MONITORI I TË DREJTAVE PRONËSORE Misioni i OSBE-së në Kosovë (OSBE) punon me institucionet e Kosovës për ta mbështetur zbatimin e kornizës ligjore dhe asaj të politikave për mbrojtjen e të drejtave pronësore dhe banesore të pjesëtarëve të komuniteteve në pozitë të cenueshme. Në suazat e këtyre përpjekjeve, OSBE rregullisht monitoron dhe raporton mbi zhvillimet, si dhe i këshillon institucionet për sa i përket respektimit të legjislacionit përkatës, standardeve ndërkombëtare dhe praktikave më të mira. Monitori i të drejtave pronësore është botim gjashtëmujor që përmban vëzhgimet e monitoruesve në terren të OSBE-së për pesë rajonet në vijim: Gjilan (GN), Mitrovicë (MI), Pejë (PE), Prishtinë (PR) dhe Prizren (PZ). Ky botim synon të ofrojë një pasqyrë të përmbledhur të situatës në fushën e të drejtave pronësore dhe banesore të pjesëtarëve të komuniteteve joshumicë, personave të zhvendosur (PZH), si dhe komunitetit shumicë në zonat ku ky i fundit përbën pakicë numerike. Qëllimi i këtij botimi është t’u ndihmojë institucioneve përgjegjëse në adresimin e çështjeve shqetësuese sa i përket zbatimit të legjislacionit dhe të vendimeve, dhe të shërbejë si mekanizëm për përcjellje të përparimit të shënuar dhe tejkalimit të hendeqeve të evidentuara. Informatat e paraqitura më poshtë janë mbledhur nga ekipet në terren të OSBE-së dhe përfshijnë vetëm rastet në të cilat ekipet e terrenit kanë pasur qasje në informacion gjatë periudhës kohore janar - qershor 2024.
EDICIONI 10: JANAR 2024 – QERSHOR 2024
TEMAT Shpronësimi paraqet një akt të autorizuar ligjërisht nga autoritetet për heqjen e të drejtave pronësore nga pronari i pronës private ose publike, me qëllim të arritjes së një interesi të caktuar publik, sipas kushteve të përcaktuara me ligj, ku parashihet edhe kompensimi për pronarët. Ky edicion i Monitorit pasqyron numrin e shpronësimeve që kanë prekur pronat e grupeve në pozitë të cenueshme, me fokus në komunitetet joshumicë dhe PZH-të. Uzurpimi i kundërligjshëm i pronës se paluajtshme është vepër penale sipas nenit 320 të Kodit Penal. Pronat e grupeve në pozitë të cenueshme, në veçanti të komuniteteve joshumicë dhe të PZH-ve, kanë qenë shpesh objekt i uzurpimit të kundërligjshëm. Ky edicion i Monitorit pasqyron numrin e uzurpimeve të kundërligjshme të pronës që kanë ndodhur gjatë periudhës për të cilën raportohet. Banimi social paraqet një detyrim të autoriteteve për t’i adresuar nevojat për strehim të individëve dhe familjeve që nuk mund të përballojnë një standard adekuat jetese. Ky edicion i Monitorit pasqyron numrin e rasteve ku grupet në pozitë të cenueshme të tilla si gratë, të rinjtë dhe komunitetet joshumicë kanë përfituar banim social.
Legalizimi është proces i drejtuar nga autoritetet për legalizimin e ndërtimeve pa leje. Ky edicion pasqyron numrin e aplikimeve dhe certifikatave të legalizimit të lëshuara për ndërtimet pa leje. Planifikimi hapësinor është politikë e autoriteteve për rregullimin e hapësirës publike në të gjitha nivelet. Pjesëmarrja në procesin e hartimit të dokumenteve të planifikimit hapësinor është thelbësore jo vetëm për vlerësimin dhe theksimin e nevojave të komuniteteve, por edhe për të siguruar mbrojtjen e të drejtave individuale pronësore. Ky edicion pasqyron numrin e proceseve të planifikimit hapësinor ku janë marrë parasysh nevojat e grupeve në pozitë të cenueshme, komuniteteve joshumicë, grave dhe rinisë. Ndarja e tokës komunale për projekte që lidhen me kthimin është procedurë/iniciativë e autoriteteve që ndërmerret me qëllim të realizimit të interesit dhe/ose politikave të caktuara publike. Ky edicion paraqet numrin e rasteve ku komunat kanë ndarë tokë komunale për projekte të kthimit dhe/ose për pjesëtarët e komuniteteve joshumicë gjatë periudhës për të cilën raportohet.
