Úřad zvláštního zástupce a koordinátora pro boj proti obchodování s lidmi
Řešení problematiky obchodování s lidmi v souvislosti s humanitární krizí v důsledku války na Ukrajině Kodex chování pro první respondenty
Stejně jako v případě každé velké krize nebo humanitární nouze vyžaduje válka na Ukrajině a následné masové vysídlování mobilizaci vlád, občanské společnosti, podnikatelských a dalších organizací a jednotlivců ve snaze podpořit a pomoci zranitelným lidem. I když jsou některé, zejména nové organizace občanské společnosti, dobrovolníci a další podporovatelé vedeni dobrými úmysly, mohou jim chybět znalosti a zkušenosti v daném kontextu, a to i v souvislosti s riziky obchodování s lidmi. Tento stručný přehled navrhuje několik klíčových kroků, které by měli podniknout první respondenti, aby zajistili, že jejich zaměstnanci budou seznámeni s riziky obchodování s lidmi a nechtěně nepřispějí k ohrožení příjemců nebo kolegů.
Pochopení rizik Navázání kontaktu a spolupráce se zúčastněnými Aby bylo možné naplánovat a připravit reakci, je nezbytné, stranami v oblasti boje proti obchodování s lidmi aby vedení organizace i její zaměstnanci měli povědomí Poskytování humanitární podpory je náročný úkol vyža- o problematice obchodování s lidmi, o jeho projevech v dující značné zdroje, protože problémy, kterým čelí lidé oblasti, kde působí, a o vnitrostátních/místních opatře- prchající před krizemi a konflikty, se liší od nouzových si- ních proti obchodování s lidmi a příslušných zúčastněných tuací až po dlouhodobou integraci. První respondenti jsou stranách, včetně vnitrostátního koordinátora pro boj proti sice schopni zaznamenat a rozpoznat předpokládané si- obchodování s lidmi, zpravodaje nebo rovnocenných me- tuace nebo oběti obchodování s lidmi, ale nelze od nich chanismů, specializovaných policejních jednotek, jakož i očekávat, že budou těmto lidem poskytovat komplexní specializovaných organizací občanské společnosti a hor- péči nebo reagovat na podezřelé situace izolovaně. Vzhle- kých linek. dem ke složitosti trestného činu obchodování s lidmi a jeho dopadu na psychickou a fyzickou pohodu obětí je klíčové, aby první respondenti navázali kontakt a spolu- Je velmi důležité, aby vedení orga- práci s dalšími aktéry, jako jsou orgány činné v trestním nizace i její zaměstnanci měli pově- řízení, zákonní/veřejní poskytovatelé sociálních služeb a domí o problematice obchodování s specializované nevládní organizace zabývající se bojem proti obchodování s lidmi. Vedení organizace by se mělo lidmi, o jeho projevech v oblasti, kde snažit informovat o odpovědnostech a povinnostech růz- působí, a o vnitrostátních/místních ných agentur a poskytovatelů služeb a snažit se udržovat opatřeních proti obchodování s lidmi otevřené komunikační kanály a vždy dbát na důvěrnost a a příslušných zúčastněných stra- ochranu osobních údajů při jakékoli interakci. nách.
strana 1 Vypracování zásad a postupů Zvyšování povědomí a školení zaměstnanců Přestože se humanitární aktéři nemusí s domnělými oběť- Povinné školení v rámci boje proti obchodování s lidmi má mi obchodování s lidmi setkávat nebo situaci zaznamená- za cíl zajistit, aby zaměstnanci organizace a přidružené vat denně, je důležité vyhnout se ad-hoc jednání, které by osoby,např. dobrovolníci, porozuměli tomu, co je to ob- mohlo domnělé oběti, ostatním příjemcům nebo personá- chodování s lidmi a jak se v dnešní době projevuje, včetně lu uškodit nebo které by mohlo ohrozit cílenou práci speci- krizových a konfliktních situací, a seznámili se s legislati- alizovaných subjektů v boji proti obchodování s lidmi. Aby vou proti obchodování s lidmi, zúčastněnými stranami a se předešlo takovému nepříznivému vývoji, důrazně se mechanismy platnými v zemi působení. Taková školení doporučuje, aby organizace co nejdříve vypracovala zá- jsou k dispozici online i offline a často je zdarma pořá- sady týkající se obchodování s lidmi a standardní operační dají mezinárodní organizace nebo specializované nevládní postupy, kterými se budou její zaměstnanci v příslušných organizace zabývající se obchodováním s lidmi. Podrob- situacích řídit. Tyto zásady a standardní operační postupy nější informace o školeních v rámci boje proti obchodo- by se měly týkat následujících záležitostí a možných scé- vání s lidmi, která jsou k dispozici v souvislosti s huma- nářů: nitární krizí v důsledku války na Ukrajině, naleznete zde: https://www.osce.org/cthb/562572. Jak se také vždy uka- R Stanovení nulové tolerance vůči obchodování s lidmi ve zuje v případě migračních a humanitárních krizí, lidé, kteří všech činnostech organizace a v jednání jejích zaměst- potřebují pomoc, se obracejí na první kontaktní a informač- nanců a přidružených osob. ní místo, a proto by měli být první respondenti obeznámeni s informacemi o znacích a indikátorech obchodování s lid- R Vymezení kodexu chování pro zaměstnance organiza- mi a o tom, jak řešit předpokládané případy genderově cit- ce a přidružené osoby, zdůraznění potřeby dodržování livým způsobem, přiměřeným věku a zohledňujícím trau- standardů lidských práv a výslovný zákaz spojení s ja- ma. Publikace „Identification of trafficking in human beings koukoli osobou, která by mohla být důvodně podezřelá related to the humanitarian crisis stemming from the war z účasti na obchodování s lidmi, jakož i využívání slu- against Ukraine: Brief for first line responders“ (identifika- žeb osoby podezřelé z toho, že je obětí obchodování ce případů obchodování s lidmi v souvislosti s humanitár- s lidmi. Zaměstnanci organizace a přidružené osoby ní krizí v důsledku války na Ukrajině: stručný přehled pro musí přijmout přísné normy osobního chování, aby bylo první respondenty) (https://www.osce.org/cthb/561466) zajištěno, že přispějí k boji proti obchodování s lidmi a by mohla být užitečným počátečním zdrojem informací a nebudou tento problém zhoršovat. Vzhledem k tomu, také shrnutím v tomto ohledu. že obchodování s lidmi je založeno na poptávce, včetně poptávky po sexuálních službách nebo levné/neplace- Monitorování a změny né práci, mělo by být zakázáno, aby zaměstnanci or- Pravidelné monitorování přijatých mechanismů a opatření ganizace a přidružené osoby platili za sexuální služby proti obchodování s lidmi ze strany vedení organizace je nebo požadovali sexuální služby, práci nebo jiné služby nutné k zajištění včasné identifikace případných nedostat- výměnou za protislužbu, bez ohledu na právní status ků nebo nedostatečné funkčnosti a k provedení potřeb- prostituce v souladu s místními zákony. Vzhledem ke ných úprav. Zkušené subjekty zabývající se bojem proti zvláštní zranitelnosti dětí vůči obchodování s lidmi ne- obchodování s lidmi, např. specializované nevládní organi- smí zaměstnanci organizace a přidružené osoby nikdy zace, které pracují ve stejné oblasti činnosti, by mohly být mít sexuální kontakt s osobami mladšími 18 let. užitečné při provádění takového monitorování a projedná- vání možných zlepšení. R Zajištění odpovědnosti pracovníků organizace a přidru- žených osob vůči příslušným orgánům za jakékoli ne- zákonné činnosti podněcující obchodování s lidmi nebo za jednání v rozporu s výše uvedenými normami.
R Zajištění bezpečných a dostupných mechanismů a po- stupů pro oznamování případů obchodování s lidmi a souvisejícího zneužívání; podpora obětí, aby případy nahlásily.
Publikace vznikla v rámci mimorozpočtového projektu „Preventing and responding to trafficking in human beings amid the humanitarian crisis related to the war in Ukraine“ (prevence a reakce na obchodování s lidmi v podmínkách humanitární krize související s válkou na Ukrajině), který byl realizován za finanční podpory vlád Finska, Francie, Německa, Maďarska, Japonska, Lichtenštejnska, Polska, Španělska, Švýcarska, Velké Británie a USA.
strana 2
Office of the Special Representative and Co-ordinator for Combating Trafficking in Human Beings
Addressing Trafficking in Human Beings Related to the Humanitarian Crisis Stemming from the War against Ukraine Code of conduct for first line responders
As in any major crisis or humanitarian emergency, the war against Ukraine and the subsequent massive displacement require the mobilization of governments, civil society, business and other organizations and individuals in an effort to support and assist vulnerable people. While driven by good intentions, some, particularly new, civil society organizations, volunteers and other supporters might lack knowledge and experience in the context, including as it relates to the risks of trafficking in human beings (THB). This brief suggests some key steps to be undertaken by first line responders to ensure that their staff is sensitized to THB risks and does not unintendedly contribute to endanger the beneficiaries or colleagues.
Understanding the risks Establishing contacts and collaboration In order to be able to plan for and prepare the response, it with anti-trafficking stakeholders is crucial that the management of an organization as well Providing humanitarian support is a challenging task re- as its staff are aware about the issue of human traffick- quiring substantial resources as the issues faced by the ing, its manifestations in the area of their operations and people fleeing crises and conflicts vary from emergency to the national/local anti-trafficking response and respective longer-term integration. While first line responders are in stakeholders, including a National Anti-Trafficking Co-ordi- a position to see and recognize presumed THB situations nator, Rapporteur or an equivalent mechanisms, special- or victims, they cannot be expected to provide compre- ized police units as well as dedicated civil society organi- hensive care for such people or respond to the suspicious zations and hotlines. situations in isolation. Given the complexity of the human trafficking crime and its impact on mental and physical wellbeing of the victims, it is key for the first line respond- It is crucial that the management of ers to get in contact and establish collaboration with other an organization as well as its staff actors, such as law enforcement, statutory/public social are aware about the issue of human service providers, and specialized anti-trafficking NGOs. The management of an organization should seek to inform trafficking, its manifestations in the themselves about the roles and responsibilities of differ- area of their operations and the na- ent agencies and service providers and strive to maintain tional/local anti-trafficking response open communication channels, always ensuring confiden- and respective stakeholders. tiality and personal data protection in any interaction.
page 1 Developing policies and procedures Raising awareness and training the staff While humanitarian actors might not encounter presumed A mandatory anti-trafficking training is crucial to ensure victims of trafficking or observe a situation on a daily basis, that the staff of an organization and affiliated individuals, it is important to avoid ad-hoc actions that might be harm- e.g. volunteers, have an understanding of what constitutes ful for a presumed victim, other beneficiaries or the staff human trafficking and how it manifests nowadays, includ- or that might jeopardize the targeted work of specialized ing in crisis and conflict settings, as well as to familiarize anti-trafficking stakeholders. To avoid such unfavorable themselves with the anti-trafficking legislation, stakehold- developments, it is strongly advised that an organization ers and mechanisms existing in the country of operation. elaborates as early as possible a policy on human traf- Such trainings are available both online and offline, often ficking and standard operating procedures (SOPs) to be conducted by international organizations or specialized an- followed by its staff in respective situations. Such policy ti-trafficking NGOs free of charge. More detailed information and SOPs documents should cover the following issues about the anti-trafficking trainings available in the context and possible scenarios: of humanitarian crisis related to the war against Ukraine, can be found here: https://www.osce.org/cthb/562572. R Stating zero tolerance to human trafficking in all oper- Furthermore, as migration and humanitarian crises always ations of an organization and actions of its staff and demonstrate, first line responses are the first point of con- affiliated individuals; tact and information for people requiring assistance, and thus should be familiar with the information on THB signs R Outlining the code of conduct for the staff of an organi- and indicators and on how to address presumed cases zation and affiliated individuals, highlighting the need for in gender-sensitive, age-appropriate and trauma-informed compliance with human rights standards and explicitly manner. The publication “Identification of trafficking in prohibiting connection with any person who could rea- human beings related to the humanitarian crisis stem- sonably be suspected of engaging in trafficking in hu- ming from the war against Ukraine: Brief for first line re- man beings as well as the use of services of a person sponders” (https://www.osce.org/cthb/561466) could be suspected of being a victim of trafficking. The staff of a helpful initial source of information as well as a reminder an organization and affiliated individuals shall adopt ex- in this regard. emplary standards of personal behaviour to ensure they contribute to combating trafficking in human beings, Monitoring and adjusting and not exacerbate the problem. As trafficking in hu- Regular monitoring of the adopted anti-trafficking mecha- man beings thrives on demand, including the demand nisms and measures by the management of an organiza- for sexual services or cheap/unpaid labour, it should be tion is required to ensure timely identification of possible prohibited for the staff of an organization and affiliated gaps or lack of functionality and to introduce adjustments individuals to pay for sex or request sex, labour or other needed. Well-experienced anti-trafficking stakeholders, services in exchange of a favor, regardless of the legal e.g. specialized NGOs working in the same area of opera- status of prostitution under local law. Furthermore, giv- tions, could be helpful in conducting such monitoring and en particular vulnerability of children to human traffick- discussing possible improvements. ing, the staff of an organization and affiliated individuals must never have sexual encounters with anyone under 18 years old.
R Ensuring accountability of the staff of an organization and affiliated individuals to the appropriate authorities for any illegal activities inciting trafficking in human be- ings or for behaving in contravention of the above-men- tioned standards.
R Providing safe and accessible mechanisms and proce- dures to report trafficking in human beings and related abuse to encourage victims to come forward.
The publication is developed in the framework of an Extra-Budgetary Project “Preventing and responding to trafficking in human beings amid the humanitarian crisis related to the war in Ukraine” implemented with the financial support from the Governments of France, Germany, Hungary, Japan, Liechtenstein, Poland, Spain, Switzerland, UK and US.
page 2
Bureau de la Représentante spéciale et Coordinatrice pour la lutte contre la traite des êtres humains
Lutter contre la traite des êtres humains liée à la crise humanitaire découlant de la guerre en Ukraine Code de conduite pour les acteurs de première ligne
Comme dans toute crise majeure ou urgence humanitaire, la guerre en Ukraine et les déplacements massifs qui s’ensuivent nécessitent la mobilisation des gouvernements, de la société civile, du secteur privé et d’autres organisations et individus dans un effort de soutien et d’assistance aux personnes vulnérables. Bien qu’animées de bonnes intentions, certaines organisations de la société civile, bénévoles et d’autres soutiens, en particulier les plus nouveaux, peuvent manquer de connaissances et d’expérience, y compris en ce qui concerne les risques de traite des êtres humains (TEH). Cette note propose quelques mesures clés pour les acteurs de première ligne afin de s’assurer que le personnel soit sensibilisé aux risques de TEH et ne mettent pas en danger les bénéficiaires ou leurs collègues de manière involontaire.
