarra dhe të planifikuara duhet të kuptohet në dëm të saj (paragrafi 32). për ekzekutimin e aktgjykimeve në fjalë.96 Distanca kohore prej thuaja se pesë vjet midis adresimit të dy planeve të veprimit, e vë në dukje mungesën e masave mjaftueshëm Në të dy këto aktgjykime, Gjykata është e mendimit se prezenca e prokurorit publik në esenciale të ndërmarra nga organet/autoritetet kompetente shtetërore, veçanërisht sa u seancën jopublike të Gjykatës së Apelit atij ia ka mundësuar, qoftë edhe në shikim të parë, përket ndryshimeve të nevojshme ligjore dhe për këtë shkak nuk ka pasur informacione të mundësinë plotësuese ta fuqizojë konfirmimin e tij, pa frikë nga kundërshtimi i palës tjetër mjaftueshme të reja, të cilat në mënyrë përkatëse do të pasqyroheshin në Planin e veprimit (paragrafi 28 nga lënda Nasteska dhe paragrafi 33 nga lënda Atanasov). të ri ose në Raportin e veprimit të ri, i cili do t’i dërgohet Komitetit të Ministrave.

Në këto lëndë, GJEDNJ-ja konstatoi pabarazi e cila rezulton nga vet ligji, meqë dispozitat Shkeljet esenciale në lëndët Nasteska dhe Atanasov kanë qenë rezultat i pabarazisë që relevante të LPP-së, vetëm prokurorit publik ia kanë siguruar të drejtën automatikisht të buron nga LPP-ja (shih më lartë, paragrafi 32 në lëndën Atanasov dhe paragrafi 40 në lëndën njoftohet për seancën e Gjykatës së Apelit, ndërsa këtë të drejtë të pandehurit ia kanë Eftimov), kështu që ka qenë më se e nevojshme të bëhen ndërhyrje përkatëse ligjore, të cilat, kufizuar vetëm për rastin kur ai do të kërkojë një gjë të këtillë. Gjykata nuk ka gjetur motive/ për fat të keq, shumë vjet pas miratimit të këtyre aktgjykimeve, akoma nuk janë realizuar shkaqe përse prokurori publik ka trajtim të privilegjuar, i cili është palë në procedurë dhe deri në fund. është kundërshtari i të pandehurit (paragrafi 32 në lëndën Atanasov dhe paragrafi 40 në lëndën Eftimov). Për më tepër, me miratimin e LPP-së në vitin 2010, në nenin 421 paragrafi 3, është përcaktuar dispozitë sipas së cilës për seancën e Kolegjit të Gjykatës së shkallës së dytë do të njoftohet Aktgjykimi Eftimov ka të bëjë me faktin se Gjykata Supreme ka vendosur për ankesat e prokurori publik, dhe i pandehuri dhe mbrojtësi i tij, ose paditësi privat, i cili në afatin e palëve në seancën e mbajtur vetëm me prezencën e prokurorit publik (paragrafi 15), në paraparë për ankesë ose për përgjigje ndaj ankesës ka kërkuar të njoftohet për seancën ose të cilën nuk e ka thirrur aplikantin, i cili është akuzuar në procedurën penale vendore. Në ka propozuar të mbahet seancë para gjykatës së shkallës së dytë. Megjithatë, ashtu siç e ka këtë seancë, ankesa e prokurorit publik është marrë në konsideratë, aktgjykimi i Gjykatës konfirmuar edhe vet shteti, kjo dispozitë me asgjë nuk ndryshon nga neni 362 paragrafi 1 i së Apelit me të cilin aplikanti (mjek që është akuzuar në lidhje me gabim mjekësor) u LPP-së nga viti 1997, i cili ka qenë në fuqi në momentin e ndodhjes së shkeljeve.97 lirua nga përgjegjësia penale është modifikuar dhe ai është shpallur si fajtor për vepra të rënda kundër shëndetit të njerëzve, me ç’rast i është shqiptuar dënim me burgim efektiv Së këtejmi, si e domosdoshme imponohet nevoja për ndryshime më esenciale ligjore, në kohëzgjatje prej një viti. Meqë aplikanti nuk është informuar për mbajtjen e seancës të cilat në mënyrë të drejtë do t’i adresojnë shkeljet e konstatuara të standardeve të së Gjykatës Supreme, ai nuk e ka realizuar të drejtën e vet sipas nenit 362 paragrafi 1 Konventës që kanë të bëjnë me barazinë e armëve në procedurat penale dhe njëherësh nga LPP-ja në fuqi. Gjykata edhe këtu nuk ka gjetur shkaqe/motive përse prokurori publik ka trajtim të privilegjuar dhe është e mendimit meqë çështja faktike që është dashur të 95 zgjidhet në Gjykatën Supreme ka të bëjë me ekzistimin e motivit të aplikantit për kryerjen Zbatimi i masave të përgjithshme për tejkalimin e problemeve sistematike që kanë të bëjnë me kohëzgjatjen tej mase të procedurave gjyqësore të cilat kanë ekzistuar në kohën e zhvillimit të procedurave të analizuara në e veprës, ka pasur nevojë akoma më të madhe që aplikanti të thirret dhe atij t’i ofrohet këtë lëndë, nuk janë përfshirë në këtë Analizë. Për më tepër, ato nuk janë as objekt i mbikëqyrjes së Komitetit mundësia të jetë i pranishëm në seancën e Gjykatës Supreme në nivel të njëjtë si edhe të Ministrave, meqë shteti në mënyrë të drejtë ka përcaktuar se masat e përgjithshme, të cilat synojnë rritjen e prokurori publik (paragrafi 40). Megjithatë, prezenca e prokurorit publik në atë seancë atij efikasitetit të procedurave penale, tanimë janë shqyrtuar në kuadër të grupit të lëndëve Atanasoviq, nëngrupit të lëndëve Nankov, të cilat janë mbyllur me Rezolutën përfundimtare CM/ResDH(2016)35 (paragrafi 48 i Planit ia ka dhënë mundësinë plotësuese ta deklarojë pretencën e tij, pa frikë nga kundërshtimi të veprimit nga viti 2020). nga ana e aplikantit (paragrafi 41). 96 Për Nasteska dhe Atanasov, 1243 meeting (8-10 December 2015) (DH), Action plan (11/09/2015), Communication from "the former Yugoslav Republic of Macedonia" concerning the cases of Nasteska and Atanasov against "the Në mënyrë plotësuese, sa i përket shkeljes kryesore të nenit 6 nga Konventa e përshkruar më former Yugoslav Republic of Macedonia" (Applications No. 23152/05, 22745/06), DH-DD(2015)976, ndërsa për të tri lëndët bashkërisht, duke përfshirë këtu edhe lëndën Eftimov, 1383rd meeting (29 September - 1 October lartë, në lëndët Eftimov dhe Nasteska, po ashtu, është konstatuar edhe shkelja e të drejtës së 2020) (DH), Action Plan (04/06/2020), Communication from North Macedonia concerning the group of cases of gjykimit të drejtë në afat të arsyeshëm nga neni 6 paragrafi 1, duke pasur parasysh zvarritjen NASTESKA v. North Macedonia (Application No. 23152/05), DH-DD(2020)497 97 Sipas Planit të veprimit nga viti 2015 dhe paragrafit 24 të Planit të veprimit nga viti 2020

36 37  Mesazhet e Strasburgut për Shkupin – udhërrëfyes për masat e përgjithshme lidhur me ekzekutimin e aktgjykimeve të gjykatës evropiane të të drejtave të njeriut sa u përket lëndëve të Maqedonisë së Veriut II. ANALIZA E STATUSIT TË EKZEKUTIMIT TË LËNDËVE NË MBIKËQYRJE TË KOMITETITTË MINISTRAVE

do ta parandalojnë dukurinë e shkeljeve të ngjashme në të ardhmen. Më konkretisht, parë të fillojë miratimi i ndryshimeve kaq shumë të pritura ligjore dhe inkorporomi i standardeve ndryshimet duhet të sigurojnë garanci të procesit për të pandehurit në procedurat penale të Strasburgut në tekstin e LPP-së së re. përmes garantimit të mundësisë për prezencën e tyre në gjykatat e shkallës së dytë, njëlloj si edhe prokuroi publik, kështu që të dyja palët e procedurës, përkatësisht edhe prokurori Së këtejmi, grupi i punës pranë Ministrisë së Drejtësisë, duhet seriozisht t’i merr parasysh këto publik edhe mbrojtja, detyrimisht duhet të njoftohen për seancën para gjykatës më të standarde gjatë hartimit të Ligjit të ri për Procedurën Penale, si dhe ta intensifikojë punën e vet lartë. Me këto ndryshime, duhet të eliminohet pabarazia ndërmjet palëve dhe pozita e në periudhën e ardhshme kohore, në mënyrë që ta kompensojë atë që është humbur në periudhën privilegjuar e prokurorit publik. e kaluar. Për më tepër, pritet menjëherë pas finalizimit të hartimit të tekstit të propozim-ligjit të ri nga ana e grupit punues, i njëjti të miratohet në Qeveri, dhe pastaj Kuvendi duhet të tregojë Nga planet e veprimeve të paraqitura, rezulton se qysh më herët janë ndërmarrë përpjekje të mirëkuptim për nevojën dhe emergjencën e LPP-së së re dhe i njëjti të miratohet në afat sa më caktuara në këtë drejtim. Në të vërtetë, që nga 28 tetori 2012, është formuar grupi i punës të shkurtër pas paraqitjes së propozim-ligjit në dhomën ligjvënëse. në kuadër të Ministrisë së Drejtësisë, detyra kryesore e të cilit ka qenë hartimi i tekstit të ri të LPP-së, i cili mes tjerash, është fokusuar edhe në inkorporimin e garancive të nevojshme të Duke i pasur parasysh zvarritjet evidente gjatë zbatimit të masave ligjore, të cilat kanë kontribuar procesit për të pandehurit në procedurat penale.98 Megjithatë, edhe krahas pritshmërisë që që ekzekutimi i këtyre aktgjykimeve të zgjasë më shumë se 6 vjet (sa i përket lëndës Eftimov), këto ndryshime të miratohen nga Kuvendi në gjysmën e parë të vitit 2016,99 kjo gjë asnjëherë dhe deri në më shumë se 15 vjet (sa i përket lëndës Nasteska), si e dobishme do të konsiderohet nuk u realizua për shkaqe të ndryshme.100 Me sa duket, LPP-ja e re realisht nuk do të mund të edhe ndërmarrja e instrumenteve të tjera, të cilat, në ndërkohë, në pritje të LPP-së së re, do ta miratohet deri në fund të vitit 2021.101 ndihmonin këtë proces.

Për dallim nga ngecja në pjesën e legjislacionit, shteti para Komitetit të Ministrave ka Për shembull, duke e pasur parasysh praktikën e deritanishme pozitive të Gjykatës Supreme, prezantuar një varg të shembujve pozitiv nga praktika e Gjykatës Supreme në periudhën të fokusuar mbi sigurimin dhe zbatimin e parimit të barazisë së armëve, por edhe në nivel kohore nga viti 2014 deri në vitin 2019, të cilat nënkuptojnë lëvizje përpara dhe ndryshime të gjykatave të apelit, mund të shqyrtohet mundësia për miratimin e një qëndrimi parimor në drejtim të mundësimit që edhe i pandehuri dhe përfaqësuesi i tij, si edhe prokurori publik, ose opinioni të drejtë parimor nga ana e Gjykatës Supreme, përkatësisht një konkluzioni të marrin pjesë në seancën e Gjykatës Supreme, madje edhe atëherë kur ato nuk kanë të katër gjykatave të apelit përmes të cilave do të ketë një qëndrim përkatës në drejtim të kërkuar të njoftohen dhe të thirren, që ka qenë në përputhje me gjetjet në lëndën Eftimov.102 harmonizimit të ndarjes së drejtësisë të gjykatave vendase me praktikën e GJEDNJ-së, kështu Përveç kësaj, Gjykata Supreme ka miratuar edhe shumë aktgjykime me të cilat i ka anuluar që në të ardhmen në kohë të duhur do të parandalohen shkeljet e ngjashme të Konventës të aktgjykimet e gjykatave të apelit për shkak të shkeljes së parimit të barazisë së armëve, karakterit përsëritës.104 në drejtim të identifikimit të praktikës gjyqësore vendase dhe zbatimit konsekuent të këtij parimi.103

Përmbledhje

Edhe përkundër asaj se ndryshimet e theksuara në praktikën e gjykatës më të lartë në shtet mund të kenë rëndësi jashtëzakonisht të madhe për implementimin konsekuent të standardeve të Konventës në nivel kombëtar, në mënyrë plotësuese mund të rekomandohet që një orë e më 104 Rekomandim të ngjashëm në drejtim të miratimit të qëndrimit/opinionit të Gjykatës Supreme në lidhje me 98 Sipas Planit të veprimit nga viti 2015 dhe paragrafit 25 të Planit të veprimit nga viti 2020 detyrimin e gjykatave më të larta gjatë mbajtjes së mbledhjes në të cilën vendoset për ankesën ose mjetin e 99 jashtëzakonshëm juridik në rastin kur thirret prokurorit, të thirret edhe i pandehuri, me qëllim të respektimit Siç është potencuar në Planin e veprimit nga viti 2015. të parimit të barazisë së armëve, që është përfshirë edhe në konkluzionet e miratuara në mbledhjen e tetë, të 100 katërmbëdhjetë dhe të pesëmbëdhjetë të Komisionit Ndërinstitucional, të mbajtura në vitin 2015 dhe 2018. Shteti e arsyeton mosmiratimin e tyre me krizën politike e cila zgjati deri në fund të gjysmë vjetorit të parë të vitit 2017 dhe me mosfunksionimin e Dhomës Ligjvënëse, me ç’rast edhe pse ka pasur një “relaksim” të Për fat të keq, këto konkluzione nuk u implementuan. Për më shumë detaje shih konkluzionet përkatëse që bllokimit të procesit ligjvënës, përmes formimit të grupit të ri të punës në Ministrinë e Drejtësisë, i cili punon janë në dispozicion në në hartimin e LPP-së së re, megjithatë ky proces përsëri u ndërpre duke e pasur parasysh pandeminë e Kovid-19 https://biroescp.gov.mk/%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%86%D0%B8- dhe gjendjen e shpallur të jashtëzakonshme më 18 mars të vitit 2020 (paragrafët 26 – 28 të Planit të veprimit %D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B8/. Nga ana tjetër, nga viti 2020). Komisioni Ndërinstitucional e vuri në dukje nevojën e dialogut midis Gjykatës Supreme dhe gjykatave të 101 Paragrafi 28 i Planit të veprimit nga viti 2020 apelit në lidhje me mënyrën e veprimit të gjykatave më të ulëta konform kërkesave të KEDNJ-së në lëndët 102 Nasteska dhe Atanasov. Shih: Konkluzionet e miratuara në mbledhjen e tretë të Komisionit Ndërinstitucional Paragrafët 30 – 34 të Planit të veprimit nga viti 2020 për Ekzekutimin e Vendimeve të GJEDNJ-së, mbajtur më datë 17.6.2013 103 Paragrafi 35 i Planit të veprimit nga viti 2020 (http://biroescp.gov.mk/wp-content/uploads/2016/12/3.pdf).

38 39  Mesazhet e Strasburgut për Shkupin – udhërrëfyes për masat e përgjithshme lidhur me ekzekutimin e aktgjykimeve të gjykatës evropiane të të drejtave të njeriut sa u përket lëndëve të Maqedonisë së Veriut II. ANALIZA E STATUSIT TË EKZEKUTIMIT TË LËNDËVE NË MBIKËQYRJE TË KOMITETITTË MINISTRAVE

GRUPI I LËNDËVE ATANASOV (Nr. 2)105 të provave tjera të drejtpërdrejta, të cilat kanë qenë të rëndësishme për përcaktimin e fakteve, ka çuar në kufizimin e të drejtave të tij për mbrojtje, në mënyrë e cila ka qenë Gjetjet e GJEDNJ-së inkompatibile me garancitë për gjykim të drejtë të përcaktuara në nenin 6 (paragrafi 47).

Këto lëndë kanë të bëjnë me shkeljet e të drejtës së aplikantëve për gjykim të drejtë të Në lëndën Papadakis, prova kundër aplikantit përbëhet nga dëshmia e dëshmitarit, i cili nenit 6 paragrafi 1 dhe/ose paragrafit 3 pika g) të KEDNJ-së, meqë atyre nuk u është lejuar është përfshirë si agjent i kamufluar në operacionin e kontrabandës me drogë, edhe pse të mbajnë seancë dëgjimore me dëshmitarët të cilët kanë dhënë deklarime kundër tyre në nuk ka qenë i vetmi, megjithatë, ajo ka qenë provë vendimtare për dënimin e aplikantit procedurën penale madje as me dëshmitarët në mbrojtje të tyre. (paragrafi 88). Aplikantit dhe përfaqësuesve të tij ligjorë nuk u është lejuar në asnjë moment gjatë procedurës ta konfrontojnë dëshmitarin dhe në mënyrë të drejtpërdrejtë Konkretisht, në lëndën Atanasov (nr. 2), ndëshkimi penal i aplikantit për shpifje të bërë t’i parashtrojnë pyetje (paragrafi 92). Aq më tepër, afati i përcaktuar prej një ore nga ana përmes një artikulli të publikuar në revistën javore, kryesisht bazohet mbi letrën që i është e trupit gjykues për t’i parashtruar pyetje dëshmitarit, nga GJEDNJ-ja konsiderohet si dërguar drejtorit të gazetës, e cila është lexuar në seancë para trupit gjykues, pasi që ai nuk joadekuat. Një gjë e këtillë aplikantin e ka vënë në pozitë në të cilën ai në mënyrë efektive pati sukses ta sigurojë prezencën e gazetarit dhe të kryeredaktorit të gazetës, si dëshmitarë ka qenë i privuar nga mundësia reale që ta kontestojë sigurinë e provës vendimtare të propozuar nga aplikanti. Gjykata e Apelit, nuk i është përgjigjur pretendimeve ankimore kundër tij (paragrafi 94). Së këtejmi, nuk ka pasur as faktorë adekuatë kundër-balancues, të aplikantit se atij i është pamundësuar e drejta e pyetjeve të kryqëzuara ndaj drejtorit as garanci të fuqishme të procesit, të cilat do të mundësonin një vlerësim të drejtë dhe të gazetës, si dëshmitar i vetëm kundër tij. Në mungesë të ndonjë sqarimi nga gjykatat ligjor të sigurisë së provave të prezantuara nga dëshmitari i mbrojtur, ndërsa kufizimet të vendase, GJEDNJ-ja nuk është e mendimit se kanë ekzistuar rrethana të veçanta të cilat cilat në rrethanat në fjalë kanë ndikuar mbi realizimin e të drejtave të mbrojtjes kanë qenë e kanë justifikuar lëshimin e gjykatave vendase që ta sigurojnë prezencën e tij në seancë në kundërshtim me garancitë për gjykim të drejtë (paragrafi 95). (paragrafi 36). Si rezultat i kësaj, aplikanti është dënuar në bazë të provave, ndërkaq sa u përket të njëjtave të drejtat e tij të mbrojtjes në masë të konsiderueshme kanë qenë të Në lëndën Dushko Ivanovski, shkelja e të drejtës së gjykimit të ndershëm ka të bëjë me kufizuara (paragrafi 37). refuzimin e gjykatave vendase të mbajnë seancë dëgjimore me dëshmitarët e mbrojtjes dhe të pranojnë, si provë, ekspertizën alternative (paragrafi 61). Aplikanti është dënuar Në lëndën Trampevski, dëshmitë e emigrantëve të dhëna para gjyqtarit hetues është për kontrabandë me drogë në bazë të raporteve të ekspertëve të Byrosë për Hetime evidente se kanë pasur rëndësi të caktuar dhe pa të njëjtat në masë të konsiderueshme Kriminalistike pranë MPB-së, për të cilat është vlerësuar se kanë qenë të paanshme, do të zvogëloheshin mundësitë për dënimin e aplikantit për kontrabandë me emigrantë, ndërkaq ai nuk ka pasur mundësi t’i përgënjeshtrojë të njëjtat si prova të prezantuara ndërsa gjykatat vendase në masë të madhe janë mbështetur mbi këto prova me qëllim që nga prokurori publik, madje nuk ka pasur kurrfarë mundësie për mbrojtje aktive përmes ta konstatojnë fajin e tij (paragrafi 47). Ajo që aplikanti ka qenë në pozitë t’i përgënjeshtrojë thirrjes së dëshmitarëve në mbrojtje të tij ose për nxjerrje të provave të tjera (paragrafi ose t’i hedhë poshtë dëshmitë e emigrantëve, me atë që edhe vet do të jepte dëshmi 59). Me këtë është krijuar çekuilibër midis mbrojtjes dhe prokurorisë dhe është shkelur ose do t’u shtronte pyetje dëshmitarëve të tjerë, nuk mund të konsiderohet si faktor i parimi i barazisë së armëve midis palëve (paragrafi 60). mjaftueshëm kundër balancues me të cilin do të kompensohet handikapi i mbrojtjes së tij. Në mënyrë konsekuente me këtë, aplikanti nuk ka pasur mundësi ta testojë vërtetësinë Në lëndën Smiçkovski, gjykatat vendase e dënuan aplikantin për shkaktimin e lëndimit dhe sigurinë e provave të prodhuara nga emigrantët përmes pyetjeve të kryqëzuara, edhe të rëndë trupor, pasi që ata i refuzuan të gjitha kërkesat e mbrojtjes, dhe veçanërisht krahas faktit se ato kanë qenë prova e vetme e drejtpërdrejtë kundër tij (paragrafi 49). kërkesën që t’i parashtrohen disa pyetje dëshmitarit, në ndërkohë pa dhënë arsyetime relevante për një gjë të këtillë, ndërkaq nga ana tjetër, janë pranuar të gjitha argumentet Në lëndën Iljazi, gjykatat vendase e kanë dënuar aplikantin për kontrabandë me drogë, dhe provat e prokurorisë. Me këtë, sipas GJEDNJ-së, trupi gjykues ka krijuar përparësi të pasi që e kanë refuzuar kërkesën për mbajtjen e seancës dëgjimore me dëshmitarët, padrejtë në favor të prokurorisë, ndërsa aplikantin e ka privuar nga mundësia praktike në të cilët kanë qenë relevantë për materien e lëndës së akuzës, dhe të cilët në mënyrë mënyrë efektive t’i kontestojë akuzat kundër tij (paragrafi 38). të qëndrueshme kanë pasur mundësi ta përforcojnë pozitën e mbrojtjes (paragrafi 44). Refuzimi i këtillë që të mbahet seancë dëgjimore me dëshmitarët e mbrojtjes, në mungesë Në lëndën Asani, aplikantët janë dënuar për vrasje në bazë të dëshmisë inkriminuese të dhënë gjatë hetimit nga dëshmitari kryesor, të cilin ata dhe avokatët e tyre nuk kanë pasur mundësi ta konfrontojnë, përkatësisht t’i parashtrojnë pyetje. Nga ana tjetër, dy 105 Ky grup përbëhet nga dhjetë lëndë: Atanasov (nr. 2), nr. 41188/06, aktgjykim nga 19 prilli i vitit 2011; Trampevski, dëshmitarë të cilëve u është dhënë statusi i dëshmitarëve anonimë (të mbrojtur) për shkak nr. 4570/07, aktgjykim nga 10 korriku i vitit 2012 Ilazi, nr. 56539/08, aktgjykim nga 3 tetori i vitit 2013; Papadakis, të frikës për sigurinë e tyre, aplikantët i kanë identifikuar si kryerës, por ekipit të mbrojtjes nr. 50254/07, aktgjykim nga 26 shkurti i vitit 2013; Dushko Ivanovski, nr. 10718/05, aktgjykim nga 24 prilli i i është lejuar që atyre t’u parashtrojnë vetëm pyetje me shkrim gjatë procesit të gjykimit. vitit 2014; Sminçkovski, nr. 15477/14, aktgjykim nga 5 korriku i vitit 2018; Asani, nr. 27962/10, aktgjykim nga 1 shkurti i vitit 2018; Ziberi, nr. 2166/15, aktgjykim nga 6 qershori i vitit 2019; Boshkoski, nr. 71034/13, aktgjykim nga 4 qershori i vitit 2020; Janevski, nr. 30259/15, aktgjykim nga 19 nëntori i vitit 2020.

40 41  Mesazhet e Strasburgut për Shkupin – udhërrëfyes për masat e përgjithshme lidhur me ekzekutimin e aktgjykimeve të gjykatës evropiane të të drejtave të njeriut sa u përket lëndëve të Maqedonisë së Veriut II. ANALIZA E STATUSIT TË EKZEKUTIMIT TË LËNDËVE NË MBIKËQYRJE TË KOMITETITTË MINISTRAVE

Në lëndën Ziberi, edhe pse aplikanti është dënuar për vrasje në bazë të dëshmisë së tij, ndërsa pranimi i tyre si prova ka pasur mundësi ta ngarkojë mbrojtjen e aplikantit dëshmitarit që e ka dhënë para gjyqtarit hetues, të cilit aplikanti nuk ka pasur mundësi (paragrafi 33), ai nuk ka pasur mundësi që t’i testojë ose vlerësojë të njëjtat. Një mundësi t’i parashtrojë pyetje të kryqëzuara, nuk ka pasur indikatorë se gjykatat vendase i kanë të këtillë nuk kanë pasur as shumica e anëtarëve të përbërjes së fundit të Kolegjit gjyqësor shqyrtuar provat e atilla të pa testuara (të pakontrolluara) me ndonjë kujdes të veçantë në situatë kur vetëm kryetari i Kolegjit gjyqësor, i cili e ka miratuar aktgjykimin, ka qenë (paragrafi 39). edhe anëtar i Kolegjit, i cili në të vërtetë, i ka dëgjuar dëshmitë e dëshmitarëve, dhe së këtejmi, vetëm ai ka mundur mirëfilli t’i vlerësojë këto prova, si dhe sjelljen e dëshmitarëve Në lëndën Boshkoski, aktgjykimi dënues/i fajësisë për ish-Ministrin e Ministrisë së Punëve të (paragrafi 35). Brendshme për keqpërdorimin e pozitës zyrtare dhe autorizimit, si dhe për keqpërdorimin e mjeteve për financimin e fushatës zgjedhore në cilësinë e liderit të partisë politike, është bazuar mbi dëshminë e dëshmitarit të rrezikuar, të cilit ky status i është dhënë për shkak të pretendimit të ekzistimit të vazhdueshëm të rrezikut mbi jetën, shëndetin Ekzekutimi i aktgjykimeve dhe integritetin e tij fizik. Së këtejmi, nuk është shqyrtuar nëse i pandehuri ose ata që kanë vepruar në emër të tij, janë kërcënuar ose kanë ndërmarrë veprime të tjera ndaj Në dy planet e veprimit në lidhje me këto lëndë të prezantuara nga ana e shtetit106, në dëshmitarit, madje nuk është nxjerrë as provë me të cilën do të mbështetej ekzistimi i mënyrë të qartë theksohet se shkeljet në këto lëndë janë rezultat i legjislacionit i cili nuk ka çfarëdo lloj kërcënimeve të adresuara tek dëshmitari ose familja e tij (paragrafi 42 – 43). Aq korresponduar me Konventën, meqë i njëjti nuk ka pasur dispozita të ngjashme me spektrin më tepër, ka munguar motivi i mirë për fshehjen/kamuflimin e identitetit të dëshmitarit e parimeve të “rregullit për provë të vetme dhe vendimtare” dhe prandaj, kjo mangësi u të rrezikuar nga mbrojtja, meqë ai dhe aplikanti janë njohur midis tyre, madje edhe janë ka mundësuar gjykatave vendase të aplikojnë kritere më pak të rrepta për lejueshmërinë e konsideruar si miq. provave.107

Edhe pse dëshmia e dëshmitarit nuk ka qenë prova “e vetme” ose “vendimtare”, asaj i është Nga informacionet e paraqitura deri te Komiteti i Ministrave, rezulton se deri më tani janë kushtuar rëndësi e veçantë për epilogun e procedurës, përkatësisht seanca dëgjimore e tij ndërmarrë vetëm hapa të pjesshëm në drejtim të ndryshimit të legjislacionit relevant në në hapësirë të veçantë, përmes video-lidhjes duke përdorur aparate të veçanta teknike të linjë me gjetjet e GJEDNJ-së në këto lëndë të cilat korrespondojnë me inkorporimin e vetëm cilat e ndryshojnë pamjen dhe zërin e tij, nga njëra anë, e ka pamundësuar mbrojtjen në aspektit të parë të “rregullit për provë të vetme dhe vendimtare” në kontekst të LPP-së mënyrë efikase ta vëzhgojë sjelljen e dëshmitarit gjatë seancës dëgjimore, me ç’rast në nga viti 2010. Me fjalë të tjera, atëherë në këtë ligj u inkorporuan dispozita përkatëse në situatë kur gjykatat vendase nuk i janë qasur me kujdes të veçantë dëshmisë së dëshmitarit nenin 231 paragrafi 2, si dhe në nenin 400 paragrafi 1, me të cilat në mënyrë eksplicite të rrezikuar, kjo ka rezultuar me shkelje të nenit 6 paragrafi 1 pika g) (paragrafët 44 – 48 parashikohet se “aktgjykimi nuk mund të bazohet vetëm në bazë të dëshmisë së dëshmitarit të të aktgjykimit). rrezikuar të siguruar përmes zbatimit të dispozitave për kamuflimin e identitetit ose pamjes së tij për shkak të mbrojtjes së tij dhe mbrojtjes së personave të afërt të tij”.108 Në mënyrë plotësuese, ajo që është specifike për këtë aktgjykim është shkelja e konstatuar e të drejtave të mbrojtjes së aplikantit për shkak të përjashtimit të publikut nga tri seanca, Megjithatë, në të dy planet e veprimit theksohet se planifikohet të ndërmerret edhe një pa pasur për një gjë të këtillë shkaqe/motive të arsyeshme për kamuflimin e identitetit të hap në drejtim të ndryshimeve të mëtutjeshme të legjislacionit, përmes të cilave do të dëshmitarit, të cilin e ka njohur mirë aplikanti, si dhe në audio dhe video regjistrimet nga përfshihet edhe pjesa e dytë e rregullit që ka të bëjë me “provën vendimtare”, kështu që takimet e tij me aplikantin, të cilat janë prezantuar si provë gjatë procesit gjyqësor dhe do të përcaktohet se dënimi nuk mund të bazohet në masë vendimtare ose vetëm mbi gjatë dëshmisë së tij, fytyra dhe zëri i janë ndryshuar, kështu që krahas këtyre masave nuk dëshminë e dhënë nga ana e dëshmitarit të rrezikuar.109 ka pasur nevojë që seancat të jenë të mbyllura për publikun (paragrafët 49 – 53). Siç u theksua paraprakisht gjatë analizës së ekzekutimit të aktgjykimit në lëndën Nasteska, Në lëndën Janevski, që është aktgjykimi i fundit i këtij grupi, thelbi i shkeljes ka të bëjë grupi i punës pranë Ministrisë së Drejtësisë tanimë një periudhë të gjatë kohore punon në me faktin se aplikanti është dënuar për mashtrim në bazë të dëshmive të dhëna nga katër dëshmitarë para gjyqtarit hetues, pa prezencën e aplikantit dhe as të prokurorit publik, ndërsa këto dëshmi më vonë vetëm janë lexuar gjatë gjykimit, pa u mbajtur 106 1250 meeting (8-10 March 2016) (DH), Updated action plan (19/02/2016), Communication from "The former seancë dëgjimore me dëshmitarët, ndërsa gjatë gjykimit nuk ka marrë pjesë aplikanti me Yugoslav Republic of Macedonia" concerning the case of Atanasov No. 2 against "The former Yugoslav Republic of Macedonia" (Application No. 41188/06), DH-DD(2016)207 dhe 1383rd meeting (29 September - 1 October arsyetimin se ai nuk ka qenë i disponueshëm për organet e ndjekjes, edhe pse ka qenë 2020) (DH), Action Plan (04/06/2020), Communication from North Macedonia concerning the group of cases në vuajtje të dënimit me burgim në institucion ndëshkues-korrektues. Elementi kryesor ATANASOV (No. 2) v. North Macedonia (Application No. 41188/06), DH-DD(2020)498 për konstatimin e shkeljes konsiston me atë që, edhe pse dëshmitë e katër dëshmitarëve, 107 Shih Planin e veprimit nga viti 2016 dhe paragrafin 32 të Planit të veprimit nga viti 2020. 108 të prezantuara si prova, kanë pasur rëndësi të konsiderueshme në përcaktimin e fajit të Shih Planin e veprimit nga viti 2016 dhe paragrafin 33 të Planit të veprimit nga viti 2020. 109 Sipas Planit të veprimit nga viti 2016 dhe paragrafit 35 të Planit të veprimit nga viti 2020

42 43  Mesazhet e Strasburgut për Shkupin – udhërrëfyes për masat e përgjithshme lidhur me ekzekutimin e aktgjykimeve të gjykatës evropiane të të drejtave të njeriut sa u përket lëndëve të Maqedonisë së Veriut II. ANALIZA E STATUSIT TË EKZEKUTIMIT TË LËNDËVE NË MBIKËQYRJE TË KOMITETITTË MINISTRAVE

ndryshimin e Ligjit për Procedurën Penale, kështu që me të drejtë pritet që ndryshimet e Përfundimisht, duhet të shënohet edhe fakti se, kohëve të fundit, shtetit i janë dërguar këtilla të parashikohen dhe të miratohen nga Kuvendi deri në fund të vitit 2021.110 për prononcim një numër i papërfillshëm i aplikacioneve në të cilat është prekur e drejta e mbrojtjes për shkak të miratimit të aktgjykimit dënues/të fajësisë në bazë të dëshmive të dëshmitarëve, të cilat i pandehuri nuk ka pasur mundësi t’i dëgjojë gjatë procesit gjyqësor.112 Përmbledhje

Duke e pasur parasysh ngecjen shumëvjeçare në ekzekutimin e këtyre aktgjykimeve nga njëra anë, si dhe gjetjet e GJEDNJ-së të cilat e vënë në dukje shkeljen flagrante të standardeve të II.4. Lëndët në të cilat është konstatuar shkelja e nenit 8 të Konventës Konventës nga ana tjetër, edhe për sa i përket këtij grupi të lëndëve do të vlenin udhëzimet (e drejta e respektimit të jetës private dhe familjare) e njëjta si edhe për lëndët e grupit të Nasteska. Me fjalë të tjera, rekomandohet përshpejtimi i aktiviteteve të Ministrisë së Drejtësisë, si dhe të Kuvendit në drejtim të miratimit sa më të shpejtë të LPP-së së re. GRUPI I LËNDËVE MITOVI113

Njëkohësisht, krahas masave të përgjithshme kryesore për implementimin e këtyre Gjetjet e GJEDNJ-së aktgjykimeve të cilat kryesisht janë të karakterit legjislativ, mund të mendohet edhe për ndryshimin eventual të praktikës gjyqësore dhe komunikimin e saj me Komitetin e Ministrave Të dy lëndët e grupit të udhëhequr nga Mitovi kanë të bëjnë me detyrimin pozitiv të shtetit përmes theksimit të shembujve përkatës të mirë, me ç’rast në raste të ngjashme është ta sigurojë gëzimin pa pengesa të të drejtës së prindërve, gjysheve dhe gjyshërve për vepruar në mënyrë e cila është në përputhje me standardet e jurisprudencës së GJEDNJ-së. respektimin e jetës së tyre familjare në përputhje me nenin 8 të KEDNJ-së, përmes realizimit të relacioneve të drejtpërdrejta me fëmijët e tyre, përkatësisht me nipërit e tyre. Ato kanë të Në mënyrë plotësuese, në lidhje me ndryshimet e praktikës gjyqësore, shteti mund të bëjnë me gjendje të shkaktuara nga divorci, përkatësisht bashkësia jashtëmartesore. mendojë edhe në drejtim të mbështetjes së instrumenteve të cilat mund të kenë funksion parandalues, siç është për shembull, shqyrtimi i mundësisë për miratimin e qëndrimit/ Në këto lëndë janë konstatuar shkelje të Konventës si rezultat i lëshimeve të autoriteteve që qëndrimeve përkatëse të Gjykatës Supreme, përmes të cilave do të prononcohet në lidhje të ndërmarrin angazhime adekuate dhe efektive që ta zbatojnë të drejtën e aplikantëve nga me çështjen e seancës dëgjimore të dëshmitarëve dhe përjashtimin e publikut në rast të neni 8 (paragrafi 65 i aktgjykimit Mitovi dhe paragrafi 43 i aktgjykimit Olluri), përkatësisht që seancës dëgjimore të dëshmitarit të rrezikuar, me ç’rast do të prezantohen pikëpamjet t’i realizojnë aktvendimet konkrete të Qendrës për Punë Sociale për kontakt me fëmijët e relevante të GJEDNJ-së. Për më tepër, Komisioni Ndërinstitucional në këtë drejtim tanimë i tyre, përkatësisht me nipërit e tyre (në tekstin në vijim: “QPS”, “Qendra”). ka dërguar rekomandim Gjykatës Supreme.111 Njëkohësisht këto lëndë kanë të bëjnë edhe me mungesën e mjetit efektiv juridik për Përndryshe, shkelja e konstatuar e parimit të transparencës në procedurat penale në aplikantët, përmes të cilit do të mundësohet ekzekutimi i aktvendimeve të lartpërmendura lëndën Boshkoski mund të perceptohet edhe si rast i izoluar, meqë, me sa duket, bëhet administrative (shkelje të nenit 13 në kombinim me nenin 8). fjalë për lëndën e vetme para GJEDNJ-së kundër Maqedonisë së Veriut, në të cilën është problematizuar kjo çështje. Duke pasur parasysh faktin se nga aktgjykimi i GJEDNJ-së nuk Më për së afërmi, në lëndën Mitovi bëhet fjalë për pamundësimin e kontaktit të babait, i rezulton se shkelja e këtillë e Konventës ka ndodhur për shkak të normave joadekuate ligjore cili ka jetuar në Australi, gjyshes dhe gjyshit, me bijën e tyre, përkatësisht me mbesën e të kësaj materie, por nga veprimi i Gjykatës në lëndën konkrete, nuk do të duhej të pritet tyre, meqë është evident prolongimi sa i përket veprimit dhe vendimmarrjes ndaj kërkesave që e njëjta të aktualizohet në ndonjë aplikacion të radhës në Strasburg. Sipas kësaj, shteti të tyre që të realizojnë takim me fëmijën nga ana e QPS-së me kompetencë territoriale, konform vlerësimeve të tij në përputhje me parimin e subsidiaritetit, mund të konkludojë të cilës, për shembull, i janë nevojitur prej dy deri në pesë muaj që të vendosë lidhur me se nuk ka nevojë të ndërmerren masa plotësuese të përgjithshme për ekzekutimin e këtij kërkesat e babait. Mes tjerash, nuk janë ndërmarrë masa që të krijohen kushtet e nevojshme aktgjykimi, përveç aktiviteteve të nevojshme edukative për standardet e GJEDNJ-së, që duhet të pranohet nga Komiteti i Ministrave dhe në këtë mënyrë të mbyllet mbikëqyrja e saj. 112 Për shembull, njëra nga lëndët e paraqitura përfundoi si e palejueshme sipas vendimit të Komitetit të përbërë nga tre gjyqtarë me të cilin vendim konstatohet se pretendimet ankimore të specifikuara në lidhje me nenin 6 paragrafin 1 dhe nenin 6 paragrafin 3 pika g të KEDNJ-së janë të pabaza. Për më shumë detaje, shih Nikollov dhe Xhixhev kundër Republikës së Maqedonisë së Veriut, nr. 13545/16 dhe 13572/16, vendimi nga 3 marsi i vitit 2020. 110 Më shumë për shkaqet e zvarritjes së procesit të miratimit të LPP-së së re, shih paragrafët 35 – 38 të Planit të 113 Në këtë grup, krahas lëndës kryesore Mitovi, nr. 53565/13, aktgjykim nga 16 prilli i vitit 2015, bën pjesë edhe veprimit nga viti 2020. lënda Olluri, nr. 3368/18, aktgjykim nga 16 janari i vitit 2020. Për dallim nga aktgjykimi Mitovi të cilin e miratoi 111 Shih: Procesverbali i mbledhjes së 20-të të Komisionit Ndërinstitucional për Ekzekutimin e Vendimeve të Dhoma me shtatë gjyqtarë, lëndën Olluri e ka shqyrtuar Komiteti me tre gjyqtarë, meqë në këtë lëndë janë GJEDNJ-së, mbajtur më datë 20.5.2021 (https://biroescp.gov.mk/wp-content/uploads/2021/07/20-ta-mk.pdf) trajtuar çështje për të cilat tanimë nuk ekziston praktikë gjyqësore e cila është vendosur në lëndën Mitovi.

44 45  Mesazhet e Strasburgut për Shkupin – udhërrëfyes për masat e përgjithshme lidhur me ekzekutimin e aktgjykimeve të gjykatës evropiane të të drejtave të njeriut sa u përket lëndëve të Maqedonisë së Veriut II. ANALIZA E STATUSIT TË EKZEKUTIMIT TË LËNDËVE NË MBIKËQYRJE TË KOMITETITTË MINISTRAVE

për ekzekutimin e këtyre aktvendimeve, të cilat për këtë shkak kanë mbetur të parealizuara konsiderohet si mjet adekuat dhe efektiv për ekzekutimin e aktvendimit në fjalë, për t’u në periudhën kohore nga viti 2012 deri në vitin 2014, pavarësisht asaj se QPS-ja ishte: i) takuar në rastin e parë, përkatësisht për kujdestari në rastin e dytë. e vetëdijshme për sjelljen jo bashkëpunuese të nënës, të cilës pas divorcit ia kanë ndarë fëmijën në ruajtje dhe edukim dhe ii) kompetente të veprojë sipas iniciativës së vet. Gjykata konkludoi se autoritetet kanë bërë shkarje që të bëjnë çdo gjë që ka qenë në kompetencë të tyre, dhe që në mënyrë racionale mund të pritet nga ato për të siguruar interesin legjitim Ekzekutimi i aktgjykimeve të aplikantëve në zhvillimin dhe ruajtjen e lidhjes me fëmijën (paragrafi 64 i aktgjykimit).114 Këto aktgjykime zbulojnë mangësi serioze dhe sistematike në funksionimin e qendrave Në lëndën Olluri bëhet fjalë për mosekzekutimin në afat të gjatë kohor prej më shumë se tre për punë sociale, të cilat veçanërisht manifestohen, gjatë vendimmarrjes, por edhe vjet e tre muaj (midis vitit 2015 dhe vitit 2018) të aktvendimit përfundimtar dhe të formës gjatë (mos) ekzekutimit të vendimeve të tyre. Dështimi i institucioneve kompetente në së prerë nga QPS-ja me të cilin fëmija, vajzë jashtëmartesore, i është ndarë për ta ruajtur këto lëndë, tregon se ka nevojë për ndërhyrje përkatëse, si në drejtim të rregullimit më dhe edukuar nëna e saj, e cila paraqitet si aplikante para Gjykatës, përkundër tentativave të të saktë të legjislacionit, siç është për shembull, çështja e kompetencës së ekzekutimit saj të pasuksesshme për ekzekutimin administrativ të atij aktvendimi dhe dënimit penal të të aktvendimeve të miratuara në procedurë administrative, ashtu edhe për sa i përket babait për “marrjen e fëmijës”, si dhe dënimit të shqiptuar me burgim prej gjashtë muajsh, fuqizimit të institucioneve me qëllim të luftimit të tyre më efikas me rastet e këtilla dhe i cili ka mbetur i pa ekzekutuar. Përveç paraqitjes së kallëzimit penal kundër babait dhe zbatimin në kohë të duhur të aktvendimeve në fjalë. sigurimit të asistencës policore gjatë tentativës për ekzekutimin e aktvendimit për ruajtjen dhe edukimin që u dëshmua si e padobishme, QPS-ja ishte pasive në një periudhë të Nga shqyrtimi i përmbajtjes së planeve të veprimit të dorëzuara në KM115, rezulton se konsiderueshme kohore dhe nuk ndërmori aktivitete të rëndësishme, duke përfshirë këtu përveç angazhimeve të ndërmarra për sigurimin e takimeve të vazhdueshme midis edhe masa detyrimi, për zbatimin e aktvendimit. Në të vërtetë, kjo situatë në fund rezultoi aplikantëve dhe fëmijëve të tyre, përkatësisht nipërve të tyre, si mjet i veçantë për me modifikimin e aktvendimit për ruajtje dhe edukim në favor të babait (paragrafi 23). Në shmangien e shkeljeve në këto lëndë konkrete, nuk kanë munguar as aktivitetet për këtë aktgjykim vihen në dukje edhe vështirësitë gjatë bashkëpunimit midis qendrave të krijimin dhe zbatimin e masave të përgjithshme për implementimin e aktgjykimeve në ndryshme për punë sociale, si dhe atë se një QPS duhet të bashkëpunojë me qendra të tjera fjalë. Së këtejmi, shteti i ka pasur parasysh ndryshimet ligjore të cilat do të ishin po aq komunale për punë sociale me qëllim të ekzekutimit të aktvendimit nuk ka pasur mundësi t’i të rëndësishme, si për parandalimin e shkeljeve të ardhshme të nenit 8, ashtu edhe për justifikojë prolongimet e ekzekutimit (paragrafi 38). tejkalimin e problemit të mungesës së mjetit efektiv juridik sipas nenit 13.116

Shkelja e nenit 13 në kombinim me nenin 8 në lëndën Mitovi, është konstatuar pasi që Në këtë kuptim, janë më se të nevojshme ndryshimet e legjislacionit relevant vendor, Gjykata gjeti se ka ekzistuar paqartësi dhe deri në fund çështja ka mbetur e hapur, cili organ/ përmes ndryshimeve të Ligjit për Procedurën e Përgjithshme Administrative (LPPA) dhe autoritet ka qenë kompetent për ekzekutimin e aktvendimeve për takim, meqë kërkesat Ligjit për Familjen, në mënyrë që të sigurohet ekzekutim efikas i aktvendimeve të QPS-ve e babait (aplikanti i parë) adresuar QPS-së dhe Ministrisë së Drejtësisë për ekzekutimin për të drejtat e kontaktit të prindërve me fëmijët. Këto ndryshime janë në korrelacion me administrativ të aktvendimeve për kontakt (takim) nuk kanë dhënë rezultat, meqë edhe QPS- konstatimin e Gjykatës se sistemi i ekzekutimit administrativ të vendimeve të organeve/ ja edhe Ministria janë shpallur për jokompetente për veprim (paragrafi 74). Një paqartësi e autoriteteve të administratës i parashikuar në LPPA as që është iniciuar, dhe as që ka ngjashme në lidhje me kompetencën e ekzekutimit të aktvendimeve për ndarjen e fëmijës pasur dispozita të veçanta ligjore apo praktikë vendore në lidhje me atë se cili organ është ka ekzistuar edhe në lëndën Olluri. Duke pasur parasysh faktin se aktgjykimet e miratuara kompetent për ekzekutimin e aktvendimeve të Qendrës, ndërsa mekanizmi i ekzekutimit i dënuese/të fajësisë dhe dënimet e shqiptuara në procedurat penale kundër babait asnjëherë parashikuar me Ligjin për Ekzekutim, kryesisht ka të bëjë me ekzekutimin e aktgjykimeve nuk janë zbatuar për shkaqe të ndryshme, Gjykata konkludoi se në rrethanat e rastit konkret, gjyqësore ose me vendimet e organeve administrative që kanë të bëjnë me detyrimin aplikantja nuk ka pasur në dispozicion mjet efektiv juridik për pretendimin e saj ankimor material, e që nuk është rasti me vendimet e Qendrës për takime të cilat kanë të bëjnë me sipas nenit 8 (paragrafët 51 – 52). kërkesa jomonetare.117

Në të dy aktgjykimet, Gjykata ka nënvizuar se mekanizmi juridik-penal i cili është ngritur kundër nënës së fëmijës në aspektin e refuzimit të saj që t’i respektojë aktvendimet për 115 Shteti deri më tani ka paraqitur dy Plane të veprimit, në vitin 2017 dhe 2021. Njëri prej tyre ka të bëjë vetëm takim (Mitovi), përkatësisht kundër babait, tek i cili ka qenë fëmija (Olluri), nuk mund të me lëndën Mitovi (1288th meeting (June 2017) (DH), Action plan (29/05/2017), Communication from "the former Yugoslav Republic of Macedonia” concerning the case of MITOVI v. ”the former Yugoslav Republic of Macedonia” (Application No. 53565/13), DH-DD(2017)592), ndërsa Plani i dytë i veprimit ka të bëjë me të dyja lëndët (1398th 114 meeting (March 2021) (DH), Action Plan (29/01/2021), Communication from North Macedonia concerning the Në të vërtetë, si pasojë e pasivitetit të organeve kompetente, babai nuk ka pasur mundësi ta takojë bijën e tij gjatë case of MITOVI v. North Macedonia (Application No. 53565/13), DH-DD(2021)116). kohës së qëndrimit të tij të kufizuar në vend, midis muajit nëntor të vitit 2011 dhe tetor të vitit 2012, si dhe midis 116 muajit prill dhe shtator të vitit 2013, ndërsa gjyshja dhe gjyshi e kanë parë madje më 13 shkurt të vitit 2014 – një Paragrafi 45 i Planit të veprimit nga viti 2021 117 vit e katër muaj pasi kanë kërkuar nga QPS-ja që t’i përcaktojë të drejtat e tyre në lidhje me takimet (paragrafi 63). Paragrafi 72 në Mitovi dhe paragrafi 35 i Planit të veprimit nga viti 2021

46 47  Mesazhet e Strasburgut për Shkupin – udhërrëfyes për masat e përgjithshme lidhur me ekzekutimin e aktgjykimeve të gjykatës evropiane të të drejtave të njeriut sa u përket lëndëve të Maqedonisë së Veriut II. ANALIZA E STATUSIT TË EKZEKUTIMIT TË LËNDËVE NË MBIKËQYRJE TË KOMITETITTË MINISTRAVE

Me Ligjin e ri për Procedurën e Përgjithshme Administrative (LPPA), i cili hyri në fuqi më familjes, aktivitetet e ardhshme duhet plotësisht të fokusohen mbi miratimin e tyre, ndërsa 13 korrik të vitit 2016,118 duhet plotësisht të pastrohet dilema rreth asaj se e kujt është për këtë nevojitet përfshirje më e madhe e MPPS-së kompetente.122 kompetenca për ekzekutimin administrativ të aktvendimeve të qendrave për punë sociale për kontakt dhe takime. Së këtejmi, me nenin 130 në paragrafin 1 të LPPA-së së re, në Ajo që është akoma më e rëndësishme konsiston me nevojën e angazhimit më të madh drejt mënyrë të qartë është përcaktuar se kompetencën për zbatimin e ekzekutimit të detyrimeve fuqizimit të kapaciteteve institucionale të qendrave për punë sociale dhe të gjyqësorit që, jomonetare e zbaton organi publik i cili e ka miratuar aktin administrativ në shkallë të parë, mes tjerash, nënkupton edhe realizimin e aktiviteteve edukative, me qëllim të kuptimit të madje edhe kur akti është ndryshuar nga organi publik i shkallës së dytë ose nga Gjykata drejtë të standardeve të Konventës në lidhje me këtë problematikë.123 Së këtejmi, theks i Administrative. Paragrafi 2, e përcakton detyrimin e organit të administratës shtetërore veçantë duhet të vendoset mbi konceptin e interesit më të mirë të fëmijës, si parametër kompetent për punë të brendshme, t’i ofrojë ndihmë organit publik kompetent për zbatimin kryesor nga i cili do të udhëhiqen organet/autoritetet kompetente administrative dhe e ekzekutimit, me kërkesë të tij.119 gjyqësore gjatë veprimit të tyre në lëndë të ngjashme.

Njëherësh, me LPPA-në e re parashikohen edhe dënime monetare në lartësi prej gjysmës së Ndërhyrjet në praktikë bëhen akoma më relevante, nëse e marrim parasysh faktin se bruto-pagës mujore deri në dy bruto paga mesatare mujore vjetore të realizuara në shtet vetëm ndryshimi i modelit thellë të rrënjosur të veprimit mund t’i vë fund ciklit përsëritës gjatë vitit paraprak, në rast të mosekzekutimit të detyrimit jomonetar, i cili buron nga akti të shkeljeve të Konventës të natyrës së njëjtë. Në të vërtetë, konfirmim për rrezikun nga administrativ, siç është edhe aktvendimi për takime i QPS-së.120 miratimi i aktgjykimeve të reja në të cilat mund të konstatohen shkelje identike të së drejtës së jetës familjare, nëse nuk ndërpritet praktika e deritanishme, është edhe një lëndë që Megjithatë, është e paqartë nëse ndryshimet e këtilla do t’i arrijnë efektet e dëshiruara është dërguar për prononcim deri te Qeveria, në të cilën janë ngritur çështje të ngjashme si në kuptim të zbatimit më efikas të aktvendimeve për takime. Së këtejmi, do të ishte ato në lëndët Mitovi dhe Olluri.124 mirë që Ministria për Punë dhe Politikë Sociale (MPPS) dhe qendrat kompetente për punë sociale të prezantojnë të dhëna konkrete statistikore për zbatimin praktik të Marrë në përgjithësi, shteti në afat sa më të shkurtër duhet t’i qaset zbatimit të rekomandimeve këtyre dispozitave. kryesore të Këshillit të Evropës, duke përfshirë këtu edhe ato me të cilat ofrohen udhëzime për ndryshime të mundshme ligjore. Me fjalë të tjera, ai duhet veprimin e tij të ardhshëm sa i Nga ana tjetër, edhe pse shteti paralajmëroi se pas miratimit të aktgjykimit Mitovi janë përket implementimit të këtij grupi të aktgjykimeve ta harmonizojë me gjetjet e misionit të ndërmarrë veprime drejt miratimit të ndryshimeve të Ligjit për Familjen në lidhje me ekspertëve të Këshillit të Evropës dhe në mënyrë kthyese ta njoftojë Komitetin e Ministrave ekzekutimin e aktvendimeve të Qendrës, megjithatë, këto ndryshime deri më sot nuk janë se cilat rekomandime të tyre realisht dhe praktikisht janë të realizueshme, në cilën masë miratuar. Megjithatë, një hap pozitiv është ndërmarrë me atë që me kërkesë të Ministres dhe në cilën kornizë kohore mund të pritet zbatimi i tyre. Në të vërtetë, nga dinamika e së atëhershme të Drejtësisë dhe Ministres së atëhershme për Punë dhe Politikë Sociale, në ndryshimeve të bëra që do të pasonin nga masat e ndërmarra në këtë kuptim, do të varet gjysmën e dytë të vitit 2019 dhe në fillim të vitit 2020, u realizua bashkëpunim i suksesshëm edhe mbyllja përfundimtare e mbikëqyrjes mbi ekzekutimin e tyre. Përfundimisht, duhet të me Këshillin e Evropës në formë të ndihmës së ekspertëve dhe mbështetjes gjatë përpilimit merret parasysh se ekzekutimi shënon vonesa të mëdha, veçanërisht meqë nga miratimi i të analizës së detajuar, qëllimi i së cilës është vlerësimi i gjendjeve dhe formulimi i rekomandimeve përkatëse për avancimin e legjislacionit dhe praktikës kombëtare në drejtim 122 Që në vitin 2015, Komisioni Ndërinstitucional e detektoi nevojën që MPPS-ja ta shqyrtojë mundësinë për të ekzekutimit më të suksesshëm të aktgjykimeve në fjalë.121 ndryshimin e legjislacionit në drejtim të vendosjes së mekanizmit efikas juridik për ekzekutimin e drejtpërdrejtë të detyrueshëm të aktvendimeve të QPS-së, si dhe për përmirësimin e efikasitetit të mjetit juridik kundër aktvendimeve në fjalë, ndërsa kjo çështje sërish u aktualizua në vitin 2017. Shih: Konkluzionet e miratuara në mbledhjen e nëntë të Komisionit Ndërinstitucional për Ekzekutimin e Vendimeve të GJEDNJ-së, mbajtur më datë 29.6.2015 (http://biroescp.gov.mk/wp-content/uploads/2016/12/9.pdf) dhe Procesverbali nga mbledhja e Përmbledhje 13-të të Komisionit Ndërinstitucional për Ekzekutimin e Vendimeve të GJEDNJ-së, mbajtur më datë 25.10.2017 (http://biroescp.gov.mk/wp-content/uploads/2016/12/Записник-од-13та-седница-на-МК.pdf). 123 Për shembull, shteti duhet të bëjë përpjekje plotësuese për sigurimin e bashkëpunimit dhe mbështetjen nga Meqë procesi i përgjithshëm i ekzekutimit të lëndëve nga ky grup, i cili tani për tani është Këshilli i Evropës, jo vetëm sa i përket hartimit të Ligjit të ri për Familjen, por edhe për zbatimin e aktiviteteve pezulluar, në masë të madhe do të varet nga ndryshimet e nevojshme në legjislacionin e për fuqizimin e kapaciteteve institucionale dhe ngritjen e vetëdijes, për çka tanimë është dërguar një letër interesi më datë 20 shkurt të vitit 2020 (paragrafi 40 i Planit të veprimit nga viti 2021). 124 Aplikacioni në lëndën Nenad Filiq kundër Republikës së Maqedonisë së Veriut, nr. 45174/20, i paraqitur më 6 tetor 118 të vitit 2020, Qeverisë i është dërguar më datë 22 prill të vitit 2021, ka të bëjë me procedurën administrative Ligji për Procedurën e Përgjithshme Administrative (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 124/2015 nga data 23.7.2015) në të cilën aplikanti, shtetas kroat me vendbanim në Kroaci, ka kërkuar nga autoritetet maqedonase 119 Paragrafi 36 i Planit të veprimit nga viti 2021 t’ia rregullojnë të drejtat e tij që të takohet/shihet me vajzën e tij të mitur, e cila jeton me nënën e saj, e 120 cila i ka pamundësuar kontaktet e tij me të bijën. Procedura ka filluar në vitin 2017, me çka janë paraqitur Paragrafi 37 i Planit të veprimit nga viti 2021. Për më shumë detaje, shih nenin 133 paragrafët 1, 2 dhe 3 të probleme serioze me ekzekutimin e aktvendimeve për takime të miratuara nga QPS-ja. Aplikanti ka prezantuar Ligjit të ri për Procedurën e Përgjithshme Administrative. pretendime ankimore konform neneve 6, 8 dhe 13 të Konventës, përmes të cilëve e problematizon dështimin e 121 Paragrafi 39 i Planit të veprimit nga viti 2021 organeve kompetente që t’i mundësojnë kontakte të rregullta me të bijën.

