INTERVISTA E KRYETARIT TË PREZENCËS ME TV ORA NEWS Drejtpërsëdrejti në ‘Tonight me Ilva Tare’, 24 Maj
Pyetje: Prezanton dhe i uron mirëseardhjen Kryetarit të Prezencës së OSBE-së në Shqipëri në programin “Tonight”. Cilat ishin përshtypjet tuaja të para kur mbërritët në Tiranë? Mendova se është misioni më interesant dhe më i rëndësishëm që të ndihmoja Shqipërinë për të përmbushur angazhimet e saj ndërkombëtare. Menjëherë më pëlqeu puna me shqiptarët. Ajo çka më pëlqeu kur erdha këtu ishte optimizmi në fytyrat e njerëzve – sidomos tek njerëzit e zakonshëm dhe kjo të bën të mendosh se ia vlen t'i ndihmosh të ecin përpara në të gjitha nivelet. E kam fjalën sigurisht për zyrtarët e niveleve politike, punën me partitë, punën me udhëheqësit e partive politike, punën me deputetët, si dhe punën me njerëzit e interesuar në politikë, por që nuk janë vetë politikanë, si anëtarët e shoqërisë civile. Kështu që m'u duk se isha në vendin e duhur dhe kam një detyrë shumë interesante dhe shumë të rëndësishme këtu në Tiranë dhe në pjesë të tjera të Shqipërisë.
Pyetje: A ju ka ndihmuar puna e mëparshme në Kosovë/UNMiK për ta njohur më mirë mjedisin shqiptar? Patjetër që më ka ndihmuar koha që kam punuar atje, të cilën nuk dua ta quaj si periudha e "nxehjes", sepse janë dy mjedise të ndryshme. Gjatë 100 vjetëve të fundit, historia e Kosovës ka qenë shumë më e ndryshme nga historia e Shqipërisë. Shqipëria ka pasur privilegjin e të qenit një vend sovran. Kosova ka një histori shumë të veçantë dhe kjo, sigurisht, përfshin një numër të madh shqiptarësh nga Kosova. Puna me ta, puna me njerëzit e zakonshëm dhe me politikanët, më ka ndihmuar edhe më shumë. Unë kisha punuar më parë që nga Beogradi në Ish-Jugosllavi duke mbuluar edhe çështje që kishin lidhje me Kosovën, por jo aq shumë. E kam fjalën për vitet 1991- 92, kur të tjera gjëra ishin më të ngutshme. Pra, koha në Kosovë ishte shumë interesante. Ne arritëm të ruanim një atmosferë paqësore pjesën më të madhe të kohës, në mënyrë që njerëzit të jetonin në kushte më paqësore e më të qeta. Kjo, do të thosha, ndihmon sigurisht për të kuptuar një pjesë të mentalitetit.
Pyetje: Cilat janë angazhimet e Prezencës së OSBE-së në Shqipëri sipas mandatit të saj, i cili skadon më 31 dhjetor 2011? Po, mandati është një-vjeçar. Çdo mision e merr mandatin përmes një vendimi të marrë nga vendet anëtare që mblidhen në Këshillin e Përhershëm në Vjenë mbi bazën e angazhimeve që ka marrë përsipër çdo vend pjesëmarrës. Shqipëria është një prej tyre, pra një prej 56 vendeve anëtare që shtrihen nga Vankuveri deri në Vladivostok, duke përfshirë kështu të gjitha kombet në veri të globit. Këto angazhime fillojnë me demokratizimin, shtetin e së drejtës dhe të drejtat e njeriut, si dhe me një sërë çështjesh që i bëjnë demokracitë, që i bëjnë njerëzit të jetojnë në një mjedis të mirë, të shëndetshëm, të sigurt e mundësisht edhe të begatë, dhe t'i shohësh ata t'i përmbushin këto angazhime.
Pyetje: Cilat janë arsyet që e detyrojnë OSBE-në të vazhdojë të qëndrojë këtu pak a shumë përgjithmonë? Rruga që Shqipëria ka marrë drejt integrimit evropian dhe angazhimet drejt vendeve anëtare të OSBE-së, si dhe nevoja për t'iu afruar standardeve të BE-së, ku demokratizimi dhe shteti i së drejtës janë parakushte dhe janë të nevojshëm edhe për të qenë anëtare e NATO-s më të drejta të plota.
Pyetje: Sa e vështirë është t'i promovosh këto vlera në një mjedis ku tensioni politik është kaq i lartë sa këtu në Shqipëri?
1 Interesi i njerëzve dhe i publikut në përgjithësi është relativisht i madh, disa nga detyrat tona janë mjaft teknike, kurse disa të tjera jo. Disa nga projektet tona kanë gjithashtu për qëllim të tregojnë edhe se sa rol të rëndësishëm luajnë gratë në shoqëri. Çdo shoqëri përbëhet nga burra dhe gra që punojnë së bashku, duke bashkëpunuar për një shoqëri më të mirë dhe në këtë rast, gratë për shembull e kryejnë punën e tyre përmes ideve që ato japin.
Pyetje: Pra, nuk ka qenë e vështirë, nuk jeni ndeshur me vështirësi? Jo, më pëlqen puna këtu. Sigurisht që më momente të veçanta ka edhe sfida, por ne duhet të shohim gjithmonë tablonë e qartë, duke punuar me të gjitha pjesët e shoqërisë e duke punuar me të gjitha pjesët e spektrit politik. Kjo kërkon energji, por në kuptimin më të gjerë, kjo është shumë e rëndësishme për njerëzimin dhe në këtë rast për Shqipërinë. Puna me shqiptarët të jep edhe mjaft kënaqësi dhe mund t'jua them arsyen. Njerëzit këtu mësojnë shpejt. Ndonjëherë habitem se si edhe njerëz që nuk kanë pasur shumë mundësi të arsimohen, flasin gjuhë të huaja shumë rrjedhshëm. Gjera të tilla më lënë mbresa dhe kjo është diçka e mirë dhe inkurajuese.
Pyetje: A jeni i kënaqur me nivelin e zbatimit të reformave që ka ndërmarrë organizata juaj? Po, jam i kënaqur me disa prej tyre. Megjithatë, mendoj se disa nga ato më komplekset, që kërkojnë zhvillime të thella në legjislacion dhe punë të përbashkët në parlament aktualisht kanë mbetur në vend për shkak të situatës që kam gjetur këtu kur kam mbërritur në Shqipëri në muajin shtator vitin e kaluar. Ajo çka i duhet këtij kombi në këtë fazë është një parlament që funksionon plotësisht me më shumë konsensus përtej kufijve të partive politike e që do ta bënte opozitën plotësisht pjesë të procesit ligjbërës. Në momente të caktuara, kur vjen puna tek legjislacioni i mirë, kjo është shumë e rëndësishme për axhendën e reformave.
Pyetje: A ekzistojnë rregullat për zbatimin e këtij legjislacioni dhe a janë ato të zbatueshme? Shumica e tyre ekzistojnë, ju keni Kushtetutën. Ju keni një bazë të mirë, por jo të plotë. Kështu për shembull, ju mungojnë gjykatat administrative, por një pjesë e mirë e legjislacionit ekziston. Kjo lidhet deri në njëfarë mase edhe me trajnimin e zyrtarëve dhe të nëpunësve civilë në aspekte të caktuara në mënyrë që ata t'i zbatojnë ligjet dhe rregulloret sa më mirë që të jetë e mundur. Kjo kërkon shumë eksperiencë, kërkon një vullnet të mirë për zhvillimin e tyre përmes trajnimit në mënyrë konsensuale dhe kjo është pjesë e punës sonë. Kjo është një notë mjaft e mirë, sepse e rëndësishme është që përpjekjet ia vlejnë. Nuk dua ta pikturoj gjithçka rozë, por ky komb ka pasur një fillim të vështirë pas 50 vjetësh nën regjimin e ashpër të Hoxhës dhe ndryshimi i asaj situate për 20 vjet është një proces jashtëzakonisht i madh. Më lejoni të bëj një krahasim në kohë; unë jam diplomat gjerman dhe jam rritur në Gjermani. Edhe bashkimi ynë ndodhi pak a shumë në të njëjtën kohë që filluan edhe proceset demokratike këtu në Shqipëri. Njerëzve u duhet ende kohë që të mësohen me këtë. E njëjta gjë vlen edhe për Shqipërinë. Duhet durim. Duhet njëkohësisht edhe padurim për t'i çuar gjërat përpara. Megjithatë, dita e zgjedhjeve ishte e qetë. Shumë njerëz, një pjesë e madhe e popullsisë, dhe mendoj se kjo është shumë mbresëlënëse, morën pjesë në zgjedhje dhe i hodhën votat në mënyrë paqësore. Pra, që ta bësh demokracinë të funksionojë duhet kohë, por është e arritshme. Kjo është pjesë e punës sonë.
