Poland, Presidential Election, Second Round, 1 June 2025: Statement of Preliminary Findings and Conclusions

INTERNATIONAL ELECTION OBSERVATION MISSION Republic of Poland – Presidential Election, Second Round, 1 June 2025

STATEMENT OF PRELIMINARY FINDINGS AND CONCLUSIONS PRELIMINARY CONCLUSIONS

The second round of the Polish presidential election was intensely contested, and while fundamental freedoms were respected in the dynamic campaign, the longstanding political polarization and societal divide deepened between the two rounds. Technical preparations were conducted professionally and efficiently, despite some regulatory shortcomings and limited transparency of the decision making of the election administration. Inadequate campaign conduct and finance regulations that enabled the involvement of public officials as well as frequent engagement of third parties in the campaign, including online, detracted from the accountability and integrity of the process. Multiple efforts were deployed to counter disinformation, foreign interference, and inauthentic online activity; however, their effectiveness was weakened by insufficient institutional co-ordination, limited and delayed public communication around the measures taken, and inconsistent responses by social platforms. The only televised debate offered little substantive exchange. The combination of media polarization and biased coverage, including by the public broadcaster, limited voters’ access to impartial information and their ability to meaningfully assess the platforms of the run-off candidates. Concerns about the independence of the judiciary persisted, including with respect to electoral matters. On election day, in the limited number of polling stations observed by the IEOM, the various stages of the election process were assessed as well-organized, professional and calm, but as in the first round, the secrecy of the vote was often not adhered to.

While the election-related legal framework is generally applicable to both rounds, there are no specific provisions related to the second round apart from the article establishing which candidates advance to a second round. The legislation lacks explicit articles as to the timeframes for the official second-round campaign period and the ability to challenge the results of the first-round. These shortcomings detract from the overall legal certainty and undermine the right to an effective legal remedy.

The election administration at all levels managed the technical aspects of the election professionally and efficiently. The transparency of its decision-making at the national level, however, remained limited, with the National Election Commission (NEC) holding only one in-person session between the two rounds without notifying citizen and international observers and communication to the public being scarce. Generally, resignations of polling staff in between the rounds did not affect electoral preparations. Voter lists were updated after the first round, and the total number of voters for the second round was 28,848,733.

Both candidates campaigned actively, including online, and the freedoms of expression, association, and peaceful assembly were respected during the second-round campaign. The campaign reinforced the entrenched rivalry between the two main political blocs, with increasingly confrontational rhetoric. The run-off was framed as a decisive zero-sum contest over Poland’s future direction in terms of both domestic and foreign policy. Divisive themes such as immigration, support for Ukraine, and reproductive rights remained prominent. Although the use of inflammatory and derogatory rhetoric declined noticeably in the second-round campaign, narratives targeting vulnerable groups continued to circulate. Contrary to international good practice and in the absence of explicit legal provisions, there was no clear separation between campaigning and the activities of public officials and no efforts to counteract such practices were made. One citizen observer organization endorsed one of the candidates contesting the run-off, undermining its role as non-partisan and impartial observers. International Election Observation Mission Page: 2 Republic of Poland, Presidential Election, Second Round, 1 June 2025 Statement of Preliminary Findings and Conclusions

The late designation of a Digital Services Coordinator shortly before the first round has not yet had a tangible impact on the existing institutional mechanism to detect and counter disinformation and foreign interference. The delayed, inconsistent, and non-transparent handling of a high-profile case involving third-party Facebook ads with undisclosed origins and funding raised concerns about the adequacy and timeliness of institutional responses, potentially diminishing public confidence in the institutions involved. While national institutions and civil society organizations continued to liaise with social networks, the effectiveness of their responses to notifications and escalations continued to vary significantly, resulting in a significant share of flagged content on some platforms remaining unaddressed. While no specific new threats or interference attempts were reported between the two rounds, the Prime Minister announced extension of national security measures in response to ongoing hybrid and cyber threats from the Russian Federation and Belarus.

Campaign finance regulations are applicable to both rounds but do not ensure transparency, accountability and integrity. The law does not require financial reporting, disclosure of total income, including funds transferred from political parties and donations below the threshold, or disclosure of expenditure prior to the first-round election day or between rounds. In addition, ahead of the second round, the insufficient regulation of third-party campaigning, particularly online, combined with the lack of effective oversight and sanctions further exacerbated the existing legal loopholes, undermining voters’ ability to make an informed choice. Several third parties, including voter mobilization and election observer associations, campaigned in favour of Mr. Trzaskowski, including online, but were not subject to legal requirements for disclosure of the origins of their income and expenditure. Two of these online campaigns were referred for investigation, on suspicion of foreign funding. The NEC, mandated with campaign finance oversight, is not entitled to act upon alleged violations during the campaign. While this undermines the effectiveness of regulations, the NEC opined that enforcing compliance before election day could be perceived as inconsistent and politically motivated.

The media environment remained highly polarized, as many media displayed pronounced editorial biases which amplified the confrontational campaign, thus limiting voters’ access to impartial information and negatively impacting their ability to make an informed choice. Contrary to its mandate, public television, along with private TVN and Onet often portrayed Mr. Nawrocki in a negative manner, while the coverage of Mr. Trzaskowski was largely uncritical. TV Republika displayed a more pronounced bias by covering Mr. Trzaskowski predominantly negatively. The only televised debate between the two candidates lacked effective moderation, reflecting their preference for a direct confrontation, and was used as a platform for mutual accusations rather than offering a meaningful comparison of policy platforms. The broadcast media regulator KRRiT, widely perceived as politicized by IEOM interlocutors, singled out only media critical of Mr. Nawrocki, although its own monitoring revealed imbalanced coverage across the spectrum.

Objections to final election results can be filed with the Supreme Court’s Chamber of Extraordinary Control and Public Affairs within 14 days following their announcement by the NEC. Such challenges are examined in a closed session, undermining transparency and in violation of OSCE commitments and international good practice, particularly relevant when an appeal to the Supreme Court is the only available legal remedy. Concerns regarding the independence of the chamber, which in the view of the European Court of Human Rights is not a tribunal established by law, persisted, potentially impacting on the public acceptance of any decision made by this chamber. Following the first round, no appeals have been filed with the Supreme Court and the NEC received some 40 complaints concerning the first-round election day, which they referred to the relevant bodies.

In the limited number of polling stations observed by the IEOM, the election process was assessed as well-organized, professional and calm. As in the first round, established procedures were generally adhered to, including during the count and tabulation, and while IEOM observers reported no incidents International Election Observation Mission Page: 3 Republic of Poland, Presidential Election, Second Round, 1 June 2025 Statement of Preliminary Findings and Conclusions

or serious procedural shortcomings or irregularities from the observed polling stations, the secrecy of the vote was often not ensured, which remains of concern. Where observed, the vote count and tabulation were conducted efficiently and transparently.

PRELIMINARY FINDINGS

Background and Post-First Round Developments

The National Election Commission (NEC) processed results of the 18 May first round of the presidential election efficiently and posted them per polling station on its website, enhancing transparency of the process. 1 The NEC announced the complete first-round results at 10:00 hrs. on 19 May, with Rafał Trzaskowski, supported by the Civic Coalition (Koalicja Obywatelska, KO; 31.36 per cent), and Karol Nawrocki, supported by the Law and Justice party (Prawo i Sprawiedliwość, PiS; 29.54 per cent), advancing to the second round. 2 The final voter turnout for the first round was 67.31 per cent. All candidates accepted the officially announced results, and no concerns were raised by candidates and other stakeholders as to their validity.

The relatively high level of support for candidates outside the two dominant parties indicated voter interest in a more diverse political spectrum and for alternative voices. The strong performance of far- right candidate Grzegorz Braun prompted concerns among parts of the electorate including with regards to the normalization of inflammatory and discriminatory rhetoric, which could further influence public discourse and societal attitudes toward vulnerable groups. 3 Following the first round, several unsuccessful candidates and their respective parties endorsed one or the other of the two run-off candidates. 4

The second round continued to unfold against the backdrop of deep political polarization and societal divides and lingering questions about legitimacy and independence of some key electoral oversight institutions, in particular judicial ones. The run-off was framed as a zero-sum contest, emphasizing the decisive significance of the election outcome for the country’s domestic and foreign policy course, as well as the relations between the president and the government.

1 Scanned copies of results protocols were uploaded to the NEC website on 23 May. 2 Sławomir Mentzen (endorsed by Confederation Freedom and Independence) received 14.81 per cent; Grzegorz Braun (endorsed by the Confederation of the Polish Crown) 6.34 per cent; Szymon Hołownia (endorsed by Poland 2050 and the Third Way) 4.99 per cent; Adrian Zandberg (endorsed by Together) 4.86 per cent; Magdalena Biejat (independent, endorsed by the New Left) 4.23 per cent; Krzysztof Stanowski (independent) 1.24 per cent; Joanna Senyszyn (independent) 1.09 per cent; Marek Jakubiak (endorsed by the Federation for the Republic) 0.77 per cent; Arthur Bartoszewicz (independent) 0.49 per cent; Maciej Maciak (independent, endorsed by the Prosperity and Peace Movement) 0.19 per cent, and Marek Woch (endorsed by Non-partisan Local Government Officials – Poland Unites Us) 0.09 per cent. Invalid ballots accounted for some 0.44 per cent of votes cast in the first round. 3 While most candidates’ results were close to predictions from major opinion polls in the final week of the first-round campaign, Mr. Braun outperformed his projected average of 3.5 per cent support. The election result of Mr. Braun was the biggest surprise for 46 per cent of respondents of a SW Research survey for daily newspaper Rzeczpospolita. 4 Magdalena Biejat and the New Left, Szymon Hołownia and Polska 2050, as well as the Civic Platform (Platforma Obywatelska, PO) and Polish People’s Party (PSL), all part of the governing coalition, openly backed Mr. Trzaskowski. Joanna Senyszyn expressed support for Mr. Trzaskowski during the 24 May rally in Warsaw. Artur Bartoszewicz, Grzegorz Braun, Marek Jakubiak, and Marek Woch expressed support to Mr. Nawrocki. Sławomir Mentzen hosted both run-off candidates for YouTube-streamed conversations on his own channel, presented as an effort to help his voters in deciding whom to support. International Election Observation Mission Page: 4 Republic of Poland, Presidential Election, Second Round, 1 June 2025 Statement of Preliminary Findings and Conclusions

Legal Framework

Apart from the provision establishing that if no candidate received the absolute majority of valid votes cast in the first round, the top two candidates advance to a second round, there are no specific provisions in the Election Code related to the second round. However, the legal framework from the first round is generally applicable to both rounds, including the timeline for technical preparations for voting, the composition and functioning of the election administration, voter registration, and media coverage.

Despite prior ODIHR recommendations, the Election Code lacks explicit articles as to the timeframes for the official second-round campaign period and the ability to challenge the results of the first-round results in case of irregularities or offences affecting the outcome. 5 These shortcomings detract from the overall legal certainty and undermine the right to an effective and timely legal remedy. 6 The NEC took no action on these matters and did not pass any instructions or decisions to address second-round issues as in their opinion the first-round guidelines are sufficient. In addition, the insufficient campaign finance regulations, including lack of reporting requirements before the second round and absence of third-party campaigning provisions, detract from transparency and impinge on voters’ ability to make an informed choice.