48 49  Mesazhet e Strasburgut për Shkupin – udhërrëfyes për masat e përgjithshme lidhur me ekzekutimin e aktgjykimeve të gjykatës evropiane të të drejtave të njeriut sa u përket lëndëve të Maqedonisë së Veriut II. ANALIZA E STATUSIT TË EKZEKUTIMIT TË LËNDËVE NË MBIKËQYRJE TË KOMITETITTË MINISTRAVE

aktgjykimit të parë në këtë grup në rastin Mitovi ka kaluar një periudhë kohore më e gjatë Ekzekutimi i aktgjykimit se 5 (pesë) vjet.125 Duke pasur parasysh se kjo lëndë ishte nën mbikëqyrje të fuqizuar, është e kuptueshme që shteti brenda një periudhe relativisht të shkurtër paraqiti madje pesë Plane të veprimit me të cilat e njofton Komitetin e Ministrave për masat e ndërmarra ose të planifikuara në drejtim LËNDA X.126 të ekzekutimit të aktgjykimit në këtë lëndë.127 Së këtejmi, mund të vlerësohet se ai ishte mjaft aktiv për sa i përket ekzekutimit të këtij aktgjykimi dhe ka ndërmarrë mjaft përpjekje Gjetjet e GJEDNJ-së që të informojë në mënyrë të avancuar dhe në kohë të duhur për të gjitha risitë relevante që janë të rëndësishme për ekzekutimin. Ky aktivitet i tij në masë të madhe ka të bëjë edhe me Lënda ka të bëjë me shkeljen e të drejtës së aplikantit, person transgjinor, për respektimin stimulimin e autoriteteve, i cili është rezultat i bashkëpunimit të vazhdueshëm me Këshillin e jetës së tij private sipas nenit 8, për shkak të mungesës së procedurave të shpejta, e Evropës në mënyrë që të përshpejtohet ekzekutimi i këtij aktgjykimi. transparente dhe të qasshme në legjislacionin kombëtar, të cilat do ta lejonin ndryshimin e seksit të shënuar të njerëzve transgjinorë në certifikatën e librit amë të të lindurve (paragrafi Është evidente se shkelja është rezultat i pasojës së drejtpërdrejtë të vakumit në rregullimin 70 i aktgjykimit). ligjor të materies në fjalë, por duke pasur parasysh edhe praktikën e keqe administrative që është aplikuar nga organet/autoritetet administrative, dhe para së gjithash nga Drejtoria për GJEDNJ-ja theksoi se korniza rregullatore kombëtare për njohjen juridike të gjinisë, ka lënë Udhëheqjen e Librave Amë. shumë çështje të rëndësishme të pazgjidhura, siç është për shembull, ekzistimi dhe natyra e çfarëdo lloj kërkese të cilën aplikanti duhet ta plotësojë me qëllim që shënjimi i tij i seksit/ Një gjë e këtillë konfirmohet edhe me faktin që edhe pas miratimit të aktgjykimit, aplikanti gjinisë të ndryshohet në evidencën zyrtare (paragrafi 69). Si rezultat i kësaj, aplikanti është është ballafaquar me një sërë vështirësish administrative. Me fjalë të tjera, Gjykata lënë në situatë të pasigurisë shqetësuese për sa i përket jetës së tij private dhe njohjes së Administrative miratoi aktgjykim me të cilin aktvendimin e DALA nga data 28 shkurt të vitit identitetit të tij (paragrafi 70) qysh në vitin 2011, kur ka paraqitur kërkesë në Drejtorinë 2018 e ka shpallur si të pavlefshëm, ndërsa Drejtorisë i ka dhënë udhëzime që ta ndërmarrë për Udhëheqjen e Librave Amë (DALA) për ndryshimin e shënjimit të tij të seksit/gjinisë në përgjegjësinë e kësaj lënde, t’i marrë parasysh gjetjet e Gjykatës dhe t’i nxjerrë të gjitha certifikatën e librit amë të të lindurve. provat e prezantuara nga aplikanti, ndërsa me iniciativë të Agjentit të Qeverisë, Qeveria mori vendim me udhëzime për DALA-n që të miratojë vendim meritor me të cilin do ta marr Aktgjykimi u miratua derisa procedura vendore për fitimin e shënjimit të ri të seksit/gjinisë, në konsideratë kërkesën e aplikantit edhe atë sa më shpejtë që është e mundur. Edhe krahas e cila ka filluar para më shumë se shtatë vjet, ka qenë akoma në rrjedhë e sipër para Gjykatës kësaj, DALA vazhdoi ta hedhë poshtë kërkesën e aplikantit për shkak të pretendimit për Administrative, pasi që Komisioni shtetëror si autoritet administrativ i shkallës së dytë, e jokompetencë, veçanërisht për shkak të vakumit të legjislacionit që e rregullon njohjen konfirmoi aktvendimin e DALA-s që ta hedhë poshtë kërkesën e aplikantit për shkak të juridike të seksit. Njëherësh, ajo i ka injoruar udhëzimet për veprimet e mëtutjeshme, pretendimit për jokompetencë të Drejtorisë për të vepruar (paragrafi 21). të dhëna nga Komisioni kompetent shtetëror i shkallës së dytë, i cili në fund në mënyrë meritore e ka trajtuar lëndën. Megjithatë, pasi që ky vendim u bë përfundimtar, DALA më 26 Për më tepër, paraprakisht kërkesa e aplikantit për korrigjimin e seksit/gjinisë dhe numrit tetor të vitit 2020 aplikantit i lëshoi certifikatë të re nga Libri Amë i të Lindurve ku ka qenë amë në certifikatën e Librit amë të të lindurve dy herë është refuzuar nga ana e DALA-s i shënuar shënjimi i ndryshuar i seksit/gjinisë dhe NUAQ-ja e re, ndërsa MPB-ja i ka lëshuar meqë “nuk i është lëshuar vërtetim nga organi kompetent me të cilin do të konfirmohet letërnjoftim të ri.128 fakti se seksi i aplikantit është ndryshuar” (sipas aktvendimit të parë nga 5 korriku i vitit 2011, paragrafi 10 i aktgjykimit të GJEDNJ-së), përkatësisht nuk ka pasur “provë me të cilën do të Së këtejmi, përveç plotësimit të vakumit juridik në legjislacionin ekzistues, rëndësi konstatohet gjendja faktike e cila e vë në dukje ndryshimin e gjinisë” (sipas aktvendimit të dytë nga 29 dhjetori i vitit 2014, paragrafi 17 i aktgjykimit të GJEDNJ-së), ndërsa kërkesa e këtillë njëherë është hedhur poshtë për shkak të pretendimit për jokompetencë të Drejtorisë 127 1362nd meeting (December 2019) (DH), Action plan (21/10/2019), Communication from North Macedonia (më 28 shkurt të vitit 2018, shih paragrafin 21 të aktgjykimit). concerning the case of X. v. North Macedonia (Application No. 29683/16), DH-DD(2019)1391; 1369th meeting (March 2020) (DH), Action plan (17/01/2020), Communication from North Macedonia concerning the case of X. v. North Macedonia (Application No. 29683/16), DH-DD(2020)47; 1369th meeting (March 2020) (DH), Action Plan (18/02/2020), Communication from North Macedonia concerning the case of X v. North Macedonia (Application No. 29683/16), DH-DD(2020)153; 1390th meeting (December 2020) (DH), Action Plan (27/10/2020), Communication from North Macedonia concerning the case of X v. North Macedonia (Application No. 29683/16), DH-DD(2020)959; 1419th meeting (December 2021) (DH), Action 125 Përndryshe, në mesin e shkaqeve për vonesë, theksohet kriza politike në periudhën kohore nga viti 2015 deri në Plan (29/09/2021), Communication from North Macedonia concerning the case of X v. North Macedonia vitin 2017, si dhe gjendja e jashtëzakonshme e shkaktuar nga pandemia e Kovid-19. (Application No. 29683/16), DH-DD(2021)968 128 126 X kundër Republikës së Maqedonisë së Veriut, nr. 29683/16, aktgjykim nga 17 janari i vitit 2019. Shih paragrafët 5 – 12 të Planit të veprimit nga 27 tetori 2020

50 51  Mesazhet e Strasburgut për Shkupin – udhërrëfyes për masat e përgjithshme lidhur me ekzekutimin e aktgjykimeve të gjykatës evropiane të të drejtave të njeriut sa u përket lëndëve të Maqedonisë së Veriut II. ANALIZA E STATUSIT TË EKZEKUTIMIT TË LËNDËVE NË MBIKËQYRJE TË KOMITETITTË MINISTRAVE

jashtëzakonisht të madhe për ekzekutimin e këtij aktgjykimi kanë edhe ndryshimet e Ô Theksohet përcaktimi i saktë i listës së dokumenteve të cilat duhet t’i bashkëngjiten praktikës administrative edhe pse tani për tani planet e veprimit të shtetit kryesisht kërkesës, duke përfshirë këtu edhe deklaratën e aplikantit për njohjen juridike të seksit fokusohen mbi ndërhyrjet e legjislacionit ndaj të cilave ka një qasje serioze. (neni 19-v paragrafi 2)

Nga ana e grupit të punës, i formuar pranë Ministrisë së Drejtësisë, është hartuar Propozim- Ô Janë parashikuar afate të sakta për veprim dhe vendimmarrje, brenda të cilave duhet të Ligji për ndryshimin edhe plotësimin e Ligjit për Evidencën Amë. Në momentin e mbylljes miratohet aktvendimi për hedhjen poshtë, pranimin ose refuzimin e kërkesës për njohjen së kësaj Analize, ai ishte në procedurë parlamentare dhe i njëjti u paraqit në Kuvend më datë juridike të seksit, përkatësisht në rast të miratimit të aktvendimit për njohje juridike të 6 maj të vitit 2021.129 seksit – afati brenda të cilit DALA duhet t’i bëjë ndryshimet e të dhënave të seksit në Librin e Amë të të Lindurve dhe të njëjtat t’ia dërgojë MPB-së për anulimin e numrit amë Propozuesi i autorizuar i ndryshimeve nënvizon se gjatë përpilimit të tyre është marrë në (neni 19-g, 19-d dhe 19-gj). konsideratë nevoja për tejkalimin e vakumit juridik dhe pasigurisë juridike për personat transgjinorë, e që mund të shihet në miratimin e vendimeve të njëanshme, madje edhe Është me rëndësi edhe ajo që me propozim ndryshimet ligjore nuk lejohet këqyrje në plotësisht në kundërshtim nga ana e institucioneve kompetente në situata të njëjta apo të regjistrimin e librave amë të të lindurve të personave të cilët e kanë ndryshuar seksin (neni ngjashme. Njëherësh, me to plotësohet edhe detyrimi i shtetit që t’i implementojë detyrimet 19-е), ndërkaq parashikohet detyrimi për hartimin e raportit vjetor nga ana e Drejtorisë dhe e marra ndërkombëtare, të vendosura përmes standardeve të organeve dhe mekanizmave të njëjtin duhet ta paraqesë për miratim në Qeveri, me ç’rast ai përmban të dhëna për për të drejtat e njeriut pranë Organizatës së Kombeve të Bashkuara, Këshillit të Evropës, si zbatimin e dispozitave për njohjen juridike të seksit me pasqyrën e numrit të përgjithshëm dhe “Parimet e Yogyakartës plus 10“. të personave të cilët kanë paraqitur kërkesë për njohje juridike të seksit, të cilëve u është hedhur poshtë ose refuzuar kërkesa dhe për të cilët është miratuar aktvendim për njohjen Me qëllim që të ndryshohet fakti se sistemi juridik i Republikës së Maqedonisë së Veriut është juridike të seksit, si dhe rekomandime për tejkalimin e vështirësive të konstatuara gjatë njëri nga dhjetë sistemet në Këshillin e Evropës ku nuk është në dispozicion njohja juridike zbatimit të këtyre dispozitave (neni 19-zh). Mund të konsiderohet se kjo zgjidhje ligjore duhet e seksit130, me ndryshimet inkorporohen përkufizime për seksin, gjininë dhe identitetin të sigurojë zbatim konsekuent dhe efikas të kornizës së re ligjore dhe t’i parandalojë shkeljet gjinor,131 ndërsa materia për njohjen juridike të seksit rregullohet në kapitullin e ri IV-А e ardhshme të nenit 8 të Konventës, të ngjashme me shkeljet e konstatuara në aktgjykimin Х. “Njohja juridike e seksit”, i cili është shtuar në ligj.

Mes tjerash, në ndryshimet e propozuara ligjore përcaktohet si vijon: Përmbledhje Ô çdo qytetar i cili ka mbushur moshën 18 vjeçare, i cili ka zotësi për të vepruar dhe i cili nuk është i martuar, ka të drejtë për njohjen juridike të seksit në procedurë të rregulluar me Sa u përket masave të përgjithshme të ekzekutimit, në Vendimin e fundit të Komitetit këtë ligj, në të cilën mund ta ndryshojë shenjën e seksit në evidencën amë dhe në këtë të Ministrave, të miratuar pas shqyrtimit të kësaj lënde në kuadër të takimit të tij DH të mënyrë njihet identiteti gjinor, me ç’rast seksi do të njihet në të gjitha fushat e realizimit të mbajtur në mars të vitit 2020, theksohet nevoja e miratimit të kornizës së qartë juridike, të drejtave dhe detyrimeve të qytetarëve, në procedurë të përcaktuar me ligj (neni 19-a) e cila do t’i rregullojë kushtet dhe procedurat e njohjes juridike të gjinisë si përgjigje ndaj gjetjeve të Gjykatës.132 KM-ja i stimulon autoritetet ta hartojnë dhe miratojnë legjislacionin Ô organi kompetent për veprim është Drejtoria për Udhëheqjen e Librave Amë, të cilës i e nevojshëm në linjë me standardet e Këshillit të Evropës, veçanërisht me Rekomandimin paraqitet kërkesa për njohjen juridike të seksit (neni 19-b paragrafi 1) e Komitetit të Ministrave CM/Rec(2010) 5 për masat, me qëllim që të luftohet diskriminimi në bazë të orientimit seksual dhe identitetit gjinor. Njëherësh, ai e përshëndet planin Ô “Në procedurën e njohjes juridike të seksit nuk do të kërkohet paraqitja e provave për ndërhyrje e aktiviteteve (roadmap) të hartuar në bashkëpunim të ngushtë me Këshillin e Evropës kirurgjike për rivendosjen e plotë ose të pjesshme të gjenitaleve, terapisë hormonale ose trajtimit në drejtim të miratimit të ligjit me të cilin rregullohet njohja e seksit, së këtejmi duke e tjetër psikiatrik, psikologjik ose mjekësor të parashtruesit të kërkesës” (neni 19-b paragrafi 2) përcaktuar edhe afatin deri në fund të vitit 2020, në të cilin autoritetet duhet ta sigurojnë miratimin e legjislacionit të ri.133

Ekzekutimi i aktgjykimit Х vë në dukje se mbështetja nga Këshilli i Evropës përmes 129 Paragrafi 21 i Planit të veprimit të fundit nga 29 shtatori i vitit 2021 ekspertizës së tij dhe ndarjes së përvojave krahasuese evropiane dhe praktikave të mira, 130 Për më shumë detaje, shih: Ministria e Drejtësisë, Propozim-ligji për ndryshimin dhe plotësimin e Ligjit për Evidencën Amë, prill 2021, faqe 3, në dispozicion në: https://ener.gov.mk/Default.aspx?item=pub_regulation&subitem=view_ 132 reg_detail&itemid=51477 1369th meeting, 3-5 March 2020 (DH), H46-18 X. v. North Macedonia (Application No. 29683/16), Supervision of 131 Përkufizimet e këtyre nocioneve, si dhe i njohjes juridike të gjinisë, janë përfshirë në katër pika të reja 6, 7, 8 the execution of the European Court’s judgments, CM/Del/Dec(2020)1369/H46-18, 5 March 2020, pika 4 133 dhe 9 të nenit 1 të Ligjit. Pika 5 dhe 6

52 53  Mesazhet e Strasburgut për Shkupin – udhërrëfyes për masat e përgjithshme lidhur me ekzekutimin e aktgjykimeve të gjykatës evropiane të të drejtave të njeriut sa u përket lëndëve të Maqedonisë së Veriut II. ANALIZA E STATUSIT TË EKZEKUTIMIT TË LËNDËVE NË MBIKËQYRJE TË KOMITETITTË MINISTRAVE

mund të kontribuojnë në arritjen e kompatibilitetit të zgjidhjeve vendore ligjore dhe korniza legjislative, duhet të sigurohet edhe qasje sistematike për braktisjen e praktikës së praktikës administrative me standardet e Këshillit të Evropës, si dhe në mënyrë efektive të deritanishme të veprimit. zbatohen aktgjykimet e Gjykatës. Rezultat konkret i këtij bashkëpunimi janë ndryshimet dhe plotësimet e propozuara të Ligjit për Evidencën Amë. Në këtë kuptim, rëndësi jashtëzakonisht të madhe do të ketë edhe fuqizimi i kapaciteteve për t’i kuptuar në mënyrë të drejtë standardet e Konventës në këtë fushë nga të gjitha Mesa duket, me këto ndryshime në mënyrë të saktë përcaktohet organi/autoriteti kompetent, institucionet të cilat në mënyrë të drejtpërdrejtë janë të përfshira në procedurën e rrjedha e procedurës sipas kërkesës së parashtruar dhe dokumentacioni i nevojshëm për përgjithshme të njohjes juridike të identitetit gjinor, dhe fillimisht të Drejtorisë për paraqitjen e kërkesës për njohjen juridike të seksit, me çka plotësohet një vakum esencial Udhëheqjen e Librave Amë, por edhe të Komisionit Kompetent Shtetëror të Shkallës së Dytë juridik, procedura në fjalë bëhet plotësisht transparente dhe e qartë, ndërsa njëherësh dhe të gjykatave administrative. Megjithatë, shteti duhet ta monitorojë punën dhe veprimet eliminohet mundësia e arbitraritetit dhe zvarritjes së panevojshme gjatë procedimit të e tyre në këtë lloj të rasteve dhe në një periudhë të caktuar kohore, të prezantojë të dhëna organeve/autoriteteve kompetente shtetërore. konkrete për shkallën e zbatimit praktik të zgjidhjeve të propozuara ligjore dhe nevojën për ndryshime eventuale të legjislacionit apo të praktikës, në bazë të “leksioneve të mësuara”. Së këtejmi, miratimi i kornizës së re juridike me të cilën inkorporohen procedura të shpejta, transparente dhe të disponueshme për njohjen juridike të seksit në përputhje me nenin 8 të Konventës dhe praktikën gjyqësore të Gjykatës, do të jetë një hap i rëndësishëm drejt përfundimit të suksesshëm të realizimit të masave të përgjithshme për ekzekutimin e LËNDA TRAJKOVSKI DHE ÇIPOVSKI138 aktgjykimit.134 Akoma më e rëndësishme është ajo se korniza e këtillë juridike do të ketë mundësi në të ardhmen t’i parandalojë shkeljet e ngjashme të KEDNJ-së. Gjetjet e GJEDNJ-së

Ky proces është zhvilluar me shmangie të caktuara nga korniza eparashikuar kohore, në Lënda ka të bëjë me shkeljen e nenit 8 të KEDNJ-së, e cila ka të bëjë me ndërhyrjen e përputhje me impenjimin e Qeverisë të shprehur para Komitetit të Ministrave që ndryshimet paarsyeshme në të drejtën e aplikantëve për respektimin e jetës së tyre private, duke ligjore të finalizohen nga Qeveria dhe të dërgohen për miratim në Kuvend, më herët deri pasur parasysh mbajtjen e pakufizuar të mostrave të ADN-së që u janë marrë në kuadër në fund të vitit 2020.135 Për këtë shkak, fillimisht duhet të miratohen ndryshimet ligjore në të procedurës penale të ngritur kundër tyre në vitin 2009 dhe 2010, me ç’rast dënimi i procedurë parlamentare, dhe pastaj të miratohen akte nënligjore të parashikuara me këtë aplikantit të parë është bazuar në profilin e tij të ADN-së. propozim ligj në afat prej 30 ditësh nga dita e hyrjes së tij në fuqi,136 si dhe të harmonizohen ligjet për realizimin e të drejtës së njohjes juridike të gjinisë në të gjitha fushat në të cilat Drejtoria për Mbrojtjen e të Dhënave Personale i ka refuzuar parashtresat e tyre, në të realizohen të drejtat dhe detyrimet e qytetarëve me dispozitat e këtij ligji në afat prej dy cilat kanë pohuar se policia i ka shkelur të drejtat e tyre të privatësisë përmes marrjes dhe vitesh nga dita e hyrjes së tij në fuqi.137 mbajtjes së materialit të tyre të ADN-së (paragrafi 8 dhe 14 të aktgjykimit) me arsyetimin se policia është e autorizuar t’i grumbullojë, përpunojë dhe t’i ruajë të dhënat personale Edhe pse mund të konsiderohet se me aktivitetet e ndërmarra, të cilat kanë rezultuar në të individit kur ka ekzistuar dyshimi racional se ai ka kryer vepër penale (paragrafi 11), ndryshime përfundimtare të evidencës zyrtare, me sukses janë zbatuar masat individuale përkatësisht se policia ka vepruar në mënyrë të ligjshme (paragrafi 16). Paditë kundër për ekzekutimin e aktgjykimit, vet refuzimi i DALA-s që seriozisht t’i marrë parasysh gjetjet këtyre vendimeve të Drejtorisë kanë përfunduar pa sukses para gjykatave administrative. e GJEDNJ-së, si dhe fakti që madje edhe Agjenti i Qeverisë medoemos duhej ta mbështesë procesin e vendimmarrjes përmes adresimit të letrës deri te Komisioni Shtetëror i Shkallës Në procedurën para GJEDNJ-së, aplikantët kanë theksuar se vendi nuk posedon kornizë së Dytë, Gjykata Administrative dhe Gjykata e Lartë Administrative, me të cilën rekomandon ligjore me të cilën në mënyrë të qartë rregullohet: marrja, përdorimi, përpunimi, ruajtja që ato t’u përmbahen sugjerimeve të GJEDNJ-së në lëndë të ngjashme të cilat presin të dhe fshirja e materialit të ADN-së (paragrafi 10 dhe 37 të aktgjykimit). Ata janë ankuar zgjidhen para tyre, e vënë në dukje nevojën se përveç asaj që duhet të rrumbullakohet se qëllimet për shkak të të cilave mund të jenë marrë dhe ruajtur profilet e ADN-së janë formuluar shumë gjerësisht dhe se dispozitat relevante ligjore nuk kanë përcaktuar se sa gjatë mund të mbahet materiali i ADN-së sa u përket personave të dënuar. 134 Në të vërtetë, rëndësia e kësaj reforme juridike për avancimin e të drejtave të pjesëtarëve të komunitetit LGBTI, u përshëndet nga deputetët e Kuvendit, nga përfaqësuesit e Qeverisë, nga organizatat joqeveritare dhe nga Gjykata konsideron se marrja dhe ruajtja e informacioneve të ADN-së ka qenë në shërbim Këshilli i Evropës gjatë diskutimit - online në temën: “Zbatimi i aktgjykimit të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut X. Kundër Maqedonisë së Veriut dhe ndryshimet në Ligjin për Evidencën Amë”, mbajtur më 25 maj të të qëllimit legjitim për zbulimin dhe parandalimin e krimit (paragrafi 49 i aktgjykimit). vitit 2021. (Shih dhe paragrafin 35 të Plan të veprimit të fundit nga 29 shtatori i vitit 2021). 135 Paragrafi 21 i Planit të veprimit nga 27 tetori i vitit 2020 136 Neni 7 i Propozim ligjit për ndryshimin dhe plotësimin e Ligjit për Evidencën Amë 138 Trajkovski dhe Çipovski kundër Republikës së Maqedonisë së Veriut nr. 53205/13 dhe 63320/13, aktgjykim nga 13 137 Neni 9 i Propozim ligjit për ndryshimin dhe plotësimin e Ligjit për Evidencën Amë shkurti i vitit 2020

54 55  Mesazhet e Strasburgut për Shkupin – udhërrëfyes për masat e përgjithshme lidhur me ekzekutimin e aktgjykimeve të gjykatës evropiane të të drejtave të njeriut sa u përket lëndëve të Maqedonisë së Veriut II. ANALIZA E STATUSIT TË EKZEKUTIMIT TË LËNDËVE NË MBIKËQYRJE TË KOMITETITTË MINISTRAVE

Megjithatë, sa u përket mangësive të legjislacionit të atëhershëm, GJEDNJ-ja ka vërejtur relevante të ADN-së të cilat janë marrë nga aplikantët të asgjësohen.140 Megjithatë, këto masa se ai nuk e ka përcaktuar afatin kohor për ruajtjen e të dhënave të ADN-së së aplikantëve, si individuale për shmangien e shkeljeve të konstatuara vetvetiu kanë qenë të pamjaftueshme persona të pandehur. Fakti që sipas nenit 5 të Ligjit për Mbrojtjen e të Dhënave Personale, për parandalimin e shkeljeve të ngjashme në të ardhmen, nëse të njëjtat nuk shoqërohen i cili ka qenë në fuqi, ato kanë pasur mundësi të ruhen jo më gjatë se sa që është e me masa të përgjithshme përkatëse të cilat do t’i referohen legjislacionit, veçanërisht duke nevojshme që të plotësohen qëllimet për shkak të të cilave janë përpunuar të dhënat e pasur parasysh faktin se Gjykata ka vërejtur se korniza rregullatore për ruajtjen e materialit personale, ka pasur mundësi të jetë objekt i interpretimeve të ndryshme. Njëherësh, me të ADN-së nuk ka qenë shumë precize (paragrafi 48 i aktgjykimit). nenin 54 të ndryshimeve në Ligjin për Policinë, me të cilin është ndryshuar neni 70, është parashikuar se pas marrjes së mostrave të ADN-së nga aplikantët, ato ruhen përgjithmonë. Krahas neneve përkatëse të Ligjit të lartpërmendur për Mbrojtjen e të Dhënave Personale Në mungesë të korrelacionit të ruajtjes së këtillë me ndonjë afat të caktuar kohor, Gjykata dhe Ligjit për Policinë, kornizën juridike për grumbullimin dhe ruajtjen e materialit të ADN-së konkludoi se në shtetin e paditur lejohet periudhë e pakufizuar e ruajtjes së profileve të të siguruar nga aplikantët, e kanë përbërë edhe neni 249 paragrafi 3 dhe paragrafi 5 dhe neni ADN-së (paragrafi 52 i aktgjykimit). 277 të LPP-së nga viti 2010,141 nenet 6 dhe 7 të Rregullores për Mënyrën e Kryerjes së Punëve Policore142 dhe nenet 3, 9, 20 dhe 21 të Udhëzimit të MPB-së për mënyrën dhe metodat Ajo, njëkohësisht, ka nënvizuar se legjislacioni në fuqi i mundëson shtetit grumbullim, e regjistrimit mjeko-ligjor dhe identifikimin e personave dhe trupave të paidentifikuar ruajtje dhe depozitim të pakufizuar të të dhënave të ADN-së pa u shqyrtuar serioziteti (paragrafi 21 – 30 të aktgjykimit). i veprës penale për të cilën është gjykuar ose dënuar personi ose kritere të tjera të përcaktuara, siç janë arrestimet paraprake ose rrethanat e veçanta, dhe pa kurrfarë Siç mund të shihet në Planin e veprimit, shteti e identifikoi nevojën për ndryshimin e kornizës mundësie reale për rishikim apo fshirje të të dhënave. Megjithëse, sipas nenit 66 paragrafi ligjore vendase, kështu që në këtë drejtim u miratua Ligji i ri për Mbrojtjen e të Dhënave 1 të Ligjit për Policinë, policia është e autorizuar t’i fshijë të dhënat personale nga regjistrat Personale, përmbajtja e të cilit në detaje është prezantuar në Planin e veprimit, ndërsa janë në kushte të parashikuara me ligj, Ligji nuk i ka parashikuar këto kushte dhe procedurën paralajmëruar edhe ndryshime në Ligjin për Policinë, i cili tanimë është paraqitur në Kuvend.143 që është dashur të ndiqet. Gjithashtu, edhe pse ai e ka parashikuar mundësinë e kontrollit gjyqësor, bashkë me kontrollin paraprak administrativ, nuk ka pasur dispozitë e cila do të Ligji i ri për Mbrojtjen e të Dhënave Personale (LMDHP),144 i cili hyri në fuqi në shkurt të vitit 2020, lejojë rishikim konkret të nevojës për ruajtjen e të dhënave, madje as dispozitë sipas së të dhënat gjenetike (duke i përfshirë edhe të dhënat e ADN-së) i trajton si kategori e veçantë e cilës personi në fjalë mund të kërkojë që të dhënat që kanë të bëjnë me të të fshihen, nëse të dhënave personale,145 të cilat mund të përpunohen, mes tjerash, vetëm kur një gjë e këtillë ruajtja e tyre më nuk është e nevojshme, duke e pasur parasysh: natyrën e veprës, moshën nevojitet për mbrojtjen e interesit publik, në përputhje me ligjet, duke e respektuar balancin e personit dhe periudhën kohore që ka kaluar (paragrafi 53 i aktgjykimit). proporcional midis qëllimit për të cilin ato përpunohen dhe të drejtës së respektimit të të dhënave personale, si dhe duke siguruar masa përkatëse për mbrojtjen e të drejtave themelore Në bazë të kësaj që u tha më lartë, GJEDNJ-ja arriti në përfundimin se duke e pasur parasysh dhe interesave të personit të prekur.146 Në këtë kuptim, përcaktohet se përpunimi i të dhënave natyrën e përgjithshme dhe joselektive të kompetencave për të mbajtur profilet e ADN- personale që kanë të bëjnë me shëndetin dhe të dhënat gjenetike (siç janë të dhënat e ADN-së) së së aplikantëve, si persona të dënuar për vepër penale, si dhe mungesën e garancive duhet të zbatohet sipas lejes paraprakisht të lëshuar nga Agjencia për Mbrojtjen e të Dhënave të mjaftueshme mbrojtëse, nuk është arritur balancë e drejtë midis interesit konkurrues Personale, e cila nuk nevojitet në rastin kur përpunimi është përcaktuar me ligj të veçantë në publik dhe privat, shteti i paditur e ka tejkaluar margjinën e pranueshme të vlerësimit në të cilin janë përcaktuar masat mbrojtëse dhe masa të tjera për mbrojtjen e të drejtave dhe këtë aspekt dhe bëhet fjalë për ndërhyrje joproporcionale në të drejtën e respektimit të lirive të subjekteve të të dhënave personale në përputhje me dispozitat e LMDHP-së.147 jetës private e që nuk mund të konsiderohet si e domosdoshme në një shoqëri demokratike (paragrafi 54 i aktgjykimit). Parimisht, LMDHP-ja e re parashikon se të dhënat personale ruhen jo më gjatë se sa që është e nevojshme për qëllimet për shkak të të cilave përpunohen.148 Së këtejmi, neni 9 paragrafi

Ekzekutimi i aktgjykimit 140 Paragrafi 4 i Planit të veprimit 141 Ligji për Procedurën Penale (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 150/2010 dhe 100/2012) Në Planin e veprimit të paraqitur për shqyrtim në Komitetin e Ministrave pranë Këshillit të 142 “Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 149 nga data 10.12.2007 Evropës më 14 dhjetor të vitit 2020139, shteti ka vënë në dukje se si përgjigje ndaj aktgjykimit 143 Paragrafi 8 i Planit të veprimit. të Gjykatës që në dhjetor të vitit 2020, janë ndërmarrë masa me qëllim që materialet 144 Ligji për Mbrojtjen e të Dhënave Personale (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 42/2020) 145 Sipas përkufizimit të përcaktuar në nenin 4 pika 14 të LMDHP-së. 146 139 Paragrafi 9 i Planit të veprimit 1398th meeting (March 2021) (DH), Action Plan (14/12/2020), Communication from North Macedonia 147 concerning the case of Trajkovski and Chipovski v. North Macedonia (Application No. 53205/13), Paragrafi 14 i Planit të veprimit 148 https://hudoc.exec.coe.int/eng#{%22EXECIdentifier%22:[%22DH-DD(2020)1164E%22]} Paragrafi 10 i Planit të veprimit

56 57  Mesazhet e Strasburgut për Shkupin – udhërrëfyes për masat e përgjithshme lidhur me ekzekutimin e aktgjykimeve të gjykatës evropiane të të drejtave të njeriut sa u përket lëndëve të Maqedonisë së Veriut II. ANALIZA E STATUSIT TË EKZEKUTIMIT TË LËNDËVE NË MBIKËQYRJE TË KOMITETITTË MINISTRAVE

1 alineja 5 e LMDHP-së së re, në thelb nuk ndryshon nga neni 5 i ligjit paraprak në lidhje me përmbajtës së dispozitave të caktuara të tij me ato të LMDHP-së së re.153 periudhën e ruajtjes së të dhënave. Ky ligj, duhet ta mundësojë harmonizimin e mëtutjeshëm me legjislacionin evropian në Megjithatë, duhet të kemi parasysh se LMDHP-ja e re në përgjithësi mbështetet në standardet këtë fushë, dhe fillimisht me Direktivën (ЕU)2016/680 (e njohur si “Direktiva Policore”).154 Në e përcaktuara me legjislacionin e përgjithshëm për mbrojtjen e të dhënave personale të këtë kuptim, ai duhet të kontribuojë në drejtim të vendosjes së garancive më të larta për Bashkimit Evropian.149 Së këtejmi, për shembull, ai, krahas të drejtës së subjektit të të mbrojtjen e të dhënave personale, duke përcaktuar se përpunimi i të dhënave personale do dhënave personale për qasje deri te informacionet e kontrollorit (institucioni i cili i ruan të konsiderohet si i ligjshëm vetëm nëse është i domosdoshëm dhe nëse bëhet në atë masë të dhënat) në lidhje me të njëjtat, në nenin 21 e inkorporon “të drejtën për t’u harruar”, që është e nevojshme për: qëllimet e parandalimit, hulumtimit, zbulimit ose ndjekjes së përkatësisht të drejtën që të mund të kërkojë nga kontrollori i të dhënave, fshirjen e tyre veprave penale apo për ekzekutimin e sanksioneve penale, me ç’rast në të vërtetë theksohet brenda afatit të caktuar dhe atëherë kur ato më nuk janë të nevojshme për qëllimet për të parimi i propocionalitetit gjatë përpunimit të të dhënave personale.155 cilat janë grumbulluar dhe përpunuar në mënyrë tjetër ose kur të dhënat e njëjta personale janë përpunuar në mënyrë të paligjshme.150 Për shembull, në mesin e parimeve që kanë të bëjnë me përpunimin e të dhënave personale të cilat janë përcaktuar në nenin 5 të këtij ligji, theksohet edhe ajo se të dhënat personale grumbullohen për qëllime konkrete, të qarta dhe legjitime dhe nuk do të përpunohen në mënyrë e cila nuk korrespondon me këto qëllime; ato ruhen jo më gjatë se sa që është e Përmbledhje nevojshme për qëllimet për shkak të të cilave përpunohen; etj. Neni 6 i përcakton afatet e ruajtjes dhe rishikimit të të dhënave personale, ndërsa neni 7, bën një dallim të qartë Me sa duket korniza e re ligjore e vendosur me LMDHP-në nga viti 2020, do t’i plotësojë ndërmjet kategorive të ndryshme të subjekteve të të dhënave personale.156 boshllëqet, paqartësitë dhe pasaktësitë në ligjin paraprak përmes përcaktimit më të saktë të procedurave dhe afateve për marrjen, përpunimin, ruajtjen dhe fshirjen e të dhënave të Si një hap jo më pak i rëndësishëm drejt harmonizimit të legjislacionit me standardet ADN-së dhe përdorimin e tyre në procedura penale. ndërkombëtare për mbrojtjen e të dhënave personale mund të konsiderohet edhe nënshkrimi, nga ana e shtetit më 5 dhjetor të vitit 2019, i Protokollit me të cilin ndryshohet Konventa për Në mënyrë plotësuese, duhet të bëhet harmonizimi i legjislacionit të sektorëve që i Mbrojtjen e Individëve sa i përket përpunimit automatik të të dhënave personale, por i cili nënkupton të gjitha ligjet dhe aktet tjera normative me të cilat rregullohet kjo materie me akoma nuk është ratifikuar. dispozitat e LMDHP-së, në afat prej 12 muajsh nga dita e hyrjes së tij në fuqi, në mënyrë siç është përcaktuar në nenin 52 të këtij ligji.151 Nga ana tjetër, edhe përkrah inicimit të procedurës për ndryshimin e Ligjit për Policinë qysh para miratimit të këtij aktgjykimi157, sipas informacioneve të fundit të pranuara pas dërgimit Objekt i raportimit të shtetit përmes Planit të veprimit të paraqitur nuk është Ligji për të Planit të veprimit te KM-ja, teksti i propozuar i ndryshimeve ligjore është miratuar nga Mbrojtjen e Personave Fizikë në Lidhje me Përpunimin e të Dhënave Personale për Qëllime ana e Qeverisë dhe i njëjti është paraqitur në Kuvend, edhe pse shteti parimisht paralajmëroi Juridike-Penale,152 miratimi i të cilit pritet të bëhet deri në fund të vitit 2021. Me fjalë të tjera, se ndryshimet do të miratohen deri në fund të vitit 2021.158 Për më tepër, është me rëndësi ai mund të trajtohet si lex specialis në raport me LMDHP-në, meqë nga teksti i tij rezulton se nga disa aspekte ai mund të konsiderohet si relevant për problematikën që është prekur me 153 aktgjykimin Trajkovski dhe Çipovski, dhe njëkohësisht vërehet një mbivendosje e pjesshme e Edhe në Raportin për përcaktimin e ndikimit të legjislacionit që është në dispozicion në ENER, theksohet se norma të caktuara ligjore janë shmangur nga versioni fillestar i këtij propozim-ligji, me qëllim që të shmanget përsëritja e tekstit me atë të LMDHP-së, kështu që të njëjtat janë zëvendësuar duke iu referuar dispozitave përkatëse në LMDHP, ndërsa një pjesë e caktuar janë lënë në propozim-ligjin. 154 Direktiva (BE)2016/680 e Parlamentit Evropian dhe e Këshillit nga 27 prilli i vitit 2016 për mbrojtjen e personave 149 EU General Data Protection Regulation (GDPR): Regulation (EU) 2016/679 of the European Parliament and of fizikë në lidhje me përpunimin e të dhënave personale nga organet kompetente për qëllime të parandalimit, the Council of 27 April 2016 on the protection of natural persons with regard to the processing of personal hetimeve, zbulimit ose ndjekjes së veprave penale ose për ekzekutimin e sanksioneve penale dhe për lëvizjen e data and on the free movement of such data, and repealing Directive 95/46/EC (General Data Protection lirë e të dhënave të këtilla dhe për anulimin e Vendimit Kornizë 2008/977/PVR të Këshillit. 155 Regulation), OJ 2016 L 119/1 1406th meeting (June 2021) (DH), Action Report (07/05/2021), Communication from North Macedonia concerning 150 Shih paragrafët 11 dhe 13 të Planit të veprimit the case of J.M. and A.T. v. North Macedonia (Application No. 79783/13), DH-DD(2021)489, paragrafi 18 156 151 Në të vërtetë, nevoja e harmonizimit të legjislacionit tjetër me LMDHP-në e re, është theksuar edhe nga Këtu bëjnë pjesë personat për të cilët ekziston dyshimi i bazuar se kanë kryer ose do të kryejnë vepër penale; Komisioni Ndërinstitucional. Shih: Procesverbalin nga mbledhja e 19-të e Komisionit Ndërinstitucional për personat e dënuar për vepra penale; viktimat e veprave penale dhe persona të tjerë në procedurat penale Ekzekutimin e Vendimeve të GJEDNJ-së, mbajtur më datë 8.7.2020 (persona që mund të thirren të dëshmojnë në hetime në lidhje me veprat penale apo procedurat penale, persona (https://biroescp.gov.mk/wp-content/uploads/2021/06/Записник-од-19-тата-седница.pdf). të cilët mund të ofrojnë informacione për vepra penale ose kontaktet apo bashkëpunëtorët e personave të 152 pandehur ose të dënuar). Emërtimi i plotë i këtij Ligji është “Ligji për Mbrojtjen e Personave Fizikë në Lidhje me Përpunimin e të Dhënave 157 Personale për Qëllimet e Parandalimit, Hetimit, Zbulimit ose Ndjekjes së Veprave Penale apo për Ekzekutimin Paragrafi 15 i Planit të veprimit 158 e Sanksioneve Penale”. Paragrafi 16 i Planit të veprimit

58 59  Mesazhet e Strasburgut për Shkupin – udhërrëfyes për masat e përgjithshme lidhur me ekzekutimin e aktgjykimeve të gjykatës evropiane të të drejtave të njeriut sa u përket lëndëve të Maqedonisë së Veriut II. ANALIZA E STATUSIT TË EKZEKUTIMIT TË LËNDËVE NË MBIKËQYRJE TË KOMITETITTË MINISTRAVE

të theksohet se edhe Ligji për Policinë në aspekte të caktuara duhet të harmonizohet me Ekzekutimi sa u përket dy lëndëve të tjera163, u mbyll meqë aplikantët në këto lëndë nuk Ligjin e ri për Mbrojtjen e Personave Fizikë në Lidhje me Përpunimin e të Dhënave Personale e shfrytëzuan mundësinë juridike për rihapjen e procedurës së regjistrimit, si rezultat i për Qëllime Juridike-Penale. paraqitjes në kohë jo të duhur të kërkesës për përsëritjen e procedurës (Manastiri Stavropigjial Shën Gjoni Gojëarti), përkatësisht revokimin e saj (Kisha e të Krishterëve të Vërtetë Ortodoksë Me Propozim ligjin për ndryshimin dhe plotësimit e Ligjit për Policinë159 rregullohen evidencat dhe Ivanovski).164 Së këtejmi, kjo analizë kryesisht do të fokusohet mbi rrjedhën dhe stadin në konkrete të cilat i administron policia, që kanë të bëjnë me gjurmët e vijave papilare, profilet të cilin gjendet ekzekutimi i dy lëndëve të para të grupit. e ADN-së dhe me fotografitë e personave. Nga ana tjetër, ajo që është jashtëzakonisht e rëndësishme konsiston me atë se me këto propozim-ndryshime përcaktohet procedura Fillimisht, duhet të theksohet se në këto lëndë, GJEDNJ-ja konsideron se shkaqet e dhe afatet e ruajtjes dhe fshirjes së këtyre të dhënave, që duhet të ketë rol preventiv në prezantuara nga gjykatat kombëtare (duke përfshirë këtu edhe Gjykatën Kushtetuese), marrë parandalimin e shkeljeve të nenit 8 të KEDNJ-së.160 në përgjithësi nuk kanë qenë “relevante dhe të mjaftueshme” në mënyrë që t’i arsyetojnë ndërhyrjet në të drejtën e bashkimit fetar të aplikantëve (KOO, paragrafi 120; Bashkësia Pikërisht nga përmbajtja e zgjidhjeve të reja ligjore dhe nga dinamika e miratimit të tyre, Bektashiane dhe të tjerët, paragrafi 66). si dhe nga harmonizimi i ndërsjellë i akteve të lartpërmendura normative, do të varet rrumbullakimi i plotë i procesit të implementimit të aktgjykimit Trajkovski dhe Çipovski, nga Në lëndët kryesore të Kryepeshkopatës Ortodokse të Ohrit shoqata-aplikante ka iniciuar aspekti i masave të ndërmarra të përgjithshme legjislative të ekzekutimit. dy procedura të ndryshme për regjistrim me dy emërtime të ndryshme, duke theksuar se bashkësia fetare do të veprojë si entitet autonom religjioz nën juridiksionin kanonik të Kishës Ortodokse Serbe. Megjithatë, nga njëra anë të dyja kërkesat u refuzuan nga gjykatat e rregullta, kryesisht për shkaqe formale, por nga ana tjetër edhe Gjykata Kushtetuese II.5. Lëndët në të cilat është konstatuar shkelja e nenit 11 (liria e tubimit kërkesën e paraqitur për mbrojtjen e lirive dhe të drejtave e shpalli si të “palejueshme” për dhe bashkimit) në kontekst të nenit 9 të Konventës (e drejta e lirisë së shkak të mospërmbushjes së kërkesave formale. mendimit, vetëdijes dhe fesë) Gjatë refuzimit të kërkesave të tyre, autoritetet kompetente u janë referuar edhe dy bazave të tjera: se shoqata-aplikante është themeluar nga një shtet ose kishë e huaj që e ka bërë GRUPI I LËNDËVE “KRYEPESHKOPATA ORTODOKSE E OHRIT (PESHKOPATA të papranueshme për regjistrim (paragrafi 106), meqë emërtimet e propozuara kanë qenë GREKE-ORTODOKSE E OHRIT PRANË PARTRIARKANËS SË PEJËS)” problematike, veçanërisht për shkak të faktit se kanë qenë shumë të ngjashme me emërtimin e “Kishës Ortodokse Maqedonase – Kryepeshkopata e Ohrit” (paragrafi 110), e cila e ka pasur “të drejtën historike, fetare, morale dhe thelbësore” ta përdorë emërtimin “Kryepeshkopata e Gjetjet e GJEDNJ-së Ohrit” (paragrafi 112), ndërsa qëllimi i shoqatës – aplikante ka qenë “të bëhet subjekt paralel fetar me KOM-in” dhe “t’ia marrë pozitën KOM-it dhe identitetin e saj historik” (paragrafi Të gjitha këto lëndë kanë të bëjnë me shkeljet e të drejtës së shoqatave – aplikante, në lidhje 115). me të drejtën e lirisë së bashkimit sipas nenit 11 në kontekst të nenit 9 të KEDNJ-së, për shkak të refuzimit të gjykatave vendase që t’i regjistrojnë si entitete religjioze në periudhën Sipas pikëpamjes së Gjykatës, legjislacioni relevant nuk e përjashton regjistrimin e kohore ndërmjet vitit 2004 dhe 2012. organizatës fetare të themeluar nga ndonjë shtet apo kishë e huaj (paragrafi 107), emërtimi i përzgjedhur ka qenë mjaftueshëm specifik që të diferencohet nga KOM-i – Kryepeshkopata Fillimisht, ky grup i lëndëve përbëhej nga gjithsej katër lëndë, në të cilat si aplikantë paraqiten: e Ohrit (paragrafi 111) dhe asgjë nuk ka paragjykuar se përdorimi i tij do t’i cenojë të drejtat “Kryepeshkopata Ortodokse e Ohrit (Peshkopata Greko-Ortodokse e Ohrit pranë Patriarkanës dhe liritë, veçanërisht liritë fetare, të të tjerëve (paragrafi 113). Për më tepër, në asnjë së Pejës)”, në tekstin në vijim: Kryepeshkopata Ortodokse e Ohrit, KOO161 dhe Bashkësia fazë të procedurës së regjistrimit dhe të procedurës para saj, nuk është pohuar se shoqata Bektashiane dhe të tjerët162, të cilat edhe më tutje janë në mbikëqyrje të Komitetit të Ministrave. aplikante angazhohet për përdorimin e dhunës ose të mjeteve antidemokratike për arritjen e qëllimeve të veta (paragrafi 120). Së këtejmi, refuzimi që të njihet shoqata aplikante, si 159 Ministria e Punëve të Brendshme, Propozim–Ligji për ndryshimin dhe plotësimin e Ligjit për Policinë, mars 2021, në dispozicion në: https://ener.gov.mk/Default.aspx?item=pub_regulation&subitem=view_reg_detail&itemid=64159 163 160 Manastiri Stavropigjial Shën Gjoni Gojëarti, nr. aktgjykim nga 29 nëntori i vitit 2018 dhe Kisha e të Krishterëve të Nenet 73, 75 paragrafët 3, 4 dhe 5 si dhe neni 128 paragrafi 1 alineja 13 të Propozim–Ligjit për ndryshimin dhe Vërtetë Ortodoksë nr. 35700/11, aktgjykim nga 29 nëntori i vitit 2018 plotësimin e Ligjit për Policinë. 164 161 Mbyllja e këtyre dy lëndëve u konstatua me Vendimin e Komitetit të Ministrave: Ministers’ Deputies, 1377th Kryepeshkopata Ortodokse e Ohrit (Peshkopata Greke-Ortodokse e Ohrit pranë Patriarkanës së Pejës), nr. 3532/07, meeting, 4 June 2020 (DH), H46-23 “Orthodox Ohrid Archdiocese (Greek-Orthodox Ohrid Archdiocese of the aktgjykim nga 16 nëntori i vitit 2017 Peć Patriarchy)” v. North Macedonia (Application No. 3532/07) Supervision of the execution of the European 162 Bashkësia Bektashiane dhe të tjerët, nr. 48044/10; 75722/12 dhe 25176/13, aktgjykim nga 12 prilli i vitit 2018 Court’s judgments, pika 2 dhe 3.