Pyetje: Ju kuptoj, ashtu siç kuptoj edhe padurimin e shqiptarëve, sepse jeta është e shkurtër. Prandaj edhe shqiptarëve duket se po u humbet durimi përballë papjekurisë së institucioneve dhe performancës së tyre të dyshimtë. A janë institucionet shqiptare të pavarura dhe a punojnë ato në përputhje me standardet dhe kriteret e OSBE-së? Kjo është pyetje delikate, dhe unë nuk mund të them prerazi as 'Po', as 'Jo'. Më lejoni të them se institucionet janë mjaft të mira. Është shuam e rëndësishme, sigurisht, që çdo zyrtar dhe çdo
2 nëpunës civil t'i ofrojë të njëjtin nivel shërbimesh çdo anëtari të shoqërisë. Kjo na çon në faktin se askush nuk duhet të diskriminohet, pavarësisht kushteve të tij personale. Të gjithë duhet të gëzojnë të njëjtin nivel shërbimi. Në disa raste ka vend për përmirësim, ndonjëherë duket sikur shoqëria është e orientuar më shumë se ç'duhet tek familja dhe jo aq shumë te shoqëria dhe gjetja e një ekuilibri midis të dyjave është e rëndësishme. Një shoqëri më e hapur dhe më e drejtë dhe e bazuar tek shteti i së drejtës do të ndihmonte edhe për zhvillimin e demokracisë, pasi origjina familjare e çdo qytetari, të ri apo të vjetër, nuk duhet ta bëjë atë të ndryshëm nga të tjerët.
Pyetje: Ka organizata dhe shoqata që kanë përgjegjësinë e edukimit të publikut në këtë aspekt. A po bëhet ky edukim dhe kush po e bën? Më lejoni të them se sot media moderne ka një përgjegjësi të madhe për të ofruar informacion. Baza e rëndësishme fillon me një arsim të mirë, është e vërtetë. Nuk dua të bëhem shumë përgjithësues për mënyrën se si duhet 'trajnuar' publiku i gjerë. Megjithatë, për ne, për mandatin tonë, është e rëndësishme të ndihmojmë për shembull shërbimet e policisë, në mënyrë që policia të ofrojë një nivel të lartë profesionalizmi. Kështu, ne kemi ofruar disa trajnime në të kaluarën, si me policinë kufitare, gjendjen civile, dhe një sërë çështjesh të tjera që lidhen me gjendjen civile si me pasaportat, të cilat ndihmuan edhe për procese të tjera si për heqjen e vizave në zonën Shengen. Të gjitha këto janë elemente të shoqërisë civile si dhe pjesë e shërbimit civil në ofrimin e një niveli sa më të mirë e më efiçent shërbimesh për të bërë shoqërinë më të qëndrueshme. Pra, është shumë komplekse, shumë intensive në nivele të ndryshme dhe organizata si OSBE-ja fokusohen në disa pjesë të këtij procesi. Pjesët e tjera bëhen nga misionet ndërkombëtare dhe ambasadat. Kjo është një mbështetje e përbashkët për Shqipërinë, e cila jepet nga OSBE-ja, por jo vetëm nga OSBE-ja.
Pyetje: Le të hapim tani, zoti Ambasador, kapitullin apo dosjen e zgjedhjeve. Si preferoni ti quani, kapitull apo dosje? Si të doni, zgjedhje zhvillohen rregullisht në demokraci, kështu që mund t'i quani si kapitull, ashtu edhe dosje.
Pyetje: A janë adresuar rekomandimet e OSBE/ODIHR-it të 2009-ës nga partitë politike? Nëse jo, pse dhe kush mban përgjegjësi për këtë? 31 rekomandimet e raportit të OSBE/ODIHR-it të 2009-ës nuk janë adresuar siç duhet. Përpjekja e fundit për të arritur një marrëveshje të mirë u iniciua nga Kryetari i Grupit Parlamentar të Partisë Demokratike, zoti Patozi. Në fillim u mirëprit nga të gjitha partitë, pastaj u reduktua në katër parti, nëse më kujtohet mirë. Ishte shprehja e një vullneti të mirë për një fushatë dhe zhvillime të ndershme. Në vjeshtën e vitit të kaluar pati gjithashtu një nismë të mirë nëpërmjet të paktën një tryeze të rrumbullakët, ku morën pjesë kryetarët e të gjitha partive dhe e adresuan këtë çështje. Megjithatë, reforma e Kodit Zgjedhor është sigurisht shumë komplekse dhe ka nevojë për diskutime dhe për reflektime të shëndosha, si dhe për integrimin e një ekspertize të konsiderueshme që mund të vijë nga parlamenti, partitë, apo edhe nga shoqëria civile. Edhe kjo kërkon kohë. Edhe tetori ishte një fillim i vonuar për shkak të zgjedhjeve të planifikuara për t'u zhvilluar më 8 maj 2011. Pra, një arsye ishte koha, kurse tjetra lidhej me situatën pas zgjedhjeve të vitit 2009, e cila ishte e paqartë dhe jo moment i përshtatshëm për vendim-marrje, ndërkohë që bojkotimi i parlamentit përbën vërtet një problem për Shqipërinë, pasi ai është pengesë edhe për procesin e integrimit.
Pyetje: A mendoni se ngërçi politik pas zgjedhjeve të 2009-ës ndikoi në standardet e zgjedhjeve lokale të 2011-ës? Rekomandimet kishin për qëllim ta bënin procesin më të qetë. Për këto zgjedhje do të ketë një raport nga Misioni i Vëzhgimit të Zgjedhjeve të ODIHR-it, i cili do të dalë për dy muaj. Raporti i
3 shtatorit 2009 dhe rekomandimet e atëhershme mund ta kishin bërë procesin edhe më të qetë nëse do të ishin trajtuar disa prej 31 pikave. Megjithatë, e rëndësishme është që ekziston vullneti i mirë që të gjithë të marrin pjesë në përgatitjen dhe ushtrimin e detyrave të tyre gjatë këtij procesi kompleks, të bëjnë më të mirën dhe të respektojnë rregullat duke bërë punën siç duhet dhe kjo është gjëja më e rëndësishme. Një nga këto pika, që është pikërisht vullneti i mirë dhe besimi tek njëri-tjetri, është një fushë ku duhet të punojmë më shumë.
Pyetje: A ka aktualisht besim mes palëve? Unë u besoj palëve. Nuk është ky problemi. E rëndësishme në Shqipëri është që palët të kenë besim tek njëra-tjetra. Kjo është shumë më e rëndësishme sesa ajo çka mendojnë ndërkombëtarët, jo se nuk ka rëndësi, por e rëndësishme për ndërtimin e shoqërisë është që të jenë shqiptarët ata që do ta bëjnë këtë dhe që vetë shqiptarët të besojnë tek njëri-tjetri sa më shumë që të munden. Një fushë ku mund të ndërtohet besimi apo një mundësi është bërja e gjërave së bashku, si për shembull të qenit së bashku në komisionet zgjedhore në ditën e zgjedhjeve dhe përgatitjet për ditën e zgjedhjeve. Partneriteti mes palëve është gjithashtu i rëndësishëm edhe gjatë procesit të numërimit. Unë isha disa herë i pranishëm në qendrat e votimit dhe ishte gjë e mirë të shihje komisionerët të ulur në një tavolinë, që vinin nga parti të ndryshme e që nuk dukeshin të tensionuar. Ata flisnin me njëri-tjetrin, e respektonin njëri-tjetrin dhe unë pata përshtypjen se ata po bënin më të mirën e tyre dhe kjo ishte gjë e mirë.
Pyetje: Kështu ndodh në nivelet e ulëta, por në nivelet më të larta ka një mungesë besimi. E keni ndeshur ju këtë? Gjëja më e rëndësishme për një vend është populli i tij, kështu që ky është lajmi më i mirë që mund të ofrojë Shqipëria. Shqiptarët janë njerëz të mrekullueshëm dhe ata duhet t'i bëjnë udhëheqësit e tyre të kuptojnë e të respektojnë të njëjtin nivel civilizimi.
Pyetje: Po, sigurisht, por detyra e qytetarit mbaron në momentin që ai hedh votën. Më pas janë udhëheqësit ata që vendosin. E drejtë, por ka edhe zgjedhje të tjera dhe janë njerëzit ata që vendosin se kujt duan t'ia japin besimin. Nuk ka asnjë garanci e madje nuk është as nevoja që njerëzit të votojnë gjithmonë njësoj. Politikanëve do t'u pëlqente që publiku të zgjidhte gjithmonë të njëjtën ngjyrë, por kjo është një garë. Është një garë për besim. Për të ardhmen. Kjo është ndoshta gjëja më e rëndësishme. Dhe kështu duhet të funksionojë në Shqipëri. Kjo u pa në Tiranë, në garën për kryetar bashkie. Rezultati ishte kaq i ngushtë, saqë nuk ka rëndësi se çfarë të dhënash merr, ato të mbrëmshmet apo ato të sotmet. Ishin kaq afër. Ishin kaq afër sa treguan se çdo votë vlen. Gara tregoi se mund ta kishte fituar qoftë njëra, qoftë tjetra palë. Nuk mund të kishte qenë më dramatike se aq.
