Interview by Head of Presence, ABC News TV, 25 April 2012

INTERVISTA E AMBASADORIT EUGEN WOLLFARTH DHËNË GAZETARES SONILA MEÇO NË “ABC NEWS” 25 prill 2012

Mirëmbrëma, z. Wollfarth!

Ambasadori Wollfarth: Mirëmbrëma! Ju falënderoj shumë për këtë ftesë në “ABC News”.

Është kënaqësi e jona t’ju kemi në këtë studio. Plotësojmë në këtë kuadër edhe prezencën e trojkës së famshme ndërkombëtare, në kuadër të një përpjekjeje që ka bërë ABC News për të kuptuar edhe më shumë misionin e ambasadorëve në Shqipëri, raportin që ata kanë vendosur me politikën dhe, tek e fundit, edhe popullaritetin që po fitojnë ambasadorët në Shqipëri.

Z. Ambasador, ju keni mbërritur në Shqipëri më 16 shtator 2010, në karrigen e kreut të Prezencës. Cilat nga rekordet më të rëndësishme që OSBE ka në misionin e saj, që nga mbrojtja e institucioneve kushtetuese, promovimi i demokracisë dhe të drejtave të njeriut ka përmirësuar Shqipëria gjatë këtij një viti e gjysmë të mandatit tuaj.

Ambasadori Wollfarth: Shqipëria ka bërë vërtet progres gjatë kësaj kohe të shkurtër. Shohim punë të vazhdueshme tani në parlament, në komisionin e posaçëm të reformës së Kodit Zgjedhor, si dhe pamë zgjedhjen shumë të rëndësishme të Avokatit të Popullit në fund të vitit të shkuar. Në kohën kur unë mbërrita, ngërçi politik vijonte ende dhe ndodhën disa ngjarje shumë të rëndësishme. Një ngjarje më e gëzueshme ishin zgjedhjet vendore, por gjithsesi një sfidë shumë e madhe. Pati shumë ngjarje dhe ishte interesante. Situata vazhdon të jetë interesante. Është një periudhë sfiduese, por gjithashtu me hapa përpara. Mua më pëlqen të jem këtu në Shqipëri, dhe ju përmendët miqtë, partnerët dhe kolegët e mi, Ambasadorin Amerikan dhe Kryetarin e Delegacionit të BE-së. Ne shkojmë shumë mirë me njëri-tjetrin dhe besoj se mendojmë në mënyrë të ngjashme dhe përpiqemi ta çojmë Shqipërinë përpara.

Çka tregon që edhe vizioni i Brukselit, Washingtonit apo qendrave të tjera të vendimmarrjes konvergon, në këtë moment të rëndësishëm, për arritjet e Shqipërisë.

Ambasadori Wollfarth: Kjo është e vërtetë, dhe politikanët në veçanti, por dhe qytetarët, do të bënin mirë të dëgjonin këshillat që vijnë nga dy kryeqendrat që ju sapo përmendët. Por ata mund ta zgjerojnë horizontin e tyre dhe mund të dëgjojnë edhe vende të tjera si, Roma, Berlini, Haga, apo Strasburgu dhe Vjena, sepse edhe prej andej vijnë kontribute të rëndësishme për të ndihmuar Shqipërinë që të stabilizojë demokracinë dhe për funksionimin e institucioneve.

Ambasador Wollfarth, më 27 mars 1997 nisi misioni i OSBE-së në Shqipëri. 15 vite. Është vështirë të bëhet një përmbledhje e dinamikës së punës së OSBE-së, por më 27 mars të 2012 çfarë përgjigje mund t’i keni dhënë interesit të kolegëve tuaj nëse Shqipëria është një demokraci funksionale dhe a ka bërë progres në përputhje të pritshmërive që OSBE-ja ka për rolin e saj në Evropën Juglindore?

Ambasadori Wollfarth: Angazhimi që ndërmerr një vend kur bëhet anëtar i OSBE-së dhe përmbushja e standardeve është një detyrë komplekse. Nuk është përmbushur plotësisht gjatë këtyre 15 vjetëve, por është bërë përparim i pamasë. Kjo është arritur nga qeveri të ndryshme,

1 të drejtuara nga udhëheqës shumë të ndryshëm, nga kampe politike shumë të ndryshme. Kështu që historiku i përgjithshëm i vendit është shumë pozitiv. Institucionet janë më të qëndrueshme dhe janë bërë disa arritje. Disa nga këto mund të duken teknike për njerëzit, si për shembull prezantimi i shërbimit të provës – një zhvillim shumë i rëndësishëm në sistemin gjyqësor – policia kufitare tani po punon shumë më mirë, parlamenti është forcuar gjithashtu në kapacitetet e tij në sfond, që nuk është shumë e dukshme për njerëzit, kodet zgjedhore janë modifikuar disa herë duke përfshirë gjithashtu ekspertizën nga OSBE/ODIHR-i dhe partnerë të tjerë, dhe si rrjedhojë vendi është bërë në rritje gjithnjë e më i qëndrueshëm. Shqipëria sot funksionon shumë më mirë se në vitin 1997, kur Prezenca e OSBE-së në Shqipëri u ftua për të ndihmuar Shqipërinë si një shtet demokratik ende i ri për të përmbushur angazhimet e tij dhe standardet ndërkombëtare.

Pra Misioni i OSBE-në në Shqipëri në këto 15 vite mund të konsiderohet “possible” (i mundur) dhe jo “impossible” (i pamundur).

Ambasadori Wollfarth: Është një mision i mundur. Është një përzierje shumë interesante që karakterizon punën tonë të përditshme, jetën tonë të përditshme, kur puna është kaq interesante – duhet të gjesh ekuilibrin mes padurimit dhe durimit. Shqipëria ka bërë rrugë të gjatë. Përpara ka ende një copë udhë të gjatë, kur vjen puna për të përmbushur aspiratat e saj kombëtare, por dhe piketat më të vogla janë gjithashtu të rëndësishme dhe arritjet e bëra që nga nëntori i shkuar janë shumë domethënëse që tani. Kështu, në këtë drejtim, unë jam optimist, dhe ky është dhe qëndrimi im i parapëlqyer, të shoh anën pozitive.

Më vjen mirë për këtë gjë. Ju përmendët nëntorin, kur u arrit marrëveshja mes maxhorancës dhe opozitës. Dialogu ka funksionuar me dritëhijet e tij gjatë kësaj periudhe. Mendoni që ka qenë më lehtë për ta mbajtur këtë dialog apo është sfiduar fort nga vullneti i munguar i palëve për të çuar përpara axhendën integruese të Shqipërisë?

Ambasadori Wollfarth: Vendi më i mirë për shumicën e dialogut në këndvështrimin tim është parlamenti. Por nuk kufizohet vetëm tek parlamenti. Dialogu kalon edhe përmes medias ose, në rastin ideal, plotësohet gjithashtu nga takime të drejtpërdrejta – ndonjëherë pas dyersh të mbyllura – midis udhëheqësve. Nuk ka kufizime për dialogun dhe kur sheh se si është ngritur sistemi kushtetues i Shqipërisë, që kërkon një shumicë 60% për ligje kyçe dhe për vendime shumë të rëndësishme, nevojitet dialog i mirë, dialog intensiv, dialog konstruktiv në mënyrë që të arrihet ky 60%. Unë e uroj shumë këtë dhe aspiratat kombëtare të Shqipërisë e kërkojnë këtë.

Ju folët për dialogë që janë bërë pas dyerve të mbyllura. Dialogu për reformën zgjedhore, diskutimi i komisionit në fjalë, si ju është dukur nga pikëpamja e transparencës dhe e gjithëpërfshirjes që ka qenë një kusht i rëndësishëm që OSBE ka vendosur për ndryshimin e Kodit?

Ambasadori Wollfarth: Ata po bëjnë një punë shumë të rëndësishme. Po bëjnë çmos për një transparencë sa më të mirë. I admiroj të gjithë anëtarët, duke nisur nga bashkëkryetarët për punën e tyre të palodhshme, si dhe ekspertët që punojnë aty nga pala shqiptare. Deri tani është një draft shumë i mirë. Nuk është ende i plotë. Shoh shumë vullnet të mirë, shumë frymë pozitive për të gjetur zgjidhje të mira, dhe procesi deri tani ka qenë gjithëpërfshirës. Disa ditë më parë u mbajt një takim i një grupi pune me ftesë zyrtare nga parlamenti. Takimi u hap nga Kryetarja e Kuvendit dhe u ndoq nga partitë e vogla dhe nga përfaqësues të

2 rëndësishëm të shoqërisë civile. Ata patën një përvojë dyditore të përbashkët me anëtarët e komisionit të posaçëm për reformën e kodit zgjedhor. Mendoj se ishte shumë i rëndësishëm dhe me sa di unë në disa raste dialogu vazhdon. Ka hapje, transparencë. Vendimet e rëndësishme nuk janë marrë ende dhe unë kam përshtypjen se raportimi i asaj që po ndodh në punën e komisionit të posaçëm nga ana e medias është gjithashtu shumë i mirë, kështu që transparenca është e siguruar.

Më 30 prill, pesë ditë nga sot, përfundon mandati zyrtar i komisionit të reformës zgjedhore. Ju vetë e pranuat që çështjet e rëndësishme ende nuk janë pasqyruar në draftin e Kodit. A mund të ketë një shtyrje të mundshme të mandatit, apo për pesë ditë mund të ndodhë mrekullia?

Ambasadori Wollfarth: Do të uroja që afati të arrihej, por në disa raste të mëparshme unë kam thënë që zgjidhjet cilësore, një draft shumë i mirë, janë më të rëndësishme se thjesht arritja e afatit. Më duhet ta përgëzoj komisionin e posaçëm. Kam përshtypjen e fortë se ata po bëjnë çmos për ta arritur afatin, por detyra është shumë e madhe dhe ata po punojnë në dijen e tyre më të mirë dhe deri në shterim fizik, sepse ata takohen për orë të tëra dhe ndonjëherë edhe natën. Edhe ata kanë nevojë të pushojnë. Nëse shkon pak më gjatë, mendoj se vendi, elektorati, votuesit në zgjedhjet e ardhshme do ta pranonin këtë. Dua të kujtoj në të njëjtën kohë që vendin e presin vendime të tjera të rëndësishme, kështu që koha për ta përgatitur Kodin Zgjedhor për vendimmarrje nuk është e pafund. Do të ishte mirë të rrinim afër 30 prillit ose në fillim të majit.

Kështu që mund të shkohet edhe në javët e para të majit në përmbylljen e mandatit të komisionit?

Ambasadori Wollfarth: Saktë. Kjo është të paktën realiste kur shoh zhvillimet. Në vend që të nxitohemi së tepërmi dhe ta përfundojmë punën e mirë të bërë deri tani në mënyrë të nxituar, unë do të thosha se është më mirë të marrim edhe disa ditë kohë.

Ju keni deklaruar që në nisjen e punës së këtij komisioni që është mirë që të kemi një reformë një vit përpara zgjedhjeve gati; të jetë e shëndetshme, të jetë në thelb me kompromis, me konsultime, e panxituar dhe natyrisht një produkt i cili do të vlejë. I përmbushi të gjitha këto kritere kjo punë e këtij komisioni?

Ambasadori Wollfarth: Po. Përgjigja shumë e thjeshtë për këtë është po. Ata po japin maksimumin e vullnetit të tyre dhe unë kam besimin se do të paraqesin një draft të mirë që do të sigurojë një platformë për zgjedhje shumë të mira në këtë vend, në zgjedhjet e përgjithshme të vitit të ardhshëm si dhe në zgjedhjet vendore të radhës.

Z. Ambasador, unë do t’i lejoj vetes të jem pak më pesimiste lidhur me punën e këtij komisioni. Jo të komisionit per se, port ë faktit që unë kam ndjekur në kaq vite sa jam gazetare punën e komisioneve sa herë është dashur të ndryshohet Kodi. Është gjetur gabimi te procedurat, te ligji, pavarësisht se sa herë që ka përfunduar punën një komision, palët kanë përgëzuar njëra-tjetrën, por sulmet nuk kanë munguar. Humbësit nuk e kanë njohur rezultatin. A mundet ky ndryshim, ky draft i përmirësuar dhe me këtë frymë ta zgjidhë njëherë e mirë problemin e njohjes në zgjedhjet shqiptare?