1 Tatimi mbi pronën e paluajtshme është pagesë e detyrueshme e paraparë dhe e zbatuar nga autoritetet për pronësinë/të drejtën e shfrytëzimit të pronave banesore, bujqësore dhe komerciale. Megjithatë, ka raste ku pronat e pjesëtarëve të komuniteteve joshumicë kanë qenë/janë të uzurpuara në mënyrë të kundërligjshme dhe pronarët vazhdojnë ta bartin barrën e detyrimit tatimor përkundër faktit se nuk gëzojnë posedim fizik të atyre pronave. Ky edicion pasqyron numrin e pjesëtarëve të komuniteteve joshumicë që janë të liruar nga pagesa e tatimit në pronë të paluajtshme për pronat e uzurpuara në mënyrë të kundërligjshme. RASTE TË LIDHURA ME TË DREJTAT PRONËSORE QË PREKIN KOMUNITETET JOSHUMICË NË MBARË KOSOVËN SHPRONËSIMI 211 UZURPIMI I KUNDËRLIGJSHËM 0 BANIMI SOCIAL 34 LEGALIZIMI I NDËRTIMEVE PA LEJE 2640 PLANIFIKIMI HAPËSINOR 1 NDARJA E TOKËS PËR PROJEKTE QË LIDHEN ME PZH-të 0 TATIMI MBI PRONËN E PALUAJTSHME 0
ZHVILLIMET Shpronësimi RASTET E SHPRONËSIMIT SIPAS RAJONIT
Gjatë periudhës për të cilën raportohet, 200 prona (parcela) private që u përkasin pjesëtarëve të PR MI GN PE PZ 136 komunitetit serb të Kosovës u prekën nga shpronësimet në rajonin e Mitrovicës dhe atë të Pejës. 75
0 0 0
PR MI GN PE PZ
Uzurpimi i paligjshëm RASTET E UZURPIMIT TË Gjatë periudhës për të cilën raportohet nuk është KUNDËRLIGJSHËM SIPAS RAJONIT evidentuar asnjë rast i uzurpimit të kundërligjshëm.
0 0 0 0 0
PR MI GN PE PZ
Banimi social
Gjatë periudhës për të cilën raportohet, në rajonin e Prishtinës, 34 personave/familjeve u janë ndarë banesa sociale, përfshirë këtu 17 personave të zhvendosur (PZH), 11 serbëve të Kosovës dhe 6 familjeve të rome të Kosovës në pozitë të cenueshme.
2 RASTET E LEGALIZIMIT SIPAS RAJONIT PR 357 PE 497
MI 596
GN 736
PZ 453
Legalizimi
Sipas Ligjit për trajtimin e ndërtimeve pa leje, objekti i ndërtuar në parcelën e një pale tjetër nuk mund të legalizohet derisa të konstatohet pronësia ose e drejta për shfrytëzimin e parcelës së tokës. Legjislacioni synon mbrojtjen e grupeve në pozitë të cenueshme, siç janë komunitetet joshumicë dhe/ose PZH-të, nga rastet e uzurpimit të kundërligjshëm të tokës së tyre.
Gjatë periudhës për të cilën raportohet janë parashtruar 1,594 kërkesa për legalizim të ndërtimeve pa leje në mbarë Kosovën. Autoritetet komunale kanë nxjerrë1,046 vendime për legalizim, përfshirë këtu 16 për pronat që u përkasin komuniteteve joshumicë. Nga ana tjetër, nuk është regjistruar asnjë rast i ndërtimeve të kundërligjshme në parcela të uzurpuara të komuniteteve joshumicë dhe/ose PZH-ve. Ndonëse ky fakt vlen të përmendet si arritje e rëndësishme, nevojitet që të vazhdohet me monitorim të rregullt për të siguruar që të mos legalizohet asnjë ndërtim i këtillë, veçanërisht duke e pasur parasysh faktin që ndërtimet e paligjshme vazhdojnë akoma.