60 61  Mesazhet e Strasburgut për Shkupin – udhërrëfyes për masat e përgjithshme lidhur me ekzekutimin e aktgjykimeve të gjykatës evropiane të të drejtave të njeriut sa u përket lëndëve të Maqedonisë së Veriut II. ANALIZA E STATUSIT TË EKZEKUTIMIT TË LËNDËVE NË MBIKËQYRJE TË KOMITETITTË MINISTRAVE

organizatë religjioze në mungesë të shkaqeve “relevante dhe të mjaftueshme” të cilat do për masat e planifikuara dhe të ndërmarra për ekzekutimin e tyre përmes hartimit të katër ta justifikojnë atë, nuk mund të pranohet si e domosdoshme në një shoqëri demokratike Planeve të veprimit.165 Këto plane të veprimit në masë të madhe i pasqyrojnë konkluzionet e (paragrafi 121). miratuara në kuadër të mbledhjes së 15-të të Komisionit Ndërinstitucional, në të cilën është shqyrtuar statusi i ekzekutimit të këtij grupi të lëndëve.166 Në lëndën e Bashkësisë Bektashiane, shoqata aplikante ka vepruar si organizatë fetare zyrtarisht e njohur qysh në vitin 1993, megjithatë, kërkesa e parë e saj për njohjen e statusit Meqë shkeljet në këto aktgjykime kanë rezultuar nga praktika e gjykatave, dhe jo nga korniza të vazhdueshëm juridikë të saj, u refuzua për shkaqe formale pas hyrjes në fuqi të Ligjit të ri ligjore për regjistrimin e kishave, bashkësive fetare dhe grupeve religjioze, është e arsyeshme për pozitën juridike të kishës, bashkësisë fetare dhe grupit religjioz në vitin 2007, meqë ajo që shteti fokusin e aktiviteteve lidhur me implementimin e aktgjykimeve e vuri pikërisht mbi nuk është regjistruar deri në vitin 1998, por vetëm është paraqitur në regjistrin e Komisionit ndryshimet e praktikës gjyqësore gjatë procedimit të materies për regjistrim, që të sigurohet të Bashkësive Fetare dhe të Grupeve Religjioze në vitin 2000 (paragrafi 21). Kërkesa e dytë se e njëjta do të jetë komplementare me Konventën. Për më tepër, në mbështetje të këtyre për regjistrim u refuzua në vitin 2010, kryesisht meqë emërtimi i saj tanimë ka qenë pjesë ndryshimeve prezantohet edhe shembulli kur është mundësuar regjistrimi i bashkësisë përbërëse e subjektit fetar tanimë të regjistruar, burimet e mësimit fetar të saj ishin të njëjta fetare në Regjistrin gjyqësor të kishave, bashkësive fetare dhe grupeve religjioze, e cila ka si të organizatës fetare tanimë të regjistruar (paragrafi 24), kështu që regjistrimi i saj ka pasur pasur burime identike apo të ngjashme doktrinare të mësimit fetar me një bashkësi tjetër mundësi të shkaktojë konfuzion midis besimtarëve (paragrafi 30). Sipas Gjykatës, refuzimi fetare të regjistruar paraprakisht.167 që aplikantit t’i njihet statusi i vazhdueshëm i subjektit religjioz në kuadër të procedurës së parë nuk mund të konsiderohet si ndërhyrje e “domosdoshme në një shoqëri demokratike” Mes tjerash, theksohet edhe fakti se pas miratimit të aktgjykimeve që kanë të bëjnë me këtë (paragrafi 66 i aktgjykimit). grup të lëndëve, dhe përfundimisht me paraqitjen e Planit të veprimit të fundit të rishikuar më 27 mars të vitit 2020, nuk janë paraqitur kërkesa të ngjashme për mbrojtjen e lirive dhe të Ngjashëm si edhe në rastin KOO-së, në arsyetimin e saj Gjykata ka theksuar se emërtimi drejtave para Gjykatës Kushtetuese, madje nuk janë evidentuar as lëndë të reja të ngjashme, të i zgjedhur për shoqatën aplikante, ka qenë mjaftë specifik që ta diferencojë nga grupi cilat janë iniciuar përmes aplikimit të paraqitur pranë GJEDNJ-së dhe për të cilat në Strasburg tjetër religjioz tanimë i regjistruar bektashian (paragrafi 71). Sa i përket burimeve identike procedura është në rrjedhë e sipër.168 të mësimit fetar të tij me atë të Bashkësisë Fetare Islame, si bazë e dytë për refuzimin e regjistrimit të Bashkësisë Bektashiane, sipas opinionit të Gjykatës, vlerësimi dhe interpretimi Të lidhura ngushtë dhe të nevojshme për implementimin e drejtë të standardeve të Konventës i këtillë i doktrinës themelore të besimit është inkompatibil me rolin e shtetit si organizator në këtë fushë nga ana e gjyqtarëve të cilët i trajtojnë çështjet e regjistrimit dhe gjyqtarëve të neutral dhe i paanshëm sa i përket praktikimit të religjioneve, besimeve dhe bindjeve të Gjykatës Kushtetuese, janë edhe trajnimet dhe aktivitetet e tjera edukative të cilat duhet të ndryshme, e që nga ana tjetër, përveç në raste të jashtëzakonshme, e përjashton diskrecionin kontribuojnë në adresimin e shkaqeve të shkeljeve që kanë të bëjnë me praktikën joadekuate e shtetit që ta vlerësojë legjitimitetin e bindjeve religjioze ose mënyrën e manifestimit të të gjykatave dhe ngritjen e vetëdijes për rëndësinë e këtyre standardeve.169 Përveç kësaj, tyre (paragrafi 72). edhe përfshirja e gjyqtarëve në procesin e konsultimeve për mënyrën e ekzekutimit të këtyre aktgjykimeve me përfaqësuesit e Këshillit të Evropës, po ashtu, mund të ndihmojë në Përfundimisht, sipas GJEDNJ-së, nuk mban pikëpamja e Gjykatës Kushtetuese që ka të ndryshimin e praktikës gjyqësore kur bëhet fjalë për procedurat e ardhshme të regjistrimit bëjë me nevojën e mos-regjistrimit të shoqatës aplikante, në mënyrë që “të parandalohen konflikte religjioze” meqë nuk janë prezantuar prova se emërtimi i cili ka kërkuar njohje, ka paraqitur ndonjë rrezik për shoqërinë demokratike, veçanërisht duke pasur parasysh faktin 165 1340th meeting (March 2019) (DH), Action plan (21/12/2018), Communication from “the former Yugoslav se ajo ligjërisht ka ekzistuar dhe ka vepruar si bashkësi e pavarur religjioze brenda shtetit Republic of Macedonia” concerning the Orthodox Ohrid Archdiocese group of cases v. “the former Yugoslav Republic of Macedonia” (Application No. 3532/07), DH-DD(2019)6; 1340th meeting (March 2019) (DH), Action shumë vjet para hyrjes në fuqi të Ligjit në vitin 2007. Së këtejmi, Gjykata konkludoi se, si në plan (25/02/2019), Communication from North Macedonia concerning the Orthodox Ohrid Archdiocese group lëndën KOO ashtu edhe në lëndën konkrete, nga autoritetet vendase, nuk janë prezantuar of cases (Application No. 3532/07), DH-DD(2019)192; 1362nd meeting (December 2019) (DH), Action plan shkaqe/motive posaçërisht serioze dhe bindëse për refuzimin e regjistrimit të shoqatës (13/11/2019), Communication from North Macedonia concerning the Orthodox Ohrid Archdiocese group of cases v. North Macedonia (Application No. 3532/07), DH-DD(2019)1393 и 1377th meeting (June 2020) (DH), aplikante (paragrafi 73). Revised action plan (27/03/2020), Communication from North Macedonia concerning the case of Orthodox Ohrid Archdiocese v. North Macedonia (Application No. 3532/07), DH-DD(2020)295 166 Shih Procesverbalin nga mbledhja e 15-të e Komisionit Ndërinstitucional për Ekzekutimin e Vendimeve të GJEDNJ-së, mbajtur më 20 shtator të vitit 2018, në dispozicion në http://biroescp.gov.mk/wp-content/uploads/2016/12/MK-Zapisnik.pdf. Ekzekutimi i aktgjykimeve 167 Paragrafi 75 i Planit të veprimit të rishikuar të datës 27 mars i vitit 2020 168 Paragrafi 76 i Planit të veprimit të rishikuar të datës 27 mars i vitit 2020 Pas miratimit të aktgjykimeve në fjalë dhe pasi që të njëjtat janë bërë përfundimtare, shteti 169 Për më shumë detaje, shih paragrafët 30 – 33 të Planit të veprimit nga muaji nëntor i vitit 2018, paragrafët 51 ndërmori përpjekje të mjaftueshme për raportimin në kohë të duhur te Komiteti i Ministrave – 54 të Planit të veprimit nga muaji shkurt i vitit 2019 dhe paragrafët 69 – 71 të Planit të veprimit të rishikuar nga muaji mars i vitit 2020.

62 63  Mesazhet e Strasburgut për Shkupin – udhërrëfyes për masat e përgjithshme lidhur me ekzekutimin e aktgjykimeve të gjykatës evropiane të të drejtave të njeriut sa u përket lëndëve të Maqedonisë së Veriut II. ANALIZA E STATUSIT TË EKZEKUTIMIT TË LËNDËVE NË MBIKËQYRJE TË KOMITETITTË MINISTRAVE

të subjekteve religjioze.170 II.6. Lëndët në të cilat është konstatuar shkelja e nenit 1 të Protokollit nr. 1 ndaj Konventës (mbrojtja e pronësisë)

Përmbledhje LËNDA STREZOVSKI DHE TË TJERËT174

Përderisa procedimi dhe vendimmarrja ndaj kërkesave individuale për regjistrimin e dy Gjetjet e GJEDNJ-së subjekteve të para nga ky grup është akoma në rrjedhë e sipër, fokusi është mbi masat e përgjithshme për implementim, nga zbatimi i suksesshëm i të cilave do të varet edhe zhvillimi Në këtë lëndë, aktgjykimi i GJEDNJ-së ka të bëjë me shkeljen e të drejtës së aplikantëve për i drejtë i procedurave të ngjashme në të ardhmen. Madje, edhe vet mbyllja e shqyrtimit të gëzimin e pronësisë së tyre të mbrojtur me nenin 1 të Protokollit nr. 1 ndaj Konventës, duke e procesit të ekzekutimit sa u përket dy lëndëve të tjera të këtij grupi është bërë me atë se pasur parasysh detyrimin e imponuar të paguajnë kompensim për fuqinë e angazhuar si pjesë edhe më tutje ekziston mundësia për shoqatat aplikante të iniciojnë procedura të reja për fikse e kompensimit të energjisë termike, edhe pse banesat e tyre paraprakisht janë shkyçur regjistrim, të cilat pritet që të zhvillohen në përputhje me Konventën, duke e pasur parasysh nga rrjeti i ngrohjes qendrore. Ky detyrim filloi në tetor të vitit 2012, kur ky kompensim u influencën pozitive nga masat tanimë të ndërmarra të përgjithshme në lidhje me ndryshimet inkorporua me miratimin e rregullave për furnizim me energji termike (në tekstin në vijim: në praktikën gjyqësore vendase.171 “Rregullat”) nga Komisioni Rregullator i Energjetikës.175 Duhet të theksohet se më 1 prill të vitit 2019, kanë hyrë në fuqi Rregullat e reja të miratuara më 28 mars të vitit 2019,176 në bazë Në vendimin me të cilin janë mbyllur dy lëndët e fundit të grupit, shteti duhet të paraqesë të Ligjit të ri për Energjetikë nga viti 2018.177 vlerësim të përditësuar të ndikimit të masave të ndërmarra.172 Përveç kësaj, Komiteti i Ministrave potencon se epilogu i procedurave eventuale sipas ankesës kundër aktvendimeve Në aktgjykimin, GJEDNJ-ja konstatoi se gjykatat vendase, duke vepruar ndaj kundërshtimeve të miratuara me të cilat është refuzuar regjistrimi i subjekteve nga dy lëndët e para të këtij të paraqitura nga aplikantët kundër aktvendimeve për ekzekutimin e pagesës së kompensimit grupi do të ishte një tregues për efikasitetin e masave të miratuara të përgjithshme.173 të imponuar, pa bërë këqyrje në vendin e ngjarjes ose pa ekspertizë, kanë ardhur në përfundim se aplikantët janë të ashtuquajtur “përdorues pasivë” të energjisë termike, e cila Pikërisht për këtë shkak nevojitet që shteti në mënyrë të vazhdueshme dhe në afat të transmetohet në ndërtesë përmes rrjetit të ngrohjes qendrore dhe sipas kësaj “të gjitha gjatë t’i monitorojë ndryshimet faktike, të cilat mund të ndodhin në praktikën gjyqësore banesat (e shkyçura) në ndërtesë të lidhura me sistemin e ngrohjes qendrore e kanë pasur që ka të bëjë me këtë problematikë, ndërsa në këtë drejtim duhet të kontribuojnë edhe për detyrë të paguajnë kompensim për fuqinë e angazhuar, pavarësisht pozitës së banesës, aktivitetet për fuqizimin e kapaciteteve dhe ngritjen e vetëdijes së gjyqtarëve në drejtim të llojit apo realizimit të instalimit të brendshëm” (paragrafi 9 i aktgjykimit). zbatimit të standardeve të GJEDNJ-së në këtë fushë, duke përfshirë këtu edhe organizimin e aktiviteteve edukative nga Akademia e Gjyqtarëve dhe Prokurorëve Publikë. Kjo duhet të Nga ana tjetër, Gjykata e Strasburgut, konstatoi se nuk ka garanci mbrojtëse të mjaftueshme jetë në funksion të mirëkuptimit dhe garantimit të plotë të koncepteve të pluralizimit fetar procedurale gjatë aplikimit nga ana e gjykatave vendase të kornizës ligjore në lidhje me dhe tolerancës midis subjekteve të ndryshme dhe konkurrente fetare në situatë konflikti pagesën e kompensimit të fuqisë së angazhuar termike, e që përcaktohet në bazë të Sistemit ndërmjet ose brenda grupeve religjioze, si një kërkesë thelbësore e cila rezulton nga tarifor për shitjen e energjisë termike. Ajo konsideron se në procedurat në fjalë ka qenë e jurisprudenca e GJEDNJ-së (paragrafi 119 i aktgjykimit të KOO). nevojshme në mënyrë precize të specifikohen faktet të cilët janë kontestuar nga aplikantët, përmes verifikimit të argumenteve të tyre në lidhje me nivelin e energjisë termike të siguruar përmes sistemit të ngrohjes qendrore në ndërtesa, të cilin pretendohet se e kanë përdorur njësitë e banimit të këtyre ndërtesave. Vetëm pas verifikimit të të gjithë faktorëve relevantë, do të ishte e mundshme që autoritetet vendase të bëjnë vlerësim objektiv të përdorimit “indirekt” të energjisë termike në çdo rast të veç e veç (paragrafi 87 i aktgjykimit). Megjithatë, 170 Paragrafi 55 i Planit të veprimit nga muaji shkurt i vitit 2019 dhe paragrafi 73 i Planit të veprimit të rishikuar përveç faktit se shteti ka margjinë të gjerë për vlerësim të lirë, Gjykata gjeti se ai nuk ka bërë nga muaji mars i vitit 2020. 171 Ministers’ Deputies, 1377th meeting, 4 June 2020 (DH), H46-23 “Orthodox Ohrid Archdiocese (Greek-Orthodox Ohrid Archdiocese of the Peć Patriarchy)” v. North Macedonia (Application No. 3532/07), Supervision of the 174 execution of the European Court’s judgments, pika 2 dhe 3 Strezovski dhe të tjerët kundër Republikës së Maqedonisë së Veriut, nr. 14460/16 dhe 7 aplikacione të tjera, 172 aktgjykim nga 27 shkurti i vitit 2020 Ministers’ Deputies, 1377th meeting, 4 June 2020 (DH), H46-23 “Orthodox Ohrid Archdiocese (Greek-Orthodox 175 Ohrid Archdiocese of the Peć Patriarchy)” v. North Macedonia (Application No. 3532/07), Supervision of the “Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 97/12 176 execution of the European Court’s judgments, pika 7 Rregulla për furnizimin me energji termike, “Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 65/2019, 173 1377th meeting, 4 June 2020 (DH) (written procedure) Human rights, H46-23 “Orthodox Ohrid Archdiocese 162/19 dhe 233/20 177 (Greek-Orthodox Ohrid Archdiocese of the Peć Patriarchy)” v. North Macedonia (Application No. 3532/07), Ligji për Energjetikë, “Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 96/18 dhe “Gazeta Zyrtare e Republikës Notes on the Agenda, CM/Notes/1377/H46-23, fq. 4 së Maqedonisë së Veriut” nr. 96/19

64 65  Mesazhet e Strasburgut për Shkupin – udhërrëfyes për masat e përgjithshme lidhur me ekzekutimin e aktgjykimeve të gjykatës evropiane të të drejtave të njeriut sa u përket lëndëve të Maqedonisë së Veriut II. ANALIZA E STATUSIT TË EKZEKUTIMIT TË LËNDËVE NË MBIKËQYRJE TË KOMITETITTË MINISTRAVE

balancim të drejtë të interesave të ndryshëm dhe nuk ka pasur sukses që të sigurojë mbrojtje Në përputhje me Rregullat nga viti 2019, ofrohet mundësia për shkyçje nga sistemi me përkatëse të të drejtave pronësore të aplikantëve. kërkesë të pronarit, përmes plotësimit të kushteve të caktuara dhe realizimit të procedurës së përgjithshme administrative. Në parim, pronari duhet të dëshmojë se sistemi alternativ i ngrohjes që do të përdoret pas shkyçjes është energjetikisht më efikas dhe ekologjikisht më i pranueshëm në krahasim me sistemin e ngrohjes qendrore, por nga ana tjetër, janë Ekzekutimi i aktgjykimit parashikuar edhe një sërë rrethanash të tjera, ekzistimi i të cilave përcaktohet gjatë procedurës së parashikuar: pëlqim nga pronarët e tjerë, a përdoret hapësira, a ka qenë Masat tanimë të ndërmarra dhe të parashikuara për ekzekutimin e këtij aktgjykimi, mund të paraprakisht i lidhur në sistem etj. Së këtejmi, mund të shihet tendenca e ndryshimit të shqyrtohen përmes prizmit të Planit të veprimit të paraqitur që është hartuar nga shteti,178 Rregullave pikërisht në pjesën e shkyçjes së përdoruesve të sistemit të ngrohjes qendrore, si dhe përmes dy parashtresave (komunikimeve) të organizatës joqeveritare “No pasaran”179 me ç’rast njëkohësisht nevojiten saktësime plotësuese, gjegjësisht masa më të rrepta për adresuar deri te Komiteti i Ministrave në bazë të Rregullit 9.2 për mbikëqyrje mbi ekzekutimin shkyçje. Po ashtu, duhet të nënvizohet se një pjesë e ndryshimeve të fundit të Rregullave e aktgjykimeve dhe kushteve për ujdi miqësore. u bënë në përputhje me Ligjin për Efikasitet Energjetik nga viti 2020, me të cilin bëhet harmonizimi i legjislacionit vendor me të drejtën e Bashkimit Evropian në këtë fushë. Krahas masave individuale të ekzekutimit, duke e përfshirë edhe mundësinë për rihapjen e procedurave kontestuese civile të cilat aplikantët i kanë zhvilluar si mjet për restitutio in integrum,180 implementimi i suksesshëm i këtij aktgjykimi, nënkupton edhe masa të përgjithshme përkatëse, pa të cilat mbikëqyrja mbi ekzekutimin nuk do të mund të mbyllej. Përmbledhje

Me fjalë të tjera, nevoja e parandalimit të shkeljeve të ngjashme rezulton nga fakti se ky Nga ajo që u tha më lartë, mund të shihet se shteti ka qenë i vetëdijshëm për problemin e aktgjykim hap çështje të natyrës së përgjithshme të cilat prekin më shumë persona të tjerë, identifikuar në aktgjykimin Strezovski dhe të tjerët dhe ka bëri përpjekje që ta adresojë atë të cilët janë në gjendje të ngjashme si aplikantët (paragrafi 49 i aktgjykimit). Së këtejmi, qysh para miratimit të këtij aktgjykimi, kështu që disa herë i ka ndryshuar Rregullat, të cilat sipas Qeverisë, janë prekur 12.000 nga 60.000 banesa në ndërtesa banimi, të cilat janë kanë parashikuar individualizim më të madh të rrethanave për çdo banesë të shkyçur nga shkyçur nga rrjeti i ngrohjes qendrore (paragrafi 10 dhe paragrafi 49 të aktgjykimit), pronarët rrjeti i ngrohjes qendrore dhe konform kësaj, të përcaktohet se a duhet dhe në çfarë shume e të cilave, me sa duket, kanë qenë të detyruar ta paguajnë kompensimin në fjalë për fuqinë duhet të bëhet pagesa e kompensimit. e angazhuar. Këto numra flasin vetvetiu për madhësinë e problemit dhe për nevojën e mirëkuptimit përkatës dhe ekzekutimin e aktgjykimit. Shteti ka theksuar se me hyrjen në fuqi të Rregullave të reja nga 28 marsi i vitit 2019, nga konsumatorët të cilët i kanë përmbushur kushtet e lirimit të pagesës së kompensimit më nuk Edhe pse burimi i shkeljeve të së drejtës së pronësisë së aplikantëve në këtë aktgjykim, u është kërkuar të paguajnë kompensim fiks për fuqinë e angazhuar (paragrafi 31 i aktgjykimit fillimisht duhet të kërkohet në qasjen e pamjaftueshme të individualizuar të gjyqësorit dhe paragrafi 12 i Planit të veprimit). Pastaj, si rezultat i ndryshimeve të Rregullave nga 24 vendor në lidhje me mënyrën e interpretimit dhe zbatimit të Rregullave nga viti 2012, do shtatori i vitit 2020, mbi 6.700 njësi banesore janë shkyçur nga rrjeti i qytetit për ngrohje të ishte e pëlqyeshme vazhdimisht të monitorohet zbatimi i Rregullave ekzistuese nga qendrore dhe nuk paguajnë kompensim fiks për fuqinë e angazhuar.182 Krahas përpjekjeve viti 2019181 dhe eventualisht, nëse paraqitet nevoja, të njëjtat të rishikohen, me qëllim që nga ana e shtetit, me sa duket një pjesë e dispozitave të Rregullave parashikojnë kushte interpretimi dhe zbatimi i tyre në të ardhmen nga ana e gjykatave të mos jetë shkas për dhe procedura të caktuara për shkyçje nga sistemi i ngrohjes qendrore, të cilat shkaktojnë shkelje të reja të ngjashme, si ato që u konstatuan nga GJEDNJ-ja në këtë aktgjykim. pakënaqësi tek organizata joqeveritare “No pasaran”, siç është theksuar në adresimet e saj deri te Komiteti i Ministrave.183 178 1398th meeting (March 2021) (DH), Action Plan (22/12/2020), Communication from North Macedonia concerning the case of Strezovski and Others v. North Macedonia (Application No. 14460/16), DH-DD(2021)4 179 1383rd meeting (29 September – 1 October 2020) (DH), Communication from an NGO (No Pasaran, Skopje) (18/08/2020) concerning the case of Strezovski and Others v. North Macedonia (Application No. 14460/16), Information made available under Rule 9.2 of the Rules of the Committee of Ministers for the supervision of 182 Paragrafi 18 i Planit të veprimit the execution of judgments and of the terms of friendly settlements, DH-DD(2020)766 dhe 1398th meeting 183 (March 2021) (DH), Communication from an NGO (No Pasaran, Skopje) (03/02/2021) in the case of Strezovski 1383rd meeting (29 September – 1 October 2020) (DH), Communication from an NGO (No Pasaran, Skopje) and Others v. North Macedonia (Application No. 14460/16), Information made available under Rule 9.2 of the (18/08/2020) concerning the case of Strezovski and Others v. North Macedonia (Application No. 14460/16). Rules of the Committee of Ministers for the supervision of the execution of judgments and of the terms of Information made available under Rule 9.2 of the Rules of the Committee of Ministers for the supervision of friendly settlements the execution of judgments and of the terms of friendly settlements. DH-DD(2020)766 dhe 1398th meeting 180 (March 2021) (DH), Communication from an NGO (No Pasaran, Skopje) (03/02/2021) in the case of Strezovski Paragrafi 95 i aktgjykimit dhe paragrafi 4 i Planit të veprimit and Others v.North Macedonia (Application No. 14460/16). Information made available under Rule 9.2 of the 181 Rregullat për furnizimin me energji termike, “Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 65/19, Rules of the Committee of Ministers for the supervision of the execution of judgments and of the terms of 162/19 dhe 233/20. friendly settlements. DH-DD(2021)188

66 67  Mesazhet e Strasburgut për Shkupin – udhërrëfyes për masat e përgjithshme lidhur me ekzekutimin e aktgjykimeve të gjykatës evropiane të të drejtave të njeriut sa u përket lëndëve të Maqedonisë së Veriut II. ANALIZA E STATUSIT TË EKZEKUTIMIT TË LËNDËVE NË MBIKËQYRJE TË KOMITETITTË MINISTRAVE

Kështu që, pavarësisht asaj se me ndryshimet dhe plotësimet e fundit të Rregullave në mënyrë një herë e ka realizuar,185 megjithatë, gjetjet e GJEDNJ-së në aktgjykimin në fjalë, mund t’i të drejtpërdrejtë nuk janë të prekur aplikantët e aktgjykimit Strezovski dhe të tjerët, është e vinë në ndihmë Gjykatës Supreme gjatë përcaktimit të mëtutjeshëm të pozitave të saj, me rëndësishme që të analizohen në mënyrë të thuktë të gjitha ndryshimet e deritanishme në çka ajo në mënyrë të drejtpërdrejtë do të ndihmojë në implementimin efektiv kombëtar të kornizën ligjore dhe vazhdimisht të monitorohet se me zbatimin e tyre nga ana e gjykatave a këtij aktgjykimi. bëhet individualizimi i nevojshëm i rasteve, me ç’rast do të parandalohen shkelje të ngjashme të të drejtave pronësore, si ato të konstatuara në aktgjykimin Strezovski dhe të tjerët. Përfundimisht, në drejtim të nevojës për veprim prioritar të të gjithë faktorëve relevantë që kanë të bëjnë me ekzekutimin e këtij aktgjykimi, është edhe fakti që ai ka të bëjë me Edhe pse në mënyrë të drejtpërdrejtë nuk ka të bëjë me ekzekutimin e aktgjykimit, megjithatë, të ashtuquajturat “raste kryesore”, duke pasur parasysh numrin e madh të aplikacioneve duhet të theksohet se me një qasje të këtillë sistematike, shteti duhet ta rishikojë nevojën e të paraqitura pranë Regjistrit të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut në lidhje me mbetjes në fuqi të disa nga rregullat ekzistuese ose t’i qaset ndryshimit të të njëjtave, përmes problematikën e njëjtë. Në të vërtetë, konfirmim për këtë është edhe fakti se për shqyrtim qasjes inkluzive dhe interdisiplinore nga ana e institucioneve relevante dhe politikëbërësve dhe deklarim deri te Agjenti i Qeverisë janë paraqitur madje 117 aplikacione, të cilat në fushën konkrete. përmbajnë thuaja se pretendime identike ankimore. Së këtejmi, duke e pasur parasysh praktikën tanimë të vendosur në lëndën Strezovski dhe të tjerët, përfundimisht në fund të Nënkuptohet, aspekti më i rëndësishëm i ndryshimeve që duhet të ndodhin në sistemin muajit shtator të vitit 2021, në lidhje me 66 aplikacione është arritur ujdi miqësore midis juridik kombëtar lidhur me këtë aktgjykim, duhet t’i referohet ndryshimit, përkatësisht shtetit dhe aplikantëve, që është përcaktuar me shtatë vendime të veçanta të Gjykatës dhe zhvillimit të jurisprudencës së praktikës relevante gjyqësore, veçanërisht kur bëhet fjalë për pasojë këto lëndë janë shlyer nga lista e Gjykatës.186 Procedura sa u përket lëndëve të për veprimin e gjykatave në lëndë të ngjashme, me ç’rast do të parandaloheshin shkeljet tjera të komunikuara është në rrjedhë e sipër. potenciale të ardhshme të së drejtës së pronësisë sa u përket personave të tjerë të cilët janë ballafaquar ose gjenden në situatë të njëjtë apo të ngjashme si aplikantët.

Në këtë kuptim, duhet të përshëndeten përpjekjet e ndërmarra nga ana e Agjentit të Qeverisë, LËNDA JAKIMOVSKI DHE TRANSPORTI KARI187 i cili në korrik të vitit 2020, rekomandimet e tij lidhur me masat që duhet të ndërmerren me qëllim të ekzekutimit të këtij aktgjykimi dhe parandalimit të shkeljeve të ngjashme ua GJETJET e GJEDNJ-së dërgoi: Gjykatës Supreme, Gjykatës së Apelit dhe Gjykatës Themelore Civile në Shkup, duke e nënvizuar detyrimin e tyre që t’i implementojnë gjetjet e GJEDNJ-së të specifikuara në Lënda Jakimovski dhe Transporti Kari ka të bëjë me shkeljen e të drejtave pronësore të këtë aktgjykim kur do të trajtojnë lëndë të ngjashme.184 aplikantëve nga neni 1 i Protokollit nr. 1 ndaj Konventës, si rezultat i sekuestrimit të kamionit të tyre në vitin 2009 gjatë procedurës së kundërvajtjes doganore. Për më tepër, është jashtëzakonisht e rëndësishme, nëse një gjë e këtillë është e mundshme, që Plani i veprimit i rishikuar t’i përfshijë ndryshimet në praktikën gjyqësore, përmes Përkatësisht, Komisioni për Vendimmarrje Sipas Kundërvajtjes Doganore, konstatoi se komunikimit të modeleve të vendimeve të miratuara nga gjykatat vendase sipas aktgjykimit aplikanti i parë ka bërë kundërvajtje sipas nenit 263 (1) (5) të Kodit Doganor, me ç’rast të lëndës Strezovski dhe të tjerët, në të cilat në mënyrë përkatëse do të implementohen shqiptoi gjobë në shumë prej 1.500 eurosh, sekuestrim të mallit si masë e parashikuar e standardet e Strasburgut në këtë fushë. detyrueshme dhe e veçantë kundërvajtëse në përputhje me nenin 267 (1) dhe (2) të Ligjit,

Në këtë kontekst, mund të mendohet për avancimin e mëtutjeshëm të praktikës gjyqësore 185 Për më shumë detaje, shih paragrafin 20 të aktgjykimit i cili ka të bëjë me opinionin tanimë të theksuar juridik përmes miratimit të qëndrimit përkatës parimor ose opinionit juridik parimor në nivel të të Departamentit civil pranë Gjykatës Supreme, i cili thotë: „... konsumatorët të cilët asnjëherë nuk kanë qenë departamentit civil të Gjykatës Supreme, dhe në këtë mënyrë do të manifestohet pozita të lidhur me sistemin e ngrohjes qendrore, asnjëherë nuk kanë lidhur kontratë për furnizim me energji termike dhe në banesën e të cilëve nuk ka instalim të vendosur nga furnizuesi, nuk kanë status të konsumatorëve të autoritare dhe drejtimi për gjykatat më të ulëta në lidhje me mënyrën e nevojshme të shkyçur pasivë dhe së këtejmi nuk duhet të paguajnë kompensim për fuqi të angazhuar”. procedimit dhe vendimmarrjes në raste të këtilla, me qëllim që të përmbushen standardet e 186 Stojanovski dhe të tjerët kundër Republikës së Maqedonisë së Veriut, nr. 14961/16 dhe 13 aplikacione të tjera, Konventës dhe të shmanget jokonsekuenca në praktikën gjyqësore vendase. Kompetencën vendim nga 21 marsi i vitit 2021, Trajkovski dhe të tjerët kundër Republikës së Maqedonisë së Veriut, nr. 34016/17 për miratimin e opinioneve juridike sa i përket këtij lloji të lëndëve, Gjykata Supreme tanimë dhe 10 aplikacione të tjera, vendim nga 21 marsi i vitit 2021, Nakevska dhe të tjerët kundër Republikës së Maqedonisë së Veriut, nr. 53739/16 dhe 7 aplikacione të tjera, vendim nga 20 maji 2021, Karaxhovski dhe të tjerët kundër Republikës së Maqedonisë së Veriut nr. 27840/16 dhe 13 aplikacione të tjera, vendim nga 20 maji i vitit 2021, Mitrovska dhe të tjerët kundër Republikës së Maqedonisë së Veriut, nr. 55480/16 dhe 6 aplikacione të tjera, vendim nga 3 qershori 3 i vitit 2021, Trajkov dhe të tjerët kundër Republikës së Maqedonisë së Veriut, nr. 54551/16 dhe 7 aplikacione të tjera, vendim nga 17 qershori i vitit 2021 dhe Mitkovski dhe të tjerët kundër Republikës së Maqedonisë së Veriut, nr. 70176/17 dhe 3 aplikacione të tjera, vendim nga 26 gushti i vitit 2021. 187 Jakimovski dhe Transporti Kari kundër Republikës së Maqedonisë së Veriut nr. 51599/11), aktgjykim nga 14 nëntori 184 Paragrafi 19 i Planit të veprimit i vitit 2019

68 69  Mesazhet e Strasburgut për Shkupin – udhërrëfyes për masat e përgjithshme lidhur me ekzekutimin e aktgjykimeve të gjykatës evropiane të të drejtave të njeriut sa u përket lëndëve të Maqedonisë së Veriut II. ANALIZA E STATUSIT TË EKZEKUTIMIT TË LËNDËVE NË MBIKËQYRJE TË KOMITETITTË MINISTRAVE

ndërsa është shqiptuar edhe masa mbrojtëse sekuestrim i kamionit nga pronari, i cili në të Ministrave189, сtheksohet se në përgjigjen e gjetjeve të Gjykatës, më 27 korrik të vitit rastin konkret është kryerës i kundërvajtjes. 2020, Gjykata e Lartë Administrative miratoi konkluzion që ka të bëjë me çështjen e proporcionalitetit gjatë procedimit dhe vendimmarrjes së autoriteteve administrative dhe Gjykata vuri në dukje se neni 269 (1) i Ligjit, në bazë të të cilit është mbështetur aktvendimi gjykatave administrative që rezulton nga aktgjykimi Jakimovski dhe Transporti Kari.190 Në të për sekuestrim, e lejon sekuestrimin e mjetit transportues si masë mbrojtëse kur në mënyrë merret qëndrimi se “në rastet kur krahas shqiptimit të gjobës si dënim monetar për kundërvajtjen përmbledhëse përmbushen dy kushte: (i) kriteri i vlerës dhe (ii) kushti subjektiv. Sipas kësaj, e kryer është parashikuar masë e veçantë kundërvajtëse – sekuestrim i sendeve të dedikuara për sekuestrimi nuk është bërë në mënyrë automatike ndërsa autoritetet vendore është dashur ta kryerjen e kundërvajtjes, kjo masë e veçantë kundërvajtëse nuk do të zbatohet nëse vlerësohet se vlerësojnë vetëdijen dhe sjelljen e pronarit të mjetit transportues. Në këtë kontekst, gjykatat qëllimi i dënimit do të arrihej vetëm përmes shqiptimit të dënimit monetar duke i pasur parasysh: vendase nuk e kanë marrë parasysh lidhjen midis sjelljes së aplikantëve dhe kundërvajtjes dhe peshën e kundërvajtjes, kushtet në të cilat është kryer kundërvajtja, sjelljen e kryerësit të nuk u kanë kushtuar vëmendje argumenteve të aplikantit të parë se kamioni i sekuestruar kundërvajtjes dhe raportin e tij ndaj kundërvajtjes së kryer, faktin se kryerësi edhe paraprakisht ka qenë burim i vetëm i të ardhurave për familjen e tij dhe se masa e kontestuar i ka vënë ka kryer kundërvajtje të ngjashme, si dhe rrethanat e tjera të ngjashme të cilat kanë të bëjnë me barrë joproporcionale, duke i pasur parasysh rrethanat e lëndës (paragrafi 48 i aktgjykimit). kryerësin dhe të cilat janë të rëndësishme për vlerësimin e asaj nëse masat e veçanta kundërvajtëse do t’i shkaktojnë barrë të tepruar dhe joproporcionale.” 191 Gjykata konstatoi se konfiskimi i kamionit është bërë me qëllim që të arrihet efekti i zmbrapsjes, e jo për shkak të fitimit të kompensimit material për dëmin e shkaktuar me Së këtejmi, është e qartë se kur vendoset për sanksionin e kundërvajtjes, autoritetet kundërvajtjen. Së këtejmi, dëshmia nuk ka qenë bindëse se në rrethanat konkrete të rastit, administrative duhet t’i marrin parasysh të gjitha rrethanat e specifikuara në konkluzionin e efekti i zmbrapsjes nuk do të arrihej me gjobën dhe sekuestrimin e mallit si masë e veçantë miratuar, i cili në mënyrë të drejtë e adreson thelbin e shkeljes së konstatuar në këtë aktgjykim kundërvajtëse. Kështu që, sekuestrimi i kamionit, si sanksion plotësues, ka qenë barrë dhe pa dyshim se nga njëra anë do të kontribuojë për avancimin e praktikës së gjyqësisë joproporcionale dhe ka paraqitur barrë të tepruar mbi aplikantët (paragrafi 50 i aktgjykimit). administrative në lidhje me shqiptimin e sanksioneve për kundërvajtjet e kryera doganore, dhe nga ana tjetër për respektimin e plotë të parimit të proporcionalitetit të këtyre sanksioneve. Në analizën e saj sa i përket proporcionalitetit në lëndën Jakimovski dhe Transporti Kari (paragrafi 42 i aktgjykimit), Gjykata mbështetet mbi parimet e përgjithshme tanimë të vendosura në lëndën Vasilevski.188 Në këtë kuptim, nënvizohet se “sa i përket balancës (baraspeshës) ndërmjet qëllimit për arritjen e të cilit ekziston synimi dhe të drejtave të Përmbledhje aplikantit,... kur sekuestrohen sende të cilat janë përdorur në mënyrë të kundërligjshme, atëherë kjo balancë varet nga më shumë faktorë, të cilët e përfshijnë edhe sjelljen e pronarit. Duhet të theksohet se sa i përket aktgjykimit të lëndës Jakimovski dhe Transporti Kari, deri Kështu që, duhet të konstatohet se autoritetet vendore a e kanë marrë parasysh: shkallën te Agjenti i Qeverisë, është dërguar edhe një aplikacion në lëndën Transporte Radika SHPK e fajit të aplikantit, kujdesin, ose më së paku, raportin midis sjelljes së tij dhe veprës së Lubjana,192 me ç’rast disa çështje janë vendosur për deklarim, të cilat, mes tjerash, kanë kryer penale. ...Balanca e nevojshme nuk do të arrihet nëse personi në fjalë ka pasur barrë të bëjnë edhe me proporcionalitetin e sekuestrimit të mjetit transportues të kompanisë individuale dhe të tepruar...“ (paragrafi 49 në lëndën Vasilevski). aplikante, kështu që Gjykata u referohet gjetjeve të saj në lëndën Jakimovski dhe Transporti Kari. Kjo lëndë e komunikuar, është tregues për rrezikun nga paraqitja e numrit më të madh të aplikacioneve të ngjashme, nëse nuk reagohet në kohë të duhur në drejtim të parandalimit

Ekzekutimi i aktgjykimit 189 1383rd meeting (29 September – 1 October 2020) (DH), Action Plan (03/09/2020), Communication from North Macedonia concerning the case of Jakimovski and Kari Prevoz v. North Macedonia (Application No. 51599/11), Shkelja në rastin konkret është rezultat i disproporcionalitetit të sekuestrimit të mjetit DH-DD(2020)778 transportues si sanksion plotësues (përveç gjobës që i është shqiptuar aplikantit) me të cilin 190 Në të vërtetë, ky konkluzion është tregues i ndikimit të punës së Komisionit Ndërinstitucional, i cili e ka i është shkaktuar barrë e tepruar. Ajo ka të bëjë me mënyrën e interpretimit dhe zbatimit rekomanduar miratimin e tij (shih: Procesverbalin nga mbledhja e 19-të e Komisionit Ndërinstitucional për praktik të ligjit në rastin konkret, por nuk mund të konsiderohet se është shkaktuar nga vet Ekzekutimin e Vendimeve të GJEDNJ-së, të mbajtur më datë 8.7.2020, në dispozicion në: https://biroescp.gov.mk/wp-content/uploads/2021/06/Записник-од-19-тата-седница.pdf) dhe njëkohësisht legjislacioni. është shembull i mirë për qasjen konstruktive të gjyqësorit vendas në procesin e ekzekutimit të aktgjykimeve. 191 Konkluzioni në lidhje me çështjen juridike sa i përket aktgjykimit të GJEDNJ-së në lëndën Jakimovski dhe Në paragrafin 11 të Planit të veprimit të vetëm deri më tani, që i është dërguar Komitetit Transporti Kari është në dispozicion këtu: http://www.vsrm.mk/wps/portal/vusskopje/sud/vesti/da36041e- 1c59-42b7-a557-29ea7eddddbe/!ut/p/z0/jYyxDoIwFEW_xYGxeQ8ECmM1xERlUQfsQgpUrGALUlD_XvwB49luc u4BDhlwLSZVC6uMFu28zzzMw43vY7TDfXQ8rJAlSKNTzBATClvgv4W5oG59zxnw0mgrXxaybixaVeb3xsFhrBzsT CmtFg5OcrDKwUosQ_RdSdwyiInvFZSIIKDEi6Wgspop5DfsPdJ1WgPvhL0SpS8Gsr-uXcOL95MtPg64dpo!/. 192 TRANSPORTE RADIKA SHPK kundër Republikës së Maqedonisë së Veriut, nr. 52003/18, aplikacion i paraqitur më 26 188 tetor të vitit 2018, ndërsa Qeverisë i është dërguar më 17 nëntor të vitit 2020. Vasilevski, nr. 22653/08, aktgjykim nga 28 prilli i vitit 2016

70 71  Mesazhet e Strasburgut për Shkupin – udhërrëfyes për masat e përgjithshme lidhur me ekzekutimin e aktgjykimeve të gjykatës evropiane të të drejtave të njeriut sa u përket lëndëve të Maqedonisë së Veriut II. ANALIZA E STATUSIT TË EKZEKUTIMIT TË LËNDËVE NË MBIKËQYRJE TË KOMITETITTË MINISTRAVE

të dukurisë së shkeljeve të ngjashme në nivel kombëtar. Në kuadër të analizës së saj, GJEDNJ-ja ka vënë në dukje se pavarësisht faktit që procedura e kundërvajtjes kundër aplikantit është pezulluar, është shqiptuar masa e sekuestrimit të Duhet të monitorohet praktika administrative dhe gjyqësore në përputhje me konkluzionin automjetit e cila ka qenë e detyrueshme sipas të drejtës vendore, ndërsa sekuestrimi i e miratuar nga Gjykata e Lartë Administrative dhe të detektohen shembujt e procedimit këtillë automatik aplikantin e ka privuar nga çdo lloj mundësie që ta argumentojë pozitën ndryshe në përputhje me konkluzionin, që të vlerësohet efikasiteti i masës për qëllimet e e tij dhe të ketë madje edhe gjasa minimale për sukses në procedurën e sekuestrimit, parandalimit të shkeljeve të ngjashme të Konventës në të ardhmen.193 pavarësisht sjelljes së tij ose shkallës së përgjegjësisë (paragrafi 21 i aktgjykimit).

Gjykata konstatoi se sekuestrimi i detyrueshëm automatik i automjetit të aplikantit bashkë me mungesën e mundësisë reale që të marrë kompensim për humbjen e tij (nga GRUPI I LËNDËVE ANASTASOV194 personi që e ka sjellë automjetin në shtetin e paditur), aplikantit i shkaktoi barrë të tepruar e cila nuk mund të justifikohet me qëllimin legjitim të cilin e ka ndjekur shteti (paragrafi 23 i aktgjykimit). Gjetjet e GJEDNJ-së Lëndës Atanasov, më vonë në grupin e njëjtë, i është bashkëngjitur edhe aktgjykimi i lëndës Lënda Anastasov ka të bëjë me shkeljen e së drejtës së aplikantit për gëzimin paqësor të Anev dhe Najdovski, me të cilin zgjidhen dy lëndë të bashkuara në të cilat të dy aplikantët pronësisë nga neni 1 i Protokollit nr. 1 për shkak të sekuestrimit të automjetit në kontekst janë shpallur për fajtorë në dy procedura krejtësisht të ndryshme për “transport të drurëve të procedurës kundërvajtëse e cila është parashkruar në vitin 2012. pa vulë dylli përkatëse ose pa fletëdërgesë”, kundërvajtje e parashikuar në nenin 104 paragrafi 1 pika 11 të Ligjit për Pyjet, me ç’rast të dy aplikantëve u është shqiptuar gjobë Me fjalë të tjera, duke e zbatuar nenin 267 të Kodit Doganor, autoritetet doganore e në shumë prej 3.000 euro (për aplikantin e parë), përkatësisht 2.400 euro (për aplikantin e sekuestruan automjetin e aplikantit, të cilin ai e ka blerë në Bullgari, dhe njëkohësisht, dytë). Njëkohësisht, me aktgjykimin e njëjtë atyre u është konfiskuar kamioni dhe drurët i kanë shqiptuar dënim monetar (gjobë) në shumë prej 800 euro meqë ka vepruar në në përputhje me nenin 104 paragrafi 3 të Ligjit për Pyjet dhe nenin 105 të Ligjit për kundërshtim me aktet normative doganore, meqë ka pranuar automobil në ruajtje dhe Kundërvajtje (paragrafi 4 dhe paragrafi 9 të aktgjykimit). përdorim duke e ditur se nuk janë plotësuar procedurat dhe detyrimet për importin e tij. Në këtë aktgjykim, GJEDNJ-ja vuri në dukje se ndonëse sekuestrimi i këtillë i detyrueshëm Së këtejmi, Gjykata Administrative e miratoi kërkesëpadinë e aplikantit dhe mori vendim automatik i kamionëve të aplikantëve ka qenë i ligjshëm dhe i bazuar mbi dispozitat e për pezullimin e procedurës për shkak të parashkrimit të krijuar për zhvillimin e procedurës lartpërmendura ligjore (nga Ligji për Pyjet, Ligji për Kundërvajtje, përkatësisht KP-ja) së kundërvajtjes, megjithatë, ajo, duke iu referuar dispozitës së nenit 100-а të Kodit Penal me ç’rast është justifikuar me qëllimin legjitim të parandalimit të krimit (paragrafi 23), i cili parashikon sekuestrim të detyrueshëm automatik të çdo sendi që përdoret gjatë megjithatë, kjo gjë aplikantët i ka privuar nga mundësia t’i argumentojnë pozicionet kryerjes së veprës penale ose i cili rezulton nga e njëjta, e ka refuzuar kërkesën e aplikantit e tyre dhe të kenë madje edhe gjasa minimale për sukses në procedurat të cilat kanë që t’i kthehet automobili, duke konstatuar se sekuestrimi i tij është i detyrueshëm, rezultuar me sekuestrim, pavarësisht sjelljes së tyre ose shkallës së përgjegjësisë përkatësisht automatik (paragrafët 6 – 8 të aktgjykimit). (paragrafi 25). Gjykata është e mendimit se në mënyrë bindëse nuk është dëshmuar se në rrethanat e rastit, sanksionet e këtilla nuk janë të mjaftueshme që ta arrijnë efektin e dëshiruar të zmbrapsjes dhe parandalimit të kryerjes së kundërvajtjeve të ngjashme në të ardhmen, ndërsa si edhe në aktgjykimin Jakimovski dhe Transporti Kari, masa e shqiptuar për sekuestrimin e kamionëve, si sanksion plotësues, ka qenë joproporcionale, ndërsa aplikantëve u ka shkaktuar barrë të tepruar individuale (paragrafi 27 i aktgjykimit).

193 Mes tjerash, duhet të theksohet se shteti ka paraqitur kërkesë për rishikimin e aktgjykimit të miratuar nga GJEDNJ-ja pas informacionit të pranuar se aplikanti i dytë nuk ekziston më dhe është shlyer nga Regjistri Qendror (paragrafi 18 i Planit të veprimit). 194 Në këtë grup bëjnë pjesë dy lëndë, që kanë të bëjnë me tri aplikacione para GJEDNJ-së: Atanasov, nr. 46082/14, aktgjykim nga 26 shtatori i vitit 2019 dhe Anev dhe Najdovski kundër Republikës së Maqedonisë së Veriut, nr. dhe aktgjykim nga 3 shtatori i vitit 2020.

72 73  Mesazhet e Strasburgut për Shkupin – udhërrëfyes për masat e përgjithshme lidhur me ekzekutimin e aktgjykimeve të gjykatës evropiane të të drejtave të njeriut sa u përket lëndëve të Maqedonisë së Veriut II. ANALIZA E STATUSIT TË EKZEKUTIMIT TË LËNDËVE NË MBIKËQYRJE TË KOMITETITTË MINISTRAVE

Ekzekutimi i aktgjykimeve195 Nga ana tjetër, vihet në dukje se ndërhyrja kryesore në lidhje me nenin 100-а ka të bëjë me inkorporimin e parimit të proporcionalitetit përmes dispozitës në paragrafin 4 të këtij neni si Padyshim se shkelja në këto lëndë rezulton nga dispozita e nenit 100-а të KP-së, e cila vijon: “Gjatë miratimit të vendimit për sekuestrimin e sendeve që janë përdorur ose janë dedikuar parashikon sekuestrim të detyrueshëm dhe automatik të çdo sendi që përdoret gjatë për kryerjen e veprës penale, Gjykata në mënyrë të veçantë do të mbajë llogari për parimin e kryerjes së veprës penale, pavarësisht sjelljes ose shkallës së përgjegjësisë së pronarit të tij. proporcionalitetit duke e pasur në konsideratë: llojin dhe peshën e veprës penale, dënimin e shqiptuar, mundësitë personale të kryerësit ose të personit të tretë, si dhe rrethanat e tjera në Pikërisht për këtë shkak, në Planin e veprimit të paraqitur theksohet se si përgjigje ndaj lidhje me mënyrën e kryerjes së veprës dhe pasojat e saj.” aktgjykimit të Gjykatës, në gjysmën e dytë të vitit 2019 në Ministrinë e Drejtësisë u formua grupi i punës i cili duhet ta përgatisë Kodin e ri Penal, i cili e ka shqyrtuar edhe mundësinë e ndryshimit të nenit 100-а të KP-së.196 Ndryshimi i kësaj dispozite është në drejtim të sigurimit se kur vendosin për sekuestrimin e sendeve, gjykatat vendase duhet të mbajnë llogari për Përmbledhje parimin e proporcianalitetit, së këtejmi, duke e pasur parasysh natyrën dhe rëndësinë e veprës penale, dënimin e shqiptuar dhe karakteristikat personale të personit i cili e ka kryer Përveç aktgjykimit për lëndën Atanasov, Komiteti i Ministrave, me miratimin e rezolutave veprën penale apo të personit të tretë.197 përfundimtare, e mbylli mbikëqyrjen mbi ekzekutimin e lëndëve Vasilevski201 dhe Andonovski202, të cilat kanë prekur çështje të ngjashme juridike.203 Në të gjitha këto raste, problematik Edhe pse miratimi i këtyre ndryshimeve është i pasigurt, siç u theksua paraprakisht, mund të ka qenë respektimi i proporcionalitetit gjatë zbatimit automatik të dispozitave ligjore për pritet që ndryshimet e Kodit Penal të cilat do t’i inkorporojnë dispozitat e lartpërmendura, sekuestrimin e sendeve, me ç’rast është bërë një veprim i caktuar i kundërligjshëm, kështu mund të miratohen deri në fund të vitit 2021.198 Me sa duket, në ndërkohë, ka paralajmërime që baza ligjore në lëndën Vasilevski dhe Andonovski ka qenë tek KP-ja, ndërsa në lëndën Anev të caktuara të cilat flasin për mundësinë që këto ndryshime të miratohen në kornizën e dhe Najdovski tek Ligji për Kundërvajtje. planifikuar kohore, veçanërisht duke pasur parasysh se propozim–ndryshimet janë publikuar dhe janë në dispozicion për publikun profesional dhe për opinionin e gjerë që në mars të vitit Së këtejmi, nënkuptohet se si masë e përgjithshme e karakterit legjislativ, të cilën shteti 2021,199 Qeveria të njëjtat i miratoi më datë 27 korrik 2021, ndërsa më 18 gusht të vitit 2021, e ka theksuar në raportet e veprimit të tij në lëndët Vasilevski dhe Andonoski paraqiten i paraqiti për lexim të parë në procedurë parlamentare. ndryshimet në dispozitat përkatëse të KP-së, të cilat janë fokusuar drejt shmangies së qasjes automatike gjatë zbatimit të masës së konfiskimit, përkatësisht masës së proporcionalitetit, Thënë shkurtimisht, ndryshimet e propozuara të KP-së justifikohen me nevojën e harmonizimit të dispozitave të tij me instrumentet ndërkombëtare (duke e përfshirë edhe fushën e konfiskimit), si dhe për shkak të ekzekutimit të aktgjykimeve të GJEDNJ-së me të cilat 201 Resolution CM/ResDH(2017)145, Execution of the judgment of the European Court of Human Rights Vasilevski konstatohet shkelja e Konventës gjatë sekuestrimit të sendeve, përkatësisht moszbatimit të against “the former Yugoslav Republic of Macedonia (Adopted by the Committee of Ministers on 10 May 2017 parimit të proporcionalitetit gjatë zbatimit të këtij instituti nga ana e gjykatave. Në këtë at the 1286th meeting of the Ministers’ Deputies) 202 kuptim, ndërhyrjet bëhen në dispozitat përkatëse të ligjit, me të cilat përcaktohet zbatimi Resolution CM/ResDH(2019)301, Execution of the judgment of the European Court of Human Rights Andonoski i detyrueshëm i parimit të proporcionalitetit gjatë sekuestrimit të lëndëve, kështu që against North Macedonia (Adopted by the Committee of Ministers on 13 November 2019 at the 1360th meeting of the Ministers’ Deputies) vetëm në raste të jashtëzakonshme limitohet përcaktimi i dispozitave për sekuestrimin e 203 Edhe në lëndën Vasilevski dhe Andonoski bëhet fjalë për sekuestrimin e automjeteve në pronësi të aplikantëve të detyrueshëm të sendeve në procedurën penale.200 cilat kanë shërbyer si mjete për kryerjen e veprës penale. Më konkretisht, në lëndën Vasilevski, aplikantit i është sekuestruar kamioni me të cilin është bërë kontrabandë me sheqer nga ana e një personi tjetër, përgjegjësia penale e të cilit u konstatua në procedurën përkatëse penale. Shkelja ka të bëjë me atë se sekuestrimi është 195 Informacionet të cilat i trajton kjo Analizë bazohen në Planin e veprimit të cilin shteti ia ka dërguar Komitetit bërë tre vjet pas urdhrit gjyqësor të formës së prerë për sekuestrim dhe tetë vjet pas kryerjes së veprës penale, të Ministrave, i cili kryesisht ka të bëjë me ekzekutimin e aktgjykimit të lëndës kryesore nga grupi i lëndëve ndërsa aplikanti nuk e ka ditur dhe as që ka pasur mundësi ta dijë se për çfarë dedikimi është përdorur kamioni, Atanasov, me ç’rast Plani, në aspektin kohor i ka paraprirë aktgjykimit Anev dhe Najdovski, Shih: 1377th meeting nuk kanë ekzistuar motive për të pasur frikë se kamioni përsëri mund të përdoret për kryerjen e veprës penale, (June 2020) (DH), Action Plan (27/05/2020), Communication from North Macedonia concerning the case of ndërsa gjykatat vendase nuk e kanë vlerësuar në nivel të mjaftueshëm rrethanën se aplikanti, si transportues i Anastasov v. North Macedonia (Application No. 46082/14), DH-DD(2020)467 mallrave, ka fituar para për jetesë pikërisht nga përdorimi i automjetit të sekuestruar. Nga ana tjetër, Gjykata 196 në aktgjykim, është përqendruar edhe mbi barrën e tepruar që do t’i vihej aplikantit përmes pritshmërisë që Paragrafi 9 i Planit të veprimit të kërkojë dëmshpërblim nga shitësi i kamionit, i cili është kryerësi i veprës, veçanërisht duke e pasur parasysh 197 atë se ai në ndërkohë ndërroi jetë. Në lëndën Andonoski, shkelja është bërë meqë sekuestrimi i automobilit Paragrafi 10 i Planit të veprimit 198 Paragrafi 11 i Planit të veprimit me të cilin është kryer vepra penale – kontrabandë me emigrantë, bazohet në KP, i cili parashikon sekuestrim 199 automatik të çdo automjeti me të cilin është kryer vepër e këtillë penale, pavarësisht nëse kryerësi është pronari Propozim-ligji për ndryshimin dhe plotësimin e Kodit Penal nga 27 korriku i vitit 2021, në dispozicion në: apo ndonjë person tjetër, kështu që sekuestrimi ka shërbyer si qëllim legjitim – parandalim të migracionit ilegal https://ener.gov.mk/Default.aspx?item=pub_regulation&subitem=view_reg_detail&itemid=61439 dhe trafikimit me qenie njerëzore, por një gjë e këtillë nuk ka qenë proporcionale dhe i ka shkaktuar aplikantit 200 Shih: Draft-Raportin për vlerësimin e ndikimit të legjislacionit – Propozim-ligji për ndryshimin dhe barrë të tepruar sepse automjeti i sekuestruar ka qenë mjeti kryesor për kryerjen e veprimtarisë së taksisë dhe plotësimin e Kodit Penal nga 2 marsi i vitit 2021, në dispozicion në: https://ener.gov.mk/files/propisi_files/ për realizimin e të ardhurave të aplikantit, kështu që nga sjellja e tij nuk kanë mundur të konkludojnë se ky plan/1_129921631302032021%201.pdf automjet, në të ardhmen, mund të shërbejë për kryerjen e veprës penale.