Ambasadori Wollfarth: Jam i prirur t’i mbroj bashkëkryetarët nga ky pesimizëm, por ju kuptoj shumë mirë Sonila. Kjo ka të bëjë pastaj me atë që politikanët do të bëjnë me këtë

3 proces. Do të varet nga fryma që ata sjellin në një fushatë zgjedhore, në ditën e votimit dhe më pas. Padyshim është shumë më e vështirë për atë që nuk i fiton zgjedhjet që t’i njohë ato. Të humbasësh është e vështirë, por kështu e ka politika. ODIHR-i e ka bërë të qartë në raportet e tij që shpesh varet nga vullneti politik dhe duhet të mbizotërojë vullneti i votuesit. Ajo që shoh në reformën e Kodit Zgjedhor që po zhvillon komisioni i posaçëm është një shërbim i posaçëm, por kjo sigurisht kërkon që në fund aktorët kryesorë politikë t’u përmbahen rregullave dhe të pranojnë dëshirën që zgjedhësit kanë shprehur në ditën e votimit, as më pak, as më shumë. Në këtë pikë, nga ajo që kemi parë të zhvillohet në vend deri më sot, mbetet shumë për të dëshiruar.

Shpresoj t’u jenë shuar veset kaq shpejt politikanëve shqiptarë. Por le të marrim pak disa çështje që janë më problematiket e Kodit. Ende nuk është adresuar përfundimisht mënyra e organizimit të Komisionit Qendror të Zgjedhjeve. Është një ndër rekomandimet më të rëndësishme që u bënë nga OSBE/ODIHR edhe pas zgjedhjeve të 2011-s. Ju vetë keni një formulë më të preferuar në lidhje me mënyrën e funksionimit nga disa propozimet që janë bërë tashmë në tryezë?

Ambasadori Wollfarth: Unë do të dëshiroja qartazi një Komision Qendror Zgjedhor të depolitizuar, sepse të ndihmosh të shohësh se çfarë votuesit duan në ditën e votimit është një punë teknike. Me komisione partiake kjo nuk është aq e lehtë. Nuk është e pamundur. Varet nga të gjitha nivelet e vullnetit politik. Edhe sistemi aktual mund të ofrojë një ekuilibër të mjaftueshëm për të arritur një rezultat të qartë dhe të saktë, por në fakt, në realitet keni parë zvarritje të numërimit, ndërlikime këtu, ndalimin e numërimit aty, të gjitha këto gjëra që nuk janë të nevojshme. Në një numërim të përpiktë, nuk ka rëndësi sa kohë duhet: rezultati, kur është i saktë, duhet të jetë i njëjtë. Më pas vjen dita e së vërtetës dhe kur zvarritet nuk ndihmon. Vetëm sa sjell shqetësim te votuesit. Ndoshta edhe një herë kërkon që të preket Kushtetuta dhe rregulloret e tjera që kërkojnë 60% për ta ndrequr këtë. Sistemi i mëparshëm parashikonte një përbërje të ndryshme të KQZ-së nga kjo që kemi tani. Duhet të punojmë me sistemin që shohim tani. Është një çështje e ndërlikuar. Misioni bëhet i pamundur vetëm kur një ambient i politizuar ndikon drejtpërdrejt mbi atë organ që duhet të punojë në mënyrë të pavarur, duke ndjekur rreptësisht rregullat.

Administrimi i votës njeh KQZ-në si organizmin më të lartë, për të vijuar në hierarki deri në komisionet e niveleve më të ulëta. Për shumë analistë, problemi nuk qëndron tek administrimi që bën Komisioni Qendror i Zgjedhjeve, por te fakti që ky administrim, qoftë nga pikëpamja ligjore, qoftë nga pikëpamja e burimeve njerëzore është në duart e dy partive, të cilat e kanë shumë të lehte të gjejnë konfliktin dhe të vështirë për të gjetur vullnetin për të bashkëpunuar. Mund të propozohet një mekanizëm për ta shmangur këtë lloj ndikimi apo për t’i bërë rezistencë, i parashikuar në Kodin Elektoral, dëshirës së politikës për të ndërhyrë në proces?

Ambasadori Wollfarth: Kjo varet nga personalitetet e të dy palëve; në komisioni dhe midis liderëve politikë, të cilët dërgojnë këto sinjale politike. Kjo varet në vullnetin politik për të dashur si persona dhe gjithashtu nga ana e autoriteteve zgjedhje transparente dhe të drejta, dhe jo ndërhyrje në numërimin e votave në mënyrën e duhur; si dhe në përcaktimin paraprak të rregullave sesi duhet të hidhet vota. Mund të bëhet. Nëse më lejoni një fjalë më të drejtpërdrejtë: kur të mos ketë më tundime për çfarëdolloj mashtrimi, atëherë qëllimi do të jetë arritur.

4 Numërimi elektronik është një mekanizëm që mund të bëhet efektiv për zgjedhjet e 2013-s? Ka një frikë se, pavarësisht se ka avantazhe teknologjike, është përsëri një mjet në duart e njerëzve dhe vullneteve, që, nëse mungojnë, mund të manipulojnë edhe teknologjinë.

Ambasadori Wollfarth: Midis qenieve njerëzore duhet të ndërtohet besim. Zgjedhjet varen gjithashtu nga besimi te njerëzit. Si votues ju dëshironi të besoni një kandidat ose një listë kandidatësh për të cilin ju votoni, dhe ju i besoni sistemit ose shpresoni që të mund t’i besoni sistemit që vota juaj do të numërohet në mënyrë korrekte. E njëjta është e vërtetë kur vota nuk numërohet me dorë, por me aparaturë, sepse aparatura është në duart e njerëzve. Kur ekziston besimi te njerëzit që bëjnë numërimin me dorë ose me makinë, atëherë gjithçka është në rregull. Kur besimi mungon që në fillim, atëherë ai besim nuk mund t’u delegohet aparaturave. Pra aparaturat mund të ndihmojë, por nuk mund të zëvendësojnë besimin. Aparaturat mund të ndihmojnë shumë për të krijuar një ndjenjë më të mirë për demokracinë, sepse kur unë votoj dhe unë kam votuar shumë herë në jetën time, sigurisht unë jam një prej atyre të cilët duan të dinë se cili është rezultati, ku mbërritëm, cili fitoi, cila është përbërja e institucionit, qoftë parlamenti evropian apo parlamenti i vendit, Bundestagu apo parlamenti rajonal në rajonet e Gjermanisë. Sigurisht që njerëzit dëshirojnë ta dinë sa më shpejt si është rezultati, dhe kur kanë një rezultat të shpejtë dhe korrekt ndjehen më mirë, janë më të interesuar te demokracia, sepse pas pak javësh dita e zgjedhjeve mund të harrohet.

Mos harrojmë që kjo është e lidhur ngushtë edhe më procedura shumë të zgjatura të daljes së rezultatit përfundimtar, që e kanë dëmtuar edhe më shumë procesin. Zgjedhjet e 2013-s do të kenë numërim elektronik?

Ambasadori Wollfarth: Është e mundur. Varet gjithashtu se sa shpejt mund të përfundojë procesi i Kodit Zgjedhor. Pasi, më vonë, në varësi të asaj që vendoset, duhet të fillojë procesi i tenderimit, vënia në punë e pajisjeve dhe trajnimi për përdorimin e tyre. Dhe, sa më i madh vendimi, aq kompleks është, dhe aq më shumë kohë do të duhet për zbatimin e tij. Shumë vende kanë provuar mënyra të ngjashme. Ato kanë filluar me një projekt pilot dhe e kanë zgjatur në kohë futjen e kësaj teknologjie. Duhet parë se çfarë do të vendoset përfundimisht. E rëndësishme është që të gjitha palët e përfshira të jenë dakord me sistemin dhe të mirëkuptohen që të kenë besim te pajisjet që mund të instalohen në kaq kohë sa ka mbetur. Tashmë po mbetet më pak se një vit dhe edhe procesi i blerjes është, gjithashtu, i ndërlikuar.

Në këtë kuadër, edhe vendosja e aparaturës për identifikimin e kartave të identitetit do të kërkonte të njëjtën ngarkesë? Është gjithaq komplekse? Si e shikoni faktin që komisioni vendosi që ta implementojë këtë zgjedhje?

Ambasadori Wollfarth: Nga informacioni që kam deri tani, kjo është disi më pak e komplikuar dhe mund të bëhet. Padyshim, mbetet një çështje madhore, sepse nevojitet i njëjti investim kohor. Po ashtu, duhen gjetur pajisjet, personat që do t’i përdorin e të tjera, por unë shoh arsye të mira për ta përdorur këtë sistem dhe mendoj se është e mundur.

Sot 26 parti parlamentare dhe jo parlamentare kanë paraqitur disa propozime për përmirësimin e Kodit elektoral. Shqetësimi më i madh i partive të vogla ka qenë edhe sistemi, mundësia e korrektimit të tij, sepse, sipas tyre, sistemi aktual ka probleme me barazinë e votës, madje shkohet deri në deklarime se është edhe antikushtetues në vetvete. Si e konsideroni ju sistemin aktual shqiptar dhe a ndani të njëjtin shqetësim me partitë e vogla?

5 Ambasadori Wollfarth: Kjo është një çështje shumë e rëndësishme, duke nisur që nga barazia e votës. Duhet gjetur një zgjidhje që do t’i jepte afërsisht të njëjtin numër mandatesh një numri të caktuar votash. Në të shkuarën, kjo ka qenë një sfidë e vërtetë. Partitë e vogla, me sa kam dijeni, duan gjithashtu një ndryshim të pragut për të hyrë në parlament. Kjo duhet shqyrtuar me kujdes. Përvoja e përgjithshme na mëson se është më mirë të mos ketë një numër tepër të lartë partish të vogla në parlament. Ka edhe nga ato vende ku kjo ndodh. Kjo çështje duhet të diskutohet mes kryetarëve të partive, duke përfshirë patjetër partitë e mëdha. Thënë kjo, do të doja të kujtoja gjithashtu edhe atë detyrë të rëndësishme që partitë dhe veçanërisht partitë e mëdha mund të përmbushin përmes diskutimeve të brendshme për të forcuar mendimet e një mase më të madhe njerëzish, gjë që është e rëndësishme në përgatitjen e vendimeve më të mëdha, sidomos kur nevojitet i shpeshquajturi konsensus në vend, kur mbërrin te vendimet thelbësore e shumë komplekse, veçanërisht në procesin e integrimit evropian. Kjo është më e vështirë të bëhet kur ke një numër të lartë grupimesh të vogla, është më mirë me grupimet e mëdha. Por sërish, kjo varet nga ajo që duan shqiptarët. Ajo që me siguri nuk është e mirë në planin afatgjatë është ngurtësimi i një sistemi me parti të drejtuara nga një njeri i vetëm dhe të përfaqësuara nga një njeri i vetëm në parlament. Kjo do të ishte tepër e copëzuar dhe do ta ndërlikonte vendimmarrjen. Në raste të tilla, është më mirë të gjendjen zgjidhje se si të integrohen ato në rryma më të mëdha, për të lehtësuar në mënyrë të arsyeshme procesin e vendimmarrjes.

Një tjetër çështje që ka prodhuar kriza në Shqipëri dhe që analizohet është dhe shkalla e përfaqësimit që sigurohet me këtë sistem që ne kemi. Kandidatët në Shqipëri nuk janë pjesë e garës elektorale. Ata zgjidhen dhe përfaqësohen në lista të mbyllura. Mendoni se kjo formë e përzgjedhur e konservon krizën?

Ambasadori Wollfarth: E kam ndjekur këtë diskutim. Nëse e krahasoni diskutimin e sotëm me atë të disa viteve më parë, me të vërtetë që ka ndryshuar. Para disa vitesh kishim një sistem të përzier, ku një pjesë e kandidatëve për deputetë zgjidhej përmes listave të caktuara nga partitë dhe një pjesë tjetër jashtë tyre. Edhe diskutimi që bëhej atëherë ishte pak a shumë i ngjashëm. Do të ishte e rekomandueshme për partitë që të dialogonin jo vetëm me anëtarët e tyre, por edhe me elektoratin e tyre të mundshëm rreth përbërjes së këtyre listave. Një gjë që do të dëshiroja ta theksoja teksa flas për listat është çështje e kuotave gjinore, pra, me qëllim që një e treta e këtyre listave të përbëhet prej grash, për më tepër në renditje që do t’i përfaqësonin ato numër të mjaftueshëm në Kuvend. Pra, në thelb, nuk ka asgjë të keqe nëse partitë caktojnë se kush duhet futur në këto lista për sa kohë që ato u përmbahen rregullave të vendosura. Edhe në këtë rast unë do të bëja thirrje për dialog me shoqërinë civile dhe me bazën e mundshme të mbështetësve me qëllim që të arrihen përpjesëtimet e duhura për sa i përket përbërjes së listave me synimin për një politikëbërje të suksesshme.