Election Administration

The election administration, headed by the NEC and the National Election Office (NEO), commenced preparations for the second round shortly after announcing the first-round results, approving the template for the second-round ballot and updating the electoral calendar on 19 May. This was the only in-person session the NEC held in between the two rounds, but unlike for the first round, citizen observers were not provided with a live broadcast link, and the ODIHR LEOM was not invited to attend. The transparency of the decision-making at the national level thus remained limited. In addition, communication to the public on preparations between the two rounds was scarce. As for the first round, the technical aspects of the second round were managed professionally, efficiently and within legal deadlines.

All 44 electoral committees registered for this election retained the right to have Precinct Election Commission (PEC) members appointed for the second round. In some cases, PEC members who resigned had to be replaced, but repeat trainings were organized only if considered necessary by the respective NEO delegate office. 7 Generally, PEC resignations did not affect electoral preparations. The NEC guidelines to the PECs for the preparation and conduct of election day remained valid for the second round.

Voter registration is passive, and voter lists are updated on a continuous basis, including between the two rounds. Any changes to the voter lists requested before the first round were also automatically applicable to the second round, unless the voter explicitly requested a change before the second round. The total number of voters for the second round was 28,848,733. Voters who wished to be added to the voter list of a polling station abroad or on a ship or platform under the Polish flag could request to do so until 27

5 Complaints can only be filed after the announcement of the final election results. Complaints against results of the first round are considered premature and declared inadmissible on formal grounds. 6 Paragraph 5.10 of the 1990 OSCE Copenhagen Document states that everyone shall have an effective means of redress against administrative decisions, so as to guarantee respect for fundamental rights and ensure legal integrity. Article 2.3(a) of the 1966 International Covenant on Civil and Political Rights (ICCPR) states that “any person whose rights or freedoms as herein recognized are violated shall have an effective remedy…”. Guideline II.3.3. of the Council of Europe’s Venice Commission Code of Good Practice in Electoral Matters requires an effective system of appeal. 7 The ODIHR LEOM was informed of repeat PEC trainings only in the case of Constituency Election Commission (CEC) 10 in Chełm, CEC 19 in Nowy Sącz and CEC 27 in Opole. International Election Observation Mission Page: 5 Republic of Poland, Presidential Election, Second Round, 1 June 2025 Statement of Preliminary Findings and Conclusions

May. 8 A record number of some 695,000 voters registered to vote abroad. Voters with disabilities and those over 60 years could request a postal ballot (by 22 May) or to vote by proxy (by 23 May). Changes to voting location in country and applications for absentee voting certificates (AVC) for the second round were possible up until 29 May. 9

In line with its mandate, the election administration released voter education videos for the second round, with Polish sign interpretation, related to casting a valid ballot, reporting irregularities, changing the voting location, and respecting the campaign silence period. Moreover, some voter mobilization campaigns run by civil society organizations (CSOs) became more visible in between rounds. One observer organization, the Committee for the Defence of Democracy (KOD), published a statement endorsing Mr. Trzaskowski, undermining its role as non-partisan and impartial observers. 10

Only candidate proxies nominated on behalf of the two run-off candidates could observe the second round, as could citizen and international observers. As for the first round, candidate proxies and citizen observers only needed to provide a letter by their nominating entity, in a NEC-approved template. International observers could request new accreditations from the NEC between the two rounds.

Campaign Environment

In the absence of explicit legal provisions on the start of the second-round campaign period, the two run- off candidates remobilized swiftly after the announcement of the first-round results and continued campaigning until the beginning of the 24-hour campaign silence period ahead of election day.

The second-round campaign marked a return to the dominant political dynamic centered on the long- standing rivalry between the Civic Platform (Platforma Obywatelska, PO) and PiS, with both sides competing for the votes of a divided and ideologically fragmented electorate. Narratives sharpened and became increasingly confrontational, with divisive themes such as immigration, and support for Ukraine remaining prominent. 11 While no broader gender issues were addressed by the two candidates, the topic of reproductive rights continued to feature. Although the use of inflammatory and derogatory rhetoric declined noticeably in the second-round campaign, narratives targeting migrants, ethnic and religious minorities and anti-Ukrainian content continued to feature in the wider discourse of the political right, including online.

Distinctions between campaigning, political parties’ activities, and the performance of public functions remained blurred. Shortly after the first round vote, President Andrzej Duda and Prime Minister Donald Tusk renewed their endorsements of Mr. Nawrocki and Mr. Trzaskowski, respectively. 12 Public officials at various levels and on both sides of the political spectrum provided endorsements and support to the

8 In addition to 31,627 polling stations in Poland, 511 were set up abroad, and 5 on ships and platforms. 9 The total number of requests for postal voting was 12,093, for voting by proxy 42,090, for AVCs 571,999 and 1,341,609 voters requested change of voting location. 10 The KOD published on Facebook on 22 May and then on their official webpage on 23 May a statement in support of Mr. Trzaskowski. The Declaration of Global Principles for Nonpartisan Election Observation and Monitoring by Citizen Organizations states that “Non-partisan election observation and monitoring by citizen organizations is impartial towards all political parties, candidates and those in favor of or opposed to any issue or initiative presented in a referendum”. 11 On 28 May, upon proposal by the government, the Sejm extended the temporary suspension of the right to seek asylum at the Belarusian border, citing ongoing hybrid threats, with 366 votes for and 17 against. On 30 May, Foreign Minister Radosław Sikorski announced the launch of an awareness-raising campaign abroad, aimed at deterring irregular migration by warning potential migrants from Africa and Asia against misinformation spread by smugglers and emphasizing that Poland's borders are effectively protected. 12 On 19 May, President Andrzej Duda stated: “It is no secret that I supported Karol Nawrocki. I still support Karol Nawrocki”. On the same day, Prime Minister Donald Tusk appealed for votes for Mr. Trzaskowski in an X post, asking voters to decide if they wanted “paralysis of power and chaos” or “justice and common good”. International Election Observation Mission Page: 6 Republic of Poland, Presidential Election, Second Round, 1 June 2025 Statement of Preliminary Findings and Conclusions

candidates through street campaigning, speeches at campaign events, media appearances, and on social networks. 13 The backing and organizational support by the two main and other political parties of the two candidates’ campaigns remained pronounced, including through grassroot mobilization, event co- ordination, and vigorous social network promotion. 14 As noted in connection with the first round, the absence of efforts on the part of political actors to clearly separate campaigning from other activities is contrary to previous ODIHR recommendations, legal requirements, NEC clarifications, and international good practice and is further exacerbated by the lack of timely enforcement of these principles during the campaign. 15

The fundamental freedoms of expression, association, and peaceful assembly were respected. Candidates sought greater visibility through banners and billboards compared to the first round and held additional campaign events across the country, including two large parallel marches in Warsaw one week before election day. Campaign events proceeded peacefully and largely unobstructed, but reports of destruction of campaign material remained high. 16 Campaign events observed by the ODIHR LEOM between the two rounds drew diverse audiences, with roughly equal representation of women and around 27 per cent of young people among the attendees. Both candidates actively appealed to young voters. Women initiatives actively campaigned in support of both candidates.

Some foreign officials and public figures endorsed the candidates during the campaign. Romania’s president-elect Nicușor Dan and George Simion, the runner-up in the recent presidential election, endorsed Rafał Trzaskowski and Karol Nawrocki, respectively, including through in-person participation in their campaign events. The United States Secretary of Homeland Security Kristi Noem, speaking at the 27 May Conservative Political Action Conference (CPAC) in Rzeszów, expressed support for Karol Nawrocki.

Social networks continued to serve as a key channel for campaign communication and voter outreach, primarily featuring general messaging but increasingly marked by mutual criticism. Both candidates’ accounts saw a considerable increase in audience engagement during the second-round campaign, reflecting intensified efforts, heightened public interest, and growing online reach. Average weekly engagement with Mr. Trzaskowski’s and Mr. Nawrocki’s posts reached nearly 490,000 and 505,000 respectively, more than doubling the first-round average in both cases. 17

13 Almost all ministers, 24 out of 27, expressed support and campaigned for Mr. Trzaskowski, including on social networks. At the local level, among others, mayors of Kielce, Lublin, Rybnik, and Sosnowiec endorsed Mr. Trzaskowski at events or through social media. On the other hand, the mayor of Stalowa Wola, the Marshals of Małopolskie and Świętokrzyskie Voivodships, as well as the chairperson of the Podkarpackie Regional Assembly campaigned for Mr. Nawrocki, some through social media accounts as public officials. 14 On 23 May, the chairperson of PiS Jarosław Kaczyński published a letter addressed to all party representatives calling for maximal mobilization and involvement in campaigning. PiS representatives in Bydgoszcz were inviting voters to a 19 May campaign event of Mr. Nawrocki in the city. Representatives of governing coalition parties, including national and local-level public officials and party representatives, held joint press conferences in Białystok, Bydgoszcz, Lublin, and Rzeszów appealing for votes for Mr. Trzaskowski. Local structures of both parties mobilized supporters across Poland, including through social media, and facilitated transportation to the 25 May marches in Warsaw. 15 See NEC clarification of 31 March 2025. Based on NEC clarifications dated 4 March 2024, cases of lack of clear distinction between campaigning and public functions may be subject to post-electoral review and could result in the rejection of a financial report of the respective committee or criminal responsibility. Paragraph 4.2 of the ODIHR and the Venice Commission Joint Guidelines on Preventing and Responding to the Misuse of Administrative Resources during Electoral Processes requires the law to “provide for a clear separation between the exercise of politically sensitive public positions, in particular senior management positions, and candidacy”. 16 The police informed the ODIHR LEOM that as of 29 May, they received 1,570 complaints on destruction of banners and posters. 17 According to a Batory Foundation report, during the campaign period up to 25 May, Mr. Nawrocki purchased the highest number of ads (over 2,100) on Meta and Alphabet, with total spending exceeding PLN 1.7 million and generating 135 million views. Mr. Trzaskowski, despite purchasing only 470 ads and spending reaching PLN 1.1 million, clearly led in reach, with 258 million views. International Election Observation Mission Page: 7 Republic of Poland, Presidential Election, Second Round, 1 June 2025 Statement of Preliminary Findings and Conclusions

The late designation of a Digital Services Coordinator shortly before the first round has not yet had a tangible impact on the existing institutional mechanisms to detect and counter disinformation and foreign interference. This continued to translate into insufficient co-ordination and public communication, including no reports and aggregated data on measures and activities by different institutions being released. The handling by responsible public institutions, including the Science and Academic Computer Network (NASK), of a case involving third-party paid Facebook ads of unclear origins and funding shortly before the first round raised concerns (see also Campaign Finance). 18 In particular the delayed and contradictory public communications and the lack of transparency regarding findings and measures taken, raised questions about the nature and timeliness of the response and ran the risk of diminishing public confidence in the institutions involved. While state institutions did not report any specific new threats or interference attempts between the two rounds, Prime Minister Tusk announced on 29 May the extension of national security measures in response to ongoing hybrid and cyber threats from the Russian Federation and Belarus, citing the need to counter growing foreign interference in the electoral process.19

The Rapid Response System under the EU Code of Practice on Disinformation was used during this election and welcomed by ODIHR LEOM interlocutors participating in it as a unique multi-stakeholder format for tackling content contrary to platforms’ policies and posing election integrity risks. 20 However, the absence of public information about its activities limited public understanding of its role and impact.