Comprendre les risques Établir des contacts et une collaboration avec les Afin de pouvoir planifier et préparer la réponse à une crise, acteurs de la lutte contre la traite des êtres humains il est essentiel que la direction d’une organisation ainsi que Apporter de l’aide humanitaire est une tâche complexe qui son personnel soient sensibilisés à la question de la traite nécessite d’importantes ressources, car les personnes des êtres humains, ses manifestations dans leur domaine fuyant les crises et les conflits ont des besoins variés qui d’activité et la réponse en matière de lutte contre la traite s’étendent de l’aide d’urgence à l’intégration à plus long des êtres humains au niveau national/local, ainsi que les terme. Bien que les acteurs de première ligne soient en parties prenantes, y compris le coordinateur national, rap- mesure de voir et de reconnaître les situations de traite porteur ou mécanisme équivalent pour la lutte contre la des êtres humains ou les victimes présumées, on ne peut traite, les unités de police spécialisées ainsi que les orga- attendre d’eux qu’ils fournissent une assistance intégrale nisations de société civile et les hotlines spécialisées. à ces personnes ou qu’ils répondent à des situations sus- pectes de manière isolée. Compte tenu de la complexité du crime de la traite des êtres humains et de son impact Il est essentiel que la direction d’une sur la santé mentale et physique des victimes, il est essen- organisation ainsi que son person- tiel que les acteurs de première ligne entrent en contact et nel soient sensibilisés à la question établissent une collaboration avec d’autres acteurs, tels de la traite des êtres humains, ses que les forces de l’ordre, les prestataires de services so- manifestations dans leur domaine ciaux publics/étatiques et les ONG spécialisées dans la lutte contre la traite. La direction d’une organisation doit d’activité et la réponse nationale/ s’efforcer de s’informer sur les rôles et les responsabilités locale en matière de lutte contre la des différents organismes et prestataires de services et traite des êtres humains au niveau de maintenir des canaux de communication ouverts, en national/local, ainsi que les parties veillant toujours à la confidentialité et à la protection des prenantes. données personnelles dans toute interaction.
page 1 Élaborer des politiques et des procédures R Assurer la responsabilité du personnel d’une organi- Si les acteurs humanitaires ne rencontrent pas nécessaire- sation et des personnes affiliées devant les autorités ment des victimes présumées de la traite ou n’observent compétentes pour toute activité illégale incitant à la pas une telle situation au quotidien, il est important d’éviter traite des êtres humains ou pour tout comportement les interventions ad hoc qui pourraient être préjudiciables contraire aux normes susmentionnées ; à une victime présumée, à d’autres bénéficiaires ou au personnel, ou qui pourraient compromettre le travail ciblé R Etablir des mécanismes et des procédures sûrs et ac- des acteurs spécialisés dans la lutte contre la traite des cessibles pour signaler les cas de traite et les abus qui y êtres humains. Pour éviter de tels développements indé- sont liés, afin d’encourager les victimes à se manifester. sirables, il est fortement conseillé qu’une organisation éla- bore le plus tôt possible une politique sur la traite des êtres Sensibilisation et formation du personnel humains et des procédures opérationnelles standards à Une formation obligatoire sur la lutte contre la traite des suivre par son personnel dans des situations spécifiques. êtres humains est essentielle pour garantir que le per- Ces documents et procédures doivent couvrir les points sonnel d’une organisation et les personnes affiliées, par et scénarios suivants : exemple les bénévoles, comprennent ce qu’est la traite des êtres humains et comment elle se manifeste de nos R Affirmer une tolérance zéro à l’égard de la traite des jours, y compris en temps de crise et de conflit, ainsi que êtres humains dans toutes les activités d’une organisa- pour se familiariser avec la législation, les acteurs et les tion et dans les actions de son personnel et des per- mécanismes de lutte contre la traite des êtres humains sonnes qui lui sont affiliées ; dans le pays où ils opèrent. Ces formations sont dis- ponibles à la fois en ligne et hors ligne, et sont souvent R Définir le code de conduite du personnel d’une organi- dispensées gratuitement par des organisations interna- sation et des personnes qui lui sont affiliées, en veillant tionales ou des ONG spécialisées dans la lutte contre la à ce qu’il respecte les normes en matière de droits de traite des êtres humains. Des informations plus détaillées l’homme et qu’il interdise explicitement tout lien avec sur les formations à la lutte contre la traite des êtres hu- des personnes pouvant être raisonnablement soup- mains disponibles dans le contexte de la crise humanitaire çonnées d’êtres impliquées dans des cas de traite, ain- liée à la guerre en Ukraine, sont disponibles à l’adresse si que l’utilisation des services d’une personne soup- suivante : https://www.osce.org/cthb/562572. En outre, çonnée d’être une victime de traite. Le personnel d’une comme souvent observé pendant les crises migratoires organisation et les personnes qui lui sont affiliées sont et humanitaires, les acteurs de première ligne sont le pre- tenues d’adopter un comportement exemplaire afin de mier point de contact et d’information pour les personnes s’assurer qu’ils contribuent à la lutte contre la traite des qui ont besoin d’aide. Ils doivent donc être familiers avec êtres humains et qu’ils n’aggravent pas le problème. les signes et les indicateurs de la traite et la manière de Comme la traite des êtres humains se nourrit de la de- gérer les cas présumés de manière sensible au genre, mande, notamment de la demande de services sexuels adaptée à l’âge et tenant compte des traumatismes. La ou de main-d’œuvre bon marché/non rémunérée, il publication “Identification de la traite des êtres humains doit être interdit au personnel d’une organisation et aux dans le contexte de la crise humanitaire liée à la guerre personnes affiliées de payer pour des services sexuels en Ukraine : Note pour les acteurs de première ligne” ou de demander des services sexuels, du travail ou (https://www.osce.org/cthb/561466) peut être une pre- d’autres services en échange d’une faveur, quel que mière source d’information utile à cet égard. soit la législation locale relative au statut juridique de la prostitution. En outre, compte tenu de la vulnérabilité Suivi et ajustement particulière des enfants à la traite des êtres humains, Un suivi régulier des mécanismes et des mesures de lutte le personnel d’une organisation et les personnes qui contre la traite adoptés par la direction d’une organisation lui sont affiliées ne doivent jamais avoir de relations est nécessaire afin de garantir l’identification opportune sexuelles avec une personne de moins de 18 ans ; d‘éventuelles lacunes ou un manque de fonctionnalité, et d’introduire les ajustements nécessaires. Les acteurs de la lutte contre la traite des êtres humains ayant une vaste expérience en la matière, tels que les ONG spéciali- sées travaillant dans la même zone d’activité, peuvent être utiles pour effectuer ce suivi et discuter des améliorations possibles.
Cette publication a été élaborée dans le cadre d’un projet extrabudgétaire intitulé “Prévenir et combattre la traite des êtres humains dans le contexte de la crise humanitaire liée à la guerre en Ukraine”, mis en œuvre avec le soutien financier des gouvernements de l’Allemagne, de l’Espagne, des États- Unis, de la France, de la Hongrie, du Japon, du Liechtenstein, de la Pologne, du Royaume-Uni et de la Suisse.
page 2
Büro der Sonderbeauftragten und Koordinatorin für die Bekämpfung des Menschenhandels
Bekämpfung des Menschenhandels im Zusammenhang mit der humanitären Krise infolge des Krieges gegen die Ukraine
Verhaltenskodex für Ersthelferinnen und Ersthelfer
Wie in jeder größeren Krise oder humanitären Notsituation erfordern der Krieg gegen die Ukraine und die anschließende massive Vertreibung die Mo- bilisierung von Regierungen, der Zivilgesellschaft, der Wirtschaft und anderer Organisationen und Einzelpersonen, um gefährdete Menschen zu unterstüt- zen und ihnen zu helfen. Auch wenn sie gute Absichten haben, fehlt es eini- gen, insbesondere neuen, zivilgesellschaftlichen Organisationen, Freiwilligen und anderen Unterstützern möglicherweise an Wissen und Erfahrung in die- sem Zusammenhang, auch im Hinblick auf die Risiken des Menschenhandels. In dieser Einführung werden einige wichtige Schritte vorgeschlagen, die Erst- helferinnen und Ersthelfer unternehmen sollten, um sicherzustellen, dass ihre Mitarbeiterinnen und Mitarbeiter für die Risiken des Menschenhandels sensibilisiert sind und nicht unbeabsichtigt zu einer Gefährdung der Hilfe- empfängerinnen und -empfänger oder Kolleginnen und Kollegen beitragen.
Verständnis der Risiken Um Reaktionsmaßnahmen planen und vorbereiten zu einer Berichterstatterin/eines Berichterstatters oder eines können, ist es von entscheidender Bedeutung, dass die gleichwertigen Mechanismus, spezialisierte Polizeieinhei- Leitung einer Organisation sowie ihre Mitarbeiterinnen ten sowie in diesem Bereich tätiger zivilgesellschaftlicher und Mitarbeiter über das Problem des Menschenhandels, Organisationen und Hotlines, im Bilde sind. seine Erscheinungsformen in ihrem Tätigkeitsbereich und die nationalen/lokalen Maßnahmen zur Bekämpfung des Herstellung von Kontakten und Zusammenarbeit Menschenhandels sowie die einschlägigen Akteure, ein- mit Akteuren im Bereich der Bekämpfung des schließlich einer nationalen Koordinatorin/eines nationalen Menschenhandels Koordinators für die Bekämpfung des Menschenhandels, Die Bereitstellung humanitärer Hilfe ist eine anspruchsvolle Aufgabe, die erhebliche Ressourcen erfordert, da die Pro- bleme der Menschen, die vor Krisen und Konflikten flie- Es ist von entscheidender Bedeu- hen, von der akuten Notsituation bis zur längerfristigen In- tung, dass die Leitung einer Orga- tegration reichen. Ersthelferinnen und Ersthelfer sind zwar nisation sowie ihre Mitarbeiterinnen in der Lage mutmaßliche Menschenhandelssituationen und Mitarbeiter über das Problem oder -opfer wahrzunehmen und zu erkennen, doch kann des Menschenhandels, seine Er- von ihnen nicht erwartet werden, dass sie diese Personen umfassend betreuen oder im Alleingang auf verdächtige scheinungsformen in ihrem Einsatz- Situationen reagieren. Angesichts der Komplexität des gebiet und die nationalen/lokalen Menschenhandels und seiner Auswirkungen auf das psy- Maßnahmen zur Bekämpfung des chische und physische Wohlergehen der Opfer ist es für Menschenhandels sowie die ein- die Ersthelferinnen und Ersthelfer von entscheidender Be- schlägigen Akteure informiert sind.“ deutung, mit anderen Akteuren wie Strafverfolgungsbe-
Seite 1 hörden, gesetzlichen/öffentlichen Sozialdienstleistern und Personen angesichts der besonderen Gefährdung von spezialisierten NGOs zur Bekämpfung des Menschenhan- Kindern durch Menschenhandel keine sexuellen Kon- dels in Kontakt zu treten und zusammenzuarbeiten. Die takte mit Personen unter 18 Jahren haben. Leitung einer Organisation sollte sich über die Aufgaben R Sicherstellung der Rechenschaftspflicht des Personals und Zuständigkeiten der verschiedenen Behörden und einer Organisation und der ihr angeschlossenen Perso- Dienstleister informieren und sich um offene Kommuni- nen gegenüber den zuständigen Behörden für illegale kationskanäle bemühen, wobei bei jeder Interaktion stets Aktivitäten, die dem Menschenhandel Vorschub leisten, Vertraulichkeit und der Schutz personenbezogener Daten oder für Verhaltensweisen, die gegen die oben genann- gewährleistet sein müssen. ten Standards verstoßen. R Bereitstellung von sicheren und zugänglichen Mecha- Entwicklung von Strategien und Verfahren nismen und Verfahren zur Meldung von Menschenhan- Auch wenn Akteure in der humanitären Hilfe möglicherwei- del und damit zusammenhängenden Übergriffen, um se nicht täglich mit mutmaßlichen Opfern des Menschen- die Opfer zu motivieren, sich zu melden. handels in Kontakt kommen oder eine Menschenhandels- situation beobachten, ist es wichtig, Ad-hoc-Maßnahmen Sensibilisierung und Schulung von Personal zu vermeiden, die einem mutmaßlichen Opfer, anderen Hil- Eine obligatorische Schulung zur Bekämpfung des Men- feempfängern oder den Mitarbeiterinnen und Mitarbeitern schenhandels ist von entscheidender Bedeutung, um si- schaden oder die gezielte Arbeit der auf die Bekämpfung cherzustellen, dass die Mitarbeiterinnen und Mitarbeiter des Menschenhandels spezialisierten Akteure gefährden einer Organisation und die angeschlossenen Personen, könnten. Um solche ungünstigen Entwicklungen zu ver- z. B. Freiwillige, wissen, was Menschenhandel ist und wie meiden, wird dringend empfohlen, dass eine Organisation er heutzutage in Erscheinung tritt, auch in Krisen- und so früh wie möglich eine Strategie zum Thema Menschen- Konfliktsituationen, und sich mit den im Einsatzland be- handel sowie Standardarbeitsanweisungen (SOPs) aus- stehenden Gesetzen, Akteuren und Mechanismen zur arbeitet, die von ihren Mitarbeiterinnen und Mitarbeitern Bekämpfung des Menschenhandels vertraut machen. in entsprechenden Situationen zu befolgen sind. Solche Solche Schulungen sind sowohl online als auch offline ver- Strategien und SOPs sollten die folgenden Themen und fügbar und werden häufig von internationalen Organisatio- möglichen Szenarien abdecken: nen oder von auf die Bekämpfung des Menschenhandels spezialisierten NGOs kostenlos durchgeführt. Ausführ- R Nulltoleranz gegenüber Menschenhandel bei allen Tä- lichere Informationen über die Schulungen zur Bekämp- tigkeiten einer Organisation und den Handlungen ihrer fung des Menschenhandels im Rahmen der humanitären Mitarbeiterinnen und Mitarbeiter und angeschlossenen Krise im Zusammenhang mit dem Krieg gegen die Ukraine Personen; finden Sie hier: https://www.osce.org/cthb/562572. Wie R einen Verhaltenskodex für die Mitarbeiter einer Organi- Migrations- und humanitäre Krisen immer wieder zeigen, sation und die ihr angeschlossenen Personen, in dem sind die Ersthelferinnen und Ersthelfer die erste Anlaufstel- die Notwendigkeit der Einhaltung von Menschenrechts- le für hilfsbedürftige Menschen und sollten daher mit den normen hervorgehoben wird und der ausdrücklich die Anzeichen und Indikatoren von Menschenhandel vertraut Verbindung mit Personen, die im Verdacht stehen, sein und wissen, wie man mutmaßliche Fälle geschlech- am Menschenhandel beteiligt zu sein, sowie die Inan- tersensibel, altersgerecht und traumainformiert behandelt. spruchnahme von Diensten einer Person, die im Ver- Die Publikation „Erkennung von Menschenhandel im Zu- dacht steht, ein Opfer des Menschenhandels zu sein, sammenhang mit der humanitären Krise infolge des Krie- verbietet. Die Mitarbeiterinnen und Mitarbeiter einer ges gegen die Ukraine: Eine Einführung für Ersthelferin- Organisation und angeschlossene Personen haben in nen und Ersthelfer“ (https://www.osce.org/cthb/561466) ihrem persönlichen Verhalten vorbildhaft zu sein, um könnte eine hilfreiche erste Informationsquelle sowie eine sicherzustellen, dass sie zur Bekämpfung des Men- Erinnerung in dieser Hinsicht sein. schenhandels beitragen und das Problem nicht ver- schärfen. Da der Menschenhandel von der Nachfra- Nachverfolgung und Anpassung ge lebt, einschließlich der Nachfrage nach sexuellen Eine regelmäßige Nachverfolgung der eingeführten Me- Dienstleistungen oder billiger/unbezahlter Arbeit, sollte chanismen und Maßnahmen zur Bekämpfung des Men- es den Mitarbeiterinnen und Mitarbeitern einer Organi- schenhandels durch die Leitung einer Organisation ist sation und den ihnen angeschlossenen Personen ver- erforderlich, um mögliche Lücken oder Defizite in ihrer boten sein, für Sex zu bezahlen oder Sex, Arbeit oder Funktionsfähigkeit rechtzeitig zu erkennen und notwendi- andere Dienstleistungen als Gegenleistung für einen ge Anpassungen vorzunehmen. Erfahrene Akteure bei der Gefallen zu verlangen, unabhängig vom rechtlichen Bekämpfung des Menschenhandels, z. B. spezialisierte Status der Prostitution nach dem geltendem lokalen NGOs, die in demselben Einsatzgebiet tätig sind, könnten Recht. Außerdem dürfen die Mitarbeiterinnen und Mit- bei der Durchführung einer solchen Nachverfolgung und arbeiter einer Organisation und die angeschlossenen der Erörterung möglicher Verbesserungen hilfreich sein. Die Publikation wurde im Rahmen des außerbudgetären Projekts „Preventing and responding to trafficking in human beings amid the humanitarian crisis related to the war in Ukraine“ entwickelt, das mit finanzieller Unterstützung der Regierungen Deutschlands, Finnlands, Frankreichs, Japans, Liechtensteins, Polens, Spaniens, der Schweiz, Ungarns, des Vereinigten Königreichs und der Vereinigten Staaten durchgeführt wird.