Reforma zgjedhore është një ndër 12 rekomandimet për marrjen e statusit. Në perceptimin tuaj dhe atë parashikim që mund të bëni në aq pak kohë sa ka mbetur deri në përfundim të mandatit, a mund t’i vëmë shenjën OK këtij rekomandimi si atij për Avokatin e Popullit, apo ligjet që kërkojnë shumicë të cilësuar?

Ambasadori Wollfarth: Në lidhje me Avokatin e Popullit sigurisht mund të vëmë shenjën OK. Nuk mund të zëvendësoj Komisionin Evropian, por mund të them nga ana e OSBE-së se procesi për zgjedhjen e Avokatit të Popullit ishte një proces i mirë dhe u bë një përzgjedhje e mirë. Sigurisht, kjo ishte një nga kutitë, së cilës iu vu shenja OK, mirëpo mbeten edhe kuti të tjera bosh, dhe presim të shohim arritjen e rezultateve edhe në rastin e atyre kutive.

6 Reforma parlamentare është një tjetër kuti. Ka deklarata nga palët. Në perceptimin publik është krijuar ideja që u punua, por palët qëndruan fort në llogoret e tyre. Për ju, reforma parlamentare ose e ndryshimit të Rregullores së Kuvendit është përmbushur apo jo?

Ambasadori Wollfarth: Ka pasur progres edhe në lidhje me të, por nuk mund të quhet e përfunduar. Duhet të përfshijë edhe një rregullore konsensuale, dhe konsensusi në lidhje me këtë çështje nuk është arritur plotësisht. Mbeten të hapura edhe disa çështje të rëndësishme. Dialogu i mirë parlamentar disa herë përfshin edhe kundërvënie për sa i përket përmbajtjes. Po ashtu, duhet të kemi baraspeshë edhe në përfaqësim, në kohën e fjalës. Mbeten, pra, edhe disa ndryshime për t’u bërë.

Mandati ka përfunduar.

Ambasadori Wollfarth: Mirëpo, mbeten çështje të hapura, të cilave u duhet dhënë zgjidhje.

Ndërkohë, z. Wollfarth, ne, përmbushjen e këtyre reformave, jo vetëm në përmirësimin e qeverisjes së shtetit ligjor në Shqipëri, por edhe në kuadër të aspiratës për marrjen e statusit të vendit kandidat, i shohim edhe në këtë perspektivë, pra në atë vlerësim që do ketë Komisioni Evropian. Ju vetë, si Ambasador i Prezencës së OSBE-së, jeni më optimist për marrjen e këtij statusi? I shihni rrethanat më në favor dhe vullnetin politik të konvergojë për këtë qëllim?

Ambasadori Wollfarth: Parlamenti po funksionon, është në punë. Ky është një hap i rëndësishëm. Folëm më sipër për zgjedhjen e Avokatit të Popullit dhe ky ishte një hap tjetër i rëndësishëm, duke qenë se kemi të bëjmë me një institucion kushtetues. Optimizmi im është në rritje se ekzistojnë mundësi për të ecur përpara, megjithëse mbeten çështje të tjera të hapura. Gjithçka varet tërësisht nga fakti se sa shpejt por edhe me çfarë cilësie, kuptohet duke shpresuar që të jetë një cilësi e mirë, merren vendimet, pra, sa shpejt merren ato. Nevojitet edhe koha që Brukseli të mbledhë informacionin që i duhet, dhe përfundimi i asaj kohe po afrohet gjithnjë e më shpejt. Kështu që pikët që shënohen herët mund të çojnë në një rekomandim pozitiv. Ky është të paktën perceptimi im nga këndvështrimi i OSBE-së. Kur gjërat bëhen me vonesë, pikërisht pasi ka kaluar afati, nuk është se vlejnë shumë për të shënuar pikë. Kjo i ngjason një ndeshjeje futbolli, ku nuk mund të shënohen gola të tjerë pas fishkëllimës së fundit të gjyqtarit. Pastaj duhet të presësh deri sa të luhet ndeshja tjetër për të shënuar sërish.

Dhe në këtë përpjekje për të kapur rezultatin pozitiv brenda bilbilit është shtuar si rekomandim i 13-të edhe procesi i zgjedhjes së Presidentit?

Ambasadori Wollfarth: Sigurisht që ky është një proces i rëndësishëm. Bëhet fjalë për zgjedhjen nëpërmjet një procedure votimi, një sërë procedurash votimi në parlament, të numrit një të shtetit dhe respektimi i rregullave. Ndjekja e procedurave në mënyrë dinjitoze është patjetër ajo çka nevojitet. Ky proces po ndiqet nga afër nga shumë organizma. Edhe OSBE-ja do ta ndjekë nga afër për të parë se si do të zhvillohen procedura. Unë thjesht bëj thirrje që të respektohet Kushtetuta në një frymë të mirë.

Këtë doja të pyesja edhe unë, por ju e bëtë saktësimin vetë, germa dhe fryma e Kushtetutës. Nuk janë të mjaftueshme për të pasur një besim brenda për brenda

7 Shqipërisë, por edhe tek faktori ndërkombëtar, sepse fjala gjithëpërfshirës, gjithëpërfshirës, gjithëpërfshirës, që përsëritet për disa muaj nga faktori ndërkombëtar ngjan si një puls alarmi, që kërkon të apelojë diku. Kujt i apelon?

Ambasadori Wollfarth: Politikanëve, sepse partitë duket se kanë një rol drejtues këtu në vend në propozimin e kandidatëve, por Presidenti i ardhshëm duhet të jetë mbi partitë. Megjithatë, Kushtetuta e parashikon dhe jep mundësinë e gjetjes së një ose edhe disa kandidatëve konsensualë që mund të konsiderohen. Tri raundet e para kërkojnë shumicë të cilësuar, që do të thotë se shumica qeverisëse dhe opozita do të duhet të binin dakord për të zgjedhur një kandidat në këto raunde dhe sigurisht që kjo është ajo që preferohet, pasi Presidenti, numri një i vendit, do të duhet t'i përfaqësojë të gjithë shqiptarët. Kushtetuta aktuale lejon që, nëse kjo nuk arrihet, të zhvillohet një raund i katërt me shumicë të thjeshtë, që do të thotë më shumë se pesëdhjetë për qind të votave për zgjedhjen e Presidentit. Edhe kjo është e mundur dhe e mban vendin funksional dhe nuk e lë postin bosh. Preferohet të shihet një diskutim i mirë, një dialog i mirë dhe përpjekje për të gjetur kandidatë të mirë, që mund vërtet ta përmbushin këtë post kërkues, pra postin numër një të Republikës së Shqipërisë në mënyrë sa më dinjitoze. Unë jam i sigurt se kjo është e mundur dhe duhet bërë me energji e përmes një dialogu me përfshirjen e gjithë njerëzve të duhur.

Pra, mund të mos jetë domosdoshmërisht domein i politikës?

Ambasadori Wollfarth: Është e vërtetë, nuk është domosdoshmërisht domein i politikës.

Megjithatë ju u shprehët para pak ditësh, dje në mos gaboj, se prisni që politika të tregojë mençuri në këtë rast për të zgjedhur një figurë dinjitoze dhe që preferohet nga qytetarët në shumicë. Pra, kemi një trinom, Kushtetutë, qytetarë dhe politikë. Si mendoni që kjo politikë, kaq konfliktuale, do të mundte të lejonte atë frymë konsensuale apo të kompromisit të prevalonte në një zgjedhje, që tek e fundit është e parashikuar në germë në Kushtetutë?

Ambasadori Wollfarth: Ky është një proces zgjedhjeje në parlament dhe një mënyrë përfaqësuese e demokracisë. Unë jam i sigurt se mund të gjendet një zgjidhje me kusht që të ekzistojë vullneti i mirë për të identifikuar ose një kandidat të përbashkët ose disa kandidatë, që i plotësojnë kriteret dhe pastaj të zgjedhin një prej tyre. Sigurisht që nuk është e lehtë, po të kemi parasysh rekordet politike gjatë qëndrimit tim këtu. Klima ka qenë e komplikuar që para se të vija unë. Tani është disi më e mirë, por do të duhej një përpjekje nga të dyja kampet politike për të identifikuar një njeri të tillë. Nuk është e pamundur dhe kjo është ajo për të cilën unë do të bëja thirrje. Përndryshe, ekziston më së paku rreziku i dëmtimit të Presidentit nga diskutimet shpeshherë të ashpra, duke i bërë njerëzit që të mos shpresojnë më të gjendet dikush që mund ta ushtrojë këtë funksion të rëndësishëm shtetëror, sepse ai diskreditohet nga diskutimet shumë të ashpra para se ky person të fillojë punën. Unë do bëja thirrje për shmangien e konfrontimeve të tilla, sepse ato nuk janë konstruktive. Shqipëria aspiron të integrohet në BE, të arrijë standardet ndërkombëtare, të përmbushë angazhimet e veta, të forcojë institucionet dhe të ketë në të ardhmen një sistem më të fortë sigurish dhe garancish. Për këtë, juve ju duhet një President funksional, që luan këtë rol të rëndësishëm në koncertin e institucioneve kryesore të vendit.

Por si mund të arrihet në këtë konsensus, kur të dyja partitë bënë një ndryshim të Kushtetutës në vitin 2008 dhe zgjedhja e një Presidenti në raundin e katërt dhe të pestë

8 me 71 vota i lejon secilës nga forcat ose palët në parlament të prezantojë kandidatin e saj dhe dihet që palët kanë qëndrim refraktar kundrejt kandidatit opozitar?

Ambasadori Wollfarth: Kjo duhet parë. Raundi i pestë që parashikohet në Kushtetutë ofron edhe mundësinë që nëse nuk arrihet shumica e kërkuar, e cila, nëse nuk gaboj, është pesëdhjetë për qind plus një, 71 vota, të zhvillohen zgjedhje të reja brenda 45 ditësh, por ju nuk jeni ende në këtë fazë. Nuk shoh që Shqipëria të ketë ndonjë përfitim nga kjo. Tani është vërtet koha që të kërkohen kandidatë të mirë për një President të ardhshëm dinjitoz për vendin. Kjo është ajo çka meriton Shqipëria, çka meritojnë njerëzit, të paktën në këndvështrimin tim. Ndoshta e kam gabim, le të shohim.

Partia Demokratike është shprehur se kandidatura e ardhshme do të jetë nga figurat e rëndësishme të saj, me kontribute të rëndësishme politike, ndërsa opozita mendon se një kandidat për President i maxhorancës do të krijonte përqendrim pushteti dhe këtë e shikon si një shqetësim më të madh për të ardhmen e institucionit. A janë këto qëndrime të mençura politike si ato që kërkoni ju për zgjedhjen e Presidentit?

Ambasadori Wollfarth: Unë do të kisha dashur që të zhvilloheshin diskutime për identifikimin e një personaliteti që do të mund ta plotësonte boshllëkun. Ashtu siç është e strukturuar Kushtetuta për momentin, shumica mund ta zgjedhë kandidatin e saj në raundin e katërt, kështu që për opozitën do të ishte më mirë që të ishte e hapur për dialog dhe të ishte konstruktive duke bërë propozime të mira dhe duke përdorur një nga tre raundet e para dhe duke dërguar kështu një sinjal reagimi. Gjithashtu, ana tjetër, e kam fjalën për PD-në, do të duhej të ishte konstruktive në marrjen e këtyre sinjaleve, por varet nga personalitetet e përzgjedhura dhe të propozuara. Ky është një vendim që u takon shqiptarëve ta marrin, jo ndërkombëtarëve. Sigurisht që nuk do të jetë OSBE-ja ajo që do të vendosë se kush do të jetë President.

Politikanëve? Jo shqiptarëve.

Ambasadori Wollfarth: Sigurisht që u takon shqiptarëve, por në këtë rast është vërtet parlamenti ai që do të zgjedhë, pra janë politikanët.