Pyetje: A do të kishit një koment për aktivitetin e KQZ-së gjatë përgatitjeve të zgjedhjeve lokale të 8 majit, si për ditën e zgjedhjeve, ashtu edhe për ditët pas tyre? Le të fillojmë me përgatitjet. Si ishte performanca e KQZ-së? Puna e KQZ-së ka qenë sigurisht shumë intensive dhe komplekse. Ata duhet të jepnin udhëzime dhe këshilla për krijimin e komisioneve të zonave për administrimin e zgjedhjeve dhe duhet ta bënin këtë brenda disa afateve të shkurtra para ditës së zgjedhjeve. Partitë politike nuk bashkëpunuan plotësisht për t'u përgjigjur në kohën e duhur, dhe kjo e bëri punën e KQZ-së më të vështirë në disa momente sa i përket marrjes së vendimeve dhe shtypjes së fletëve të votimit të kohën e duhur. Por thënë kjo, unë përmenda vetëm disa detaje, përveç faktit që performanca e tyre ishte mjaft e mirë gjatë punës përgatitore komplekse në mënyrë që të gjithë njerëzit të kishin mundësi të votonin. Në këto zgjedhje pati 2 x 384 procese votimi për kryetarë bashkie dhe
4 komune dhe për këshilla bashkie dhe komune – një detyrë jashtëzakonisht e madhe dhe komplekse.
Pyetje: A ka të bëjë fakti që pati shumë vota të hedhura në kuti të ndryshme që nuk ishin për kandidatin me performancën e KQZ-së sa i përket edukimit dhe informimit të qytetarëve për mënyrën e votimit? Sigurisht, është njerëzore të bëhen gabime. Është një thënie latine “errare humanum est” ("të gabosh është njerëzore"), pra kjo mund të ndodhë. Zakonisht në çdo qendër votimi kishte dy kuti votimi, kurse në Tiranë kishte katër. Ngjyrat nuk ishin shumë të ndryshme dhe kështu që mund të ndodhnin gabime. Shumica e votave ishin hedhur në kutitë e duhura dhe numri i votave të hedhura jo në kutitë e duhura ishte i vogël. Sigurisht që ka një shqetësim të madh në lidhje me çfarë ndodh me votat e hedhura jo në kutitë përkatëse dhe se cila është situata ligjore për këtë çështje. Megjithëse nuk do të komentoja mbi vendimmarrjen e KQZ-së, mendoj se është e rëndësishme që votat të numërohen në mënyrë objektive. Unë besoj se i tillë ka qenë procesi i numërimit. Ai ishte në një masë të madhe i përgatitur mirë, por të dyja palët ishin jashtëzakonisht afër dhe çdo gjë duhet të trajtohej me kujdesin më të madh dhe në përputhje të plotë me shtetin e së drejtës. Kështu që do të shohim patjetër më shumë analiza për këtë dhe unë besoj se kjo është shumë e rëndësishme.
Pyetje: A ishin juristët dhe ekspertët e OSBE-së në dijeni të akteve normative të miratuara nga KQZ-ja me 4 vota pro dhe 3 kundër për hapjen e votave të kontestuara? Ne po e ndiqnim procesin. Misioni i ODIHR-it për Vëzhgimin e Zgjedhjeve ishte ai që e ndoqi më nga afër. Për ne ishte shumë e rëndësishme që të kishim një përshtypje të dorës së parë në planin afatgjatë dhe të shihnim se si u përgatitën dhe si u menaxhuan zgjedhjet më pas. Në mbledhjet e KQZ-së kanë qenë rregullisht të pranishëm anëtarë të stafit tim. Ata kanë njohuri të mira dhe më kanë ofruar këshilla mua dhe ekipit tim për mënyrën se si duhet t'i formulojmë propozimet tona për reformën zgjedhore për të pasur zgjedhje edhe më të mira.
Pyetje: A ishte legjitim akti i KQZ-së? Kjo pyetje i duhet bërë palës shqiptare. E rëndësishme për ne është që të numërohen të gjitha votat dhe të zbatohet i njëjti standard në trajtimin e votave të hedhura jo në kutinë përkatëse. Ka ndodhur apo nuk ka ndodhur kështu, kjo është diçka për t'u analizuar.
Pyetje: A mendoni se KQZ-ja duhet t'i kishte shpallur rezultatet paraprake për Tiranën të shtunën kur mbaroi numërimi, apo kjo nuk është e detyrueshme? Varet se si e lexon Kodin Zgjedhor. Perceptimi i publikut ishte ai që ishte, media raportoi atë ditë dhe kjo është një çështje e rëndësishme. Publiku pret që ta marrë vesh, kështu që në fund të numërimit duhet të ketë një rezultat paraprak. Kodi Zgjedhor nuk e parashikon saktësisht kështu. Ndoshta kishte arsye të mira për zgjatjen e Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve, por unë do të kisha sugjeruar që të kishte një prononcim publik për të bërë të ditur se si ishte gjendja.
Pyetje: Çfarë mendoni për vendimin e djeshëm të KQZ-së dhe si mendoni se e sheh atë opozita? Kjo do të këqyret me kujdes me siguri nga ekspertët ligjorë dhe Kolegji Zgjedhor, kështu që nuk do të doja të bëja ndonjë koment. Gjykime të tilla duhet të bëhen nga ekspertët shqiptarë që kanë aftësinë për ta bërë këtë.
Pyetje: A jeni në dijeni të ndonjë rasti tjetër ku KQZ-ja ka vepruar njësoj me votat e hedhura në kutitë e gabuara, apo mund të themi se KQZ-ja përdori atë që tashmë njihet si standardi i dyfishtë në Tiranë?
5 Unë e kam parë raportin e ODIHR-it dhe do të mundohem të mos bëj asnjë koment në këtë moment. ODIHR-i ka qenë i pranishëm dhe ne do ta kemi një tablo prej tyre, kështu që le të presim për raportin e tyre përfundimtar.
Pyetje: Çfarë mendoni për mospërputhjet e pretenduara nga opozita mes numrit të votave dhe numrit të votuesve? Flasim për rreth 870 vota më shumë sesa numri i votuesve. Kjo është sigurisht një çështje për të cilën mund të shqetësohemi. Nëse ka mospërputhje, kjo duhet parë me kujdes, dhe duhet të ketë një shpjegim për një diferencë të tillë.
Pyetje: Opozita pretendon gjithashtu se është vënë dorë në kutitë e votimit. A e kanë edhe ekspertët tuaj një shqetësim të tillë? Mesa di unë, si procesi, ashtu edhe transporti janë vëzhguar. Megjithatë, kjo duhet parë me kujdes. Pra, është e pamundur që të bëj komente. Unë jam njohur me situatën dhe i kuptoj shqetësimet, por mendoj se ju keni institucione që do ta analizojnë situatën. Dua të përsëris së gara ishte kaq e ngushtë saqë çdo hap duhet analizuar me kujdes. Megjithatë, ngritja e një pyetjeje të tillë është legjitime.
Pyetje: A mendoni se ka pasur prapaskena politike në vendimet e KQZ-së? Sigurisht që ka pasur komente nga jashtë KQZ-së mbi punën e saj. Por puna e saj është thjesht teknike, mbështetje teknike për votuesit që ata të kenë mundësi të votojnë. Duke pasur parasysh situatën, ngërçin në parlament, situata u politizua, pavarësisht se ne nuk do të donim që të ishte.
Pyetje: Cila nga palët politike pati më shumë influencë në KQZ? Ka dy anë në KQZ dhe do të ishte e vështirë të thosha se kush nuk u përpoq të kishte influencë.
Pyetje: Unë personalisht mendoj se e vërteta nuk mund të ketë dy anë. A ndani edhe ju të njëjtin mendim? Megjithëse ka vetëm një KQZ, disa anëtarë janë të emëruar nga shumica, kurse disa të tjerë nga opozita, pra ka dy anë. Në njëfarë mënyre është mirë që ta kemi bashkëpunimin mes tyre bazuar tek vullneti i mirë. Është e nevojshme që të kemi pikëpamje të drejta për atë çka ndodh aty nga të dyja palët. Por elementi kyç është që të gjithë, jo vetëm unë, dëshirojnë më shumë.
Pyetje: Ju keni qenë mjaft aktiv së bashku me Ambasadorin amerikan dhe Ambasadorin e BE-së në atë çka në media tashmë njihet si Troika e Ambasadorëve në takimet tuaja me autoritetet dhe me politikanët shqiptarë. Do të doja t'ju pyesja nëse ka ndonjë dallim mes ambasadorëve në mënyrën se si secili prej jush i sheh çështje të caktuara? Jo, jo sa i përket çështjeve politike thelbësore. Unë sigurisht përfaqësoj një organizatë jo aq të lehtë për t'u kuptuar. Është një organizatë që punon për demokratizimin, të drejtat e njeriut, shtetin e së drejtës, kurse Ambasador Arvizu përfaqëson në komb të madh siç janë Shtetet e Bashkuara me një skemë detyrash të tjera si tregtia e kështu me radhë. Detyra e Ambasadorit të BE-së Sequi është sigurisht më e gjerë sesa e imja. Detyra jonë si OSBE është themelore sa i përket përpjekjes për vlerat themelore që çojnë në më shumë integrim qoftë në fushën e mbrojtjes, në fushën tregtare, apo në nivel rajonal. Në këtë aspekt nevojitet një mirëkuptim i përbashkët për ta bërë demokracinë edhe më të qëndrueshme. Neve na rreh zemra njësoj kur bëhet fjalë për parimet demokratike dhe shtetin e së drejtës. Ne jemi absolutisht në një linjë kur vjen fjala tek domosdoshmëria për shtetin e së drejtës apo tek çështje të tjera pas-zgjedhore. Pra, kemi shumë gjëra të përbashkëta, ndonëse detyrat tona nuk janë plotësisht identike. Është gjë shumë e mirë që ne mund ta bëjmë këtë bashkërisht për të mbështetur vendin.