Various national institutions and civil society organizations continued to liaise with Very Large Online Platforms (VLOPs) through dedicated channels, “trusted flagger” mechanisms and user reporting, flagging cases of perceived illegal content, inauthentic behaviour, and incitement to hatred, as well as providing fact-checker content labeling. The effectiveness of platform responses to notifications and escalations continued to vary significantly, with disinformation appearing more challenging for platforms to address than inauthentic behaviour involving fake accounts, bot networks, or artificial amplification. 21 Among VLOPs monitored by the ODIHR LEOM, based on NASK data and expert interlocutor assessments, while the highest number of cases flagged were related to content on Facebook, X stood out as the platform with the weakest national stakeholder engagement and the lowest rate of action on flagged issues, resulting in a significant share of flagged content on the platform remaining unaddressed. 22

18 See the related announcement by NASK from 14 May. 19 See the Prime Minister’s post on X of 29 May. 20 When activated, the RRS allows for a swift exchange of information between signatory civil society organizations and online platforms to flag content or trends that may threaten electoral integrity for prioritized handling and envisages direct participation of the European Commission. 21 A 29 May report by a group of expert organizations illustrated that, despite repeatedly flagging content spread by accounts associated with sanctioned Belarusian state media aiming to influence the presidential election, platforms including YouTube, X, and Facebook failed to take sufficient action. The material remained accessible to EU audiences, highlighting what the authors view as a breach of obligations under the DSA. The Association Never Again shared with the ODIHR LEOM several examples of social media content reported to YouTube, Facebook, and X for inciting hatred, including a 27 April post framing a job offer for foreign workers as a threat linked to Muslim migrants, noting that no action had yet been taken by the platforms. The Community Notes system, used by X as its primary tool for addressing disinformation and intended to add context through user-contributed input reflecting diverse perspectives, was assessed by ODIHR LEOM civil society interlocutors as having been of only marginal use in this campaign’s context, falling short of demonstrating its effectiveness. 22 According to data provided by NASK upon request by the ODIHR LEOM and analysed by the mission, between 1 January and 19 May 2025, NASK processed 2,921 cases of content deemed contrary to social network policies and national legislation. Of these, 1,873 were considered warranted and reported to platforms, with the largest share (42 per cent) concerning Facebook. Notably, 71 per cent of all reported cases were related to the first-round election weekend (16–19 May). During this period, TikTok demonstrated the highest responsiveness, resolving or moderating 81.6 per cent of flagged content, while X had the lowest response rate, leaving 95.6 per cent of flagged items unaddressed. Additionally, NASK reported 14,890 accounts, mostly on X, linked to inauthentic co-ordinated behaviour, scams, and impersonation. International Election Observation Mission Page: 8 Republic of Poland, Presidential Election, Second Round, 1 June 2025 Statement of Preliminary Findings and Conclusions

Campaign Finance

Campaign finance regulations are applicable to both rounds. An amendment to the Election Code in 2023 clarified that the expenditure limit (PLN 24.6 million in this election) includes both rounds, which disadvantages the frontrunners since they need to maintain a budget for a possible second-round campaign. 23

The second-round contenders continued fundraising through their dedicated campaign funds and disclosing donations exceeding PLN 4,660 on their websites, as required by law. From the start of the campaign and until 30 May, Mr. Trzaskowski disclosed donations totaling PLN 7.6 million, and Mr. Nawrocki PLN 4.3 million. 24 Representatives of both electoral committees informed the IEOM that they also raised a significant amount of donations below the disclosure threshold. The law does not require financial reporting, disclosure of the total income, including funds transferred from political parties and donations below the threshold, nor disclosure of expenditure prior to the first round or between rounds, undermining transparency and reducing voters’ ability to make an informed choice. 25

Contrary to international standards and prior ODIHR recommendations, the law does not regulate third- party campaigning. 26 Ahead of the second round, this insufficient regulation, particularly online, combined with the lack of effective oversight and sanctions further exacerbated the existing legal loopholes. Several third parties, including civil society organizations, engaging in election observation and voter mobilization activities, conducted campaigns incurring significant expenditures, including online, in favour of Mr. Trzaskowski. 27 These third parties are not required by law to disclose the sources of income and expenditure, undermining transparency, accountability, integrity of campaign finances and voters’ ability to make an informed choice.

From 16 April until 14 May, two new Facebook profiles paid a total of approximately PLN 500,000 for 136 video ads on Facebook in favour of Mr. Trzaskowski and against Mr. Nawrocki and Mr. Mentzen, outspending the candidates themselves. 28 NASK identified these Facebook ads and referred the matter to the Agency for Internal Security (ABW) for investigation, on suspicion of foreign funding; the case is pending. 29 Several IEOM interlocutors raised concerns that the authorities’ response was delayed and ineffective. Meta informed the ODIHR LEOM that it did not block these accounts and these ads, as they did not breach its community standards nor national legislation. 30 On 20 and 21 May, parliament held 23 Approximately EUR 5.78 million; 1 PLN equals 0.23 EUR. 24 See the disclosed donations of Mr. Trzaskowski and of Mr. Nawrocki. 25 According to Paragraph 261 of the 2020 ODIHR and Venice Commission Guidelines on Political Party Regulation, “It is good practice to require […] reports providing oversight bodies and the public with preliminary information on campaign incomes and expenses of parties and candidates several days before election day”. 26 Article 6 of the Council of Europe Committee of Ministers’ Recommendation Rec(2003)4 on common rules against corruption in the funding of political parties and electoral campaigns provides that “[r]ules concerning donations to political parties, with the exception of those concerning tax deductibility referred to in Article 4, should also apply, as appropriate, to all entities which are related, directly or indirectly, to a political party or are otherwise under the control of a political party”. 27 For instance, Akcja Demokracja paid for 600 digital billboards and published three online ads, including on Meta and Google, the Committee for Defence of Democracy advertised that they rent a train and organised bus transportation to transfer individuals from Katowice to Warsaw for Mr. Trzaskowski rally on 25 May; the company “Fat Frogs Media” paid PLN 131,000 for Google ads. The Spontaneous Civic Platform printed and paid for billboards and banners portraying Mr. Trzaskowski positively and Mr. Nawrocki negatively. 28 Based on the Facebook Ad Library, from 16 April until 14 May, Wiesz Jak Nie Jest (You Know How It Is Not) paid PLN 321,484 for 104 ads, and Stół Dorosłych (Adults Table) paid PLN 165,958 for 32 ads while Mr. Nawrocki’s electoral committee paid PLN 288,896 and Mr. Trzaskowski’s committee PLN 227,027. 29 On 15 May, the NASK Disinformation Analysis Center published on its website that “it has identified political advertisements on the Facebook platform in Poland, which may be financed from abroad”. A campaign management company, the Estratos Digital GmbH, sent a letter to Wirtualna Polska stating, inter alia, that its main investor is the US-based Higher Ground Labs, and that the ads were paid by an NGO client in Poland. 30 See the Meta Community Standards on Ads about social issues, elections or politics. International Election Observation Mission Page: 9 Republic of Poland, Presidential Election, Second Round, 1 June 2025 Statement of Preliminary Findings and Conclusions

extensive discussions on the issue of the Facebook ads, debating the effectiveness of the campaign finance legislation, including pertaining to online political advertising and oversight. Another Facebook account ran campaign ads in value of PLN 388,000 paid by a civil society organization allegedly using foreign funds. 31 While Meta applies, by means of an automated process, spending limits to advertisers, the implementation of internal rules by a social platform is outside the current scope and capacity of the campaign finance oversight body. 32 PiS filed two complaints to the NEC and the prosecutor’s office, alleging that these Facebook ads constitute illicit foreign funding of Mr. Trzaskowski’s campaign.

The NEC, mandated with campaign finance oversight, is not entitled to act upon alleged violations during the campaign. The NEC has six months to review the campaign finance reports, which are due three months after election day. While lack of oversight during the campaign undermines the effectiveness of regulations, the NEC opined that enforcing compliance before election day could be perceived as inconsistent and politically motivated. By law, third parties campaigning cannot be sanctioned, including for use of illicit foreign financing in the campaign. The NEC informed the ODIHR LEOM that it would impose fines on electoral committees, in case third party campaigning took place with their consent.

Media

Following the official announcement of the first-round results, public Telewizja Polska (TVP) conducted consultations on organizing debates with the two candidates contesting the second round. These consultations resulted in legally required debate being organized on 23 May by TVP, in co-operation with private television channels Polsat and TVN. 33 The debate format featured a journalist from the daily tabloid Super Express as moderator, with candidates posing questions directly to each other. The moderator’s role was limited to timekeeping, as requested by the candidates and did not involve substantive editorial moderation, resulting in an exchange marked by mutual accusations and criticism of each other's political affiliations. 34 Thus, while providing the contestants with a platform, the chosen format did not facilitate a meaningful substantial discussion on contestants’ programmes, reducing voters’ ability to fully understand their options.

Public television provided both contestants with free airtime for political advertisement, as required by the Election Code. Although the time was allocated outside of primetime, limiting the potential audience, both contestants made extensive use of it. 35

The National Broadcasting Council (KRRiT), a five-member media regulatory body mandated to safeguard freedom of speech and public interest, was widely characterized by ODIHR LEOM interlocutors as politicized. 36 On 22 May, the Supreme Audit Office (SAO) published a report of an audit covering KRRiT’s activities between 2016 and 2024, which established systemic violations in the media 31 Based on the Ad Library, the Facebook account ‘Choose Future’ (Wybierzmy Przyszłość) paid PLN 220,000 from 18 until 24 May while it paid PLN 804,000 from 24 April until 28 May. 32 Article 2.7. of the Council of Europe Recommendation (2022) 12 on electoral communication and media coverage of electoral campaigns provides that “States should ensure, using co-regulatory measures, that online platforms offer access to political advertising space in a fair and non-discriminatory manner and charge everyone the same prices for the same services. States may also consider updating any rules governing political advertising during the electoral period to encompass online advertising”. 33 Three conservative television stations – TV Republika, wPolsce24, and TV Trwam – also organized an outdoor debate program on 28 May on the main square in Końskie, broadcast live across all three networks. Mr. Trzaskowski chose not to attend, which resulted in the program becoming an outdoor rally in support of Mr. Nawrocki. 34 TV Republika, when retransmitting the debate, supplemented it with headers that were labelling TVP as “propaganda” and targeting their senior management. 35 The Election Code requires public broadcasters to provide the second-round contestants with a total of 6 hours on television and 8 hours on radio, to be distributed evenly during the last nine days of the campaign. TVP provided free airtime during the morning and afternoon, outside of primetime. 36 Article 30.2 of the Audiovisual Media Service Directive of the European Union requires Member States to “ensure that national regulatory authorities or bodies exercise their powers impartially and transparently”. International Election Observation Mission Page: 10 Republic of Poland, Presidential Election, Second Round, 1 June 2025 Statement of Preliminary Findings and Conclusions

regulator’s review of complaints, enforcement of penalties, and allocation of licenses, as well as withholding of payments to public media. 37 On the same day the KRRiT chairperson during a press conference denounced the report as disinformation. The SAO subsequently submitted a notification of suspected offence to the Prosecutor’s office, against the chairperson individually and against the chairperson and three other KRRiT members collectively.