74 75  Mesazhet e Strasburgut për Shkupin – udhërrëfyes për masat e përgjithshme lidhur me ekzekutimin e aktgjykimeve të gjykatës evropiane të të drejtave të njeriut sa u përket lëndëve të Maqedonisë së Veriut III. Pikëpamje përfundimtare

varësisht nga rrethanat e çdo rasti konkret.204 III. PIKËPAMJE PËRFUNDIMTARE Për shkak të sigurimit të aspektit integral të masave të ndërmarra legjislative për ekzekutimin e aktgjykimeve nga grupi i lëndëve Atanasov, do të ishte e pëlqyeshme që sa më shpejt të Përmes kësaj Analize jepet një pasqyrë e statusit të ekzekutimit të aktgjykimeve të Gjykatës miratohen ndryshimet e propozuara ligjore në nenin 100-а të KP-së, të cilat mund të kenë Evropiane të të Drejtave të Njeriut, të miratuara në lëndët kundër RMV-së, të cilat akoma rëndësi thelbësore në drejtim të parandalimit të shkeljeve të ngjashme në të ardhmen, si ato janë në mbikëqyrje të Komitetit të Ministrave pranë Këshillit të Evropës, perceptuar përmes të cilat tanimë janë konstatuar në dy aktgjykimet të cilat janë pjesë të këtij grupi të lëndëve. prizmit të ndërmarrjes së masave të përgjithshme për ekzekutim. Duke pasur parasysh se ato, tani për tani, janë në nivel të mocionit dhe nuk janë përfshirë në Planin e veprimit inicial të dorëzuar nga shteti, rekomandohet që pas miratimit të tyre nga Pavarësisht ngecjeve evidente gjatë ekzekutimit të lëndëve të veçanta (dhe të grupeve të ana e ligjvënësit, në mënyrë adekuate të sanksionohen edhe në Planin e veprimit të radhës lëndëve), duhet të theksohet se shteti ia doli ta zë hapin me afatet dhe rregullat procedurale ose në Raportin e veprimit të radhës. të Komitetit të Ministrave dhe në masë të madhe me efikasitet t’u përgjigjet nevojave të raportimit në kohë të duhur, të përditësuar dhe përkatës, në lidhje me rrjedhën e proceseve Këto ndryshime janë po aq relevante edhe për grupin e lëndëve Atanasov, meqë edhe Ligji në nivel kombëtar dhe me sfidat e ardhshme. për Kundërvajtje205, i cili është zbatuar për një pjesë të lëndëve, ekzekutimi i të cilave tani është objekt i mbikëqyrjes, në masë të caktuar i referohet zbatimit të dispozitave përkatëse Për dallim nga e kaluara, kur ka pasur prolongime të caktuara sa i përket raportimit inicial, të KP-së. Për shembull, në nenin 41, paragrafi 1 përcaktohet se “për pronë të konfiskuar dhe viteve të fundit, shteti përmes Byrosë së Përfaqësimit, ka tendencë të bëjë grumbullimin dobi pronësore të fituar me kundërvajtje të personit fizik, në mënyrë përkatëse zbatohen e të gjitha informacioneve dhe të dhënave të nevojshme dhe atyre që janë në dispozicion dispozitat për konfiskimin e pronës dhe dobisë pronësore dhe sekuestrimin e sendeve nga dhe përfshirjen e tyre në Planin e parë iniciues të veprimit për ekzekutim brenda afatit të neni 97 deri në nenin 100-а të Kodit Penal”, ndërsa në paragrafin 3 përcaktohet se “për caktuar prej 6 (gjashtë) muaj nga dita kur një aktgjykim i caktuar është bërë përfundimtar. sekuestrimin e sendeve në mënyrë përkatëse zbatohet dispozita e kushteve për sekuestrimin Njëkohësisht, në intervale të caktuara kohore ai e përmbush detyrimin e “begatimit” ose e sendeve nga neni 100-а i Kodit Penal”. “rifreskimit” të informacioneve lidhur me progresin eventual të cilat iu dërguan KM-së, që flet për një qasje serioze dhe të përgjegjshme, për një përkushtim dhe angazhim të vazhdueshëm, Përveç kësaj, në raportimin e radhës para Komitetit të Ministrave në lidhje me të gjitha këto të tij në këtë drejtim. lëndë në të cilat është gjetur shkelja e të drejtës së pronësisë nga neni 1 i Protokollit nr. 1 ndaj KEDNJ-së, dhe ku një gjë e këtillë është e aplikueshme, shteti do të duhej të fokusohet Marrë në përgjithësi, shteti shënon progres në procesin e ekzekutimit të aktgjykimeve të edhe në zgjidhjet që i ofron Ligji i ri për Kundërvajtje nga viti 2019.206 Veçanërisht janë të GJEDNJ-së, edhe pse ai ka dinamikë dhe intensitet të ndryshëm kur bëhet fjalë për aktgjykimet rëndësishme normat referuese të nenit 40 të këtij ligji, të cilat mes tjerash, parashikojnë se për e ndryshme, varësisht nga lloji dhe përfshirja e masave të cilat i iniciojnë në mënyrë që të pronën e konfiskuar dhe dobinë pronësore, të fituara përmes kundërvajtjes së personit fizik, sigurohet përgjigje përkatëse ndaj shkeljeve të konstatuara të lirive dhe të drejtave nga në mënyrë përkatëse zbatohen dispozitat për konfiskimin e pronës dhe dobisë pronësore Konventa. Kështu që, periodikisht, krahas kalimit të periudhës së konsiderueshme kohore dhe sekuestrimin e sendeve nga KP-ja; për konfiskimin e pronës dhe dobisë pronësore, të (veçanërisht tek lëndët më të vjetra, të cilat një kohë të gjatë presin në arkivat e Komitetit të fituar me kundërvajtje të personit juridik, në mënyrë përkatëse zbatohet dispozita për Ministrave), ato akoma janë të pa ekzekutuara. Kjo kryesisht ka të bëjë me faktin se bëhet fjalë llojet e dënimeve të personit fizik nga KP-ja, si dhe gjatë sekuestrimit të sendeve, Gjykata, për lëndë, ekzekutimi i të cilave qysh më herët ndërlidhet me ndërhyrje të caktuara sistematike përkatësisht autoriteti për kundërvajtje, në mënyrë përkatëse i zbatojnë dispozitat e të ndjeshmee ose komplekse në kuadrin ligjor, praktikën gjyqësore dhe institucionale, të cilat kushteve për sekuestrimin e sendeve nga KP-ja. shteti në tërësi akoma nuk ia ka dalë t’i zbatojë. Së këtejmi, nënkuptohet pse ndonjëherë Byroja e Përfaqësimit para GJEDNJ-së nuk ka në dispozicion, jo me fajin e saj, informacione të mjaftueshme të reja, të cilat do t’ia komunikojë KM-së, përmes adresimit të versionit të përditësuar të Planit të veprimit apo Raportit të veprimit. Këtu, përsëri vjen në shprehje nevoja e sjelljes proaktive të të gjithë faktorëve të interesuar, madje edhe pa ndërhyrjen e Komisionit 204 Ndërinstitucional për Ekzekutimin e Vendimeve të GJEDNJ-së. Për më shumë detaje, shih paragrafët 24 dhe 57 të aktgjykimit, si dhe paragrafin 10 të Raportit të veprimit për lëndën Vasilevski: 1288th meeting (June 2017) (DH), Action report (27/02/2017), Communication from “the former Yugoslav Republic of Macedonia” concerning the case of VASILEVSKI v. “the former Yugoslav Republic Për këto shkaqe, kjo Analizë e vë në dukje nevojën e ndryshimeve emergjente ose të shpejta of Macedonia” (Application No. 22653/08), DH-DD(2017)292; paragrafët 12 – 15 të Raportit të veprimit për ligjore në lidhje me disa lëndë dhe grupe të lëndëve në të cilat mungon reagimi esencial, lëndën Andonoski: 1362nd meeting (December 2019) (DH), Action report (10/10/2019), Communication from North Macedonia concerning the case of ANDONOSKI v. North Macedonia (Application No. 16225/08), DH- kryesisht nga ligjvënësi, por edhe nga institucionet e tjera të përfshira sa i përket periudhës DD(2019)1146 kohore. Njëherësh, kah fundi i shqyrtimit të secilës lëndë ose secilit grup të lëndëve në 205 “Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 62/06, 51/11 të cilat janë ndërmarrë një sërë masash, megjithatë mungojnë disa hapa të vegjël, por të 206 Ligji për Kundërvajtje (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 96 nga 17 maji i vitit 2019)

76 77  Mesazhet e Strasburgut për Shkupin – udhërrëfyes për masat e përgjithshme lidhur me ekzekutimin e aktgjykimeve të gjykatës evropiane të të drejtave të njeriut sa u përket lëndëve të Maqedonisë së Veriut III. Pikëpamje përfundimtare

rëndësishëm drejt rrumbullakimit të aktiviteteve të shtetit, në drejtim të implementimit Në fund, duhet përsëri ta theksojmë nevojën, veçanërisht gjatë implementimit të masave të tyre, dhe autoriteteve kompetente u jepet mesazh inkurajues që sa më shpejtë t’i qasen të përgjithshme të aktgjykimeve të GJEDNJ-së, për veprim të bashkërenditur, sensibilizim finalizimit të këtij procesi. të çështjes dhe mirëkuptim nga të gjithë faktorët relevantë në RMV, përkatësisht nga profesionistët juridikë në përgjithësi, me qëllim të arritjes së efekteve të dëshiruara, si Nënkuptohet se me mbylljen e mbikëqyrjes mbi ekzekutimin e lëndëve të caktuara nuk duhet rezultat i përpjekjeve dhe përkushtimit të përbashkët mbi sundimin e të drejtës në shtet. të përfundojnë impenjimet e shtetit për implementimin efektiv kombëtar të Konventës dhe jurisprudencës së GJEDNJ-së në rendin juridik vendas meqë me mbylljen e ekzekutimit, përfundimisht nuk u vihet fund shkeljeve. Me fjalë të tjera, shpeshherë mbetet e hapur çështja nëse dhe kur do të paraqiten shkelje të njëjta të Konventës, si ato që janë konstatuar në lëndët e mbyllura para Komitetit të Ministrave.

Së këtejmi, do të ishte e pëlqyeshme shteti të hartojë një strategji për monitorimin periodik të ndikimit dhe efektit afatgjatë të masave të përgjithshme të ndërmarra në kontekstin e lëndëve tanimë të mbyllura lidhur me parandalimin e shkeljeve të ardhshme të Konventës pas mbylljes së lëndëve konkrete, me qëllim që në kohë të duhur të shmangen “njëanshmëritë” e mundshme sa i përket mënyrës së interpretimit dhe zbatimit të zgjidhjeve ligjore, ose sa i përket metodologjisë së veprimit dhe praktikës së gjyqësorit dhe autoriteteve administrative për të cilat do të konstatohet se nuk korrespondojnë me Konventën dhe praktikën e Strasburgut.

Për më tepër, shteti mund të shkojë një hap para sa i përket zbatimit të standardeve evropiane për të drejtat e njeriut dhe përmes monitorimit të vazhdueshëm të zhvillimit të praktikës së GJEDNJ-së, si dhe përmes shmangies përkatëse dhe në kohë të duhur të mangësive në legjislacionin dhe praktikën vendore, t’i parashohë dhe t’i parandalojë shkeljet e mundshme të ardhshme të Konventës, para se të njëjtat të paraqiten dhe të bëhen shkas për paraqitjen e aplikacionit individual kundër shtetit para GJEDNJ-së.

Një element tjetër primar konsiston me atë që shteti përmes edukimit të fuqizuar (në kuadër të arsimit të lartë juridik formal, si dhe në nivel të Akademisë së Gjyqtarëve dhe Prokurorëve Publikë) dhe përmes fuqizimit të vazhdueshëm të ndërgjegjësimit të të gjitha subjekteve relevante që te ato të zhvillohet ndjenja e përgjegjësisë, rolit dhe kontributit të tyre sa i përket zbatimit të vazhdueshëm përkatës dhe të drejtë të Konventës lidhur me hartimin dhe miratimin e projekteve ligjore, në procesin e ndarjes dhe miratimit të drejtë të vendimeve gjyqësore, si sa i përket zhvillimit të procedurave administrative para autoriteteve administrative ashtu edhe gjatë miratimit të akteve të veçanta administrative me të cilat preken disa liri dhe të drejta të caktuara. Për më tepër, duhet të fuqizohet edhe angazhimi i AGJPP-së, e cila në mënyrë akoma më efikase duhet ta kryejë funksionin e saj edukativ përmes organizimit të trajnimeve dhe punëtorive të specializuara në tema konkrete në lidhje me standardet dhe praktikën e GJEDNJ-së, dhe veçanërisht si shoqëruese e të gjitha veprimeve të planifikuara ose rrjedhave të ndërmarra si pjesë e implementimit të masave të përgjithshme për ekzekutimin e aktgjykimeve të GJEDNJ-së të miratuara kundër Republikës së Maqedonisë së Veriut. Edhe pse një gjë e këtillë në mënyrë eksplicite nuk është potencuar në tabelën në vijim, megjithatë aktivitetet e AGJPP-së në kontekst të avancimit të njohjes dhe zbatimit të standardeve të GJEDNJ-së, duhet të konsiderohen si masë e përgjithshme permanente për ekzekutimin e aktgjykimeve të Gjykatës, efekti i së cilës mund të matet vetëm pas kalimit të një periudhe të caktuar kohore.

78 79  Mesazhet e Strasburgut për Shkupin – udhërrëfyes për masat e përgjithshme lidhur me ekzekutimin e aktgjykimeve të gjykatës evropiane të të drejtave të njeriut sa u përket lëndëve të Maqedonisë së Veriut Aneks

ANEKS: PASQYRA TABELORE E STATUSIT TË EKZEKUTIMIT TË LËNDËVE TË Neni 3 i KEDNJ-së (ndalimi i trajtimit Deinstitucionalizimi, për të cilin baza juridike është Të monitorohet progresi i reformës MPPS-ja

VEÇANTA DHE GRUPEVE TË LËNDËVE PARA KOMITETIT TË MINISTRAVE ME mizor) – aspekti material dhe i procesit Ligji i ri për Mbrojtje Sociale nga viti 2019 dhe Të bëhen ndryshime sistematike Prokuroria Publike gjatë veprimit të prokurorisë UDHËZIME PËR NDËRMARRJEN E MASAVE TË ARDHSHME TË NEVOJSHME Rregullorja për mënyrën ndaj pretendimeve për trajtim dhe vëllimin e shërbimeve DHE TË PËRGJITHSHME NGA SUBJEKTET RELEVANTE sociale, normativat dhe joadekuat të personave në institucione të llojit të mbyllur standardet për dhënien e

L. R. shërbimeve sociale jetesë me mbështetje Lloji i shkeljes Masat e ndërmarra të Udhëzime për ndërmarrjen e Subjektet / Është propozuar rishikimi i Të miratohen ndryshimet e Grupi i punës lëndëve

propozuara në KP Lënda/

neneve 142 dhe 143 të KP-së pranë Ministrisë së Grupi i

përgjithshme për ekzekutim masave të domosdoshme të institucionet ardhshme për ekzekutim relevante të dhe shmangia e institutit Drejtësisë, Qeveria, cilave u referohen të parashkrimit në KP në Kuvendi udhëzimet përputhje me rekomandimet e hartuara nga ekspertët e Neni 3 i KEDNJ-së Inkorporimi i Mekanizmit Të fuqizohen kapacitetet e MPK- MPK-ja, Avokati i Këshillit të Evropës (ndalimi i trajtimit parandalues kombëtar (MPK) së në mënyrë që ai plotësisht Popullit mizor) aspekti material dhe zgjerimi i kompetencave t’i përgjigjet mandatit të tij Neni 5 paragrafi Rishikimi i nenit 167 Të monitorohet zbatimi i këtyre Ministria e dhe i procesit të Avokatit të Popullit në përputhje me kërkesat e 3 i KEDNJ-së (e paragrafi 2 të LPP-së në dispozitave ligjore Drejtësisë - OPKAT-it drejta e lirisë dhe drejtim të sigurimit të

GRUPI I LËNDËVE VASILLKOSKI DHE TË TJERËT Gjyqësori sigurisë) – arsyetim arsyetimit të mjaftueshëm U publikuan procedura të Të monitorohet dhe të sigurohet MPB-ja i pamjaftueshëm për aktvendimet e reja standarde operative zbatimi i tyre konsekuent për aktvendimet e paraburgimit të MPB-së për trajtimin e Gjyqësori paraburgimit Harmonizimi i praktikës Të monitorohet zhvillimi i personave të privuar nga liria vendore me praktikën praktikës gjyqësore në drejtim të gjyqësore të GJEDNJ-së, harmonizimit të mëtutjeshëm të U formua seksioni i veçantë Të gjendet zgjidhje për ato lëndë Prokuroria Publike praktikës vendore me praktikën të cilat përmbajnë pretendime në drejtim të sigurimit të në kuadër të Prokurorisë gjyqësore të GJEDNJ-së, si për torturë, ndërsa nuk kanë arsyetimit të mjaftueshëm Publike dhe të sigurohet grumbullimi kaluar në kompetencë të për aktvendimet e paraburgimit i sistematizuar dhe publikimi seksionit të veçantë i të dhënave nga praktika e GRUPI I LËNDËVE KITANOVSKI DHE HAJRULLAHU

U formua seksioni i veçantë Të monitorohet veprimi dhe Prokuroria Publike gjykatave në kuadër të Gjykatës performanca e tij U miratua konkluzion në Të iniciohen dhe të monitorohen Prokuroria Publike Në lëndën Milladinov Themelore Penale Shkup nivel të gjykatave të apelit ndryshimet në praktikën e dhe të tjerët – neni 5 U vendos mekanizëm i Të monitorohet veprimi dhe Gjykata Themelore paragrafi 4 i KEDNJ- në tetor të vitit 2015 prokurorive, si dhe të sigurohet jashtëm për kontrollin e performanca e tij Penale Shkup së – mosrespektimi i grumbullimi i sistematizuar punës së policisë Të sigurohet funksionimi pa Kuvendi parimit të barazisë së dhe publikimi i të dhënave nga pengesa i mekanizmit qytetar armëve në procedurën praktika e prokurorive për kontroll mbi punën e policisë, e vazhdimit të Të monitorohet implementimi i Gjyqësori përmes zgjedhjes emergjente të paraburgimit këtij konkluzioni në drejtim të anëtarëve të tij harmonizimit të mëtutjeshëm të Të vazhdohet kohëzgjatja e praktikës vendase me praktikën Ministria e mandatit të anëtarëve të gjyqësore të GJEDNJ-së Drejtësisë dhe mekanizmit qytetar përmes Kuvendi Neni 6 i KEDNJ- Ndryshime në praktikën Të miratohet qëndrimi parimor Gjykata Supreme, ndryshimeve ligjore së (e drejta e gjyqësore të Gjykatës ose opinioni parimor juridik i përkatësisht

GRUPI I LËNDËVE NASTESKA Instruksione të dërguara Të monitorohet zbatimi i këtyre Prokuroria Publike gjykimit të drejtë) Supreme Gjykatës Supreme, përkatësisht gjykatat e apelit deri te prokurorët më të instruksioneve në nivel të – mosrespektimi i konkluzioni nga katër gjykatat ulët publikë dhe mesazhi i prokurorëve publikë parimit të barazisë së e apelit dërguar për zero-tolerancë armëve në procedurat Të hartohen dhe të miratohen Grupi i punës sa i përket torturës në nivel penale në të cilat zgjidhje përkatëse ligjore pranë Ministrisë së më të lartë politik është siguruar vetëm në LPP-në e re në drejtim të Drejtësisë, Qeveria, Është propozuar rishikimi i Të miratohen ndryshimet e Grupi i punës prezenca e prokurorit sigurimit të parimit të barazisë Kuvendi neneve 142 dhe 143 të KP-së propozuara në KP pranë Ministrisë së publik, por jo edhe së armëve përmes shmangies së dhe shmangia e institutit Drejtësisë, Qeveria, e të pandehurit, në pabarazisë ligjore, përkatësisht të parashkrimit në KP në Kuvendi seancat e Gjykatës së trajtimit të privilegjuar të përputhje me rekomandimet Apelit, përkatësisht prokurorit publik sa i përket e hartuara nga ekspertët e Gjykatës Supreme prezencës së tyre në seancat e Këshillit të Evropës gjykatave të apelit, përkatësisht Ndryshimi i praktikës nga Gjyqtarë të në seancat e Gjykatës Supreme Të monitorohet praktika ana e gjyqtarëve të cilët gjyqësore cilët punojnë në punojnë në materien penale materien penale Neni 6 i KEDNJ-së (e drejta e gjykimit të drejtë) – përdorimi i provave të siguruara përmes torturës në procedurë gjyqësore

80 81  Mesazhet e Strasburgut për Shkupin – udhërrëfyes për masat e përgjithshme lidhur me ekzekutimin e aktgjykimeve të gjykatës evropiane të të drejtave të njeriut sa u përket lëndëve të Maqedonisë së Veriut Aneks

Neni 6 paragrafi 1 Në nenin 231 paragrafi 2 Të hartohen dhe të miratohen Grupi i punës Neni 8 i KEDNJ-së (e U miratua Ligji i ri për Të fuqizohen kapacitetet e Qeveria, Ministria pika g e KEDNJ-së (e dhe nenin 400 paragrafi 1 zgjidhje përkatëse ligjore në pranë Ministrisë së drejta e respektimit Mbrojtjen e të Dhënave Agjencisë për Mbrojtjen e të e Drejtësisë dhe drejta e gjykimit të të LPP-së nga viti 2010, u LPP-në e re me të cilat do të Drejtësisë, Qeveria, të jetës private dhe Personale (në fuqi nga muaji Dhënave Personale dhe të Agjencia për drejtë) – mospasja inkorporua dispozitë sipas përcaktohet se aktgjykimi Kuvendi familjare) – ruajtja pa shkurt i vitit 2020) organeve dhe autoriteteve të Mbrojtjen e të GRUPI I LËNDËVE ATANASOV

mundësi e prokurorisë së cilës aktgjykimi nuk mund dënues/me fajësi nuk mund të kufizim e mostrave të tjera kompetente për zbatimin Dhënave Personale për seancë dëgjimore të mbështetet vetëm mbi bazohet në masë vendimtare ADN-së të marra në e drejtë të LMDHP-së dhe me dëshmitarët, deklarimin e dëshmitarit të mbi dëshminë që e ka dhënë kuadër të procedurës të monitorohet zbatimi i tij përkatësisht refuzimi rrezikuar (“rregulli i provës dëshmitari i rrezikuar (“rregulli i penale praktikë nga gjykata që të së vetme”) provës vendimtare”) Të iniciohet miratimi i Ligjit për (NR. 2)

U hartua Ligji për Mbrojtjen Qeveria, Kuvendi thirren dëshmitarët

TRAJKOVSKI DHE ÇIPOVSKI Të bëhen ndryshime përkatëse Gjyqësori e Personave Fizikë në Lidhje Mbrojtjen e Personave Fizikë e propozuar në në praktikën gjyqësore të cilat në Lidhje me Përpunimin e të me Përpunimin e të Dhënave mbrojtjen e tyre nënkuptojnë zbatim të plotë të Dhënave Personale për Qëllime Personale për Qëllime “rregullit të provës së vetme dhe të Parandalimit, Hetimit, të Parandalimit, Hetimit, vendimtare” Zbulimit ose Ndjekjes së Zbulimit ose Ndjekjes së Veprave Neni 6 i KEDNJ-së Aktivitete edukative dhe Ministria e Veprave Penale apo për Penale apo për Ekzekutimin e (e drejta e gjykimit shqyrtimi i kornizës ligjore Drejtësisë – (grupi Ekzekutimin e Sanksioneve Sanksioneve Penale të drejtë) – parimi i i punës për LPP), Penale transparencës – vetëm AGJPP-ja Hartimi dhe miratimi i Ligjit Të iniciohet miratimi i Ligjit të ri Qeveria, Kuvendi në lëndën Boshkoski të ri për polici nga ana e për Policinë Qeverisë dhe paraqitja e tij Të iniciohet miratimi i akteve të Qeveria, Kuvendi Neni 8 i KEDNJ-së (e Janë bërë ndryshime Të monitorohet zbatimi i MPPS-ja, Ministria në Kuvend nevojshme nënligjore, si dhe të drejta e respektimit në LPPA me të cilat zgjidhjeve përkatëse ligjore në e Drejtësisë bëhet harmonizimi i ndërsjellë të jetës private përcaktohet kompetenca e LPPA i ligjeve dhe i akteve nënligjore dhe familjare) në ekzekutimit të aktvendimeve GRUPI I LËNDËVE MITOVI

përkatëse kombinim me nenin 13 të qendrave për punë sociale U nënshkrua Protokolli me Të iniciohet ratifikimi i Kuvendi të KEDNJ-së (e drejta për takim me fëmijët e mjetit efektiv juridik) Të hartohen dhe të miratohen MPPS-ja, Qeveria, të cilin ndryshohet Konventa Protokollit në Kuvend Analiza e hartuar nga – pamundësimi i ndryshimet e domosdoshme në Kuvendi për Mbrojtjen e Individëve ekspertë të Këshillit të takimeve të prindërve Ligjin për Familjen në drejtim të sa i përket përpunimit Evropës, me kërkesë të dhe fëmijëve të cilët sigurimit të realizimit më efikas automatik të të dhënave shtetit, i cili e bën vlerësimin nuk jetojnë bashkë, të të drejtave të prindërve personale e gjendjeve dhe jep si dhe mosekzistimi rekomandime për avancimin Të fuqizohen kapacitetet e MPPS-ja, qendrat Neni 11 i KEDNJ-së Të bëhen ndryshimet e Gjykatat e i mekanizmit efikas

ORTODOKSE E OHRIT (KOO)” e legjislacionit dhe praktikës qendrave për punë sociale dhe për punë sociale (liria e tubimit dhe nevojshme gjatë veprimit regjistrimit juridik për ekzekutimin kombëtare të reformohet mënyra e veprimit bashkimit) në kontekst të gjyqtarëve të gjykatave dhe Gjykata e aktvendimeve për

“KRYEPESHKOPATA dhe vendimmarrjes së tyre të nenit 9 të KEDNJ-së të regjistrimit dhe Gjykatës Kushtetuese

GRUPI I LËNDËVE takime të miratuara nga qendrat për punë (e drejta e lirisë së Kushtetuese sociale mendimit, vetëdijes dhe fesë) – refuzimi Neni 8 i KEDNJ-së (e Propozim-ligji për Të iniciohet miratimi i Qeveria, Kuvendi i regjistrimit të drejta e respektimit të ndryshimin dhe plotësimin Propozim-ligjit të ri bashkësive fetare për privatësisë dhe jetës e Ligjit për Evidencën Amë, shkaqe formale familjare) – mungesa i hartuar me ekspertizë e procedurave të të Këshillit të Evropës, i shpejta, transparente miratuar nga Qeveria dhe i dhe të qasshme për paraqitur në Kuvend njohjen e identitetit U dërgua rekomandim Të fuqizohen kapacitetet e Ministria e Х.

gjinor të personave nga Agjenti i Qeverisë deri Drejtorisë për Udhëheqjen Drejtësisë dhe Neni 1 i Protokollit U miratuan më shumë Rishikimi i vazhdueshëm i Komisioni

GRUPI I LËNDËVE STREZOVSKI transgjinorë te Komisioni Shtetëror i e Librave Amë dhe të rritet Drejtoria për nr. 1 ndaj KEDNJ-së ndryshime në Rregullat Rregullave për furnizimin me Rregullator i Shkallës së Dytë, Gjykata vetëdija tek të punësuarit e Udhëheqjen e (mbrojtja e pronësisë) për furnizimin me energji energji termike dhe ndryshimi Energjetikës Administrative dhe Gjykata saj për zbatimin e drejtë të Librave Amë – detyrimi i imponuar termike eventual i tyre për qasje të e Lartë Administrative që zgjidhjeve të reja ligjore për pagesën e individualizuar e të fuqizuar,

DHE TË TJERËT t’i respektojnë sugjerimet kompensimit për fuqi në përputhje me pikëpamjet e e GJEDNJ-së në lëndë të të angazhuar, si pjesë GJEDNJ-së ngjashme fikse e kompensimit të Të miratohet qëndrimi apo Gjyqësori, energjisë termike për opinioni plotësues përkatës i përkatësisht banesat e shkyçura Gjykatës Supreme në drejtim Gjykata Supreme nga sistemi i ngrohjes të ndryshimeve të praktikës qendrore gjyqësore, në përputhje me pikëpamjet e GJEDNJ-së të prezantuara në aktgjykimin në fjalë

82 83  Neni 1 i Protokollit U miratua Konkluzioni Të monitorohet zbatimi Gjykata nr. 1 ndaj KEDNJ-së nga Gjykata e Lartë praktik i Konkluzionit nga ana Administrative dhe (mbrojtja e pronësisë) Administrative me të e gjyqtarëve administrativë Gjykata e Lartë TRANSPORTI KARI JAKIMOVSKI DHE

– sekuestrimi i cilin inkorporohet parimi dhe i ndryshimeve të krijuara Administrative panevojshëm i i proporcionalitetit në praktikën administrative automjetit për shkak gjatë procedimit dhe gjyqësore të kundërvajtjes së vendimmarrjes në raste të kryer doganore si ngjashme në të ardhmen sanksion plotësues me të cilin është shkaktuar barrë e tepruar joproporcionale mbi aplikantin Neni 1 i Protokollit Është propozuar ndryshimi Të iniciohet miratimi i Qeveria, Kuvendi... nr. 1 ndaj KEDNJ- i nenit 100-а të KP-së me të ndryshimeve të propozuara së (mbrojtja e cilin inkorporohet parimi i ligjore në KP GRUPI I LËNDËVE

pronësisë) sekuestrimi proporcionalitetit i detyrueshëm i ANASTASOV

automjeteve për shkak të kundërvajtjes së kryer në bazë të nenit 100-а të KP-së, si sanksion plotësues me të cilin aplikantëve iu shkaktohet barrë e tepruar joproporcionale

Legjenda: * masa emergjente dhe prioritare ** masa me shkallë më të ulët të prioritetit dhe masa të vazhdueshme

Велимир Деловски

Пораките од Стразбур за Скопје – патоказ за општите мерки за извршување на пресудите на Eвропскиот суд за човекови права во предметите од Северна Македонија  Пораките од Стразбур за Скопје – Патоказ за општите мерки за извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права во предметите од Северна Македонија

Скопје, 2022  Пораките од Стразбур за Скопје – Патоказ за општите мерки за извршување на пресудите на европскиот суд за човекови права во предметите од Северна Македонија СОДРЖИНА

Издавач: Publisher: Содржина Мисија на ОБСЕ во Скопје OSCE Mission to Skopje

Автор: Author: Велимир Деловски Velimir Delovski Предговор 4 Уредници: Editors: Дарко Павловски Darko Pavlovski Артан Мурати Artan Murati ЛИСТА НА КОРИСТЕНИ КРАТЕНКИ 5

Лектура: Proofread by: Матилда Саздова Matilda Sazdova I. ВОВЕД 6

Графички дизајн: Graphic design: I.1. Цел и структура на Анализата   6 Полиестердеј, Скопје Polyesterday, Skopje I.2. Опфат на Анализата   8 Пораките од Стразбур за Скопје – Патоказ за општите мерки за извршување на пресудите на европскиот суд за човекови права во предметите од Северна Македонија – 978-92-9271-041-5 I.3. Методологија   9

II. АНАЛИЗА НА СТАТУСОТ НА ИЗВРШУВАЊЕ НА ПРЕДМЕТИТЕ ПОД НАДЗОР НА КОМИТЕТОТ НА МИНИСТРИ 10

II.1. Предмети во кои е констатирана повреда на членот 3 од Конвенцијата 10 (забрана на мачење)  

II.2. Предмети во кои е констатирана повреда на членот 5 од Конвенцијата 28 (право на слобода и безбедност)  

II.3. Предмети во кои е констатирана повреда на членот 6 од Конвенцијата 33 (право на правично судење)  

II.4. Предмети во кои е констатирана повреда на членот 8 од Конвенцијата 43 (право на почитување на приватниот и семејниот живот)  

Содржината на ова издание не секогаш ги одразува погледите или ставовите на Мисијата на ОБСЕ во Скопје. II.5. Предмети во кои е констатирана повреда на членот 11 (слобода на собирање и Материјалите во оваа публикација се само за референца. Иако ОБСЕ вложи максимално внимание во нејзината здружување) во контекст на членот 9 од Конвенцијата (право на слобода на подготовка, не презема никаква одговорност за точноста и комплетноста на сите информации, упатства и совети изнесени или за какви било печатни грешки. Содржината на оваа публикација, ставовите, мислењата, наодите, 58 мислата, совеста и верата)   толкувањата и заклучоците изнесени во неа не мора да ја одразуваат официјалната политика или позиција на ОБСЕ. Поради овие причини, не може да се покренат никакви барања против ОБСЕ во однос на потенцијалните последици од веродостојноста на информациите или заклучоците содржани во оваа публикација. II.6. Предмети во кои е констатирана повреда на членот 1 од Протоколот бр. 1 кон

За примената на старото име на државата во оваа публикација: 63 Конвенцијата (заштита на сопственоста)   Државата официјално го промени своето име во 2019 во согласност со Преспанскиот договор. Повеќето правни акти се создадени пред промената на името на државата и сè уште се во сила и го содржат претходното име на државата во насловите. Употребата на претходното име на државата во овој документ е поради правна 75 III. ЗАКЛУЧНИ СОГЛЕДУВАЊА   прецизност.

4 5  Пораките од Стразбур за Скопје – Патоказ за општите мерки за извршување на пресудите на европскиот суд за човекови права во предметите од Северна Македонија ЛИСТА НА КОРИСТЕНИ КРАТЕНКИ

Предговор ЛИСТА НА КОРИСТЕНИ КРАТЕНКИ

Публикацијата „Пораките од Стразбур за Скопје – патоказ за општите мерки за извршу- АСЈО Академија за судии и јавни обвинители вање на пресудите на Европскиот суд за човекови права во предметите од Северна Маке- донија“, претставува втор дел од едицијата составена од три засебни, но тесно поврзани ЕКЧП Европска конвенција за човекови права/ публикации, чија изработка е поддржана и е под покровителство на Мисијата на ОБСЕ Конвенција за заштита на човековите права и основните слободи во Скопје, со цел да се актуализира тематиката за извршување на пресудите на Европ- ЕСЧП Европски суд за човекови права скиот суд за човекови права, да се збогатат стручните ресурси и содржини во конкрет- ната област, но и да се подигне свеста за значењето на оваа проблематика за правната реформа во Република Северна Македонија. ЕУ Европска Унија

Оваа втора публикација, се осврнува на т.н. општи мерки коишто државата треба да ги ЗЗЛП Закон за заштита на личните податоци преземе за доследно и целосно да се спроведат пресудите на Европскиот суд за човеко- ви права во предметите од Република Северна Македонија. Општите мерки подразбираат ЗКП Закон за кривичната постапка системски промени чие спроведување би требало да придонесе за подобрување на прав- ниот поредок и почитувањето на човековите права, односно преку кои би се превенирале ЗОУП Закон за општата управна постапка идни повреди на Европската конвенција за човекови права и пресуди на Европскиот суд за човекови права. Затоа, иако номинално пресудите се водат „против“ државата, тие всуш- КЗ Кривичен законик ност, треба да се читаат и разберат како пресуди „за“ државата бидејќи пораките кои ги содржат, односно се испраќаат од Стразбур се во функција на општиот интерес, поточно КМ Комитет на министри од корист и за државата и за граѓаните и за каузата на човековите права. КСТ Европски комитет за спречување на тортурата и нечовечното или Со право може да се очекува дека оваа публикација, како и трилогијата во целина, ќе бидат деградирачкото постапување или казнување при Советот на Европа од помош на националните институции инволвирани во извршувањето на пресудите на Ев- ропскиот суд за човекови права, коишто истовремено, се и најзадолжени за остварувањето МВР Министерство за внатрешни работи на човековите права и владеењето на правото во државата. Дополнително, публикацијата би требало да даде значаен поттик за меѓуинституционална соработка, мултидисциплина- МРК Меѓуресорска комисија за извршување на одлуките на Европскиот суд за рен пристап и засилено работење на спроведувањето на општите мерки, со оглед на нив- човекови права ната важност за унапредување на владеењето на правото и правниот поредок во целина. Впрочем, извршувањето на пресудите, и во тој контекст пред сѐ спроведувањето на општи- МТСП Министерство за труд и социјална политика те мерки како извор на системски промени, своевремено беше препознаено и истакнато во т.н. Прибе-извештај од Европската Унија, што е од особено значење за евроинтегративниот ОБСЕ Организација за безбедност и соработка во Европа процес на државата како нејзина стратешка определба и интерес. РСМ Република Северна Македонија Изработката на трилогијата претставува дел од програмските / проектните активности коишто Мисијата на ОБСЕ во Скопје ги презема за зајакнување на капацитетите на на- ционалните власти за остварување и дисеминација на заложбите на ОБСЕ во областа на УВМК Управа за водење на матичните книги владеењето на правото и човековите права кои се вткаени во т.н. човекова димензија на ОБСЕ, која е суштински аспект од мандатот, односно од полето на дејствување на УНКАТ Комитет на Обединетите нации против тортура Мисијата во Република Северна Македонија. ЦСР Центар / центри за социјална работа За издавачот   Мисија на ОБСЕ во Скопје ЗОУП Закон за општата управна постапка Дарко Павловски, национален правен офицер Артан Мурати, офицер за владеење на право

6 7  Пораките од Стразбур за Скопје – Патоказ за општите мерки за извршување на пресудите на европскиот суд за човекови права во предметите од Северна Македонија I. ВОВЕД

I. ВОВЕД весен начин ја забавуваат и отежнуваат имплементацијата на мерките за извршување на пресудите. Токму од тие причини, имајќи ја потребата од нивно надминување заради целосно заокружување на извршувањето, анализата има за цел да го помогне и охрабри I.1. Цел и структура на Анализата преземањето на идните, понекогаш нужни чекори кои треба да доведат до затворање на надзорот над извршувањето. Така, преку конструктивен приказ на сегашната состојба Целта на оваа Анализа е да се претстави и евалуира актуелната состојба во врска со из- со извршувањето на конкретни предмети и групи предмети, оваа Анализа би требало да вршувањето на конечните пресуди на Европскиот суд за човекови права (во натамошниот ги поттикне релевантните чинители да посегнат кон неопходните инструменти за извр- текст: „Судот“, „ЕСЧП“) донесени по повод апликациите поднесени против Република шување кои имаат генерален карактер и ефект на превенција на идните, репетитивни Северна Македонија (во натамошниот текст: РСМ), така што ќе се идентификуваат проме- повреди. Се разбира, ова треба да се направи по пат на системско адресирање на кон- ните што се направени или треба да бидат допрва направени како дел од извршувањето статираните проблеми, пропусти и недостатоци во институционалната поставеност на на тие пресуди и ќе се детектираат клучните проблеми и предизвици во извршување- работите и начинот на спроведување на процедурите за кои постои опасност на извесен то. Притоа, акцентот е ставен токму врз општите (генералните) мерки за извршување начин да претставуваат закана за нови прекршувања на темелните слободи и права кои на пресудите. По правило, општите (генералните) мерки се насочени кон превенирање ги штити ЕКЧП. на идни слични повреди на Конвенцијата за заштита на човековите права и основните слободи (во натамошниот текст: „Европската конвенција за човекови права“, „Конвен- Анализата е наменета за мошне широк круг корисници, вклучувајќи ги: носителите на за- цијата“, „ЕКЧП“) или ставање крај на континуираните повреди на Конвенцијата. Тие по- конодавната, извршната и судската власт, на чиј врв на хиерархијата се наоѓа Врховниот вреди најчесто произлегуваат од пропусти и недоследности во законодавството што не е суд, како и апелационите и пониските редовни судови, Уставниот суд со оглед на негова- усогласено со европските стандарди за човекови права кои ги промовира Конвенцијата та улога на чувар и заштитник на уставно загарантираните слободи и права, Академијата и практиката на ЕСЧП, или од поедини дефекти, било во судското било во администра- за судии и јавни обвинители (во натамошниот текст: „АСЈО“), органите на управата кои во тивното постапување. нивното секојдневно работење имаат овластувања со кои можат да посегнат по човеко- вите права, адвокатите, невладините организации и правните експерти кои се занимава- Преку Анализата ќе се овозможи концизен преглед на наодите содржани во пресудите ат со проблематиката поврзана со промоцијата и заштитата на човековите права. на ЕСЧП, чиешто извршување е во тек, ќе се согледаат клучните пораки кои произлегу- ваат од нив за државата и ќе се заклучи дали таа правилно ги восприемала тие пораки и Треба да се спомне и дека по проучувањето на процесот на извршување на актуелните дали преку конкретни мерки и активности, покажала сериозен пристап во поглед на нив- предмети, односно групи предмети од РСМ, кои се наоѓаат под надзор на Комитетот на ното спроведување или се потребни натамошни чекори кон финализација на процесот министри на Советот на Европа, на крајот се резимира стадиумот во кој се наоѓа импле- на извршување на одредени пресуди. ментацијата на определен предмет или група предмети, мерките кои чекаат на реализа- ција, како и оние мерки за извршување кои иако не биле спомнати во самиот акционен При изработката на Анализата, особено внимание му е посветено на идентификување- план или акционен извештај, поднесен од државата до Комитетот на министри, се смета то на проблемот, односно на изворот на прекршувањето на Конвенцијата, следејќи ја дека би било пожелно или дури и нужно да бидат сериозно земени предвид и практично терминологијата употребена во анализата на Судот содржана во поединечните пресуди. спроведени.

Понатаму, во неа ќе се пристапи кон проценка (евалуација) на адекватноста на општите При крајот на анализата, следуваат низа заклучоци за општите трендови во поглед на (генерални) мерки предвидени или веќе преземени од страна на државата на кои се упа- извршувањето на пресудите во овие предмети, клучните тешкотии и предизвици во цело- тува во акциониот план кој се однесува на определен предмет или група предмети. купниот процес, можностите за негово унапредување и улогата на различните чинители во извршувањето на национално ниво. Следствено, тоа ќе овозможи да се изведе заклучок или да се укаже на потребата од сериозно разгледување или преземање и на други мерки од општ вид кои се чинат важни Конечно, Анализата завршува со давање одредени необврзувачки насоки кои се одне- и релевантни за адресирање на повредата и неопходни во смисла на тоа дека без нив суваат на очекуваните законодавни реформи и институционални интервенции во смисла би било незамисливо затворањето на надзорот над извршувањето на определен предмет на промени во практиката на постапувањето на судовите и на административните струк- или група предмети пред Комитетот на министри на Советот на Европа (во натамошниот тури во државата кои би требало да се преземат во претстојниот период преку лоцирање текст: „Комитетот“, „КМ“). на конкретните институции кои се надлежни да ги спроведат (види Анекс).

Конечно, извршувањето на определени предмети, односно групи предмети е често вр- зано за низа предизвици, било од објективна било од субјективна природа, кои на из-

8 9  Пораките од Стразбур за Скопје – Патоказ за општите мерки за извршување на пресудите на европскиот суд за човекови права во предметите од Северна Македонија I. ВОВЕД

I.2. Опфат на Анализата Сепак, треба да се напомене дека и покрај значењето и придонесот на овие мерки кон успешно спроведување на пресудите на ЕСЧП, тие излегуваат надвор од фокусот на оваа Во врска со состојбата со извршувањето на македонските пресуди, корисно би било да Анализа и нема да бидат поподробно елаборирани, од причина што таа е повеќе насо- се укаже дека на крајот од 2020 година, пред КМ, под надзор останало извршувањето во чена кон прикажување на мерките кои водат кон легислативни измени или промени во вкупно 40 предмети, од кои, според класификацијата на КМ, 15 биле „водечки“, доде- судската и во административната практика. ка 25 предмети биле вброени во групата на „клонирани“ (повторувачки) случаи. Според податоците достапни во базата на податоци HUDOC EXEC, под „зајакнат надзор“ на КМ, во ноември 2021 година, биле 11 пресуди, од кои 3 (три) – предметите: Китановски, Х и „Православна охридска архиепископија (Грко-православна охридска архиепископија на I.3. Методологија Пеќката патријаршија)“, во натамошниот текст: Православната охридска архиеписко- пија, ПОА, биле категоризирани како „водечки“. Кога станува збор за методолошкиот пристап при подготовката на оваа Aнализа, по- четната точка за натамошната разработка на сите релевантни аспекти врзани за извр- За 2 (два) предмети кои биле затворени со конечна резолуција во 2020 година, крајот шувањето, беше внимателно да се селектираат и проучат пресудите на ЕСЧП донесени на извршувањето на пресудите бил означен само во однос на индивидуалните мерки. во предметите против Северна Македонија за кои се утврди дека, заради системското Општите мерки, во овие два случаи, Комитетот на министри продолжува да ги следи во влијание кое би требало да го предизвикаат, треба да бидат опфатени во текстот на оваа контекст на други слични предмети против државата чие извршување сѐ уште е под над- Анализа. зор на Комитетот на министри.1 Истовремено, вредно е да се напомене таа се темели на сите документи достапни во Од вкупно 42 пресуди колку што се под мониторинг на Комитетот на министри во но- електронски облик, кои овозможуваат на конзистентен начин да се следи и набљудува ември 2021 година, оваа Анализа ќе се сосредоточи на вкупно 36 предмети, чиешто за- текот на процесот на извршувањето, вклучувајќи ги информациите и податоците достап- творање изискува реализирање на системски интервенции во законодавството, судската ни на официјалните веб-страници на Бирото за застапување на државата пред Европски- или административната практика на национално ниво. Притоа, ќе бидат обработени от суд за човекови права, како што се и: годишните извештаи и записниците од седниците сите оние предмети чиешто извршување, преку спроведените општи мерки, може да из- на Меѓуресорската комисија за извршување на одлуките на Европскиот суд за човекови врши одредено значајно влијание врз националниот правосуден систем. Анализираните права (во натамошниот текст: „Меѓуресорската комисија“, „МРК“); информациите и по- предмети ќе бидат поделени во неколку категории, во зависност од видот на главната датоците за извршувањето на пресудите на ЕСЧП, достапни на официјалните веб-стра- повреда која била констатирана со конкретната пресуда, односно група пресуди на Ев- ници на Комитетот на министри и во базата на податоци HUDOC-EXEC, вклучувајќи ги ропскиот суд за човекови права. Секако, особено важно место ќе им биде посветено на и акционите планови и/или акционите извештаи и останатите поднесоци доставени до групите предмети, вклучително и на оние кај кои извршувањето не е завршено во подолг КМ од страна на државите, апликантите или други субјекти, како и годишните извештаи временски период, што само по себе е показател дека ќе треба да им се обрне посебно и другите релевантни документи на Комитетот на министри; релевантните законски и внимание и да им се даде приоритетен третман во процесот на имплементација на страз- други правни документи кои биле изработени или усвоени како мерка за извршување на буршките предмети. конкретни предмети, итн.

Што се однесува на видот на општите мерки, зависно од природата на повредата, не- Конечно, од исклучително значење при изработката на овој документ беа и консултаци- кои пресуди може да изискуваат легислативни измени или дополнувања или промени ите остварени со г-а Даница Џонова, Владин агент и в.д. Директорот на Бирото за заста- во политиките или во административната и / или судската практика, кои имаат за цел да пување на државата пред Европскиот суд за човекови права, која даде своја драгоцена превенираат натамошни повреди од ист или сличен вид. перспектива на одделни, круцијални аспекти на извршувањето на секоја од анализира- ните пресуди, односно групи пресуди. Освен тоа, значајни се и мерките кои имаат за цел подигнување на свеста, како што се обуките и едукативните активности, но и објавувањето на пресудите на ЕСЧП на јазикот кој е службен во тужената држава и нивното доставување (дисеминација) до засегнатите власти (органи) кои биле вклучени во донесувањето на спорните домашни одлуки или кои треба да учествуваат во процесот на нивното извршување.

1 Стр. 10 од Годишниот извештај за работата на Меѓуресорската комисија за 2020 година

10 11  Пораките од Стразбур за Скопје – Патоказ за општите мерки за извршување на II. АНАЛИЗА НА СТАТУСОТ НА ИЗВРШУВАЊЕ НА ПРЕДМЕТИТЕ пресудите на европскиот суд за човекови права во предметите од Северна Македонија ПОД НАДЗОР НА КОМИТЕТОТ НА МИНИСТРИ

II. АНАЛИЗА НА СТАТУСОТ НА ИЗВРШУВАЊЕ бил загрозен и неговиот живот, а тоа што тој преживеал, во конкретниот случај, било НА ПРЕДМЕТИТЕ ПОД НАДЗОР НА резултат на случајност/среќна околност (ставови 56 и 57 во текстот на пресудата).5

КОМИТЕТОТ НА МИНИСТРИ Прекршувањето на процедуралната обврска на државата по членовите 2 и 3 од ЕКЧП да спроведе делотворна истрага за несоодветното полициско постапување (и загрозување на неговиот живот) се состоело во неактивноста на јавното обвинителство, кое и покрај сериозноста на наводите, посочениот идентитет на инволвираните полициски службени- II.1. Предмети во кои е констатирана повреда на членот 3 од ци, како и приложените докази од апликантот, не презело никакви други дејствија, освен Конвенцијата (забрана на мачење) што побарало дополнителни информации од МВР (став 88). Тоа што истиот обвинител кој постапувал по кривичната пријава на апликантот, поднел обвинение против него, на барање на МВР за напад врз службено лице при вршење работи на безбедноста, фрлило ГРУПА ПРЕДМЕТИ КИТАНОВСКИ2 И ХАЈРУЛАХУ3 сомнеж врз неговата непристрасност (став 89). Конечно, формалното решение дека не постојат основи за кривично гонење, Обвинителството го донело повеќе од три и пол Наоди на ЕСЧП години по поднесувањето на кривичната пријава и тоа по комуницирањето на предметот со Владата, односно неговото споделување од страна на Судот со владиниот агент за Предметите од групата Китановски се однесуваат на нечовечното и деградирачкото одговор на наводите на апликантот (став 90). постапување од страна на полицијата, при што пресудите се однесуваат на случаи во периодот помеѓу 2003 и 2014 година. Освен во Трендафиловски, X и Y и Мемедов, во И во предметот Андоновски, апликантот бил изложен на полициска бруталност, при сите пет останати предмети од групата се констатирани прекршувања на материјал- што се здобил со тешки физички повреди, за чие настанување не постоело уверливо ниот аспект од членот 3. Во сите нив, освен во Илиевска4, има повреда на процесен објаснување (став 96). Процесната повреда се состоела во тоа што обвинителството не аспект поради недостигот од делотворна истрага за наводите за постапување, спро- презело никакви чекори за да го истражи случајот, освен што побарало информации од тивно на членовите 2 и 3. Дополнително, во Мемедов за првпат во предмет против РСМ здравствената установа во којашто тој бил лекуван, а неговото решение за отфрлање на е утврдена повреда на членот 14 (забрана на дискриминација) во врска со членот 3 од кривичната пријава, поднесена од апликантот поради немање докази, било во одлучу- Конвенцијата поради пропустот на властите да ги истражат наводите на апликантот за вачки дел засновано врз доказите обезбедени од МВР (став 89). Освен тоа, за време на расна мотивираност на полициската бруталност на која тој бил изложен, како лице од постапката судечкиот, суд во три наврати, го поканил јавниот обвинител да го преземе ромско етничко потекло. по службена должност гонењето по обвинението за тешка телесна повреда, што обвини- телот изречно одбивал да го стори (став 90). Исто така, започнатата кривична постапка, Во водечкиот предмет од оваа група, Китановски, станувало збор за деградирачко по- била запрена врз основа на исказ на апликантот даден на рочиште, со кој тој наводно стапување при апсењето на апликантот до кое дошло при спроведувањето на рутинска го повлекол обвинението, иако тој изречно укажал на погрешно толкување на неговиот полициска контрола од страна на припадници на специјалната единица „Алфи“, при што исказ и барал постапката да продолжи (став 92).

И во Аслани, каде што апликантот бил навредуван на етничка основа, тепан и малтрети- 2 Оваа група ја сочинуваа вкупно шест предмети: Китановски, бр. 15191/12, пресуда од 22 јануари 2015 ран при неговото испрашување во полициска станица, е забележана пасивност кај јавни- год.; Илиевска, бр. 20136/11, пресуда од 7 мај 2015 год.; Андоновски, 24312/10, пресуда од 23 јули 2015 год.; Аслани, бр. 24058/13, пресуда од 10 декември 2015 год.; Х и Y, бр. 173/17, пресуда од 5 ноември 2020 от обвинител (став 62), како и одолговлекувања во спроведената кривична постапка која год. и Трендафиловски, бр. 59119/15, пресуда од 17 декември 2020 год. Овие предмети беа разгледувани следувала откако апликантот поднел супсидијарен обвинителен акт, при што предметот одвоено од предметот Хајрулаху, но со одлука на Комитетот на министри од јуни 2021 година, групата бил дури четирипати враќан на повторно решавање до првостепениот суд, што придоне- предмети Китановски беше пренесена од постапка за стандарден, во постапка за зајакнат надзор, при што кон оваа група беше присоединет и предметот Хајрулаху што се однесува на слични повреди, а ло кон севкупна неефективност на истрагата, така што одговорноста не била утврдена разгледувањето на сите овие предмети ќе продолжи под индикаторот за постоење на структурен проблем седум и пол години по здобивањето на повредите на апликантот (став 67). (https://search.coe.int/cm/pages/result_details.aspx?objectid=0900001680a2b161). Подоцна, и предметот Мемедов, бр. 31016/17, пресуда од 24 јуни 2021 год., ќе биде, исто така, вклучен во оваа група, со што бројот на предмети кои влегуваат во неа се зголеми на осум. 3 Хајрулаху, бр. 7537/07, пресуда од 29 октомври 2015 год. 4 5 Во овој предмет врзувањето со лисици и примената на физичка сила кон апликантката, која била душевно Китановски спаѓа во една специфична категорија предмети во практиката на ЕСЧП, каде што иако болно лице, во текот на нејзиниот транспорт до психијатриската болница, бил окарактеризиран како употребата на огнено оружје не била смртоносна, освен по членот 3, апликацијата била разгледувана и деградирачки третман со оглед на нејзината здравствена состојба и на фактот што не било докажано по членот 2 од Конвенцијата (право на живот), кој според Судот, не покрива само намерно убивање туку и дека во случајот немало на располагање други, помалку строги мерки на претпазливост, кои можеле да ситуации каде што употребата на сила може да резултира, како ненамерен исход, со лишување од живот бидат применети со цел да се намали можноста од самоповредување на апликантката, без притоа да биде (став 53 од пресудата). Сличен во оваа смисла беше и предметот Сашо Ѓорѓиев бр. 49382/06, пресуда од 19 загрозена нејзината лична автономија (став 62). април 2012 год., став 38. Оттука, била најдена и повреда на материјалниот аспект на членот 2 од ЕКЧП.