Kemi një ambicie publike të shpallur nga lideri historik i së majtës, zoti Fatos Nano, i cili ka nisur një tur takimesh, me Ambasadorin Arvizu, me liderin e Lëvizjes Socialiste për Integrim, zotin Ilir Meta. A parashikohet në axhendë edhe një takim me ju, zoti Wollfarth?

Ambasadori Wollfarth: Jemi takuar në të kaluarën, gjatë një udhëtimi, por ai ende nuk ka trokitur në derën time. Zoti Fatos Nano u shfaq në radarin tim në kohën kur merrja informacion përpara se të shkoja me punë në Kosovë, në vitin 2005. Dhe që nga ajo kohë më kujtohet se ka aftësi jashtëzakonisht të mira për të krijuar lidhje me njerëzit. Sigurisht që ishte një drejtues i fortë. U takon shqiptarëve të vendosin. Nuk jam shumë i sigurt. Duhet parë edhe Kushtetuta. Ka një nen që përshkruan kriteret për kandidatët – të ketë mbushur moshën 40 vjeç, të jetë i lindur shtetas shqiptar që nga lindja, me qëndrim jo më pak se 10 vjetët e fundit në Shqipëri. Nëse të gjitha këto kërkesa përmbushen, ai sigurisht që do të mund të jetë kandidat.

Roli i Presidentit në Shqipëri, i përcaktuar në Kushtetutën e Shqipërisë, mbetet i rëndësishëm për raportet me institucionet e drejtësisë dhe me institucionet e pavarura

9 në tërësi. Rekordin e Presidentit aktual që është ende në detyrë në këtë kuadër, si e cilësoni, si e vlerësoni?

Ambasadori Wollfarth: Ai është ende në detyrë. Kjo është një pyetje e rrezikshme për një diplomat. Por mund t'i përgjigjem me kënaqësi. Me Presidentin Topi kemi pasur një sërë takimesh, ku më pëlqen të veçoj ditën e zgjedhjeve të 8 majit 2011. Praktikisht, e kaluam gjithë ditën bashkë. Kemi zhvilluar shumë biseda. Mund të them për Presidentin Topi se është patriot, e njeh Kushtetutën dhe i përmbahet asaj; e pëlqen vendin e tij dhe është tifoz i sistemit të sigurive dhe garancive. Kushtetuta aktuale, me ndryshimet e vitit 2008, i kufizon mundësitë e Presidentit për të kontribuar në këtë sistem sigurish dhe garancish, çka do të ishte e nevojshme për ta ndihmuar vendin të ecë përpara. Ai vërtet ka dëshiruar një korrigjim, por kjo nuk është kompetencë e Presidentit. Kur bëhet fjalë për emërimin e gjyqtarëve, di nga diskutimet që kemi pasur bashkë, se Presidenti ka qenë i interesuar të gjente njerëz të aftë dhe gjykata pa vende bosh. Megjithatë, në disa raste kjo nuk ka qenë e mundur. Deri më tani, Gjykata Kushtetuese ka qenë shembull i bllokimit të plotësimit të vendeve bosh, çka nuk është mirë për vendin. Një tjetër çështje është Këshilli i Lartë i Drejtësisë. Vendi vakant është plotësuar vetëm disa ditë më parë pas një vonese disi të gjatë. Të gjitha këto janë çështje tepër të rëndësishme për Presidentin, dhe unë mendoj se ai ka shërbyer në kohëra jo të lehta për vendin. Megjithatë, jam i sigurt, se historia do ta përmendë për mirë.

Është një moment në Këshillin e Lartë të Drejtësisë; një propozim që Presidenti i Republikës ka bërë për Nënkryetarin e këtij Këshilli. Ka një pretendim nga ana e maxhorancës në KLD se këtu ka një shkelje të Kushtetutës pasi është përzgjedhur një nga pjesëtarët e gjyqësorit në trupën e KLD-së. Pritet ky vendim i cili ende nuk është marrë. A ka një shqetësim OSBE-ja për këto përplasje midis maxhorancës dhe opozitës dhe institucionit të Presidentit në këtë propozim?

Ambasadori Wollfarth: Ne po e vëzhgojmë këtë nga afër dhe çdo zgjidhje që gjendet duhet të përmbushë kërkesat e Kushtetutës. Përndryshe kjo nuk do të kontribuonte në atë çfarë u nevojitet më së shumti qytetarëve – besim tek sistemi.

Ka pasur një propozim që meqenëse Presidenti do të jetë dhe më pak se dy muaj në detyrë, zgjedhja e Nënkryetarit të shtyhej për mandatin e ardhshëm të Presidentit meqenëse Nënkryetari është një post administrativ i cili zëvendëson Presidentin kur nuk është i pranishëm, dhe është një krah i rëndësishëm i tij brenda KLD-së.

Ambasadori Wollfarth: Sipas informacionit që kam, kjo, pra nëse procesi zgjat aq shumë, do të ishte kundër Kushtetutës. Nevojitet një përgjigje për këtë pyetje dhe plotësim i mangësive përpara se të zgjidhet Presidenti i ri.

Dhe procesi i Presidentit, edhe njëherë po ngulmoj z. Wollfarth, mënyra se si do të procedohet, dhe produkti që do të dalë prej tij, pa paragjykuar mënyrën me 84 apo 71 vota, a do të jetë një rekord për t'u vlerësuar në raportet e ardhshme të vetë OSBE-së, Bashkimit Evropian, dhe Komisionit Evropian?

Ambasadori Wollfarth: E keni fjalën për procesin? Jam i sigurt që po.

10 Teksa folëm për institucionet e pavarura, drejtësinë; është në objektivin e punës tuaj dhe monitorimi i reformës në drejtësi, gjendjen aktuale të këtij sistemi si e konsideroni. Edhe si një sfide personale të OSBE-së për të përmirësuar sistemin në fjalë.

Ambasadori Wollfarth: Ka të bëjë pjesërisht me trajnimin e gjyqtarëve dhe gjithashtu të të tjerëve që punojnë me gjykatat, përfshirë edhe prokurorinë. Por një nga boshllëqet më të mëdha që më vjen në mendje janë vendet e lira në Gjykatën Kushtetuese. Unë do të dëshiroja një Gjykatë Kushtetuese plotësisht funksionale, që do të ndihmonte që sistemi të bëhej i drejtë në të gjitha nivelet, sepse ka herë pas here lajme shqetësuese rreth pavarësisë së gjykatësve dhe një ndikimi që ushtrohet jashtë kuadrit ligjor të gjyqtarëve. Kjo është shumë shqetësuese, për të cilën shteti dhe institucionet duhet të punojnë shumë.

Në raportin e OSBE-së në Vjenë, ju, ndër të tjera jeni shprehur se prisni që sistemi i drejtësisë në Shqipëri të jetë i përgjegjshëm, llogaridhënës, efikas, transparent. Ky rekord që sapo dhashë për këtë sistem, është problem i vetë sistemit, është problem i kulturës në përgjithësi apo i politikës? A i keni bërë dot një ndarje në përqindje se cili është faktori që ndikon më shumë te performanca?

Ambasadori Wollfarth: Do të thosha se përqindjet janë shumë matematikore. Ajo çka nevojitet është respektimi i plotë i rregullave dhe kujdesi për të mos u tunduar, mes të tjerash, nga paraja; marrja e vendimeve në kohën e duhur e jo duke i shtyrë, pra janë shumë rregulla. Të bëhesh dhe të jesh gjyqtar është një profesion shumë i ndërlikuar. Kërkon shumë, por ajo çka kërkon vërtet është pavarësia. Kemi parë gjithashtu raste ku imunitetet janë kthyer në pengesa. Dhe kjo është një çështje që duhet parë edhe në të ardhmen. Diskutimet publike rreth kësaj çështje kanë filluar tashmë dhe është diçka që duhet trajtuar në mënyrë që sistemi të bëhet i drejtë, sepse kjo është diçka që kërkohet kur kërkon afrimin me strukturat e BE-së. Ka shumë punë për të bërë.

Nga e shikoni nisjen e punës për një reformë të thellë në drejtësi? Mision të kujt e shihni në vetvete?

Ambasadori Wollfarth: Duke qenë se Shqipëria është një vend sovran, do të thosha se nuk mund të aplikohet një sistem si ai i përdorur në Kosovë ku këtë detyrë e kryente UNMIK-u. Unë mendoj se shenja më e mirë do të ishte një qasje nga lart-poshtë, ja pse Gjykata Kushtetuese është kaq e rëndësishme, dhe pastaj të pastrohet sistemi. Hap pas hapi. Mund të bëhet.

Sa kjo ecuri e reformës në drejtësi, e performancës së sistemit te drejtësisë në tërësi, përkufizon marrëdhëniet e Shqipërisë me Evropën?

Ambasadori Wollfarth: Është një nga kushtet më të rëndësishme. Nëse sistemi i drejtësisë, pra një nga tri shtyllat e shtetit, nuk funksionon, atëherë nuk ka një shtet të ekuilibruar, dhe është e nevojshme që shteti të jetë i ekuilibruar në mënyrë që t'u shkohet më afër ëndrrave.

Një çështje e rëndësishme, e cila lidhet me drejtësinë është dhe hetimi për 21 janarin. Pak ditë më parë Ambasadori Arvizu deklaroi se do të ketë të dhëna të reja në lidhje me ecurinë e procesit dhe pikërisht zbardhja e plotë e kësaj çështje do të shërbejë dhe si nisje e një procesi shërues nga ajo ditë e tmerrshme. Ju, a keni informacion lidhur me këtë moment të ri të fazës së hetimeve?

11 Ambasadori Wollfarth: Jo, nuk kam informacion shtesë. Nga këndvështrimi im, është shumë e rëndësishme që Prokurorja e Përgjithshme dhe skuadra e saj të punojnë në mënyrë të pavarur, me vërtetësi, në mënyrë korrekte, dhe në një fazë të mëvonshme kur procesi të hapet, me të gjithë transparencën e nevojshme për bërjen e çështjes. Çdo ndikim politik apo i çfarëdolloji tek çështja është i dëmshëm për sistemin. Ne duhet të shohim një sistem që funksionon siç duhet.

Qëndrimi tashmë i palëve në politikë lidhur me ngjarjet e 21 janarit është i njohur. Teksa presim përfundimin e hetimeve për vënien e drejtësisë në vend, në lidhje me këtë ngjarje, a është edhe 21 janari një rekomandim implicit, i pashprehur, në kuadër të marrje së statusit dhe rekordeve që arrin Shqipëria në raportet e organizmave ndërkombëtare?

Ambasadori Wollfarth: Është më mirë të pyetet Komisioni Evropian ose përfaqësuesit e tij. Unë mendoj se ata janë më të rëndësishëm. Kjo ishte vetëm një ngjarje njëditore, por ajo mund të vërtetojë se sistemi gjyqësor funksionon në mënyrë korrekte, që sistemi politik funksionon në mënyrë korrekte, dhe kjo do të thotë se ata nuk duhet të përfshihen, edhe pse pjesërisht demonstratat kishin një natyrë politike. Gjithashtu, shtylla tjetër duhet të bashkëpunojë dhe të mos pranojë ndikime. Kështu, sistemi duhet të funksionojë siç duhet, gjë që është më e rëndësishme sesa ngjarjet e asaj dite, asaj dite fatkeqe me katër viktima. Ky funksionim, do të thosha unë, përfshin një parlament funksional, funksionim më të mirë të gjyqësorit, një proces votimi të mirë për zgjedhjen e Presidentit, marrëdhënie paqësore me vendet kufitare, dhe kjo është një nga pluset e Shqipërisë, dhe zhvillim të mirë shoqëror. Kjo është ajo që nevojitet të shihet, dhe pastaj unë nuk shoh pengesa të tjera për vazhdimin përpara. Në aspektin gjyqësor, funksionimi ka të bëjë me zbatimin e ligjit dhe çështja e 21 janarit do të jetë një çështje shumë e rëndësishme, siç ishte çështja e Gërdecit, një proces shumë i gjatë për të cilin u deshën gati katër vjet për të arritur përfundimin e parë. Ishte një kohë shumë e gjatë. Si në zgjedhje, proceset e vërteta dhe më të shpejta janë produkte që mund t'i ofrojë shteti.

Dhe drejtësia në raport me politikën llogaritë i ka të hapura shpeshherë dhe bëhet problem dhe për perceptimin e qytetarëve edhe për çështjet e korrupsionit, por jo vetëm politika në këtë rast. Ju përmendët pak më parë dhe imunitetin e gjyqtarëve, duke shtuar dhe imunitetin e zyrtarëve të lartë. Keni propozuar pak kohë më parë që mund të adresohet çështja e imunitetit me prekjen e Kushtetutës. A i qëndroni të njëjtës ide?