Seite 2
Az emberkereskedelem elleni küzdelem különleges képviselőjének és koordinátorának hivatala
Az Ukrajna elleni háborúból eredő humanitárius válsággal kapcsolatos emberkereskedelem kezelése
Magatartási kódex az elsődleges reagálók számára
Mint minden nagyobb válság vagy humanitárius vészhelyzet esetén, az Ukrajna elleni háború és az azt követő tömeges lakóhelyelhagyás is megkö- veteli a kormányok, a civil társadalom, az üzleti élet és egyéb szervezetek és magánszemélyek mozgósítását a kiszolgáltatott emberek támogatása és segítése érdekében. Bár jó szándék vezérli őket, egyes, különösen az új civil szervezetek, önkéntesek és más támogatók esetleg nem rendelkeznek megfelelő ismeretekkel és tapasztalatokkal az adott kontextusban, többek között az emberkereskedelem kockázatával kapcsolatban. A jelen tájékoz- tató néhány, az elsődleges reagálók által végrehajtandó kulcsfontosságú lépést javasol annak érdekében, hogy munkatársaik érzékenyek legyenek az emberkereskedelem kockázataira, és ne járuljanak hozzá akaratlanul a kedvezményezettek vagy munkatársaik veszélyeztetéséhez.
A kockázatok ismerete Kapcsolattartás és együttműködés kialakítása A válaszlépések megtervezéséhez és előkészítéséhez el- az emberkereskedelem elleni küzdelemben engedhetetlen, hogy a szervezet vezetése és munkatársai érdekelt felekkel tisztában legyenek az emberkereskedelem kérdéskörével, A humanitárius segítségnyújtás kihívást jelentő feladat, annak a működési területükön történő megnyilvánulása- amely jelentős forrásokat igényel, mivel a válságok és ival, valamint az emberkereskedelem elleni nemzeti/helyi konfliktusok elől menekülő emberek problémái változóak; a válaszlépésekkel és a megfelelő érdekelt felekkel, bele- vészhelyzettől a hosszabb távú integrációig terjednek. Bár értve az emberkereskedelem elleni nemzeti koordinátort, az elsődleges reagálók abban a helyzetben vannak, hogy jelentéstevőt vagy ezzel egyenértékű mechanizmusokat, a lássák és felismerjék a feltételezett emberkereskedelmi rendőrség speciális egységeit, valamint a civil szervezete- helyzeteket vagy áldozatokat, nem várható el tőlük, hogy ket és segélyvonalakat. átfogó ellátást nyújtsanak az ilyen embereknek, vagy elszi- getelten reagáljanak a gyanús helyzetekre. Tekintettel az emberkereskedelem bűncselekményének összetettségére és az áldozatok mentális és fizikai jóllétére gyakorolt hatá- Elengedhetetlen, hogy a szervezet sára, kulcsfontosságú, hogy az elsődleges reagálók kap- vezetése és munkatársai tisztában csolatba lépjenek más szereplőkkel, például a bűnüldöző legyenek az emberkereskedelem szervekkel, a törvényes/állami szociális szolgáltatókkal és kérdéskörével, annak a működési az emberkereskedelem elleni küzdelemre szakosodott ci- területükön történő megnyilvánulá- vil szervezetekkel, és együttműködést alakítsanak ki velük. A szervezet vezetőségének tájékozódnia kell a különböző saival, valamint az emberkereske- ügynökségek és szolgáltatók szerepéről és felelősségi kö- delem elleni nemzeti/helyi válasz- réről, és törekednie kell a nyílt kommunikációs csatornák lépésekkel és a megfelelő érdekelt fenntartására, mindig biztosítva a bizalmasságot és a sze- felekkel. mélyes adatok védelmét minden interakció során.
page 1 Irányelvek és eljárások kidolgozása R Biztonságos és hozzáférhető mechanizmusok és eljá- Bár a humanitárius szereplők nem feltétlenül találkoznak rások biztosítása az emberkereskedelem és a kapcso- az emberkereskedelem feltételezett áldozataival, és nem lódó visszaélések bejelentésére, hogy az áldozatokat figyelik naponta a helyzetet, fontos elkerülni az olyan ad arra ösztönözzék, hogy jelentkezzenek az ügyben. hoc intézkedéseket, amelyek kárt okozhatnak a feltéte- lezett áldozatnak, egyéb kedvezményezetteknek vagy a A tudatosság növelése és a munkatársak képzése munkatársaknak, illetve amelyek veszélyeztethetik az em- A kötelező emberkereskedelem-ellenes képzés elen- berkereskedelem elleni küzdelemre szakosodott érdekelt gedhetetlen ahhoz, hogy a szervezet munkatársai és a felek célzott munkáját. Az ilyen kedvezőtlen fejlemények velük kapcsolatban álló személyek, pl. önkéntesek tisz- elkerülése érdekében erősen ajánlott, hogy a szervezet a tában legyenek azzal, hogy mi az emberkereskedelem lehető legkorábban dolgozzon ki az emberkereskedelem- fogalma, és hogyan jelenik meg manapság, ideértve a mel kapcsolatos politikát és szabványos működési eljárá- válság- és konfliktushelyzeteket is, valamint hogy meg- sokat, amelyeket a munkatársaknak az adott helyzetek- ismerjék a működésük szerinti országban hatályos em- ben követniük kell. Az ilyen politikának és a szabványos berkereskedelem-ellenes jogszabályokat, érdekelt feleket működési eljárásoknak a következő kérdésekre és lehet- és mechanizmusokat. Az ilyen képzések online és offline séges forgatókönyvekre kell kiterjedniük: egyaránt elérhetőek, és gyakran nemzetközi szerveze- tek vagy az emberkereskedelem elleni küzdelemre sza- R Az emberkereskedelemmel szembeni zéró tolerancia kosodott civil szervezetek tartják őket ingyenesen. Az kinyilvánítása a szervezet, valamint munkatársak és a Ukrajna elleni háborúval kapcsolatos humanitárius vál- velük kapcsolatban álló egyének minden tevékenysé- sággal összefüggésben elérhető emberkereskedelem gében; elleni képzésekről részletesebb információ itt található: https://www.osce.org/cthb/562572. Továbbá, ahogy a R A szervezet munkatársaira és a velük kapcsolatban álló migrációs és humanitárius válságok mindig is rámutattak, egyénekre vonatkozó magatartási kódex felvázolása, az elsődleges reagálók biztosítják az első kapcsolati és tá- kiemelve az emberi jogi normák betartásának szüksé- jékoztatási pontot a segítségre szoruló emberek számára, gességét, és kifejezetten megtiltva a kapcsolattartást és így ismerniük kell az emberkereskedelem jeleire és in- olyan személyekkel, akikről alaposan feltételezhető, dikátoraira vonatkozó információkat, valamint azt, hogy a hogy emberkereskedelemben vesznek részt, valamint feltételezett eseteket hogyan kezeljék nemi szempontból az olyan személy szolgáltatásainak igénybevételét, aki- érzékeny, az életkornak megfelelő és a traumával kapcso- ről feltételezhető, hogy emberkereskedelem áldozata. latosan tájékozott módon. Az „Az Ukrajna elleni háborúból A szervezet munkatársainak és a velük kapcsolatban eredő humanitárius válsággal kapcsolatos emberkeres- álló személyeknek példamutató személyes magatartá- kedelem azonosítása: Tájékoztató az elsődleges reagálók si normákat kell elfogadniuk, hogy hozzájáruljanak az számára” (https://www.osce.org/cthb/561466) hasznos emberkereskedelem elleni küzdelemhez, és ne súlyos- kezdeti információforrás és emlékeztető lehet e tekintetben. bítsák a problémát. Mivel az emberkereskedelmet a ke- reslet élteti, beleértve a szexuális szolgáltatások vagy Nyomon követés és korrekció az olcsó/nem fizetett munkaerő iránti keresletet, meg Az emberkereskedelem elleni elfogadott mechanizmusok kell tiltani, hogy egy szervezet munkatársai és a velük és intézkedések, a szervezet vezetése által történő rend- kapcsolatban álló személyek szexért fizessenek, vagy szeres nyomon követése szükséges az esetleges hiányos- szívességért cserébe szexet, munkát vagy más szolgál- ságok vagy a működőképesség hiányának időben történő tatást kérjenek, függetlenül attól, hogy a helyi jog szerint azonosítása és a szükséges kiigazítások bevezetése érde- a prostitúció milyen jogállású. Továbbá, mivel a gyer- kében. Az emberkereskedelem elleni küzdelemben nagy mekek különösen kiszolgáltatottak az emberkereske- tapasztalattal rendelkező érdekelt felek, pl. az ugyanazon delemnek, a szervezet munkatársai és a velük kapcso- a működési területen dolgozó, erre szakosodott civil szer- latban álló személyek soha nem létesíthetnek szexuális vezetek hasznosak lehetnek az ilyen jellegű nyomon köve- kapcsolatot 18 év alatti személyekkel. tésben és a lehetséges fejlesztések megvitatásában.
R A szervezet munkatársainak és a velük kapcsolatban álló személyeknek a megfelelő hatóságok előtti elszá- moltathatóságának biztosítása az emberkereskedelem- re felbujtó illegális tevékenységekért vagy a fent említett normákkal ellentétes magatartásért.
A kiadvány az „Emberkereskedelem megelőzése és az emberkereskedelemre történő reagálás az ukrajnai háborúval kapcsolatos humanitárius válság közepette” című, Franciaország, Finnország, Németország, Magyarország, Japán, Liechtenstein, Lengyelország, Spanyolország, Svájc, az Egyesült Királyság, és az Egyesült Államok kormányának pénzügyi támogatásával megvalósuló költségvetésen kívüli projekt keretében készült.
page 2
Ufficio del Rappresentante speciale e Coordinatore per la lotta alla tratta di esseri umani
Affrontare la tratta di esseri umani relativa alla crisi umanitaria derivante dalla guerra contro l’Ucraina Codice di Condotta per gli operatori di prima linea
Come in ogni grande crisi o emergenza umanitaria, la guerra contro l’Ucraina e il conseguente massiccio spostamento di persone richiedono la mobilitazione di governi, società civile, imprese e altre organizzazioni e individui per supportare e assistere le persone vulnerabili. Sebbene mossi da buone intenzioni, alcune organizzazioni della società civile, volontari e altri sostenitori potrebbero mancare di conoscenze ed esperienza nel contesto, inclusi i rischi relativi alla tratta di esseri umani. Questo breve documento suggerisce alcune azioni chiave che gli operatori di prima linea dovrebbero intraprendere per garantire che il loro personale sia sensibilizzato ai rischi della tratta e non contribuisca involontariamente a mettere in pericolo i beneficiari o i colleghi.
Comprendere i rischi Stabilire contatti e collaborazioni Per poter pianificare e preparare una risposta adeguata, con gli stakeholder anti-tratta è fondamentale che la dirigenza di un’organizzazione e il Fornire supporto umanitario è un compito impegnativo suo personale siano consapevoli del problema della tratta che richiede risorse significative, poiché le problematiche di esseri umani, delle sue manifestazioni nell’area delle loro affrontate dalle persone in fuga da crisi e conflitti variano operazioni, della risposta nazionale/locale anti-tratta e dei dall’emergenza all’integrazione nel lungo termine nei paesi rispettivi stakeholder, tra cui la presenza di un coordinato- di accoglienza. Nonostante gli operatori di prima linea si- re e/o relatore anti-tratta o un meccanismo equivalente, di ano nella posizione di individuare e riconoscere situazioni unità di polizia specializzate, di organizzazioni della società presunte di tratta di esseri umani o vittime, non ci si può civile dedicate e di numeri verdi. aspettare che forniscano assistenza completa a tali perso- ne o rispondano a tali situazioni da soli. Data la comples- sità del crimine della tratta di esseri umani e il suo impatto È cruciale che la dirigenza di un’or- sul benessere mentale e fisico delle vittime, è fondamen- ganizzazione e il suo personale tale che gli operatori di prima linea prendano contatto e siano consapevoli del problema stabiliscano collaborazioni con altri attori, come le forze dell’ordine, i fornitori di servizi sociali pubblici/statutari e le della tratta di esseri umani, delle sue ONG specializzate nella lotta contro la tratta. La dirigenza manifestazioni nell’area delle loro di un’organizzazione dovrebbe informarsi sui ruoli e le re- operazioni e della risposta naziona- sponsabilità delle diverse agenzie e dei fornitori di servizi, le/locale anti-tratta e dei rispettivi e sforzarsi di mantenere canali di comunicazione aperti, stakeholder. assicurando sempre la riservatezza e la protezione dei dati personali in ogni interazione.