12 13  Пораките од Стразбур за Скопје – Патоказ за општите мерки за извршување на II. АНАЛИЗА НА СТАТУСОТ НА ИЗВРШУВАЊЕ НА ПРЕДМЕТИТЕ пресудите на европскиот суд за човекови права во предметите од Северна Македонија ПОД НАДЗОР НА КОМИТЕТОТ НА МИНИСТРИ

Во сите три претходно анализирани пресуди6, Судот потенцирал дека од лицата кои се Во Х и Y како апликанти се јавуваат две лица од ромска етничка припадност, кои биле жртви на повреди на членовите 2 и 3 од Конвенцијата, не треба да се очекува самите и малолетници кога биле пресретнати од повеќе полициски службени лица заради нивна по своја иницијатива да го преземат гонењето на овластените службени лица, туку тоа наводна вмешаност во улична кражба. Расната мотивираност на наводната полициска останува одговорност на јавниот обвинител. бруталност при нивното приведување, како и при испрашувањето во полициската стани- ца, останала нерасветлена и недокажана поради отсуството на ефективна истрага, која Хајрулаху е еден од ретките македонски предмети пред ЕСЧП, покрај Ел-Масри7 и Селами траела повеќе од шест години по критичниот настан (став 54 од пресудата). и други8, во кој е утврдено дека апликантот бил изложен на дејствија кои го достигна- ле прагот на суровост кој го бара ЕСЧП за да можат да се сметаат за тортура и во кој И во овој случај, Судот забележува целосна неактивност на основниот јавен обвинител, станувало збор за негово т.н. тајно (incommunicado) задржување на непозната локација. кој повеќе од две години, откако апликантите ја поднеле кривичната пријава, не презел Во него, проблематично било тоа што апликантот бил грабнат и задржан од страна на никакви истражни мерки, иако тие во три наврати се обратиле до вишиот јавен обвини- службеници на МВР три дена во август 2005 година во куќа, вонправно место на лишу- тел, барајќи од него да изврши надзор над работата на основниот јавен обвинител или вање од слобода, каде што бил заплашуван, што му предизвикало значителна физичка да го преземе гонењето. Покрај тоа, биле нотирани и повеќе одложувања, за кои немало болка, страв, вознемиреност и ментално страдање. Сето тоа, било тајно огранизирано и никакво објаснување и кои единствено можеле да му се припишат на јавниот обвинител9. спроведено од страна на безбедносните сили на државата, со намера од апликантот да се прибави признание во врска со неговата наводна вмешаност во претходен бомбашки Всушност, предметот Х и Y, во голема мера наликува на предметите Јашар, Џеладинов и напад на 15 јули 2005 година (став 101 од пресудата). Сулејманов, кои заедно ја сочинуваа групата предмети Јашар10 по тоа што и тие се од- несуваа на повреда на процесниот аспект на членот 3, врзано за наводите за полициска Судот, покрај повредата на процесниот аспект, утврдил повреда и на материјалниот бруталност кон лица од ромска етничка припадност, иако ни таму (за разлика од Меме- аспект од членот 3, со оглед на поткрепените наводи и доказите дека апликантот бил дов) не беше експлицитно констатирана расна мотивираност. подложен на полициска бруталност (ставови 48 и 49). Во таа смисла, Судот упатува на не- постапувањето од страна на надлежното обвинителство по сослушувањето на апликан- тот (став 75 од пресудата), кое не стапило во контакт со МВР за да добие дополнителни податоци (став 78 од пресудата), и покрај наводите за вонсудско лишување од слобода Извршување на пресудите на осомничени лица и нивно притворање од страна на полицијата на тајни локации, кои биле предмет на јавна дебата уште од 2001 година, што не можело да им остане непозна- Во сите предмети од групата Китановски, апликантите биле ослободени и повеќе не то на државните органи (став 77 од пресудата). се наоѓале „во рацете на полицијата“, а покрај тоа било неопходно државата да демон- стрира и дека биле преземени соодветни истражни дејствија, како индивидуални мерки, Освен повредите на членот 3, во Хајрулаху Судот нашол повреда и на правото на правич- во насока на задоволување на високите стандарди на процесниот аспект на членот 3 од но судење од членот 6 став 1 поради користењето, од страна на домашните судови, на Конвенцијата, односно и на членот 2 (во Китановски). признанието на апликантот како веродостојно, а кое било прибавено под присилба за време на неговото испрашување од страна на истражниот судија, и покрај тоа што пред Сепак, целите на извршувањето во овие предмети во никаков случај не можат да бидат ис- судовите апликантот тврдел дека тоа било незаконски прибавено (став 109). полнети исклучиво преку поединечните мерки, туку како нужно се наметнува и преземање- то на сеопфатни општи мерки кои би довеле до спречување на слични повреди во иднина. Во Трендафиловски, процесните недостатоци во постапувањето на јавниот обвинител се однесувале на тоа што наводите на апликантот за малтретирање од страна на поли- Констатациите на Судот во врска со начинот на постапување на обвинителството, а осо- цијата при неговото приведување во неговиот дом, како и во полициската станица, не бено фактот што истиот вид повреди не запрел со затворањето на предметите од групата биле испитани преку преземање на соодветни дејствија и обезбедување на други докази, вклучувајќи ги и оние предложени од апликантот (став 27), а „резолуцијата“ со која било 9 одлучено да се отфрли поднесената кривична пријава, не била доставена до апликантот На пример, дури повеќе од три години по кривичната пријава од апликантите, јавниот обвинител ги и во ниту еден случај не можела да биде побиена со жалба (став 28). испитал Y и засегнатите полициски службеници, додека Х сè уште не бил испитан и немало индиции дека обвинителот испитал некој сведок (предложен од апликантите) или презел други чекори за откривање докази во врска со инцидентот. 10 Јашар, бр. 69908/01, пресуда од 15 февруари 2007 год.; Сулејманов, бр. 69875/01, пресуда од 24 април 6 Китановски, бр. 15191/12, пресуда од 22 јануари 2015 год., став 90; Андоновски, 24312/10, пресуда од 23 2008 год.; Џеладинов, бр. 13252/02, пресуда од 10 април 2008 год.; Трајкоски, бр. 13191/02, пресуда јули 2015 год., став 90; Аслани, бр. 24058/13, пресуда од 10 декември 2015 год., став 62 од 7 февруари 2008 год. Овие предмети биле затворени со резолуција на КМ. Види: Resolution CM/ 7 ResDH(2018)72 Execution of the judgments of the European Court of Human Rights Four cases against “the Ел-Масри, бр. 39630/09, пресуда на Големиот судски совет од 13 декември 2012 год. former Yugoslav Republic of Macedonia” (Adopted by the Committee of Ministers on 21 February 2018 at the 8 Селами, бр. 78241/13, пресуда од 1 март 2018 год. 1308th meeting of the Ministers’ Deputies)

14 15  Пораките од Стразбур за Скопје – Патоказ за општите мерки за извршување на II. АНАЛИЗА НА СТАТУСОТ НА ИЗВРШУВАЊЕ НА ПРЕДМЕТИТЕ пресудите на европскиот суд за човекови права во предметите од Северна Македонија ПОД НАДЗОР НА КОМИТЕТОТ НА МИНИСТРИ

Јашар, туку напротив истите континуирано се повторуваат, зборуваат за потребата од циското постапување преку спроведување на независни истраги на наводната тортура преземање на сериозно осмислени генерални мерки во насока на превенирање на та- или малтретирање од страна на службените лица (агенти) на државата, вклучувајќи ја и квите повреди. Спојувањето на предметите во фазата на извршување и нивното заеднич- надлежноста да се иницира кривично гонење против сторителите, како и дека со воведу- ко разгледување пред КМ, имајќи ја предвид сличноста на повредите, прави неопходно, вањето на механизмот за надворешна контрола / надзор, би се подобрила ефикасноста како целина да се разгледуваат и предвидените или досега преземените општи мерки и ефективноста на кривичните истраги и би се намалила неказнивоста помеѓу службе- наведени во двата акциони планови подготвени од страна на државата во контекст на ните лица за спроведување на законите, со што ќе овозоможи спречување на слични Хајрулаху во 2017 и 2019 година,11 како и во засега единствениот акционен план за гру- повреди. 15 пата Китановски,12 особено затоа што мерките за кои државата подетално информира во акциониот план за Хајрулаху, несомнено ќе се однесуваат и на предметите од групата Ако се следи генезата на легислативниот процес преку кој се воспоставува овој контро- Китановски. лен механизам, може да се забележи дека почнувајќи од втората половина на 2016 годи- на се пристапило кон закодавни активности насочени кон изработка на легислативниот Генералните мерки кои се заложила да ги преземе државата во врска со овие предмети, пакет што треба да претставува солидна база за овој механизам, вклучувајќи ги како би можеле да се поделат на две главни категории: мерки кои имаат за цел спречување на законите, така и соодветните подзаконски акти.16 Притоа, дошло до извесно отстапување несоодветен третман, од страна на полицијата, чија интенција е елиминирање на мож- од првично зададената временска рамка за негово воспоставување,17 имајќи предвид носта од идни повреди на материјалниот аспект од членот 3, како и мерки кои имаат за дека од акциониот план за Хајрулаху, произлегува дека законските измени биле конечно цел да осигураат ефективна истрага за наводниот несоодветен третман во рацете на направени во текот на 2018 година. Ова е разбирливо имајќи го предвид бројот на за- полицијата, кои се повеќе насочени кон адресирање на системските недостатоци при конски текстови во кои било потребно да се интервенира, и тоа: Законот за внатрешни водењето на истрагите во слични случаи кои резултираат во флагрантни прекршувања работи, Законот за полицијата, Законот за извршување на санкции и Законот за народ- на процесната компонента на членот 3. ниот правобранител, кои беа усвоени од Собранието во јануари и февруари 2018 година, како и Законот за судовите и Законот за јавното обвинителство, усвоени во октомври Клучна интервенција, во оваа смисла, е воспоставувањето на независен и ефикасен 2018 година.18 механизам за надворешна контрола врз работата на полицијата и сузбивањето на не- казнивоста на службените лица задолжени токму за спроведување на законите. Станува Дел од овие измени во законодавството имале за цел: збор за комбиниран потфат кој истовремено опфаќаше законодавни и институционални реформи и притоа беше технички поддржан од два меѓусебно поврзани проекти на Со- (i) креирање на посебно одделение во рамките на Јавното обвинителство надлежно за ветот на Европа,13 во рамките на кои преку консултативен процес, во кој биле вклучени гонење на случаите на несоодветен третман од страна на органите за спроведување претставници на сите релавантни чинители (МВР, Министерството за правда, Народниот на законот и разузнавачките агенти; правобранител, Јавното обвинителство, како и други експерти од академската средина и од невладините организации), бил избран моделот на т.н. „Обвинителство плус“, кој (ii) креирање на посебно одделение во рамките на Основниот кривичен суд Скопје кое предвидува основање на посебно одделение на Јавното обвинителство и воведување на ќе постапува по тие предмети и ново тело за граѓанска контрола врз наводно несоодветното постапување на полиција- та.14 (iii) креирање на контролно тело во рамките на канцеларијата на Народниот правобра- нител што вклучува членови на граѓанското општество. Во акциониот план, државата изразила очекување дека новото тело за надворешна кон- трола ќе овозможи зголемена ефективност на процесот на надзор и контрола над поли- Со измените и дополнувањата во Законот за внатрешни работи19 се предвидува дека „по приемот на кривична пријава или добиено сознание дека... полициски службеник или овластено службено лице... со полициски овластувања извршил кривично дело при вр- 11 1288th meeting (June 2017) (DH), Action plan (16/03/2017), Communication from “the former Yugoslav шење на службено дејствие или извршил кривично дело вон службата со употреба на се- Republic of Macedonia” concerning the case of HAJRULAHU v. “the former Yugoslav Republic of Macedonia” (Application No. 37537/07), DH-DD(2017)347 и 1362nd meeting (December 2019) (DH), Action plan (21/10/2019), Communication from North Macedonia concerning the case of HAJRULAHU v. North Macedonia (Application 15 No. 37537/07), DH-DD(2019)1231, 30/10/2019 Став 47 од акциониот план за групата предмети Китановски 16 12 1288th meeting (June 2017) (DH), Action plan (06/03/2017), Communication from “the former Yugoslav Став 42 од акциониот план за групата предмети Китановски 17 Republic of Macedonia” concerning the case of KITANOVSKI v. “the former Yugoslav Republic of Macedonia” Став 46 од акциониот план за групата предмети Китановски (Application No. 15191/12), DH-DD(2017)308 18 Клучните елементи на законските измени се наведени во ставовите 66 – 80 од акциониот план за Хајрулаху 13 За повеќе детали за овие проекти види ги ставовите 38 – 45 од акциониот план за групата предмети од 2019 година Китановски 19 Закон за изменување и дополнување на Законот за внатрешни работи („Службен весник на Република 14 Став 40 од акциониот план за групата предмети Китановски Македонија“, бр. 21 од 2.2.2018 година)

16 17  Пораките од Стразбур за Скопје – Патоказ за општите мерки за извршување на II. АНАЛИЗА НА СТАТУСОТ НА ИЗВРШУВАЊЕ НА ПРЕДМЕТИТЕ пресудите на европскиот суд за човекови права во предметите од Северна Македонија ПОД НАДЗОР НА КОМИТЕТОТ НА МИНИСТРИ

риозна закана, сила или средства за присилба што за последица има смрт, тешка телесна информации и докази без оглед на степенот на доверливост, а органите, организациите повреда, телесна повреда, противправно лишување од слобода, мачење и друго сурово, и установите имаат должност да соработуваат со овој механизам и на негово барање да нечовечно или понижувачко постапување и казнување, доколку со закон е предвидено му ги обезбедат сите докази, податоци и информации без оглед на степенот на доверли- кривично гонење по службена должност, Министерството [за внатрешни работи] без вост, и да му овозможат непречено спроведување на постапката (член 31-в). одлагање го известува Одделението за истражување и гонење на кривични дела сторени од лица со полициски овластувања и припадници на затворската полиција во Основното Уште повеќе, со законските измени се дефинира и составот на механизмот за граѓанска јавно обвинителство за гонење на организиран криминал и корупција.“20 кому „заедно со контрола, кој го сочинуваат три надворешни членови од здруженија, избрани на јавен известувањето ги доставува ... сите извори на сознанија за стореното кривично дело, оглас, со мандат од една година, како лица кои меѓу другите услови, кои треба да ги сторителот и жртвата и други извори на информации со кои располага.“ (член 64-а).21 исполнат, мора да имаат пет години работно искуство, кај невладини организации (здру- женија) во областа на човековите права, полициското право и правосудството (член 11- Измените и дополнувањата во Законот за Народниот правобранител22 се клучни за вос- д). Во практиката, се покажа дека е нужна поактивна улога на Собранието во насока на поставувањето на механизам за граѓанска контрола врз работата на полицијата преку навремена селекција на членовите на овој механизам.25 формирање на посебно одделение во рамките на канцеларијата на Омбудсманот. Новиот член 11-в, предвидува дека Народниот правобранител заедно со претставници на невлади- Со измените во Законот за Јавното обвинителство од 2018 година26 се предвидува дека ните организации (здруженија) презема дејствија за обезбедување поддршка и заштита на „во Основното јавно обвинителство за гонење на организиран криминал и корупција се жртвите на такви кривични дела сторени од лица со полициски овластувања и припадници формира специјализирано Одделение за истражување и гонење на кривични дела сто- на затворската полиција, како и заштита на нивните права и нивните интереси во сите по- рени од лица со полициски овластувања и припадници на затворската полиција“ (член 15 стапки коишто се водат во органите на државната управа, пред обвинителството и судови- став 3). Измените предвидуваат дека ова одделение е надлежно да постапува, меѓу оста- те, при што, кога е тоа потребно, може согласно со закон да предложи повторно спроведу- натото, и по „кривични дела сторени од лица со полициски овластувања и припадници вање на определена постапка (пред надлежното јавно обвинителство, на пример).23 на затворската полиција“ (член 31 алинеја 3), што ги вклучува кривичните дела сторени при вршење на службено дејствие, како и делата извршени вон службата со употреба Во функција на реализација на неговите законски предвидени надлежности, Народни- на сериозна закана, сила или средства за присилба што за последица има: смрт, тешка от правобранител, презема цела низа дејствија кои се набројани во член 11-г од овој телесна повреда, телесна повреда, противправно лишување од слобода, мачење и друго закон.24 Особено значајно е и тоа што нему му се даваат и овластувања за вршење на сурово, нечовечно или понижувачко постапување и казнување, доколку со закон е пред- ненајавени посети во органите, институциите и установите, пристап до класифицирани видено кривично гонење по службена должност (член 31-а, став 1).27

Иако државата укажува на извесни проблеми во кадровското екипирање на ова посеб- 20 Идентична одредба е содржана и во член 81-а од Законот за изменување и дополнување на Законот за но одделение,28 тоа наводно не се одразило врз неговото работење бидејќи државата полицијата („Службен весник на Република Македонија“, бр. 21 од 2.2.2018 година), со дополнување дека за тоа, Министерството изготвува извештај со мислење што го доставува до министерот. излегла и со конкретни податоци за бројот на кривични пријави кои биле поднесени, 21 Многу слична одредба е внесена и во член 54-у од Законот за дополнување на Законот за извршување на санкциите („Службен весник на Република Македонија“, бр. 21 од 2.2.2018 година) која се однесува 25 на должноста за итно постапување на Управата за извршување на санкциите по добиено сознание за Првиот јавен оглас врз основа на кој требало да биде спроведен избор од страна на Собранието на постоење основи на сомневање дека такво дело сторил припадник на затворската полиција.“ (став 70 од невладините организации кои ќе го вршат граѓанскиот надзор завршил неуспешно, по што бил објавен акциониот план од 2019 година) втор јавен повик (став 72 од акциониот план за Хајрулаху од 2019 година). По истекот на мандатот на 22 Закон за изменување и дополнување на Законот за Народниот правобранител („Службен весник на избраните претставници во механизмот за граѓанска контрола по вториот повик, во тек е и постапката Република Македонија“ бр. 35 од 23.2.2018 година) за селекција на претставници по третиот објавен повик. Одлуката за распишување на овој јавен оглас е 23 објавена на 7.5.2021 година, меѓутоа, овој избор сѐ уште не е извршен од страна на Собранието. Овие Мошне значајна е и можноста овој механизам да покренува постапка по барање на странката-жртва или на сознанија се добиени од одговорот на Собранието по препораката на Меѓуресорската комисија да се член на нејзиното семејство, по иницијатива на претставници на невладиниот сектор, како и по сопствена иврши избор по објавениот оглас од 7.5.2021 година, упатена до Собранието. По добиениот одговор, а иницијатива по добиени сознанија (допрен глас) за можни повреди на правото на живот и на забраната со оглед на околностите, Бирото на 6.9.2021 година, упатило посебна препорака до претседателот на на тортура од ЕКЧП (член 11-ѓ). Се чини дека токму практичната операционализација на оваа одредба би собраниската Комисија, за прашањата на изборите и именувањата, да достави предлог за избор во најкус можела да влијае на зголемено санкционирање и запирање на практиката на неказнивост во вакви случаи. можен рок. 24 Меѓу другото, тука спаѓаат: следење и мониторирање на начинот на постапување на сите инволвирани 26 Закон за изменување и дополнување на Законот за Јавното обвинителство („Службен весник на Република органи, организации и установи; разгледување на сите списи на внатрешните полициски истраги и на Македонија“, бр. 198/2018 од 30.10.2018 година) другите внатрешни истраги спроведени од надлежен орган; пристап и увид во сите документи (медицинска 27 документација, изјави на жртвите и сведоците, како и на сторителите и сл); обезбедување на материјални и Спомнатите измени и дополнувања се подоцна инкорпорирани при донесувањето на новиот Закон за вербални докази; спроведување на сопствени интервјуа со жртвите, сведоците и сторителите; вршење посети јавното обвинителство, особено во членовите 14 и 33 од него. Види Закон за јавното обвинителство во органите, организациите, установите инволвирани во случаите; рано предупредување на лица со полициски („Службен весник на Република Северна Македонија“ бр. 42 од 16.2.2020 година) 28 овластувања и припадници на затворската полиција; следење на примената на прописите, идентификување Откако биле назначени обвинители, како и двајца посебни истражители кои ќе постапуваат во тоа на пропустите и поднесување иницијативи за измени и дополнувања на закони и други подзаконски акти и одделение, по објавениот јавен повик од 24 август 2019 година, за селекција на дополнителни истражители, нивно усогласување со меѓународни договори ратификувани во согласност со Уставот, итн. воопшто немало пријавени кандидати (став 77 од акциониот план за Хајрулаху од 2019 година)

18 19  Пораките од Стразбур за Скопје – Патоказ за општите мерки за извршување на II. АНАЛИЗА НА СТАТУСОТ НА ИЗВРШУВАЊЕ НА ПРЕДМЕТИТЕ пресудите на европскиот суд за човекови права во предметите од Северна Македонија ПОД НАДЗОР НА КОМИТЕТОТ НА МИНИСТРИ

бројот на предмети кои се наоѓааат во фаза на истрага, како и бројот на полициски служ- Во насока на намалување на евентуалната арбитрарност при одлучувањето на јавниот бени лица кои биле осудени.29 Сепак, забележливо е отсуството на целосни податоци за обвинител и интензивирање на обвинителските дејствија во тековните кривични по- тоа во годишните извештаи на ова одделение, кои се значајни за да може да се следат стапки, во ЗКП од 2010 година, се предвидени прецизни, инструктивни рокови кои об- актуелните трендови, но и заради увид на целокупната (вклучувајќи ја и стручната) јав- винителството мора да ги почитува како при спроведувањето на истрагите, така и при ност во овие податоци, кои би биле собирани на систематизиран начин, со што би се разгледувањето на кривичните пријави.35 Како посебно право е воведено и правото на осигурала нивната точност, а воедно би биле и јавно објавени и достапни. оштетениот на жалба против решението за отфрлање на кривичната пријава до повисо- киот јавен обвинител, кој е должен во рок од 30 дена по приемот да одлучи по жалбата Исто така, направени се интервенции и во Законот за судовите во насока на зајакнување на оштетениот, при што тој може со решение да го потврди решението за отфрлање на на улогата на кривичните судови при гонењето на несоодветното постапување во рацете кривичната пријава или жалбата да ја уважи и да го задолжи понискиот јавен обвинител на службените лица (агентите) за спроведување на законите.30 Имено, членот 32 став 1 од да ја продолжи постапката (член 288, ставови 2, 4 и 5).36 овој закон бил дополнет така што при набројувањето на категориите на кривични дела за кои е надлежно специјализираното судско одделение за судење на дела од областа Од големо значење се и законските одредби внесени во ЗКП од 2010 година, со кои се на организираниот криминал и корупција за целата територија на државата, формирано воведува истрага од страна на обвинителството, наместо од истражните судии, при што при Основниот кривичен суд Скопје, се вклучени и гореспоменатите кривични дела извр- се востановуваат значително широки овластувања за јавниот обвинител при спроведу- шени од полициски службеници и овластени службени лица со полициски овластувања. вањето на истраги против непознати припадници на полициските сили и се формира посебна судска полиција, која му е подредена и е под директен надзор и контрола на Меѓу мерките од општ карактер, од извесно значење за спречување на идни материјални јавниот обвинител кому му одговара.37 Со нив се гарантира проактивен пристап, како и повреди на членот 3 може да бидат одредени зафати кои се насочени кон зајакнување непристрасност на јавните обвинители.38 на капацитетите на институциите кои треба да играат одредена улога во превенирање на тортурата, нехуманиот и деградирачки третман. Дополнително, Европскиот комитет за спречување на тортурата (КСТ) при Советот на Европа во својот извештај од 2016 година39 ги повикал домашните власти да упатат јас- Таков пример е и воспоставувањето на Националниот превентивен механизам (НПМ) во на порака до обвинителите, преку која ќе ги потсетат на нивните обврски да преземат рамките на канцеларијата на Народниот правобранител во согласност со ратификува- соодветно дејствие секогаш кога добиваат информации кои укажуваат на несоодветен ниот Факултативен протокол кон Конвенцијата на ОН против тортура и друго сурово, нечовечно и деградирачко постапување или казнување (ОПКАТ) како и проширувањето 35 На пример, со членот 275 од ЗКП се утврдува рок од три месеци за одлучување по кривичната пријава од на надлежностите на Народниот правобранител со законските измени од 29 септември денот на нејзиниот прием, при што ако јавниот обвинител не го испочитува тој рок, тој е должен веднаш 2016 година што треба позитивно да се одразат и врз позицијата на НПМ.31 Исто така, и писмено да ги извести подносителот на кривичната пријава и повисокиот јавен обвинител, пред кого ќе новите стандардни оперативни процедури на МВР за третман на лица лишени од слобо- ги изнесе и причините за неодлучување. Од друга страна, членот 301 предвидува јасен временски рок за завршување на истражната постапка, кој изнесува шест месеци од денот на донесување на наредба за да,32 воведувањето на инспектори во структурите на МВР за спречување на малтрети- спроведување на истражна постапка, а доколку не биде испочитуван, јавниот обвинител е должен за тоа рање и мачење во рацете на службените лица (агенти) на државата,33 како и кадровското да го извести вишиот јавен обвинител, кој во сложени предмети може овој рок да го продолжи за уште зајакнување на неговиот Сектор за внатрешна контрола и професионални стандарди шест месеци. По исклучок, овој рок може да се продолжи уште за три месеци од страна на државниот јавен обвинител. Види ставови 49 – 51 од акциониот план за групата предмети Китановски. можат да влијаат позитивно на засилување на ефективноста на внатрешниот механизам 36 Од друга страна, во насока на забрзување и ефикасност во постапувањето на кривичните судии во случаите за контрола врз актите преземени од нивна страна.34 кои се однесуваат на наводно несоодветно полициско постапување, од легислативен аспект, извесна тежина имаат и генералните мерки кои имаат за цел спречување на одложувањата во кривичните постапки, Што се однесува на мерките кои имаат за цел да осигураат ефективност на истрагите, кои биле преземени по настанувањето на фактите во предметните случаи од групата Китановски, а во контекст на групата предмети Атанасовиќ и други, која се однесуваше на постоењето на ефикасен правен тие главно го засегаат работењето и постапувањето на обвинителските органи, иако мал лек по однос на долгото траење на постапките и која веќе е затворена со конечна резолуција на Комитетот дел од нив се насочени и кон кривичните судии. на министри. Види: Resolution CM/ResDH(2016)35, Execution of the judgments of the European Court of Human Rights Atanasovic and others and 55 cases against “the former Yugoslav Republic of Macedonia” (Adopted by the Committee of Ministers on 8 March 2016 at the 1250th meeting of the Ministers’ Deputies) 29 37 Став 78 од акциониот план за Хајрулаху од 2019 година Види став 52 од акциониот план за Хајрулаху од 2019 година и став 52 од од акциониот план за групата 30 Закон за дополнување на Законот за судовите („Службен весник на Република Македонија“ бр. 21 од предмети Китановски 38 2.2.2018 година) На пример, непристрасноста била доведена во прашање кога било потребно неразумно долго време за да 31 За подетални информации види ги ставовите 25 – 27 од акциониот план за Хајрулаху од 2017 година и се истражат наводите за брутално постапување на полициските службеници, за разлика од обвинителското ставовите 28 – 31 од акциониот план за Хајрулаху од 2019 година. постапување во предметите покренати против апликантите (став 54 од пресудата X и Y, став 91 од пресудата 32 во Андоновски). Став 30 од акциониот план за Хајрулаху од 2019 година 39 33 Report to the Government of “the former Yugoslav Republic of Macedonia” on the visit to “the former Yugoslav Став 33 од акциониот план за Хајрулаху од 2019 година Republic of Macedonia” carried out by the European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or 34 Став 34 од акциониот план за Хајрулаху од 2019 година Degrading Treatment or Punishment (CPT) from 7 to 17 October 2014 (CPT/Info(2016)8), став 13

20 21  Пораките од Стразбур за Скопје – Патоказ за општите мерки за извршување на II. АНАЛИЗА НА СТАТУСОТ НА ИЗВРШУВАЊЕ НА ПРЕДМЕТИТЕ пресудите на европскиот суд за човекови права во предметите од Северна Македонија ПОД НАДЗОР НА КОМИТЕТОТ НА МИНИСТРИ

третман. Всушност, и пред и по објавувањето на овој извештај државниот јавен обвини- Резиме тел редовно испраќа такви инструкции до пониските обвинители да постапуваат со по- себна претпазливост во сите случаи кои се однесуваат на наводна полициска бруталност Неопходноста од генерални мерки во однос на оваа група предмети, станува уште по- и за преземените процесни дејствија да ги известат повратно хиерархиски повисоките релевантна ако се има предвид дека тие во моментов се ставени под зајакнат надзор на обвинители на кои им се подредени.40 Комитетот на министри. Воедно, треба да се погледне поширокиот контекст и да се има предвид податокот дека од донесувањето на првата пресуда по членот 3 во случајот Следствено на оваа препорака на КСТ, како и на одлуката на Комитетот на министри против Северна Македонија, досега против државата биле изречени вкупно 17 пресуди донесена во декември 2017 година, надлежните власти преку носителите на највисоките во кои е констатирана повреда на забраната за тортура, деградирачко или нехумано функции во извршната власт, во повеќе наврати испратиле јасна порака на нулта-толе- постапување.45 Во прилог на тоа оди и фактот што од страна на ЕСЧП до Владиниот ранција за арбитрарно притворање, несоодветен третман и тортура, која е, меѓу другото, агент и натаму се доставуваат на произнесување апликации во кои се проблематизира обврзувачка за оние структури во МВР кои постапувале во Хајрулаху.41 постапувањето на полицијата при спроведувањето на нејзините акции, кои, меѓу другото, содржат и наводи за недостатоци при спроведувањето на истрага за полициските злоу- Во врска со утврдената повреда на членот 6 од ЕКЧП во Хајрулаху, важно е да се напоме- потреби.46 не дека таа не настанала поради постоење на законска празнина, односно недостатоци во важечката законска рамка, туку резултирала од погрешна примена на членот 15 став Посочените законски дополнувања кои претставуваат новина во однос на состојбата 2 од Законот за кривичната постапка од 1997 година, кој бил применлив во текот на на кривично-процесното законодавство која постоела во времето на донесувањето на случувањата опфатени со предметот Хајрулаху. Имено, овој член, слично како и сегаш- пресудите во кои е утврдена повреда на членот 3, кога бил применлив стариот ЗКП од ниот ЗКП, предвидувал дека „доказите прибавени на незаконски начин или со кршење на 1997 година, се чинат релевантни од причина што ги адресираат повредите лоцирани слободите и правата утврдени со Уставот, законот и ратификуваните меѓународни во самите пресуди и оттука, несомнено, треба да придонесат кон навремено преземање договори, како и доказите произлезени од нив, не можат да се користат и врз нив не на дејствија од страна на јавните обвинители во текот на иницијалните фази од кривич- може да се заснова судската одлука“, како што впрочем, се спомнува и во став 52 од са- ната постапка. Со нив, би требало да бидат анулирани недостатоците во досегашното мата пресуда. Во таа смисла, и членот 215 од ЗКП од 2010 година, предвидел „ако исказот постапување на обвинителите, кои, како што е видливо од горните описи на фактичката на сведокот е изнуден со сила, со закана или со друго слично забрането средство, врз состојба во овие предмети, во најголема мера придонеле кон тоа да бидат констатирани таквиот исказ на сведокот не може да се заснова судската одлука.“42 повреди на Конвенцијата.

Како одговор на потребата да се превенираат слични повреди на членот 6 став 1, др- Државата изразила уверување дека усвоените законски измени врзани за надворешни- жавата пред Комитетот на министри демонстрирала извесна промена на практиката од от контролен механизам ќе можат да спречат идни повреди и ќе водат кон ефикасно страна на судиите кои работат на кривична материја преку наведување низа позитивни справување со какви било престапи извршени од страна на нејзините службени лица примери од судската практика кои треба да покажат дека таа била доведена во соглас- (агентите), вклучувајќи и нивно ефикасно гонење во случај на несоодветно постапување ност со конвенциските стандарди и дека осудителната пресуда против некое лице по- и мачење.47 Меѓутоа, се чини неопходно да се надминат тешкотиите кои се јавуваат во веќе не може да се занова врз докази прибавени на незаконски начин.43 Впрочем, овој практиката, особено при селекцијата и ангажманот на невладините организации кои би тренд во судската практика на Врховниот суд, бил поздравен од страна на КМ, кој ги го сочинувале граѓанскиот надзорен механизам при Омбудсманот, при што треба да се поканил судовите да продолжат со доследна имплементација на домашното законодав- разгледа можноста за зголемување на нивниот мандат од една година, кој се чини пре- ство во согласност со барањата на Конвенцијата.44 45 Сите овие предмети се однесуваат на малтретирање од страна на полицијата (вклучувајќи го и предметот Ел-Масри, четирите предмети од групата Јашар, шесте предмети од групата Китановски, предметите Хајрулаху, Селами и други, бр. 78241/13, пресудата од 1 март 2018 и најновата пресуда во Мемедов), освен 40 Став 45 од акциониот план за Хајрулаху од 2017 година и делумно став 87 од акциониот план за Хајрулаху предметот Ѓорѓиев, бр. 26984/05, пресуда од 19 април 2012 година, која се однесува на несоодветен од 2019 година. Инаку, и во акциониот план од 2019 година (ставови 54 – 57) се нагласува настанатата третман на осудено лице во затворот каде што ја издржувало казната, како и Л. Р., бр. 38067/15, пресуда промена на методите за работа на обвинителството, со цел спречување на неказнивоста за несоодветниот од 23 јануари 2020 година, чија специфична фактичка состојба е подетално прикажана подолу во оваа третман и тортурата од страна на овластените службени лица (агенти) на државата. анализа. 46 41 Став 44 – 50 од акциониот план за Хајрулаху од 2019 година На пример, такви наводи се изнесени и во Горјан Атанасов против Република Северна Македонија, 42 апликација бр. 11331/18, поднесена на 28 февруари 2018 година и доставена до Владата на 21 декември Наведено и во ставовите 93 и 94 од акциониот план за Хајрулаху од 2019 година 2020 година, за кој е донесена одлука за пријателско спогодување на 20 мај 2021 година, додека наводи 43 Види ставови 95 – 98 од акциониот план за Хајрулаху од 2019 година за процесни прекршувања на членот 3 не се експлицитно изнесени во предметот Д. Х. и други против 44 1288th meeting, 6 – 7 June 2017 (DH) H46-30 Hajrulahu v. “the former Yugoslav Republic of Macedonia” Република Северна Македонија, апликација бр. 44033/17, поднесена на 17 јуни 2017 година, доставена до (Application No. 37537/07), Supervision of the execution of the European Court’s judgments, Reference Владата на 19 март 2020 година. 47 document: CM/Notes/1288/H46-30, CM/Del/Dec(2017)1288/H46-30, 7 јуни 2017 година, став 8 Види став 80 од акциониот план од 2019 година

22 23  Пораките од Стразбур за Скопје – Патоказ за општите мерки за извршување на II. АНАЛИЗА НА СТАТУСОТ НА ИЗВРШУВАЊЕ НА ПРЕДМЕТИТЕ пресудите на европскиот суд за човекови права во предметите од Северна Македонија ПОД НАДЗОР НА КОМИТЕТОТ НА МИНИСТРИ

кус, и треба да се развијат јасни методи на соработка помеѓу Народниот правобранител ректна интервенција во членот 112 од КЗ, каде се проширува опсегот на дела за кои важи и претставниците на невладиниот сектор. незастарливоста со додавање на кривичното дело „Тортура“ од член 142 ставови 1, 3 и 4 кон категоријата на кривични дела во која спаѓаат геноцидот и воените злосторства.52 Истовремено, неопходно ќе биде и понатамошно кадровско оформување на посебното одделение при Јавното обвинителство особено со независни истражители, со цел да се Потребата од законски чекори за елиминирање на застареноста, станала очигледна задржи позитивниот напредок.48 Освен тоа, би можела да се изрази загриженост дека кога КМ изразил „жалење дека поради настапување на рокот за застареност повеќе не е при креирањето на специјализираното одделение, во негова надлежност не преминале можно да се преотвори истрагата за актите на тортура претрпени од апликантот“ и „при- некои тековни предмети пред Јавното обвинителство со наводи за мачење или малтре- фатил дека не е можна индивидуална мерка во тој поглед“.53 Подоцна, тој ја поздравил тирање од страна на полициски службени лица, што би можело да создаде проблем од намерата на властите да ја изземат тортурата од роковите на застареност и ги охрабрил аспект на тоа дали постапувањето по нив е во согласност со стандардите и барањата на да осигураат брзо усвојување на неопходните легислативни измени во таа насока,54 по- ЕСЧП. Оттука, државата треба да биде повикана да изнајде решение за овој проблем. викувајќи ги да се произнесат за можноста за укинување на роковите на застареност за Од своја страна, Комитетот на министри изразил задоволство од изнесените формални тортура, како клучно за спречување на неказнивоста, особено имајќи предвид дека тоа изјави на највисоко политичко ниво преку кои била испратена јасна порака за нулта то- било во согласност со Насоката XIV од Упатствата на КМ за сузбивање на незазнивоста леранција на тортурата,49 како и од јакнењето на капацитетот за ефективно истражување за сериозните повреди на човековите права од 2011 година, како и со стандардите и на несоодветниот третман преку механизмот „Обвинителство плус“ развиен во соработ- препораките на Комитетот против тортура на Обединетите нации (УНКАТ).55 ка со Советот на Европа и креирањето на телото за граѓанска контрола при Народниот правобранител, за кој побарал да бидат доставени информации и статистика за негово- Севкупно, може да се смета дека со предложените законски решенија ќе се изврши то практично функционирање. усогласување на нашето кривично материјално законодавство со прифатените меѓуна- родни стандарди и јуриспруденцијата на ЕСЧП, при што вградени се и дел од препо- Исто така, треба да се напомене и дека новите законски решенија во Кривичниот зако- раките добиени од експертската мисија на Советот на Европа, спроведена кон крајот ник, кои од март 2021 година се јавно достапни во форма на предлог-закон, сѐ уште не на 2018 и во почетокот на 2019 година, на барање на министерот за правда.56 Останува се усвоени.50 Со нив, меѓу другото, се врши редефинирање на постојните инкриминации уште што поскоро да се пристапи кон донесување на законските измени во КЗ со што во членовите 142 („Мачење и друго сурово, нечовечно или понижувачко постапување и би се направил еден суштински исчекор кон целосно затворање на овој предмет пред казнување“) и 143 („Малтретирање во вршење на службата“) во согласност со меѓународ- Комитетот на министри. ното законодавство, при што се предвидуваат и повисоки казни од досега пропишаните. Уште повеќе, без оглед на тоа што не станува збор за ефикасен судски механизам, преку Конечно, измените предвидуваат и отстранување на институтот на застареност кога се во кој би можело да се утврди нечија кривична одговорност, туку исклучиво за орган за прашање овие две кривични дела, а на линија на експлицитното барање на Комитетот на министри во текот на надзорот што го врши над извршувањето.51 Тоа се прави преку ди- 52 Всушност, со оглед на констатираната тортура, како и недостигот од ефективна истрага во обата предмети, во еден определен временски период, предметот Хајрулаху бил разгледуван од КМ заедно со 48 Освен што е во тек постапката за селекција на претставници во механизамот за граѓански надзор, предметот Ел Масри, при што и двата предмети биле ставени во постапка на зајакнат надзор, што извршило според последните добиени сознанија во посебното, специјализирано одделение, работат тројца јавни извесен притисок за властите да ги интензивираат нивните напори за извршување на овие пресуди. Сепак, обвинители и тројца стручни соработници, како и двајца истражители, избрани во декември 2020 година, извршувањето на Ел Масри е затворено со конечна резолуција во која се констатира дека мерките кои а се користат и капацитетите на Истражниот центар. имаат за цел отстранување на застареноста за тортурата, останува да бидат разгледувани во контекст на 49 Ministers’ Deputies Decision, 1362nd meeting, 3-5 December 2019 (DH), H46-16 El-Masri and Hajrulahu v. North Хајрулаху. Види Resolution CM/ResDH(2019)369, Execution of the judgment of the European Court of Human Macedonia (Applications Nos. 39630/09 and 37537/07), Supervision of the execution of the European Court’s Rights El-Masri against North Macedonia (Adopted by the Committee of Ministers on 5 December 2019 at the judgments, Reference document: CM/Notes/1362/H46-16, CM/Del/Dec(2019)1362/H46-16, 5 December 2019, 1362nd meeting of the Ministers’ Deputies точка 6 53 Ministers’ Deputies Decision, CM/Del/Dec(2017)1288/H46-30, 7 June 2017, 1288th meeting, 6-7 June 2017 (DH), 50 За повеќе, види Предлог-закон за изменување и дополнување на Кривичниот законик од 2 март 2021 г., достапен H46-30 Hajrulahu v. “the former Yugoslav Republic of Macedonia” (Application No. 37537/07), Supervision of на: https://ener.gov.mk/Default.aspx?item=pub_regulation&subitem=view_reg_detail&itemid=61439 и Нацрт- the execution of the European Court’s judgments, Reference document: CM/Notes/1288/H46-30, точка 2 извештај за проценка на влијанието на регулативата – Предлог-закон за изменување и дополнување 54 Ministers’ Deputies, Decision, CM/Del/Dec(2019)1362/H46-16, 5 December 2019, 1362nd meeting, 3-5 на Кривичниот законик од 2 март 2021 година, достапен на: https://ener.gov.mk/files/propisi_files/ December 2019 (DH), H46-16 El-Masri and Hajrulahu v. North Macedonia (Applications Nos. 39630/09 and plan/1_129921631302032021%201.pdf 37537/07), Supervision of the execution of the European Court’s judgments, Reference document CM/ 51 Со овој чекор државата ќе се вброи во групата од пет држави членки на Советот на Европа, кои ја Notes/1362/H46-16, точка 9 елиминирале застареноста за тортурата и другите форми на несоодветно постапување од членот 3, 55 Ministers’ Deputies, 1362nd meeting, 3-5 December 2019 (DH) Human rights, H46-16 El-Masri and Hajrulahu v. заедно со: Турција, Романија, Молдавија и Ерменија. Досега, сите тие, или преку измени во домашното North Macedonia (Applications Nos. 39630/09 and 37537/07), Supervision of the execution of the European законодавство ставиле крај на застареноста или планираат тоа да го направат во текот на 2022 година, Court’s judgments, Reference documents: DH-DD(2019)1232, DH-DD(2019)1231, CM/Del/Dec(2018)1318/H46- што било иницирано со цел за извршување на пресуди на ЕСЧП со кои е утврдена повреда на членот 23, CM/Del/Dec(2017)1288/H46-30, CM/Notes/1362/H46-16, 5 December 2019, стр. 4 3 од ЕКЧП (https://www.coe.int/en/web/execution/news/-/asset_publisher/j0QMuy0LrTts/content/member- 56 Ставови 89 – 92 од акциониот план од 2019 година states-end-prescription-for-torture?_101_INSTANCE_j0QMuy0LrTts_viewMode=view/).

24 25  Пораките од Стразбур за Скопје – Патоказ за општите мерки за извршување на II. АНАЛИЗА НА СТАТУСОТ НА ИЗВРШУВАЊЕ НА ПРЕДМЕТИТЕ пресудите на европскиот суд за човекови права во предметите од Северна Македонија ПОД НАДЗОР НА КОМИТЕТОТ НА МИНИСТРИ

административно разгледување на претставки против работата на полициските служ- ПРЕДМЕТ Л. Р.60 беници што може да доведе до евентуално утврдување на дисциплинска одговорност, државата ќе треба да се заложи и за промени во институционалното функционирање Наоди на ЕСЧП на Секторот за внатрешна контрола и професионални стандарди при МВР. Впрочем, за- белешки за неговиот начин на постапување се изнесуваат и во предметните пресуди на Предметот се однесува на пропустот на властите да ги осигураат достоинството и бла- ЕСЧП, како и во извештаите на Европскиот комитет за спречување на тортурата (КСТ), госостојбата на апликантот поради неговото несоодветно сместување во Заводот за ре- каде што често се нагласува потребата од негово реформирање.57 хабилитација Б. Б. С., од 2012 до 2014 година, државна институција за лица со физичка попреченост кои не можат да се грижат за нивните потреби. Апликантот бил дете со Во таа смисла, за поздравување се погореспоменатите одредби во членот 64-а од Зако- пречки во развојот, па со оглед на тоа што не му била обезбедена соодветна нега, по- нот за измени и дополнувања во Законот за внатрешни работи и членот 81-а од Законот стапувањето со него резултирало со деградирачки третман во Заводот заради што Судот за изменување и дополнување на Законот за полицијата, со кои е утврдена обврска за утврдил повреда на материјалниот аспект на членот 3. задолжително известување, без одлагање, од страна на МВР на специјализираното од- деление при Основното јавно обвинителство за секој случај на постапување спротивно Судот напоменал дека неадекватниот третман кој го добивал апликантот додека бил на членот 3 од ЕКЧП од страна на полициски службеник или овластено службено лице сместен во Заводот бил влошен поради фактот дека тој како осумгодишно дете бил со полициски овластувања. Тоа секако би придонело кон поефикасно постапување и на често врзуван со ногата за неговиот кревет, а особено загрижувачко било дека таква- самото МВР во ваквите случаи и намалување на просторот за непрофесионализам. та „мерка“ што сама по себе била неспоива со човековото достоинство, била користена приближно една година и девет месеци. Тоа можело да има поголем психолошки ефект Инаку, во последниот извештај на КСТ особено се алармира и за влошувањето на сос- врз него како малолетник одошто како возрасен (став 80 од пресудата). Иако апликантот тојбата со несоодветниот третман што, меѓу другото, се огледа и во зголемениот број бил врзуван од наводни „безбедносни причини“, Судот не бил убеден дека тоа врзување наводи за физичко малтретирање од страна на полицијата споредено со претходниот било најмалку инвазивната мерка на располагање во контекст на неговата безбедност, период58 и тоа би требало да претставува дополнителен поттик за државата за побрзо со оглед на тоа дека немало индиции дека какви било други опции биле разгледани или спроведување на сите пресуди во кои е утврдена повреда на членот 3 од ЕКЧП. применети пред или во текот на примената на таа „мерка“ (став 81).

И покрај адекватноста на голем дел од мерките кои ги презела или предвидела државата Предметот, исто така, се однесува и на немањето ефективна истрага со оглед на цело- кои веројатно ќе дадат определени резултати на среден и долг рок, имајќи ги предвид и купниот неадекватен одговор на властите при истрагата на наводите за сериозни повре- неколкуте нови апликации пред Судот по основ на членот 3 од ЕКЧП, очигледно е дека ќе ди на човековите права (процедурална повреда на членот 3). треба време да можат да се видат нивните ефекти во догледна иднина, што ќе треба да биде покажано и преку значајно намалување односно запирање на трендот на појава на Имено, постапувајќи по кривичната пријава, поднесена од Хелсиншкиот комитет за чове- нови предмети во Стразбур за да може да дојде до целосно затворање на надзорот над кови права против неколку лица, која се однесувала на кривичните дела „Мачење и друго извршувањето на предметите од групата на Китановски.59 сурово, нечовечно или понижувачко постапување или казнување“ и „Малтретирање во вршење на службата”, казниви по членовите 142 и 143 од КЗ, основниот јавен обвинител Конечно, клучниот предизвик за државата ќе биде да изнајде начини за да обезбеди неа ја отфрлил наоѓајќи дека предметните дејствија во пријавата не содржеле никакви делотворна примена и одржливост на изложените законодавни и институционални ин- елементи на наведените кривични дела или на какво било друго кривично дело за кое се тервенции на подолг рок со крајна цел – спречување на неказнивоста за полициската гони по службена должност. Според него, чинот на врзување на апликантот, не можел тортура. да се смета за акт на незаконска употреба на сила или закана наменета за изнудување признание или предизвикување страдање и кај осомничените не постоела умисла, наме- ра како задолжителен субјективен елемент на пријавените кривични дела апликантот да го изложат на нечовечно или понижувачко постапување, туку целта била да се спречи тој 57 На пример, види: Report to the authorities of North Macedonia on the visit to North Macedonia carried out by да избега од Заводот и себеси да се доведе во опасност или да се самоповреди (ставови the European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (CPT) from 2 to 10 December 2019 CPT/Inf (2021) 8, стр. 23 20 и 91 од пресудата).61 58 Види: стр. 5 од Извештајот на КСТ од 2019 година 59 Кон затворањето на овие предмети би требало да придонесе и обезбедувањето на поконкретни податоци преку кои би можело да се утврди директната поврзаност помеѓу направените законски измени и промените во судската и во обвинителската практика, со што, меѓу другото, би се поткрепиле 60 претпоставките за намалување на временскиот период во кој се преземаат обвинителските дејствија. Во Л. Р. против Република Северна Македонија, бр. 38067/15, пресуда од 23 јануари 2020 година 61 таа смисла, е потребна поголема посветеност и вложување поголеми напори на ниво на судството и на Ваквата фактичка состојба и образложението, утврдени од страна на основниот јавен обвинител, биле јавното обвинителство. подоцна потврдени од страна на вишиот и на државниот јавен обвинител (ставови 22 и 23 од пресудата).

26 27  Пораките од Стразбур за Скопје – Патоказ за општите мерки за извршување на II. АНАЛИЗА НА СТАТУСОТ НА ИЗВРШУВАЊЕ НА ПРЕДМЕТИТЕ пресудите на европскиот суд за човекови права во предметите од Северна Македонија ПОД НАДЗОР НА КОМИТЕТОТ НА МИНИСТРИ

Судот бил многу експлицитен кога констатирал дека проблемот на предметните постапки преселување на нивните резиденти (штитеници) во помали домови, како и обезбедување не е во индивидуалната кривична одговорност туку во меѓународно-правната одговорност на систем на социјална заштита, заснован врз почитувањето на човековите права и дос- на државата, односно исполнувањето на нејзината обврска за спроведување на делотвор- тоинството на неговите корисници преку кои ним ќе им се овозможат индивидуализира- на истрага, која треба да обезбеди ефекасно спроведување на домашните закони кои го на нега и услуги и ќе се поддржи нивниот развој и инклузија. Таа особено била насочена заштитуваат правото да не се биде несоодветно третиран и во оние случаи во кои се инвол- и кон заштита на правата и интересите на децата со попречености сместени во установи вирани јавни службеници или органи да обезбеди нивна одговорност, без што должноста за социјална заштита, нивна деинституционализација и вклучување во животот на заед- за спроведување на делотворна истрага би изгубила секаква смисла (став 92 од пресудата). ницата и социјалниот живот.64 Оваа Стратегија била проследена со документ за анализа на политиките и препораки,65 подготвен во април 2020 година, во соработка со ЕУ, чија Понатаму, Судот напоменал и дека заклучоците до кои дошло обвинителството во кон- цел била да се направи оцена на нејзината имплементација.66 текст на обвиненијата покренати против вработените во Заводот: дека сместувањето на апликантот во Заводот било несоодветно; дека Заводот ги известил надлежните власти Во акциониот план се изложуваат позитивните резултати од оваа Стратегија, при што за неговата неможност да се грижи за апликантот и дека наводно имало недостатоци особено се потенцира дека, до крајот на 2019 година, бил ставен крај на институционал- во поглед на медицинската дијагноза на апликантот од болницата, не воделе кон каков ното сместување на децата, па сите деца претходно сместени во институции за социјал- било делотворен обид да се провери и потврди дали системските пропусти биле резул- но згрижување (како што бил и апликантот67) се преселиле во објекти на заедницата така тат на дејствија на претставници на властите или на кој било друг јавен службеник, за што немало деца кои се наоѓаат под институционална грижа.68 Впрочем, успехот на овој кои тие би можеле да се сметаат за одговорни (став 93 од пресудата). процес бил поздравен и од релевантните меѓународни авторитети како што се УНИЦЕФ и Европската комисија.69 Севкупно, и покрај тоа што надлежните органи не биле соочени со наводи дека персо- налот намерно постапувал несоодветно со апликантот, сепак, отсуството на соодветна Според информациите кои ги споделила државата со Комитетот на министри., во функ- реакција при истрагата по наводите дека биле сторени сериозни повреди на човековите ција на успешно спроведување на деинституционализацијата било и усвојувањето на права во конкретниот случај, било сметано за инкомпатибилно со процедуралната обвр- новиот Закон за социјална заштита во 2019 година,70 кој ја предвидел можноста за жи- ска на државата од членот 3 од Конвенцијата (став 94 од пресудата). веење со поддршка во посебна станбена заедница како механизам на вонсемејна зашти- та кој се обезбедува во посебна станбена единица во која може да се сместат најмногу до пет лица, односно седум деца без родители или родителска грижа.71 Практичната операционализација на овој механизам е овозможена со донесувањето на Правилникот Извршување на пресудата за начинот и обемот на социјалните услуги, нормативите и стандардите за давање на социјалните услуги живеење со поддршка,72 чиишто одредби треба да осигураат дека Како што се нагласува и во акциониот план62 доставен до Комитетот на министри, изво- на поединците во иста состојба како апликантот ќе им биде дадена адекватната и по- рот на утврдената повреда се наоѓал во несоодветното сместување на апликантот во За- требната грижа.73 водот што се должело на неговата погрешна дијагноза која претходела на сместувањето и на недостигот на потребна нега, што водело до нечовечки и деградирачки третман.63 64 Ставови 18 – 19 од акциониот план Затоа, биле потребни мерки, како за подобрување на неговата индивидуална ситуација, 65 Policy analysis and Recommendation paper - Initial achievements and gaps in the accomplishment of the така и за превенирање на слични состојби со други ранливи, малолетни лица и лица со National Strategy of Deinstitutionalisation “Timjanik” and recommendations for further action, April 2020, попречености во иднина. Policy analysis and Recommendation paper prepared by EPTISA1 for the EU Delegation in North Macedonia 66 Став 22 од акциониот план 67 Во таа смисла, од акциониот план се дознава дека генералните мерки за извршување на Според став 6 од акциониот план како дел од процесот на деинституционализација на 27 декември 2019 година, апликантот бил сместен во мал групен дом каде што добро се прилагодил бидејќи станувало оваа пресуда биле првенствено насочени кон воспоставување на целосна деинститу- збор за соодветно место за неговиот третман, со доволно кадар кој е квалификуван за да му ја обезбеди ционализација на лицата со попречености, како процес кој треба на долг рок да спречи потребната нега и поддршка и да комуницира со него. идни материјални повреди на членот 3 од овој вид. Следствено на фактите во случајот, 68 Став 23 и 30 од акциониот план во 2018 година, Владата ја усвоила Националната стратегија за деинституционализа- 69 Ставови 28 и 29 од акциониот план ција за периодот од 2018 до 2027 година. Стратегијата предвидува трансформација на 70 Закон за социјална заштита („Службен весник на на Република Северна Македонија“, бр. 104 од 23.5.2019 институциите за социјална заштита и згрижување, развивање на услуги во заедницата и година 71 Член 87 од Законот за социјална заштита 72 62 Правилник за начинот и обемот на социјалните услуги, нормативите и стандардите за давање на 1390th meeting (December 2020) (DH), Action Plan (23/11/2020), Communication from North Macedonia социјалните услуги живеење со поддршка, „Службен весник на Република Северна Македонија“ бр. 264 concerning the case of L.R. v. North Macedonia (Application No. 38067/15), DH-DD(2020)1096 од 20.12.2019 година 63 Став 5 од акциониот план 73 Став 21 од акциониот план

28 29  Пораките од Стразбур за Скопје – Патоказ за општите мерки за извршување на II. АНАЛИЗА НА СТАТУСОТ НА ИЗВРШУВАЊЕ НА ПРЕДМЕТИТЕ пресудите на европскиот суд за човекови права во предметите од Северна Македонија ПОД НАДЗОР НА КОМИТЕТОТ НА МИНИСТРИ

Државата правилно истакнала дека механизмот за живеење со поддршка, меѓу другото, Според Судот, во овие предмети, домашните судови не покажале постоење на каков е наменет и за лицата со попречености и дека преку него би биле надминати слабостите било конкретен факт во поткрепа на нивните заклучоци. Така, настрана од реферирање- од сместувањето на апликантот во несоодветна установа која не можела да се грижи за то на имотната состојба на апликантите, нивната семејна состојба и лични карактерис- неговите потреби,74 кои, всушност, и довеле до повредата на Конвенцијата. тики во раниот стадиум на нивниот притвор, тие не укажале на ниту еден специфичен аспект на нивниот карактер или однесување што би можел да го оправда постоењето на континуиран ризик од бегство кај секој апликант, ниту се осврнале на нивните аргументи кои биле дадени со цел намалување на таквиот ризик. За Судот останало нејасно зошто Резиме тие не сметале дека тој ризик бил отстранет по однос на апликантите чии пасоши веќе биле одземени или кои презентирале факти што укажувале на блиски врски со тужената Се добива впечаток дека преку погорепосочените активности врзани за деинституциона- држава, дотолку повеќе што во ниту еден стадиум на постапката, судовите во нивните лизацијата, државата ставила акцент на превенирање на идните повреди на материјал- одлуки не објасниле зошто алтернативите на лишувањето од слобода не би биле довол- ниот аспект на членот 3 констатирани во пресудата Л. Р. ни за да обезбедат судењето да се одвива во соодветиот тек (став 62 во Василкоски и други, а слично и во Рамковски, став 63). Кога станува збор за мерките насочени кон превенирање на слични повреди на процес- ниот аспект на членот 3, државата се задржала исклучиво на констатацијата дека во Уште повеќе, домашните судови го продолжувале притворот на апликантите преку ко- постапка пред ЕСЧП нема други предмети кои покренуваат наводи за слични повреди лективни решенија во кои ја повторувале истата кратка формулација употребувајќи и дека широкото распространување на пресудата, вклучително и до јавните обвинител- идентични зборови, па се чинело дека тие малку ги имале предвид, доколку воопшто ства, заедно со анализата на наодите во неа подготвена од Бирото за застапување ќе ги имале, поединечните околности на секој од апликантите (став 63 Василкоски и други, биде доволно за спречување на идни повреди од овој вид.75 став 57 во Миладинов и други, став 67 во Рамковски и став 44 во Сејдији).