KRRiT’s ongoing monitoring of news and current affairs programmes on public TVP and private TVN, Polsat, and TV Republika, initiated on 18 March, concluded that the first three broadcasters favoured Mr. Trzaskowski and criticized Mr. Nawrocki, while TV Republika showed the opposite bias. On 19 May, the KRRiT chairperson issued a statement criticizing only the negative coverage of Mr. Nawrocki on TVP, TVN, and Polsat, urging these broadcasters to uphold impartiality and balance. 38

Media polarization intensified during the second-round campaign, as most outlets demonstrated pronounced editorial biases, amplifying the confrontational campaign. 39 Although public TVP1 and TVP- Info dedicated comparable amounts of prime-time news coverage to both candidates, they engaged in partisan reporting despite their public service duties, mainly covering Mr. Nawrocki in a neutral or negative manner, particularly in regular reports on his alleged connections to organized crime. 40 A similar trend, but marked by a more critical tone, was observed on private TVN and Onet, which dedicated 1.3 and 1.5 times more coverage, respectively, to Mr. Nawrocki than to Mr. Trzaskowski, with this coverage being predominantly negative or neutral on Onet, or largely negative in tone on TVN. 41 By contrast, Mr. Trzaskowski was mainly covered positively or neutrally on TVP1, TVP-Info, and TVN, and largely neutrally on Onet. TV Republika displayed a more pronounced bias, devoting nearly twice as much coverage to Mr. Trzaskowski as to Mr. Nawrocki, predominantly negative in tone and focusing on accusations of misuse of his mayoral office and lack of integrity. 42 By contrast, Polsat and Interia maintained relative editorial independence, although Mr. Nawrocki faced more frequent criticism compared to his opponent.

Election Dispute Resolution

Objections to final election results can be filed with the Supreme Court’s Chamber of Extraordinary Control and Public Affairs, which rules on their validity within 14 days following their announcement by the NEC, by a voter, the electoral representative of a candidate, and the NEC chairperson.43 Challenges must contain a request to declare the election invalid, the specific allegation, and supporting evidence. Complaints are reviewed in a non-trial proceeding by three-judge panels, which issue decisions

37 The SAO audit was commissioned by the parliament on 26 July 2024, and released on 22 May 2025. 38 In the statement, the KRRiT chairperson also indicated that failure to comply may result in imposition of a fine of up to 10 per cent of the annual revenue of the media outlet or suspension of its broadcasting license. 39 Between 20 and 30 May, the ODIHR LEOM monitored the primetime broadcasts (18:00–23:00 hrs.) of TVP1, TVN and Polsat, as well as two-hour slots of news channels TV Republika (19:00–21:00 hrs.) and TVP-Info (21:00–23:00 hrs.). The mission also monitored the political and election-related sections of onet.pl and interia.pl. 40 Article 21 of the Broadcasting Act requires the public broadcasters to provide programs characterized by pluralism, impartiality, balance, presenting diverse opinions and viewpoints. Council of Europe Committee of Ministers Recommendation CM/Rec(2007) 15 requires member states to “adopt measures whereby the media which are owned by public authorities, when covering election campaigns, should do so in a fair, balanced and impartial manner, without discriminating against or supporting a specific political party or candidate”. 41 On 27 May, a representative of Mr. Nawrocki announced that the latter had filed civil and criminal lawsuits over reporting by Onet. 42 Furthermore, between 20 and 24 May TV Republika supplemented the overwhelming majority of their programming with the message “Smugglers’ Mafia Surrounding Tusk Government” and images of Prime Minister Tusk and Mr. Trzaskowski. 43 The NEC submits a report on the election results to the Supreme Court no later than 14 days after their announcement. Based on the NEC’s report, as well as the panels’ opinions on any complaints, the Chamber decides on the validity of the election results within 30 days of the publication of results. International Election Observation Mission Page: 11 Republic of Poland, Presidential Election, Second Round, 1 June 2025 Statement of Preliminary Findings and Conclusions

assessing the legitimacy of allegations as well as an assessment of whether the alleged violation affected the election outcome.

As a general rule, challenges are examined in a closed session in which only the judges are present, excluding the presence of the parties to the case. A challenge may be referred for examination in a public session, at the discretion of the court, where the parties, public and media may attend. The criteria for holding a public session are not spelled out. This practice does not provide the appealing party the opportunity to be heard and undermines transparency, in violation of OSCE commitments and international good practice, which are particularly relevant when an appeal to the Supreme Court is the only available legal remedy. 44

Concerns have been raised about the legitimacy of the Supreme Court Chamber of Extraordinary Control and Public Affairs, due to controversy over the appointment of judges and the establishment of the chamber in 2018. This has led to many IEOM interlocutors questioning the independence of this chamber, especially after the European Court of Human Rights (ECtHR) and the European Court of Justice (ECJ) found that the chamber does not meet the criteria of a tribunal established by law.45 However, controversies remain whether the ECJ decision applies to the application of Polish domestic law, like the Election Code, or only to interpretations of EU law. 46 Legal expert opinion is also divided on the applicability of the European Convention of Human Rights to the resolution of electoral disputes concerning presidential elections. 47 Although the ECtHR has never found that the convention applies to presidential elections, it has left open the possibility that rights under the convention, including the right to a fair trial by an independent and impartial tribunal established by law, could be applied to judicial remedies in electoral matters. 48 The controversy appears to have led to a reduction in public trust in the judiciary, which may impact on the public acceptance of any decision made by this chamber.

44 Paragraph 12 of the 1990 OSCE Copenhagen Document provides that “proceedings may only be held in camera in the circumstances prescribed by law and consistent with obligations under international law and international commitments”. Paragraph 100 of the Explanatory Report of the Venice Commission’s Code of Good Practice in Electoral Matters states: “The appeal procedure should be of a judicial nature, in the sense that the right of the appellants to proceedings in which both parties are heard should be safeguarded”. In paragraph 30 of the Urgent Report on the Cancellation of Election Results by Constitutional Courts, the Venice Commission stated in relation to procedural rights in electoral disputes that “The hearing must be public, as the transparency of electoral dispute procedures is very important to ensure trust in the electoral process”. 45 See Dolińska-Ficek and Ozimek v. Poland, ECtHR, Applications Nos. 49868/19 and 57511/19, Judgment of 8 November 2021, where the European Court of Human Rights held that the Chamber of Extraordinary Control and Public Affairs does not constitute a “tribunal established by law” due to systemic irregularities in the judicial appointment process. See also Case C-718/21, L.G. v. Krajowa Rada Sądownictwa, in which the European Court of Justice held that “the panel of judges of the Chamber of Extraordinary Control and Public Affairs does not constitute a ‘court or tribunal’ within the meaning of Article 267 TFEU”. Article 267 of the Treaty on the Functioning of the European Union (TFEU) allows national courts to refer questions on the interpretation or validity of EU law to the CJEU. This procedure, known as a preliminary ruling, ensures uniform interpretation of EU law. 46 See Case C-718/21, L.G. v. Krajowa Rada Sądownictwa. 47 See the ECtHR’s Anchugov and Gladkov v. Russia, Nos. 11157/04 and 15162/05, §§ 55–56, 4 July 2013. However, as regards the election of the Russian President, the Court reiterates that the obligations imposed on the Contracting States by Article 3 of Protocol No. 1 do not apply to the election of a Head of State (see Baškauskaitė v. Lithuania, No. 41090/98, Commission decision of 21 October 1998; Guliyev v. Azerbaijan (dec.), No. 35584/02, 27 May 2004; Boškoski v. the former Yugoslav Republic of Macedonia (dec.), No. 11676/04, 2 September 2004; Niedźwiedź v. Poland (dec.), No. 1345/06, 11 March 2008; and Krivobokov v. Ukraine (dec.), No. 38707/04, 19 February 2013). See also decision by the ECtHR of 19 November 2020 in case Bunikowski v. Poland where the ECtHR found inadmissible a challenge to the results of the 2020 Polish presidential election relying on the above referenced case and other case law based on Protocol 1, Article 3 and Article 6, as the alleged violation of the right is outside the range of rights and freedoms guaranteed by the convention and the protocols. 48 On this issue, in Paragraph 45 of its Report on Election Dispute Resolution, the Venice Commission stated that “Regardless of which body decides on the validity of election results, the law must guarantee procedural safeguards, such as impartiality (…)”. International Election Observation Mission Page: 12 Republic of Poland, Presidential Election, Second Round, 1 June 2025 Statement of Preliminary Findings and Conclusions

Prior to the second election day, no complaints were filed with the Supreme Court. The General Prosecutor’s Office reported receiving 41 election-related complaints as of 18 May. The largest number of cases concerned damage to electoral materials (11 cases); hate speech (9 cases); abuse of office (6 cases); and public insult (5 cases). 49 According to the police, 320 reports of potential election-related criminal conduct were made on 18 and 19 May, all of which remain under investigation. 50 So far, the Office of the Human Rights Commissioner (Ombudsperson) received 32 applications related to the first round of the election, concerning violations of the principle of equal opportunities in the campaign, logistical and organizational aspects of conducting the election (e.g. problems changing the polling place, failure to be included in the correct voter list), and accessibility of polling places for voters with disabilities.

The NEC received some 40 complaints concerning the first-round election day, which they referred to the relevant bodies. Twenty-five were about the actions of PECs and were forwarded to the respective CECs who have jurisdiction over this matter. Five complaints about PECs removing a member were received; the NEC found no grounds to question the PECs’ actions. Eight complaints about polling stations not being accessible were forwarded to the respective NEO office for possible changes before the second round.

Election Day

The IEOM observed opening, voting, counting and tabulation in a limited number of polling stations around the country; however, in line with the methodology for limited election observation missions, it did not undertake a systematic or comprehensive assessment of election day proceedings.

In the polling stations where opening was observed, procedures were generally followed, and voting started on time. Voting, as observed throughout the day, was assessed as well-organized, professional and calm. As in the first round, established procedures, were generally respected, including with regards to voter identification and IEOM observers reported no incidents or serious procedural shortcomings or irregularities from the observed polling stations. However, they noted again that, contrary to international standards, the secrecy of the vote was often not ensured, due to the polling station layout or placement of voting screens, but also because many voters did not fold their marked ballot before placing it in the transparent ballot box. Several cases of group voting were also observed. Most polling station observed were accessible to persons with disabilities. In response to claims that AVCs could be used to vote multiple times, the NEC on election day publicly clarified that AVCs have serial numbers and are retained by PECs and that security features prevented the use of copied AVCs.