6 Pyetje: Si ka mundësi që ambasadorët shkonin gjithmonë në ato qendra numërimi ku kishte probleme, si për shembull tek qendra e numërimit për njësinë 5, e cila u kthye në një qendër legjendë në Tiranë. A ju merrnin në telefon partitë politike apo ekspertët tuaj? Dhe sa herë që ju shfaqeshit, gjithçka rregullohej si me mrekulli, gjithçka zhbllokohej. Edhe ne kemi televizorët tanë për t'u informuar. Nuk është se ulemi në zyrë e presim çfarë do të ndodhë. Ne përpiqemi të marrim informacion të dorës së parë duke treguar edhe solidaritet me ata që numëronin. Unë mendoj se numëruesit kanë bërë një punë jashtëzakonisht të madhe e me shume energji dhe për ne ishte sigurisht emocionuese mënyra se si punonin, atmosfera ku punonin dhe sa ditë iu desh për ta bërë këtë siç duhet, ndonjëherë edhe mes një zhurme të madhe.
Pyetje: Për çfarë keni diskutuar bashkë me ambasadorët e tjerë në takimin me Kryeministrin Berisha, Z. Rama dhe me Presidentin? Çfarë qëndrimi u keni kërkuar ju si OSBE që të mbajnë? Së pari më lejoni të them që personalisht kam marrëdhënie shumë të mira pune me të tre, dhe kjo është shumë e rëndësishme jo vetëm për udhëheqësit por edhe për mbështetësit. Shqetësimi i këtyre ditëve të fundit, shqetësimi kryesor, është shteti ligjor, dhe nuk është diçka e lehtë nëse marrim parasysh faktin që Kodi Zgjedhor nuk rregullon çdo aspekt. Kështu që i takon palës shqiptare të bëjë sqarimet dhe të arrijë në konsensusin e nevojshëm për të hapur rrugën e mirëkuptimit – veçanërisht në parlament – në lidhje me axhendën e integrimit evropian. Një aspekt tjetër është ruajtja e qetësisë, që do të thotë se është shumë e rëndësishme të theksohet që situata duhet të mbetet e qetë, që çdo gjë të zgjidhet duke diskutuar në mënyrë të qytetëruar, duke trajtuar pikat ligjore dhe duke arritur një përfundim të kënaqshëm për të gjithë. Sigurisht që kjo mund të arrihet vetëm në rrugë paqësore.
Pyetje: Z. Ambasador, në media dhe në shoqërinë shqiptare ekziston perceptimi që ambasadorët bien dakord me secilin nga politikanët që takojnë. Është e vërtetë? Ne nuk jemi këtu për të goditur njerëzit. Kjo është shumë e rëndësishme. Nuk është e mundur të jemi dakord me çdo gjë, dhe partnerët tanë kombëtar e dinë. Ndonjëherë vërejmë që pozicionet tona nuk përputhen, por asnjëherë, nga asnjëra palë, nuk ka pasur kundërshtime kur bëhet fjalë për shtetin e së drejtës. Megjithatë, është shumë e qartë që në disa raste, madje në disa raste të rëndësishme, interpretimet nuk janë të njëjta, por kjo është çështje ligjore dhe duhet zgjidhur në mënyrën e duhur, jo në rrugë, apo nëpërmjet diskutimeve të ashpra, por nga ekspertët përkatës dhe me argumente ligjor. Jam i sigurt që kjo do të jetë e mundur edhe në Shqipëri.
Pyetje: Pra, ju ua keni shprehur mendimin tuaj politikanëve shqiptarë. Si kanë reaguar? Kanë dëgjuar me kujdes, sepse janë të interesuar të gjejnë një zgjidhjen e duhur që do të shtrojë rrugën drejt së ardhmes.
Pyetje: Kohët e fundit jeni takuar edhe me kryetarin e KQZ-së, Z. Ristani. Keni shprehur ndonjë shqetësim për punën e KQZ-së këto ditët e fundit të procesit të numërimit? Çfarë keni diskutuar me të? Nuk e kam takuar gjatë procesit të numërimit. Përpara zgjedhjeve jemi takuar rregullisht, por jo gjatë numërimit sepse kjo është një çështje teknike dhe nuk ka nevojë për ndërhyrje, as në këto ditët e fundit. KQZ-ja është duke bërë rolin e një KZAZ-je, dhe nuk e kam parë të arsyeshme të ndërhyj. Kontaktet në këtë drejtim janë mbajtur nga Kryetari i Misionit të Vëzhguesve Zgjedhor, Jonathan Stonestreet.
Pyetje: Si e shpjegoni faktin që Shqipëria mbetet ende pas për sa i përket pjekurisë së institucioneve për të zgjidhur vetë problemet, brenda tyre, duke kërkuar edhe ndërhyrjen e ndërkombëtarëve? Si e shpjegoni këtë mungesë?
7 Nuk është e lehtë për t'u përgjigjur, sepse është e vërtetë nga ana tjetër që në Shqipëri ka njerëz të talentuar dhe racional. Ndoshta nuk janë të guximshëm aq sa duhet. Ne do të donim të shihnim një shoqëri civile të fortë, jo vetëm në diskutimet politike por edhe në fusha të tjera si për shembull në arsim. Por në këtë fazë ne mund të ofrojmë ndihmën tonë, prandaj jemi këtu. Megjithëse, do të ishte shumë më mirë që zgjidhjet të gjendeshin nga shoqëria shqiptare.
Pyetje: Mendoni se do të ndodhë në të ardhmen e afërt? Mund të them që ka progres. Për shembull 'Forumi Civil 2010' i ish presidentëve Moisiu dhe Meidani, dhe shumë personaliteteve të tjera, ka nxjerrë ide shumë të mira. Është një tendencë inkurajuese, kështu që kjo është shenjë përmirësimi.
Pyetje: Mendoni se Kolegji Zgjedhor gëzon nivelin e duhur të besueshmërisë për të marrë një vendim të ligjshëm që në fund do të respektohet nga të gjitha partitë politike në Shqipëri? Jam i sigurt se po. Gjyqtarët janë profesionist. Nuk shoh arsye pse të mos ndodhë. Pres që njerëzit, duke përfshirë edhe partitë politike, të kenë besim se konkluzionet do të jenë të analizuara dhe në fund rezultatet të jenë të pranueshme. Po i kthehem këtu një pike që përmenda më lart: nuk kemi ende rezultatet përfundimtare. Ka dalë një rezultat paraprak dhe tani po fillon periudha e ankimeve, kështu që vetëm në fund të kësaj periudhe do të kemi rezultatin përfundimtar. Pasi kjo të zgjidhet, mund të flasim për rezultatin përfundimtar që duhet të presin partitë politike.
Pyetje: Besoj se jeni në dijeni të mungesës së thellë të besimit në sistemin ligjor në Shqipëri. Tashmë ekzistojnë të ashtuquajturat 'standarde të dyfishta'. Z. Ambasador, si Kryetar i Prezencës së OSBE-së në Shqipëri, a do të inkurajoni Kolegjin Zgjedhor të marrë një vendim të drejtë, të ligjshëm dhe të painfluencuar? Sigurisht që po! Ata duhet të zbatojnë të gjithë rregullat, duke filluar që nga Kushtetuta, sigurisht edhe Kodin Zgjedhor; të analizojnë vendimet e marra nga KQZ-ja dhe bazën e këtyre vendimeve. Është një detyrë e madhe, komplekse, dhe besoj që jo vetëm janë të gatshëm për të marrë një vendim të tillë, por edhe që janë të aftë për këtë. Të përpiqemi të mos krijojmë shumë zhurmë duke komentuar në lidhje me gjyqtarët. Pavarësia e gjyqtarëve është një çështje e rëndësishme në një shoqëri.
Pyetje: Z. Ambasador, a ishte procesi zgjedhor i 8 majit më i mirë në krahasim me proceset e tjera në të kaluarën? A ka bërë Shqipëria ndonjë hap përpara, ka mbetur ende në vend, apo ka bërë hapa prapa? Po fokusohem te dita e zgjedhjeve. Perceptimi im personal ishte ai i një dite të mirë – pashë pjesëmarrje të gjerë, qytetarët në të gjithë vendin mund të hidhnin votën e tyre; kishin mundësi zgjedhjeje, dhe bënë një zgjedhje. Vura re që përgatitjet teknike ishin të mira dhe dita e zgjedhjeve ishte një ditë e mirë për demokracinë. Por meqë përshtypja ime për këtë ditë ishte një perceptim jo shkencor, këtë pjesë po ia lëmë ODIHR-it.