Во секој случај, треба да се има на ум дека станува збор за изолиран случај во практика- Севкупно, Судот заклучил дека пропуштајќи да се осврнат на конкретните факти и упа- та на ЕСЧП против државата и ваквата околност би требало да доведе до затворање на тувајќи исклучиво на тежината на кривичните дела кои им се ставале на товар на апли- надзорот над неговото извршување пред Комитетот на министри. кантите и на потенцијалната казна, властите го продолжувале нивниот притвор (односно куќниот притвор на вториот апликант во Миладинов и други) врз основи кои, иако биле релевантни, не можеле да се сметаат за доволни (став 64 во Василкоски и други, став 58 во Миладинов и други, став 69 во Рамковски и став 44 во Сејдији). II.2. Предмети во кои е констатирана повреда на членот 5 од Конвенцијата (право на слобода и безбедност) Инаку, во предметот Миладинов и други, освен повреда на членот 5 став 3 од Конвенција- та, ЕСЧП утврдил и повреда на членот 5 став 4 поради немање усна расправа и непридр- жување кон начелото на еднаквост на оружјата во постапките пред Апелациониот суд за ГРУПА ПРЕДМЕТИ ВАСИЛКОСКИ И ДРУГИ76 преиспитување на притворот (став 68 од пресудата).

Наоди на ЕСЧП Имено, во пресудата бил потенциран недостатокот на домашното законодавство, кое не предвидувало усна расправа пред советот и пред Апелациониот суд во постапката Предметите кои ѝ припаѓаат на оваа група, се однесуваат на повреди на правото на за надзор, односно преиспитување на решенијата за притвор, а во конкретниот случај апликантите на слобода и безбедност од членот 5 став 3 од ЕКЧП поради недостигот на притворот на апликантите бил продолжуван без тие да имаат можност усно да ги презен- конкретни и доволни основи (соодветно образложение) за нивното притворање.77 тираат своите аргументи во постапката за преиспитување на решенијата за притвор, ниту пред советот на судечкиот суд, ниту пред Апелациониот суд (став 66).

Во поглед на еднаквоста на оружјата било забележано и дека Апелациониот суд Скопје 74 Став 20 од акциониот план ги донел своите одлуки по приемот на одговорот на обвинителот со кој било побарано 75 Став 32 од акциониот план одбивање на жалбите на апликантите, без притоа тие да им бидат доставени, со што не 76 Оваа група ја сочинуваат четири предмети: Василкоски бр. 28169/08, пресуда од 28 октомври 2010 год.; им била дадена можност да го прочитаат мислењето на обвинителот и било повредено Миладинов бр. 46398/09, пресуда од 24 април 2014 год.; Рамковски бр. 33566/11, пресуда од 8 февруари 2018 год.; Сејдији бр. 8784/11, пресуда од 7 јуни 2018 год. нивното право на контрадикторна постапка (став 67). 77 На пример, во Василкоски и други, продолжувањето на притворот на апликантите било повеќепати засновано на ризикот од бегство, и на тежината на делото и запретената казна (став 60 од пресудата).

30 31  Пораките од Стразбур за Скопје – Патоказ за општите мерки за извршување на II. АНАЛИЗА НА СТАТУСОТ НА ИЗВРШУВАЊЕ НА ПРЕДМЕТИТЕ пресудите на европскиот суд за човекови права во предметите од Северна Македонија ПОД НАДЗОР НА КОМИТЕТОТ НА МИНИСТРИ

Извршување на пресудите Што е уште позначајно, државата известила и за усогласување на домашната практи- ка со судската практика на ЕСЧП преку обезбедување на поконкретни причини за про- Имајќи предвид дека во предметите кои ѝ припаѓаат на оваа група, биле преземени со- должување на притворот, при што се земаат предвид индивидуалните околности во се- одветни индивидуални мерки за нивно извршување така што секој од апликантите пое- кој поединечен случај. Овој пристап, особено се развил во предметите на организиран динечно бил пуштен на слобода, односно на оние на кои им бил досуден правичен на- криминал, корупција и тероризам, кои инволвираат голем број обвинети лица, при што доместок тој им бил навремено исплатен, клучниот предизвик во извршувањето на овие домашните судови тежнеат да обезбедат адекватни и доволни причини за продолжу- пресуди било дизајнирањето и спроведувањето на општите мерки. вање на притворот во поглед на секој обвинет поединечно, како што впрочем бара и судската практика на Судот во Стразбур.82 Нивната важност дотолку повеќе доаѓа до израз, со оглед на констататацијата дека предметните повреди биле резултат на неадекватната практика на домашните судови.78 Сепак, настанатите промени во судската практика повеќе се сведуваат на генерална кон- Притоа, државата во нејзиното известување на Комитетот на министри79 се задржала на статација, која не е поткрепена со доволно соодветни статистички податоци кои би ја настанатите промени во практиката на судовите и обвинителствата, но се осврнала и потврдиле. Наспроти тоа, за промените во практиката кај обвинителствата кои, според на развојот на законодавството, кој се случил во меѓувреме, кој подразбирал измени во државата, сериозно ги земаат предвид наодите на ЕСЧП, во овие пресуди при израбо- однос на текстот на Законот за кривичната постапка кој бил применет во моментот кога тување барања за притвор, во насока на намалување на притворите и зголемување на настанале повредите на членот 5, утврдени од Судот во предметните пресуди. бројот на случаи во кои се бара друга мерка на обезбедување присуство на обвинетиот, согласно со стандардите на ЕСЧП,83 државата располага со одредени релевантни ста- Може да се смета дека државата со право истакнала дека со ЗКП од 2010 година, биле тистички податоци, кои покажуваат позитивен тренд во постапувањето на судовите и зајакнати заштитните гаранции од членот 5 од ЕКЧП, особено со членот 167 став 2 точка обвинителствата.84 Сепак, овие податоци се однесуваат само на периодот од 2013 до 3 од ЗКП кој вовел обврска за судијата-претседател на Советот да обезбеди доволно 2016 година, поради што се јавува потребата од обезбедување на поажурирани подато- образложение на притворските решенија, како и обврска да наведе зошто алтернативи- ци од страна на државата кои би ја отсликале актуелната состојба. Впрочем, оттука се те на притворот не би биле доволни за да се обезбеди присуство на обвинетиот на су- отвора и прашањето за овозможување јавност и достапност на податоците од страна на дењето.80 Интенцијата на тогаш новиот закон била да се избегне практиката судовите да судовите и обвинителствата во однос на оваа проблематика. користат кратки и идентични зборовни формулации кога го продолжуваат притворот.81 Се чини дека државата, на некој начин, била свесна за постоењето на системска слабост Од страна на државата биле преземени и напори во контекст на повредата на членот по однос на честото користење на мерката притвор и недостатокот на образложеност на 5 став 4 најдена во Миладинов и други, во смисла на тоа, во сите предмети каде што притворските решенија, па уште во ЗКП во 2010 година, биле инкорпорирани одредби надлежниот јавен обвинител поднесува барање за продолжување на притворот на лице кои изискувале зајакнати стандарди за нивно образложување. против кое може да биде изречена казна затвор од најмалку четири години, да биде обезбедено обвинетиот и неговиот бранител да бидат известени за расправата на Апе- лациониот суд и да се обезбеди нивното присуство пред второстепениот суд.85 Допол- нително на ваквата промена во судската практика, се пристапило и кон усвојување на 78 Став 13 од акциониот план од 2017 година. Инаку, на потребата од подигање на свеста кај судиите за заклучок на ниво на апелационите судови во октомври 2015 година, кој имал за цел промена во начинот на постапување во притворските предмети, се укажува уште на првите седници воедначување на нивната практика. Во него било нагласено дека е потребно барањето на Меѓуресорската комисија од 2012 и 2013 година. Види: Заклучоци усвоени на првиот состанок на Меѓуресорската комисија за извршување на одлуките на ЕСЧП одржан на 26.11.2012 година за продолжување на притворот поднесено од надлежниот обвинител задолжително да (http://biroescp.gov.mk/wp-content/uploads/2016/12/1-1.pdf) и Заклучоци усвоени на вториот состанок на му биде доставено на обвинетиот и на неговиот правен застапник, што би овозможило Меѓуресорската комисија за извршување на одлуките на ЕСЧП одржан на 13.3.2013 година ускладеност на практиката на домашните судови со начелото на еднаквост на оружјата (http://biroescp.gov.mk/wp-content/uploads/2016/12/2.pdf) 79 во постапките за преиспитување и / или продолжување на притворот.86 Во однос на оваа група предмети, државата до Комитетот на министри доставила еден акционен план (1294th meeting (September 2017) (DH), Action plan (23/06/2017), Communication from “the former Yugoslav Republic of Macedonia” concerning the case of VASILKOSKI AND OTHERS v. “the former Yugoslav Republic of 82 Став 16 од акциониот план од 2017 година Macedonia” (Application No. 28169/08), DH-DD(2018)477) и еден акционен извештај (1318th meeting (June 83 2018) (DH), Action report (14/05/2018), Communication from “the former Yugoslav Republic of Macedonia” Став 17 од акциониот план од 2017 година 84 concerning the case of VASILKOSKI AND OTHERS v. “the former Yugoslav Republic of Macedonia” (Application На пример, за разлика од 2013 година, кога бил изречен притвор во 239 случаи, во периодот од 2014 до No. 28169/08), DH-DD(2018)477). крајот на октомври 2016 година, Јавното обвинителство побарало притвор во однос на само 74 лица, а 80 Став 15 од акциониот план од 2017 година. Членот 167 став 2 гласи: „Во образложението на решението за скопскиот Кривичен суд, одредил притвор во 67 предмети од кои во шест, мерката притвор била подоцна притвор задолжително ќе се наведат: 1) сите факти и докази од кои произлегува основаното сомневање заменета со друга мерка за обезбедување присуство, додека во други шест случаи, тој одредил други, дека обвинетиот го сторил кривичното дело; 2) образложените причини кои ја оправдуваат секоја одделна помалку интрузивни мерки, а во еден предмет, барањето за изрекување мерка за обезбедување присуство, основа по која е определен притворот и 3) причините поради кои судот смета дека целта на притворот не било целосно одбиено. За повеќе детали, види став 18 и 19 од акциониот план од 2017 година. 85 може да се оствари со некоја друга мерка за обезбедување присуство.“ Став 20 од акциониот план од 2017 година 81 86 Став 16 од акциониот извештај од 2018 година Став 21 од акциониот план од 2017 година

32 33  Пораките од Стразбур за Скопје – Патоказ за општите мерки за извршување на II. АНАЛИЗА НА СТАТУСОТ НА ИЗВРШУВАЊЕ НА ПРЕДМЕТИТЕ пресудите на европскиот суд за човекови права во предметите од Северна Македонија ПОД НАДЗОР НА КОМИТЕТОТ НА МИНИСТРИ

Како што истакнала и државата, мерките насочени кон адресирање на недостатокот на практика во предметите од групата на Василкоски и други93. Ова овозможило бришење усна расправа и непридржувањето кон начелото на еднаквост на оружјата во постапките на предметот од листата на предмети, согласно со член 37 став 1 точка в) од ЕКЧП, со за притвор, се веќе разгледани во контекст на предметот Митрески87, каде што се рабо- што бил избегнат ризикот од носење на нова пресуда со која би биле констатирани тело за истоветно прекршување.88 истите повреди, која потоа би била ставена под понатамошен надзор во поглед на нејзиното извршување. Сево ова било доволно за Комитетот на министри да заклучи дека државата ги испол- нила своите обврски од членот 46 став 2 од Конвенцијата во делот на индивидуалните Појавата на нови, репетитивни апликации кои се однесуваат на истата проблематика мерки и да го затвори разгледувањето на предметот Миладинов и други, иако останатите поврзана со притворите и образложеноста на притворските решенија, укажува на струк- општи мерки кои биле потребни како одговор на недостатоците утврдени од страна на турен недостаток и натаму присутен во македонскиот правосуден систем кој неминовно Судот, останале да бидат разгледувани во рамките на предметот, односно групата пред- бара системска реакција која ќе треба се манифестира преку неодложни промени во мети Василкоски и други.89 практиката на постапување, што е тесно врзано и зависно од јакнењето на свесноста и зголемената едукација на судиите кои одлучуваат по барања за продолжување на мер- ката притвор. Дотолку повеќе, таквата реакција е долгоочекувана имајќи предвид дека изминале повеќе од 10 (десет) години откако оваа група предмети, за првпат, била офор- Резиме мена и ставена на разгледување на дневен ред на КМ.

Следствено на затворањето на предметот Миладинов и други, кон водечкиот предмет од групата Василкоски и други ќе се приклучат и новодонесените пресуди Рамковски и Сејдији. Сепак, со тоа не завршува бројот на предмети пред ЕСЧП во кои се третираат II.3. Предмети во кои е констатирана повреда на членот 6 од слични прашања врзани за правото на слобода и безбедност. Всушност, по донесување- Конвенцијата (право на правично судење) то на Сејдији на 7 јуни 2018 година, како последна пресуда од оваа група, до државата биле доставени на одговор (комуницирани) уште неколку предмети во кои биле истакна- ти жалбени наводи по членот 5, при што во некои од нив се говорело за можна повреда ГРУПА ПРЕДМЕТИ НАСТЕСКА94 на членот 5 став 3 од Конвенцијата токму од аспект на образложеноста на причините за продолжување на притворот на апликантот.90 Наоди на ЕСЧП

Во истиот период, била донесена и една одлука во која Судот констатирал дека по Предметите Настеска и Атанасов се однесуваат на повреди на правото на апликантите неуспешниот обид да се постигне пријателско спогодување со апликантот, Владата на правично судење од членот 6 став 1 од Конвенцијата поради тоа што повисоките до- изјавила унилатерална декларација како еднострано признание дека во околностите машни судови не го почитувале начелото на еднаквост на оружјата со тоа што го пови- на тој предмет не биле исполнети барањата за заштита на правата на апликантот од кувале само јавниот обвинител, но не и апликантите, да присуствуваат на седниците во членот 5 став 3 од ЕКЧП.91 Воедно, со неа државата презела обврска на апликантот да кривичните постапки покренати против нив. му исплати правичен надомест за претрпената материјална и нематеријална штета на- станата поради немањето на релевантни и доволни причини за продолжениот притвор Во Настеска, иако апликантката го практикувала своето право од членот 362 став 1 од на апликантот.92 Во одлуката, ЕСЧП изречно се повикал на неговата веќе востановена тогаш важечкиот ЗКП од 1997 година, барајќи да биде известена за датумот на одржу- вањето на седницата на Апелациониот суд во Битола, сепак, таа не била повикана да присуствува на последната седница одржана во крајната фаза на постапката кога Апе- 87 Митрески, бр. 11621/09, пресуда од 25 јуни 2010 година лациониот суд ја потврдил осудителната пресуда. За разлика од неа, јавниот обвинител, 88 Став 28 од акциониот извештај од 2018 година во таа ситуација се осврнал на неговиот поднесок и дал завршен збор барајќи да се од- 89 Resolution CM/ResDH(2018)312, Execution of the judgment of the European Court of Human Rights Miladinov бие жалбата на апликантката, на што таа не можела да даде одговор затоа што не била and Others against “the former Yugoslav Republic of Macedonia” (Adopted by the Committee of Ministers on 5 информирана за седницата (став 28). September 2018 at the 1322nd meeting of the Ministers’ Deputies). 90 Киро Тодоровски против Република Северна Македонија, Апликација бр. 26233/18 и 2 други апликации, поднесени на 30 мај, 13 и 20 декември 2020, доставени до Владата на 18 септември 2020; како и Крсто Мукоски против Република Северна Македонија, Апликација бр. 16376/18, поднесена на 3 април 2018, доставена до Владата на 10 февруари 2021 година. 93 Став 10 од одлуката 91 Кузмановиќ против Република Северна Македонија, бр. 72408/14, одлука од 18 декември 2018 94 Оваа група ја сочинуваат три предмети: Настеска, бр. 23152/05, пресуда од 27 мај 2010 год.; Атанасов, бр. 92 Став 5 од одлуката 22745/06, пресуда од 17 февруари 2011 год. и Ефтимов, бр. 59974/08, пресуда од 2 јули 2015 год.

34 35  Пораките од Стразбур за Скопје – Патоказ за општите мерки за извршување на II. АНАЛИЗА НА СТАТУСОТ НА ИЗВРШУВАЊЕ НА ПРЕДМЕТИТЕ пресудите на европскиот суд за човекови права во предметите од Северна Македонија ПОД НАДЗОР НА КОМИТЕТОТ НА МИНИСТРИ

Во Атанасов, Апелациониот суд Скопје одлучувал по жалба поднесена од апликантот на кривичната постапка (Ефтимов, став 34; слично на тоа, и во Настеска, став 37).95 против првостепената осудителна пресуда на нејавна седница, на датум за кој бил извес- тен само јавниот обвинител согласно со членот 361 став 1 од ЗКП од 1997 година. Повре- дата произлегла од фактот што јавниот обвинител присуствувал на седницата и усно дал завршен исказ барајќи жалбата на апликантот да биде одбиена, додека апликантот не Извршување на пресудите бил присутен бидејќи тој не бил известен за таа седница и оттука тој и не можел да даде одговор на таквиот исказ. Според Судот, тоа што апликантот не го искористил своето Во целиот изминат период од страна на државата биле доставени два акциони планови, право, според членот 361 став 1 (a contrario на Настеска, каде што апликантката тоа го од 2015 и 2020 година, преку кои се известува за преземените и планираните мерки за направила), не требало да биде земено на негова штета (став 32). извршување на предметните пресуди.96 Временската дистанца од речиси пет години по- меѓу поднесувањето на двата акциони плана, укажува на отсуството на доволно суштин- И во двете пресуди, Судот сметал дека присуството на јавниот обвинител на нејавната ски мерки преземени од страна на надлежните државни органи, особено во однос на седница на Апелациониот суд нему му дозволило, макар привидно, дополнителна мож- неопходните законски измени поради што немало доволно нови информации кои би ност да го зацврсти неговото тврдење, без страв од спротивставување од другата страна можеле да бидат соодветно рефлектирани во нов акционен план или акционен извештај, (став 28 од Настеска и став 33 од Атанасов). кој би бил проследен до Комитетот на министри.

Во овие предмети, ЕСЧП утврдил нееднаквост која произлегувала од самиот закон би- Суштинските повреди во Настеска и Атанасов биле резултат на нееднаквоста креирана дејќи релевантните одредби од ЗКП, само на јавниот обвинител му обезбедиле право со ЗКП (види погоре, став 32 во Атанасов и став 40 во Ефтимов), па било нужно да се автоматски да биде известен за седниците на Апелациониот суд, додека ова право пристапи кон соодветни законски интервенции, кои, за жал, сѐ уште, многу години по го ограничиле за обвинетиот само за случај кога тој тоа ќе го побара. Судот не видел донесувањето на овие пресуди, не се докрај реализирани. причина зошто му се дава привилегиран третман на јавниот обвинител кој дејствува како странка во постапката и е противник на обвинетиот (став 32 во Атанасов и став Имено, со усвојувањето на ЗКП од 2010 година, во членот 421 став 3, била предвидена 40 во Ефтимов). одредба според која за седницата на советот на второстепениот суд ќе се извести јавни- от обвинител и оној обвинет и неговиот бранител, или приватниот тужител кој во рокот Пресудата Ефтимов, се однесува на фактот дека Врховниот суд одлучил за жалбите на предвиден за жалба или за одговор на жалбата барал да биде известен за седницата или странките на седница одржана само во присуство на јавниот обвинител (став 15), на која предложил одржување на расправа пред второстепениот суд. Но, како што потврдила и не бил повикан апликантот кој бил обвинет во домашната кривична постапка. На оваа самата држава, оваа одредба во ништо не се разликувала од членот 362 став 1 од ЗКП од седница, жалбата на јавниот обвинител била уважена, пресудата на Апелациониот суд 1997 година, кој бил во примена во моментот кога настанале повредите.97 со која апликантот (доктор кој се товарел во врска со лекарска грешка) бил ослободен од кривична одговорност била преиначена и тој бил огласен за виновен за тешки дела Оттука, како неминовна се наметнува потребата од посуштински законски измени кои против здравјето на луѓето при што му била изречена ефективна казна затвор од една на правилен начин би ги адресирале констатираните прекршувања на Конвенциските година. Со тоа што апликантот не бил информиран за седницата на Врховниот суд, тој не стандарди кои се однесуваат на еднаквоста на оружјата во кривичните постапки и воед- го остварил своето право по членот 362 став 1 од тогаш важечкиот ЗКП. Судот и овде не но би превенирале појава на слични прекршувања во иднина. Поконкретно, измените би видел причина зошто му се дава привилегиран третман на јавниот обвинител и сметал со требало да обезбедат процесни гаранции за обвинетите во кривичните постапки преку оглед на тоа дека фактичкото прашање што требало да биде решено од Врховниот суд се однесувало на постоењето на намерата на апликантот за сторување на делото, имало 95 уште посилна потреба апликантот да биде поканет и нему да му се даде можност да биде Спроведувањето на генералните мерки за надминување на системските проблеми со прекумерно долгото траење на судските постапки кои постоеле во времето кога се одвивале постапките анализирани во овие присутен на седницата на Врховниот суд на еднакво рамниште со јавниот обвинител предмети, се надвор од опфатот на оваа Анализа. Впрочем, тие повеќе не се ниту предмет на надзор (став 40). Од друга страна, присуството на јавниот обвинител на таа седница нему му од страна на Комитетот на министри бидејќи државата правилно истакнала дека генералните мерки, кои дало дополнителна можност да го искаже своето мислење, без страв од спротивставу- имаат за цел зголемување на ефикасноста на кривичните постапки, се веќе разгледувани во рамките на групата предмети Атанасовиќ, подгрупата предмети Нанков, кои се затворени со конечната резолуција вање од страна на апликантот (став 41). CM/ResDH(2016)35 (став 48 од акциониот план од 2020 година). 96 За Настеска и Атанасов, 1243 meeting (8-10 December 2015) (DH), Action plan (11/09/2015), Communication Дополнително на клучната повреда на членот 6 од Конвенцијата опишана погоре, во from "the former Yugoslav Republic of Macedonia" concerning the cases of Nasteska and Atanasov against предметите Ефтимов и Настеска, исто така, е констатирана и повреда на правото на "the former Yugoslav Republic of Macedonia" (Applications No. 23152/05, 22745/06), DH-DD(2015)976, а за сите три предмети заедно, вклучително и Ефтимов, 1383rd meeting (29 September - 1 October 2020) (DH), правично судење во разумен рок од членот 6 став 1 со оглед на прекумерната должина Action Plan (04/06/2020), Communication from North Macedonia concerning the group of cases of NASTESKA v. North Macedonia (Application No. 23152/05), DH-DD(2020)497 97 Според акциониот план од 2015 година и став 24 од акциониот план од 2020 година

36 37  Пораките од Стразбур за Скопје – Патоказ за општите мерки за извршување на II. АНАЛИЗА НА СТАТУСОТ НА ИЗВРШУВАЊЕ НА ПРЕДМЕТИТЕ пресудите на европскиот суд за човекови права во предметите од Северна Македонија ПОД НАДЗОР НА КОМИТЕТОТ НА МИНИСТРИ

гарантирање на можност за нивно присуство пред второстепените судови, исто како и на Од тие причини, работната група при Министерството за правда, треба сериозно да ги јавниот обвинител, така што и двете страни во постапката, односно и јавниот обвинител земе предвид овие стандарди при изработката на новиот Закон за кривичната постап- и одбраната, задолжително би биле известени за седницата пред повисокиот суд. Со нив, ка, како и да ја интензивира нејзината работа во наредниот временски период за да го би требало да се елиминира нееднаквоста помеѓу страните и привилегираната положба надомести изгубеното во изминатиот период. Уште повеќе, се очекува веднаш по фина- на јавниот обвинител. лизацијата на изработката на текстот на новиот предлог-закон од страна на работната група, тој да биде усвоен од страна на Владата, по што Собранието ќе треба да покаже Од поднесените акциони планови, произлегува дека одамна биле направени извесни разбирање за нужноста и итноста новиот ЗКП да биде усвоен во најкус можен рок по напори во таа насока. Впрочем, уште на 28 октомври 2012 година, била формирана ра- испраќањето на предлог-законскиот текст до законодавниот дом. ботна група во рамките на Министерството за правда чија основна задача била да под- готви нов текст на ЗКП, која, меѓу другото, се фокусирала и на воведување на нужните Со оглед на евидентните одолговлекувања при спроведувањето на легислативните мер- процесни гаранции за обвинетите во кривичните постапки.98 Но, и покрај очекувањето, ки, кои придонеле извршувањето на овие пресуди да трае повеќе од 6 години (во поглед овие измени да бидат усвоени од Собранието во првата половина на 2016 година,99 тоа на Ефтимов), па сè до повеќе од 15 години (во поглед на Настеска), како пожелно би се никогаш не било направено од различни причини.100 Се чини дека новиот ЗКП реално не сметало и прибегнувањето кон други инструменти кои, во меѓувреме, во исчекување на би можел да биде усвоен пред крајот на 2021 година.101 новиот ЗКП, би го потпомогнале овој процес.

За разлика од застојот во делот на законодавството, државата со Комитетот на министри На пример, имајќи ја предвид досега позитивната практика на Врховниот суд, насочена кон споделила мноштво позитивни примери од практиката на Врховниот суд во периодот обезбедување и примена на начелото на еднаквост на оружјата, но и на ниво на апелациони- помеѓу 2014 и 2019 година, кои означуваат придвижување и нејзино менување во насока те судови, би можело да се разгледа можноста за скоро усвојување на некаков начелен став на овозможување и на обвинетиот и на неговиот застапник, како и на јавниот обвинител или начелно правно мислење од страна на Врховниот суд, односно заклучок на четирите да присуствуваат на седницата на Врховниот суд, дури и кога тие не побарале да бидат апелациони судови во земјата преку кои би се заземало соодветно стојалиште во насока на известени и повикани на неа, што било во согласност со наодите во Ефтимов.102 Освен усогласување на правораздавањето на домашните судови со практиката на ЕСЧП и навре- тоа, Врховниот суд донел и многу пресуди со кои ги укинал пресудите на апелационите мено би се превенирале идни, слични повреди на Конвенцијата од повторувачки карактер.104 судови поради прекршување на принципот на еднаквост на оружјата, во насока на во- едначување на домашната судска практика и доследна примена на овој принцип.103

ГРУПА ПРЕДМЕТИ АТАНАСОВ (бр. 2)105

Резиме Наоди на ЕСЧП

И покрај тоа што истакнатите промени во практиката на највисокиот суд во државата Овие предмети се однесуваат на повреди на правото на апликантите на правично су- можат да имаат огромно значење за конзистентна имплементација на конвенциските дење од членот 6 став 1 и / или став 3 точка г) од ЕКЧП поради тоа што ним не им било стандарди на национално ниво, дополнително би можело да се препорача што е можно побргу да се пристапи и кон усвојување на долгоочекуваните законски измени и инкор- 104 порирање на стандардите на Стразбур во текстот на новиот ЗКП. Слична препорака во насока на усвојување на став / мислење од страна на Врховниот суд по однос на обврската на повисоките судови при одржување на седница на која се решава по жалба или по вонреден правен лек во случај на повикување на обвинителот, да се повика и обвинетиот со цел да се запази принципот на еднаквост на оружјата е содржана и во заклучоците усвоени на осмата, четиринаесеттата 98 и петнаесеттата седница на Меѓуресорската комисија одржани во 2015 и 2018 година. За жал, овие Според акциониот план од 2015 година и став 25 од акциониот план од 2020 година заклучоци останале неспроведени. За повеќе детали, види ги соодветните заклучоци достапни на https:// 99 biroescp.gov.mk/состаноци-и-препораки. Уште повеќе, Меѓуресорската комисија укажала на потребата од Како што било наведено во акциониот план од 2015 година. 100 Државата го оправдувала нивното недонесување со политичката криза која траеше сѐ до крајот на дијалог помеѓу Врховниот суд и апелационите судови во врска со начинот на постапување на пониските првата половина на 2017 година и нефункционирањето на Законодавниот дом, при што иако дошло до судови во согласност со барањата на ЕКЧП во предметите Настеска и Атанасов. Види: Заклучоци усвоени извесно „одмрзнување“ на закочениот законодавен процес, преку формирањето на нова работна група на третиот состанок на Меѓуресорската комисија за извршување на одлуките на ЕСЧП одржан на 17.6.2013 во Министерството за правда, која работи на подготовка на нов ЗКП, тој бил повторно запрен со оглед на година (http://biroescp.gov.mk/wp-content/uploads/2016/12/3.pdf). 105 пандемијата на Ковид-19 и вонредната состојба прогласена на 18 март 2020 година (ставови 26 – 28 од Оваа група ја сочинуваат десет предмети: Атанасов (бр. 2), бр. 41188/06, пресуда од 19 април 2011 год.; акциониот план од 2020 година). Трампевски, бр. 4570/07, пресуда од 10 јули 2012 год.; Иљази, бр. 56539/08, пресуда од 3 октомври 2013 101 Став 28 од акциониот план од 2020 година год.; Пападакис, бр. 50254/07, пресуда од 26 февруари 2013 год.; Душко Ивановски, бр. 10718/05, пресуда 102 од 24 април 2014 год.; Смичковски, бр. 15477/14, пресуда од 5 јули 2018 год.; Асани, бр. 27962/10, пресуда Ставови 30 – 34 од акциониот план од 2020 година од 1 февруари 2018 год.; Зибери, бр. 2166/15, пресуда од 6 јуни 2019 год.; Бошкоски, бр. 71034/13, пресуда 103 Став 35 од акциониот план од 2020 година од 4 јуни 2020 год.; Јаневски, бр. 30259/15, пресуда од 19 ноември 2020 год..

38 39  Пораките од Стразбур за Скопје – Патоказ за општите мерки за извршување на II. АНАЛИЗА НА СТАТУСОТ НА ИЗВРШУВАЊЕ НА ПРЕДМЕТИТЕ пресудите на европскиот суд за човекови права во предметите од Северна Македонија ПОД НАДЗОР НА КОМИТЕТОТ НА МИНИСТРИ

дозволено да ги испитуваат сведоците кои дале искази против нив во кривичната постап- жиле правична и правилна проценка на сигурноста на доказите изведени од прикриени- ка, ниту сведоците во нивна одбрана. от сведок, а ограничувањата кои во дадените околности влијаеле врз остварувањето на правата на одбрана биле спротивни со гаранциите за правично судење (став 95). Поконкретно, во предметот Атанасов (бр. 2), кривичната осуда на апликантот, за клеве- та сторена преку напис објавен во неделен весник, била заснована главно врз писмото Во предметот Душко Ивановски, повредата на правото на фер-судење се должела на одби- испратено на директорот на весникот, што било прочитано на рочиштето пред судеч- вањето на домашните судови да ги сослушаат сведоците на одбраната и да прифатат, како киот суд, откако тој не успеал да го обезбеди присуството на новинарот и на главниот доказ, алтернативно вештачење (став 61). Апликантот бил осуден за трговија со дрога врз уредник на весникот, како сведоци кои биле предложени од апликантот. Од страна на основа на извештаите издадени од вештаците на Бирото за криминалистички истраги при апелациониот суд, останале неодговорени жалбените наводи на апликантот дека нему МВР, за кои било оценето дека не биле непристрасни, а притоа, тој немал можност нив да му било ускратено правото на вкрстено испрашување на директорот на весникот, како ги побива како докази поднесени од јавниот обвинител, ниту нему му била дадена каква единствен сведок против него. Во отсуство на какво било објаснување од домашните била можност за активна одбрана преку повикување сведоци во негова корист или изве- судови, ЕСЧП не сметал дека постоеле какви било посебни околности кои го оправду- дување други докази (став 59). Со тоа бил креиран дисбаланс помеѓу одбраната и обвини- вале пропустот на домашните судови да го обезбедат неговото присуство на судењето телството и било прекршено начелото на еднаквост на оружјата помеѓу страните (став 60). (став 36). Како резултат на тоа, апликантот бил осуден врз основа на докази во поглед на кои неговите права на одбрана биле значително ограничени (став 37). Во предметот Смичковски, домашните судови го осудиле апликантот за предизвикување тешка телесна повреда, откако тие ги одбиле сите барања на одбраната, а особено ба- Во предметот Трампевски, исказите на мигрантите дадени пред истражниот судија очиг- рањето да му се поставуваат одредени прашања на сведокот без притоа да дадат реле- ледно имале одредена тежина и без нив би биле значително намалени шансите за осуда вантни причини за тоа, додека во исто време, биле прифатени сите аргументи и докази на апликантот за криумчарење мигранти, а домашните судови се потпирале во голем дел на обвинителството. Со тоа, според ЕСЧП, судечкиот суд креирал неправична предност врз овие докази со цел да ја утврдат неговата вина (став 47). Тоа што апликантот бил во во полза на обвинителството и го лишил апликантот од каква било практична можност позиција да ги побива или собори исказите на мигрантите така што самиот би дал исказ ефективно да ги оспорува обвиненијата против него (став 38). или би ги испрашувал другите сведоци, не може да се смета за доволен контрабаланси- рачки фактор со кој би се компензирал хендикепот на неговата одбрана. Консеквентно Во предметот Асани, апликантите биле осудени за убиство врз основа на инкриминирач- на тоа, апликантот немал можност да ги тестира вистинитоста и сигурноста на доказите киот исказ даден во истрага од клучен сведок кого тие и нивните адвокати не можеле да произведени од мигрантите преку вкрстено испрашување, и покрај фактот дека тие биле го конфронтираат, односно да го испрашуваат. Дополнително, двајца сведоци на кои единствениот непосреден доказ против него (став 49). им бил даден статус на анонимни (заштитени) сведоци поради стравувањата за нивната безбедност, ги идентификувале апликантите како сторители, но на тимот на одбраната Во предметот Иљази домашните судови го осудиле апликантот за трговија со дрога, от- му било дозволено ним да им поднесува само писмени прашања во текот на судењето. како го одбиле неговото барање да сослушува сведоци, кои биле релевантни за предмет- ната материја на обвинението и кои можеле на издржан начин да ја зајакнат позицијата Во предметот Зибери, иако апликантот бил осуден за убиство врз основа на исказ на на одбраната (став 44). Ваквото одбивање да се сослушуваат сведоци на одбраната, во сведок даден пред истражен судија, кој апликантот немал можност вкрстено да го ис- отсуство на други непосредни докази, кои биле важни за утврдување на фактите, довело праша, немало назнака дека домашните судови им пристапиле на таквите нетестирани до ограничување на неговите права на одбрана на начин кој бил инкомпатибилен со (непроверени) докази со каква било посебна претпазливост (став 39). гаранциите за правично судење втемелени во членот 6 (став 47). Во предметот Бошкоски, осудителната пресуда за поранешниот министер за внатрешни Во предметот Пападакис, доказот против апликантот се состоел во исказ од сведок, кој работи за злоупотреба на службената положба и овластување и злоупотреба на сред- бил инволвиран како прикриен агент во операцијата за трговија со дрога, и иако не бил ствата за финансирање на изборна кампања во својство на лидер на политичка партија, единствен, тој, сепак, бил одлучувачки доказ за осуда на апликантот (став 88). На апли- се засновала врз исказ на загрозен сведок кому таквиот статус му бил даден поради на- кантот и на неговите правни застапници не им било дозволено во ниту еден момент во водно континуирано постоење на ризик за неговиот живот, здравје и физички интегри- текот на постапката да го конфронтираат сведокот и непосредно да му поставуваат пра- тет. Притоа, ниту било испитано дали обвинетиот или оние што постапувале во негово шања, (став 92). Уште повеќе, едночасовниот временски рок утврден од судечкиот суд име, упатиле закани или други дејствија кон сведокот, ниту бил изведен доказ со кој за поставување прашања до сведокот, ЕСЧП го сметал за неадекватен. Тоа го ставило би се поткрепило постоењето на какви било закани упатени кон сведокот или неговото апликантот во позиција во која тој бил ефективно лишен од стварна можност да ја оспо- семејство (став 42 – 43). Дотолку повеќе, отсуствувала добра причина за прикривање на рува сигурноста на одлучувачкиот доказ против него (став 94). Поради тоа, немало ниту идентитетот на загрозениот сведок од одбраната бидејќи тој и апликантот меѓусебно се адекватни контрабалансирачки фактори, ниту силни процесни гаранции кои би овозмо- познавале, па дури и се сметале за пријатели.

40 41  Пораките од Стразбур за Скопје – Патоказ за општите мерки за извршување на II. АНАЛИЗА НА СТАТУСОТ НА ИЗВРШУВАЊЕ НА ПРЕДМЕТИТЕ пресудите на европскиот суд за човекови права во предметите од Северна Македонија ПОД НАДЗОР НА КОМИТЕТОТ НА МИНИСТРИ

Иако исказот на сведокот не претставувал „единствен“ или „одлучувачки“ доказ, нему ни на сетот на принципи за „правилото за единствен и одлучувачки доказ“ и поради тоа, му била дадена значителна тежина за исходот на постапката, т. е. негово сослушување овој недостаток им овозможувал на домашните судови да применуваат помалку строги во посебна просторија, преку видеоврска со примена на посебни технички уреди кои го критериуми за допуштеноста на доказите.107 менуваат неговиот лик и глас што, од своја страна, ја оневозможило одбраната ефикас- но да го набљудува однесувањето на сведокот додека тој бил сослушуван, при што во Од доставените информации до Комитетот на министри, произлегува дека досега биле ситуација кога домашните судови не пристапиле кон изјавата на загрозениот сведок со направени само делумни чекори во насока на менување на релевантното законодавство особена претпазливост, довело до повреда на членот 6 став 1 точка г) (ставови 44 – 48 на линија на наодите на ЕСЧП во овие предмети кои се состојат во инкорпорирање само од пресудата). на првиот аспект на „правилото за единствен и одлучувачки доказ“ во текстот на ЗКП од 2010 година. Имено, тогаш во него се внесени соодветни одредби во членот 231 став 2, Дополнително, она што е специфично за оваа пресуда е утврдената повреда на правата како и во членот 400 став 1 со кои експлицитно се предвидува дека „пресудата не може на одбраната на апликантот поради исклучувањето на јавноста од три рочишта, без за да се темели само врз основа на исказот на загрозениот сведок прибавен со примена на тоа да постојат објективно оправдани причини за прикривање на идентитетот на сведо- одредбите за прикривање на неговиот идентитет или изгледот заради негова заштита кот кој веќе му бил добро познат на апликантот, како и дека во аудио и видеозаписите од и заштита на неговите блиски лица“.108 неговите средби со апликантот, кои биле презентирани како доказ во текот на судењата и при неговото сведочење, ликот и гласот му биле изменети, така што немало очигледна Сепак, во обата акциони планови се спомнува дека се планира да се отиде и чекор по- потреба покрај овие мерки рочиштата да се затворат за јавноста (ставови 49 – 53). напред во насока на натамошни законодавни измени преку кои би бил вклучен и вториот дел од правилото што се однесува на „одлучувачки доказ“, така што ќе биде пропишано Во предметот Јаневски, последната пресуда од оваа група, сржта на повредата се сос- дека осудата не може да биде заснована во одлучувачка мера или единствено на исказ тоела во фактот што апликантот бил осуден за измама врз основа на искази дадени даден од страна на загрозен сведок.109 од четворица сведоци пред истражен судија, без присуство ниту на апликантот ниту на јавниот обвинител, кои искази биле подоцна само прочитани за време на судењето, Како што беше претходно наведено, при анализата на извршувањето на пресудата во без тие да бидат сослушани, а на него не присуствувал апликантот поради тоа што предметот Настеска, работна група при Министерството за правда веќе подолг времен- тој наводно не им бил достапeн на органите за прогон, иако издржувал казна затвор ски период работи на измени на Законот за кривичната постапка, па со право се очекува во казнено-поправна установа. Клучно за востановување на повредата било тоа што, ваквите измени да се предвидат и да бидат усвоени од Собранието најрано до крајот на иако изјавите на четворицата сведоци, изведени како докази, имале значителна тежи- 2021 година.110 на во утврдувањето на неговата вина, а нивното прифаќање како докази можело да ја отежни одбраната на апликантот (став 33), тој не бил во можност нив да ги тестира или оценува. Таква можност немале ниту мнозинството од членовите на последниот состав на судечкиот совет во ситуација кога само претседателот на судечкиот совет кој ја до- Резиме нел пресудата, бил и член на советот кој всушност, ги слушнал изјавите на сведоците, и оттука, само тој можел вистински да ги оценува тие докази, како и однесувањето на Имајќи ги предвид, долгогодишниот застој во извршувањето на овие пресуди, од една сведоците (став 35). страна, како и наодите на ЕСЧП кои укажуваат на флагрантно кршење на стандардите на Конвенцијата, од друга страна, и во однос на оваа група предмети би важеле истите на- соки како и за предметите од групата на Настеска. Имено, препорачливо е забрзување на активностите на Министерството за правда, како и на Собранието во насока на што е Извршување на пресудите можно поскоро донесување на новиот ЗКП.

Во двата акциони планови во врска со овие предмети презентирани од страна на држа- Истовремено, покрај клучните генерални мерки за имплементација на овие пресуди кои вата106 е јасно посочено дека повредите во овие предмети биле резултат на законодав- се претежно од законодавен карактер, би можело да се размислува и за евентуално ме- ство што не било во согласност со Конвенцијата бидејќи тоа не содржело одредби слич- нување на судската практика и нејзино споделување со Комитетот на министри преку

107 Види ги акциониот план од 2016 и став 32 од акциониот план од 2020 година. 106 1250 meeting (8-10 March 2016) (DH), Updated action plan (19/02/2016), Communication from "The former 108 Види ги акциониот план од 2016 и став 33 од акциониот план од 2020 година. Yugoslav Republic of Macedonia" concerning the case of Atanasov No. 2 against "The former Yugoslav Republic 109 of Macedonia" (Application No. 41188/06), DH-DD(2016)207 и 1383rd meeting (29 September - 1 October Според акциониот план од 2016 и став 35 од акциониот план од 2020 година 110 2020) (DH), Action Plan (04/06/2020), Communication from North Macedonia concerning the group of cases Повеќе за причините за одолговлекувањето на процесот на донесување на новиот ЗКП, види ставови 35 – ATANASOV (No. 2) v. North Macedonia (Application No. 41188/06), DH-DD(2020)498 38 од акциониот план од 2020 година.

42 43  Пораките од Стразбур за Скопје – Патоказ за општите мерки за извршување на II. АНАЛИЗА НА СТАТУСОТ НА ИЗВРШУВАЊЕ НА ПРЕДМЕТИТЕ пресудите на европскиот суд за човекови права во предметите од Северна Македонија ПОД НАДЗОР НА КОМИТЕТОТ НА МИНИСТРИ

издвојување на соодветни, добри примери каде што во слични случаи е постапено на II.4. Предмети во кои е констатирана повреда на членот 8 од начин кој е во согласност со стандардите и јуриспруденцијата на ЕСЧП. Конвенцијата (право на почитување на приватниот и семејниот живот) Дополнително на промените во судската практика, државата би можела да размислува и за прибегнување кон инструменти кои можат да имаат превентивна функција, како што би било, на пример, разгледувањето на можноста за усвојување на соодветен став/ста- ГРУПА ПРЕДМЕТИ МИТОВИ113 вови на Врховниот суд, преку кој поконкретно би се произнел по однос на прашањето за сослушување на сведоците и исклучување на јавноста во ситуација на сослушување на Наоди на ЕСЧП загрозен сведок, со кој ќе се одразат релевантните гледишта на ЕСЧП. Впрочем, Меѓуре- сорската комисија веќе има упатено препорака до Врховниот суд во таа насока.111 Двата предмети од групата предводена од Митови се однесуваат на позитивната обвр- ска на државата да обезбеди непречено уживање на правото на родителите, бабите и Инаку, утврденото прекршување на начелото на јавност во кривичните постапки во Бош- дедовците на почитување на нивниот семеен живот согласно со членот 8 од ЕКЧП, преку коски би можело да се перцепира и како изолиран случај бидејќи се работи веројатно остварување на непосредни релации со нивните деца, односно внуци. Тие се однесуваат за единствениот предмет пред ЕСЧП против Северна Македонија, во кој е проблемати- на состојби предизвикани со престанок на брак, односно вонбрачна заедница. зирано ова прашање. Со оглед на тоа што од пресудата на ЕСЧП не произлегува дека до ваквата повреда на Конвенцијата дошло поради несоодветното законско нормирање Во нив се констатирани повреди на Конвенцијата како резултат на пропустот на властите на оваа материја, туку од самото постапување на судот во конкретниот предмет, не би да направат адекватни и делотворни напори за да го спроведат правото на апликантите требало да се очекува истото да се актуализира во некоја наредна апликација во Страз- од членот 8 (став 65 од пресудата Митови и став 43 од пресудата Олури), односно за да бур. Според тоа, државата сходно на нејзината проценка согласно со начелото на суп- ги извршат конкретните решенија на Центарот за социјална работа за контакт со нивните сидијарност, би можела да заклучи дека нема потреба од преземање на дополнителни деца, односно внуци (во натамошниот текст: „ЦСР“, „Центарот“). општи мерки за извршување на оваа пресуда, освен нужно неопходните едукативни ак- тивности за стандардите на ЕСЧП, што би требало да биде прифатено од Комитетот на Истовремено, овие предмети се однесуваат и на недостигот на ефективен правен лек за министри и да доведе до затворање на неговиот надзор. апликантите преку кој би се овозможило извршувањето на споменатите управни реше- нија (повреди на членот 13 земен во комбинација со членот 8). Конечно, за одбележување е и фактот дека, во последниот период, до државата се до- ставени на произнесување незначителен број апликации во кои било засегнато правото Поконкретно, во предметот Митови, станувало збор за оневозможување на контактот на одбрана заради донесување осудителна пресуда врз основа на искази на сведоци кои на таткото, кој живеел во Австралија, бабата и дедото со нивната ќерка, односно вну- обвинетиот немал можност да ги сослуша на самото судење.112 ка, од причина што било евидентно одлагањето во постапувањето и одлучувањето по нивните барања да остварат видување со детето од страна на меснонадлежниот ЦСР кому, на пример, му биле потребни помеѓу два и пет месеци за да одлучи по барањата на таткото. Исто така, не биле преземени мерки за да се создадат неопходни услови за извршување на овие решенија, кои поради тоа останале нереализирани во периодот од 2012 до 2014 година, без оглед на тоа што ЦСР бил: i) свесен за некооперативното одне- сување на мајката, на која по разводот детето ѝ било доделено на чување и воспитание и ii) надлежен да постапува по негова сопствена иницијатива. Судот заклучил дека вла- стите пропуштиле да направат сѐ што било во нивна моќ, а што би можело разумно да се очекува од нив за да се осигура легитимниот интерес на апликантите во развивањето и одржувањето на врска со детето (став 64 од пресудата).114

113 Во оваа група, покрај водечкиот предмет Митови, бр. 53565/13, пресуда од 16 април 2015 год., влегува и предметот Олури, бр. 3368/18, пресуда од 16 јануари 2020 година. За разлика од пресудата Митови која 111 Види: Записник од 20-тата седница на Меѓуресорската комисија за извршување на одлуките на ЕСЧП ја донел Совет од седум судии, за предметот Олури решавал Комитет од тројца судии, со оглед на тоа дека одржана на 20.5.2021 година (https://biroescp.gov.mk/wp-content/uploads/2021/07/20-ta-mk.pdf) во него биле третирани прашања во однос на кои веќе постоела судска практика која била воспоставена 112 во Митови. На пример, еден од доставените предмети завршил како недопуштен со донесување на одлука на Комитет 114 од тројца судии со која се констатира очигледна неоснованост на жалбените наводи истакнати по однос Всушност, како последица на пасивноста на надлежните органи, таткото не можел да ја види својата ќерка за на членот 6 став 1 и членот 6 став 3 точка г од ЕКЧП. За повеќе детали, види Николов и Џиџев против време на својот ограничен престој во земјата, помеѓу ноември 2011 и октомври 2012 година и помеѓу април Република Северна Македонија, бр. 13545/16 и 13572/16, одлука од 3 март 2020 година. и септември 2013 година, додека бабата и дедото нејзе не ја виделе сѐ до 13 февруари 2014 година – една година и четири месеци откако побарале од ЦСР да ги утврди нивните права во поглед на видувањата (став 63).

44 45  Пораките од Стразбур за Скопје – Патоказ за општите мерки за извршување на II. АНАЛИЗА НА СТАТУСОТ НА ИЗВРШУВАЊЕ НА ПРЕДМЕТИТЕ пресудите на европскиот суд за човекови права во предметите од Северна Македонија ПОД НАДЗОР НА КОМИТЕТОТ НА МИНИСТРИ

Во Олури станувало збор за долготрајно неизвршување во траење од повеќе од три го- така и во однос на зајакнување на институциите заради нивно поефикасно справување дини и три месеци (помеѓу 2015 и 2018 година) на конечното и правосилно решение на со ваквите случаи и навремено спроведување на односните решенија. ЦСР со кое детето, ќерка родена надвор од брак, ѝ било доделено на чување и воспи- тание на нејзината мајка, која се јавува како апликантка пред Судот, и покрај нејзините Од увидот во содржината на досега доставените акциони планови до КМ115, произ- безуспешни обиди за административно извршување на тоа решение и кривичната осуда легува дека покрај преземените напори за обезбедување на континуирани видувања на таткото за „Одземање дете“, како и изречената затворска казна од шест месеци, која помеѓу апликантите и нивните деца, односно внуци, како поединечно средство за от- останала неизвршена. Освен поднесувањето на кривична пријава против таткото и обез- странување на повредите во овие конкретни предмети, не изостанале ниту активно- бедувањето на полициска асистенција при обидот да се изврши решението за чување и стите за осмислување и спроведување на определени општи мерки за имплементација воспитание што се покажало како бесполезно, ЦСР останал пасивен во значителен вре- на предметните пресуди. Притоа, државата имала предвид одредени законски измени менски период и не преземал позначајни активности, вклучително и присилни мерки, за кои би биле подеднакво меродавни, како за превенирање на идни прекршувања на спроведување на тоа решение. Тоа, впрочем, на крајот, резултирало во преиначување на членот 8, така и за надминување на проблемот со отсуството на ефективен правен лек решението за чување и воспитание во полза на таткото (став 23). Во пресудата се укажу- од членот 13.116 ва и на тешкотии во соработката помеѓу различните центри за социјална работа, како и дека тоа што еден ЦСР требало да соработува со друг општински ЦСР заради извршу- Во таа смисла, се упатува на неопходноста да се измени релевантното домашно законо- вање на решението, не можело да ги оправда одложувањата во извршувањето (став 38). давство, преку интервенции во Законот за општа управна постапка (ЗОУП) и во Законот за семејството, со цел да се осигура ефикасно извршување на решенијата на ЦСР за Повредата на членот 13 во комбинација со членот 8 во Митови, била утврдена откако Су- правата на контакт на родителите со децата. Овие измени се доведуваат во корелација дот уочил дека постоела нејаснотија и останало докрај отворено прашањето, кој орган со констатацијата на Судот дека системот на административно извршување на одлуки- бил надлежен за извршување на решенијата за видување, со оглед на тоа дека барањата те на органите на управата предвиден во ЗОУП бил покренат, но не постоеле посебни на таткото (првиот апликант) до ЦСР и до Министерството за правда за административно законски одредби или домашна практика во поглед на тоа кој орган е надлежен за из- извршување на решенијата за контакт (видување) не вродиле со плод бидејќи и ЦСР и Ми- вршувањето на решенијата на Центарот, додека механизмот на извршување предвиден нистерството се прогласиле за ненадлежни за постапување (став 74). Слична нејаснотија со Законот за извршување, се однесувал исклучиво на извршување на судските пресуди во поглед на надлежноста за извршување на решенијата за доделување на дете постоела или на одлуките на управните органи поврзани со материјална обврска, што не е случај во Олури. Имајќи предвид дека донесените осудителни пресуди и изречените казни во со одлуките на Центарот за видувања кои се однесувале на непарични побарувања.117 кривичните постапки против таткото никогаш не биле спроведени од различни причини, Судот заклучил дека во дадените околности на конкретниот случај, апликантката немала Со новиот Закон за општата управна постапка (ЗОУП), кој стапи во сила на 31 јули 2016 на располагање ефективен правен лек во однос на нејзиниот жалбен навод по членот 8 година,118 би требало целосно да се расчисти дилемата околу тоа чија е надлежноста за (ставови 51 – 52). административно извршување на решенијата на центрите за социјална работа за контакт и видување. Така, со членот 130 во ставот 1 од новиот ЗОУП, јасно било утврдено дека И во двете пресуди, Судот нотирал дека кривично-правниот механизам кој бил инициран надлежноста за спроведување на извршувањето на непарични обврски ја спроведува против мајката на детето во поглед на нејзиното одбивање да се придржува кон реше- јавниот орган што го донел управниот акт во прв степен, дури и кога актот е изменет од нијата за видување (Митови), односно против таткото кај кого се наоѓало детето (Олури) страна на второстепениот јавен орган или од Управниот суд. Ставот 2, пропишува долж- не би можел да се смета за адекватно и делотворно средство за извршување на предмет- ност за органот на државната управа надлежен за внатрешни работи да му даде помош ното решение за видување во едниот, односно за старателство, во другиот случај. на јавниот орган надлежен за спроведување на извршувањето, на негово барање.119

115 Државата досега има доставено два акциони планови, во 2017 и 2021 година. Од нив, еден се однесува Извршување на пресудите само на предметот Митови (1288th meeting (June 2017) (DH), Action plan (29/05/2017), Communication from "the former Yugoslav Republic of Macedonia” concerning the case of MITOVI v. ”the former Yugoslav Republic Овие пресуди разоткриваат сериозни, системски недостатоци во функционирањето на of Macedonia” (Application No. 53565/13), DH-DD(2017)592), додека вториот акционен план се однесува на обата предмети (1398th meeting (March 2021) (DH), Action Plan (29/01/2021), Communication from North центрите за социјална работа, кои особено се манифестираат, како при одлучувањето, Macedonia concerning the case of MITOVI v. North Macedonia (Application No. 53565/13), DH-DD(2021)116). така и при (не)извршувањето на нивните одлуки. Потфрлањето на надлежните институ- 116 Став 45 од акциониот план од 2021 година ции во овие предмети, нужно изискува соодветни интервенции, како во насока на поп- 117 Став 72 во Митови и став 35 од акциониот план од 2021 година рецизно легислативно уредување на одредени прашања, какво што е, на пример, пра- 118 Закон за општата управна постапка („Службен весник на Република Македонија“ бр. 124/2015 од 23.7.2015 шањето за надлежноста за извршување на решенијата донесени во управна постапка, година) 119 Став 36 од акциониот план од 2021 година

46 47  Пораките од Стразбур за Скопје – Патоказ за општите мерки за извршување на II. АНАЛИЗА НА СТАТУСОТ НА ИЗВРШУВАЊЕ НА ПРЕДМЕТИТЕ пресудите на европскиот суд за човекови права во предметите од Северна Македонија ПОД НАДЗОР НА КОМИТЕТОТ НА МИНИСТРИ

Воедно, со новиот ЗОУП се предвидуваат и парични казни во висина од половина месеч- на конвенциските стандарди во однос на оваа проблематика.123 Притоа, посебен акцент на бруто-плата до две просечни годишни бруто-плати остварени во државата во прет- би требало да биде ставен врз концептот на најдобриот интерес на детето, како главен ходната година, во случај на неизвршување на непаричната обврска која произлегла од параметар од кој би се раководеле надлежните управни и судски органи при постапу- управен акт, какво што е и решението за видување на ЦСР.120 вањето во слични предмети.