In the polling stations observed, women were well-represented among PEC members. IEOM observers noted only a limited presence of candidate proxies and citizen observers. The IEOM did not encounter unauthorized persons in the polling stations observed, nor did it observe cases of interference in the work of PECs.

The vote counts observed by the IEOM were assessed as transparent and efficient, and were generally conducted in line with prescribed procedures. No disagreements over ballot validity were noted, and the PECs observed had no problems completing the results protocols. Where observed, the early stages of tabulation were assessed as well-organized, professional and transparent, with efficient intake of election materials and verification of protocols and were conducted in line with established procedures.

49 Twenty-eight individuals have been identified as suspects, including candidates in four cases and journalists in two. Nine cases were dismissed for lack of evidence of a crime being committed. 50 These included crimes under both the Criminal and Election Code, such as improper drafting of an electoral document and destruction of electoral documents (18 reports); taking the ballot paper outside the polling station (13 reports); disturbing the peace (24 reports); damage or removal of campaign material (93 reports); and illegal campaigning during the silence period (163 reports). International Election Observation Mission Page: 13 Republic of Poland, Presidential Election, Second Round, 1 June 2025 Statement of Preliminary Findings and Conclusions

The NEC announced on its website a turnout of 71.6 per cent, 4 percentage points higher than in the first round. It started posting preliminary election results from abroad just after 21:00 hrs., and from within Poland at around 21:30 hrs. on election night and posted aggregated results in the early hours of 2 June, contributing to transparency.

The NEC informed on election night that police had reported a total of 365 offenses and misdemeanours related to election day, including campaigning during the silence period, illegal transfer of personal data by photographing AVCs, damage and destruction of campaign materials and banners and attempts by voters to remove ballots from polling stations.

The English version of this report is the only official document. An unofficial translation is available in Polish. International Election Observation Mission Page: 14 Republic of Poland, Presidential Election, Second Round, 1 June 2025 Statement of Preliminary Findings and Conclusions

MISSION INFORMATION & ACKNOWLEDGEMENTS

Warsaw, 2 June 2025 – This Statement of Preliminary Findings and Conclusions is the result of a common endeavour involving the OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights (ODIHR) and the Parliamentary Assembly of the Council of Europe (PACE). The assessment was made to determine whether the election complied with OSCE commitments, Council of Europe standards, other international obligations and standards for democratic elections, and with national legislation. Each of the institutions involved in this International Election Observation Mission has endorsed the 2005 Declaration of Principles for International Election Observation. This assessment should be read in conjunction with the Statement of Preliminary Findings and Conclusions published on 19 May, following the first-round election day.

Dunja Mijatović is the Head of the ODIHR LEOM, deployed from 11 April. Iulian Bulai is the Head of the PACE delegation.

This Statement of Preliminary Findings and Conclusions is delivered prior to the completion of the electoral process. The final assessment of the election will depend, in part, on the conduct of the remaining stages of the electoral process, including the count, tabulation and announcement of results, and the handling of possible post-election day complaints or appeals. ODIHR will issue a comprehensive final report, including recommendations for potential improvements, some months after the completion of the electoral process. The PACE will present its report in its fourth part-session on 29 September.

The ODIHR LEOM includes 13 experts in the capital and 16 long-term observers deployed throughout the country. On election day, 42 observers from 24 countries were deployed across the country, including 34 observers deployed by ODIHR, as well as an 8-member delegation from the PACE. There were 52 per cent of women among observers.

The IEOM wishes to thank the authorities of the Republic of Poland for the invitation to observe the elections, and the National Election Commission, the National Election Office and the Ministry of Foreign Affairs for their assistance. The IEOM wishes to also express their appreciation to other state institutions, candidates, political parties, media and civil society organizations, and international community representatives for their co-operation.

For further information, please contact: • Dunja Mijatović, Head of the ODIHR LEOM, in Warsaw (+48 724 530 146), until 10 June; • Katya Andrusz, ODIHR Spokesperson (+48 609 522 266), or Martina Barker-Ciganikova, ODIHR Election Adviser, in Warsaw (+48 695 654 060); • Sylvie Affholder, PACE Head of Elections Division (+33 7 60 19 75 05).

ODIHR LEOM Address: Postępu 17A, Adgar Plaza A, 2nd floor, Brain Embassy 02–676 Warsaw, Republic of Poland telephone: +48–724–530 146; email: office@odihr-leom.pl

MIĘDZYNARODOWA MISJA OBSERWACJI WYBORÓW W RZECZPOSPOLITEJ POLSKIEJ – DRUGA TURA WYBORÓW PREZYDENCKICH W DN. 1 CZERWCA 2025 R.

OŚWIADCZENIA O WSTĘPNYCH USTALENIACH I WNIOSKACH WSTĘPNE USTALENIA

Druga tura wyborów prezydenckich w Polsce była wyjątkowo zacięta. Choć w dynamicznej kampanii przestrzegano podstawowych wolności, pomiędzy turami pogłębiła się utrzymująca się od dłuższego czasu polaryzacja polityczna i podziały społeczne. Przygotowania od strony technicznej przeprowadzono profesjonalnie i sprawnie, mimo pewnych braków regulacyjnych oraz ograniczonej przejrzystości w podejmowaniu decyzji przez administrację wyborczą. Niewystarczające regulacje dotyczące prowadzenia kampanii i jej finansowania, które umożliwiły zaangażowanie urzędników publicznych oraz częsty udział podmiotów trzecich – również w Internecie – osłabiły transparentność i rzetelność procesu wyborczego. Podjęto wiele działań w celu przeciwdziałania dezinformacji, nieautentycznej aktywności w Internecie oraz zagranicznej ingerencji jednak ich skuteczność była ograniczona z powodu niewystarczającej koordynacji instytucjonalnej, ograniczonego i opóźnionego informowania opinii publicznej o podjętych działaniach oraz niespójnych reakcji platform społecznościowych. Jedyna telewizyjna debata nie przyniosła merytorycznej wymiany poglądów. Połączenie polaryzacji medialnej i stronniczego przekazu – w tym ze strony nadawcy publicznego – ograniczyło dostęp wyborców do bezstronnych informacji oraz możliwości dokonania rzetelnej oceny programów kandydatów startujących w drugiej turze. Utrzymujące się obawy dotyczące niezależności sądownictwa obejmowały również kwestie związane z procesem wyborczym. W dniu głosowania, w ograniczonej liczbie lokali wyborczych obserwowanych przez misję IEOM, poszczególne etapy procesu wyborczego oceniono jako dobrze zorganizowane, profesjonalne i przebiegające w spokojnej atmosferze, jednak – podobnie jak w pierwszej turze – często nie przestrzegano zasady tajności głosowania.

Choć przepisy prawa wyborczego mają co do zasady zastosowanie do obu tur głosowania, brak jest szczegółowych regulacji dotyczących drugiej tury – poza przepisem określającym, którzy kandydaci do niej przechodzą. Ustawodawstwo nie zawiera jednoznacznych przepisów dotyczących ram czasowych oficjalnej kampanii przed drugą turą ani możliwości wniesienia protestu wyborczego wobec wyników pierwszej tury. Braki te osłabiają ogólną pewność prawa i podważają możliwość wniesienia skutecznego środka prawnego.

Administracja wyborcza na wszystkich szczeblach sprawnie i profesjonalnie zarządzała technicznymi aspektami wyborów. Przejrzystość procesu decyzyjnego na szczeblu centralnym pozostała jednak ograniczona – Państwowa Komisja Wyborcza (PKW) odbyła między dwiema turami tylko jedno posiedzenie stacjonarne, nie informując o nim obserwatorów społecznych ani międzynarodowych, a informacje przekazywane do wiadomości publicznej były ograniczone. Rezygnacje z funkcji członków obwodowych komisji wyborczych między turami zasadniczo nie miały wpływu na przebieg przygotowań do głosowania. Spisy wyborców zostały zaktualizowane po pierwszej turze, a łączna liczba wyborców uprawnionych do udziału w drugiej turze wyniosła 28 848 733.

Obaj kandydaci prowadzili aktywną kampanię, również w Internecie, a podczas kampanii przed drugą turą przestrzegano wolności wypowiedzi, wolności zrzeszania się oraz wolności pokojowych zgromadzeń. Kampania umocniła istniejącą już rywalizację pomiędzy dwoma głównymi blokami Międzynarodowa Misja Obserwacji Wyborów Strona: 2 W Rzeczpospolitej Polskiej – druga tura wyborów prezydenckich w dn. 1 czerwca 2025 r. Oświadczenie o Wstępnych Ustaleniach i Wnioskach

politycznymi, a jej retoryka stawała się coraz bardziej konfrontacyjna. Druga tura została przedstawiona jako decydujące starcie o przyszły kierunek polityki państwa – zarówno wewnętrznej, jak i zagranicznej. W debacie publicznej nadal istotne miejsce zajmowały kwestie dzielące społeczeństwo, takie jak migracja, wsparcie dla Ukrainy oraz prawa reprodukcyjne. Choć w kampanii przed drugą turą zauważalnie ograniczono użycie retoryki o charakterze podżegającym i obraźliwym, nadal pojawiały się przekazy wymierzone w grupy narażone. Wbrew dobrym praktykom międzynarodowym i wobec braku jednoznacznych przepisów prawa, nie zapewniono wyraźnego rozdzielenia działalności kampanijnej od innych form aktywności urzędników publicznych i nie podjęto żadnych działań mających na celu przeciwdziałanie takim praktykom. Jedna z organizacji społecznych prowadzących obserwację wyborów udzieliła poparcia jednemu z kandydatów uczestniczących w drugiej turze, co podważyło jej bezstronność i apolityczny charakter.

Wyznaczenie Koordynatora ds. usług cyfrowych odbyło się tuż przed pierwszą turą i nie przyniosło jeszcze wymiernych efektów w istniejącym systemie instytucjonalnym służącym wykrywaniu i przeciwdziałaniu dezinformacji oraz ingerencji zewnętrznej. Opóźnione, niespójne i nieprzejrzyste działania w głośnej sprawie dotyczącej reklam na Facebooku zamieszczanych przez podmioty trzecie o nieujawnionym pochodzeniu i źródłach finansowania, wzbudziły obawy co do adekwatności i terminowości reakcji instytucji publicznych, co mogło osłabić zaufanie społeczne do zaangażowanych organów. Mimo współpracy instytucji państwowych i organizacji społecznych z platformami społecznościowymi, skuteczność reakcji na zgłoszenia i eskalowane przypadki była bardzo nierówna, w wyniku czego znaczna część oznaczonej treści na niektórych platformach pozostała bez reakcji. Choć pomiędzy turami głosowania nie odnotowano żadnych konkretnych nowych zagrożeń ani prób ingerencji, w dniu 29 maja premier Donald Tusk ogłosił przedłużenie obowiązywania krajowych środków bezpieczeństwa w związku z trwającymi zagrożeniami hybrydowymi i cybernetycznymi ze strony Federacji Rosyjskiej i Białorusi.