Ambasadori Wollfarth: Po.

Dhe rekordet e Shqipërisë ne luftën kundër korrupsionit, a do të maten edhe me mënyrën se si do të adresohet çështja e imunitetit?

Ambasadori Wollfarth: Mund të jetë pjesë e asaj lufte kundër korrupsionit. Kjo varet. Shumë organizata ndërkombëtare dhe OJQ po vëzhgojnë rendimentin e Shqipërisë në lidhje me këtë çështje. Kjo varet pjesërisht tek vetë çështja, por edhe nga mënyra se si funksionojnë autoritetet e tjera.

Do dua t'ju citoj, z. Wollfarth. Ju deklaruat, edhe teksa dhatë raportin për vitin e kaluar për ecurinë e Shqipërisë në Vjenë se: Ky vit do të tregojë se ku duan ta çojnë

12 Shqipërinë liderët e saj politikë. Ju thoni se zgjedhja është e thjeshtë; dialog dhe reforma ose qëndrim në vend. Ku jemi, në mes të rrugës, në fillim, në fund?

Ambasadori Wollfarth: Faleminderit për citimin! Unë mendoj se në situatën aktuale ndodhemi pikërisht në këtë pikë. Shoh shumë më shumë dialog. Jo të gjitha pjesët e dialogut janë të lumtura, por dialogu po ndodh. Gjithashtu Parlamenti po funksionon dhe shikohet kontribut i rëndësishëm nga PS-ja, PD-ja, LSI-ja, dhe nga partitë e vogla. Kjo është jashtëzakonisht e rëndësishme. Nëse Parlamenti do të ishte ende i bllokuar, do të ishim në një situatë tërësisht të ndryshme. Nuk do të kishim një Avokat Populli dhe mbase nuk do të kishim as reformat e tjera që të paktën kanë filluar dhe që janë në rrugë e sipër. Kjo është ajo që unë quaj dialog, ky është shkëmbimi, kjo është puna konstruktive, ky është hartimi i përbashkët në rastin e Komisionit e Posaçëm për Reformën e Kodit Zgjedhor. Pra po trajtohen disa detyra të mira dhe shpresoj që shumica, në mos të gjitha, të kenë një përfundim të mirë. Kjo është ajo që unë quaj dialog. Unë nuk quaj dialog atë që quhej dikur, kur në të njëjtën ditë dëgjohet e njëjta këngë nga të njëjtët këngëtarë. Ka të bëjë me gjetjes së zgjidhjeve të përbashkëta. Një emër tjetër për këtë do të ishte gjetja e kompromisit, sepse të dyja palët apo skuadrat sjellin pikat e rëndësishme nga listat e tyre të dëshirave. Është mjaft e dukshme që në një listë më të gjatë nuk mund të arrihen të gjitha pikat dhe duhen përcaktuar ato që janë më të dëshiruarat, ku synon të shkosh, çfarë mund të japësh, çfarë mund të sakrifikosh, ku duhet të ngulmosh, dhe të gjesh një ekuilibër me homologun nga ana e kundërt. Pastaj, zgjidhja e përbashkët dhe një zgjidhje më përfshirëse mund të gjendet, sepse një nga mundësitë më të mëdha që ofron Kushtetuta dhe sistemi i Shqipërisë është që boshllëku të mbushet kur PD-ja dhe PS-ja të gjejnë zgjidhje pas një dialogu të saktë me botën e jashtme, jashtë sferës së brendshme të politikës, atëherë mund të gjenden zgjidhje të mira. Nëse dialogu, i cili duhet bërë në sferat e brendshme, nuk zgjerohet, duke përfshirë më shumë shoqërinë civile dhe duke diskutuar ligjet me industrinë, ndërmarrjet, dhe qytetarët që preken prej tyre, nuk arrihet të merren vendimet më të mira dhe ligjet kanë nevojë për përmirësime menjëherë pasi miratohen. Kjo është ajo që unë quaj dialog; ky proces që duhet të fillojë dhe duhet drejtuar nga Qeveria, Parlamenti, nga komisionet parlamentare, duke përfshirë shoqërinë civile dhe pjesët e interesuara të shoqërisë. Kjo po zhvillohet dhe kjo më bën optimist.

Pra, të njëjtët lider që ne kemi njohur si përgjegjës për mosmarrjen e statusit dy herë radhazi, janë bërë më të mirë sipas jush, tek të cilët mund të varim shpresat për një status që mund ta sigurojmë në dritën e këtij dialogu funksional.

Ambasadori Wollfarth: Pyetje e mirë për t'ua drejtuar votuesve. Është më e lehtë për mua t'i përgjigjem kësaj pyetjeje sepse unë nuk i zgjedh politikanët. Unë punoj me ata që janë tashmë në detyrë, qoftë me drejtuesin e Opozitës apo të Qeverisë, qoftë me një ministër apo kryetar bashkie. Të gjithë janë njësoj të mirëpritur, sepse tashmë ata janë zgjedhur. Nëse i meritojnë apo jo postet që kanë, kjo u takon plotësisht votuesve shqiptarë. Detyra ime dhe mënyra si e kuptoj profesionin tim është që duhet të punoj me ta, t'u ofrojmë atë për të cilën jemi ftuar – këshillim, që ata t'u sigurojnë një shërbim më të mirë qytetarëve dhe ta bëjnë Shqipërinë çdo ditë e më të suksesshme me autoritete që funksionojnë më mirë duke respektuar të gjitha rregullat dhe rregulloret dhe duke e vënë plotësisht në jetë një sistem ligjor relativisht të mirë. Kjo mbetet një detyrë komplekse, për të cilën po punojmë ditë pas dite bashkë me partnerët tanë.

Nuk mund të jetë kjo një interpretim që politika në Shqipëri është bërë më e sofistikuar për ta tejkaluar disi edhe faktorin ndërkombëtar?

13 Ambasadori Wollfarth: Doni të thonë që e anashkalojnë?

Jo vetëm. Për shembull po i referohem dhe rasteve konkrete. Trojka ka qenë aty sa herë ka pasur konflikte. Shpeshherë ka dialog në dukje por nuk ka progres në thelb në debatet midis palëve. Dhe këtu duket sikur është më e sofistikuar për t'i çuar një sinjal faktorit ndërkombëtar që në fakt dialogu funksionon, por ajo mençuria politike që ju apelonit pak ditë më parë, nuk është gjë tjetër veç një lojë politike.

Ambasadori Wollfarth: Unë mendoj, dhe tani po flas nga ana e ndërkombëtarëve, se ne ofrojmë këshilla, duke u përpjekur fort që të jemi të dobishëm dhe të gatshëm për të ndihmuar, por zgjidhja duhet gjetur dhe negociuar nga dhe midis partive shqiptare. Më duket normale që negociatat mund të jenë të ashpra në përmbajtje, dhe shpeshherë janë, veçanërisht kur bëhet fjalë për çështje të rëndësishme. Rrallë ndodh që opozita të lavdërojë qeverinë. Roli tipik i opozitës është që ta kritikojë në mënyrë konstruktive qeverinë dhe të ofrojë alternativa, duke u përpjekur që t'i përcjellë ato diç duhet. Këtë do të doja t'i ftoja të bënin. Kjo është normale. Ne nuk rrimë ulur me kronometër në dorë e të themi "Duhet të gjeni një zgjidhje brenda këtij afati kohor." Kjo u takon shqiptarëve. Në teori, ka kohë të mjaftueshme për t'i marrë të gjitha këto vendime. Por shumë prej vendimeve të ditëve të sotme kanë si shtysë axhendën ndërkombëtare. Më lejoni të përdor përsëri shembullin e integrimit evropian. Nëse të gjitha pikat plotësohen në janar, atëherë kjo do të vlente për vendimin që merret vitin e ardhshëm. Nëse plotësohen edhe më herët akoma, atëherë mund të jetë mirë për disa rekomandime këtë vit. Të gjitha këto duhen marrë parasysh, ashtu siç nuk duhet harruar se çdo humbje kohe ka një çmim ose të paktën një pasojë. Në këtë moment, nevojiten zgjidhje të hershme dhe një punë konstruktive. Megjithatë, kjo s'do të thotë se demokracia bëhet duke shtypur një buton, dhe se zgjidhjet mund të gjenden sa hap e mbyll sytë. Kjo kërkon diskutime të shëndosha, ide konstruktive dhe gatishmëri për të gjetur zgjidhje të përbashkëta. Përndryshe, në disa raste ligji është shumë i qartë. Nevojitet thjesht shumica dhe mund të merret vendimi. Kjo është demokracia.

Gjithsesi jemi në demokraci?

Ambasadori Wollfarth: Sigurisht.

Një moment të fundit, z. Ambasador. Ju keni qenë me misione edhe në vende të tjera të Ballkanit Perëndimor, vende që kanë problematika shumë më të mprehta se Shqipëria. E megjithatë nuk i keni shpëtuar dot shpeshherë përkufizimit tuaj në media sikur mbroni apo flisni shpeshherë në favor të njërës palë e kundër tjetrës. Kur e lexoni shtypin dhe shihni pretendime të tilla, çfarë mendoni?

Ambasadori Wollfarth: Mandati ynë në Shqipëri është një mandat për të gjithë shqiptarët dhe thelbi i tij është ndihma për institucionet dhe autoritet që ato t'u ofrojnë shërbime më të mira qytetarëve. Ata që kanë rëndësi me të vërtetë janë qytetarët. Nuk ka rëndësi nëse je me Partinë Demokratike, me Partinë Socialiste, LSI-në apo nga një minoritet, apo me asnjë parti. Shërbimet duhen ofruar njësoj, e njëjta drejtësi, i njëjti arsim, etj. Këtu është pak më e dukshme se në vende të tjera, por ekziston dhe në vende të tjera, kur përpiqen të të identifikojnë me një kamp apo me një tjetër. Mund të jetë e vërtetë ose jo. Unë do të thosha se kjo nuk vlen aspak, sepse mandati ynë është që të ndihmojnë demokracinë të jetë edhe më e suksesshme; të ndihmojmë që të drejtat e njeriut të respektohen në mënyrën më të mirë e më të plotë të mundshme; të ndihmojmë të shohim një shtet të plotë të së drejtës. Kjo fillon

14 edhe duke e reklamuar këtë gjë. Ndonjëherë është mirë të shohim Kushtetutën përpara se të nisim një diskutim. Disa pyetje mund ta kenë përgjigjen gati edhe pa pasur nevojë për diskutim. Nuk do të donim kurrë të shiheshim si mbështetës të një partie politike. Unë jam mbështetës i Shqipërisë, si një demokraci ende e re, me një hap të shpejtë zhvillimi. Do të doja të shihja një ritëm edhe më të shpejtë. Do të doja të shihja edhe më tepër progres. Shpresoj që e ardhmja të jetë aq e qëndrueshme sa të tërheqë edhe më shumë investitorë, sepse kjo është ajo çfarë u nevojitet më së shumti njerëzve. Ata kanë nevojë për arsim dhe punësim. Ky është edhe urimi im, dhe për këtë përpiqemi të kontribuojmë – për krijimin e një sistemi të mirë ligjor e funksional.

Dhe pyetja e fundit. Ishte më e lehtë apo më e vështirë se ç'e kishit perceptuar përpara 16 shtatorit 2010 puna në Shqipëri?

Ambasadori Wollfarth: Ishte sfiduese, por jo më e vështirë nga ç'e prisja. Sigurisht që disa ngjarje ishin të papritura. Unë prisja një detyrë sfiduese. Nuk u zhgënjeva. Mund të them në këtë fazë që nëse do më kërkonin përsëri të vija këtu, përsëri do të thosha "po". Shqipëria është një vend i mrekullueshëm dhe do të doja ta shihja të përmirësohet.

Z. Ambasador, teksa zhvillonim këtë intervistë, nuk i shpëtova dot tundimit për t'ju kërkuar një parashikim rezultati – jo për 2013-ën, por për ndeshjen sot Bayern-Real Madrid.

Ambasadori Wollfarth: Është pak e komplikuar. Bajerni ka fituar ndeshjen e kaluar, kështu që mendoj se janë disi në avantazh. Unë shpresoj që të bëjnë mjaftueshëm gola që të shkojnë në finale. Do të ishte shumë mirë, sepse do të ndodhte në Mynih, që do të thotë të luash në stadiumin tënd.