Pyetje: Shqetësimet nuk lidhen me ditën e zgjedhjeve, por me atë që ndodhi më pas, d.m.th me numërimin dhe administrimin e votave. Mendoj se më i rëndësishëm është fakti që njerëzit në mbarë vendin janë më të interesuar të votojnë, dhe pjesëmarrja ishte e lartë, më e lartë se ç'pritej për zgjedhjet vendore. Kjo është shenjë e mirë që tregon se njerëzit kanë interes se kush do të drejtojë qytetet, fshatrat, bashkitë e tyre. Mendoj se kjo tregon një shkallë të lartë interesi. Megjithatë, njerëzit, votuesit e të gjitha moshave kanë edhe preokupime të tjera në jetë. Për këtë arsye politikanët duhet të marrin përgjegjësitë dhe të ofrojnë shërbimet e nevojshme lokale. Duhet menduar për qytetarët, që pas
8 zgjedhjeve të arrijnë të kenë besim se sistemi që gjendej në kutitë e votimit do të gjejë një zgjidhje, dhe besim që personat e zgjedhur do të ofrojnë shërbimet e duhura. Përndryshe, nëse njerëzit nuk kanë besim tek ata që zgjedhin do të vazhdonim të kishim zgjedhje pa fund.
Pyetje: Z. Ambasador, në Shqipëri vota administrohet nga mbështetësit e partive. A përbën kjo dështim të shtetit të së drejtës në interes të partive politike? Jo, nuk ka probleme me mbështetësit e partive dhe mënyrën sesi veprojnë. Mund të jesh mbështetës i një partie dhe të bësh këtë gjë në mënyrën e duhur – në mënyrë të balancuar. Në qoftë se nuk gabohem, kjo është vënë re edhe në qendrat e numërimit. Kështu që, të tregohem i sinqertë, nuk shoh ndonjë problem me administrimin. Në shumicën e rasteve njerëzit janë treguar të qytetëruar.
Pyetje: A mendoni se ndërkombëtarët i kanë bekuar (miratuar) në njëfarë mënyrë ndryshimet kushtetuese të bëra nga dy drejtuesit e vendit, Berisha dhe Rama, para dy vitesh? Edhe pse është komentuar gjerësisht që kjo mund të jetë e vërtetë, më lejoni t'ju them me modesti se nuk duhet mbivlerësuar. Kontributet më të rëndësishme erdhën nga shqiptarët. Kontributi më i madh erdhi nga ata që votuan, nga ata që i shërbyen vendit në komisionet e zonave administrative në mbarë vendin, në 66 qendrat e numërimit, duke numëruar ditë e natë e ndonjëherë jo në kushte të lehta pune. Dhe gjithçka shkoi mjaft mirë. Ndoshta në të ardhmen politikanët mund të vendosin ta bëjnë më të lehtë procesin e numërimit – duke qenë më i decentralizuar. Por kjo varet edhe nga rekomandimet në raportin përfundimtar të ODIHR-it.
Pyetje: Në fakt pyetja e radhës është pikërisht për rekomandimet e mundshme të ODIHR-it në lidhje me përdorimin e metodave elektronike dhe automatike të numërimit si për shembull skanera optik, apo kabina votimi, për ta bërë votimin edhe më të shpejtë. Mendoni se është sugjerim i dobishëm për Shqipërinë? Në tablonë globale të demokracisë përfshihen të gjitha këto metoda. Kjo varet se për cilën metodë bie dakord një shoqëri e caktuar. Mund të përdoret secila mënyrë që duket më e përshtatshme për qytetarët shqiptarë. Mua më pëlqen mënyra tradicionale – një fletë ku mund të vendosësh një kryq (X) sepse do të thotë që ke diçka konkrete në dorë të cilën e hedh në kuti, jo thjesht duke shtypur një buton. Por ka edhe njerëz që preferojnë të shtypin një buton për të votuar, avantazhi i së cilës është se nuk ka një sasi të madhe votash që duhen numëruar më pas. Pra, është çështje preference, nuk ka vetëm një mënyrë votimi.
Pyetje: Ndoshta një mënyrë më e shpejt votimi do të sillte edhe rezultatet më shpejt, d.m.th brenda disa orëve, dhe jo pas disa ditëve; për të mos përmendur këtu mungesën e besimit midis partive dhe mos-pranimin e rezultatit në fund. Mund të jetë e vërtetë.
Pyetje: Si e sheh OSBE-ja mbulimin e këtyre zgjedhjeve nga media shqiptare? Ishte një mbulim mbresëlënës. Së pari, më kujtohet kur po udhëtoja me makinë duke dëgjuar radion ku po komentohej numërimi, e të linte përshtypjen e një ndeshje futbolli sepse dëgjohej numërimi Basha-Rama, Basha-Rama, Basha-Rama. Apo si një ndeshje tenisi kur shtohej komenti për votat e pavlefshme. Të gjithë e dinin që rezultati ishte i ngushtë, ishte një garë që deri në momentin e fundit nuk ishte e qartë se kush do ta kalonte i pari vijën e finishit. Ishte një pritje që të mbante në tension dhe mendoj se media ka bërë punë të mrekullueshme për të ofruar një proces transparent dhe më interesant për njerëzit, duke ofruar një plan të parë të procesit. Është vërtet e rëndësishme që çdo votë të numërohet, prandaj duhet të ketë një proces numërimi të saktë dhe të pajtueshëm.
9 Pyetje: Opozita mendon se është matematikisht dhe statistikisht e pamundur që rezultati në fund të ishte 50:50 dhe 70:30 në favor të Bashës për kutitë e hapura nga KQZ-ja për të numëruar votat e kontestuara. Cili është mendimi juaj? Kam parë publikime në lidhje me këtë. Mendoj se duhet të pyesim statisticienët, por shumë prej tyre do të kishin opinione të ndryshme. Zakonisht mund të jetë opinion më i saktë kur bëhet fjalë për shifra të mëdha mbi 1000. Për një shifër më të ulët, për shembull 700, lëkundjet janë më të larta. Unë jam inxhinier dhe ekonomist, dhe kam studiuar edhe statistikë, ndaj edhe disa gjëra në dukje të pamundura në të vërtetë janë të mundura; është interesante të diskutosh në lidhje me statistikat. Por ajo që nevojitet është një analizë e kujdesshme sesi është kryer procesi, si është bërë numërimi, nëse përputhen shifrat, etj.
Pyetje: Cili është komenti juaj në lidhje me balancën e arritur nga Ora News në mbulimin e zgjedhjeve? Ka qenë një punë e shkëlqyer. Është gazetari profesionale dhe një shenjë e mirë drejtësie. Kushdo mund të pyesë nëse ka qenë një minutazh i barabartë për të dy ngjyrat politike. Me shumë mundësi po. E rëndësishme është që partive politike, protagonistëve dhe kandidatëve, t'u jepet mundësia të informojnë votuesit në lidhje me qëndrimet, premtimet dhe programet që ofrojnë. Kjo është e rëndësishme për qytetarët që të vendosin se kë të votojnë.
Pyetje: Televizioni Ora News ishte i parë që refuzoi transmetimin e kasetave të gatshme për hir të standardeve profesionale dhe lirisë së medias. Është shumë e rëndësishme që gazetarët të kenë energjinë e duhur për këtë dhe qasje të drejtpërdrejtë – që të shkojnë aty ku ndodh lajmi, të intervistojnë aktorët kryesorë, të jenë të pranishëm atje ku mbahen fjalimet që të shohin çfarë ndodh dhe ndonjëherë të shtojnë komentet e tyre. Është e rëndësishme për gazetarinë të mos mbështet te kasetat e regjistruara nga partitë politike. Këto kaseta do të shërbenin si reklama, por ky është një kapitull tjetër. Edhe pse mund të ishin të dobishme, nuk mund të quhen gazetari.
Pyetje: Kompanitë serioze të pyetësorëve dhe anketimeve (exit polls) refuzuan të bëjnë këtë gjë këtë vit për shkak të nivelit të lartë të refuzimit nga të intervistuarit. A janë këto pyetësorë dhe anketime (exit polls) të besueshme? Për ne nuk është dhe aq e rëndësishme se kush fiton. Për ne është e rëndësishme që procesi të jetë i drejtë dhe që çdo kandidat të ketë mundësinë të diskutojë, dhe që votat të numërohen. Të vetmit që vendosin janë qytetarët – si për kryetarët e bashkive dhe për këshillat. Nuk i takon ndërkombëtarëve dhe as që e mendojmë një gjë e tillë. Për ne është shumë e rëndësishme që kushtet të jenë të barabarta për të gjithë.
Q. Transparenca e financimit të partive politike ka qenë një nga shqetësimet e ngritura nga ODIHR-i për zgjedhjet e vitit 2009. Është normale që KQZ-ja të vendosë transparencën e partive politike? Në çdo vend është e nevojshme të ketë një rregullim të financimit të partive politike. Do ishte shumë mirë nëse vendosej niveli më i lartë i mundshëm i transparencës. Megjithatë, edhe në vendin tim ka sfida. Partitë politike duhet të jenë transparente, por kjo nuk është gjithmonë e lehtë për shkak të donacioneve – ka disa njerëz që mund të krijojnë influenca legjitime për sa kohë që qëndrojnë transparente. Ky është elementi kryesor i demokracisë. Është e rëndësishme të dimë se kujt t'i besojmë. KQZ-ja është organ teknik, me një buxhet të caktuar dhe me shpenzime, dhe buxheti i tyre është transparent.