Przepisy dotyczące finansowania kampanii mają zastosowanie do obu tur wyborów, jednak nie zapewniają przejrzystości, odpowiedzialności ani integralności procesu. Prawo nie przewiduje obowiązku składania sprawozdań finansowych, ujawniania sumy łącznych przychodów – w tym środków przekazanych przez partie polityczne oraz darowizn poniżej ustawowego progu – ani publikowania informacji o wydatkach przed dniem głosowania w pierwszej turze lub pomiędzy turami. Ponadto, przed drugą turą głosowania, niewystarczające przepisy dotyczące kampanii prowadzonej przez podmioty trzecie, zwłaszcza w Internecie, w połączeniu z brakiem skutecznego nadzoru i sankcji, dodatkowo pogłębiły istniejące luki prawne, ograniczając możliwość podejmowania świadomych decyzji przez wyborców. Kilka podmiotów trzecich, w tym organizacje zajmujące się mobilizacją wyborców oraz obserwacją wyborów, prowadziło kampanię na rzecz Rafała Trzaskowskiego, również w Internecie, lecz nie były one zobowiązane przepisami prawa do ujawniania źródeł pochodzenia swoich przychodów ani wydatków. Dwie z tych kampanii internetowych zostały skierowane do zbadania pod kątem podejrzenia o finansowanie z zagranicy. PKW, uprawniona do nadzoru nad finansowaniem kampanii, nie posiada uprawnień do reagowania na domniemane naruszenia w trakcie trwania kampanii. Choć ogranicza to skuteczność obowiązujących przepisów, PKW uznała, że egzekwowanie przepisów jeszcze przed dniem głosowania mogłoby zostać odebrane jako niespójne i motywowane politycznie.

W mediach utrzymywała się silna polaryzacja – wiele redakcji prezentowało wyraźną stronniczość, co wzmacniało konfrontacyjny charakter kampanii, ograniczając dostęp wyborców do bezstronnych informacji i negatywnie wpływając na możliwość dokonania świadomego wyboru. Wbrew swojemu ustawowemu obowiązkowi, telewizja publiczna – podobnie jak prywatna stacja TVN oraz portal Onet – często przedstawiały Karola Nawrockiego w negatywnym świetle, podczas gdy przekaz dotyczący Rafała Trzaskowskiego był w dużej mierze niekrytyczny. Telewizja Republika prezentowała jeszcze większą stronniczość, prezentując Rafała Trzaskowskiego niemal wyłącznie w sposób negatywny. Międzynarodowa Misja Obserwacji Wyborów Strona: 3 W Rzeczpospolitej Polskiej – druga tura wyborów prezydenckich w dn. 1 czerwca 2025 r. Oświadczenie o Wstępnych Ustaleniach i Wnioskach

Jedyna debata telewizyjna między kandydatami, zamiast stworzyć przestrzeń do rzeczowego porównania programów, szybko przerodziła się w wymianę wzajemnych oskarżeń. Debata pozbawiona była skutecznej moderacji odzwierciedlając preferencje kandydatów do bezpośredniej konfrontacji. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji (KRRiT), którą rozmówcy Międzynarodowej Misji Obserwacji Wyborów (IEOM) powszechnie postrzegali jako upolitycznioną, kierowała zastrzeżenia wyłącznie wobec mediów krytycznych wobec Karola Nawrockiego, mimo że jej własny monitoring wykazał nierównowagę w przekazie po obu stronach.

Protesty wyborcze przeciwko ostatecznym wynikom wyborów mogą być wnoszone do Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego w terminie 14 dni od ogłoszenia wyników przez PKW. Takie protesty są rozpatrywane na posiedzeniach niejawnych, co czyni postępowanie mniej przejrzystym i pozostaje w sprzeczności z zobowiązaniami w ramach OBWE oraz dobrymi praktykami międzynarodowymi — zwłaszcza w sytuacji, gdy wniesienie protestu do Sądu Najwyższego stanowi jedyny dostępny środek prawny. Obawy dotyczące niezależności tej izby, którą Europejski Trybunał Praw Człowieka nie uznaje za sąd ustanowiony zgodnie z prawem, wciąż budzą kontrowersje, co może mieć wpływ na społeczną akceptację podejmowanych przez nią orzeczeń. Po pierwszej turze nie wniesiono żadnych protestów wyborczych do Sądu Najwyższego, natomiast PKW otrzymała około 40 skarg dotyczących dnia głosowania, które przekazała właściwym organom.

W ograniczonej próbie komisji wyborczych obserwowanych przez misję IEOM, przebieg procesu wyborczego został oceniony jako profesjonalny, spokojny i dobrze zorganizowany. Podobnie jak w pierwszej turze wyborów, obowiązujące procedury były co do zasady przestrzegane, również w trakcie liczenia i ustalania wyników, a obserwatorzy Misji IEOM nie zgłaszali żadnych poważnych incydentów, zaniechań czy nieprawidłowości w obserwowanych lokalach wyborczych. Jednocześnie jednak niepokój wciąż budzi częsty brak poufności głosowania. Tam, gdzie prowadzono obserwację, czynności związane z liczeniem i ustalaniem wyników przebiegały sprawnie i w przejrzysty sposób.

WSTĘPNE WNIOSKI

Kontekst i rozwój sytuacji po pierwszej turze

Państwowa Komisja Wyborcza (PKW) sprawnie ustaliła wyniki pierwszej tury wyborów prezydenckich, przeprowadzonej w dniu 18 maja, i opublikowała je na swojej stronie internetowej z podziałem na poszczególne obwodowe komisje wyborcze, co zwiększyło przejrzystość procesu wyborczego. 1 Zbiorcze wyniki pierwszej tury zostały ogłoszone przez PKW w dniu 19 maja o godz. 10:00. Do drugiej tury przeszli Rafał Trzaskowski, popierany przez Koalicję Obywatelską KO (31,36%), oraz Karol Nawrocki, popierany przez Prawo i Sprawiedliwość PiS (29,54%). 2 Ostateczna frekwencja w pierwszej turze wyniosła 67,31%. Wszyscy kandydaci zaakceptowali oficjalnie ogłoszone wyniki; nie zgłoszono żadnych zastrzeżeń co do ich ważności ani ze strony kandydatów, ani innych uczestników procesu wyborczego.

1 Skany protokołów z wynikami głosowania zostały opublikowane na stronie internetowej PKW w dniu 23 maja. 2 Sławomir Mentzen (z poparciem Konfederacji Wolność i Niepodległość) uzyskał 14,81%; Grzegorz Braun (z poparciem Konfederacji Korony Polskiej) – 6,34%; Szymon Hołownia (z poparciem Polski 2050 i Trzeciej Drogi) – 4,99%; Adrian Zandberg (z poparciem partii Razem) – 4,86%; Magdalena Biejat (kandydatka niezależna, z poparciem Nowej Lewicy) – 4,23%; Krzysztof Stanowski (kandydat niezależny) – 1,24%; Joanna Senyszyn (kandydatka niezależna) – 1,09%; Marek Jakubiak (z poparciem Federacji dla Rzeczypospolitej) – 0,77%; Artur Bartoszewicz (kandydat niezależny) – 0,49%; Maciej Maciak (kandydat niezależny, z poparciem Ruchu Dobrobytu i Pokoju) – 0,19%; Marek Woch (z poparciem Bezpartyjnych Samorządowców – Polska Nas Łączy) – 0,09%. Głosy nieważne stanowiły około 0,44% wszystkich oddanych głosów w pierwszej turze. Międzynarodowa Misja Obserwacji Wyborów Strona: 4 W Rzeczpospolitej Polskiej – druga tura wyborów prezydenckich w dn. 1 czerwca 2025 r. Oświadczenie o Wstępnych Ustaleniach i Wnioskach

Stosunkowo wysokie poparcie dla kandydatów spoza dwóch dominujących ugrupowań wskazywało na zainteresowanie wyborców większym pluralizmem politycznym oraz innymi, alternatywnymi poglądami. Wysoki wynik kandydata skrajnej prawicy, Grzegorza Brauna, wzbudził niepokój u części elektoratu, między innymi ze względu na postępującą normalizację retoryki o charakterze podżegającym i uwłaczającym, która może wpływać na debatę publiczną i postawy społeczne wobec grup szczególnie narażonych. 3 Po pierwszej turze kilku kandydatów, którzy nie przeszli do drugiej tury, wraz ze swoimi ugrupowaniami udzieliło poparcia jednemu z dwóch kandydatów, którzy pozostali w wyścigu prezydenckim. 4

Druga tura odbywała się w atmosferze głębokiej polaryzacji politycznej, widocznej w podziałach społecznych, a także utrzymujących się wątpliwości co do legitymacji i niezależności niektórych kluczowych instytucji – w szczególności sądów – sprawujących nadzór nad procesem wyborczym. Była ona przedstawiana jako decydujące starcie, od którego ma zależeć przyszłe ukierunkowanie polityki wewnętrznej i zagranicznej państwa, a także kształt relacji między prezydentem a rządem.

Ramy prawne

Poza przepisem stanowiącym, że jeśli żaden z kandydatów nie uzyska bezwzględnej większości ważnie oddanych głosów w pierwszej turze, do drugiej tury przechodzi dwóch kandydatów z najwyższym poparciem, Kodeks wyborczy nie zawiera szczegółowych regulacji dotyczących drugiej tury. Niemniej jednak, przepisy obowiązujące w pierwszej turze znajdują co do zasady zastosowanie również w drugiej, w tym te dotyczące harmonogramu przygotowań technicznych do głosowania, składu i funkcjonowania administracji wyborczej, rejestracji wyborców oraz relacjonowania kampanii w mediach.