Në fakt, rezultati për momentin është 2:1 për Realin. Unë po ju lë të lirë, sepse mund të jeni një ogur fatsjellës për skuadrën e Bajernit. Ju falënderoj z. Ambasador për prezencën. Është kënaqësi rikthimi juaj në ABC News. Keni qenë për të vizituar në krye të herës kur këto studio përfunduan, për të parë një media të re që po lindte. Më vjen mirë që në këtë udhëtim tonin dhe në këtë pjekuri tonën ju iu përgjigjët interesit të stafit gazetaresk. [Bajerni i Mynihut fitoi pas një loje dramatike dhe gjuajtjeve me penallti].

Ambasadori Wollfarth: Kënaqësia është imja. Erdha me interes dhe ju falënderoj për ftesën.

Të nderuar teleshikues, sapo ndoqët këtë interviste ekskluzive me Kreun e Prezencës së Organizatës për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë, z. Eugen Wollfarth. Sigurisht që do të keni mundësinë që ta ndiqni edhe të ritransmetuar përgjatë orëve në vijim. Ju falënderoj të gjithëve për vëmendjen! Bashkë, mirupafshim!

Fund

15

HEAD OF PRESENCE’S INTERVIEW ON ABC NEWS TV Host: Sonila Meço 25 April 2012

Sonila Meço: Good evening, Mr. Wollfarth!

Ambassador Wollfarth: Good evening! Thank you very much for this invitation to ABC News.

Sonila Meço: It is a pleasure to have you with us in this studio. With this interview we complete the series of interviews with the famous international troika, in the context of the efforts that ABC News has made to understand better the mission of foreign ambassadors in Albania and the rapport they have established with the political class, and after all, also the popularity that the ambassadors are gaining in Albania.

Mr. Ambassador, you arrived in Albania on 16 September 2010, sitting in the chair of the Head of Presence. Which important pillars in the mission of the OSCE, such as defending the constitutional institutions and promoting democracy and human rights, has Albania accomplished during one year and a half of your tenure?

Ambassador Wollfarth: Albania has indeed made progress over this short time. We see continuous work in the parliament now in the ad hoc committee on Electoral Code reform and we saw the very important election of the Ombudsman at the end of the last year. When I arrived, at that time, the political impasse was still going on and a couple of very important events took place. A happier one was the local elections, but still a very big challenge. So quite something developed and it was interesting. It is still interesting. It is a challenging time, but also with headway. I like to be here in Albania and you mentioned my friends, partners and colleagues the American ambassador and the Head of the EU Delegation. We get along very well and I think we really think in a similar way and we try to help to bring Albania forward.

Question: Which goes to show that the perspective of Brussels, Washington or other decision-making capitals converge at this important moment, as far as Albania’s achievements are concerned?

Ambassador Wollfarth: That is true and especially the politicians, but also the people would do good to listen to advices coming from the two capitals you just mentioned. But, they could widen their horizon, they could listen to other places like Rome, like Berlin, like the Hague or Strasbourg or Vienna what they would have to say, because from there, also very important contributions come to help Albania stabilize democracy and help in the functioning of the institutions.

Question: Ambassador Wollfarth, on 27 March 1997, the OSCE began its mission in Albania. 15 years. It is difficult to summarize the dynamics of the work of the OSCE, but on 27 March 2012 what answer would you give to the interest of your colleagues whether Albania is a functional democracy and whether it has made progress regarding the expectations that the OSCE has for its role in South-East Europe?

1 Ambassador Wollfarth: The commitments a country takes when joining the OSCE and meeting the standards is a complex task. It is not fully fulfilled in these 15 years, but immense headway was made. That was made under different governments led by very different leaders from very different political camps. So the joint track record for the country is a very positive one. The institutions are more stable and some achievements have been made. Some might seem technical to people, like introduction of the probation service – a very important development in the judicial system – the border police is working now much better, the parliament is strengthened also in its capacity in background, not so visible to the people, electoral codes have been modified several times also including expertise coming from the OSCE/ODIHR and other partners and therefore the country incrementally became more and more stable. Albania today is much better functioning than in 1997 when the OSCE Presence in Albania was invited to help Albania as a still young democratic state to live up to its commitments and the international standards.

Question: So, the mission of the OSCE in Albania in these past 15 years can be considered as mission possible, not impossible.

Ambassador Wollfarth: It is a possible mission. It is a very interesting mix that makes our day-to-day work, our day-to-day life when working so interesting – it is finding the balance between impatience and patience. It is a long way Albania has gone. A long stretch lies still ahead, when it comes to achieving it’s national aspirations, but also the smaller milestones are quite important and the achievements made since last November are already very remarkable. So, in this respect, I am an optimist and this is also my favourite attitude, seeing the positive side.

Question: I am glad to hear that. You mentioned November, when the ruling majority and the opposition reached the agreement. Dialogue has worked with highs and lows during this time. Do you think it has been easy to maintain this dialogue, or has it been strongly challenged by the lack of will by the parties to drive forward Albania’s integration agenda?

Ambassador Wollfarth: The best place for most of the dialogue is in my eyes in the parliament. But it is not limited to the parliament only. The dialogue goes also through the media or, in the ideal case, it is also completed by direct - sometimes behind closed doors - meetings between the leaders. There are no limitations to the dialogue and when you see how the constitutional system of Albania is set up, requiring a 60% majority for key legislation for very important decisions, good dialogue, intensive dialogue, constructive dialogue is needed to come to a solution allowing to reach this 60%. I really wish for that and the national aspirations of Albania require it.

Question: You spoke about dialogue that has been going on behind closed doors. How do you find discussions on the electoral reform in terms of transparency and inclusiveness, which are also important conditions, set by the OSCE for the change of the Code?

Ambassador Wollfarth: It is a very important work they are doing. They are doing their utmost for good transparency. I admire all the members, starting with the co-chairs for their hard work and the experts working in there from the Albanian side. A very good draft so far. It is not complete yet. I see a lot of good will, a lot of good spirit in finding good solutions, and the process so far has also been inclusive. There was a working group the other day, on formal invitation from the parliament. The speaker of the parliament opened it, smaller parties were present, important civil society representatives were present, and they had two

2 days of experience jointly with the members of the ad hoc committee on electoral code reform. I think that was very important and that dialogue in many cases I understand is continuing. That openness, that transparency is there. Important decisions still have to come and I have the impression that the reporting on what is going on in the work of the ad hoc committee on the media is also a very good one, so transparency is provided.

Question: On 30 April, five days from today, the term of the electoral reform committee will expire. You admitted that important issues have yet to be addressed in the draft Code. Will there be another extension of the deadline, or should we hope for a miracle to happen in these five days?

Ambassador Wollfarth: I would wish for meeting the deadline, but on earlier occasions I said that quality solutions, a very good draft, is more important than strictly meeting a deadline. I have to make a compliment for the ad hoc committee. I have the firm impression that they are doing their utmost in meeting the deadline, but the task is a huge one and they work to their best knowledge up until also physical exhaustion, because they meet in long days and sometimes even in night sessions. They need also some time to rest. If it take a little bit more, I think the country, the electorate, the future elections’ voters can live with it. I would at the same time recall at least that other important decisions will come up in this country, so there is no eternal time for preparing the Electoral Code for decision. Staying close to 30 April or some time in May would be good and needed.

Question: So the work of the committee may spill over to the first weeks of May?

Ambassador Wollfarth: That is correct. That is at least realistic when I see the developments. Before becoming too hasty and finish the good work done so far in a rushed way, I would say it is better to take a couple of days more.

Question: You have stated since the outset of the committee’s work that it would be good to have the reform ready one year before the election, and for this reform to be sound, to be defined by compromise and consultations, not to be rushed, and naturally, to have a valuable product. Has the work of the committee met all these criteria?

Ambassador Wollfarth: Yes. The very simple answer to that is yes. They are working at their best will and I am very confident that they will come up with a good draft providing a platform for very good elections in this country, in general elections like next year and also the next local elections.

Question: Mr. Ambassador, I will allow myself to be somewhat pessimistic about the work of this committee. Not about of the committee per se, but about the fact that I have followed the work of these committees every time the Code needed to be changed all these years that I have been a journalist. The blame has been put on the procedure, on the law, although every time a committee has completed their work the sides have congratulated one another, but then attacks have ensued. The losers have not recognized the result. Is it possible that this improved draft and this spirit will solve once and for all the problem of recognizing the elections in Albania?

Ambassador Wollfarth: I am tempted to protect the co-chairs from that pessimism, but, Sonila, I understand you perfectly. This is another level. That is then what the next political level makes out of it. That depends on the spirit they bring to an electoral campaign, to

3 election day and to the time after elections. By far it is much harder for the one not winning the elections in recognizing that. It is tough to lose, but that is politics. ODIHR has made it clear in their reports so often: it depends on the political will, and the will of the voter should prevail. What I see in the Electoral Code reform that the ad hoc committee is developing, is a precise service can be provided and of course that requires also in the end that the top political players stick to the rules and accept what the voters wanted on the election day, not more, not less. Their wishes are left open indeed on what we have seen so far developing in the country.

Question: I hope the Albanian politicians will drop their vices soon then. However, let us dwell on some of the most problematic issues of the Code. The organization of the Central Election Commission has not been addressed yet. This is one of the key recommendations by OSCE/ODIHR also after the 2011 election. Do you personally have a favourite formula regarding the functioning of the CEC from the various options that have been brought to the table?

Ambassador Wollfarth: I would wish for a clearly depoliticized Central Election Commission, because it is basically precise technical work to help to see what voters want exactly on Election Day. With the partisan commissions that is not so easy. It is not impossible. It depends on all levels on the political will. The current system also would provide enough balance to come to a clear and correct result, but then, in real life you have seen the protracted counting, the complication here, the stopping of the counting there, all these things that are not really necessary. In a precise counting it does not matter how long you take: the result, when precise, should be the same. The day of truth then comes and when it is protracted it does not help. It is only frustrating for the voters. It is probably again a matter of touching the Constitution and other 60% requiring regulations in readjusting that again. The former system foresaw a different composition of the CEC than the current one. We have to work with the system we see right now. It is a complicated issue. The mission only becomes impossible when it is a politicized environment taking direct influence on that body that should work independently, strictly along the rules.

Question: The CEC is the highest body when it comes to vote administration, continuing with lower level commissions. For many analysts, the problem is not the administration done by the Central Election Commission, but the fact that such administration, both from a legal point of view and from a human resources one, is in the hands of the two parties, and for these parties it is easier to conflict than to find the will to co-operate. Can a mechanism be proposed in the Electoral Code to avoid the desire of the politics to interfere with the process?

Ambassador Wollfarth: It depends on the personalities on both sides; in the commission and among the political leaders sending such political signals. This is depending on the political will in wanting as a people and also from the authorities sides and also as citizens in wanting to have transparent and fair elections, and not interfering in counting the ballots in the right way; and defining beforehand the rules how the ballots have to be cast. It can be done. If you allow me a more obvious word: when there are no more temptations for any kind of cheating, then the goal is reached.

Question: Can electronic counting be implemented in the 2013 elections? There is a fear that despite its technological advantages, it is still a tool in the hands of the people and if the will is lacking they can manipulate technology as well?

4 Ambassador Wollfarth: The trust needs to be built between human beings. Elections are also heavily depending on trusting people. As a voter you want to trust a candidate or a list of candidates you vote for, and you trust the system or you hope that you can trust the system that your ballot is correctly counted. The same is true when the ballot is not counted by hand, but by a machine, because the machine is in the hands and operated by people, or what is inside the machine is constructed by people, so it must be verifiable. When the trust in the people that do the counting either by hands or by the machine is there, then you are on the safe side. If the trust in the beginning is not there, you can not delegate the trust you do not have to a machine, because you had no trust in the beginning. So the machines can help but they cannot replace the trust. The machines can help quite a lot in giving a better feeling to democracy, because when I vote, and I voted many times in my life, of course I am among those who want to know: how is the result; where did we go; who won; how is the composition of a body, be it the European parliament or a national parliament, Bundestag or the regional parliament in our regions in Germany. Of course, you want to know that and you like to know that early. And when you have a speedy and correct result you feel better, you are more interested in democracy, because after a couple of weeks you might have forgotten about the election day.

Question: Let us not forget that this issue is closely related to protracted procedures for the declaration of the final result, which has further harmed the process. Will there be electronic counting in the 2013 elections?