Меѓутоа, останува нејасно дали ваквите измени навистина би го постигнале посакува- Интервенциите во практиката стануваат уште порелевантни, ако се има предвид дека ниот ефект во смисла на поефикасно спроведување на решенијата за видување. Оттука, единствено менувањето на одреден длабоко втемелен образец на постапување може упатно би било од страна на Министерството за труд за социјална политика (МТСП) и да стави крај на репетитивниот циклус на повреди на Конвенцијата од иста природа. надлежните центри за социјална работа да се презентираат конкретни статистички по- Впрочем, потврда за опасноста од донесување на нови пресуди во кои би биле утврдени датоци за практичната примена на овие одредби. идентични повреди на правото на семеен живот, доколку не се застане на патот на досе- гашната практика, е уште еден предмет кој бил доставен на произнесување до Владата, Од друга страна, иако државата навестила дека по донесувањето на пресудата Митови а во кој биле покренати слични прашања како оние во Митови и Олури.124 се пристапило кон усвојување измени во Законот за семејството во поглед на извршу- вањето на решенијата на Центарот, овие измени досега не се донесени. Сепак, позити- Севкупно, државата во најкус можен рок треба да пристапи кон спроведување на клуч- вен исчекор бил направен со тоа што на барање на тогашната министерка за правда и ните препораки на Советот на Европа, вклучително и на оние со кои се даваат насоки за тогашната министерка за труд и социјална политика, во втората половина на 2019 и во можни законски измени. Имено, таа ќе треба своето идно дејствување за имплемента- почетокот на 2020 година, е остварена успешна соработка со Советот на Европа во фор- ција на оваа група пресуди да го сообрази со наодите на експертската мисија на Советот ма на експертска помош и поддршка при подготовката на детална анализа, чија цел била на Европа и повратно да го извести Комитетот на министри за тоа кои нивни препораки оцена на состојбите и формулирање соодветни препораки за унапредување на нацио- се реално и практично изводливи, и во која мера и во која временска рамка би можело да налното законодавство и практика во насока на поуспешно извршување на предметните се очекува нивното спроведување. Впрочем, од динамиката на направените промени што пресуди.121 би следувале од преземените мерки во оваа смисла, ќе зависи и конечното завршување на надзорот над нивното извршување. Конечно, треба да се има предвид дека извршу- вањето многу доцни, особено затоа што сметано од донесувањето на првата пресуда во оваа група во случајот Митови е изминат период подолг од 5 (пет) години.125 Резиме

Од причина што целокупниот процес на извршување на предметите од оваа група, кој засега е во застој, во голема мера ќе зависи од неопходните измени во семејното зако- нодавство, идните активности би требало да бидат целосно сосредоточени на нивното усвојување заради што е потребна поголема вклученост на надлежното МТСП.122

Што е уште поважно, неопходен е и зголемен ангажман кон зајакнување на институцио- налните капацитети на центрите за социјална работа и на судството што, меѓу другото, ќе подразбере и реализирање на едукативни активности заради правилно разбирање 123 На пример, државата треба да направи дополнителен напор за обезбедување соработка и поддршка од Советот на Европа, не само во подготовката на новиот Закон за семејство туку и при спроведувањето на активностите за јакнење на институционалниот капацитет и подигнување на свесноста, за што веќе било 120 Став 37 од акциониот план од 2021 година. За повеќе детали, види го член 133 ставови 1, 2 и 3 од новиот испратено писмо на интерес на 20 февруари 2020 година (став 40 од акциониот план од 2021 година). Закон за општата управна постапка. 124 Апликацијата во предметот Ненад Филиќ против Република Северна Македонија, бр. 45174/20, поднесена 121 Став 39 од акциониот план од 2021 година на 6 октомври 2020, доставена до Владата на 22 април 2021 година, се однесува на управна постапка во 122 Уште во 2015 година, Меѓуресорската комисија ја детектирала потребата МТСП да ја разгледа можноста која апликантот, хрватски државјанин со живеалиште во Хрватска, побарал од македонските власти да ги за измени во легислативата во насока на воспоставување на ефикасен правен механизам за промптно уредат неговите права на видување со неговата малолетна ќерка која живеела со нејзината мајка, која ги присилно извршување на решенијата на ЦСР, како и подобрување на ефикасноста на правниот лек против попречувала неговите контакти со детето. Постапката започнала уште во 2017 година, при што настанале тие решенија, а ова прашање било повторно актуализирано и во 2017 година. Види: Заклучоци усвоени на сериозни проблеми со извршувањето на решенијата за видување донесени од ЦСР. Апликантот истакнал деветтата седница на Меѓуресорската комисија за извршување на одлуките на ЕСЧП, одржана на 29.6.2015 жалбени наводи по членовите 6, 8 и 13 од Конвенцијата, преку кои го проблематизира потфрлањето на година (http://biroescp.gov.mk/wp-content/uploads/2016/12/9.pdf) и Записник од 13-тата седница на надлежните органи да му овозможат редовни контакти со неговото дете. 125 Меѓуресорската комисија за извршување на одлуките на ЕСЧП одржана на 25.10.2017 година Инаку, меѓу причините за доцнењето, се наведуваат политичката криза во периодот од 2015 до 2017 (http://biroescp.gov.mk/wp-content/uploads/2016/12/Записник-од-13та-седница-на-МК.pdf). година, како и вонредната состојба предизвикана од пандемијата Ковид-19.

48 49  Пораките од Стразбур за Скопје – Патоказ за општите мерки за извршување на II. АНАЛИЗА НА СТАТУСОТ НА ИЗВРШУВАЊЕ НА ПРЕДМЕТИТЕ пресудите на европскиот суд за човекови права во предметите од Северна Македонија ПОД НАДЗОР НА КОМИТЕТОТ НА МИНИСТРИ

ПРЕДМЕТ X.126 извршување на пресудата во овој предмет.127 Оттука, може да се оцени дека таа била мошне активна во поглед на извршувањето на оваа пресуда и направила доволно напори Наоди на ЕСЧП за навремено и подробно да информира за сите релевантни новости кои се од значење за извршувањето. Таа нејзина активност во голема мера се должи и на поттикот за вла- Предметот се однесува на повреда на правото на апликантот, трансродово лице, на по- стите, кој дошол од континуираната соработка со Советот на Европа со цел да се забрза читување на неговиот приватен живот од членот 8 поради отсуството на брзи, транспа- извршувањето на оваа пресуда. рентни и достапни процедури во националното законодавство кои би дозволиле проме- на на заведениот пол на трансродовите луѓе во изводот од матичната книга на родените Евидентно е дека повредата настанала како директна последица на празнината во за- (став 70 од пресудата). конското регулирање на предметната материја, но и со оглед на лошата администра- тивна практика применувана од страна на управните органи, а пред сѐ од Управата за ЕСЧП нагласил дека националната регулаторна рамка за правно признавање на родот, водење на матичните книги. оставила бројни важни прашања неодговорени, како што е на пример, постоењето и при- родата на какво било барање кое барателот треба да го исполни со цел неговиот полов/ Тоа се потврдува и со фактот што и по донесувањето на пресудата, апликантот се со- родов маркер да биде променет во службената евиденција (став 69). Како резултат на очил со низа административни тешкотии. Имено, Управниот суд донел пресуда со која тоа, апликантот бил оставен во ситуација на вознемирувачка несигурност визави негови- го огласил за ништовно решението на УВМК од 28 февруари 2018 година и нејзе ѝ от приватен живот и признавањето на неговиот идентитет (став 70) уште од 2011 година, дал упатства да ја преземе надлежноста во овој предмет, да ги земе предвид наодите кога поднел барање до Управата за водење на матичните книги (УВМК) за промена на на Судот и да ги изведе сите докази приложени од апликантот, а по иницијатива на неговиот полов/родов маркер во изводот од матичната книга на родените. Владиниот агент, Владата усвоила одлука со упатства за УВМК да донесе мериторна одлука со која ќе го уважи барањето на апликантот што е можно поскоро. И покрај тоа, Пресудата била донесена додека домашната постапка за добивање на нов полов/родов УВМК и натаму продолжила да го отфрла барањето на апликантот поради наводна маркер, која била започната пред повеќе од седум година, била сè уште во тек пред Уп- ненадлежност, особено со оглед на отсуството на законодавство што ќе го уредува равниот суд, откако Државната комисија како второстепен управен орган, го потврдила правното признавање на родот. Воедно, таа ги игнорирала упатствата за натамошно решението на УВМК да го отфрли барањето на апликантот поради наводна ненадлеж- постапување, дадени од надлежната второстепена Државна комисија, која на крајот ност за нејзино постапување (став 21). мериторно го расправила предметот. Сепак, откако оваа одлука станала конечна, УВМК на 26 октомври 2020 година на апликантот му издала нов извод од матичната Инаку, претходно барањата на апликантот за корекција на полот/родот и матичниот книга на родените што го содржел променетиот полов/родов маркер и новиот ЕМБГ, а број во изводот од матичната книга на родените биле во два наврати одбиени од страна МВР му издало нова лична карта.128 на УВМК бидејќи „не била издадена потврда од надлежен орган со која би се потвр- дил фактот дека полот на апликантот бил променет“ (според првото решение од 5 јули Оттука, покрај пополнувањето на правните празнини во постојната законодавна рамка, 2011 година, став 10 од пресудата на ЕСЧП) односно немало „доказ со кој ќе се утврди од исклучителна важност за извршувањето на оваа пресуда се и промените во админи- фактичка состојба која укажува на промена на полот“ (според второто решение од 29 стративната практика, иако засега акционите планови на државата се задржуваат един- декември 2014 година, став 17 од пресудата на ЕСЧП), додека еднаш таквото барање ствено на законодавните интервенции кон кои е сериозно пристапено. било отфрлено поради наводна ненадлежност на Управата (на 28 февруари 2018 година, види став 21 од пресудата). Од страна на работната група, формирана при Министерството за правда, е подготвен Предлогот на закон за изменување и дополнување на Законот за матичната евиденција.

Извршување на пресудата 127 1362nd meeting (December 2019) (DH), Action plan (21/10/2019), Communication from North Macedonia concerning the case of X. v. North Macedonia (Application No. 29683/16), DH-DD(2019)1391; 1369th meeting (March 2020) (DH), Action plan (17/01/2020), Communication from North Macedonia concerning Имајќи предвид дека овој предмет беше ставен под зајакнат надзор, разбирливо е што the case of X. v. North Macedonia (Application No. 29683/16), DH-DD(2020)47; 1369th meeting (March државата во еден релативно кус период поднела дури пет акциони планови преку кои 2020) (DH), Action Plan (18/02/2020), Communication from North Macedonia concerning the case of X го известува Комитетот на министри за мерките преземени или планирани во насока на v. North Macedonia (Application No. 29683/16), DH-DD(2020)153; 1390th meeting (December 2020) (DH), Action Plan (27/10/2020), Communication from North Macedonia concerning the case of X v. North Macedonia (Application No. 29683/16), DH-DD(2020)959; 1419th meeting (December 2021) (DH), Action Plan (29/09/2021), Communication from North Macedonia concerning the case of X v. North Macedonia (Application No. 29683/16), DH-DD(2021)968 128 126 X. против Република Северна Македонија, бр. 29683/16, пресуда од 17 јануари 2019 година. Види ставови 5 – 12 од акциониот план од 27 октомври 2020 година

50 51  Пораките од Стразбур за Скопје – Патоказ за општите мерки за извршување на II. АНАЛИЗА НА СТАТУСОТ НА ИЗВРШУВАЊЕ НА ПРЕДМЕТИТЕ пресудите на европскиот суд за човекови права во предметите од Северна Македонија ПОД НАДЗОР НА КОМИТЕТОТ НА МИНИСТРИ

Во моментот на затворањето на оваа Анализа, тој беше влезен во собраниска процедура Ô предвидени се прецизни рокови за постапување и одлучување, во кои треба да се со неговото доставување во Собранието на 6 мај 2021 година.129 донесе решение за отфрлање, прифаќање или одбивање на барањето за правно при- знавање на родот, односно во случај на донесување на решение за правно призна- Овластениот предлагач на измените посочува дека при нивното подготвување се има- вање на родот – рок во кој УВМК треба да изврши промена на податоците за пол во ла предвид потребата од надминување на правниот вакуум и правната несигурност за матичната книга на родените и него да го достави до МВР заради поништување на трансродовите лица, што се огледала во донесувањето на произволни, па дури и целoс- матичниот број (членови 19-г, 19-д и 19-ѓ). но спротивни одуки од страна на надлежните институции во исти или слични ситуации. Истовремено, со нив се исполнува и обврската на државата да ги спроведе меѓународ- Значајно е и тоа што со предлог-законските интервенции не се дозволува увид во уписот но преземените обврски воспоставени преку стандардите на телата и механизмите за во матичната книга на родените за лицата кои извршиле промена на полот (член 19-е), човекови права при Организацијата на Обединетите нации, Советот на Европа, како и додека се предвидува обврска за подготвување на годишен извештај од страна на Упра- „Принципите од Јогјакарта плус 10“. вата и негово доставување на усвојување до Владата, при што тој содржи податоци за примена на одредбите за правно признавање на родот со преглед на вкупниот број на Со цел да се промени фактот дека правниот систем на Република Северна Македонија лица кои поднеле барање за правно признавање на родот, за кои е отфрлено или одбие- е еден од десетте во Советот на Европа каде што не е достапно правното признавање но барањето и за кои е донесено решение за правно признавање на родот, како и препо- на родот130, со измените се вградуваат дефиниции за пол, род и родов идентитет,131 до- раки за надминување на констатираните тешкотии во примената на овие одредби (член дека материјата за правно признавање на родот се регулира во целосно нова глава IV-А 19-ж). Може да се смета дека ова законско решение би требало да осигура доследна и „Правно признавање на родот“ која е додадена во законот. ефикасна примена на новата законска рамка и превенирање на идни повреди на членот 8 од Конвенцијата, слични на оние утврдени во пресудата Х. Меѓу другото, во предложените законски измени се пропишува следново:

Ô секој граѓанинн кој има наполнето 18 години, кој е деловно способен и кој не е во брак, има право на правно признавање на родот во постапка уредена со овој закон, во која Резиме може да ја промени ознаката за пол во матичната евиденција и на тој начин, се призна- ва родовиот идентитет, при што родот ќе биде признаен во сите области при оствару- Во поглед на генералните мерки за извршување, во последната Одлука на Комитетот вање на правата и обврските на граѓаните, во постапка утврдена со закон (член 19-a) на министри, донесена по разгледувањето на овој предмет во рамките на неговиот DH состанок одржан во март 2020 година, се нагласува потребата од усвојување на јасна Ô надлежен орган за постапување е Управата за водење на матичните книги до која се правна рамка која ќе ги уреди условите и процедурите за правно признавање на родот поднесува барањето за правно признавање на родот (член 19-б став 1) како одговор на наодите на Судот.132 КМ ги поттикнува властите да го подготват и усвојат неопходното законодавство на линија на стандардите на Советот на Европа, особено Ô „Во постапката за правно признавање на родот нема да се бара доставување на до- Препораката на Комитетот на министри CM/Rec(2010)5 за мерките, со цел се сузбие дис- кази за хируршка процедура за целосно или делумно прераспоредување на гениталии, криминацијата врз основа на сексуалната ориентација и родовиот идентитет. Воедно, хормонална терапија или каков било друг психијатриски, психолошки или медицински тој го поздравува планот на активности (roadmap) подготвен во тесна соработка со Со- третман на подносителот на барањето“ (член 19-б став 2) ветот на Европа во насока на донесување на закон со кој се уредува признавањето на родот, притоа дефинирајќи и рок до крајот на 2020 година, во кој властите треба да Ô се наведува прецизно дефинирана листа на документи кои треба да се достават кон осигураат донесување на новото законодавство.133 барањето, вклучително и изјава од барателот за правно признавање на родот (член 19-в став 2) Извршувањето на пресудата Х покажува дека поддршката од Советот на Европа преку неговата експертиза и споделувањето на европските компаративни искуства и добри практики, можат да придонесат да се постигне компатибилност на домашните законски решенија и административната практика со стандардите на Советот на Европа, како и ефективно да се спроведат пресудите на Судот. Конкретен резултат на таа соработка се 129 Став 21 од последниот акционен план од 29 септември 2021 година предложените измени и дополнувања во Законот за матичната евиденција. 130 За повеќе детали, види: Министерство за правда, Предлог на закон за изменување и дополнување на Законот за матичната евиденција, април 2021 година, стр. 3, достапен на: 132 https://ener.gov.mk/Default.aspx?item=pub_regulation&subitem=view_reg_detail&itemid=51477 1369th meeting, 3-5 March 2020 (DH), H46-18 X. v. North Macedonia (Application No. 29683/16), Supervision of 131 Дефиниците на овие поими, како и на правното признавање на родот се содржани во четирите нови точки the execution of the European Court’s judgments, CM/Del/Dec(2020)1369/H46-18, 5 March 2020, точка 4 133 6, 7, 8 и 9 во членот 1 од Законот. Точки 5 и 6

52 53  Пораките од Стразбур за Скопје – Патоказ за општите мерки за извршување на II. АНАЛИЗА НА СТАТУСОТ НА ИЗВРШУВАЊЕ НА ПРЕДМЕТИТЕ пресудите на европскиот суд за човекови права во предметите од Северна Македонија ПОД НАДЗОР НА КОМИТЕТОТ НА МИНИСТРИ

Се чини дека со нив се прави прецизно регулирање на надлежниот орган, текот на по- институции кои се најдиректно инволвирани во целокупната постапка за правно призна- стапката по поднесено барање и на потребната документација за поднесување на ба- вање на родовиот идентитет, а првенствено на Управата за водење на матичните книги, рањето за правно признавање на родот, со што се пополнува една суштинска правна но и на надлежната второстепена Државна комисија и на управните судови. Во секој слу- празнина, предметната постапка станува целосно транспарентна и јасна, а воедно се чај, државата ќе мора да го следи нивното работење и постапување во овој вид случаи елиминира можноста од произволност и непотребно одолговлекување при постапување- и, во некој догледен временски период, да излезе со конкретни сознанија за степенот то на надлежните државни органи. на практично спроведување на предложените нови законски решенија и потребата од евентуални промени, било во законодавството, било во самата практика, врз основа на Оттука, усвојувањето на новата јасна правна рамка со која се воведуваат брзи, транспа- „научените лекции“. рентни и достапни процедури за правно признавање на родот во согласност со членот 8 од Конвенцијата и судската практика на Судот, ќе претставува значаен чекор кој може да доведе до успешно завршување на реализацијата на генералните мерки за извршување на пресудата.134 Уште поважно е што таквата правна рамка ќе биде во можност и да пре- ПРЕДМЕТ ТРАЈКОВСКИ И ЧИПОВСКИ138 венира идни слични повреди на ЕКЧП. Наоди на ЕСЧП Овој процес се одвивал со извесни отстапувања од предвидената временска рамка, со- гласно со заложбата на Владата изразена пред Комитетот на министри законодавните Предметот се однесува на повреда на членот 8 од ЕКЧП, која се состоела во неоправда- измени да бидат финализирани од страна на Владата и испратени на усвојување во ното вмешување во правото на апликантите на почитување на нивниот приватен живот, Собранието, најрано кон крајот на 2020 година.135 Поради тоа, останува најпрво закон- со оглед на неограниченото задржување на ДНК примероците кои им биле земени во ските измени што побрзо да бидат усвоени во собраниска процедура, а потоа да се прис- рамките на кривичната постапка покрената против нив во 2009 и 2010 година, при што тапи кон донесување на подзаконските акти предвидени со овој предлог закон во рок од осудата на првиот апликант, била заснована врз неговиот ДНК-профил. 30 дена од денот на неговото влегување во сила,136 како и кон усогласување на законите за остварување на правото за правно признавање на родот во сите области во кои се Дирекцијата за заштита на личните податоци ги одбила нивните претставки, во кои остваруваат правата и обврските на граѓаните со одредбите на овој закон во рок од две тврделе дека полицијата ги повредила нивните права на приватност преку земањето и години од денот на неговото влегување во сила.137 задржувањето на нивниот ДНК-материјал (став 8 и 14 од пресудата) со образложение дека полицијата била овластена да ги собира, обработува и чува личните податоци на Иако може да се смета дека со преземените активности, кои резултирале во конечна поединецот кога постоело разумно сомневање дека тој извршил кривично дело (став 11), промена во службената евиденција биле успешно спроведени индивидуалните мерки односно дека полицијата постапувала законски (став 16). Тужбите против овие одлуки на за извршување на пресудата, самото одбивање на УВМК да ги земе сериозно предвид Дирекцијата завршиле без успех пред управните судови. наодите на ЕСЧП, како и фактот што дури и Владиниот агент морал да даде поддршка на процесот на одлучување преку упатување писмо до второстепената Државна комисија, Во постапката пред ЕСЧП, апликантите наведувале дека во земјата не постоела легисла- Управниот и Вишиот управен суд со кое препорачува тие да се придржуваат кон укажу- тивна рамка со која јасно се уредувале: земањето, употребата, обработката, чувањето и вањата на ЕСЧП во слични предмети кои чекаат на решавање пред нив, упатуваат на по- бришењето на ДНК-материјалот (став 10 и 37 од пресудата). Тие се жалеле дека целите требата покрај тоа што ќе се заокружи легислативната рамка, да се осигура и системски заради кои можат да бидат земени и чувани ДНК-профилите биле формулирани премно- приод на напуштање на досегашната практика на постапување. гу широко и дека релевантните законски одредби не прецизирале колку долго би можел да биде задржан ДНК-материјалот во поглед на осудени лица. Во таа смисла, од исклучителна важност ќе биде и зајакнувањето на капацитетите за пра- вилно разбирање и примена на конвенциските стандарди во оваа област на сите оние Судот сметал дека земањето и држењето на ДНК-информации ѝ служело на легитим- ната цел за откривање и спречување на криминалот (став 49 од пресудата). Сепак, во 134 Впрочем, значењето на оваа законска реформа за унапредувањето на правата на припадниците на ЛГБТИ- поглед на недостатоците на тогашното законодавство, ЕСЧП забележал дека тоа не ут- заедницата, беше поздравено од страна на пратениците во Собранието, претставниците на Владата, врдувало конкретен временски рок за чување на ДНК-податоците на апликантите, како невладините организации и Советот на Европа во текот на онлајн-дискусијата на тема „Спроведување на обвинети лица. Тоа што според член 5 од Законот за заштита на личните податоци, кој пресудата на Европскиот суд за човекови права X. против Северна Македонија и измените во Законот за матична евиденција“ одржана на 25 мај 2021 година. (Види и став 35 од последниот акционен план од 29 бил во примена, тие можеле да бидат чувани не подолго од она што е потребно за да септември 2021 година). 135 Став 21 од акциониот план од 27 октомври 2020 година 136 Член 7 од Предлогот на закон за изменување и дополнување на Законот за матичната евиденција 138 Трајковски и Чиповски против Република Северна Македонија, бр. 53205/13 и 63320/13, пресуда од 13 137 Член 9 од Предлогот на закон за изменување и дополнување на Законот за матичната евиденција февруари 2020 година

54 55  Пораките од Стразбур за Скопје – Патоказ за општите мерки за извршување на II. АНАЛИЗА НА СТАТУСОТ НА ИЗВРШУВАЊЕ НА ПРЕДМЕТИТЕ пресудите на европскиот суд за човекови права во предметите од Северна Македонија ПОД НАДЗОР НА КОМИТЕТОТ НА МИНИСТРИ

се исполнат целите поради кои се обработуваат личните податоци, можело да биде за спречување на истоветни повреди во иднина, доколку тие не се придружени со соод- предмет на различни интерпретации. Воедно, со членот 54 од измените во Законот ветни генерални мерки кои би се однесувале на законодавството, особено имајќи пред- за полицијата, а со кој бил прoменет членот 70, се предвидувало дека по земањето на вид дека Судот забележал дека регулаторната рамка за задржување на ДНК-материјал ДНК-примероците од апликантите, тие се задржуваат трајно. Во отсуство на поврза- не била многу прецизна (став 48 од пресудата). ност на таквото задржување со некоја фиксна временска точка, Судот заклучил дека во тужената држава се дозволува неопределен период за задржување на ДНК-профилите Покрај соодветните членови од гореспоменатиот Закон за заштита на личните податоци (став 52 од пресудата). и Законот за полицијата, правната рамка за собирање и чување на ДНК-материјалот при- бавен од апликантите, ја сочинувале и членот 249 став 3 и став 5 и членот 277 од ЗКП од Тој, истовремено, подвлекол дека применливото законодавство ѝ дозволувало на држа- 2010 година,141 членовите 6 и 7 од Правилникот за начинот на вршење на полициските вата неограничено собирање, чување и складирање на ДНК-записите без да се разгледу- работи142 и членовите 3, 9, 20 и 21 од Упатството на МВР за начинот и методите на форен- ваат сериозноста на кривичното дело за кое било осудено или казнето лицето или какви зичка регистрација и идентификација на лицата и на неидентификуваните тела (ставови било други дефинирани критериуми, како претходните апсења или посебните околно- 21 – 30 од пресудата). сти, и без каква било реална можност за преиспитување или бришење на податоците. Додека според членот 66 став 1 од Законот за полиција, полицијата била овластена да Како што може да се забележи во акциониот план, државата ја препознала нужноста од ги брише личните податоци од регистрите под услови предвидени со закон, законот бил менување на домашната законодавна рамка, па за таа цел бил донесен новиот Закон за молчалив за тие услови и за процедурата што требало да се следува. Исто така, иако тој заштита на личните податоци, чија содржина е подробно изложена во акциониот план, предвидувал можност за судска контрола, заедно со претходна административна кон- а во најава се и измени во Законот за полицијата, кој е веќе доставен во Собранието.143 трола, немало одредба која ќе дозволи конкретно преиспитување на неопходноста за задржување на податоците, ниту одредба според која засегнатото лице може да побара Новиот Закон за заштита на личните податоци (ЗЗЛП),144 кој стапи во сила во февруа- податоците кои се однесуваат на него да бидат избришани, доколку нивното зачувување ри 2020 година, генетските податоци (вклучувајќи ги и ДНК-податоците) ги третира како повеќе не се чини неопходно, имајќи ги предвид: природата на делото, возраста и лич- посебна категорија на лични податоци,145 кои можат да се обработуваат, меѓу другото, носта на лицето и периодот на времето кое поминало (став 53 од пресудата). само кога тоа е потребно за заштита на јавниот интерес, во согласност со законите, при- тоа почитувајќи го пропорционалниот баланс помеѓу целта за која тие се обработуваат Врз основа на сето ова, ЕСЧП заклучил дека со оглед на бланкетната и неселектив- и правото на почитување на личните податоци, како и обезбедувајќи соодветни мерки на природа на овластувањата за задржување на ДНК-профилите на апликантите, како за заштита на основните права и интереси на засегнатото лице.146 Во таа смисла, се ут- личности осудени за кривично дело, како и отсуството на доволни заштитни гаран- врдува дека обработката на личните податоци што се однесуваат на здравјето и генет- ции, не бил постигнат фер-баланс помеѓу компетитивниот јавен и приватен интерес, ските податоци (како што се ДНК-податоците) треба да биде спроведена по претходно тужената држава ја пречекорила прифатливата маргина на проценка во тој поглед и добиено одобрение од Агенцијата за заштита на личните податоци, кое не е потребно станувало збор за несразмерно вмешување во правото на почитување на приватниот во случај кога обработката е утврдена со посебен закон во кој се содржани заштитни и живот што не можело да се смета за неопходно во едно демократско општество (став други мерки за заштита на правата и слободите на субјектите на личните податоци во 54 од пресудата). согласност со одредбите од ЗЗЛП.147

Начелно, новиот ЗЗЛП предвидува дека личните податоци се чуваат не подолго од она што е потребно за целите поради кои се обработуваат,.148 Оттука, член 9 став 1 алинеја 5 Извршување на пресудата од новиот ЗЗЛП, суштински не се разликува од членот 5 од претходниот закон во однос на периодот на чување на податоците. Во акциониот план поднесен на разгледување на Комитетот на министри при Советот на Европа на 14 декември 2020 година139, државата посочила дека како одговор на пресу- дата на Судот уште во декември 2020 година, биле преземени мерки со цел релевантните 141 Закон за кривичната постапка („Службен весник на Република Македонија“ бр. 150/2010 и100/2012) ДНК-материјали кои биле земени од апликантите да бидат уништени.140 Но, овие индиви- 142 „Службен весник на Република Македонија“ бр. 149 од 10.12.2007 година дуални мерки за отстранување на констатираните повреди биле сами по себе недоволни 143 Став 8 од акциониот план. 144 Закон за заштита на личните податоци („Службен весник на Република Северна Македонија“ бр. 42/2020) 145 139 Според дефиницијата наведена во член 4 точка 14 од ЗЗЛП. 1398th meeting (March 2021) (DH), Action Plan (14/12/2020), Communication from North Macedonia 146 concerning the case of Trajkovski and Chipovski v. North Macedonia (Application No. 53205/13), Став 9 од акциониот план 147 https://hudoc.exec.coe.int/eng#{%22EXECIdentifier%22:[%22DH-DD(2020)1164E%22]} Став 14 од акциониот план 140 148 Став 4 од акциониот план Став 10 од акциониот план

56 57  Пораките од Стразбур за Скопје – Патоказ за општите мерки за извршување на II. АНАЛИЗА НА СТАТУСОТ НА ИЗВРШУВАЊЕ НА ПРЕДМЕТИТЕ пресудите на европскиот суд за човекови права во предметите од Северна Македонија ПОД НАДЗОР НА КОМИТЕТОТ НА МИНИСТРИ

Сепак, треба да се има предвид дека новиот ЗЗЛП генерално, се заснова на стандар- Овој закон, треба да овозможи натамошно хармонизирање со европската регулатива дите пропишани со Општата регулатива за заштита на личните податоци на Европската во оваа област, а првенствено со Директивата (ЕУ)2016/680 (позната и како „Полициска Унија.149 Така, на пример, тој, покрај правото на субјектот на личните податоци на прис- директива“).154 Во таа смисла, тој треба да придонесе кон воспоставување на повисоки тап до информации од контролорот (институцијата која ги чува податоците) во врска со гаранции за заштита на личните податоци, одредувајќи дека обработката на личните нив, во членот 21 го воведува и ‘правото да се биде заборавен’, т. е. правото да може да податоци ќе се смета за законска само ако таа е неопходна и ако се врши во онаа мера побара од контролорот на податоците нивно бришење во определен рок и тогаш кога во која е неопходна за: целите на спречување, истражување, откривање или гонење на тие повеќе не се потребни за целите за кои биле собрани или обработени на друг начин кривичните дела или извршување на кривичните санкции, со што всушност, се нагласува или кога истите лични податоци биле незаконски обработени.150 принципот на пропорционалност при обработката на личните податоци.155

На пример, меѓу начелата поврзани со обработката на лични податоци кои се дефини- рани во членот 5 од овој закон, се истакнува и тоа дека личните податоци се собираат за Резиме конкретни, јасни и легитимни цели и нема да се обработуваат на начин што не е во со- гласност со тие цели; тие се чуваат не подолго од она што е потребно за целите поради Се чини дека новата законска рамка воспоставена со ЗЗЛП од 2020 година, ќе ги по- кои се обработуваат; итн. Членот 6 ги утврдува роковите за чување и преиспитување на полни празнините, недоречениостите и непрецизностите во претходниот закон преку личните податоци, додека членот 7, прави јасна разлика помеѓу различните категории на попрецизно дефинирање на процедурите и роковите за земање, обработка, чување и субјекти на личните податоци.156 бришење на ДНК-податоците и нивното користење во кривичните постапки. Како не помалку значаен чекор кон усогласување на законодавството со меѓународните Дополнително, ќе мора да се направи усогласување на секторската легислатива што ги стандарди за заштита на личните податоци може да се смета и потпишувањето, од стра- подразбира сите закони и други прописи со кои се уредува оваа материја со одредбите на на државата на 5 декември 2019 година, на Протоколот со кој се менува Конвенцијата од ЗЗЛП, во рок од 12 месеци од денот на неговото влегување во сила, на начин на кој за заштита на поединците во поглед на автоматската обработка на личните податоци, но тоа го наложува член 52 од овој закон.151 кој сѐ уште не е ратификуван.

Предмет на известување од државата во поднесениот акционен план не е Законот за зашти- Исто така, и покрај покренувањето на постапка за изменување на Законот за полиција- та на физичките лица во врска со обработката на личните податоци за кривично-правни та уште пред донесувањето на оваа пресуда157, според последните сознанија добиени цели,152 чиешто донесување се очекува до крајот на 2021 година. Имено, тој би можел да по испраќањето на акциониот план до КМ, предложениот текст на законските измени се третира како lex specialis во однос на ЗЗЛП, бидејќи од неговиот текст произлегува дека е само усвоен од страна на Владата и доставен до Собранието, иако државата начелно од повеќе аспекти тој може да се смета за релевантен за проблематиката која е засегната има најавено дека измените ќе бидат усвоени до крајот на 2021 година.158 Инаку, важно со пресудата Трајковски и Чиповски, а воедно се забележува и делумно преклопување во е да се спомне дека и самиот Закон за полицијата ќе мора во одделни аспекти да биде содржината на негови одделни одредби со оние на новиот ЗЗЛП.153 усогласен со новиот Закон за заштита на физичките лица во врска со обработката на личните податоци во кривично-правни цели.

149 EU General Data Protection Regulation (GDPR): Regulation (EU) 2016/679 of the European Parliament and of the Council of 27 April 2016 on the protection of natural persons with regard to the processing of personal data and on the free movement of such data, and repealing Directive 95/46/EC (General Data Protection 154 Regulation), OJ 2016 L 119/1 Директивата (ЕУ)2016/680 на Европскиот парламент и на Советот од 27 април 2016 година за заштита на 150 Види ги ставовите 11 и 13 од акциониот план физички лица во однос на обработката на личните податоци од надлежни органи за целите на спречување 151 истраги, откривање или гонење кривични дела или извршување кривични санкции и за слободно движење Впрочем, потребата од усогласување на останатото законодавство со новиот ЗЗЛП, е потенцирана и од на таквите податоци и за укинување на Рамковната одлука 2008/977/ПВР на Советот. страна на Меѓуресорската комисија. Види Записник од 19-тата седница на Меѓуресорската комисија за 155 извршување на одлуките на ЕСЧП одржана на 8.7.2020 година 1406th meeting (June 2021) (DH), Action Report (07/05/2021), Communication from North Macedonia (https://biroescp.gov.mk/wp-content/uploads/2021/06/Записник-од-19-тата-седница.pdf). concerning the case of J.M. and A.T. v. North Macedonia (Application No. 79783/13), DH-DD(2021)489, став 18 156 152 Целосниот назив на овој закон гласи „Закон за заштита на физичките лица во врска со обработката Тука спаѓаат лицата за кои постои основано сомневање дека сториле или ќе сторат кривично дело; лицата на личните податоци за цели на спречување, истрага, откривање или гонење на кривични дела или за осудени за кривични дела; жртвите на кривични дела и други лица во кривичните постапки (лица што може извршување на кривични санкции“. да бидат повикани да сведочат во истраги во врска со кривичните дела или кривичните постапки, лица кои 153 можат да дадат информации за кривичните дела или контакти или соработниците на осомничените или И во самиот Извештај за проценка на влијанието на регулативата, достапен на ЕНЕР, се наведува дека осудените лица). одредени законски норми биле отстранети од првобитната верзија на овој предлог-закон, со цел да се 157 избегне повторувањето на текстот со оној во ЗЗЛП, па тие се заменети со упатувања кон соодветните Став 15 од акциониот план 158 одредби во ЗЗЛП, додека одреден дел останале да егзистираат во предлог-законот. Став 16 од акциониот план

58 59  Пораките од Стразбур за Скопје – Патоказ за општите мерки за извршување на II. АНАЛИЗА НА СТАТУСОТ НА ИЗВРШУВАЊЕ НА ПРЕДМЕТИТЕ пресудите на европскиот суд за човекови права во предметите од Северна Македонија ПОД НАДЗОР НА КОМИТЕТОТ НА МИНИСТРИ

Со Предлогот на закон за изменување и дополнување на Законот за полицијата159 се ре- Извршувањето во однос на останатите два предмети163, било затворено од причина што гулираат конкретните евиденции што ги води полицијата, што се однесуваат на oтпеча- апликантите во тие предмети не ја искористиле правната можност за преотворање на тоци од папиларни линии, ДНК-профили и фотографии од лица. Дополнително, она што постапката за регистрација, како резултат на ненавремено поднесување на барањето е суштински важно е дека со овие предлог-измени се дефинираат постапката и роковите за повторување на постапката (Ставропигијалниот манастир Св. Јован Златоуст), од- за чување и бришење на овие податоци, што би требало да има превентивна улога во носно негово повлекување (Црквата на вистинските православни христијани и Иванов- спречувањето на прекршувања на членот 8 од ЕКЧП.160 ски).164 Од тие причини, оваа анализа ќе се осврне исклучиво на текот и стадиумот во кој се наоѓа извршувањето на првите два предмети од групата. Токму од содржината на новите законски решенија и од динамиката на нивното усвоју- вање, како и од меѓусебното усогласување на неколкуте погореспомнати прописи, ќе Најпрвин, треба да се напомене дека во овие предмети, ЕСЧП сметал дека причините да- зависи целосното заокружување на процесот на имплементација на пресудата Трајков- дени од националните судови (вклучувајќи го и Уставниот суд), земени во целина, не биле ски и Чиповски, од аспект на преземените генерални, законодавни мерки на извршување. „релевантни и доволни“ за да ги оправдаат вмешувањата во правото на верско здружу- вање на апликантите (ПОА, став 120; Бекташката заедница и други, став 66).

Во водечкиот предмет на Православната охридска архиепископија здружението-апли- II.5. Предмети во кои е констатирана повреда на членот 11 кант покренало две различни постапки за регистрација под две различни имиња, ис- (слобода на собирање и здружување) во контекст на членот 9 од такнувајќи дека верската заедница ќе дејствува како автономен религиски ентитет под Конвенцијата (право на слобода на мислата, совеста и верата) канонска јурисдикција на Српската православна црква. Не само што и двете барања биле одбиени од редовните судови, главно од формални причини туку и Уставниот суд го прогласил поднесеното барање за заштита на слободите и правата „за недозволено“ ГРУПА ПРЕДМЕТИ „ПРАВОСЛАВНА ОХРИДСКА АРХИЕПИСКОПИЈА поради неисполнување на формалните барања. (ГРКО-ПРАВОСЛАВНА ОХРИДСКА АРХИЕПИСКОПИЈА НА ПЕЌКАТА ПАТРИЈАРШИЈА)“ При одбивањето на нивните барања, надлежните органи се повикувале и на две други ос- нови: дека здружението-апликант било основано од страна на странска држава или црква што го правело неподобно за регистрација (став 106) зашто предложените имиња биле Наоди на ЕСЧП проблематични, особено затоа што биле премногу слични со името на „Македонската православна црква – Охридска архиепископија“ (став 110), која имала „историско, верско, Сите овие предмети се однесуваат на повредите на правото на здруженијата-апликанти морално и суштинско право“ да го користи името „Охридска архиепископија“ (став 112), на слобода на здружување од членот 11 во контекст на членот 9 од ЕКЧП поради одби- како и дека намерата на здружението-апликант била „да стане паралелен верски субјект вањето на домашните судови да ги регистрираат како религиски ентитети во периодот со МПЦ“ и „да ја преземе позицијата на МПЦ и нејзиниот историски идентитет“ (став 115). помеѓу 2004 и 2012 година. Според гледиштето на Судот, релевантното законодавство не исклучувало регистрација Оваа група, првично ја сочинуваа вкупно четири предмети, од кои предметите каде што на верска организација основана од странска држава или црква (став 107), избраното име како апликанти се јавуваат: „Православна охридска архиепископија (Грко-православна било доволно специфично за да се разликува од МПЦ – Охридска архиепископија (став охридска архиепископија на Пеќката патријаршија)“, во натамошниот текст: Православ- 111) и ништо не сугерирало дека неговата употреба ќе ги прекрши правата и слободите, ната охридска архиепископија, ПОА161 и Бекташката заедница и други162, кои и натаму се особено верските, на другите (став 113). Уште повеќе, во ниту една фаза од постапката за наоѓаат под надзор на Комитетот на министри. регистрација и од постапката пред него, не се тврдело дека здружението апликант се зала- га за употреба на насилство или на антидемократски средства за постигнување на своите цели (став 120). Оттука, одбивањето да се признае здружението апликант, како религиозна организација во отсуство на „релевантни и доволни“ причини кои него ќе го оправдаат, не 159 Министерство за внатрешни работи, Предлог на закон за изменување и дополнување на Законот за може да се прифати како неопходно во едно демократско општество (став 121). полицијата, март 2021, достапен на: https://ener.gov.mk/Default.aspx?item=pub_regulation&subitem=view_ reg_detail&itemid=64159 163 160 Членови 73, 75 ставови 3,4 и 5 како и член 128 став 1 алинеја 13 од Предлогот на законот за изменување и Ставропигијалниот манастир Св. Јован Златоуст, бр. 52849/09, пресуда од 29 ноември 2018 година и Цр­ква­ дополнување на Законот за полицијата. та на вистинските православни христијани и Ивановски, бр. 35700/11, пресуда од 29 ноември 2018 година 164 161 Православна охридска архиепископија (Грко-православна охридска архиепископија на Пеќката Затворањето на овие два предмети било констатирано со одлуката на Комитетот на министри: Ministers’ патријаршија), бр. 3532/07, пресуда од 16 ноември 2017 година Deputies, 1377th meeting, 4 June 2020 (DH), H46-23 “Orthodox Ohrid Archdiocese (Greek-Orthodox Ohrid 162 Archdiocese of the Peć Patriarchy)” v. North Macedonia (Application No. 3532/07) Supervision of the execution Бекташката заедница и други, бр. 48044/10; 75722/12 и 25176/13, пресуда од 12 април 2018 година of the European Court’s judgments, точки 2 и 3.

60 61  Пораките од Стразбур за Скопје – Патоказ за општите мерки за извршување на II. АНАЛИЗА НА СТАТУСОТ НА ИЗВРШУВАЊЕ НА ПРЕДМЕТИТЕ пресудите на европскиот суд за човекови права во предметите од Северна Македонија ПОД НАДЗОР НА КОМИТЕТОТ НА МИНИСТРИ

Во предметот на Бекташката заедница здружението апликант дејствувало како офи- планови.165 Овие акциони планови во голема мера ги рефлектираат заклучоците донесе- цијално признаена верска организација уште од 1993 година, но сепак, неговото прво ни во рамките на 15-тата седница на Меѓуресорската комисија, на која бил разгледуван барање за признавање на неговиот континуиран правен статус, било одбиено од фор- статусот на извршување на оваа група предмети.166 мални причини по стапувањето во сила на новиот Закон за правната положба на црква, верска заедница и религиозна група во 2007 година, затоа што тоа не било регистри- Со оглед на тоа дека повредите во овие пресуди произлегле од практиката на судови- рано до 1998 година, туку единствено било пријавено во регистарот на Комисијата за те, а не од самата законска рамка за регистрација на црквите, верските заедници и ре- верските заедници и религиозните групи во 2000 година (став 21). Второто барање за лигиозните групи, оправдано е што државата тежиштето на активностите во насока на регистрација, било одбиено во 2010 година, главно бидејќи неговиот назив бил содржан имплементација на пресудите го ставила токму на промените во самата судска практика во називот на веќе регистриран верски субјект, изворите на неговото верско учење биле при постапувањето со регистрациската материја за да се осигура дека таа ќе биде во исти како и оние на друга веќе регистрирана верска организација (став 24) и неговата согласност со Конвенцијата. Впрочем, во поткрепа на тие промени се дава и пример кога регистрација можела да креира конфузија помеѓу верниците (став 30). Според Судот, се овозможила регистрација на верска заедница во Судскиот регистар на цркви, верски одбивањето на апликантот да му се признае континуиран статус на религиозен субјект во заедници и религиозни групи, која имала идентични или слични доктринарни извори на рамките на првата постапка не може да се смета за интервенција која била „неопходна верското учење како и друга, претходно регистрирана верска заедница.167 во едно демократско општество“ (став 66 од пресудата). Исто така, се истакнува и фактот дека по донесувањето на пресудите кои ѝ припаѓаат на Слично како и во случајот на ПОА, во неговото образложение Судот напоменал дека име- оваа група предмети, а заклучно со поднесувањето на последниот ревидиран акционен то кое било избрано за здружението апликант, било доволно специфично за да го раз- план од 27 март 2020 година, не биле поднесени слични барања за заштита на слободите граничи од другата, веќе регистрирана бекташка религиозна група (став 71). Во однос на и правата пред Уставниот суд, ниту биле евидентирани нови слични предмети кои биле по- идентичноста на изворите на неговото верско учење со она на Исламската верска заед- кренати преку апликација поднесена до ЕСЧП и по кои постапката во Стразбур е во тек.168 ница, како втор основ за одбивање на регистрацијата на Бекташката заедница, според мислењето на Судот, таквата проценка и толкување на основната доктрина на верување Тесно поврзани и нужни за правилно спроведување на конвенциските стандарди во оваа биле инкомпатибилни со улогата на државата на неутрален и непристрасен организатор област од страна на регистрациските судии и судиите на Уставниот суд се и обуките и на практикувањето на различните религии, уверувања и убедувања, што исклучува, освен другите едукативни активности кои треба да придонесат кон адресирање на причините во многу исклучителни случаи, каква било дискреција на државата да ја проценува леги- за повредите кои лежат во несоодветната практика на судовите и јакнење на свеста за тимноста на религиозните убедувања или начинот на кој тие се манифестираат (став 72). значењето на овие стандарди.169 Освен тоа, и вклучувањето на самите судии во процесот на консултации околу начинот на извршување на овие пресуди со претставници на Сове- Конечно, според ЕСЧП, не држело ни гледиштето на Уставниот суд дека нерегистрација- тот на Европа, исто така, може да биде од извесно значење за промена на судската прак- та на здружението апликант, била неопходна „за да се спречат религиозни конфликти“ тика кога станува збор за идните постапки за регистрација на религиските ентитети.170 затоа што не биле понудени докази дека деноминацијата која барала признавање, прет- ставувала каква било опасност за демократското општество, особено имајќи предвид дека таа законски постоела и дејствувала како независна религиозна заедница во држа- вата многу години пред влегувањето во сила на Законот од 2007 година. Оттука, Судот 165 1340th meeting (March 2019) (DH), Action plan (21/12/2018), Communication from “the former Yugoslav заклучил дека, како и кај ПОА во конкретниот случај, од страна на домашните органи, не Republic of Macedonia” concerning the Orthodox Ohrid Archdiocese group of cases v. “the former Yugoslav Republic of Macedonia” (Application No. 3532/07), DH-DD(2019)6; 1340th meeting (March 2019) (DH), Action биле изнесени особено сериозни и убедливи причини за одбивање на регистрацијата на plan (25/02/2019), Communication from North Macedonia concerning the Orthodox Ohrid Archdiocese group здружението апликант (став 73). of cases (Application No. 3532/07), DH-DD(2019)192; 1362nd meeting (December 2019) (DH), Action plan (13/11/2019), Communication from North Macedonia concerning the Orthodox Ohrid Archdiocese group of cases v. North Macedonia (Application No. 3532/07), DH-DD(2019)1393 и 1377th meeting (June 2020) (DH), Revised action plan (27/03/2020), Communication from North Macedonia concerning the case of Orthodox Ohrid Archdiocese v. North Macedonia (Application No. 3532/07), DH-DD(2020)295 Извршување на пресудите 166 Види Записник од 15-тата седница на Меѓуресорската комисија за извршување на одлуките на ЕСЧП, одржана на 20 септември 2018 година, достапен на http://biroescp.gov.mk/wp-content/uploads/2016/12/MK-Zapisnik.pdf По донесувањето на предметните пресуди и откако тие станале конечни, државата пре- 167 Став 75 од ревидираниот акционен план од 27 март 2020 година зела доволно напори за навремено известување на Комитетот на министри за планира- 168 Став 76 од ревидираниот акционен план од 27 март 2020 година ните и преземените мерки за нивно извршување преку подготвување на четири акциони 169 За повеќе детали, види ставови 30 – 33 од акциониот план од ноември 2018, ставови 51 – 54 од акциониот план од февруари 2019 и ставови 69 – 71 од ревидираниот акционен план од март 2020 година. 170 Став 55 од акциониот план од февруари 2019 и став 73 од ревидираниот акционен план од март 2020 година.

62 63  Пораките од Стразбур за Скопје – Патоказ за општите мерки за извршување на II. АНАЛИЗА НА СТАТУСОТ НА ИЗВРШУВАЊЕ НА ПРЕДМЕТИТЕ пресудите на европскиот суд за човекови права во предметите од Северна Македонија ПОД НАДЗОР НА КОМИТЕТОТ НА МИНИСТРИ

Резиме II.6. Предмети во кои е констатирана повреда на членот 1 од Протоколот бр. 1 кон Конвенцијата (заштита на сопственоста) Додека постапувањето и одлучувањето по индивидуалните барања за регистрација на првите два религиски ентитети од оваа група е сѐ уште во тек, фокусот е ставен на ге- нералните мерки за имплементација, од чиешто успешно спроведување ќе зависи и пра- ПРЕДМЕТ СТРЕЗОВСКИ И ДРУГИ174 вилното водење на слични постапки во иднина. Впрочем, и самото затворање на разгле- дувањето на процесот на извршување во однос на останатите два предмети од групата, Наоди на ЕСЧП било направено со нагласок дека и натаму постои можност за здруженијата апликанти да поведат нови постапки за регистрација, кои би се очекувало да бидат водени во со- Во овој предмет, пресудата на ЕСЧП се однесува на повреда на правото на апликанти- гласност со Конвенцијата, имајќи го предвид позитивното влијание од веќе преземените те на уживање на нивната сопственост заштитена со членот 1 од Протоколот бр. 1 кон генерални мерки врзани за промените во домашната судска практика.171 Конвенцијата, со оглед на обврската која им била наметната да плаќаат надоместок за ангажирана моќност како фиксен дел од надоместокот за топлинска енергија иако нив- Во одлуката со која се затворени последните два предмети од групата, државата се по- ните станови претходно биле исклучени од топлификациската мрежа. Оваа обврска за- викува да поднесе ажурирана проценка на влијанието на преземените мерки.172 Освен почнала од октомври 2012 година, кога тој надоместок бил воведен со донесувањето на тоа, Комитетот на министри истакнува дека исходот во евентуалните постапки по жалба Правилата за снабдување со топлинска енергија (во натамошниот текст: „ Правилата“) од против веќе донесените решенија со кои е одбиена регистрацијата на ентитетите од пр- страна на Регулаторната комисија за енергетика.175 Потребно е да се напомене дека на 1 вите два предмети од оваа група би бил показател за ефикасноста на усвоените гене- април 2019 година, стапиле во сила новите Правила донесени на 28 март 2019 година,176 рални мерки.173 врз основа на новиот Закон за енергетика од 2018 година.177

Токму затоа е потребно државата континуирано и на долг рок да ги следи фактичките Во пресудата, ЕСЧП утвдил дека домашните судови, постапувајќи по приговорите под- промени кои евентуално би настанале во судската практика која се однесува на оваа несени од апликантите против решенијата за извршување на плаќањето на наметнатиот проблематика, а во таа насока треба да придонесат и активностите за јакнење на ка- надоместок, без да извршат увид на самото место или да наредат вештачење, заклучи- пацитетите и подигнување на свеста на судиите за примена на стандардите на ЕСЧП во ле дека апликантите се т.н. „пасивни корисници“ на топлинска енергија дистрибуирана оваа сфера, вклучително и преку организирање на едукативни активности од страна на во зградата преку топлификациската мрежа и според тоа „сите (исклучени) станови во Академијата за судии и јавни обвинители. Тоа ќе треба да биде во функција на подобро зграда поврзана со системот за централно греење (биле) должни да плаќаат надоместок разбирање и целосно гарантирање на концептите на верски плурализам и толеранција за ангажирана моќност, без разлика на положбата на станот, типот или изведбата на помеѓу различните и конкурентните верски субјекти во ситуација на конфликт помеѓу внатрешната инсталација“ (став 9 од пресудата). или внатре во рамките на религиозните групи, како суштествено барање кое произлегува од јуриспруденцијата на ЕСЧП (став 119 од пресудата во ПОА). Судот во Стразбур, исто така, констатирал дека не постоеле доволно процедурални заштитни гаранции при примената од страна на домашните судови на правната рамка во однос на плаќањето на надоместокот за ангажирана топлинска моќност, кој инаку се определува согласно со Tарифниот систем за продажба на топлинска енергија. Тој сметал дека во предметните постапки било неопходно на прецизен начин да бидат ут- врдени фактите кои биле оспорувани од апликантите, преку проверка на нивните ар- гументи во поглед на нивото на топлинска енергија обезбедена преку системот за цен- трално греење во зградите што наводно ја користеле нивните станбени единици. Само по проверка на сите релевантни фактори, би било можно домашните власти да направат објективна проценка на „индиректното“ користење на топлинска енергија во секој пое- 171 Ministers’ Deputies, 1377th meeting, 4 June 2020 (DH), H46-23 “Orthodox Ohrid Archdiocese (Greek-Orthodox Ohrid Archdiocese of the Peć Patriarchy)” v. North Macedonia (Application No. 3532/07), Supervision of the 174 execution of the European Court’s judgments, точки 2 и 3 Стрезовски и други против Република Северна Македонија, бр. 14460/16 и 7 други апликации, пресуда од 172 27 февруари 2020 година Ministers’ Deputies, 1377th meeting, 4 June 2020 (DH), H46-23 “Orthodox Ohrid Archdiocese (Greek-Orthodox 175 Ohrid Archdiocese of the Peć Patriarchy)” v. North Macedonia (Application No. 3532/07), Supervision of the „Службен весник на Република Македонија“ бр. 97/12 176 execution of the European Court’s judgments, точка 7 Правила за снабдување со топлинска енергија „Службен весник на Република Северна Македонија“ бр. 173 1377th meeting, 4 June 2020 (DH) (written procedure) Human rights, H46-23 “Orthodox Ohrid Archdiocese 65/2019, 162/19 и 233/20 177 (Greek-Orthodox Ohrid Archdiocese of the Peć Patriarchy)” v. North Macedonia (Application No. 3532/07), Закон за енергетика, „Службен весник на Република Македонија“ бр. 96/18 и „Службен весник на Notes on the Agenda, CM/Notes/1377/H46-23, стр. 4 Република Северна Македонија“ бр. 96/19

64 65  Пораките од Стразбур за Скопје – Патоказ за општите мерки за извршување на II. АНАЛИЗА НА СТАТУСОТ НА ИЗВРШУВАЊЕ НА ПРЕДМЕТИТЕ пресудите на европскиот суд за човекови права во предметите од Северна Македонија ПОД НАДЗОР НА КОМИТЕТОТ НА МИНИСТРИ

динечен случај (став 87 од пресудата). Затоа, и покрај тоа што државата има широка мар- Правила од 2019 година181 и евентуално, доколку се јави потреба, истите да се ревидира- гина за слободна процена, Судот нашол дека таа не направила правично балансирање ат, а со цел нивното идно толкување и примена од страна на судовите да не биде повод на различните интереси и не успеала да обезбеди соодветна заштита на сопственичките за нови, слични повреди, како оние кои биле констатирани од страна на ЕСЧП во оваа права на апликантите. пресуда.