10 Pyetje: Kanë kaluar dy vjet që nga zgjedhjet e vitit 2009 dhe rekomandimet e ODIHR-it nuk janë trajtuar ende nga partitë politike. A ka kuptim që të dalin rekomandime të tjera ndërkohë që klima politike është përkeqësuar më tej? Mendoj se ka kuptim. Zgjedhjet e vitit 2011 ishin zgjedhje vendore, dhe një nga vëzhgimet paraprake që kemi bërë, edhe para ditës së zgjedhjeve, madje edhe para se të vinte ODIHR-i, është që pjesa më e madhe e Kodit Zgjedhor trajton çështje në lidhje me zgjedhjet parlamentare, dhe nuk përmban një kapitull të posaçëm për zgjedhjet vendore. Kjo është një fushë ku duhet punuar. Pritet që raporti përfundimtar i ODIHR-it të trajtojë këtë çështje dhe të japë disa rekomandime.
Pyetje: A ishin zgjedhjet e majit të drejta dhe të lira, dhe në përputhje me standardet e OSBE/ODIHR-it? Kësaj pyetje do t'i japë përgjigje raporti përfundimtar i ODIHR-it, i cili zakonisht del dy muaj pas largimit të misionit.
11
HEAD OF PRESENCE INTERVIEW WITH ORA NEWS TV Live on ‘Tonight with Ilva Tare’, 24 May
Q: Introduces and welcomes HoP onto “Tonight,” What were your first impressions on arriving in Tirana? A: I thought it was a most interesting, most important mission to help Albania meet its International commitments. I instantly liked working with Albanians. What I liked in coming here was seeing the optimism in their faces - especially of the ordinary people and that makes it worthwhile in helping them to move forward at all levels. That is, of course, officials at political levels, working with parties, working with leaders of political parties, working with MPs and also with people who are interested in politics but are not themselves politicians, like members of civil society. So I have the feeling that I was in the right place and have a very interesting and a very important task here in Tirana and in other parts of Albania.
Q: Did your previous posting in Kosovo/UNMiK help you in becoming more familiar with the Albanian environment? A: Certainly that was a good, let us say time of work, I do not want to call it a ‘warm up’ because they are different. Over the last 100 years, the history of Kosovo is very different from the history of Albania. Albania has had the privilege of being a sovereign country. Kosovo has a very special history and also that includes, of course, the largest number of Kosovo Albanians. And working with them, ordinary working people and politicians, has familiarised me even more. I had already worked earlier from Belgrade in the former Yugoslavia including Kosovo issues, but not all that much. It was back in 1991-92, when other issues were much more urgent. So the time in Kosovo was most interesting. We managed to keep it in a peaceful manner throughout most of the period so that people could live in more peaceful, more orderly conditions. Of course, that helps also to understand some of the mentality, I would say.
Q: Role of OSCE Presence in Albania, what are your main commitments which your mandate permits, which expires on 31 December, 2011? A: Indeed, it is an annual mandate. Every field mission gets the mandate through a decision from the participating states, assembling at the Permanent Council in Vienna on the basis of the commitments every participating state has with the other participating states. Albania is one of them, of the fifty six participating states that reach from Vancouver to Vladivostok, thus including all the nations in the North of the globe. These commitments start with democratization, the rule of law, and human rights and a series of other issues that make democracies, that make people live in a good, sound, safe and hopefully also prosperous environment and helping and seeing to help them meet these commitments.
Q: What are the reasons that compel the OSCE to be here on a more or less permanent basis? A: The direction Albania is heading is towards European integration and the commitments towards OSCE participating states and the need to approach EU standards, where democratization and the rule of law are prerequisites; and they are also necessary to certain extent to being a fully fledged NATO member.
Q: How difficult is it to promote these values in an environment where political tension is so high as in Albania? A: The interest of the people, of the general public is relatively great, some of our tasks are fairly technical and some not so. Some of the projects that we have show that women have a very
1 important role in society. Every society has men and women working together, co-operating to have a better society, and in that case, for example, women playing their part through their ideas.
Q: And so it is not difficult to work on the ground, you haven’t come up against any difficulties? A: No. I like working here. It is certainly at some stages a challenge. We have to always get the full picture, working with all parts of society or working with all parts of the political spectrum. This takes some energy but in the larger sense this is very important for humanity and in this sense for here in Albania. Working with Albanians is quite some fun. I tell you why, because people here learn quickly. I am sometimes amazed that even people who did not have so much time to go to school speak languages fairly well. Things like that impress me and Albanians are interested in learning things. This is really good and encouraging.
Q: Are you satisfied with the level of the implementation of reforms your organization has undertaken? A: Yes, I am, with some of them. However, I think of some of the more complex ones, requiring profound developments in legislation and common work in the Parliament are stuck in the current situation, situation by the way which I found when I came to Albania last September. What this nation, at this stage, would need most is a fully functioning Parliament with more consensus across the aisle, which would make Opposition a full part of the legislative process. In certain stages, when it comes to good legislation this is important for the reform agenda.
Q: The rules which are needed to implement this legislation, do they exist, are the laws implementable? A: Many of the rules are there, you have a Constitution. You have pretty, but not a full set of legislation base, for example no Civil Administrative Courts, there are many parts are now in place. To a certain extent it is also related to training and in training officials and civil servants in certain aspects to apply these rules in the best possible way. This takes a great deal of experience, it takes a good portion of good will to develop them in training in a consensual way-and this is a part of our work. It is a fairly good grade because the important thing is that it is worthwhile. I do not want to paint everything in rosy colours, but this nation has had a difficult start after 50 years of a severe situation under Hoxha and changing that completely in 20 years is a huge process. Allow me to compare it in time; I am a German diplomat, I grew up in Germany, we had unification almost around the same period as the process of democracy began here in Albania. It still takes time for people to get accustomed to it. The same applies for Albania. It takes patience. At the same time, it takes a certain impatience too, to move things forward. However, Election Day was calm. Many people, a large part of the population, and I think that was very impressive, took part in the elections and cast their ballot peacefully. Yes, it works, it takes some time, making democracy work. This is part of our task.
Q: I do understand what you are saying, as I do understand the impatience of the Albanian people, because life is very short. That is why Albanians seem to be losing their patience facing the immaturity of our institutions, and their suspicious performance. Are the Albanian institutions independent, and do they work in compliance with the OSCE standards and criteria? A: This is a tricky question, and I can not say an absolute 'Yes' or 'No' here. Let me say that they are fairly good. It is, of course, very important that every official, every civil servant should provide the same level of service to any member of society. That leads to the fact that there should be no discrimination, despite their personal background. People should all get the same level of service. There is on some occasions room for improvement, sometimes the society seems
2 to be a little bit too much family-oriented and not so much society-oriented, and finding a balance there would be important. Having more openness, having more fair society for all, based on and oriented to the rule of law, would be helpful, also to develop democracy, because the family background for every citizen, young or old should not make a difference.
Q: Organizations and associations are responsible for raising the awareness, and educating the public in that regard. Is this being done, and who is doing that? A: Allow me to say that nowadays the modern media has a big responsibility to provide information. The important base starts with good education, it is true. I do not want to generalize too much how to ‘train’ general public. However, for us, for our mandate, it is important to help for example with police service, so that the police provide a high level of professionalism. So we have done some training in the past, as with the border police, as well as for the civil registry, a couple of other issues related with the civil registry dealing with passports, which helped also with other issues like the visa-free travel to the Schengen area. All these are elements of a civil society, also part of the civil service in providing always a better and more efficient level of services in order to make the society more stable. So it is very complex, very intensive at different levels, and an organization like the OSCE focuses on some part of it. The other parts are being done either by other International mission and Embassies. This is a joint support for Albania, which is done by the OSCE, but not only the OSCE.
Q: Let us now Mr. Ambassador open the chapter or the file of the elections. Which term would you prefer better, chapter or file? A: Either way, elections happen regularly in a democracy, and maybe chapter, file.
Q: Were the 2009 OSCE/ODIHR recommendations addressed by the political parties? If not, why, and who is responsible for that? A: The 31 recommendations of the 2009 OSCE/ODIHR report were not properly addressed. The latest attempt to come to a really good agreement was initiated by the Chair of the DP Parliamentary Group Mr. Patozi. In the beginning, it was welcomed by all parties, but later it was reduced to four parties if I remember right. It was an expression of good will for a fair campaign and fair proceedings. In autumn last year, we had a very good initiative in having at least one round table, where all the party chairs participated and tackled the subject. However, the Election Code reform is, of course, very complex, and needs a sound discussion and sound reflection, and the integration of a large number of expertise coming from the Parliament, coming from the parties, coming from civil society. This is also something that needs time. Having at least initiated that in October it was still a little bit late before the scheduled elections for May. So, part of the reason was the time factor, but another reason was that the situation after the 2009 elections was unclear, and not a good one for decision-making and the boycott in the Parliament is really a problem for Albania, because it is an impediment for the integration process as well.
Q: Do you think that the political impasse after the 2009 elections influenced the standards of the 2011 local elections? A: The recommendations were set up to make the process smoother. For these elections, there will be a report from the ODIHR Observation Mission, and it will come out in about two months. The report from September 2009 and the recommendations could have made the process even smoother, if some of the 31 points could have been taken on board. However, the important thing is that good will exists, so that all participate in preparing and exercising the office duty during this complex process, do their best and stick to the rules, and truthfully do their job, and this is the most important thing. One of these points, which are the good will, trust in each-other is certainly an area where we have to work on more.