Ambassador Wollfarth: It is possible. It also depends how swift the Electoral Code process now comes to closure. Because after that according to what it is decided, the tendering process, the installation of the machines and the training how to operate those machines has to start and the bigger the decision is the more complex and more time you needed to install it. Many other countries have tried similar things. They started with a pilot project that took more time for introduction. That needs to be seen what is finally decided. The important thing is that all sides involved agree to that system and find the confidence to hand over the trust to the machineries that can be installed in that amount of time that is left. It is now getting less than a year and the purchasing process is also a complex one.

Question: In this framework, would the installation of the machineries for the verification of ID cards require the same burden? Is it that complex, as well? How do you see the fact that the commission decided to implement this choice?

Ambassador Wollfarth: The information I have so far is to a certain extent less complicated and it can be done. It is certainly still a major issue, because a same investment in time is needed. You need the machines, you need persons to operate them, and all that it is connected to it, but I see good reasons in using it and I think it is possible.

Question: Today 26 parliamentary and non-parliamentary parties have presented some proposals for the improvement of the Electoral Code. The biggest concern of the smaller parties has been the system, the possibility to correct it, because according to them, the current system has a problem of vote equality. They even declare that this is anti- Constitutional. How would your consider the current Albanian system? Do you share the same concern as the smaller parties?

Ambassador Wollfarth: It is a very important issue starting with the equality of the vote. A solution should be found that gives roughly the similar number of mandates to a certain

5 number of votes. In the past, that was certainly a challenge. The smaller parties, to my knowledge also want other thresholds when entering the parliament. This that is something to be carefully considered. General experience teaches that it is better not to have too many splinter parties in the parliament, whereas some other countries do have that. This is to be discussed between the party leaders, certainly with the big parties. While saying that, I would like to recall also that an important task parties, and especially bigger parties, can fulfil in having already an internal discussions in solidifying opinions of a larger number of people, which is necessary to prepare bigger decisions, especially when you need what it is often called consensus in the country, when you come to very complex fundamental decisions especially in the European integration process. So this is more difficult when you have too small units, it is better in bigger ones. Then again, it depends on what Albanians want. What is certainly not good in the long run, is solidifying a system with one-person parties and one person only in the parliament. This is too fractioned and complicates decision-making. Then, it would be better to find solutions how to integrate them in larger streams for facilitating reasonably the decision-making process.

Question: Another issue that has generated crises in Albania and that is analysed is the representation scale that the current system provides. Candidates in Albania do not participate in the electoral race. They are selected and represented in closed lists. Do you think crisis is conserved this way?

Ambassador Wollfarth: I have followed this discussion. When you compare the discussion in earlier years and the discussion now, it has really changed. There was a mix in the earlier years; a part of the candidates for MPs was in the list decided by parties and others outside. The discussion was pretty much the same. It would be for the parties recommendable in having a dialogue not only with their members put also with their possible electorate on whom to put on the lists. One issue, I would like to recall when talking about lists, is the gender issue in having one third women on the lists and also in positions that allow them to be represented in parliament in sufficient numbers. So fundamentally, there is nothing wrong with parties deciding who is on the list as long as they stick to the rules. There again, I would invite also for dialogue with civil society and potential followers to see to find the right mix and the right blend of names on that list to a successful policy making.

Question: Electoral reform is one of the twelve recommendations to receive the status. In your perception and prediction, in the little time left till the end of the mandate, can we mark this recommendation as done, like with the recommendation on the People’s Advocate and the laws requiring a qualified majority?

Ambassador Wollfarth: On Ombudsman clearly yes. I cannot replace the European Commission, but I can say it from the OSCE view that on the Ombudsman there was a good process and a good selection. That was certainly one out of the many boxes to be ticked off, but many more boxes are still empty and delivering to these boxes needs to be seen.

Question: The parliamentary reform is another box. There are statements by both sides. The public perception is that that work was done, but the parties stayed firmly in their trenches. In your opinion, is the parliamentary reform fulfilled?

Ambassador Wollfarth: It has seen a lot of progress, but it is not complete yet. It would also include consensual rules of procedure and there consensus is not fully reached yet. Important questions are open. Good parliamentary dialogue sometimes includes confrontations in

6 content. Also it needs to see balance in representation in speaking time. There, some altering needs to be made.

Question: The mandate has expired.

Ambassador Wollfarth: But the questions are still open and need to be solved.

Question: Mr. Wollfarth, we see the fulfilment of these reforms not only in the interest of an improved governance and rule of law in Albania, but also in the framework of the aspiration to receive the candidate status. As the Head of the OSCE Presence, are you more optimistic regarding the status? Do you see the conditions and political will as positive for this aim?

Ambassador Wollfarth: The parliament is functioning, working. This is an important step. We just talked about the election of the Ombudsman and that was another very important step and it is also an institution mentioned in the Constitution. My optimism is growing that there is a possibility, but many other questions are still open. It heavily depends on how quickly and in which quality, hopefully a good quality – the decisions are taken, and also in time. The time also for Brussels to collect that information and the end of that time is running and approaching. So early points scored might lead to a positive recommendation. This is at least my perception from the OSCE point of view. When it is coming too late, after the deadline, it is hard to score a point. It is like in a football match, when the final whistle is over you cannot score a goal anymore. Then you have to wait for the next match.

Question: In this effort to get the results before the final blow of the whistle, has the process for the election of the President been added as recommendation number 13?

Ambassador Wollfarth: It is certainly a very important process. It is about electing in a voting procedure, a series of voting procedures, the number one of the state in the parliament, and sticking to the rules and proceeding in a dignified way is certainly required. It is closely observed from many. OSCE will take a close look to see how procedures go, and I only invite to stick to the Constitution in the good spirit.

Question: This is what I wanted to ask, but you mentioned it yourself, the letter and spirit of the Constitution. Aren't they sufficient to provide trust in Albania, and for the international community, because the word "all-inclusive," which has been repeated for several months by the international factor, sounds like an alarm which seeks to make an appeal. To whom does this appeal go to?

Ambassador Wollfarth: The acting politicians, because parties seem to have one of the leading roles here in the country in nominating candidates, but a future President or a President of Albania has to be above the party level. The Constitution foresees and provides an opportunity to find a consensual candidate or even several candidates that can be looked upon as consensual. The first three rounds require a qualified majority, which means that the majority coalition and the opposition would have to agree to elect a candidate in these rounds, and that is certainly preferable, since the President then, the future number one, will have to represent all of the Albanians. The current Constitution allows, if that is not reached, for a fourth round in having the so-called simple majority, which in other countries would be called the absolute majority, which is more than fifty percent of the votes, to elect the President. This is also possible and keeps the country viable, and the post not vacant. It is preferable to see a good discussion, a good dialogue, looking hard for good candidates, who

7 could fulfil that really demanding post, that is the number one in the Republic of Albania in the most dignified way. I am sure it is possible, and it should be done with high energy and through dialogue in the circles of all relevant people.

Question: So, it is not necessarily the domain of the politics.

Ambassador Wollfarth: It is not necessarily limited to politics, it is true.

Question: However, you said a few days ago, yesterday if I remember right, that you expect the politics to be clever in this case in order to chose a dignifying figure, who is supported widely by the citizens. Thus, we have here a trinomial; the Constitution, the citizens, and politics. What makes you think that such politics, full of conflict, would allow for consensus or a spirit of compromise to prevail in the elections, which, as a matter of fact, is envisaged in the letter of the Constitution?

Ambassador Wollfarth: It is an election process in the parliament, so it is also a representative way of democracy, and I am sure that a solution can be found, provided that there is good will to identify either a common candidate or several candidates, who meet the criteria, and then select one. It is certainly not easy, given the political track record of the time I have been serving here. The climate was already complicated before I arrived. It is somewhat better now, but it would take an effort from both major political camps to identify such a person. It is not impossible, and that is what I call for. Otherwise, there is at least a risk that the institution of the President is damaged through sometimes harsh discussions, which makes people not even expect any more that somebody can exercise that important state function, because it is discredited through a very tough discussion before that person even starts. I would strongly invite to avoid such confrontations, because this is certainly not constructive. Albania has the aspiration of integrating, and live up to the international standards, live up to its commitments, strengthen its institutions, have a stronger system of checks and balances in place in the future. There, you need also a functioning President, playing that important part in the concert of the important institutions in the country.

Question: How can this consensus be achieved, taking into account that both parties amended the Constitution in 2008 and the election of a President in the fourth or fifth round with 71 votes allows each of the forces or parties in the parliament to put forward their candidate, knowing that the parties have a refractory stance against the other party's candidate.

Ambassador Wollfarth: That needs to be seen. The fifth round that is described in the Constitution also has the opportunity that, when there is no required majority found, which, if I am not wrong, is fifty percent plus one votes, a new election would have to be held within 45 days. You are not there yet. I do not see where the advantage for Albania would be. It is really time to look for good candidates for a dignified future President for the country. This is what Albania merits, what the people deserve, at least in my eyes. Maybe I am wrong, let us see.

Question: The Democratic Party has stated that the next candidate would be from among its distinguished figures, with relevant contributions in politics, while the opposition is of the opinion that a candidate for President from the ranks of the majority would create a concentration of power and it considers this to be a higher concern for the future of the

8 institution. Can these be considered as clever political stances like the ones you ask for when it comes to the election of the President?

Ambassador Wollfarth: I would wish that there would be discussion to identify a personality that could reach the gap. As the current Constitution is structured in that respect, it is possible that the majority will get their candidate for president in the fourth round, so for the opposition would be better to be open for dialogue, and also be constructive through making good proposals and using one of the three rounds, would send a responsive note, and it would also require in the receiving side, in this case, I mean the DP, being constructive in receiving certain signals, but it depends on the personalities selected and proposed. That is for Albanians to decide, it is not for internationals. The OSCE will certainly not decide, who will be the President. This is certainly for Albanians, and in this case, indeed, it is the parliament which will elect, it is for the politicians.

Question: The historical leader of the left-wing in Albania, Mr. Fatos Nano, has publicly stated his ambition in this regards. He has started a tour of meetings with Ambassador Arvizu, and the Socialist Movement for Integration leader, Mr. Meta. Does this agenda also include a meeting with you, Mr. Wollfarth?

Ambassador Wollfarth: We have met in the past when travelling, but he has not knocked on my door yet. Mr. Fatos Nano got on my radar screen when I was briefed preparing for going to Kosovo, back in 2005. And from that time back, I remember that he has tremendous networking skills. Certainly he was a strong leader. It is up to the Albanians to decide. I am not so sure. One would have to look also in the Constitution. There is an article describing the requirements of the candidates – 40 years old, being born Albanian and having lived in the country for the last ten years. So, if all that applies, he certainly could be a candidate.

Question: The role of the President in Albania, as stipulated in the Constitution, continues to be important when it comes to the relations with the judicial institutions and with the independent institutions in general. How do you assess the performance of the current President, who is still in office?

Ambassador Wollfarth: He is still in office, so this is a dangerous question for a diplomat. But with pleasure I can give you the answer. When I met President Topi, and we had a large series of meetings. One of the days I most like to remember is the election day of 8th of May 2011. We spent practically the whole day together. We had many conversations. What I may say about President Topi is that he is a patriot; he has read the Constitution; he sticks to the Constitution; he likes his country; and he is a fan of checks and balances. The current Constitution, as amended in 2008, limited the possibilities of the President in contributing to these checks and balances, as it would be needed to really help the country moving forward. So he really wished for correction, but that is not in the power of the President. When it comes to nominating judges, I know from discussions with him that he was interested in skilful people and fully manned courts. In some cases that was not possible. So far the Constitutional Court is an example of an ongoing deadlock, which is certainly not good for the country. And the other issue is the High Council of Justice. The vacancy was just filled some days ago after quite some delay. All are issues of great concern for the President. I think his track record is a positive one. He has served in not so easy times for the country, but I am sure he will be in the books with a positive record.

9 Question: There is an issue in the High Council of Justice; a proposal the President of the Republic has made for the Deputy Chair of this Council. There is a claim by the majority in the HCJ regarding a violation of the Constitution because one of the members of the judiciary has been selected for the HCJ. A decision, which has not been taken yet, is expected. Is the OSCE concerned about the clashes regarding this proposal between the majority and the opposition and the institution of the President?

Ambassador Wollfarth: We observe that very closely and any solution that is found must fulfil the requirements of the Constitution. Otherwise it would not add to what the citizens need most: trust in the system.