pagina 1 Sviluppare politiche e procedure Sensibilizzazione e formazione del personale Sebbene gli operatori umanitari possano non incontrare Una formazione obbligatoria contro la tratta di esseri uma- vittime presunte di tratta o osservare situazioni di questo ni è cruciale per garantire che il personale di un’organiz- tipo su base giornaliera, è importante evitare azioni ad hoc zazione e i soggetti collegati, come i volontari, compren- che potrebbero essere dannose per una vittima presunta, dano cosa costituisce la tratta di esseri umani e come si per altri beneficiari o per il personale, o che potrebbero manifesta oggi, anche in contesti di crisi e conflitti. Que- compromettere il lavoro degli stakeholder specializzati nel- sta formazione deve anche familiarizzare il personale con la lotta alla tratta di esseri umani. Per evitare tali sviluppi la legislazione anti-tratta, gli stakeholder e i meccanismi sfavorevoli, è fortemente consigliato che un’organizzazio- esistenti nel paese di operazione. Tali formazioni sono ne elabori il prima possibile una politica sulla tratta di es- disponibili sia online che offline, spesso fornite da orga- seri umani e procedure operative standard (SOP) affinché nizzazioni internazionali o ONG specializzate in anti-tratta vengano seguite dal proprio personale nelle specifiche si- gratuitamente. Maggiori informazioni sulle formazioni an- tuazioni. Tali politiche e SOP dovrebbero trattare i seguenti ti-tratta disponibili nel contesto della crisi umanitaria legata temi e possibili scenari: alla guerra contro l’Ucraina possono essere trovate qui: https://www.osce.org/cthb/562572. R Dichiarare tolleranza zero verso reati di tratta di esseri umani in tutte le operazioni di un’organizzazione e nelle Inoltre, come dimostrano sempre le crisi migratorie e uma- azioni del proprio personale, collaboratori e altri sog- nitarie, gli operatori di prima linea sono il primo punto di getti collegati; contatto e di informazione per le persone che richiedono assistenza, e quindi devono essere informati sugli indicatori R Elaborare un codice di condotta per il personale di di tratta su come affrontare i casi presunti in modo sensibile un’organizzazione e altri soggetti collegati, evidenzian- al genere, adeguato all’età e in considerazione del possibile do la necessità di conformarsi agli standard sui diritti trauma subito. La pubblicazione “Identificazione della tratta umani e vietando esplicitamente ogni connessione con di esseri umani legata alla crisi umanitaria derivante dal- individui che potrebbero ragionevolmente essere so- la guerra contro l’Ucraina: Breve guida per gli operatori di spettati di essere coinvolti nella tratta di esseri umani, prima linea” (https:/www.osce.org/cthb/561466) potrebbe nonché l’uso dei servizi di una persona sospettata di essere una fonte iniziale di informazioni e un promemoria a essere una vittima di tratta. Il personale di un’organiz- questo riguardo. zazione e i soggetti collegati devono adottare standard esemplari di comportamento personale per assicurare Monitoraggio e adeguamento delle misure di contribuire a combattere la tratta di esseri umani, e Il monitoraggio regolare dei meccanismi e delle misure an- non a peggiorare il problema. Poiché la tratta di esseri ti-tratta adottati dalla dirigenza di un’organizzazione è ne- umani prospera grazie alla domanda, inclusa la doman- cessario per garantire l’identificazione tempestiva di pos- da di servizi sessuali o di manodopera a basso costo/ sibili lacune o mancanze di funzionalità e per introdurre i non retribuita, dovrebbe essere proibito per il persona- necessari cambiamenti. Gli stakeholder anti-tratta esperti, le di un’organizzazione e i soggetti collegati pagare o come le ONG specializzate che operano nella stessa area, richiedere prestazioni sessuali, lavoro o altri servizi in potrebbero essere utili nel condurre tali monitoraggi e nel cambio di un favore, indipendentemente dallo stato discutere possibili miglioramenti. legale della prostituzione secondo il quadro normativo nazionale. Inoltre, data la particolare vulnerabilità dei bambini alla tratta di esseri umani, il personale di un’or- ganizzazione e soggetti collegati non devono mai avere rapporti sessuali con chiunque abbia meno di 18 anni.
R Garantire la presa di responsabilità del personale di un’organizzazione e dei soggetti collegati verso le auto- rità competenti per qualsiasi attività illegale che inciti la tratta di esseri umani o per comportamenti in contrasto con gli standard sopra menzionati.
R Fornire meccanismi e procedure sicuri e accessibili per segnalare la tratta di esseri umani e gli abusi correlati al fine di incoraggiare le vittime a farsi avanti.
La pubblicazione è prodotta nell’ambito del progetto “Prevenire e rispondere alla tratta di esseri umani nel contesto della crisi umanitaria legata alla guerra in Ucraina” implementato con il supporto finanziario dei governi di Francia, Germania, Ungheria, Giappone, Liechtenstein, Polonia, Spagna, Svizzera, Regno Unito e Stati Uniti.
pagina 2
Organisasjonen for sikkerhet Kontoret til OSSEs spesialrepresentant og og samarbeid i Europa koordinator for bekjempelse av menneskehandel
Bekjempelse av menneskehandel knyttet til den humanitære krisen som følge av krigen mot Ukraina Etiske retningslinjer for førstelinjepersonell
Som i enhver større krise eller humanitær nødsituasjon krever krigen mot Ukraina og den påfølgende massive fordrivelsen mobilisering av myndigheter, sivilsamfunn, næringsliv og andre organisasjoner og enkeltpersoner i innsatsen for å støtte og hjelpe sårbare mennesker. Selv om de drives av gode intensjoner, kan noen, særlig nye, sivilsamfunnsorganisasjoner, frivillige og andre støttespillere mangle kunnskap og erfaring om konteksten, blant annet når det gjelder risikoen for menneskehandel. Dette notatet foreslår noen viktige tiltak som førstelinjeaktører kan iverksette for å sikre at deres ansatte er bevisstgjort om risikoen for menneskehandel og ikke utilsiktet bidrar til å til å sette de som skal motta hjelp, eller egne kolleger, i fare.
Risikoforståelse Etablering av kontakt og samarbeid med aktører For å kunne planlegge og forberede responsen, er det av- som bekjemper menneskehandel gjørende at ledelsen og de ansatte i en organisasjon har Å gi humanitær støtte er en utfordrende oppgave som kre- kunnskap om menneskehandel, hvordan det kommer til ver betydelige ressurser, ettersom problemene som men- uttrykk i deres virksomhetsområde, den nasjonale/lokale nesker på flukt fra kriser og konflikter står overfor, varierer responsen mot menneskehandel og de respektive aktø- fra nødhjelp til langsiktig integrering. Selv om førstelinje- rene, inkludert en nasjonal koordinator mot menneske- personell er i stand til å se og gjenkjenne antatte situasjo- handel, en rapportør eller tilsvarende mekanismer, samt ner eller ofre for menneskehandel, kan de ikke forventes spesialiserte politienheter, sivilsamfunnsorganisasjoner og å gi omfattende hjelp til disse personene eller reagere på hjelpelinjer. mistenkelige situasjoner alene. Gitt kompleksiteten i men- neskehandel og dens innvirkning på ofrenes psykiske og fysiske helse, er det avgjørende at førstelinjetjenesten Det er avgjørende at ledelsen og kommer i kontakt og etablerer samarbeid med andre ak- de ansatte i en organisasjon er klar tører, som politimyndigheter, lovpålagte/offentlige sosiale over problemet med menneskehan- tjenester og spesialiserte frivillige organisasjoner som ar- beider mot menneskehandel. Ledelsen i en organisasjon del, hvordan det kommer til uttrykk bør forsøke å sette seg inn i rollene og ansvarsområdene i deres virksomhetsområde, samt til de ulike instansene og tjenesteleverandørene, og gjøre den nasjonale/lokale responsen mot sitt beste for å opprettholde åpne kommunikasjonskanaler menneskehandel og de respektive og alltid sørge for fortrolighet og vern av personopplysnin- aktørene. ger i alle utvekslinger.
Side 1 Utvikling av retningslinjer og prosedyrer Bevisstgjøring og opplæring av ansatte Selv om humanitære aktører kanskje ikke møter ofre for Obligatorisk opplæring i anti-menneskehandel er avgjø- menneskehandel eller observerer en situasjon på daglig rende for å sikre at de ansatte i en organisasjon og til- basis, er det viktig å unngå ad hoc-handlinger som kan knyttede personer, for eksempel frivillige, har en forståelse være skadelige for et antatt offer, andre som mottar bi- av hva som utgjør menneskehandel og hvordan det gir stand eller de ansatte, eller som kan usette det målrettede seg uttrykk i dag – inkludert i krise- og konfliktsituasjo- arbeidet til anti-menneskehandelsaktører for risiko. For å ner – samt at de gjør seg kjent med lovgivning, aktører unngå en slik ugunstig utvikling anbefales det på det ster- og mekanismer mot menneskehandel i landet der orga- keste at en organisasjon så tidlig som mulig utarbeider en nisasjonen har sin virksomhet. Slik opplæring er tilgjen- policy om menneskehandel, samt standard operasjons- gelig både på nett og andre steder, ofte gjennomført prosedyrer (SOP-er) som skal følges av de ansatte i ulike gratis av internasjonale organisasjoner eller spesialiserte situasjoner. Slike policyer og SOP-dokumenter bør dekke frivillige organisasjoner som jobber mot menneskehan- følgende spørsmål og og mulige scenarier: del. Mer detaljert informasjon om opplæring i bekjempel- se av menneskehandel i forbindelse med den humani- R Nulltoleranse for menneskehandel i alle organisasjo- tære krisen knyttet til krigen mot Ukraina, finner du her: nens aktiviteter og handlinger utført av ansatte og til- https://www.osce.org/cthb/562572. Som migrasjon og knyttede personer; humanitære kriser alltid viser, er førstelinjetjenesten det første kontakt- og informasjonspunktet for mennesker R Skissere etiske retningslinjer for organisasjonens an- som trenger hjelp, og de bør derfor være kjent med tegn satte og andre tilknyttede personer, fremheve behovet og indikatorer på menneskehandel og hvordan de skal for overholdelse av menneskerettighetsstandarder og håndtere antatte tilfeller på en kjønnssensitiv, alderstilpas- eksplisitt forby kontakt med enhver person som med set og traumebevisst måte. Publikasjonen «Identifisering rimelighet kan mistenkes for å være involvert i mennes- av menneskehandel knyttet til den humanitære krisen som kehandel, samt bruk av tjenester fra en person som er følge av krigen mot Ukraina: Brief for førstelinjepersonell» antatt å være offer for menneskehandel. De ansatte i (https://www.osce.org/cthb/561466) kan således være en organisasjonen og tilknyttede personer skal ha en ek- nyttig innledende informasjonskilde og påminnelse. semplarisk personlig atferd for å sikre at de bidrar til å bekjempe menneskehandel og ikke forverrer proble- Overvåking og justering met. Ettersom menneskehandel kommer av etterspør- Ledelsen i en organisasjon må jevnlig følge med på de sel, inkludert etterspørsel etter seksuelle tjenester eller vedtatte mekanismene og tiltakene mot menneskehandel billig/ulønnet arbeidskraft, bør det være forbudt for an- for å sikre at eventuelle hull eller manglende funksjonalitet satte i en organisasjon og tilknyttede personer å betale identifiseres, og for å kunne innføre nødvendige justerin- for sex eller be om sex, arbeidskraft eller andre ytelser ger. Erfarne aktører i kampen mot menneskehandel, for i bytte mot en tjeneste, uavhengig av prostitusjons ju- eksempel spesialiserte frivillige organisasjoner som arbei- ridiske status i henhold til lokal lovgivning. Med tanke der på samme område, kan være til hjelp når det gjelder på at barn er spesielt sårbare for menneskehandel, må å gjennomføre slik overvåking og diskutere mulige forbe- ansatte i en organisasjon og tilknyttede personer aldri dringer. ha seksuelle møter med noen under 18 år.
R Sikre at de ansatte i en organisasjon og tilknyttede per- soner holdes ansvarlig overfor de rette myndighetene for ulovlige aktiviteter som oppfordrer til menneskehan- del eller for å ha opptrådt i strid med de ovennevnte standardene.
R Tilby trygge og tilgjengelige mekanismer og prosedyrer for å anmelde menneskehandel og relaterte overgrep for å oppfordre ofrene til å stå frem.
Publikasjonen er utviklet innenfor rammen av det ekstrabusjettære prosjektet “Forebygging og bekjempelse av menneskehandel i den humanitære krisen knyttet til krigen i Ukraina”, som gjennomføres med økonomisk støtte fra regjeringene i Frankrike, Tyskland, Ungarn, Japan, Liechtenstein, Polen, Spania, Sveits, Storbritannia, Tyskland og USA.
Side 2
Organizacja Bezpieczeństwa i Biuro Specjalnego Przedstawiciela i Koordynatora ds. Współpracy w Europie Zwalczania Handlu Ludźmi
Przeciwdziałanie handlowi ludźmi w związku z kryzysem humanitarnym wywołanym wojną z Ukrainą Kodeks postępowania dla osób pierwszego kontaktu
Podobnie jak każdy poważny kryzys lub klęska humanitarna, wojna w Ukrainie i będące jej skutkiem masowe wysiedlenia wymagają mobilizacji rządów, społeczeństwa obywatelskiego, firm oraz innych organizacji, a także osób fizycznych w celu świadczenia wsparcia i pomocy osobom narażonym na zagrożenia. Chociaż kierują nimi dobre intencje, niektórym – zwłaszcza nowym – organizacjom społeczeństwa obywatelskiego, wolontariuszom oraz innym osobom udzielającym pomocy może brakować stosownej wiedzy i doświadczenia, w tym w kontekście zagrożeń związanych z handlem ludźmi. W niniejszym dokumencie wskazano kilka kluczowych działań, które powinny podjąć organizacje pierwszego kontaktu, aby ich pracownicy byli wyczuleni na zagrożenia związane z handlem ludźmi i nie narażali w niezamierzony sposób beneficjentów pomocy lub swoich współpracowników.
Świadomość ryzyka Nawiązywanie kontaktów i współpracy z Aby móc właściwie zaplanować i przygotować reakcję, podmiotami przeciwdziałającymi handlowi ludźmi kierownictwo organizacji oraz jej pracownicy muszą mieć Zapewnienie wsparcia humanitarnego jest zadaniem trud- świadomość zjawiska handlu ludźmi i jego przejawów w nym i wymagającym znacznych zasobów, gdyż problemy, obszarze swojej działalności, a także wiedzę na temat z jakimi borykają się ludzie uciekający przed kryzysami krajowych i lokalnych działań w zakresie przeciwdziała- oraz konfliktami, są różne – od sytuacji nagłych po dłu- nia handlowi ludźmi oraz podmiotów je podejmujących, goterminową integrację. Osoby pierwszego kontaktu są w tym krajowego koordynatora ds. przeciwdziałania han- w stanie dostrzec i rozpoznać domniemane sytuacje han- dlowi ludźmi, sprawozdawcy lub równoważnych instytucji, dlu ludźmi lub ich ofiary, lecz nie można oczekiwać, że wyspecjalizowanych jednostek policji, a także stosownych samodzielnie zapewnią kompleksową opiekę takim oso- organizacji społeczeństwa obywatelskiego i infolinii. bom lub zareagują na podejrzane sytuacje. Ze względu na złożoność procederu handlu ludźmi oraz jego wpływ na dobrostan psychiczny i fizyczny ofiar, kluczowe jest, aby Kierownictwo organizacji oraz jej osoby pierwszego kontaktu nawiązały relacje i współpracę pracownicy muszą mieć świadomość z innymi podmiotami, takimi jak organy ścigania, publicz- zjawiska handlu ludźmi i jego przeja- ne służby socjalne oraz wyspecjalizowane organizacje pozarządowe przeciwdziałające handlowi ludźmi. Kierow- wów w obszarze swojej działalności, nictwo organizacji powinno starać się uzyskać informacje a także wiedzę na temat krajowych o rolach i obowiązkach różnych agencji oraz usługodaw- i lokalnych działań w zakresie prze- ców, a także ustanowić stałe kanały komunikacji, zapew- ciwdziałania handlowi ludźmi oraz niając przy tym poufność i ochronę danych osobowych podmiotów je podejmujących. we wszelkich interakcjach.