3 Q: Is there actually any trust between the parties at the moment? A: I do trust the parties. This is not the problem. In Albania, the important thing is that the Albanian parties trust each-other. This is much more important than what the internationals think, not that it does not matter, but the key thing in building the society is that Albanians do it, that Albanians trust each-other as much as possible. One area of building trust or one possibility is doing things jointly, like being together in these commissions on the Election Day and preparing for Election Day. Doing it in partnership is also important during the counting process. I was present at times in the counting centres, and it was good to see that the commissioners were sitting around one table, from different party backgrounds, and not having a tense face. They were talking to each-other, respecting each-other, and I had the impression they were doing the best they could in counting, and this was good to see.
Q: This is what happens at the low level, but when you get to the higher levels, there is a lack of trust there. Have you seen that? The most important thing for the country is its people, so this is the best news Albania has to offer. Albanians are great people, and it's good that they participated, and they should also make their leaders understand that, and respect the same degree of civility.
Q: Yes, of course, but the citizen's duty is to cast their vote. Once they do that, it is then the leaders who decide. A: Right, but there's also a next election, and the people can decide whom to trust. There is no guarantee and there is no need to always vote the same way. Politicians would always like that the public chose the same colour, but it is a competition. It is about trust. It is about the future. This is probably the most important. And this is how it should function in Albania. This is seen in Tirana, in the Mayoral race. They were so incredibly close so it does not matter which data you take, the one of the last night or one of today. They were so close. It was so close so that it showed that every vote counts. It showed that it could go either way. It could not have been more dramatic.
Q: Do you have a comment on the activity of the CEC during the preparation for the local government elections on 8 May, on the e-day and after the e-day? Let’s start from the beginning with the preparations. How was the performance of the CEC? A: The work of the CEC was, of course, very intense and complex. They should instruct and advice on establishing the commission of the election for administrative zones, and they had to do it within strict deadlines, close to Election Day. The political parties, to a large extent, did not co- operate fully in giving the needed feedback in due time, and this made the work of the CEC more difficult at same stages to deliver all the decisions and print the ballots in due time. But seeing all that, I mentioned only some of the details, and apart from the fact that their performance was fairly good in the preparation work, a complex preparation work, and in all the voting centres people could vote. There were 2 X 384 voting processes for mayor and municipal council – a huge and complex task.
Q: The fact there were lots of votes put in different boxes that were not for the candidates, does it has something on the performance of the CEC on educating and informing voters how to vote? A: Of course, it is human to make an error. It is a Latin saying “errare humanum est”, though that can happen. In a normal voting centre, you have two boxes, in Tirana you had four. The colours were not very different, and so errors could happen. The majority of the ballots cast were in the right box, and the number of miscast ballots was small. Of course, there is a major concern as
4 what happens to the miscast ballots and what is the legal situation on this issue. Although I would not comment on the CEC legal decision-making, I think it is important that the votes are counted objectively. I believe that the counting process has been such. To a very large extent, it was well prepared but both sides were too close and everything had to be handled with utmost care and in full compliance with the rule of law. So surely we will see more analysis on that and I believe this is very important.
Q: Were the lawyers and experts of the OSCE aware of the normative acts approved by the CEC with 4 votes in favour and 3 against on the opening of the contested votes? A: We were following the process. The ODIHR Election Observation Mission had the closest look on that. For us, it was very important to have a first hand impression on the long run and also how elections were prepared and managed afterwards. There have regularly been members of my staff, who have been present at the CEC meetings. They have good knowledge, and they also provide advice to me and to my team on how we can then develop proposals for electoral reform to come to even better elections.
Q: What was the legitimacy of the CEC act? This is a question for the Albanian side. The important thing for us is that all the ballots are counted, and that there should be consistency in the way misplaced ballots are treated. It should also be analyzed whether this was fully the case.
Q: Do you think that the CEC should have published the preliminary results for Tirana on Saturday when the counting was over, or was that not obligatory? That depends on how you read the Electoral Code. The public perception was what it was, the media reported on that day, and this is a very important question. The public expects to know where they are so by the end of the counting there should have been some preliminary results. The Electoral Code does not foresee that in the exact same way. There were probably good reasons in extending the Election Observation Mission but I would have suggested a public line of where we all stood.
Q: What do you think about the CEC's yesterday announcement? What do you think the opposition thinks about it? This shall be certainly scrutinized by legal experts and the Electoral College so I would not like to make any legal comments. Such judgements have to be done by the Albanian experts who are capable of that.
Q: Are you aware of any other cases where the CEC has acted similarly with the misplaced ballots or can we say that the CEC used double standards in Tirana? I have seen the ODIHR report, and I will refrain from making any comments at this stage. ODIHR was present and we have the picture through them, so let us all wait for their final report.
Q: What do you think about the opposition's claim about the discrepancy between the number of votes and the number of voters? We are talking about 870 votes more than voters. This of course is a question of possible concern. If there are discrepancies, it should be scrutinized, and there should be an explanation for such a difference.
Q: The opposition also claims that there has been some tampering with the ballot boxes. Have your experts expressed such concerns?
5 The process and the transport to my knowledge were observed. However, that must be carefully checked. So it is impossible for me to comment. I have taken note of the situation, and I do understand the concerns, but I think you have the institution that will analyze the situation. I want to repeat that the race was so close that every step should be carefully analyzed. It is, however, legitimate to raise that question.
Q: Do you think that there has been some political background in the CEC decisions? There were, of course, comments from outside the CEC in relation to their work. But that work is purely technical, technical support for voters to be able to vote. Given the situation, with the impasse in the parliament, the situation was politicised, even though we did not want it to be.
Q: Which of the political sides had more influence on the CEC? There are two sides in the CEC, and it would be difficult to say who did not try to influence matters.
Q: I personally think that the truth can not have two sides. Do you at least share the same opinion? Although there is only one CEC, some members are more majority-nominated and the others are opposition-nominated, so there are two sides. In a certain way, it also good to have that co- operation based on a good will. It is necessary to have a fair view on what's developing on both sides. But the key element is that everyone wishes for more, and I am not the only one.
Q: You have been quite active together with the US Ambassador, and the EU Ambassador, in what is among the media people being referred to as the Ambassadors' Troika in your meeting with the authorities, and with Albanian politicians. I would like to ask you whether there are any differences in the way you see specific issues? No, not on the core political issues. Of course, I am representing an organization that is not so easy to understand. It is about democratization, human rights, rule of law, while Ambassador Arvizu represents a large nation as is the United States with a scheme of additional task like … and commerce and so on. The task of the EU Ambassador Sequi is certainly even wider than mine. Our task as the OSCE is a fundamental one in really seeking to the core values and leading to more integration be it on the defence side, be it on the commercial side, be it regional, In that respect, a common understanding is needed to make democracy even more stable. We have the same heartbeat when it comes democratic principles and the rule of law. We are absolutely in line when it comes to the full necessity for the rule of law, or on these post-election days. So we have a lot of things in common, even though our tasks are not completely identical. It is very good that we can do that jointly to support the country.
Q: How come the Ambassadors would always go precisely to those counting centres where there were problems, like counting centre 5, as it turned into a legend in Tirana. Was it the political parties which called you, or was it your experts? Why did you go there every time things were blocked? And every time you showed up, it was like a miracle, everything was suddenly unblocked. We are also having our TV sets on to get information. We are not sitting in our offices and waiting for things to just happen. We try to be hands on, and also showing solidarity with the ones who were counting. I thought the persons who were counting at the counting centres did really a tremendous job with a lot of energy, and, of course, it was also for us exciting to see how they did it, how was the atmosphere in there, and how much it took to these days to do it in a correct way, sometimes with a high level of noise.
6 Q: What have you and the other Ambassadors discussed with PM Berisha, Mr. Rama, and the President? What stands have you as the Head of the OSCE asked them to take? First of all, I would say that I personally have a very good working relation with all those you have mentioned, which is very important, not only speaking to the leaders, but also supporters. The concern of the last days, the main concern is the rule of law, not easy since the Electoral Code does not regulate everything. So it is up to the Albanian side to come up with clarifications, and hopefully to a consensus, which is needed to pave the way for an understanding especially in the Parliament for the integration agenda. The other thing is staying calm in the sense that while making the point that it is very important that the situation remains peaceful, that things are done in a highly civilized way of discussing, tacking the legal points and coming to a satisfactory conclusion for all. That can, of course, only be done in a peaceful way.
Q: There is a perception, Mr. Ambassador among the media, and among the society in Albania that Ambassadors agree with whoever politician they meet with. Is this true? We are not here to hit people. This is probably the most important thing. Agreeing with just everything is, of course, not possible, and our national partners know that. Sometimes, we just take note that our positions do not coincide, but I did not get any contradictions from any side when it comes to the importance of the rule of law. However, while saying that, it is quite clear that in some cases, and also in some pivotal cases, it is not read in the same way, but this is a legal matter and should be solved in the right manner, and not in the streets, or through loud or rough talking, but through experts and through legal arguments. I am sure that this will also be possible in Albania.