Shënim: Shumica e komunave në Kosovë nuk mbajnë të dhëna të kategorizuara sipas komunitetit për parashtruesit e kërkesave për legalizim.
PJESËMARRJA E KOMUNITETEVE JOSHUMICË NË PROCESE TË PLANIFIKIMIT HAPËSINOR SIPAS RAJONIT
PZ Planifikimi hapësinor
PE Gjatë periudhës për të cilën raportohet, pjesëtarët e komuniteteve joshumicë, GN 1 gratë dhe/ose të rinjtë kanë marrë pjesë në një proces të planifikimit MI hapësinor, në rajonin e Gjilanit. PR
0 2 4 6 8 10 12
3 Ndarja e tokës
Gjatë periudhës për të cilën raportohet nuk është evidentuar asnjë rast i ndarjes së tokës komunale për projekte që lidhen me kthimin e PZH-ve.
Tatimi në pronën e paluajtshme
Ligji nr. 06/L-005 për tatimin në pronën e paluajtshme ka hyrë në fuqi më 1 tetor 2018. Sipas nenit 39 të këtij ligji, komunat janë të detyruara t’i lirojnë nga të gjitha detyrimet tatimore personat prona e të cilëve rezulton të ketë qenë apo të jetë e uzurpuar sipas një vendimi përfundimtar të nxjerrë nga një autoritet publik, kompetent për të shqyrtuar rastet e uzurpimeve të paligjshme në Kosovë.
Gjatë periudhës për të cilën raportohet, asnjë pjesëtar i komuniteteve joshumicë dhe/ose PZH nuk u lirua nga pagesa e tatimit në pronë të paluajtshme.
4
PROPERTY RIGHTS MONITOR The OSCE Mission in Kosovo (OSCE) works with Kosovo institutions to support the implementation of the policy and legal framework for the protection of property and housing rights of members of vulnerable communities. To assist these efforts, the OSCE regularly monitors and reports on developments, and advises institutions on adherence to relevant legislation, international standards, and best practices. The Property Rights Monitor is a bi-annual publication that contains observations of OSCE field monitors in the following five regions: Gjilan/Gnjilane (GN); Mitrovicë/Mitrovica (MI); Pejë/Peć (PE); Prishtinë/Priština (PR) and Prizren (PZ). This publication aims to provide an overview of the situation in the field of property and housing rights for non-majority communities’ members, displaced persons (DPs), and majority community members living in areas where they are in a numerical minority. It aims to assist responsible institutions in addressing issues of concern in terms of implementation of legislation and enforcement of decisions and acts as a mechanism to track progress achieved and to close any identified gaps. The information presented below was collected by the OSCE’s field teams and covers only cases where the field teams had access to information in the period from January to June 2024.
EDITION 10: JANUARY 2024 – JUNE 2024
THEMES Expropriation represents a legally authorized act of authorities in removing ownership rights from a public or private property owner for achieving a certain public interest. It is subject to conditions provided by law, envisaging compensation for the affected owners. This edition of the Monitor presents the number of expropriations affecting properties of vulnerable groups, with a focus on non-majority communities and DPs. Illegal occupation of immovable property is a criminal offence according to Article 320 of the Criminal Code. Properties of vulnerable groups, especially non-majority communities and DPs have frequently been subject to illegal occupation. This edition of the Monitor reflects the number of illegal property occupations that occurred within the reporting period. Social housing is an obligation of the authorities to address the housing needs of individuals and families that cannot afford an appropriate standard of living. This edition of the Monitor presents the number of cases of vulnerable groups, such as women, youth, and non-majority communities that have benefited from social housing.
Legalization is a process led by authorities to legalize unpermitted constructions. This edition includes the number of applications and certificates of legalization issued for unpermitted constructions.