Question: There was a proposal stating that since the President will be only for less than two months in office, the election of the Deputy Chair should be postponed for the next mandate of the President given that the Deputy Chair is an administrative member who substitutes the President when the latter is not present, and the Deputy Chair is an important help for of the President within the HCJ.

Ambassador Wollfarth: According to the information I have, that would be against the Constitution, i.e. if the process took that that long. Answering that question and filling that gap is needed before the new President is elected.

Question: Will the election of the President, i.e. the way it will take place, and the product which will be delivered, without prejudice for an election by 84 or 71 votes, be a record which is to be assessed in the future reports of the OSCE, European Union, and European Commission?

Ambassador Wollfarth: You mean the process? I am sure, yes.

Question: We discussed on independent institutions, justice. The scope of your work also includes the monitoring of the justice reform. How do you consider the current situation of this system? Also, seeing it as a personal challenge of the OSCE to improve this system.

Ambassador Wollfarth: It is partly training of judges, and others that work related with the courts, certainly the prosecution. But one of the largest gaps I think so far, is the vacancies in the Constitutional Court. I would wish for a fully functioning Constitutional Court, in order to help to get the system straight through the levels in the country, because they are concerning news repeated and far too frequent regarding the independence of judges, and the influence outside the legal framework on judges being exercised. This is of outmost concern and something the state and the institutions have to strongly work on.

Question: In the OSCE report for the Commission in Vienna, you stated, among other things, that you expect the justice system in Albania to be responsible, accountable, efficient, and transparent. This record I just stated, is it a problem of the system itself, is it a problem of the culture in general, or a problem of the politics? Have you made a division in percentages on which is the factor that affects persons more?

Ambassador Wollfarth: Percentages, that is too mathematic, I would say. It really needs fully abiding to the rules, not falling to temptations, like money, coming with decisions in due time, not protracting, and it is really a large set of regulations, it is a very complicated profession to become and to be a judge. It requires so much, but what really it requires is

10 independence. We have also seen cases where the performance was in a way that immunities become an obstacle. And this is something that needs to be visited as an issue in the future. It was in the public discussion already, and it is something that needs to be tackled for the system to be straightened, because this is something that is required when you want to approach closer into the EU structures. There is a lot of homework to be done.

Question: In your point of view, where should a deep reform in justice start? According to you, whose mission is that?

Ambassador Wollfarth: I would reckon, since Albania is a sovereign country, and you cannot apply a system like it was at times used in Kosovo when UNMIK was providing that task. I think the best sign would be a top down approach, that is why the Constitutional Court is so important, and then clean the system. Step by step. It can be done.

Question: At which extent does this progress of the justice reform, performance of the justice system in general, define the relations between Albania and Europe?

Ambassador Wollfarth: It is one of the most important conditions. Because the justice system is one of the key pillars, one of the three pillars of the state, and if it is not properly functioning, you do not have a balanced state, and you need to be a balanced state to come closer to your dreams.

Question: An important issue related with justice is also the investigation of the events of the 21st of January. A few days ago, Ambassador Arvizu stated that there will be some new information about the process and the full investigation of this process will serve as a staring point of a curing process for that terrible day. Do you have any information about this new stage of the investigations?

Ambassador Wollfarth: No, no further information. In my view it is very important that the General Prosecutor and her team can work independently, truthfully, correctly, and at a given stage later when the process opens, with all the required transparency in making the case. Any political influence or any other influence on the case is detrimental and it damages the system. We need to see a correctly working system.

Question: The stand of the political parties regarding the events of the 21st of January is now known. We are waiting for a finalization of the investigation and justice for this event. Is the 21st of January another unwritten, but implied recommendation in the reports of the international bodies, in the context of Albania's application for the status of a candidate country?

Ambassador Wollfarth: That is better to ask the European Commission or the representatives. I think they are more important. This was just a one-day event but it can make proof that the judicial system is working correctly, that the political system is working correctly, and that means they have to stay out of it, even though partially it was meant as a political demonstration. Also the other pillar has to co-operate and abstain from interference. So, proper functioning is needed, which is more important than the events of that day, that unfortunate day having seen four victims. This is, I would say, a working parliament, a better working judiciary, a good voting process of the President, peaceful relations with the neighbouring countries, this is one of the plusses of Albania, and good societal development. This is what needs to be seen, then I don’t see other obstacles for further headway. But

11 judicially it is the law enforcing and the case of the 21st of January will be an important one, like Gërdec was an important one, a very long process taking almost four years to come to the first conclusion. That was a long time. Like in elections, truthful and speedier processes are also a performance the state can provide.

Question: And justice has an open issue with the politics. It often becomes a problem in the public perception, and it is not only politics. You mentioned earlier the immunity of the judges, and the immunity of the high officials. You have earlier proposed that this matter could be handled by addressing the Constitution. Do you still stick to this idea?

Ambassador Wollfarth: Yes.

Question: And will Albania's records in its fight against corruption be measures also by the way it will deal with the issue of immunity?

Ambassador Wollfarth: It can be part of that fight against corruption. That depends. Many international organisations and NGOs are observing the performance of Albania on that issue. That depends partially on that issue, but also on how the other authorities work.

Question: I would like to quote you, Mr. Wollfarth. You stated in your last report in Vienna that this year will show where its political leaders will take Albania. You say that it is as simple as that: dialogue and reforms, or stagnation. Where are we? At the beginning, in the middle, or at the end of this path?

Ambassador Wollfarth: Thanks for citing that. I think that is exactly where we are in the current situation. I see a lot more dialogue, not all parts of the dialogue are happy, but it is happening and the Parliament is working and seeing important contributions from the SP side, the DP side, from the SMI, and from smaller parties. And this is extremely important. If the Parliament would still be obstructed, then we would be in a completely different situation, we would not have an Ombudsperson and we would not have probably the other reforms at least started and are being well underway. This is what I call dialogue, this is exchange, this is constructive work, this is common drafting in the case of the Ad Hoc Committee of the Electoral Code reform. So, good tasks are tackled and hopefully most, if not all of them, come to a good end. This is what I call dialogue. I do not call dialogue that old thing, on the same day, the same song from the same song team, and playing consensus. It is about developing a common solution. Another name for that would also be finding a compromise because both sides bring in, or the different teams bring in the important points from their little wish list. It is quite obvious that on a longer list you don’t have all your points and you have to prioritize what you want to have, where do you want to go, what can you deliver, what can you sacrifice, what do you have to insist on, and find a balance with your counterpart at the opposite side. Then, the common solution, and a more inclusive solution can be found. One of the big chances the Constitution and the system of Albania offers is that the gap in the aisle is breached when the DP and SP find solutions after a proper dialogue with the outside world, outside the political inner sphere, then good solutions can be found. If that dialogue, which needs to happen in the inner circle, is not expanded, including more of civil society and discussing also laws with the industry, enterprises, and citizens affected, then you do not have the best possible decision-making and then you have to repair the laws shortly after they are being adopted. That is what I also call dialogue; this process that has to start and has to be led by the government, by the parliament, by the committee in the

12 parliament, including civil society and interested parts of the society. That is developing and that is what would make me optimistic.

Question: So, the same leaders that we have made responsible for being refused the status of the candidate country twice, have become, according to you, better? They are the ones on whom we should rely for taking the status in the light of a functional dialogue.

Ambassador Wollfarth: That is a good question for the voters. That is somewhat easier for me to answer, because I do not elect the politicians; I do work with the ones I find on the ground, be it the leader of the Opposition or the leader of the Government, be it a Minister or be it a Mayor. They are equally welcome because they are there. Whether they deserve their post, this is entirely for the Albanian voters. My duty and my understanding of my profession is working with them, offer what we are invited for: advice. To provide a better service to the citizens and make Albania, helping in making Albania every day more viable. It is better functioning authorities sticking to full set of rules and regulations and bringing the relatively good legal system to full life. This is still a complex task and that is what we, together with other partners are working for day by day.

Question: Could that be interpreted as politics in Albania has become more sophisticated to overpass the international factor?

Ambassador Wollfarth: You mean finding a solution around?

Question: Not only! Let me for example refer to some concrete cases. The Troika is there every time there are conflicts. There often seems to be dialogue, but there is no essential progress in the debate among the parties. And this is where politics seems to be more sophisticated to show the international community that the dialogue is there and functions, but the political wisdom that you called for a few days ago, is nothing but a political game.

Ambassador Wollfarth: I think, and now I am talking from the international side, we managed to offer our advice, trying hard to be helpful and often be ready to help in a certain way, but the solution has to be found and negotiated by and between the Albanian parties. I find it fairly normal that negotiations in content can be tough, and very often are tough, especially on important issues. We only find rare cases when an Opposition is praising the Government. The typical role of an Opposition is constructively criticizing the Government and offering an alternative, trying to convey that. That is what I would invite for. This is normal. We are not sitting there with a stop watch saying “you have to come to a solution at a certain time limit". That is for what the Albanians are. In theory, there is a lot of time to make all these decisions. But many of nowadays decisions are also driven by the international agenda. So let me perhaps use again the example of European Integration. When you deliver all the points in January than it is probably good for the decision next year. When you deliver earlier and in time, it might be good for a certain recommendation this year. So all that has to be taken in consideration and for every laps of time, there is also a price tag or at least a consequence. Early solutions and constructive work are required at this hour. But this does not mean that it is a push button democracy, that you can find solutions within seconds. That needs sound discussion, that needs constructive ideas, and willingness to come to a common solution. Otherwise in some cases the law is also very clear. You just need majority and then you can decide. That is democracy.

13 Question: However, we are in a democracy?

Ambassador Wollfarth: Absolutely.

Question: Mr. Ambassador, you have also been on other missions in other countries of the Western Balkans, countries which face even sharper problems than Albania. However, the media does not spare you of being identified as protecting, or favouring one party or another. What do you think when you see such interpretations in the media?

Ambassador Wollfarth: Our mandate in Albania is a mandate for all Albanians and the core is helping institutions, authorities to deliver better services to the citizens. So what really matter are the citizens. It does not matter if you are DP, SP, SMI, or from a minority, not party affiliated, whatever. The services should be provided equally, same justice and so on, same education and so on. It's a little bit stronger than in other countries, but other countries have that too. They try to identify you – you're of that camp or of that camp. May be true, may be not. I would say it is not helpful to do that because our mandate is to help make democracy more viable. To make human rights be respected in the best possible way, full way. To help to see a full rule of law. It starts with also making advertising. Sometimes it is good to look into the Constitution before starting a discussion. Some questions are sometimes already answered there before even needing discussion. The last thing we want to be seen as, is partisan of a political party. I am partisan, and I like to say that, I like to work here in Albania: I am partisan of Albania as a still young democracy with a fast speed of development. I would like to see a faster speed. I would like to see even more progress. And I hope it will be so stable in the future that it would attract also a lot more investors, because that is what people need most here. They need education and good jobs. That is what I wish for and that is what we also try to contribute to – having a good legal system in place, a working legal system.

Question: And the final question. Was it easier or more difficult to work in Albania than what you expected before the 16th of September 2010?

Ambassador Wollfarth: It was challenging. It was not more difficult than expected. Some events, of course, were not predictable as they developed. I was expecting a challenging task. I was not disappointed. I could say at this stage, if asked again, that I would come again. Albania is a wonderful country and I would like to see it improve.

Question: Mr. Ambassador, while we were having this interview I could not resist the temptation to ask you for a prediction of the final result – not regarding 2013 but regarding today's match, Bayern vs. Real Madrid.

Ambassador Wollfarth: It is somewhat complicated. Munich was wining the last match so they are somewhat in advantage. I hope there is enough goals to make it to the finals for them. It would be especially perfect because it would be in Munich and they can play in their own stadium.

Question: In fact, the current result is 2:1 in favour of Real Madrid. I will let you free now because you may be a good-omen for the Bayern team. Thank you, Mr. Ambassador for your presence. Your return to ABC News is a pleasure for us. You visited us a long time ago when these studios were completed in order to witness a new media being born. I am pleased that in

14 this journey of ours and maturation, you answered the interest of our journalistic staff. [Bayern Munich finally won after a dramatic match and penalty shooting].

Ambassador Wollfarth: My pleasure. I came with great interest and thank you again.

Sonila Meço: Dear all, you just followed an exclusive interview with the Head of the OSCE Presence in Albania, Mr. Eugen Wollfarth. You will certainly be able to watch it rebroadcast later. Thank you for your attention! Good-bye!

Ends

15