Согласно со Правилата од 2019 година, е дадена можност за исклучување од системот на барање на сопственикот, а по исполнување на одредени услови и спроведување на Извршување на пресудата соодветна управна постапка. Во принцип, сопственикот е потребно да докаже дека ал- тернативниот систем за греење којшто ќе се користи по исклучувањето е енергетски по- Веќе преземените и предвидените мерки за извршување на оваа пресуда, можат да се ефикасен и еколошки поприфатлив во споредба со системот за централно греење, но разгледуваат низ призма на доставениот акционен план подготвен од страна на држа- исто така, се предвидени и низа други околности чие постоење се утврдува во текот на вата,178 како и на двата поднесоци (комуникации) на невладината организација „Нон па- пропишаната постапка: согласност од другите сопстеници, дали просторот се користи, саран“179 доставени до Комитетот на министри согласно со Правилото 9.2 за надзор над дали бил претходно вклучен во системот итн. Притоа, може да се увиди трендот на мену- извршувањето на пресудите и на условите за пријателско спогодување. вање на Правилата токму во делот за исклучување на корисниците на топлификацискиот систем, при што истовремено, е забележливо допрецизирање, поточно заострување на Покрај индивидуалните мерки на извршување, вклучувајќи ја и можноста за повторно условите за исклучување. Исто така, треба да се посочи дека дел од последните измени отворање на спорните граѓански постапки кои ги воделе апликантите како средство за во Правилата се направени на линија на Законот за енергетска ефикасност од 2020 го- restitutio in integrum,180 успешната имплементација на оваа пресуда, секако дека под- дина, со кој се врши усогласување на домашното законодавство со соодветното право разбира и соодветни генерални мерки без кои надзорот над нејзиното извршување не би на Европската Унија во оваа област. можел да биде затворен.

Имено, потребата од превенирање на слични повреди произлегува од фактот што оваа пресуда покренува прашања од генерална природа кои засегаат повеќе други лица кои Резиме се наоѓаат во слична состојба како апликантите (став 49 од пресудата). Така, според Владата, биле засегнати 12.000 од 60.000 станови во станбени згради, кои биле исклуче- Сето погоренаведено, укажува дека државата била свесна за проблемот кој е иденти- ни од мрежата за централно греење (став 10 и став 49 од пресудата), а чии сопственици, фикуван во пресудата Стрезовски и други и таа се обидела него да го адресира уште најверојатно, биле обврзани да го платат предметниот надоместок за ангажирана моќ- пред донесувањето на оваа пресуда поради што пристапила кон повеќекратни измени ност. Овие бројки се илустративни за големината на проблемот и потребата од соодвет- на Правилата, кои измени предвидувале поголема индивидуализација на околностите за но разбирање и извршување на пресудата. секој стан исклучен од градската топлификациска мрежа и соодветно на тоа, одреду- вање дали и колкав надоместок треба да биде платен. Макар што изворот на повредите на правото на сопственост на апликантите во оваа пресуда, првенствено треба да се бара во недоволно индивидуализираниот пристап на Државата нагласила дека со влегувањето во сила на новите Правила од 28 март 2019 домашното судство во однос на начинот на толкувањето и примената на Правилата од година, од потрошувачите кои ги исполнувале условите за ослободување повеќе не се 2012 година, би било пожелно континуирано да се следи спроведувањето на постојните барало да плаќаат фиксен надоместок за ангажирана моќност (став 31 од пресудата и став 12 од акциониот план). Понатаму, како резултат на измените во Правилата од 24 септември 2020 година, повеќе од 6.700 единици биле исклучени од градската мрежа за парно греење и не плаќаат фиксен надоместок за ангажирана моќност.182 И покрај 178 1398th meeting (March 2021) (DH), Action Plan (22/12/2020), Communication from North Macedonia преземените напори од страна на државата, се чини дека дел од одредбите содржани concerning the case of Strezovski and Others v. North Macedonia (Application No. 14460/16), DH-DD(2021)4 во Правилата предвидуваат одредени услови и процедури за исклучување од системот 179 1383rd meeting (29 September – 1 October 2020) (DH), Communication from an NGO (No Pasaran, Skopje) на централно парно греење, коишто предизвикуваат незадоволство кај невладината ор- (18/08/2020) concerning the case of Strezovski and Others v. North Macedonia (Application No. 14460/16), Information made available under Rule 9.2 of the Rules of the Committee of Ministers for the supervision ганизација „Но пасаран“, како што е артикулирано во нејзините обраќања до Комитетот of the execution of judgments and of the terms of friendly settlements, DH-DD(2020)766 и 1398th meeting (March 2021) (DH), Communication from an NGO (No Pasaran, Skopje) (03/02/2021) in the case of Strezovski and Others v. North Macedonia (Application No. 14460/16), Information made available under Rule 9.2 of the 181 Rules of the Committee of Ministers for the supervision of the execution of judgments and of the terms of Правила за снабдување со топлинска енергија, „Службен весник на Република Северна Македонија“ бр. friendly settlements 65/19, 162/19 и 233/20. 180 182 Став 95 од пресудата и став 4 од акциониот план Став 18 од акциониот план

66 67  Пораките од Стразбур за Скопје – Патоказ за општите мерки за извршување на II. АНАЛИЗА НА СТАТУСОТ НА ИЗВРШУВАЊЕ НА ПРЕДМЕТИТЕ пресудите на европскиот суд за човекови права во предметите од Северна Македонија ПОД НАДЗОР НА КОМИТЕТОТ НА МИНИСТРИ

на министри.183 позиција и насока за пониските судови во однос на потребниот начин на постапување и одлучување во вакви случаи, а со цел да се задоволат конвенциските стандарди и да се Затоа, без оглед на тоа што со новоусвоените измени и дополнувања во Правила не се избегне некозистентноста во домашната судска практика. Надлежноста за донесување непосредно засегнати апликантите во пресудата Стрезовски и други, важно е темелно да правни мислења во однос на овој вид предмети, Врховниот суд веќе еднаш ја остварил,185 се анализираат сите досега направени измени во правната рамка и континуирано да се но наодите на ЕСЧП во предметната пресуда, можат да му бидат од помош на Врховниот следи дали со нивната примена од страна на судовите се врши потребната индивидуали- суд при натамошното дефинирање на неговите позиции, со што тој непосредно би по- зација на случаите со што би се спречиле слични повреди на сопственичките права како могнал во ефективна национална имплементација на оваа пресуда. оние утврдени во пресудата Стрезовски и други. Конечно, во прилог на потребата од приоритетно дејствување на сите релевантни чини- Иако можеби не е директно поврзано со извршувањето на самата пресуда, сепак, по- тели во насока на извршување на оваа пресуда, оди и фактот што таа се однесува на т.н. требно е да се истакне дека со таков систематски пристап, државата ќе може да ја преи- „водечки случаи“ со оглед на големиот број апликации поднесени пред Регистарот на Ев- спита потребата од задржување во сила на некои од постојните правила или да пристапи ропскиот суд за човекови права во однос на истата проблематика. Впрочем, потврда за кон нивна измена, преку еден инклузивен и интердисциплинарен пристап од страна на тоа е и фактот дека на разгледување и произнесување до Владиниот агент се доставени релевантните институции и креатори на политиките во конкретната сфера. дури 117 апликации, кои содржат речиси идентични жалбени наводи. Притоа, со оглед на веќе востановената практика во Стрезовски и други, заклучно со крајот на септември Се разбира, најзначајниот аспект на промените кои треба да се случат во национални- 2021 година, во однос на 66 од нив било постигнато пријателско спогодување помеѓу от правен систем по повод оваа пресуда, треба да се однесува на промена, односно државата и апликантите, што било утврдено со седум одделни одлуки на Судот и имало јуриспруденциски развој на релевантната судска практика, особено кога станува збор за последица бришење на овие предмети од листата на Судот.186 Постапката во однос на за постапувањето на судовите во слични предмети, со што би биле превенирани потен- останатите комуницирани предмети е сѐ уште во тек. цијалните натамошни прекршувања на правото на сопственост во однос на некои други лица кои биле доведени и се наоѓаат во иста или слична ситуација како апликантите.

Во таа смисла, за поздравување се веќе направените напори од страна на Владиниот ПРЕДМЕТ ЈАКИМОВСКИ И КАРИ ПРЕВОЗ187 агент кој во јули 2020 година, ги проследил неговите препораки во поглед на мерките кои треба да се преземат со цел да се изврши оваа пресуда и да се спречат слични по- Наоди на ЕСЧП вреди до: Врховниот суд, Апелациониот и Основниот граѓански суд во Скопје, притоа нагласувајќи ја нивната обврска да ги имплементираат наодите на ЕСЧП наведени во Предметот Јакимовски и Кари превоз се однесува на повредата на сопственичките права оваа пресуда кога ќе одлучуваат во слични предмети.184 на апликантите од членот 1 од Протоколот бр. 1 кон Конвенцијата како резултат на одзе- мањето на нивниот камион во 2009 година во текот на постапката за царински прекршок. Оттука, особено е значајно, доколку е тоа можно, ревидираниот акционен план да ги опфати токму измените настанати во судската практика, преку споделување примери на Имено, Комисијата за одлучување по царински прекршок, утврдила дека првиот апли- одлуки донесени од домашните судови по пресудата во Стрезовски и други, во кои ќе кант сторил прекршок по член 263 (1) (5) од Царинскиот законик и притоа изрекла парич- бидат соодветно имплементирани стандардите на Стразбур во оваа сфера. 185 За повеќе детали, види став 20 од пресудата кој се однесува на веќе изразеното правно мислење на Во овој контекст, би можело да се размислува и за понатамошно унапредување на суд- граѓанскиот оддел на Врховниот суд, кое гласи: „... потрошувачите кои никогаш не биле приклучени на ската практика преку усвојување на соодветен начелен став или начелно правно мислење централниот систем за парно греење, никогаш не склучиле договор за снабдување со топлинска енергија и [во чиј] стан не е поставена внатрешна инсталација од снабдувачот, немаат статус на исклучени пасивни на ниво на граѓанскиот оддел на Врховниот суд, преку кое би се изразила авторитетна потрошувачи и со тоа не треба да плаќаат надомест за ангажирана моќност“. 186 Стојановски и други против Република Северна Македонија, бр. 14961/16 и 13 други апликации, одлука од 21 март 2021 година, Трајковски и други против Република Северна Македонија, бр. 34016/17 и 10 други 183 1383rd meeting (29 September – 1 October 2020) (DH), Communication from an NGO (No Pasaran, Skopje) апликации, одлука од 21 март 2021 година, Накевска и други против Република Северна Македонија, бр. (18/08/2020) concerning the case of Strezovski and Others v. North Macedonia (Application No. 14460/16). 53739/16 и 7 други апликации, одлука од 20 мај 2021 година, Караџовски и други против Република Северна Information made available under Rule 9.2 of the Rules of the Committee of Ministers for the supervision Македонија, бр. 27840/16 и 13 други апликации, одлука од 20 мај 2021 година, Митровска и други против of the execution of judgments and of the terms of friendly settlements. DH-DD(2020)766 и 1398th meeting Република Северна Македонија, бр. 55480/16 и 6 други апликации, одлука од 3 јуни 2021 година, Трајков (March 2021) (DH), Communication from an NGO (No Pasaran, Skopje) (03/02/2021) in the case of Strezovski и други против Република Северна Македонија, бр. 54551/16 и 7 други апликации, одлука од 17 јуни 2021 and Others v.North Macedonia (Application No. 14460/16). Information made available under Rule 9.2 of the година и Мишковски и други против Република Северна Македонија, бр. 70176/17 и 3 други апликации, Rules of the Committee of Ministers for the supervision of the execution of judgments and of the terms of одлука од 26 август 2021 година. friendly settlements. DH-DD(2021)188 187 Јакимовски и Кари превоз против Република Северна Македонија, бр. 51599/11), пресуда од 14 ноември 184 Став 19 од акциониот план 2019 година

68 69  Пораките од Стразбур за Скопје – Патоказ за општите мерки за извршување на II. АНАЛИЗА НА СТАТУСОТ НА ИЗВРШУВАЊЕ НА ПРЕДМЕТИТЕ пресудите на европскиот суд за човекови права во предметите од Северна Македонија ПОД НАДЗОР НА КОМИТЕТОТ НА МИНИСТРИ

на казна во износ од 1.500 евра, одземање на стоката како предвидена задолжителна Во став 11 од единствениот акционен план досега, доставен до Комитетот на минист- посебна прекршочна мерка согласно со член 267 (1) и (2) од Законот, а била изречена и ри189, се истакнува дека во одговор на наодите на Судот, на 27 јули 2020 година, Вишиот заштитна мерка одземање на камионот од сопственикот, кој во конкретниот случај бил и управен суд усвоил заклучок кој се однесува на прашањето за пропорционалноста при сторител на прекршокот. постапувањето и одлучувањето на управните органи и управните судови што произле- гува од пресудата Јакимовски и Кари превоз.190 Во него се зазема стојалиште дека „во Судот забележал дека членот 269 (1) од Законот, врз основа на кој било засновано ре- случаи кога покрај изрекувањето на глоба како парична казна за сторен прекршок е пред- шението за одземање, дозволува одземање на транспортно возило како заштитна мер- видена посебна прекршочна мерка – одземање на предмети наменети за извршување на ка кога се кумулативно исполнети два услови: (i) вредносен критериум и (ii) субјективен прекршокот, ваквата посебна прекршочна мерка нема да се примени доколку се оцени услов. Соодветно на тоа, одземањето не било автоматско и домашните власти требало дека целта на казнувањето би била постигната единствено преку изрекувањето на па- да ги оценат совесноста и однесувањето на сопственикот на возилото. Во тој контекст, ричната казна имајќи ги предвид: тежината на прекршокот, условите под кои е сто- домашните судови не ја зеле предвид врската помеѓу однесувањето на апликантите и рен прекршокот, однесувањето на сторителот на прекршокот и неговиот однос кон прекршокот и не им дале никаква тежина на аргументите на првиот апликант дека одзе- сторениот прекршок, фактот дека сторителот и претходно бил сторител на сличен мениот камион претставувал единствен извор на приход за неговото семејство и дека ос- прекршок, како и останатите лични околности кои се однесуваат на сторителот и кои порената мерка му наметнала непропорционален товар, имајќи ги предвид околностите се важни за оценка на тоа дали посебните прекршочни мерки ќе му создадат прекумерен на предметот (став 48 од пресудата). и непропорционален товар.“191

Судот констатирал дека конфискацијата на камионот била со цел да постигне ефект Оттука, јасно е дека кога одлучуваат за санкцијата за прекршок, органите на управата на одвраќање, а не заради стекнување на материјален надоместок за нанесената штета ќе треба да ги имаат предвид сите околности кои се наведени во усвоениот заклучок кој со прекршокот. Притоа, не било убедливо докажано дека во конкретните околности на правилно ја адресира сржта на повредата констатирана во оваа пресуда и несомнено ќе случајот, ефектот на одвраќање не би бил постигнат со паричната казна и одземањето придонесе како кон унапредување на практиката на управното судство во однос на из- на стоката како посебна прекршочна мерка. Затоа, одземањето на камионот, како до- рекувањето санкции за сторените царински прекршоци, така и кон целосно почитување полнителна санкција, било несразмерно и наметнало прекумерен товар врз апликантите на начелото на пропорционалност на тие санкции. (став 50 од пресудата).

Во неговата анализа на пропорционалноста во Јакимовски и Кари превоз (став 42 од пре- судата), Судот се потпира врз генералните принципи веќе воспоставени во предметот Василевски.188 Во таа смисла, се подвлекува дека „во однос на балансот (рамнотежата) помеѓу целта кон чие постигнување постои стремеж и правата на апликантот, ... кога се одземаат предмети кои биле употребени противправно, таквиот баланс зависи од многу фактори, кои го вклучувааат и однесувањето на сопственикот. Затоа, мора да се утврди дали домашните органи ги зеле предвид: степенот на вина на апликантот, грижата, или во најмала мера, односот помеѓу неговото однесување и стореното кривично дело. ...По- требниот баланс нема да биде постигнат доколку засегнатото лице носело индивидуа- лен и претеран товар...“ (став 49 во Василевски). 189 1383rd meeting (29 September – 1 October 2020) (DH), Action Plan (03/09/2020), Communication from North Macedonia concerning the case of Jakimovski and Kari Prevoz v. North Macedonia (Application No. 51599/11), DH-DD(2020)778 190 Всушност, овој заклучок е показател на влијанието на работата на Меѓуресорската комисија, која го Извршување на пресудата препорачала неговото донесување (види Записник од 19-тата седница на Меѓуресорската комисија за извршување на одлуките на ЕСЧП одржана на 8.7.2020 година, достапен на: https://biroescp.gov.mk/ Повредата во конкретниот случај е резултат на непропорционалноста на одземањето на wp-content/uploads/2021/06/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA- %D0%BE%D0%B4-19-%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D1%81%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D1% возилото како дополнителна санкција (покрај паричната казна која му била изречена на 86%D0%B0.pdf) и воедно претставува добар пример на конструктивен придонес на домашното судство во апликантот) со која се наметнувал прекумерен товар врз него. Таа се должела на начинот процесот на извршување на пресудите. 191 на интерпретација и практичната примена на законот во конкретниот случај, но не може Заклучокот по однос на правното прашање во врска со пресудата на ЕСЧП во предметот Јакимовски и да се смета дека била предизвикана од самото законодавство. Кари превоз е достапен тука: http://www.vsrm.mk/wps/portal/vusskopje/sud/vesti/da36041e-1c59-42b7- a557-29ea7eddddbe/!ut/p/z0/jYyxDoIwFEW_xYGxeQ8ECmM1xERlUQfsQgpUrGALUlD_XvwB49lucu4BDhlwLS ZVC6uMFu28zzzMw43vY7TDfXQ8rJAlSKNTzBATClvgv4W5oG59zxnw0mgrXxaybixaVeb3xsFhrBzsTCmtFg5Ocr 188 Василевски, бр. 22653/08, пресуда од 28 април 2016 година DKwUosQ_RdSdwyiInvFZSIIKDEi6Wgspop5DfsPdJ1WgPvhL0SpS8Gsr-uXcOL95MtPg64dpo!/

70 71  Пораките од Стразбур за Скопје – Патоказ за општите мерки за извршување на II. АНАЛИЗА НА СТАТУСОТ НА ИЗВРШУВАЊЕ НА ПРЕДМЕТИТЕ пресудите на европскиот суд за човекови права во предметите од Северна Македонија ПОД НАДЗОР НА КОМИТЕТОТ НА МИНИСТРИ

Резиме апликантот да му се врати автомобилот, утврдувајќи дека неговата конфискација била задолжителна, односно автоматска (ставови 6 – 8 од пресудата). Треба да се напомене дека по пресудата во Јакимовски и Кари превоз, до Владиниот агент, е доставена уште една апликација во предметот Радика превози ДОО Љубљана,192 Во рамките на неговата анализа, ЕСЧП посочил дека независно од фактот што прекр- каде што биле поставени за произнесување повеќе прашања, кои, меѓу другото, се од- шочната постапка против апликантот била запрена, била изречена мерка на одземање несувале и на пропорционалноста на одземањето на возилото на компанијата апликант, на возилото која била задолжителна според домашното право, а ваквото автоматско од- при што Судот се повикува на своите наоди во Јакимовски и Кари превоз. Овој комуни- земање го лишило апликантот од каква било можност да ја аргументира својата позиција циран предмет, претставува индиција за опасноста од прилив на зголемен број слични и да има какви било изгледи за успех во постапката за одземање, без оглед на неговото апликации, доколку навремено не се реагира во насока на превенирање на појава на однесување или степенот на одговорност (став 21 од пресудата). слични повреди на национално ниво. Судот заземал стојалиште дека задолжителното, автоматско одземање на возилото на Oстанува да се следи aдминистративната и судската практика, согласно со веќе усво- апликантот заедно со отсуството на реалистичка можност да се добие надомест за не- ениот заклучок на Вишиот управен суд и да се детектираат примери на поинакво по- говата загуба (од лицето кое го донело возилото во тужената држава) на апликантот му стапување согласно со заклучокот за да се оцени ефикасноста на мерката за целите на наметнало прекумерен товар кој не можел да биде оправдан со легитимната цел која ја превенирање на идни слични повреди на Конвенцијата.193 следела државата (став 23 од пресудата).

Кон предметот Анастасов, подоцна, во истата група, била придодадена и пресудата во Анев и Најдовски, со која се решаваат два споени предмети во кои двајцата апликанти ГРУПА ПРЕДМЕТИ АНАСТАСОВ194 биле прогласени за виновни во две сосема различни постапки за „превоз на дрва без соодветен жиг или испратница“, прекршок предвиден во членот 104 став 1 точка 11 од Законот за шумите, при што и на двајцата им била изречена глоба во износ од 3.000 евра Наоди на ЕСЧП (за првиот), односно 2.400 евра (за вториот апликант). Воедно, со истата пресуда, ним им биле одземени и камионот и дрвата во согласност со член 104 став 3 од Законот за шуми Предметот Анастасов се однесува на повреда на правото на апликантот на мирно ужи- и член 105 од Законот за прекршоци (став 4 и став 9 од пресудата). вање на сопственоста од член 1 од Протоколот бр. 1 поради одземањето на возило во контекст на прекршочната постапка што застарела во 2012 година. Во оваа пресуда, ЕСЧП уочил дека иако ваквото задолжително, автоматско одземање на камионите на апликантите било законско и засновано на гореспоменатите законски Имено, применувајќи го членот 267 од Царинскиот закон, царинските органи го запле- одредби (од Законот за шуми, Законот за прекршоци, односно КЗ) при што било оправду- ниле возилото на апликантот кое тој го купил во Бугарија, и истовремено, му изрекле па- вано со легитимната цел за спречување на криминалот (став 23), сепак, тоа ги лишило рична казна (глоба) во износ од 800 евра бидејќи тој постапил спротивно на царинските апликантите од можноста да ги аргументираат своите позиции и да имаат какви било прописи поради тоа што примил автомобил на чување и користење знаејќи дека не биле изгледи за успех во постапките кои резултирале со одземање, независно од нивното од- исполнети процедурите и обврските за негов увоз. несување или степен на одговорност (став 25). Судот сметал дека не било покажано на убедителен начин дека во околностите на случајот, ваквите санкции не би биле доволни Иако Управниот суд го усвоил тужбеното барање на апликантот и донел одлука за запи- да го постигнат посакуваниот ефект на одвраќање и спречување на вршење на слични рање на постапката поради настапена застареност за водење на прекршочната постапка, прекршоци во иднина, а како и во пресудата Јакимовски и Кари превоз, изречената мерка сепак, тој, повикувајќи се на одредбата од член 100-а од Кривичниот законик која пред- за одземање на камионите, како дополнителна санкција, била непропорционална и им видувала задолжително, автоматско одземање на кој било предмет што се употребува наметнала прекумерен индивидуален товар на апликантите (став 27 од пресудата). при извршување на кривично дело или кој произлегува од истото, го одбил барањето на

192 РАДИКА ПРЕВОЗИ ДОО против Република Северна Македонија, бр. 52003/18, апликација поднесена на 26 октомври 2018 година, доставена до Владата на 17 ноември 2020 година. 193 Патем, треба да се напомене дека државата има поднесено барање за ревизија на донесената пресуда на ЕСЧП по добиеното сознание дека вториот апликант престанал да постои и бил избришан од Централниот регистар (став 18 од акциониот план). 194 Во оваа група влегуваат два предмети, кои се однесуваат на три апликации пред ЕСЧП: Анастасов, бр. 46082/14, пресуда од 26 септември 2019 година и Анев и Најдовски против Република Северна Македонија, бр. 17807/15 и 17893/15, пресуда од 3 септември 2020 година.

72 73  Пораките од Стразбур за Скопје – Патоказ за општите мерки за извршување на II. АНАЛИЗА НА СТАТУСОТ НА ИЗВРШУВАЊЕ НА ПРЕДМЕТИТЕ пресудите на европскиот суд за човекови права во предметите од Северна Македонија ПОД НАДЗОР НА КОМИТЕТОТ НА МИНИСТРИ

Извршување на пресудите195 Притоа, забележливо е дека клучната интервенција во поглед на членот 100-а се одне- сува на воведувањето на принципот на пропорционалност преку одредбата во ставот 4 Несомнено, повредата во овие предмети произлегла од одредбата во членот 100-а од од овој член која треба да гласи: „При донесувањето на одлука за одземање на предме- КЗ, која предвидувала задолжително и автоматско одземање на кој било предмет што се тите што се употребени или биле наменети за извршување на кривичното дело, судот употребува при извршување на кривично дело, без оглед на однесувањето или степенот посебно ќе води сметка за принципот на пропорционалност имајќи ги предвид: видот и на одговорност на неговиот сопственик. тежината на кривичното дело, изречената казна, личните можности на сторителот или третото лице и други околности поврзани со начинот на извршување на делото и Токму затоа, во поднесениот акционен план се наведува дека како одговор на пресудата неговите последици.“ на Судот, во втората половина на 2019 година во Министерството за правда била фор- мирана работна група која треба да го подготви новиот Кривичен законик и која ја раз- гледувала и можноста за изменување на членот 100-а од КЗ.196 Измената на оваа одредба би била во насока на обезбедување дека кога одлучуваат за одземање на предметите, Резиме домашните судови ќе водат сметка за принципот на пропорционалност, притоа, имајќи ги предвид природата и тежината на кривичното дело, изречената казна и личните ка- Настрана од пресудата во Анастасов, Комитетот на министри, со усвојување на конечни рактеристики на лицето кое го сторило кривичното дело или на трето лице.197 резолуции, го затворил надзорот над извршувањето на предметите Василевски201 и Ан- доноски202, кои засегале слични правни прашања.203 Во сите овие случаи, било пробле- Иако усвојувањето на овие измени останува неизвесно, како што беше претходно напо- матично запазувањето на пропорционалноста при автоматската примена на законските менато, би можело да се очекува дека измените на Кривичниот законик кој ќе ги вклучи одредби за одземање на предметите, со што било сторено определено противправно гореспоменатите одредби, би можело да бидат усвоени до крајот на 2021 година.198 Се дејствие, при што законскиот основ за тоа кај Василевски и Андоноски се наоѓал во КЗ, а чини дека, во меѓувреме, има одредено придвижување кое навестува можност овие из- кај Анев и Најдовски во Законот за прекршоци. мени навистина да бидат направени во планираната временска рамка, особено имајќи предвид дека предлог-измените се објавени и јавно достапни за стручната и пошироката Оттука, разбирливо е што како генерална мерка од законодавен карактер која ја истакнала јавност уште од март 2021 година,199 Владата нив ги усвоила на 27 јули 2021 година, а на државата во нејзините акциони извештаи во Василевски и Андоноски се јавуваат измените 18 август 2021 година, ги доставила на прво читање до Собранието. во соодветните одредби на КЗ, кои биле насочени кон отстранување на автоматскиот прис-

Накусо, предложените измени во КЗ се оправдуваат со потребата за усогласување на 201 неговите одредби со меѓународните инструменти (вклучително и во сферата на кон- Resolution CM/ResDH(2017)145, Execution of the judgment of the European Court of Human Rights Vasilevski against “the former Yugoslav Republic of Macedonia (Adopted by the Committee of Ministers on 10 May 2017 фискацијата) и заради извршување на пресуди на ЕСЧП со кои се утврдува повреда на at the 1286th meeting of the Ministers’ Deputies) Конвенцијата при одземањето на предметите, односно непримената на принципот на 202 Resolution CM/ResDH(2019)301, Execution of the judgment of the European Court of Human Rights Andonoski пропорционалност при примената на овој институт од страна на судовите. Во таа смисла, against North Macedonia (Adopted by the Committee of Ministers on 13 November 2019 at the 1360th meeting во законот, се интервенира во соодветните одредби со кои се пропишува задолжителна of the Ministers’ Deputies) 203 примена на принципот на пропорционалност при одземањето на предмети, па само во И во Василевски и во Андоноски станувало збор за одземање на возила во сопственост на апликантите кои служеле како средство за извршување на кривично дело. Поконкретно, во Василевски, од апликантот исклучителни случаи се лимитира пропишување на одредби за задолжително одземање бил одземен камион со кој било извршено криумчарење шеќер од страна на друго лице, чијашто предмети во кривичната постапка.200 кривична одговорност била утврдена во соодветна кривична постапка. Повредата се должела на тоа што одземањето било спроведено три години по правосилноста на судската наредба за одземање и осум години, откако било извршено кривичното дело, а апликантот не знаел ниту можел да знае за 195 каква намена бил користен камионот, не постоеле причини за стравување дека камионот повторно би Информациите на кои се осврнува оваа Анализа се базирани врз акциониот план поднесен од државата до Комитетот на министри, кој се однесува исклучиво на извршувањето на пресудата во водечкиот предмет можел да се употреби за вршење на кривично дело и домашните судови не ја ценеле во доволна мера од оваа група Анастасов, при што тој план, временски, ѝ претходел на пресудата Анев и Најдовски. Види: околноста дека апликантот, како превозник на стоки, заработувал за живот токму од употребата на 1377th meeting (June 2020) (DH), Action Plan (27/05/2020), Communication from North Macedonia concerning одземеното возило. Згора на тоа, Судот во пресудата, се осврнал и на преголемиот товар кој би му бил the case of Anastasov v. North Macedonia (Application No. 46082/14), DH-DD(2020)467 ставен на апликантот преку очекувањето да бара обесштетување од продавачот на камионот, кој бил 196 сторител на делото, особено имајќи предвид дека тој во меѓувреме починал. Во Андоноски, повредата Став 9 од акциониот план 197 настанала затоа што одземањето на автомобил со кој било извршено кривичното дело – криумчарење Став 10 од акциониот план мигранти, било засновано врз КЗ, кој предвидел автоматско одземање на секое возило со кое е 198 сторено такво кривично дело, без оглед на тоа дали сторител е неговиот сопственик или друго лице, Став 11 од акциониот план 199 Предлог-закон за изменување и дополнување на Кривичниот законик од 27 јули 2021 год., достапен на: па одземањето служело за легитимна цел – спречување илегална миграција и трговија со луѓе, но тоа https://ener.gov.mk/Default.aspx?item=pub_regulation&subitem=view_reg_detail&itemid=61439 не било пропорционално и му нанело преголем товар на апликантот со оглед на тоа дека одземеното 200 возило му претставувало основно средство за вршење на такси-дејноста и остварување приход на Види Нацрт-извештај за проценка на влијанието на регулативата – Предлог-закон за изменување и апликантот така што од неговото однесување не можело да се заклучи дека тоа возило, во иднина, би дополнување на Кривичниот законик од 2 март 2021 година, достапен на: послужило за сторување на кривично дело. https://ener.gov.mk/files/propisi_files/plan/1_129921631302032021%201.pdf

74 75  Пораките од Стразбур за Скопје – Патоказ за општите мерки за извршување на пресудите на европскиот суд за човекови права во предметите од Северна Македонија III. ЗАКЛУЧНИ СОГЛЕДУВАЊА

тап при спроведување на мерката конфискација, односно согледување на пропорционал- III. ЗАКЛУЧНИ СОГЛЕДУВАЊА носта на оваа мерка во зависност од околностите на секој конкретен случај.204

Заради обезбедување на целовитост на преземените законодавни мерки за извршување Преку оваа Анализа се прави пресек на статусот на извршување на пресудите на Европ- на пресудите од групата Анастасов, би било целисходно да се пристапи кон скорешно скиот суд за човекови права, донесени во предмети против РСМ, кои сѐ уште се наоѓаат усвојување на предложените законски измени во членот 100-а од КЗ, кои може да бидат под надзор кој го спроведува Комитетот на министри при Советот на Европа, гледано низ од суштинско значење за превенирање на слични повреди во иднина, како оние кои биле призмата на преземањето на општите (генерални) мерки за извршување. веќе констатирани во двете пресуди кои ѝ припаѓаат на оваа група. Со оглед на тоа дека тие засега се на ниво на предлог и не се вклучени во иницијалниот акционен план подне- Без оглед на извесните застои во извршувањето на одделни предмети (и групи предме- сен од државата, препорачливо е по нивното усвојување од страна на законодавецот да ти), треба да се истакне дека државата успеала да фати чекор со роковите и процеду- бидат адекватно опишани и во наредниот акционен план или акционен извештај. ралните правила на Комитетот на министри и во поголема мера ефикасно да одговори на потребата од навремено, ажурно и соодветно известување за текот на процесите на Овие измени се подеднакво релевантни и за групата Анастасов бидејќи и Законот за национално ниво и за идните предизвици. прекршоци205, кој бил применлив во дел од предметите чие извршување е сега предмет на надзор, во извесна смисла упатува на примена на соодветните одредби од КЗ. На За разлика од порано, кога имало извесни одложувања во иницијалното известување, пример, во членот 41 став 1 тој прецизира дека „за конфискуван имот и имотна корист во последните години, државата преку Бирото за застапување, има тенденција да прис- прибавена со прекршок на физичко лице, соодветно се применуваат одредбите за кон- тапи кон собирање на сите потребни и расположливи информации и податоци и нивно фискација на имот и имотна корист и одземање на предмети од членовите 97 до 100-а на вклучување во првиот, иницијален акционен план за извршување во зададениот рок од Кривичниот законик“, додека во ставот 3 се вели дека „за одземање предмети соодветно 6 (шест) месеци од денот кога определена пресуда станала конечна. Истовремено, во се применува одредбата од услови за одземање на предмети од членот 100-а на Кривич- определени интервали таа ја исполнува обврската за „збогатување“ или „освежување“ ниот законик.“ на информациите за евентуалниот напредок што му биле доставени на КМ, што укажува на нејзиниот сериозен и одговорен пристап, посветеност и континуирана ангажираност Освен тоа, при идното известување на Комитетот на министри во поглед на сите овие во таа смисла. предмети во коишто е најдена повреда на правото на сопственост од членот 1 од Про- токолот бр. 1 од ЕКЧП, и каде што е тоа меродавно, државата ќе треба да се осврне и Општо земено, државата бележи напредок во процесот на извршување на пресудите на на решенијата кои ги нуди новиот Закон за прекршоци од 2019 година.206 Особено се ЕСЧП, иако тој има различна динамика и интензитет кога станува збор за различните пре- значајни упатувачките норми од членот 40 од овој закон, кои меѓу другото, предвидуваат суди, зависно од видот и опфатот на мерките кои тие ги покренуваат за да се обезбеди дека за конфискуван имот и имотна корист, прибавени со прекршок на физичко лице, соодветен одговор на констатираните прекршувања на конвенциските слободи и права. соодветно се применуваат одредбите за конфискација на имот и имотна корист и одзе- Така, понекогаш, и покрај изминувањето на значителен временски период (особено кај мање на предмети од КЗ; за конфискуван имот и имотна корист, прибавена со прекршок постарите предмети кои подолго време чекаат во архивите на Комитетот на министри), на правно лице, соодветно се применува одредбата за видови казни на правно лице од тие остануваат неизвршени. Тоа главно се должи на фактот дека станува збор за пред- КЗ, како и дека при одземање предмети, судот, односно прекршочниот орган, соодветно мети чие извршување уште поодамна се врзува за определени сензитивни или комплекс- ги применуваат одредбите за услови за одземање на предмети од КЗ. ни системски интервенции во законодавството, судската и институционалната практика, кои државата сѐ уште не успеала да ги спроведе во целост. Оттука, разбирливо е зошто понекогаш Бирото за застапување пред ЕСЧП не располага, не по своја вина, со доволно нови информации кои би ги споделило со КМ преку доставување на ажурирана верзија на акциониот план или на акциониот извештај. Овде, повторно доаѓа до израз потребата од проактивен однос на сите засегнати чинители и без интервенција од самата Меѓуре- сорска комисија за извршување на одлуките на ЕСЧП. 204 За повеќе детали, види ставови 24 и 57 од пресудата, како и став 10 од Акциониот извештај за Василевски: 1288th meeting (June 2017) (DH), Action report (27/02/2017), Communication from “the former Yugoslav Од тие причини, оваа Анализа посочува на нужноста од итни или брзи законски и други Republic of Macedonia” concerning the case of VASILEVSKI v. “the former Yugoslav Republic of Macedonia” интервенции во однос на некои од предметите и групите предмети каде што отсуствува (Application No. 22653/08), DH-DD(2017)292; ставови 12 – 15 од Акциониот извештај за Андоноски: 1362nd meeting (December 2019) (DH), Action report (10/10/2019), Communication from North Macedonia concerning суштествена реакција, главно од законодавецот, но и од другите инволвирани институ- the case of ANDONOSKI v. North Macedonia (Application No. 16225/08), DH-DD(2019)1146 ции во подолг временски период. Истовремено, при крајот на разгледувањето на секој 205 „Службен весник на Република Македонија“ бр. 62/06, 51/11 од предметите и групите предмети во кои биле преземени мноштво мерки, но недостига- 206 Закон за прекршоци („Службен весник на Република Северна Македонија“ бр. 96 од 17 мај 2019 година)

76 77  Пораките од Стразбур за Скопје – Патоказ за општите мерки за извршување на пресудите на европскиот суд за човекови права во предметите од Северна Македонија III. ЗАКЛУЧНИ СОГЛЕДУВАЊА

ат неколку, помали, но значајни чекори кон заокружување на активностите на државата, За крај, преостанува повторно да биде истакната потребата, особено при спроведување- во насока на нивна имплементација, се упатува порака на охрабрување до надлежните то на општите мерки од пресудите на ЕСЧП, за координирано дејствување, сензибилиза- органи што поскоро да пристапат кон финализацијата на овој процес. ција за проблематиката и нејзино разбирање од страна на сите релевантни чинители во РСМ, односно од страна на правната фела во целина, со цел постигнување на саканите Се разбира дека со затворањето на надзорот над извршувањето на определен предмет ефекти, како резултат на заедничките напори и посветеност на владеењето на правото не треба да завршат напорите на државата за ефективна национална имплементација во државата. на Конвенцијата и јуриспруденцијата на ЕСЧП во домашниот правен поредок зашто со затворањето на извршувањето, не се става дефинитивен крај на повредите. Имено, често останува отворено прашањето дали и кога би се јавиле истоветни повреди на Конвен- цијата, како оние кои биле констатирани во затворените предмети пред Комитетот на министри.

Оттука, упатно е државата да подготви стратегија за периодично следење на долго- рочното влијание и ефект на генералните мерки преземени во контекст на веќе за- творените предмети врз спречувањето на идни повреди на Конвенцијата по затво- рањето на тие конкретни предмети, а со цел, навремено да се анулираат можните „застранувања“ во начинот на толкување и примена на законските решенија, или во ме- тодологијата на постапување и практиката на судството и органите на управата за кои би се утврдило дека не се во согласност со Конвенцијата и со стразбуршката практика.

Дотолку повеќе, таа може да отиде и чекор понапред во примената на европските стан- дарди за човекови права и преку постојано следење на развојот на практиката на ЕСЧП, како и соодветно навремено отстранување на недостатоците во домашното законодавство и практика да ги антиципира и превенира можните идни повреди на Конвенцијата, уште пред тие да се појават и да бидат повод за поднесување на индиви- дуална апликација против државата пред ЕСЧП.

Она што е исто така примарно е државата преку засилена едукација (во рамките на формалното високо правно образование, како и на ниво на Академијата за судии и јав- ни обвинители) и континуирано јакнење на свесноста на сите релевантни субјекти кај нив да развие чувство за нивната одговорност, улога и придонес во секојдневната правилна и соодветна примена на Конвенцијата, било да е тоа при подготовката и до- несувањето на законските проекти, во процесот на правораздавањето и донесувањето на судските одлуки, било да е при водењето на управните постапки пред органите на управата и носењето на поединечни управни акти со кои се задира во нечии слободи и права. Притоа, нужно е да се засили и ангажманот на АСЈО, која треба да ја одигра уште поефикасно нејзината едукативна функција преку организирање на специјализирани обуки и работилници на конкретни теми врзани за стандардите на и практиката на ЕСЧП, а особено како придружник на сите планирани или тековни чекори преземени како дел од извршувањето на општите мерки за извршување на пресудите на ЕСЧП донесени про- тив Република Северна Македонија. Иако тоа не е изречно напоменато во табелата што следува, активностите на АСЈО во контекст на унапредување на познавањето и приме- ната на стандардите на ЕСЧП, треба да се сметаат како континуирана општа мерка за извршување на пресудите на Судот, чијшто ефект би можело да се измери само по поми- нувањето на соодветен временски период.

78 79  Пораките од Стразбур за Скопје – Патоказ за општите мерки за извршување на пресудите на европскиот суд за човекови права во предметите од Северна Македонија АНЕКС

АНЕКС: ТАБЕЛАРЕН ПРИКАЗ НА СТАТУСОТ НА ИЗВРШУВАЊЕ НА Член 3 од ЕКЧП (забрана за мачење) Деинституционализа-ција, за која правен основ биле Да се следи напредокот на реформата МТСП

ОДДЕЛНИ ПРЕДМЕТИ И ГРУПИ ПРЕДМЕТИ ПРЕД КОМИТЕТОТ НА – материјален и процесен аспект новиот Закон за социјална заштита од 2019 година и Да се направат системски Јавно промени во постапувањето на обвинителство МИНИСТРИ СО НАСОКИ ЗА ПРЕЗЕМАЊЕ НА НЕОПХОДНИТЕ ИДНИ Правилникот за начинот обвинителството по наводи за и обемот на социјалните ГЕНЕРАЛНИ МЕРКИ ОД СТРАНА НА РЕЛЕВАНТНИТЕ СУБЈЕКТИ услуги, нормативите и несоодветен третман на лица во установи од затворен тип стандардите за давање на социјалните услуги

Л. Р. Вид на повреда Преземени генерални Насоки за преземање на Релевантни Предмет/

предмети

живеење со поддршка мерки за извршување неопходни идни генерални субјекти / Група

Предложено Да се усвојат предложените Работна група мерки за извршување институции на редефинирање на измени во КЗ при Министерство кои се однесуваат членовите 142 и 143 од КЗ и за правда Влада, насоките отстранување на институтот Собрание Член 3 од ЕКЧП Воспоставен Национален Да се зајакнат капацитетите НПМ/ Народен на застареност во КЗ во (забрана за мачење) превентивен механизам на НПМ за тој целосно да правобранител согласност со препораките – материјален и (НПМ) и проширување одговори на неговиот мандат подготвени од експерти на процесен аспект на надлежностите на во согласност со барањата на Советот на Европа Член 6 од ЕКЧП (право Народниот правобранител ОПКАТ Член 5 став 3 од ЕКЧП Преформулирање на Да се следи примената на овие Министерство за на правично судење) – Издадени нови стандардни Да се следи и обезбеди нивна МВР (право на слобода членот 167 став 2 од ЗКП законски одредби правда, судство користење на докази оперативни процедури на конзистентна примена и безбедност) – во насока на обезбедување Судство прибавени по пат на МВР за третман на лица недоволна доволно образложение за

ГРУПА ПРЕДМЕТИ ВАСИЛКОСКИ И ДРУГИ тортура во судската лишени од слобода образложе­ност притворските решенија постапка Креирано посебно Да се изнајде решение за оние Јавно на при­творските Усогласување на Да се следи развојот на одделение во рамките на предмети кои содржат наводи обвинителство решенија домашната практика со судската практика во насока Јавното обвинителство за тортура, а не преминале судската практика на ЕСЧП, на натамошно усогласување во надлежност на посебното во насока на обезбедување на домашната практика одделение доволно образложение за со судската практика на ГРУПА ПРЕДМЕТИ КИТАНОВСКИ И ХАЈРУЛАХУ

Да се следи неговото Јавно притворските решенија ЕСЧП, како и да се обезбеди постапување и учинок обвинителство систематизирано собирање и јавно објавување на Креирано посебно Да се следи неговото Основен кривичен податоците од практиката на одделение во рамките на постапување и учинок суд Скопје судовите Основниот кривичен суд Во Миладинов и други Усвоен заклучок на ниво Да се иницираат и следат Јавно Скопје – член 5 став 4 од на апелационите судови во промените во обвинителската обвинителство Воспоставен надворешен Да се осигура непречено Собрание ЕКЧП – непо­читување октомври 2015 година практика, како и да се механизам за контрола над функционирање на граѓанскиот на принципот обезбеди систематизирано работата на полицијата механизам за контрола над на еднкавост собирање и јавно објавување работата на полицијата преку на оружјата во на податоците од практиката итен избор на неговите членови постапката за на обвинителствата Да се продолжи траењето Министерство за про­должување на Да се следи спроведувањето Судство на мандатот на членовите на правда и Собрание притворот на овој заклучок во насока граѓанскиот механизам преку на натамошно усогласување законски измени на домашната практика со судската практика на ЕСЧП Доставени инструкции Да се следи спроведувањето Јавно до пониските јавни на овие инструкции на ниво на обвинителство Член 6 од ЕКЧП (право Промени во судската Да се усвои начелен став или Врховен обвинители и испратена јавните обвинители на правично судење) практика на Врховниот суд начелно правно мислење суд, односно

ГРУПА ПРЕДМЕТИ НАСТЕСКА порака на нулта- – непо­читување на Врховниот суд, односно апелациони судови толеранција за тортура на на принципот заклучок на четирите највисоко политичко ниво на еднаквост на апелациони судови оружјата во кривични Да се подготват и донесат Работна група при Предложено Да се усвојат предложените Работна група постапки во кои е соодветни законски решенија Министерството редефинирање на измени во КЗ при Министерство обезбедено само во новиот ЗКП во насока на за правда, Влада, членовите 142 и 143 од КЗ и за правда Влада, присуство на јавниот обезбедување на начелото на Собрание отстранување на институтот Собрание обвинител, но не на застареност во КЗ во еднаквост на оружјата преку и на обвинетиот, отстранување на законската согласност со препораките на седниците на подготвени од експерти на нееднаквост, односно Апелациониот, привилегираниот третман на Советот на Европа односно на јавниот обвинител во поглед Промена на практиката Да се следи судската практика Судии кои работат Врховниот суд на нивното присуство на од страна на судиите на кривична седниците на апелационите кои работат на кривична материја судови, односно на седниците материја на Врховниот суд

80 81  Пораките од Стразбур за Скопје – Патоказ за општите мерки за извршување на пресудите на европскиот суд за човекови права во предметите од Северна Македонија АНЕКС

Член 6 став 1 точка Во член 231 став 2 и член Да се подготват и усвојат Работна група при Член 8 од ЕКЧП Усвоен нов Закон за Да се зајакнат капацитетите Влада, г од ЕКЧП (право на 400 став 1 од ЗКП од 2010 соодветни законски решенија Министерството (право на почитување заштита на личните на Агенцијата за заштита на Министерство за правично судење) – година, е внесена одредба во новиот ЗКП со кои ќе се за правда, Влада, на приватниот и податоци (во сила од личните податоци и на другите правда и Агенција ГРУПА ПРЕДМЕТИ АТАНАСОВ

немање можност според која пресудата не пропише дека осудителната Собрание семејниот живот) февруари 2020 година) надлежни органи и тела за за заштита на за испитување може да се заснова само пресуда не може да биде – неограничено правилна примена на ЗЗЛП и личните податоци на сведоците на врз исказ на загрозен заснована во одлучувачка задржување на да се следи неговото практично обв­и­ни­те­лството, сведок („правило на мера врз исказ даден од ДНК-примероци спроведување односно одбивање единствен доказ“) загрозен сведок („правило на земени во рамките на Да се пристапи кон Влада, Собрание Подготвен Закон за од судот да се одлучувачки доказ“) кривичната постапка донесување на Законот за (БР. 2)

заштита на физичките лица повикаат сведоците Да се извршат соодветни Судство заштита на физичките лица во врска со обработката на

ТРАЈКОВСКИ И ЧИПОВСКИ предложени во нивна промени во судската практика во врска со обработката на личните податоци за цели одбрана кои ќе подразбираат целосна личните податоци за цели на спречување, истрага, примена на „правилото за откривање или гонење на спречување, истрага, единствен и одлучувачки доказ“ на кривични дела или за откривање или гонење Член 6 од ЕКЧП (право Едукативни активности и Министерство за извршување на кривични на кривични дела или за на правично судење) разгледување на законската правда (работна санкции извршување на кривични – начело на јавност – рамка група за ЗКП), санкции само во предметот АСЈО Изработка и усвојување на Да се пристапи кон донесување Влада, Собрание Бошкоски нов Закон за полицијата на нов Закон за полицијата од страна на Владата и Да се пристапи кон донесување Влада, Собрание Член 8 од ЕКЧП Направени измени Да се следи спроведува-њето МТСП, негово поднесување до (право на почитување во ЗОУП со кои се на соодветните законски Министерство за на потребните подзаконски Собранието акти, како и да се изврши на приватниот и определува надлежноста за решенија во ЗОУП правда семејниот живот) извршување на решенијата меѓусебно усогласување на соодветните закони и ГРУПА ПРЕДМЕТИ МИТОВИ

во комбинација со на центрите за социјална членот 13 од ЕКЧП работа за видување на подзаконски акти (право на ефективен децата Потпишан Протоколот со Да се пристапи кон Собрание правен лек) – Анализа подготвена од Да се подготват и усвојат МТСП, Влада, кој се менува Конвенцијата ратификување на Протоколот оневозмо­жување експерти на Советот на неопходните измени во Собрание за зашита на поединците во Собранието на видувањата на Европа, на барање на Законот за семејството во во поглед на автоматската родителите и децата државата, која врши оценка насока на обезбедување на обработка на личните кои не живеат заедно, на состојбите и дава поефикасно остварување на податоци како и непостоење препораки за унапредување родителските права на ефикасен Член 11 од Да се направат потребните Регистра-циски

АРХИЕПИСКО-ПИЈА (ПОА)“ „ПРАВОСЛАВНА ОХРИДСКА на националното правен механизам ЕКЧП (слобода промени во постапувањето на судови и Уставен законодавство и практика за извршување на собирање и судиите на регистрациските суд

ГРУПА ПРЕДМЕТИ на решенијата за Да се зајакнат капацитетите на МТСП, центрите за здружување) во судови и на Уставниот суд видување донесени центрите за социјална работа социјална работа контекст на членот од центрите за и да се реформира начинот 9 од ЕКЧП (право социјална работа на нивното постапување и на слобода на одлучување мислата, совеста и верата) – одбивање Член 8 од ЕКЧП Предлог на закон за Да се пристапи кон усвојување Влада, Собрание на регистрација на (право на почитување изменување и дополнување на новиот предлог на закон верски заедници од на приватниот и на Законот за матичната формални причини семејниот живот) – евиденција, подготвен со отсуство на брзи, експертиза на Советот на тран­с­па­рентни и Европа, усвоен од страна достапни процедури на Владата и доставен до Член 1 од Донесени повеќе измени во Континуирано преиспитува-ње Регулаторна за признавање на Собранието Протоколот бр. 1 Правилата за снабдување на Правилата за снабдување комисија за Х.

СТРЕЗОВСКИ И ДРУГИ родовиот идентитет Испратена препорака Да се зајакнат капацитетите Министерство за кон ЕКЧП (заштита со топлинска енергија со топлинска енергија и нивно енергетика на трансродово лице на сопственоста) – евентуално ревидирање за

ГРУПА ПРЕДМЕТИ од Владиниот агент до на Управата за водење правда и Управа второстепената Државна на матичните книги и да за водење на наметната обврска зајакнат индивидуализиран комисија, Управниот и се подигне свесноста кај матичните книги за плаќање на пристап, во согласност со Вишиот управен суд тие нејзините вработени за надоместок за гледиштата на ЕСЧП да се придржуваат кон правилна примена на новите ангажирана моќност Да се усвои дополнителен, Судството, укажувањата на ЕСЧП во законски решенија како фиксен дел соодветен начелен став или односно слични предмети од надоместокот за мислење на Врховниот суд во Врховниот суд топлинска енергија за насока на промени во судската становите исклучени практика, во согласност со од системот за гледиштата на ЕСЧП заземени централно парно во предметната пресуда греење

82 83  Пораките од Стразбур за Скопје – Патоказ за општите мерки за извршување на пресудите на европскиот суд за човекови права во предметите од Северна Македонија

Член 1 од Усвоен Заклучок на Вишиот Да се следат практичната Управен и Виш Протоколот бр. 1 управен суд со кој се примена на Заклучокот од управен суд ЈАКИМОВСКИ И КАРИ

кон ЕКЧП (заштита инкорпорира принципот страна на управните судии на сопственоста) на пропорционалност и настанатите промени во – непотребно при постапувањето и управно-судската практика ПРЕВОЗ

одземање на возило одлучувањето во идни поради сторен слични случаи царински прекршок како дополнителна санкција со која е наметнат прекумерен, неп­ропорци­о­нален товар врз апликантот Член 1 од Предложена измена во Да се пристапи кон усвојување Влада, Собрание ГРУПА ПРЕДМЕТИ АНАСТАСОВ

Протоколот бр. 1 член 100-а од КЗ со која на предложените законски кон ЕКЧП (заштита се воведува принципот на измени во КЗ на сопственоста) пропорционалност – задолжително одземање на возила поради сторен прекршок врз основа на членот 100-а од КЗ, како дополнителна санкција со која на апликантите им се наметнува прекумерен, непропорцио­нален товар

Легенда: * итни и приоритетни мерки ** мерки со помал степен на приоритет и континуирани мерки

84