strona 1 Opracowanie polityki i procedur Podnoszenie świadomości i szkolenie pracowników Chociaż pracownicy organizacji humanitarnych mogą nie Obowiązkowe szkolenie w zakresie przeciwdziałania han- stykać się z domniemanymi ofiarami handlu ludźmi lub nie dlowi ludźmi ma kluczowe znaczenie dla zapewnienia, aby być świadkami takich sytuacji na co dzień, ważne jest, aby pracownicy organizacji i osoby z nią związane, np. wo- unikać działań doraźnych, które mogą okazać się szko- lontariusze, rozumieli, czym jest handel ludźmi i jak się on dliwe dla domniemanej ofiary, innych beneficjentów lub przejawia obecnie, w tym w sytuacjach kryzysowych oraz pracowników bądź mogą zagrozić ukierunkowanym wy- konfliktowych, a także dla zapoznania ich z przepisami do- siłkom wyspecjalizowanych podmiotów przeciwdziałają- tyczącymi przeciwdziałania handlowi ludźmi, podmiotami cych handlowi ludźmi. Aby uniknąć takiego niekorzystne- działającymi w tym zakresie i mechanizmami istniejącymi go scenariusza, zdecydowanie zaleca się, aby organizacja w kraju, w którym organizacja prowadzi działalność. Takie na jak najwcześniejszym etapie opracowała politykę doty- szkolenia, zarówno internetowe, jak i prowadzone twarzą czącą handlu ludźmi i standardowe procedury operacyj- w twarz, są często oferowane bezpłatnie przez organizacje ne, które mają być przestrzegane przez jej pracowników międzynarodowe lub pozarządowe wyspecjalizowane w w odpowiednich sytuacjach. Taka polityka i procedury po- zakresie przeciwdziałania handlowi ludźmi. Więcej szcze- winny obejmować następujące zagadnienia oraz możliwe gółowych informacji na temat szkoleń dotyczących prze- scenariusze: ciwdziałania handlowi ludźmi dostępnych w kontekście kryzysu humanitarnego związanego z napaścią na Ukrainę R Stwierdzenie o zerowej tolerancji dla handlu ludźmi w można znaleźć tutaj: https://www.osce.org/cthb/562572. całej działalności organizacji oraz działaniach jej pra- Ponadto, jak zawsze pokazują kryzysy migracyjne i huma- cowników i osób z nią związanych. nitarne, osoby pierwszego kontaktu są podstawowym źró- dłem informacji dla osób potrzebujących pomocy, a zatem R Nakreślenie kodeksu postępowania dla pracowników powinny one znać wskaźniki i oznaki handlu ludźmi oraz organizacji i osób z nią związanych, w którym należy sposoby radzenia sobie z domniemanymi przypadkami podkreślić potrzebę przestrzegania standardów praw tego procederu w sposób uwzględniający płeć i wiek ofiar człowieka i wyraźnie zakazać nawiązywania relacji z oraz ich traumatyczne doświadczenia. Przydatnym pierw- osobami zasadnie podejrzewanymi o udział w handlu szym źródłem informacji, jak też sposobem odświeżenia ludźmi, jak też korzystania z usług domniemanych ofiar posiadanej wiedzy może być publikacja „Rozpoznawanie tego procederu. Pracownicy organizacji i osoby z nią handlu ludźmi związanego z kryzysem humanitarnym wy- związane muszą dawać wzór swoim zachowaniem, aby wołanym napaścią na Ukrainę: informacje dla osób pierw- przyczyniać się do zwalczania tego problemu, nie zaś szego kontaktu” (https://www.osce.org/cthb/561466). go pogłębiać. Handel ludźmi rozwija się w odpowiedzi na popyt, w tym na usługi seksualne lub tanią bądź nie- Monitorowanie i korekta działań opłacaną siłę roboczą, więc pracownikom organizacji i Niezbędne jest regularne monitorowanie przyjętych me- osobom z nią związanym należy zakazać płacenia za chanizmów i środków przeciwdziałania handlowi ludźmi seks lub żądania seksu, pracy bądź innych usług w za- przez kierownictwo organizacji w celu zapewnienia ter- mian za wyświadczoną przysługę, niezależnie od lokal- minowego rozpoznania ewentualnych luk bądź niefunk- nego statusu prawnego prostytucji. Ponadto ze wzglę- cjonalnych elementów oraz wprowadzenia niezbędnych du na szczególny stopień narażenia dzieci na handel korekt. Pomocne w prowadzeniu takiego monitorowania ludźmi, pracownicy organizacji i osoby z nią związane i omawianiu możliwych udoskonaleń mogą być doświad- w żadnym przypadku nie mogą utrzymywać kontaktów czone podmioty zajmujące się przeciwdziałaniem handlo- seksualnych z osobami poniżej 18. roku życia. wi ludźmi, np. wyspecjalizowane organizacje pozarządo- we działające w tym obszarze. R Zapewnienie odpowiedzialności pracowników organi- zacji i osób z nią związanych przed odpowiednimi orga- nami za wszelkie nielegalne działania podżegające do handlu ludźmi lub zachowania niezgodne z powyższymi standardami.
R Zapewnienie bezpiecznych i łatwo dostępnych mecha- nizmów oraz procedur zgłaszania handlu ludźmi, a tak- że towarzyszących mu nadużyć, aby zachęcić ofiary do zgłaszania się.
Niniejszą publikację opracowano w ramach pozabudżetowego projektu „Zapobieganie handlowi ludźmi i reagowanie na ten proceder w obliczu kry- zysu humanitarnego związanego z wojną w Ukrainie” realizowanego przy wsparciu finansowym rządów Finlandii, Francji, Niemiec, Węgier, Japonii, Liechtensteinu, Polski, Hiszpanii, Szwajcarii, Zjednoczonego Królestwa i USA.
strona 2
Organização para a Segurança Gabinete do Representante Especial e Coordenador e Cooperação na Europa para o Combate ao Tráfico de Seres Humanos
Abordagem ao tráfico de seres humanos relacionado com a crise humanitária decorrente da guerra contra a Ucrânia Código de conduta para os operacionais de primeira linha
Como em qualquer crise grave ou emergência humanitária, a guerra contra a Ucrânia e as subsequentes deslocações em massa exigem a mobilização dos governos, da sociedade civil, das empresas e outras organizações e indivíduos, num esforço para apoiar e ajudar as pessoas vulneráveis. Embora movidas por boas intenções, algumas organizações da sociedade civil, particularmente as mais recentes, voluntários e ou- tros colaboradores podem não ter conhecimentos e experiência neste contexto, incluindo no que se refere aos riscos do tráfico de seres hu- manos (TSH). Este resumo sugere algumas medidas fundamentais a ser tomadas pelos operacionais de primeira linha para garantir que estejam sensibilizados para os riscos do TSH e não contribuam involuntariamen- te para pôr em perigo os beneficiários ou os seus colegas.
Compreender os riscos Estabelecer contactos e colaboração com Para poder planear e preparar a resposta, é fundamen- as partes interessadas no combate ao tráfico tal que a direção de uma organização, bem como o seu de seres humanos pessoal, estejam conscientes da questão do tráfico de Prestar apoio humanitário é uma tarefa difícil que exige seres humanos, das suas manifestações na área em que recursos substanciais, uma vez que os problemas que operam e da resposta nacional/local contra o tráfico de enfrentam as pessoas que fogem de crises e conflitos vão seres humanos e respetivos intervenientes, incluindo um da emergência à integração a longo prazo. Embora os coordenador ou relator nacional de combate ao tráfico, ou operacionais de primeira linha estejam numa posição que mecanismos equivalentes, unidades policiais especializa- lhes permite ver e reconhecer presumíveis situações de das, bem como organizações da sociedade civil e linhas TSH ou vítimas de TSH, não se pode esperar que pres- de emergência específicas. tem cuidados completos a essas pessoas ou que res- pondam a situações suspeitas de forma isolada. Dada a complexidade do crime de tráfico de seres humanos e o seu impacto no bem-estar mental e físico das vítimas, é É fundamental que a direção de uma fundamental que os operacionais de primeira linha entrem organização, bem como o seu pes- em contacto e colaborem com outros atores, como as soal estejam conscientes da ques- autoridades policiais, os prestadores de serviços sociais públicos/estatais e ONG especializadas no combate ao tão do tráfico de seres humanos, tráfico. A direção de uma organização deve procurar infor- das suas manifestações na área em mar-se sobre as funções e responsabilidades dos diferen- que operam e da resposta nacional/ tes organismos e prestadores de serviços e esforçar-se local contra o tráfico de seres hu- por manter canais de comunicação abertos, assegurando manos e respetivos intervenientes. sempre, em qualquer interação, a confidencialidade e a proteção dos dados pessoais.
página 1 Desenvolvimento de políticas e procedimentos Sensibilização e formação do pessoal Embora os agentes humanitários possam não encontrar É fundamental uma formação obrigatória em matéria de presumíveis vítimas de tráfico ou observar uma tal situa- combate ao tráfico de seres humanos para garantir que ção numa base diária, é importante evitar acções ad-hoc o pessoal de uma organização e as pessoas associadas, que possam ser prejudiciais a uma presumível vítima, a por exemplo, voluntários, compreendam o que é o tráfico outros beneficiários ou ao pessoal, ou que possam pôr em de seres humanos e a forma como se manifesta atual- causa o trabalho direcionado dos agentes especializados mente, incluindo em contextos de crise e conflito, bem na luta contra o tráfico. Para evitar tais desenvolvimentos como para se familiarizarem com a legislação antitráfico, desfavoráveis, aconselha-se vivamente que a organiza- as partes interessadas e os mecanismos existentes no ção elabore, o mais cedo possível, uma política sobre o país onde operam. Estas acções de formação estão dis- tráfico de seres humanos e procedimentos operacionais poníveis tanto online como offline, sendo com frequência padrão (POP) a seguir pelo seu pessoal nas respectivas realizadas gratuitamente por organizações internacionais situações. Essa política e os POP devem abranger as se- ou ONG especializadas no combate ao tráfico. Informa- guintes questões e possíveis cenários: ções mais detalhadas sobre as acções de formação con- tra o tráfico, disponíveis no contexto da crise humanitária R Declarar tolerância zero ao tráfico de seres humanos relacionada com a guerra contra a Ucrânia, podem ser em todas as operações de uma organização e acções encontradas aqui: https://www.osce.org/cthb/562572. do seu pessoal e pessoas associadas; Além disso, como as crises migratórias e humanitárias R Definir o código de conduta do pessoal de uma orga- sempre demonstram, os operacionais de primeira li- nização e das pessoas associadas, salientando a ne- nha são o primeiro ponto de contacto e de informação cessidade de conformidade com as normas em ma- para as pessoas que necessitam de assistência. Devem, téria de direitos humanos e proibindo explicitamente a por conseguinte, estar familiarizados com os sinais e ligação com qualquer pessoa sobre a qual possa recair os indicadores de TSH e com a forma de lidar com ca- suspeita razoável de que esteja envolvida no tráfico de sos presumíveis, de forma sensível ao género, adequa- seres humanos, bem como a utilização de serviços de da à idade e informada sobre o trauma. A publicação uma pessoa suspeita de ser vítima de tráfico. O pes- “Identificação do tráfico de seres humanos relacionado soal de uma organização e as pessoas associadas com a crise humanitária decorrente da guerra contra a devem adotar padrões exemplares de comportamento Ucrânia: resumo para os operacionais de primeira linha pessoal para assegurar que contribuem para o com- (https://www.osce.org/cthb/561466) poderá ser uma pri- bate ao tráfico de seres humanos, e não para agravar meira fonte de informação útil, bem como um lembrete a o problema. Uma vez que o tráfico de seres humanos este respeito. se baseia na procura, incluindo a procura de serviços sexuais ou de mão de obra barata/não remunerada, Monitorização e ajustamento deve ser proibido que o pessoal de uma organização É necessário um acompanhamento regular dos mecanis- e as pessoas associadas paguem por sexo ou solici- mos e medidas antitráfico adoptadas pela direção de uma tem sexo, trabalho ou outros serviços em troca de um organização para garantir a identificação atempada de favor, independentemente do estatuto legal da prosti- eventuais lacunas ou a falta de funcionalidade, e introdu- tuição ao abrigo da legislação local. Além disso, dada zir os ajustamentos necessários. Os atores na luta contra a particular vulnerabilidade das crianças ao tráfico de o tráfico com vasta experiência na matéria, por exemplo, seres humanos, o pessoal de uma organização e as ONG especializadas que trabalham na mesma área de pessoas associadas não devem nunca ter encontros operações, podem ser úteis para efetuar esse controlo e sexuais com menores de 18 anos. discutir possíveis melhorias.
R Assegurar a responsabilização do pessoal de uma or- ganização e pessoas associadas perante as autorida- des competentes por quaisquer actividades ilegais que incitem ao tráfico de seres humanos ou por comporta- mentos que violem as normas acima referidas.
R Disponibilizar mecanismos e procedimentos seguros e acessíveis para denunciar o tráfico de seres humanos e abusos relacionados, a fim de encorajar as vítimas a manifestar-se.
Esta publicação é desenvolvida no âmbito de um projeto extraorçamental “Prevenir e responder ao tráfico de seres humanos no contexto da crise humanitária relacionada com a guerra na Ucrânia”, implementado com o apoio financeiro dos governos de França, Alemanha, Hungria, Japão, Liechtenstein, Polónia, Espanha, Suíça, Reino Unido e EUA.
página 2
Biroul Reprezentantului Special și Coordonatorului pentru combaterea traficului de ființe umane
Gestionarea traficului de ființe umane în contextul crizei umanitare rezultate din războiul împotriva Ucrainei Cod de conduită pentru intervențiile de primă linie
Ca în orice criză majoră sau urgență umanitară, războiul împotriva Ucrainei și strămutările masive care au urmat fac necesară o mobilizare a guvernelor, a societății civile, a întreprinderilor și a altor organizații și persoane cu scopul de a sprijini și asista persoanele vulnerabile. Unele organizații ale societății civile, în special cele noi, anumiți voluntari și actori umanitari ar putea fi însă lipsiți de cunoștințe și experiență în ciuda intențiilor bune de care dau dovadă – inclusiv în ceea ce privește riscurile traficului de ființe umane. Această scurtă fișă informativă cuprinde câteva acțiuni cheie care trebuie întreprinse de către organizațiile de primă linie pentru a se asigura că personalul de intervenție este conștient de riscurile traficului de ființe umane și nu contribuie în mod involuntar la punerea în pericol a beneficiarilor sau a colegilor.