Spatial planning is the policy of authorities to regulate public space at all levels. Participation in the process of drafting spatial planning documents is crucial not only for assessing and voicing the needs of communities, but also to ensure protection of individual property rights. This edition reflects the number of spatial planning processes in which the needs of vulnerable groups, non-majority communities, women and/or youth were noted. Municipal land allocation for returns-related projects is a procedure/initiative of authorities exercised with the purpose of achieving certain public interest and/or policy. This edition presents the number of cases where municipalities have allocated municipal land for returns-related projects and/or for members of non-majority communities within the reporting period. Immovable property tax is a compulsory charge envisaged and applied by authorities for the ownership/right to use of residential, agricultural, and commercial properties. However, there are cases when properties of non-majority communities’ members were/are illegally occupied, and the owner continues to carry tax liabilities despite not being physically in possession of such property. This edition shows the number of non-majority communities’ members exempted from payment of the immovable property tax due to their properties being illegally occupied.
1 PROPERTY RIGHTS-RELATED CASES AFFECTING NON-MAJORITY COMMUNITIES KOSOVO-WIDE EXPROPRIATION 211 ILLEGAL OCCUPATION 0 SOCIAL HOUSING 34 LEGALIZATION OF UNPERMITTED CONSTRUCTIONS 2640 SPATIAL PLANNING 1 LAND ALLOCATION FOR DPs RELATED PROJECTS 0 IMMOVABLE PROPERTY TAX 0
DEVELOPMENTS
Expropriation EXPROPRIATION CASES PER REGION During the reporting period, 211 private properties PR MI GN PE PZ (parcels) belonging to members of the Kosovo Serb 136 community were affected by expropriation in Mitrovicë/Mitrovica and Pejë/Peć region.
75
0 0 0
PR MI GN PE PZ
Illegal occupation ILLEGAL OCCUPATION CASES PER In the reporting period, no case of illegal occupation REGION of property was recorded.
0 0 0 0 0
PR MI GN PE PZ
Social housing
During the reporting period, in Prishtinë/Priština region, 34 individuals/families were allocated social housing of which 17 displaced persons (DPs), 11 Kosovo Serb and 6 Kosovo Roma vulnerable families.
2 LEGALIZATION CASES PER REGION PR 357 PE 497
MI 596
GN 736
PZ 453
Legalization
According to the Law on Treatment of Constructions without Permit, an object constructed on another party’s land parcel cannot be legalized until the ownership or the right to use the land parcel has been ascertained. The legislation aims to protect vulnerable groups such as non-majority communities and/or DPs from cases of illegal occupation of their land parcel.
During the reporting period, 1,594 applications for the legalization of constructions without permits were filed Kosovo-wide. The municipal authorities have issued 1,046 legalization certificates, six of which were for properties belonging to Kosovo Serb. However, no case of unlawful construction over illegally occupied land parcels of non- majority communities and/or DPs was recorded. While this fact is important to be noted, regular monitoring is still needed to ensure that no such construction is legalized, particularly considering the fact that the illegal construction continues.
Of note: The majority of municipalities in Kosovo do not keep community disaggregated data for the applicants in the legalization process.
PARTICIPATION OF NON-MAJORITY COMMUNITIES IN SPATIAL PLANNING PROCESSES PER REGION
PZ Spatial Planning
PE During the reporting period, members of non-majority communities, women GN 1 and/or youth participated in one spatial planning processes – in MI Gjilan/Gnjilane region. PR
0 2 4 6 8 10 12
3 Land allocation
No cases of municipal land allocation for DPs’ return-related projects or non-majority communities’ members took place during the reporting period.
Immovable Property Tax
On 1 October 2018, the Law No. 06/L-005 on Immovable Property Tax (Law) entered into force. According to Article 39 of this Law, persons whose property has been or is illegally occupied are released from tax liabilities based on the final decision issued by a competent public authority in reviewing illegal occupation cases in Kosovo.
During the reporting period, no member of non-majority communities and/or DPs was exempted from payment of the immovable property tax.