Pomimo wcześniejszych zaleceń ODIHR, Kodeks wyborczy nie zawiera jednoznacznych przepisów dotyczących ram czasowych oficjalnej kampanii wyborczej przed drugą turą ani możliwości wniesienia protestu wyborczego wobec wyników pierwszej tury w przypadku nieprawidłowości lub naruszeń, które mogły mieć wpływ na wynik. 5 Braki te podważają pewność prawa oraz prawo do skutecznego i terminowego środka prawnego. 6 PKW nie podjęła w tym zakresie żadnych działań i nie wydała żadnych wytycznych ani uchwał odnoszących się do drugiej tury, uznając, że wytyczne wydane na potrzeby pierwszej tury są wystarczające. Dodatkowo, niewystarczające przepisy dotyczące finansowania kampanii – w tym brak obowiązku składania sprawozdań przed drugą turą

3 Choć wyniki większości kandydatów były zbliżone do prognoz sondaży opinii publicznej z ostatniego tygodnia kampanii przed pierwszą turą, wynik uzyskany przez Grzegorza Brauna przewyższył prognozowaną średnią na poziomie 3,5%. Wynik wyborczy Grzegorza Brauna okazał się największym zaskoczeniem dla 46% respondentów badania SW Research przeprowadzonego dla dziennika Rzeczpospolita. 4 Magdalena Biejat oraz Nowa Lewica, Szymon Hołownia i Polska 2050, a także Platforma Obywatelska (Platforma Obywatelska, PO) i Polskie Stronnictwo Ludowe (PSL), wszystkie będące częścią koalicji rządzącej, otwarcie poparły Rafała Trzaskowskiego. Joanna Senyszyn wyraziła poparcie dla Rafała Trzaskowskiego podczas wiecu w Warszawie w dniu 24 maja. Artur Bartosiewicz, Grzegorz Braun, Marek Jakubiak i Marek Woch zadeklarowali poparcie dla Karola Nawrockiego. Sławomir Mentzen zaprosił obu kandydatów drugiej tury na rozmowy transmitowane na swoim kanale w serwisie YouTube, przedstawiając to jako próbę pomocy swoim wyborcom w podjęciu decyzji, którego z kandydatów poprzeć. 5 Protesty wyborcze można składać dopiero po ogłoszeniu ostatecznych wyników wyborów. Protesty dotyczące wyników pierwszej tury są uznawane za przedwczesne i odrzucane z przyczyn formalnych. 6 Paragraf 5.10 Dokumentu Kopenhaskiego KBWE z 1990 roku stanowi, że każdy powinien mieć skuteczny środek odwoławczy od decyzji administracyjnych, tak aby zagwarantować poszanowanie praw podstawowych i zapewnić integralność prawną. Artykuł 2 ust. 3(a) Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych z 1966 roku (MPPOiP) stanowi, że: „Każda osoba, której prawa lub wolności uznane w niniejszym Pakcie zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka prawnego…” Wytyczna II.3.3 Kodeksu dobrej praktyki w sprawach wyborczych Komisji Weneckiej Rady Europy wymaga istnienia skutecznego systemu odwoławczego. Międzynarodowa Misja Obserwacji Wyborów Strona: 5 W Rzeczpospolitej Polskiej – druga tura wyborów prezydenckich w dn. 1 czerwca 2025 r. Oświadczenie o Wstępnych Ustaleniach i Wnioskach

oraz brak regulacji dotyczących kampanii prowadzonej przez podmioty trzecie – ograniczają przejrzystość i utrudniają wyborcom podjęcie świadomej decyzji.

Administracja wyborcza

Administracja wyborcza, z PKW i Krajowym Biurem Wyborczym (KBW) na czele, niezwłocznie po ogłoszeniu wyników pierwszej tury przystąpiła do przygotowań do drugiej tury, zatwierdzając wzór karty do głosowania oraz aktualizując kalendarz wyborczy jeszcze w dniu 19 maja. Było to jedyne posiedzenie stacjonarne PKW między dwiema turami wyborów; w przeciwieństwie do pierwszej tury, obserwatorzy społeczni nie otrzymali linku do transmisji na żywo, a misja ODIHR LEOM nie została zaproszona do udziału. W porównaniu do pierwszej tury wyborów, przejrzystość procesu decyzyjnego na szczeblu centralnym nie uległa poprawie. Ponadto PKW rzadko informowała opinię publiczną o przebiegu przygotowań do drugiej tury. Podobnie jak w przypadku pierwszej tury, kwestie techniczne zostały przeprowadzone profesjonalnie, sprawnie i zgodnie z obowiązującymi terminami.

Wszystkie 44 komitety wyborcze zarejestrowane w tych wyborach zachowały prawo do zgłaszania członków obwodowych komisji wyborczych na drugą turę. W niektórych przypadkach konieczne było zastąpienie członków komisji, którzy zrezygnowali z funkcji, jednak dodatkowe szkolenia organizowano wyłącznie wtedy, gdy za zasadne uznała to właściwa delegatura KBW. 7 Rezygnacje z funkcji w składach obwodowych komisji wyborczych zasadniczo nie wpłynęły na przebieg przygotowań do głosowania. Wytyczne PKW dla obwodowych komisji wyborczych, dotyczące organizacji i przebiegu dnia głosowania, obowiązywały również w drugiej turze.

Rejestracja wyborców ma charakter bierny, a spisy wyborców są aktualizowane na bieżąco, również pomiędzy turami. Wszelkie zmiany wprowadzone do spisu wyborców przed pierwszą turą miały zastosowanie również w drugiej turze, chyba że wyborca złożył wniosek o zmianę przed drugą turą. Łączna liczba wyborców uprawnionych do głosowania w drugiej turze wyniosła 28 848 733. Wyborcy, którzy chcieli zostać dopisani do spisu wyborców w obwodzie głosowania za granicą, na statku bądź platformie pod polską banderą, mogli złożyć taki wniosek do 27 maja. 8 Za granicą zarejestrowała się do głosowania rekordowa liczba 695 000 wyborców. Wyborcy z niepełnosprawnościami oraz osoby powyżej sześćdziesiątego roku życia mogły wystąpić o głosowanie korespondencyjne (do 22 maja) lub przez pełnomocnika (do 23 maja). Zgłoszenia dotyczące zmiany miejsca głosowania na terenie kraju oraz wnioski o wydanie zaświadczenia o prawie do głosowania w drugiej turze były przyjmowane do 29 maja. 9

W ramach swoich kompetencji administracja wyborcza opublikowała przed drugą turą materiały edukacyjne dla wyborców w formie nagrań wideo z tłumaczeniem na polski język migowy. Dotyczyły one m.in. zasad oddawania ważnych głosów, zgłaszania nieprawidłowości, zmiany miejsca głosowania oraz przestrzegania ciszy wyborczej. Większą widoczność zyskały także kampanie frekwencyjne prowadzone przez organizacje społeczeństwa obywatelskiego pomiędzy dwoma turami. Jedna z organizacji prowadzących obserwację wyborów– Komitet Obrony

7 Misja LEOM ODIHR została poinformowana o organizacji powtórnych szkoleń członków obwodowych komisji wyborczych jedynie przez okręgowee komisje wyborcze: nr 10 w Chełmie, nr 19 w Nowym Sączu oraz nr 27 w Opolu. 8 Oprócz 31 627 obwodów głosowania w Polsce, 511 utworzono za granicą, a 5 na statkach i platformach. 9 Łączna liczba wniosków o głosowanie korespondencyjne wyniosła 12 093, o głosowanie przez pełnomocnika – 42 090, o wydanie zaświadczenia o prawie do głosowania 571 999 i o zmianę miejsca głosowania – 1 341 609. Międzynarodowa Misja Obserwacji Wyborów Strona: 6 W Rzeczpospolitej Polskiej – druga tura wyborów prezydenckich w dn. 1 czerwca 2025 r. Oświadczenie o Wstępnych Ustaleniach i Wnioskach

Demokracji (KOD) – opublikowała oświadczenie popierające Rafała Trzaskowskiego, co podważyło jej rolę jako bezstronnej i niezależnej organizacji obserwacyjnej. 10

W drugiej turze wybory mogli obserwować wyłącznie mężowie zaufania kandydatów zakwalifikowanych do tej tury, a także obserwatorzy społeczni i międzynarodowi. Tak jak w pierwszej turze, mężowie zaufania oraz obserwatorzy społeczni byli uprawnieni do obserwowania na podstawie pisma wystawionego przez podmiot zgłaszający, sporządzonego według wzoru zatwierdzonego przez PKW. Obserwatorzy międzynarodowi mogli ubiegać się o akredytacje w PKW również między pierwszą a drugą turą.

Kampania wyborcza

W związku z brakiem jednoznacznych przepisów dotyczących rozpoczęcia kampanii przed drugą turą wyborów, obydwaj kandydaci, którzy uzyskali największe poparcie w pierwszej turze, niezwłocznie wznowili działania kampanijne po ogłoszeniu jej wyników i prowadzili kampanię aż do rozpoczęcia 24-godzinnej ciszy wyborczej poprzedzającej dzień głosowania.

Kampania przed drugą turą stanowiła powrót do dominującej dynamiki politycznej, opartej na wieloletniej rywalizacji pomiędzy Platformą Obywatelską (PO) a Prawem i Sprawiedliwością (PiS), a obie strony zabiegały o głosy podzielonego i zróżnicowanego ideologicznie elektoratu. Retoryka uległa zaostrzeniu i stała się bardziej konfrontacyjna; utrzymywały się tematy wywołujące podziały, takie jak migracja oraz wsparcie dla Ukrainy. 11 Choć żaden z kandydatów nie podejmował szerzej kwestii tożsamości płciowej i równości płci, temat praw reprodukcyjnych nadal pojawiał się w debacie. Mimo że w kampanii przed drugą turą zauważalnie ograniczono użycie retoryki podżegającej i uwłaczającej, w szerszym przekazie prawej strony sceny politycznej — również w przestrzeni internetowej — nadal obecne były treści wymierzone w migrantów, mniejszości etniczne i religijne, a także wypowiedzi o charakterze antyukraińskim.

Rozgraniczenie pomiędzy prowadzeniem kampanii wyborczej, działalnością partii politycznych, a wykonywaniem funkcji publicznych pozostało niewyraźne. Niedługo po głosowaniu w pierwszej turze prezydent Andrzej Duda oraz premier Donald Tusk ponowili swoje poparcie – odpowiednio dla Karola Nawrockiego i Rafała Trzaskowskiego. 12 Przedstawiciele władz publicznych różnych szczebli, po obu stronach sceny politycznej, udzielali kandydatom poparcia i wsparcia poprzez kampanię prowadzoną w terenie, wystąpienia podczas wydarzeń wyborczych, obecność w mediach

10 KOD opublikował 22 maja na Facebooku, a następnie 23 maja na swojej oficjalnej stronie internetowej oświadczenie popierające Rafała Trzaskowskiego. Zgodnie z Deklaracją Ogólnych Zasad Bezstronnej Obserwacji i Monitorowania Wyborów przez Organizacje Obywatelskie: „Niezależna obserwacja i monitorowanie wyborów przez organizacje obywatelskie jest bezstronna wobec wszystkich partii politycznych, kandydatów oraz zwolenników i przeciwników jakiejkolwiek kwestii lub inicjatywy przedstawionej w referendum”. 11 W dniu 28 maja Sejm przedłużył tymczasowe zawieszenie prawa do ubiegania się o azyl na granicy z Białorusią, powołując się na trwające zagrożenia hybrydowe; za przyjęciem rządowego wniosku głosowało 366 posłów, przeciw było 17. W dniu 31 maja, podczas ciszy wyborczej, minister spraw zagranicznych Radosław Sikorski ogłosił rozpoczęcie kampanii informacyjnej za granicą, mającej na celu zniechęcenie do migracji nieregularnej poprzez ostrzeżenia przed dezinformacją rozpowszechnianą przez przemytników oraz podkreślenie, że granice Polski są skutecznie chronione. 12 W dniu 19 maja Prezydent Andrzej Duda oświadczył: „Nie jest tajemnicą, że popierałem Karola Nawrockiego. Nadal popieram Karola Nawrockiego”. Tego samego dnia Premier Donald Tusk we wpisie na platformie X zaapelował o poparcie dla Rafała Trzaskowskiego, pytając wyborców, czy chcą „paraliżu władzy i chaosu”, czy też „sprawiedliwości i wspólnego dobra”. Międzynarodowa Misja Obserwacji Wyborów Strona: 7 W Rzeczpospolitej Polskiej – druga tura wyborów prezydenckich w dn. 1 czerwca 2025 r. Oświadczenie o Wstępnych Ustaleniach i Wnioskach

oraz aktywność w sieciach społecznościowych 13. Wyraźne było także wsparcie organizacyjne i polityczne ze strony dwóch głównych oraz innych partii politycznych na rzecz kampanii kandydatów, obejmujące m.in. mobilizację lokalnych struktur, koordynację wydarzeń oraz intensywną promocję w mediach społecznościowych. 14 Jak wskazano już w odniesieniu do pierwszej tury, brak działań ze strony aktorów politycznych zmierzających do wyraźnego oddzielenia kampanii wyborczej od innych form aktywności pozostaje niezgodny z wcześniejszymi zaleceniami ODIHR, wymogami prawnymi, wyjaśnieniami PKW oraz międzynarodowymi dobrymi praktykami, a sytuację dodatkowo pogłębia brak skutecznego egzekwowania tych zasad w toku kampanii 15.