Înțelegerea riscurilor Stabilirea contactelor și colaborarea cu părțile Pentru a putea planifica și pregăti o intervenție, este esen- interesate în combaterea traficului de ființe umane țial ca atât conducerea unei organizații, cât și personalul Acordarea de sprijin umanitar este o sarcină dificilă, care acesteia să fie conștiente de problema traficului de per- necesită resurse substanțiale, deoarece problemele cu soane, de formele sale în domeniul lor de activitate și să care se confruntă persoanele care fug din calea crizelor și cunoască abordarea pe plan național/local împotriva tra- a conflictelor variază de la situații de urgență la integrarea ficului de persoane și de asemenea părțile interesate în pe termen lung. Cu toate că personalul de intervenție de acest proces, inclusiv un coordonator național anti-trafic, primă linie este în măsură să vadă și să recunoască pre- un raportor sau un mecanism echivalent, unități de poliție supusele situații sau victime ale traficului de ființe umane, specializate, precum și organizații ale societății civile și linii nu i se poate cere să ofere asistență cuprinzătoare pentru telefonice de urgență. astfel de persoane sau să răspundă la situațiile suspecte în mod izolat. Având în vedere complexitatea infracțiunii de trafic de ființe umane și impactul acesteia asupra bunăs- tării mentale și fizice a victimelor, este esențial ca cei care Este esențial ca atât conducerea răspund în primă linie să intre în contact și să stabilească unei organizații, cât și personalul o colaborare cu alți actori, cum ar fi autoritățile de apli- acesteia să fie conștiente de proble- care a legii, furnizorii de servicii sociale legale/publice și ma traficului de persoane, de forme- ONG-urile specializate în combaterea traficului de persoa- ne. Conducerea unei organizații trebuie să încerce să se le sale în domeniul lor de activitate informeze cu privire la rolurile și responsabilitățile agențiilor și să cunoască abordarea pe plan și furnizorilor de servicii și să se străduiască să mențină național/local împotriva traficului deschise canalele de comunicare, asigurând întotdeauna de persoane și de asemenea părțile confidențialitatea și protecția datelor cu caracter personal interesate în acest proces. în orice interacțiune.
pagina 1 Elaborarea politicilor și procedurilor Sensibilizarea și instruirea personalului Deși este posibil ca actorii umanitari să nu întâlnească O formare obligatorie cu privire la traficul de ființe uma- victime prezumtive ale traficului de persoane sau să nu ne este esențială astfel încât personalul unei organizații observe o asfel de situație în fiecare zi, este important să și persoanele afiliate, de exemplu voluntarii, să înțeleagă se evite acțiunile ad-hoc care ar putea fi dăunătoare pen- ce înseamnă traficul de persoane și cum se manifestă în tru o presupusă victimă, pentru alți beneficiari sau pentru prezent, inclusiv în situații de criză și conflict, precum și personal sau care ar putea periclita activitatea specifică a să se familiarizeze cu legislația anti-trafic, părțile intere- părților interesate specializate în combaterea traficului de sate și mecanismele existente în țara de operare. Astfel persoane. Pentru a evita astfel de situații nefavorabile, se de cursuri de formare sunt disponibile atât online, cât și recomandă insistent ca organizațiile să elaboreze cât mai la fața locului, adesea oferite gratuit de organizații inter- curând posibil o politică privind traficul uman și proceduri naționale sau ONG-uri specializate în combaterea tra- standard de operare (PSO) care să fie respectate de per- ficului de persoane. Informații mai detaliate despre cur- sonalul său în situațiile respective. Astfel de politici și PSO surile anti-trafic disponibile în contextul crizei umanitare trebuie să includă următoarele aspecte și scenarii posibile: declanșate de războiul împotriva Ucrainei pot fi găsite aici: https://www.osce.org/cthb/562572. În plus, în contextul R Declararea toleranței zero față de traficul de persoane în crizelor umanitare și de migrație, intervențiile de primă linie toate activitățile unei organizații și acțiunile personalului sunt întotdeauna primul contact și prima sursă de infor- său și ale persoanelor afiliate; mare pentru persoanele care necesită asistență și, prin urmare, personalul responsabil trebuie să fie familiarizat R Prezentarea codului de conduită pentru personalul unei cu informațiile privind semnalele și indiciile pentru traficul organizații și persoanele afiliate, subliniind necesitatea de ființe umane și cu privire la modul de abordare în ast- respectării standardelor privind drepturile omului și in- fel de cazuri, ținând cont de sexul și vârsta victimei și de terzicând în mod explicit legătura cu orice persoană traumele suferite. Publicația „Detectarea traficului de ființe împotriva căreia există o suspiciune rezonabilă de trafic umane în contextul crizei umanitare rezultate din războiul de ființe umane, precum și utilizarea serviciilor unei per- împotriva Ucrainei: Informații pentru intervențiile de primă soane suspectate de a fi victimă a traficului. Personalul linie” (https://www.osce.org/cthb/561466) poate fi o sursă unei organizații și persoanele afiliate trebuie să adopte inițială utilă de informații, precum și un memento în acest standarde exemplare de comportament personal pen- sens. tru a se asigura că contribuie la combaterea traficului de ființe umane și că nu exacerbează problema. Deoarece Monitorizare și adaptare traficul de ființe umane este stimulat de cerere, inclusiv Este necesară monitorizarea periodică a mecanismelor și cererea de servicii sexuale sau de muncă ieftină/neplă- măsurilor de combatere a traficului de persoane adopta- tită, trebuie să fie interzis personalului unei organizații și te de către conducerea unei organizații pentru a asigura persoanelor afiliate să plătească pentru servicii sexuale identificarea în timp util a posibilelor lacune sau a lipsei sau să solicite astfel de servicii, muncă sau alte servicii de funcționalitate și pentru a efectua ajustările necesare. în schimbul unor favoruri, indiferent de statutul juridic al Specialiștii cu experiență în combaterea traficului de per- prostituției în conformitate cu legislația locală. În plus, soane, de exemplu ONG-urile specializate care lucrează în având în vedere vulnerabilitatea deosebită a copiilor la același domeniu de activitate, pot oferi ajutor în efectuarea traficul de persoane, este interzis ca personalul unei or- unei astfel de monitorizări și discutarea posibilelor ajustări. ganizații și persoanele afiliate să aibă relații sexuale cu persoane sub 18 ani.
R Răspunderea personalului unei organizații și a persoa- nelor afiliate față de autoritățile competente pentru orice activități ilegale care incită la trafic de ființe umane sau pentru orice comportament care contravine standarde- lor menționate mai sus.
R Asigurarea de mecanisme și proceduri sigure și accesi- bile pentru a denunța traficul de ființe umane și abuzurile conexe cu scopul de a încuraja victimele să vorbească.
Această publicație a fost elaborată în cadrul proiectului extrabugetar „Prevenirea și gestionarea traficului de ființe umane în contextul crizei umanitare rezultate din războiul din Ucraina”, implementat cu sprijinul financiar al guvernelor Elveției, Finlandei, Franței, Germaniei, Japoniei, Liechtenstein, Poloniei, Regatului Unit, Spaniei, SUA și Ungariei.
pagina 2
Бюро Специального представителя и координатора по борьбе с торговлей людьми
Реагирование на торговлю людьми в условиях гуманитарного кризиса, вызванного войной против Украины Кодекс поведения субъектов первичного реагирования
Как и любой масштабный кризис или гуманитарная чрезвычайная ситуация, война против Украины и последующее массовое перемещение населения требуют мобилизации усилий государств, гражданского общества, бизнеса и других структур и физических лиц для оказания помощи и поддержки пред- ставителям уязвимых групп населения. Несмотря на то, что отдельные, в осо- бенности новые, организации гражданского общества, волонтеры и прочие лица, предоставляющие поддержку, руководствуются добрыми намерения- ми, у них может быть недостаточно знаний и опыта работы в данном контек- сте, в том числе с рисками, связанными с торговлей людьми (ТЛ). В данном кратком обзоре приведено несколько ключевых шагов, которые следует предпринять субъектам первичного реагирования, чтобы гарантировать, что их сотрудники осознают риски ТЛ и не будут непреднамеренно подвергать опасности своих бенефициаров или коллег.
Понимание рисков Налаживание контактов и сотрудничество с Для того, чтобы иметь возможность планировать и субъектами противодействия торговле людьми готовить меры по противодействию ТЛ, крайне важ- Оказание гуманитарной помощи – сложная задача, но, чтобы руководство организации и ее сотрудники требующая значительных ресурсов, поскольку про- были осведомлены о проблеме торговли людьми, ее блемы, с которыми сталкиваются люди, спасающиеся проявлениях в своей сфере деятельности и мерах по от кризисов и конфликтов, варьируются от чрезвы- борьбе с торговлей людьми, предпринимаемых на на- чайных ситуаций до долгосрочной интеграции. Хотя циональном/местном уровне, а также о соответствую- субъекты первичного реагирования по роду своей щих субъектах, включая Национального координатора деятельности могут сталкиваться с предполагаемыми и докладчика по борьбе с торговлей людьми, или их ситуациями или жертвами ТЛ и выявлять их, нельзя эквиваленте, специализированных полицейских под- рассчитывать, что они смогут оказывать таким людям разделениях, профильных организациях гражданского комплексную помощь или в одиночку реагировать на общества и выделенных горячих линиях. подозрительные ситуации. Поскольку торговля людь- ми является сложным преступлением, которое ока- Крайне важно, чтобы руководство зывает значительное влияние на психическое и фи- организации, а также ее сотрудни- зическое благополучие жертв, субъектам первичного ки были осведомлены о проблеме реагирования крайне важно установить контакт и на- торговли людьми, ее проявлениях ладить сотрудничество с другими субъектами, такими как правоохранительные органы, государственные/ в сфере своей деятельности и ме- общественные поставщики социальных услуг и НПО, рах по борьбе с торговлей людьми, специализирующимися на борьбе с торговлей людь- предпринимаемых на националь- ми. Руководство организации должно поставить себе ном/местном уровне, а также о целью знать о функциях и обязанностях различных уч- соответствующих субъектах. реждений и поставщиков услуг и стремиться держать
стр. 1 каналы коммуникации открытыми, всегда обеспечи- R Внедрение безопасных и доступных механизмов и вая конфиденциальность и защиту личных данных во процедур для сообщения о торговле людьми и свя- время любого взаимодействия. занных с ней злоупотреблениях, что должно побу- ждать жертв заявить о себе. Разработка политики и процедур Хотя гуманитарные организации, возможно, не стал- Повышение осведомленности киваются с предполагаемыми жертвами или ситуаци- и подготовка персонала ями торговли людьми на ежедневной основе, их дей- Обязательная подготовка по вопросам противодей- ствия не должны быть бессистемными, поскольку это ствия торговле людьми имеет решающее значение для может нанести вред предполагаемой жертве, другим получения сотрудниками организации и связанными с бенефициарам или персоналу и поставить под угрозу ней лицами, например, волонтерами, представления целенаправленную работу субъектов, специализиру- о торговле людьми и ее современных проявлениях, ющихся на противодействии торговле людьми. Во из- в том числе в кризисных и конфликтных ситуациях, а бежание такого неблагоприятного развития событий также их ознакомления с законодательством по борь- организации настоятельно рекомендуется как можно бе с торговлей людьми и соответствующими субъек- раньше разработать политику и стандартные опера- тами и механизмами, функционирующими в стране ционные процедуры (СОП) по противодействию тор- осуществления деятельности. Такие тренинги доступ- говле людьми, которым должны следовать ее сотруд- ны как онлайн, так и офлайн, зачастую их бесплат- ники в соответствующих ситуациях. Такая политика и но проводят международные организации или НПО, документация СОП должны охватывать следующие специализирующиеся на борьбе с торговлей людьми. вопросы и возможные сценарии: Более подробную информацию о тренингах по борьбе с торговлей людьми в контексте гуманитарного кри- R Провозглашение нулевой терпимости к торговле зиса, связанного с войной против Украины, можно людьми во всех видах деятельности организации, найти по ссылке: https://www.osce.org/cthb/562572. действиях ее сотрудников и связанных с ней лиц; Кроме того, миграционные и гуманитарные кризисы всегда демонстрируют, что субъекты первичного ре- R Разработка кодекса поведения для сотрудников ор- агирования являются первой возможностью контак- ганизации и связанных с ней лиц, акцентирование та и получения информации для лиц, нуждающихся в необходимости соблюдения стандартов в области помощи, поэтому сотрудники таких субъектов должны прав человека и прямой запрет на связь с любым владеть информацией о признаках и индикаторах ТЛ, лицом, которое может быть обоснованно заподо- а также о том, как в работе с предположительными зрено в причастности к торговле людьми, а также случаями ТЛ обеспечить подход, который является запрет на использование услуг предполагаемой гендерно-чувствительным, соответствует возрасту и жертвы торговли людьми. Сотрудники организа- учитывает травмированность человека. Публикация ции и связанные с ней лица должны следовать об- «Выявление торговли людьми в условиях гуманитар- разцовым стандартам личного поведения, которые ного кризиса, вызванного войной против Украины: бы гарантировали, что они помогают бороться с краткая информация для субъектов первичного реа- торговлей людьми, а не усугубляют проблему. По- гирования» (https://www.osce.org/cthb/561466) может скольку торговля людьми порождается спросом, в стать полезным источником начальной информации, а том числе спросом на сексуальные услуги или де- также напоминанием о данной проблеме. шевую/неоплачиваемую рабочую силу, сотрудникам организации и связанным с ней лицам следует за- Мониторинг и корректировка претить платить за секс или просить оказывать им Для своевременного выявления возможных пробелов сексуальные, трудовые или другие услуги в обмен на или недостаточных функциональных возможностей помощь, независимо от правового статуса прости- и для внесения необходимых корректив руководство туции в местном законодательстве. Кроме того, учи- организации должно проводить регулярный монито- тывая особую уязвимость детей для торговли людь- ринг существующих механизмов и мер по борьбе с ми, сотрудники организации и связанные с ней лица торговлей людьми. К проведению такого мониторинга ни при каких обстоятельствах не должны вступать в и обсуждению возможной оптимизации можно при- сексуальные контакты с лицами младше 18 лет. влекать опытных субъектов борьбы с торговлей людь- ми, например НПО, специализирующиеся в данной R Неизбежность ответственности сотрудников орга- сфере деятельности. низации и связанных с ней лиц перед соответствую- щими органами за любую противоправную деятель- ность, провоцирующую торговлю людьми, либо за поведение, противоречащее указанным стандартам. Данная публикация подготовлена в рамках внебюджетного проекта «Предотвращение и пресечение торговли людьми в условиях гума- нитарного кризиса, связанного с войной в Украине», реализуемого при финансовой поддержке правительств Великобритании, Венгрии, Германии, Испании, Лихтенштейна, Польши, США, Финляндии, Франции, Швейцарии и Японии.
стр. 2
Kancelária osobitného zástupcu a koordinátorapre boj proti obchodovaniu s ľuďmi
Ako pristupovať k obchodovaniu s ľuďmi, ktoré súvisí s humanitárnou krízou a má pôvod vo vojne proti Ukrajine Etický kódex osôb prvého kontaktu
Ako pri každej veľkej kríze alebo humanitárnej núdzi, aj pri vojne proti Ukrajine a následnom masívnom presídľovaní, snaha podporiť a pomôcť zraniteľným ľuďom si vyžaduje mobilizáciu vlád, občianskej spoločnosti, podnikateľských a iných organizácií a jednotlivcov. Niektorým podporovateľom, najmä novým organizáciám občianskej spoločnosti, dobrovoľníkom a ďalším, hoci majú tie najlepšie úmysly, môžu chýbať znalosti a skúsenosti v tejto problematike, vrátane rizík, ktoré súvisia s obchodovaním s ľuďmi (OsĽ). Tento stručný prehľad navrhuje niektoré zásadné kroky, ktoré by mali osoby prvého kontaktu urobiť, aby ich zamestnanci boli vnímaví k rizikám OsĽ a neprispievali, hoc i neúmyselne, k ohrozeniu príjemcov pomoci alebo kolegov.