4
MONITOR IMOVINSKIH PRAVA Misija OEBS-a na Kosovu (OEBS) sarađuje sa kosovskim institucijama kako bi podržala sprovođenje praktične politike i pravnog okvira za zaštitu imovinskih i stambenih prava pripadnika ranjivih zajednica. Da bi pomogao ovim nastojanjima, OEBS redovno prati i izveštava o dešavanjima i savetuje institucije kako da poštuju odgovarajuće zakonodavstvo, međunarodne standarde i najbolje prakse. Monitor imovinskih prava je polugodišnja publikacija koja sadrži zapažanja OEBS-ovih posmatrača na terenu u sledećih pet regiona: Gnjilane (GN); Mitrovica (MI); Peć (PE); Priština (PR); i Prizren (PZ). Ova publikacija ima za cilj da pruži pregled stanja na terenu u oblasti imovinskih i stambenih prava pripadnika nevećinskih zajednica, raseljenih lica (RL) i većinske zajednice koja živi u sredinama u kojima je u brojčanoj manjini. Cilj joj je da pomogne nadležnim institucijama u rešavanju pitanja koja izazivaju zabrinutost u pogledu sprovođenja zakona i izvršenja odluka i deluje kao mehanizam za praćenje ostvarenog napretka i za otklanjanje svih utvrđenih nedostataka. Informacije predstavljene u nastavku prikupili su terenski timovi OEBS-a i uključuju samo slučajeve u kojima su terenski timovi imali pristup informacijama u periodu od januara do juna 2024. godine.
DESETO IZDANJE: JANUAR 2024 – JUN 2024
TEME Eksproprijacija predstavlja zakonski ovlašćeni postupak vlasti kojim se od vlasnika javne ili privatne imovine oduzimaju imovinska prava radi ostvarivanja određenog javnog interesa. Ona podleže uslovima propisanim zakonom, kojima je propisana i naknada za pogođene vlasnike. U ovom izdanju Monitora predstavljen je broj eksproprijacija koje se odnose na imovinu ranjivih zajednica, sa fokusom na nevećinske zajednice i raseljena lica.
Protivpravno zauzimanje nepokretne imovine je krivično delo prema članu 320 Krivičnog zakonika. Imovina ranjivih zajednica, posebno nevećinskih zajednica i raseljenih lica, često je predmet protivpravnog zauzimanja. U ovom izdanju Monitora navodi se broj slučajeva protivpravnog zauzimanja imovine u izveštajnom periodu.
Socijalno stanovanje je obaveza vlasti da odgovore na stambene potrebe lica i porodica koje ne mogu da priušte odgovarajući životni standard. U ovom izdanju Monitora predstavljen je broj slučajeva ranjivih grupa, kao što su žene, mladi i nevećinske zajednice, koji su korisnici socijalnog stanovanja.
Legalizacija je proces koji organi vlasti vode da bi legalizovali nedozvoljenu gradnju. Ovo izdanje uključuje broj zahteva za legalizaciju i broj izdatih potvrda o legalizaciji objekata izgrađenih bez dozvole odnosno bez odobrenja za izgradnju.
Prostorno planiranje jeste politika vlasti za uređenje teritorije na svim nivoima. Učestvovanje u procesu pripreme prostorno-planskih dokumenata od suštinskog je značaja ne samo za procenu i jasno iskazivanje potreba zajednica, već i za osiguravanje zaštite individualnih imovinskih prava.. U ovom izdanju navodi se broj prostorno-planskih procesa u kojima su prepoznate potrebe ranjivih grupa, nevećinskih zajednica, žena i/ili mladih.
Dodela opštinskog zemljišta za povratničke projekte je postupak/inicijativa vlasti koja se sprovodi u svrhu ostvarivanja javnog interesa i/ili javne politike. U ovom izdanju naveden je broj slučajeva u kojima su opštine u izveštajnom periodu dodelile opštinsko zemljište za povratničke projekte i/ili za pripadnike nevećinskih zajednica.
Porez na nepokretnu imovinu je obavezna naknada koju propisuju i naplaćuju vlasti za vlasništvo/pravo na korišćenje stambene, poljoprivredne i komercijalne imovine. Međutim, ima slučajeva kada je imovina pripadnika nevećinskih zajednica bila/ili jeste protivpravno zauzeta, a vlasnik i dalje plaća poreske obaveze, uprkos tome što fizički nije u posedu te imovine. U ovom izdanju naveden je broj pripadnika nevećinskih zajednica koji su oslobođeni plaćanja poreza na nepokretnu imovinu zato što je njihova imovina protivpravno zauzeta.