Q: So, you have expressed your opinion to the Albanian politicians. How did they react? They listened carefully, and because they are interested in coming to a solution that is viable and that paves the way for the future.
Q: You have recently met even with the Chair of the CEC, Mr. Ristani. Have you expressed any concerns about the work of the CEC in these last days of the counting process? What did you share with him? No, during the counting process I have not met him. I met him before the elections on regular basis, but not during counting because this is very technical, and there is no need to interfere and now also in these days. This is work which the CEC acting as a CEAZ, and this was not the place for me to intervene. That contact was done by the Head of the Election Observation Mission, Jonathan Stonestreet.
Q: How do you explain the fact that Albania is still behind in terms of the maturity of its institutions to solve the problems within ourselves, within the institutions themselves, asking also for interventions by the internationals? How do you explain this handicap? That is not so easy to answer because you also have here in the country rational and talented people. Perhaps they are not courageous enough. We would certainly like to see a stronger civil society in debating, not only political, but it could be educational issues. But, at this stage, we can help, and that is why we are here. But it would be very good if the solutions could come from Albanian society.
Q: Do you see this happening any time soon? It's improving. For example, the ‘Civil Forum 2010’ with former Presidents Moisiu and Meidani and a lot of other personalities have come up with very good ideas. The tendency is very encouraging, so I think it is improving.
7 Q: Do you think that the Electoral College enjoys the right level of reliability in giving a lawful decision to be in the end respected by all political parties in Albania? I am sure about that. The judges are professional. I do not see a reason why they should not. I would also expect people to trust, including the parties, that they will carefully analyse the findings, and that the results will be accepted. That takes me to a point I touched upon earlier. We have not seen the final results yet. There is a preliminary result and now the appeals period is about to start, so there will be no final results until this is concluded. Once this is solved, we can talk about the final result that should be accepted by the political parties.
Q: I believe you are also aware of a high level of lack of trust in the legal system in Albania. We have now the so-called 'double standard'. Mr. Ambassador, are you at the Head of the OSCE Presence in Albania going to encourage he Electoral College to take a fair, lawful and uninfluenced decision? Absolutely yes! They have to apply all the rules that the country has, starting with the Constitution, but certainly including the Electoral Code, analyzing the decisions taken by the CEC and the basis on which the CEC has taken them. So they have a big complex task, and I believe that they are not only willing to take such a decision, but that they are also capable of doing so. Let us try so that there is not too much public noise in commenting on the judges. The independence of the judges is certainly a very important issue in a society.
Q: Mr. Ambassador, was the election process of May 8th better than earlier processes? So, did Albania take any steps ahead, is it still in the same place, or did it take any steps backwards? Let me perhaps say one thing here - this is focusing on Election Day. My personal perception was that it was a good day, I saw a large participation, citizens throughout the country could cast their vote, and they had a variety of choices, and they did so. I saw that the technical preparations were good, and even what happened later, but the Election Day was a good day for democracy. As my personal impression about this day was somewhat unscientific, let us leave that to ODIHR.
Q: Concerns are actually not related with the Election Day, but with happened next, i.e. the vote counting and administration. I think that the important thing is that people throughout the country are more interested in casting their vote, and the participation was unexpectedly high, higher than what was expected in local elections. This is a very good sign that shows that people are interested in those that will manage their cities, villages, municipalities. I think this shows a high degree of interest. However, people, voters at all ages, have other things to do in their lives. That is why the politicians then have to take over and provide local services. One could think for the citizens that after the elections, they should trust that the system will find the solutions, the system that was in the boxes, and trust that the services will come from those they elected. Otherwise, we would have endless elections, if people would not trust those they have elected.
Q: Mr. Ambassador, the vote in Albania is administered by party supporters. Does this constitute a failure of the rule of law in the interest of the political parties? No, there is nothing wrong with party supporters and the way they operate. You can be a party supporter and do it in a respectful way, also in a balanced way. If I am not completely wrong, we have seen that in the counting centres here as well. Therefore, to be honest, I do not see any problems with this administration. People were very civilized in most cases.
Q: Do you think that the internationals somehow blessed the constitutional changes made by the two leaders of the country, Berisha and Rama, two years ago?
8 Although it has been widely commented on that this might have been the case, allow me to say in a modest way that I do not overrate this. The most important contributions came from Albanians. The main contribution came from those that cast their ballot, those who served their community in the zone commissions throughout the country, in the 66 counting centres, counting through days and nights, sometimes in not so easy working conditions. So it was fairly good. Perhaps politicians can decide in the future to make the life easier for the counting process, in having it again more decentralized. Then it is also based on the final ODIHR report recommendations.
Q: That was exactly my next question about ODIHR potential recommendations about the use of electronic and automatic methods in counting like punch cards, optical scanners, or voting booths to make the voting faster. Do you think this could be a useful suggestion for Albania? If you have the global picture of democracy, there are all sorts of ways as you mentioned. This depends on what the society agrees on. You can use any ways Albanian citizens feel comfortable with. I like the traditional way of having a piece of paper, make a cross so that you have something in your hands, and you literally cast your vote, and not simply push a button. Although there are people who prefer to push a button, in which case you have the advantage that you do not count a large pile of ballots. So it is certainly a matter of preference, this is certainly not the only way.
Q: Maybe a faster way of voting would give us the results much sooner, i.e. a few hours, and not a few days after the elections, not to mention the lack of trust between the parties, and non-acceptance of the results in the end. That maybe true.
Q: How does the OSCE see the coverage of these elections by the Albanian media? The coverage was really impressive. First of all, we were driving overland, listening to the radio and you had the impression that that was a football match, because the ballots were called by names, going Basha-Rama, Basha-Rama, Basha-Rama It was exactly like a tennis match, and there were also those 'void' ballots. Everybody knew, we also knew in the car that it was so close, it was really a race with a heartbeat, and up until the last minute it was not clear who past the finish line first. What we saw and heard was high suspense and I have the impression that the media did a wonderful job making democracy transparent and more interesting for the people providing a first hand picture. It really matters that every vote counts and that is why it is so important to have a precise and a consistent counting process.
Q: The opposition thinks that it is impossible in mathematical and statistical terms for the result to have been 50:50 by the end, and see a trend of 70:30 in favour of Basha in the ballot boxes open by the CEC for the contested votes. What do you think about this? I have seen publications on that. We would have to ask the statisticians, but several ones would give several opinions. Usually when it comes to large numbers beyond 1000, it becomes more precise. Underneath a certain figure, say 700, the oscillations can be higher. I am an engineer and an economist by profession, so I studied some statistics, and even if some issues may appear improbable, they are still possible, so arguing statistics sounds interesting. What is needed is a careful analysis, how it was processed, how it was counted, whether figures coincide etc?
Q: What is your comment on the balance achieved by Ora news in covering these elections? Their work has been excellent. This is really professional journalism, and a good sign of fairness. Of course, one can ask whether it was really exactly shared equally between the two political colours. It probably is. The important thing is giving political parties, the protagonists, and the
9 candidates a chance to provide voters with information about what they stand for, what they promise, what is their programme. That is important for people to make up their minds.
Q: Ora News TV was the first one to refuse broadcasting ready-made tapes for the sake of the professional standards and media freedom that we have gained. It is very important for the journalists to have the energy and have direct access. It is important for them to go where things happen, interview key actors, be present when speeches are held, make first hand impressions, adding sometimes their comments. It is important not to rely on ready-made tapes. That is an important ingredient for journalism. If ready made tapes were sent, that would be like a commercial, and that is a new chapter. While they could have been useful, it is not journalism.
Q: Serious companies involved in surveys and exit polls refused to do any exit polls this year because of a high level of refusals by respondents. Are exit polls and surveys reliable? It is not so important for us who wins. What is important for us is that the there is a due process, and every candidate has a chance to discuss, and have their votes counted. The only ones who decide are the citizens, who decide who they want to have as mayors and who they want to have in the municipal councils. It is not for internationals to do that, we do not even think of this. For us, it is very important to have equal conditions for all.
Q. The transparency of financing of political parties was one of ODIHR concerns in the 2009 elections. Is it normal for the CEC to do the transparency of the political parties? In every country there is a need for a regulation of political party financing. It would be good to have the highest level of transparency. However, even in my own country there are also some challenges. The political parties should have transparency, and this is not easy because there are donations, and certain people may create influences that could be legitimate for as long as they remain transparent. This is the main thing in a democracy, a key ingredient. It is important to know who to trust. The CEC is a technical body, they have a budget, they have their expenditures, and their budget is transparent.
Q: Two years from 2009 and the ODIHR recommendations are not yet addressed by the political parties. Does it make any sense to have other recommendations while the political climate is worse? Yes, of course, it makes sense. The 2011 elections were local elections, and one of the preliminary observations that we had even before the Election Day, and already before ODIHR came, is that the largest part of the Electoral Code addresses parliamentary election issues, and does not have a tailor-made chapter for local elections. This is certainly an area to work on. It is also expected that the final ODIHR report will addresses that and give some recommendations.
Q: Were the May elections free and fair and in compliance with the OSCE/ODIHR standards? This question will be answered in the ODIHR final report, which usually comes two months after the mission leaves.
10