Pochopenie rizík Nadväzovanie kontaktov a spolupráce so Na to, aby bolo možné naplánovať a pripraviť odozvu, je zainteresovanými stranami v oblasti boja proti rozhodujúce, aby vedenie organizácie a aj jej zamestnanci obchodovaniu s ľuďmi poznali problematiku obchodovania s ľuďmi, ako sa preja- Poskytovanie humanitárnej podpory je náročná úloha, kto- vuje v oblasti ich pôsobenia a aby poznali príslušné orgá- rá si vyžaduje značné zdroje, vzhľadom na to, že problémy, ny zasahujúce v oblasti boja proti obchodovaniu s ľuďmi ktorým čelia ľudia utekajúci pred krízami a konfliktmi, sú na národnej aj miestnej úrovni a príslušné zainteresované rôzne – od núdzovej situácie až po dlhodobú integráciu. strany, vrátane národného koordinátora boja proti obcho- I keď osoby prvého kontaktu dokážu spozorovať a rozpo- dovaniu s ľuďmi, spravodajcu alebo ekvivalentné mecha- znať predpokladané situácie OsĽ či jeho obete, nemožno nizmy, špecializované policajné útvary ako aj špecializo- od nich očakávať, že poskytnú takýmto ľuďom komplexnú vané organizácie občianskej spoločnosti a linky pomoci. starostlivosť alebo budú reagovať na izolované podozrivé situácie. Vzhľadom na zložitosť trestného činu obchodo- vania s ľuďmi a jeho vplyv na duševnú a telesnú pohodu obetí je rozhodujúce, aby sa osoby prvého kontaktu spojili Je dôležité, aby vedenie organizácie s ostatnými aktérmi, akými sú orgány presadzovania prá- a jej zamestnanci poznali proble- va, poskytovatelia služieb vyplývajúcich zo zákona či ve- matiku obchodovania s ľuďmi, jeho rejných sociálnych služieb alebo mimovládne organizácie prejavy v oblasti ich pôsobenia špecializované na boj proti obchodovaniu s ľudmi a spolu- pracovali s nimi. Vedenie organizácie sa má usilovať získa- a orgány zabezpečujúcich zásahy vať informácie o úlohách a povinnostiach rôznych agentúr na vnútroštátnej či miestnej úrovni a poskytovateľov služieb a snažiť sa udržiavať otvorené boja proti obchodovaniu s ľuďmi komunikačné kanály, pričom pri akejkoľvek interakcii vždy a príslušné. zabezpečí dôvernosť a ochranu osobných údajov.
strana 1 Vypracovanie zásad a postupov Zvyšovanie povedomia a školenie zamestnancov Hoci sa humanitárni aktéri nemusia stretnúť s predpokla- Povinné školenie o obchodovaní s ľuďmi je rozhodujúce danou obeťou obchodovania s ľuďmi alebo vidieť takúto aby sa zaručilo, že zamestnanci organizácie a spolupra- situáciu každý deň, je dôležité vyhnúť sa ad hoc krokom, cujúce osoby, napr. dobrovoľníci, chápu, v čom spočíva ktoré by mohli poškodiť predpokladanú obeť, iných prí- obchodovanie s ľuďmi a ako sa prejavuje v súčasnosti, jemcov alebo zamestnancov, či ktoré by mohli ohroziť vrátane krízového a konfliktného prostredia, a sú oboz- adresnú prácu zainteresovaných strán špecializovaných námení s legislatívou zameranou na obchodovanie s ľuď- na boj proti obchodovaniu s ľuďmi. Aby sa predišlo ta- mi, poznajú zainteresované strany a platné mechanizmy kémuto nepriaznivému vývoju, dôrazne sa odporúča, aby v krajine pôsobenia. Takéto školenia sú dostupné online organizácie čo najskôr vypracovali svoju politiku pre oblasť aj offline a často ich bezplatne poskytujú medzinárodné obchodovania s ľuďmi a štandardné pracovné postupy alebo mimovládne organizácie špecializované na boj proti (ŠPP), ktoré sú zamestnanci v takýchto situáciách povinní obchodovaniu s ľuďmi. Podrobnejšie informácie o ško- dodržiavať. Takáto politika a dokumenty ŠPP by sa mali leniach v oblasti boja proti obchodovaniu s ľuďmi v kon- týkať nasledujúcich problémov a možných scenárov: texte humanitárnej krízy súvisiacej s vojnou proti Ukrajine nájdete na: https://www.osce.org/cthb/562572. Okrem R Vyhlásenie nulovej tolerancie obchodovania s ľuďmi vo toho, ako je vždy vidieť pri migračných a humanitárnych všetkých prevádzkach organizácie a činnostiach jej za- krízach, osoby nasadené v prvej línii sú prvým kontakt- mestnancov a spolupracujúcich osôb; ným a informačným miestom pre ľudí, ktorí potrebujú po- moc; preto majú byť tieto osoby oboznámené so znakmi R Zavedenie etického kódexu zamestnancom organizá- a ukazovateľmi OsĽ a rodovo citlivými, veku primeranými cie a spolupracujúcim osobám s dôrazom na potrebu a traumu zohľadňujúcimi postupmi riešenia predpoklada- dodržiavania ľudskoprávnych noriem a výslovný zákaz ných prípadov OsĽ. Publikácia „Identifikácia obchodova- väzby s akoukoľvek osobou, ktorá by mohla byť dôvod- nia s ľuďmi v súvislosti s humanitárnou krízou v dôsledku ne podozrivá zo zapojenia do obchodovania s ľuďmi, vojny proti Ukrajine: Prehľad pre osoby prvého kontaktu“ ako aj využívania služieb osoby u ktorej je predpoklad, (https://www.osce.org/cthb/561466) by mohla byť v tom- že sa stala obeťou obchodovania s ľuďmi. Zamestnan- to smere užitočným počiatočným zdrojom informácií a tiež ci organizácií a spolupracujúce osoby príjmu príkladné nástrojom na oživenie poznatkov. normy správania jednotlivcov s cieľom prispieť k boju proti obchodovaniu s ľuďmi, a nie problém zhoršiť. Ke- Monitorovanie a prispôsobovanie ďže obchodovaniu s ľuďmi sa darí vďaka dopytu, vrá- Na zabezpečenie včasnej identifikácie možných nedostat- tane dopytu po sexuálnych službách či lacnej/neplate- kov alebo nefunkčností a na zavedenie potrebných úprav nej pracovnej sile, majú mať zamestnanci organizácie je potrebné, aby vedenie organizácie pravidelne monitoro- a spolupracujúce osoby zakázané platiť za sex alebo valo prijaté mechanizmy a opatrenia proti obchodovaniu s žiadať výmenou za láskavosť sex, prácu alebo iné služ- ľuďmi. Aktéri s bohatými skúsenosťami z boja proti obcho- by bez ohľadu na právnu úpravu prostitúcie v miestnych dovaniu s ľuďmi, napr. špecializované mimovládne orga- zákonoch. Navyše, vzhľadom na osobitnú zraniteľnosť nizácie pracujúce v rovnakej oblasti pôsobnosti, by mohli detí voči obchodovaniu s ľuďmi, nesmú mať zamest- byť nápomocné pri vykonávaní takéhoto monitorovania a nanci či spolupracujúce osoby nikdy stretnutia sexuál- diskusii o možných zlepšeniach. neho charakteru s kýmkoľvek mladším ako 18 rokov.
R Zabezpečenie zodpovednosti zamestnancov organizá- cie a spolupracujúcich osôb voči príslušným orgánom za akékoľvek nezákonné aktivity podnecujúce obcho- dovanie s ľuďmi alebo za správanie v rozpore s vyššie uvedenými normami;
R Poskytnutie bezpečných a prístupných mechanizmov a postupov na oznamovanie obchodovania s ľuďmi a súvisiaceho zneužívania s cieľom povzbudiť obete, aby sa prihlásili.
Publikácia je vypracovaná v rámci mimorozpočtového projektu „Prevencia obchodovania s ľuďmi a reakcia naň uprostred humanitárnej krízy súvisiacej s vojnou na Ukrajine“ a realizovaná s finančnou podporou vlád Fínska, Francúzska, Nemecka, Maďarska, Japonska,Lichtenštajnska, Poľska, Španielska, Švajčiarska, Spojeného kráľovstva, a USA.
strana 2
Oficina del Representante Especial y Coordinador para Combatir la Trata de Personas
Identificación de la Trata de Personas Relacionada con la Crisis Humanitaria Derivada de la Guerra contra Ucrania Código de Conducta para los Profesionales en Primera Línea
Como ocurre en cualquier crisis importante o emergencia humanitaria, la guerra en Ucrania y el consecuente desplazamiento masivo requieren la movilización de gobiernos, sociedad civil, empresas y otras organizaciones e individuos para apoyar y asistir a las personas vulnerables. Aunque estas acciones se realizan con buenas intenciones, algunas organizaciones nuevas de la sociedad civil, voluntarios y otros colaboradores pueden carecer de la experiencia y conocimientos necesarios en el contexto, especialmente en relación con los riesgos de trata de seres humanos. Este documento propone pasos clave que los profesionales en primera línea deben seguir para asegurar que su personal esté capacitado en los riesgos de trata y no ponga en peligro inadvertidamente a los beneficiarios o a sus compañeros.
Comprensión de los riesgos Establecimiento de contactos y colaboración con Para planificar y preparar adecuadamente la respuesta, es actores clave en la lucha contra la trata crucial que la dirección de una organización, así como su Brindar apoyo humanitario es una tarea desafiante que personal, estén al tanto del problema de la trata de seres requiere recursos sustanciales, ya que los problemas que humanos, de sus manifestaciones en el área de opera- enfrentan las personas que huyen de crisis y conflictos ciones y de la respuesta nacional/local contra la trata, así varían desde emergencias hasta la integración a largo pla- como los actores pertinentes, incluyendo un Coordinador zo. Aunque los profesionales en primera línea están en Nacional contra la Trata, un Relator o mecanismos equiva- posición de identificar y reconocer posibles situaciones de lentes, unidades policiales especializadas, así como orga- trata de seres humanos o víctimas, no se les puede exi- nizaciones de la sociedad civil dedicadas y líneas directas. gir que brinden una atención integral a estas personas o respondan a situaciones sospechosas de manera aislada. Dada la complejidad del delito de trata de personas y su Es crucial que la dirección de una impacto en el bienestar físico y mental de las víctimas, organización, así como su perso- es fundamental que los profesionales en primera línea nal, estén al tanto del problema de establezcan contacto y colaboración con otros actores, como las fuerzas del orden, los proveedores de servicios la trata de seres humanos, de sus sociales públicos/estatales y las ONG especializadas en manifestaciones en el área donde la lucha contra la trata. La dirección de una organización operan y de la respuesta nacional/ debe informarse sobre los roles y responsabilidades de local contra la trata, así como los las distintas agencias y proveedores de servicios, y es- actores pertinentes. forzarse por mantener canales de comunicación abiertos, asegurando siempre la confidencialidad y la protección de datos personales en cada interacción.
page 1 Desarrollo de políticas y procedimientos Concienciación y capacitación del personal Aunque los actores humanitarios pueden no encontrarse Es fundamental que el personal de una organización con víctimas de trata o situaciones sospechosas a diario, y sus afiliados, como voluntarios, reciban una forma- es importante evitar acciones improvisadas que puedan ción obligatoria en la lucha contra la trata de personas. ser perjudiciales para una víctima potencial, otros be- Esto garantiza que comprendan qué constituye la trata neficiarios o el personal, o que puedan comprometer el de seres humanos y cómo se manifiesta en la actuali- trabajo especializado de los actores que luchan contra dad, incluidas las situaciones de crisis y conflicto. Ade- la trata. Para evitar estos desenlaces desfavorables, se más, deben familiarizarse con la legislación, actores recomienda firmemente que una organización elabore lo y mecanismos contra la trata en el país donde operan. antes posible una política sobre la trata de seres humanos Estas formaciones, disponibles tanto en línea como pre- y procedimientos operativos estándar que su personal senciales, suelen ser impartidas gratuitamente por or- deba seguir en situaciones pertinentes. Estos documen- ganizaciones internacionales o ONG especializadas en tos de política y procedimientos operativos estándar de- la lucha contra la trata. Se puede encontrar más infor- ben abordar los siguientes temas y escenarios posibles: mación detallada sobre capacitaciones disponibles en el contexto de la crisis humanitaria relacionada con la gue- R Declarar una política de tolerancia cero frente a la trata rra en Ucrania en: https://www.osce.org/cthb/562572. de personas en todas las operaciones de la organiza- Además, como muestran las crisis migratorias y humani- ción y acciones de su personal y personas afiliadas. tarias, las respuestas en primera línea son el primer punto de contacto e información para las personas que requie- R Delimitar el código de conducta para el personal de la ren asistencia. Por lo tanto, es vital que estén familiariza- organización y personas afiliadas, destacando la ne- dos con los signos e indicadores de la trata y cómo abor- cesidad de cumplir con los estándares de derechos dar casos sospechosos de manera sensible al género, humanos y prohibiendo explícitamente cualquier co- apropiada para la edad y teniendo en cuenta el trauma. La nexión con personas que razonablemente puedan ser publicación “Identificación de la trata de seres humanos sospechosas de estar involucradas en la trata de seres relacionada con la crisis humanitaria derivada de la guerra humanos, así como el uso de servicios de una persona contra Ucrania: Informe para los profesionales en primera que pueda ser víctima de trata. El personal y los afilia- línea” (https://www.osce.org/cthb/561466) puede ser una dos deben adoptar estándares ejemplares de compor- fuente inicial útil de información y puede servir como un tamiento personal para contribuir a combatir la trata, recordatorio en este sentido. y no agravar el problema. Dado que la trata de perso- nas se alimenta de la demanda, incluida la demanda Monitoreo y ajustes de servicios sexuales o trabajo barato/no remunerado, Es necesario que la dirección de una organización realice debe estar prohibido que el personal pague por servi- un monitoreo regular de los mecanismos y medidas adop- cios sexuales o solicite sexo, trabajo u otros servicios tadas contra la trata de personas, para asegurar la iden- a cambio de un favor, independientemente del estatus tificación oportuna de posibles brechas o fallos de fun- legal de la prostitución en la legislación local. Además, cionamiento, y para introducir los ajustes necesarios. Los dado que los niños son particularmente vulnerables a actores especializados en la lucha contra la trata, como la trata, el personal y los afiliados no deben mantener ONG con experiencia que trabajan en la misma área de encuentros sexuales con menores de 18 años. operaciones, pueden ser útiles en la realización de este monitoreo y en la discusión de posibles mejoras. R Garantizar la responsabilidad del personal y afiliados ante las autoridades competentes por cualquier activi- dad ilegal que incite a la trata o por comportamientos contrarios a los estándares mencionados.
R Proveer mecanismos y procedimientos seguros y acce- sibles para denunciar casos de trata de seres humanos y abusos relacionados, con el fin de alentar a las vícti- mas a dar un paso adelante.