1 SLUČAJEVI U VEZI SA IMOVINSKIM PRAVIMA KOJI POGAĐAJU NEVEĆINSKE ZAJEDNICE ŠIROM KOSOVA EKSPROPRIJACIJA 211 PROTIVPRAVNO ZAUZIMANJE 0 SOCIJALNO STANOVANJE 34 LEGALIZACIJA OBJEKATA BEZ DOZVOLE / ODOBRENJA ZA IZGRADNJU 2640 PROSTORNO PLANIRANJE 1 DODELA ZEMLJIŠTA ZA PROJEKTE KOJI SE ODNOSE NA RL 0 POREZ NA NEPOKRETNU IMOVINU 0
TRENDOVI
Eksproprijacija SLUČAJEVI EKSPROPRIJCIJE PO REGIONU U izveštajnom periodu, 211 parcela (privatna imovina) pripadnika zajednice kosovskih Srba bilo je PR MI GN PE PZ 136 pogođeno eksproprijacijama u regionu Mitrovice i Peći.
75
0 0 0
PR MI GN PE PZ
Protivpravno zauzimanje SLUČAJEVI PROTIVPRAVNOG U izveštajnom periodu nije evidentiran nijedan slučaj ZAUZIMANJA PO REGIONU protivpravnog zauzimanja imovine.
0 0 0 0 0
PR MI GN PE PZ
Socijalno stanovanje
Tokom izveštajnog perioda, u regionu Prištine socijalni stanovi su dodeljeni za 34 osobe/porodice, odnosno za 17 raseljenih lica (RL), 11 kosovskih Srba i 6 ranjivih porodica kosovskih Roma.
2 SLUČAJEVI LEGALIZACIJE PO REGIONU PR 357 PE 497
MI 596
GN 736
PZ 453
Legalizacija
Prema Zakonu o tretiranju građevina bez dozvole, objekat izgrađen na zemljišnoj parceli druge strane ne može se legalizovati dok se ne utvrdi vlasništvo ili pravo na korišćenja zemljišne parcele. Zakonodavstvo ima za cilj da zaštiti ranjene grupe kao što su nevećinske zajednice i/ili raseljena lica od slučajeva protivpravnog zauzimanja njihove zemljišne parcele.
Tokom izveštajnog perioda, na Kosovu je podneto 1.594 zahteva za legalizaciju objekata izgrađenih bez dozvole. Opštinske vlasti su izdale 1.046 rešenja o legalizaciji, od kojih je šest bilo za imovinu koja pripada kosovskim Srbima. Međutim, nije evidentiran nijedan slučaj nezakonite gradnje na protivpravno zauzetim zemljišnim parcelama pripadnika nevećinskih zajednica i/ili raseljenih lica. Iako je važno napomenuti ovu činjenicu, i dalje je potrebno redovno praćenje kako bi se osiguralo da nijedna takva gradnja ne bude legalizovana, posebno imajući u vidu činjenicu da se nelegalna gradnja nastavlja.
Napomena: Većina opština na Kosovu ne vodi podatke razvrstane po zajednici za podnosioce zahteve u procesu legalizacije.
UČEŠĆE NEVEĆINSKIH ZAJEDNICA U PROCESIMA PROSTORNOG PLANIRANJA PO REGIONU
PZ Prostorno planiranje
PE Tokom izveštajnog perioda, pripadnici nevećinskih zajednica, žene i/ili mladi GN 1 učestvovali su u jednom prostorno- planskom procesu – u regionu Gnjilana. MI
PR
0 2 4 6 8 10 12
3 Dodela zemljišta
U izveštajnom periodu nije bilo slučajeva dodele zemljišta za projekte povratka raseljenih lica ili za pripadnike nevećinskih zajednica.
Porez na nepokretnu imovinu
Zakon o porezu na nepokretnu imovinu br. 06/L-005 (Zakon) stupio je na snagu 1. oktobra 2018. godine. Shodno članu 39 ovog zakona, lica čija imovina je bila ili jeste protivpravno zauzeta oslobođena su plaćanja poreza na osnovu konačne odluke donete od strane nadležnog javnog organa vlasti koji razmatra slučajeve protivpravnog zauzimanja na Kosovu.
Tokom izveštajnog perioda, nijedan pripadnik nevećinske zajednice i/ili raseljeno lice nije bilo oslobođeno plaćanja poreza na imovinu.
4