Esta publicación se desarrolla en el marco del Proyecto Extrapresupuestario “Prevención y respuesta a la trata de seres humanos en el contexto de la crisis humanitaria relacionada con la guerra en Ucrania”, implementado con el apoyo financiero de los Gobiernos de Francia, Alemania, Hungría, Japón, Liechtenstein, Polonia, España, Suiza, Reino Unido y Estados Unidos.
page 2
Organisationen för säkerhet och OSSE:s särskilda representant och samordnare för samarbete i Europa (OSSE) arbetet med att motverka människohandel
Bekämpning av människohandel relaterat till den humanitära krisen som härrör från kriget mot Ukraina Uppförandekod för första linjens personal
Som i alla större kriser eller humanitära nödsituationer kräver kriget mot Ukraina och de efterföljande massiva förflyttningarna att regeringar, civilsamhället, näringslivet och andra organisationer och individer mobiliseras för att stödja och hjälpa utsatta människor. Även om de drivs av goda avsikter kan vissa, särskilt nya civilsamhällesorganisationer, volontärer och andra stödpersoner sakna kunskap om och erfarenhet av sammanhanget, bland annat när det gäller riskerna för människohandel. I denna brief föreslås några viktiga steg som första linjen kan vidta för att säkerställa att deras personal är medveten om riskerna med människohandel och inte oavsiktligt bidrar till att utsätta stödmottagarna eller kollegor för fara.
Förståelse för riskerna Etablera kontakter och samarbete med För att kunna planera och förbereda insatserna är det av- intressenter i kampen mot människohandel görande att ledningen för en organisation samt dess per- Att ge humanitärt stöd är en utmanande uppgift som sonal är medvetna om människohandel, hur den yttrar sig kräver betydande resurser eftersom de problem som inom deras verksamhetsområde och den nationella/lokala människor som flyr från kriser och konflikter ställs inför va- insatsen mot människohandel och respektive intressenter, rierar från akuta situationer till mer långsiktig integration. inklusive en nationell samordnare mot människohandel, Även om första linjens personal kan se och känna igen rapportör eller motsvarande mekanismer, specialiserade förmodade situationer eller offer för människohandel, kan polisenheter samt särskilda organisationer och jourlinjer i de inte förväntas ge omfattande stöd till dessa människor det civila samhället. eller hantera misstänkta situationer på egen hand. Med tanke på komplexiteten i människohandelsbrottet och dess inverkan på offrens psykiska och fysiska välbefinnan- För att kunna planera och förbereda de är det viktigt att första linjens aktörer kommer i kontakt insatserna är det avgörande att och etablerar samarbete med andra aktörer, t.ex. brotts- ledningen för en organisation samt bekämpande myndigheter, lagstadgade/offentliga social- tjänstleverantörer och specialiserade icke-statliga orga- dess personal är medvetna om nisationer som arbetar mot människohandel. Ledningen människohandel, hur den yttrar sig för en organisation bör försöka informera sig om de oli- inom deras verksamhetsområde ka myndigheternas och tjänsteleverantörernas roller och och den nationella/lokala insatsen ansvarsområden och sträva efter att upprätthålla öppna mot människohandel och respektive kommunikationskanaler och alltid säkerställa konfidentiali- intressenter. tet och skydd av personuppgifter i all interaktion.
Sida 1 Utarbeta policyer och förfaranden Öka medvetenheten och utbilda personalen Även om humanitära aktörer kanske inte stöter på förmo- En obligatorisk utbildning mot människohandel är avgö- dade offer för människohandel eller observerar en situ- rande för att säkerställa att personalen i en organisation ation dagligen är det viktigt att undvika ad hoc-åtgärder och anslutna personer, t.ex. volontärer, har en förståel- som kan vara skadliga för ett förmodat offer, andra stöd- se för vad som utgör människohandel och hur den ytt- mottagare eller personalen, eller som kan äventyra det rar sig idag, även i kris- och konfliktsituationer, samt för målinriktade arbete som utförs av specialiserade aktörer att bekanta sig med den lagstiftning, de intressenter och mot människohandel. För att undvika en sådan ogynnsam de mekanismer mot människohandel som finns i det utveckling rekommenderas det starkt att en organisation land där organisationen är verksam. Sådana utbildning- så tidigt som möjligt utarbetar en policy om människohan- ar finns tillgängliga både online och offline och genomförs del och standardrutiner (SOP-er) som dess personal ska ofta kostnadsfritt av internationella organisationer eller följa i olika situationer. Sådana policy- och SOP-dokument specialiserade icke-statliga organisationer som arbetar bör omfatta följande frågor och möjliga scenarier: mot människohandel. Mer detaljerad information om de utbildningar mot människohandel som finns tillgängliga R Uttala nolltolerans mot människohandel i all verksamhet i samband med den humanitära krisen relaterad till kri- inom en organisation och i alla handlingar som utförs av get mot Ukraina, kan hittas här: https://www.osce.org/ dess personal och anslutna individer; cthb/562572. Dessutom, som migration och humanitära kriser alltid visar, är första linjens personal den första kon- R Beskriva uppförandekoden för personalen i en orga- takt- och informationspunkten för människor som behöver nisation och anslutna personer, betona behovet av ef- hjälp, och de bör därför känna till informationen om tecken terlevnad av normer för mänskliga rättigheter och ut- och indikatorer på människohandel och hur man hanterar tryckligen förbjuda kontakt med personer som rimligen förmodade fall på ett könskänsligt, åldersanpassat och kan misstänkas för att bedriva människohandel samt traumamedvetet sätt. Publikationen ”Identifiering av män- användning av tjänster från en person som misstänks niskohandel med anknytning till den humanitära kris som vara ett offer för människohandel. En organisations uppstått till följd av kriget mot Ukraina: Kortfattad infor- personal och anslutna individer ska anta föredömliga mation för första linjens personal” (https://www.osce.org/ normer för personligt uppträdande för att säkerställa cthb/561466) kan vara en bra första informationskälla och att de bidrar till att bekämpa människohandel och inte en påminnelse i detta avseende. förvärrar problemet. Eftersom människohandel bygger på efterfrågan, inklusive efterfrågan på sexuella tjänster Monitorering och anpassning eller billig/olönad arbetskraft, bör det vara förbjudet för Det krävs regelbunden monitorering av de antagna meka- personalen i en organisation och närstående personer nismerna och åtgärderna mot människohandel av organi- att betala för sex eller begära sex, arbetskraft eller an- sationens ledning för att säkerställa att eventuella brister dra tjänster i utbyte mot en tjänst, oavsett prostitutio- eller bristande funktionalitet identifieras i tid och att nöd- nens rättsliga status enligt lokal lagstiftning. Med tanke vändiga justeringar införs. Väl erfarna intressenter i kampen på barns särskilda utsatthet för människohandel får en mot människohandel, t.ex. specialiserade icke-statliga or- organisations personal och närstående individer dess- ganisationer som arbetar inom samma verksamhetsom- utom aldrig ha sexuell kontakt med någon som är un- råde, kan vara till hjälp när det gäller att genomföra sådan der 18 år. övervakning och diskutera möjliga förbättringar.
R Säkerställa att organisationens personal och anknutna personer kan ställas till svars inför lämpliga myndighe- ter för olaglig verksamhet som uppmuntrar till männis- kohandel eller för uppträdande som strider mot ovan- nämnda normer.
R Tillhandahålla säkra och tillgängliga mekanismer och förfaranden för att rapportera människohandel och re- laterade övergrepp för att uppmuntra offren att träda fram.
Publikationen är framtagen inom ramen för ett extrabudgetärt projekt, ”Förebyggande och bekämpning av människohandel i den humanitära kris under kriget i Ukraina”, som genomförs med ekonomiskt stöd från regeringarna i Frankrike, Tyskland, Ungern, Japan, Liechtenstein, Polen, Spanien, Schweiz, Storbritannien och USA.
Sida 2
Бюро спеціального представника та координатора з протидії торгівлі людьми
Реагування на торгівлю людьми в умовах гуманітарної кризи, спричиненої війною проти України Кодекс поведінки суб’єктів первинного реагування
Як і будь-яка масштабна криза чи надзвичайна гуманітарна ситуація, війна проти України та подальше масове переміщення вимагають мо- білізації зусиль урядів, громадянського суспільства, бізнесу та інших структур і окремих осіб для надання підтримки та допомоги вразливим верствам населення. Хоча такі зусилля ґрунтуються на добрих намірах, окремим, особливо новим, організаціям громадянського суспільства, волонтерам та іншим структурам, які надають допомогу, може не ви- стачати знань і досвіду в цій сфері, зокрема стосовно ризиків торгівлі людьми (ТЛ). У цьому короткому огляді запропоновано низку ключових кроків, які слід вжити суб’єктам первинного реагування, щоб гарантува- ти, що їхній персонал усвідомлює ризики ТЛ і випадково не наражає на небезпеку своїх бенефіціарів або колег.
Розуміння ризиків Налагодження контактів і співпраця Для того, щоб мати можливість планувати та готува- з суб’єктами протидії торгівлі людьми ти заходи з протидії ТЛ, вкрай важливо, щоб керів- Надання гуманітарної допомоги є складним завдан- ництво організації, а також її персонал були обізнані з ням, яке потребує значних ресурсів, адже проблеми, проблемою торгівлі людьми, її проявами у своїй сфері з якими стикаються люди, що рятуються від криз та діяльності та заходами з протидії торгівлі людьми на конфліктів, варіюються від екстреної ситуації до дов- національному/місцевому рівні, а також були поінфор- гострокової інтеграції. Хоча суб’єкти первинного реа- мовані про відповідних суб’єктів, зокрема про Націо- гування можуть стикатися з потенційними ситуаціями нального координатора та доповідача з питань про- ТЛ або її жертвами, не слід очікувати, що вони зможуть тидії торгівлі людьми, або про еквівалентні механізми, надавати таким людям комплексну допомогу або са- спеціалізовані підрозділи поліції, профільні організації мотужки реагувати на підозрілі ситуації. Враховуючи, громадянського суспільства та виділені гарячі лінії. що торгівля людьми є складним злочином, який впли- ває на психічне та фізичне благополуччя його жертв, суб’єктам первинного реагування важливо встановити Вкрай важливо, щоб керівництво контакт та налагодити співпрацю з іншими суб’єкта- організації, а також її персонал ми, зокрема правоохоронними органами, державни- були обізнані з проблемою ми/місцевими постачальниками соціальних послуг, а торгівлі людьми, її проявами в також спеціалізованими неурядовими організаціями (НУО) з протидії торгівлі людьми. Керівництво організа- сфері своєї діяльності та заходами ції повинно поставити собі за мету знати про функції та з протидії торгівлі людьми на обов’язки різних установ і постачальників послуг і праг- національному/місцевому рівні, нути підтримувати канали зв’язку відкритими, завжди а також були поінформовані про забезпечуючи конфіденційність і захист персональних відповідних суб’єктів. даних під час будь-якої взаємодії.
стр. 1 Розробка політики та процедур Підвищення обізнаності та підготовка персоналу Хоча гуманітарні організації, можливо, не стикаються Обов’язкова підготовка з питань протидії торгівлі людь- з імовірними жертвами чи ситуаціями торгівлі людьми ми має вирішальне значення для отримання персона- на щоденній основі, їхні дії не повинні бути безсистем- лом організації та пов’язаними з нею особами, напри- ними, адже це може завдати шкоди ймовірній жертві, клад, волонтерами, уявлення про торгівлю людьми та іншим бенефіціарам та персоналу або поставити під її сучасні прояви, зокрема в кризових та конфліктних загрозу цілеспрямовану роботу суб’єктів, які спеціалі- ситуаціях, а також їх ознайомлення із законодавством зуються на протидії торгівлі людьми. Для запобігання щодо протидії торгівлі людьми, відповідними суб’єкта- такому несприятливому розвитку подій, організації на- ми та механізмами, що діють у країні, де провадить- полегливо рекомендується якомога раніше розробити ся діяльність. Такі тренінги доступні як онлайн, так і політику та стандартні операційні процедури (СОП) з офлайн, їх часто безкоштовно проводять міжнародні протидії торгівлі людьми, яких має дотримуватися її організації або НУО, які спеціалізуються на протидії персонал у відповідних ситуаціях. Означена політика торгівлі людьми. Докладнішу інформацію про тренін- та документація СОП повинні охоплювати такі пробле- ги з протидії торгівлі людьми в контексті гуманітарної ми та можливі сценарії: кризи, пов’язаної з війною проти України, можна знай- ти за посиланням: https://www.osce.org/cthb/562572. R Проголошення нульової терпимості до торгівлі Крім того, міграційні та гуманітарні кризи завжди де- людьми в діяльності організації, діях її персоналу та монструють, що суб’єкти первинного реагування є пов’язаних з нею осіб; першою можливістю контакту та отримання інформа- ції для осіб, які потребують допомоги, тому такі особи R Підготовка кодексу поведінки для персоналу ор- повинні володіти інформацією про ознаки та індикато- ганізації та пов’язаних з нею осіб, наголошення на ри ТЛ, а також про те, як у роботі з імовірними випад- необхідності дотримання стандартів прав людини ками ТЛ застосовувати підхід, який є ґендерно-чутли- та чітка заборона на зв’язок з будь-якою особою, вим, відповідає віку і враховує травмованість можливої яку можна обґрунтовано підозрювати в причетності жертви. Публікація «Виявлення торгівлі людьми в до торгівлі людьми, а також на використання по- умовах гуманітарної кризи, спричиненої війною про- слуг ймовірної жертви торгівлі людьми. Персонал ти України: короткий огляд для суб’єктів первинного організації та пов’язані з нею особи повинні забез- реагування» (https://www.osce.org/cthb/561466) може печувати зразкові стандарти особистої поведінки, стати корисним джерелом початкової інформації, а та- які б гарантували, що вони допомагають боротися кож нагадуванням про цю проблему. з торгівлею людьми, а не загострюють проблему. Оскільки торгівля людьми породжується попитом, Моніторинг та коригування зокрема попитом на сексуальні послуги чи дешеву/ Для своєчасного виявлення можливих прогалин або неоплачувану робочу силу, персоналу організації та недостатніх функціональних можливостей та внесення пов’язаним з нею особам слід заборонити плати- відповідних коректив, керівництво організації повинно ти за секс або вимагати сексуальні, трудові чи інші забезпечити регулярний моніторинг чинних механізмів послуги в обмін на допомогу, незалежно від пра- та заходів з протидії торгівлі людьми. До проведен- вового статусу проституції у місцевому законодав- ня такого моніторингу та обговорення можливостей стві. Крім того, враховуючи особливу вразливість оптимізації можна долучати досвідчених суб’єктів з дітей до торгівлі людьми, співробітники організації протидії торгівлі людьми, наприклад, профільні НУО, та пов’язані з нею особи за жодних обставин не які спеціалізуються на цій сфері діяльності. повинні вступати в сексуальні контакти з особами молодше 18 років.
R Невідворотність відповідальності персоналу орга- нізації та пов’язаних з нею осіб перед відповідни- ми органами за будь-яку незаконну діяльність, що сприяє торгівлі людьми, або за поведінку, що супе- речить вищезазначеним стандартам.
R Запровадження безпечних та доступних механізмів і процедур для повідомлення про торгівлю людьми та пов’язані з нею зловживання, щоб спонукати жертв повідомляти про себе.
Цю публікацію підготовано в рамках позабюджетного проекту «Попередження та протидія торгівлі людьми в умовах гуманітарної кризи, пов’язаної з війною в Україні», що реалізується за фінансової підтримки урядів Великобританії, Іспанії, Ліхтенштейну, Німеччини, Польщі, США, Угорщини, Фінляндії, Франції, Швейцарії та Японії.
стр. 2