Podstawowe wolności – wypowiedzi, zrzeszania się oraz organizowania pokojowych zgromadzeń – były respektowane. Kandydaci dążyli do zwiększenia swojej widoczności w porównaniu z pierwszą turą, intensyfikując wykorzystanie banerów i billboardów oraz organizując dodatkowe wydarzenia kampanijne w całym kraju, w tym dwie duże, równoległe manifestacje w Warszawie na tydzień przed dniem głosowania. Wydarzenia kampanijne przebiegały pokojowo i bez istotnych zakłóceń, choć nadal odnotowywano liczne przypadki niszczenia materiałów wyborczych 16. Wydarzenia kampanijne, które były obserwowane przez misję LEOM ODIHR pomiędzy rundami przyciągały zróżnicowaną publiczność – z mniej więcej równą reprezentacją kobiet oraz około 27% udziałem osób młodych wśród uczestników. Obaj kandydaci aktywnie zabiegali o poparcie młodego elektoratu. Inicjatywy kobiece prowadziły kampanię wspierającą obu kandydatów.

Niektórzy zagraniczni urzędnicy i osoby publiczne wyrazili poparcie dla kandydatów w trakcie kampanii. Prezydent elekt Rumunii Nicușor Dan oraz George Simion, który zajął drugie miejsce w ostatnich wyborach prezydenckich, poparli odpowiednio Rafała Trzaskowskiego i Karola Nawrockiego, w tym poprzez osobisty udział w ich wydarzeniach kampanijnych. Sekretarz Bezpieczeństwa Krajowego USA Kristi Noem, przemawiając 27 maja podczas konferencji Conservative Political Action Conference (CPAC) Polska 2025 w Rzeszowie, wyraziła poparcie dla Karola Nawrockiego.

Media społecznościowe nadal stanowiły kluczowy kanał komunikacji kampanijnej oraz dotarcia do wyborców. Dominowały w nich przekazy ogólne, jednak z coraz wyraźniejszym akcentem na

13 Prawie wszyscy ministrowie – 24 spośród 27 – wyrazili poparcie i prowadzili kampanię na rzecz Rafała Trzaskowskiego, w tym również za pośrednictwem mediów społecznościowych. Na szczeblu lokalnym poparcie dla Rafała Trzaskowskiego wyrazili między innymi prezydenci Kielc, Lublina, Rybnika i Sosnowca – zarówno podczas wydarzeń kampanijnych, jak i w mediach społecznościowych. Z kolei kampanię na rzecz Karola Nawrockiego prowadzili m.in. prezydent Stalowej Woli, Marszałkowie Województw Małopolskiego i Świętokrzyskiego oraz przewodniczący Sejmiku Województwa Podkarpackiego – niektórzy z nich publikowali treści za pośrednictwem oficjalnych kont w mediach społecznościowych, występując jako urzędnicy publiczni. 14 W dn. 23 maja przewodniczący PiS, Jarosław Kaczyński, opublikował list skierowany do wszystkich przedstawicieli partii, wzywając do maksymalnej mobilizacji i zaangażowania w kampanię wyborczą. Przedstawiciele PiS w Bydgoszczy zapraszali wyborców na wydarzenie kampanijne Karola Nawrockiego, które odbyło się 19 maja w tym mieście. Przedstawiciele partii koalicji rządzącej – w tym osoby publiczne działające na szczeblu krajowym i lokalnym oraz reprezentanci partii – zorganizowali wspólne konferencje prasowe w Białymstoku, Bydgoszczy, Lublinie i Rzeszowie apelując o głosy na Rafała Trzaskowskiego. Lokalne struktury obu partii mobilizowały zwolenników w całej Polsce, również za pośrednictwem mediów społecznościowych oraz organizowały transport na marsze w Warszawie, które odbyły się 25 maja. 15 Zob. wyjaśnienie PKW z 31 marca 2025 r. Zgodnie z wyjaśnieniami PKW z 4 marca 2024 r., przypadki braku wyraźnego rozdzielenia pomiędzy prowadzeniem kampanii wyborczej a pełnieniem funkcji publicznych mogą podlegać ocenie po wyborach i skutkować odrzuceniem sprawozdania finansowego właściwego komitetu lub odpowiedzialnością karną. Paragraf 4.2 Wspólnych Wytycznych OBWE/ODIHR i Komisji Weneckiej dotyczących zapobiegania i reagowania na nadużycia zasobów administracyjnych w procesach wyborczych stanowi, że prawo powinno „zapewniać wyraźne rozdzielenie pomiędzy sprawowaniem politycznie wrażliwych funkcji publicznych, w szczególności stanowisk kierowniczych, a kandydowaniem”. 16 Policja poinformowała misję LEOM ODIHR, że do dnia 29 maja otrzymała 1 570 zgłoszeń dotyczących zniszczenia banerów i plakatów. Międzynarodowa Misja Obserwacji Wyborów Strona: 8 W Rzeczpospolitej Polskiej – druga tura wyborów prezydenckich w dn. 1 czerwca 2025 r. Oświadczenie o Wstępnych Ustaleniach i Wnioskach

wzajemną krytykę. Konta obu kandydatów odnotowały istotny wzrost zaangażowania odbiorców podczas kampanii przed drugą turą, co odzwierciedlało intensyfikację działań, rosnące zainteresowanie społeczne oraz coraz większy zasięg w przestrzeni internetowej. Średnie tygodniowe zaangażowanie pod postami Rafała Trzaskowskiego i Karola Nawrockiego wyniosło odpowiednio około 490 000 i 505 000, co w obu przypadkach oznaczało ponad dwukrotny wzrost w porównaniu z pierwszą turą. 17

Późne wyznaczenie Koordynatora ds. usług cyfrowych tuż przed pierwszą turą nie przyniosło jeszcze wymiernego wpływu na funkcjonujące mechanizmy instytucjonalne służące wykrywaniu i przeciwdziałaniu dezinformacji oraz ingerencji zagranicznej. Przekładało się to nadal na niewystarczającą koordynację i ograniczone informowanie opinii publicznej – nie opublikowano m.in. sprawozdań ani zbiorczych danych dotyczących działań podejmowanych przez poszczególne instytucje. Sposób, w jaki instytucje publiczne odpowiedzialne za ten obszar – w tym Naukowa i Akademicka Sieć Komputerowa (NASK) – zajęły się przypadkiem sponsorowanych reklam na Facebooku, pochodzących od podmiotów trzecich o niejasnym źródle pochodzenia i finansowania, tuż przed pierwszą turą, wzbudził zaniepokojenie (zob. również część dotyczącą finansowania kampanii). 18 W szczególności opóźnione i niespójne informowanie opinii publicznej oraz brak przejrzystości co do ustaleń i podjętych działań rodziły pytania o charakter i terminowość reakcji oraz wiązały się z ryzykiem obniżenia zaufania społecznego do zaangażowanych instytucji. Choć instytucje państwowe nie poinformowały o żadnych konkretnych nowych zagrożeniach ani próbach ingerencji pomiędzy turami głosowania, w dniu 29 maja premier Donald Tusk ogłosił przedłużenie środków w zakresie bezpieczeństwa narodowego w związku z utrzymującymi się zagrożeniami hybrydowymi i cybernetycznymi ze strony Federacji Rosyjskiej i Białorusi, wskazując na potrzebę przeciwdziałania rosnącej zagranicznej ingerencji w proces wyborczy. 19

System szybkiego reagowania w ramach unijnego kodeksu postępowania w zakresie dezinformacji był wykorzystywany podczas tych wyborów i został pozytywnie oceniony przez rozmówców misji LEOM ODIHR, którzy uczestniczyli w jego pracach, jako unikalna, wielostronna platforma służąca przeciwdziałaniu treściom niezgodnym z zasadami platform internetowych i zagrażającym integralności wyborów. 20 Jednakże, brak publicznie dostępnych informacji na temat działania tego systemu ograniczał społeczne zrozumienie jego roli i znaczenia.

Różne instytucje krajowe oraz organizacje społeczeństwa obywatelskiego kontynuowały współpracę z bardzo dużymi platformami internetowymi (VLOP) za pośrednictwem wyznaczonych kanałów, mechanizmów tzw. „zaufanych badaczy” oraz systemów zgłaszania treści przez użytkowników, sygnalizując przypadki treści postrzeganych za nielegalne, działania nieautentyczne oraz nawoływania do nienawiści, a także oznaczając treści do sprawdzenia przez niezależnych weryfikatorów faktów. Skuteczność reakcji platform na zgłoszenia i eskalacje znacznie się różniła — większym wyzwaniem dla moderatorów była dezinformacja niż działania nieautentyczne

17 Zgodnie z raportem Fundacji Batorego, w okresie kampanii do 25 maja Karol Nawrocki zakupił największą liczbę reklam (ponad 2100) na platformach Meta i Alphabet, wydając łącznie ponad 1,7 mln zł, co przełożyło się na 135 mln wyświetleń. Rafał Trzaskowski, mimo że zakupił jedynie 470 reklam i wydał około 1,1 mln zł, osiągnął wyraźnie większy zasięg – 258 mln wyświetleń. 18 Zob. powiązany komunikat NASK z dnia 14 maja. 19 Zob. wpis Premiera na platformie X z dnia 29 maja. 20 Po uruchomieniu, system szybkiego reagowania (RRS) umożliwia szybkie przekazywanie informacji między sygnatariuszami z organizacji społeczeństwa obywatelskiego a platformami internetowymi w celu zgłaszania treści lub trendów mogących zagrażać integralności wyborów do priorytetowego rozpatrzenia; system ten przewiduje również bezpośredni udział Komisji Europejskiej. Międzynarodowa Misja Obserwacji Wyborów Strona: 9 W Rzeczpospolitej Polskiej – druga tura wyborów prezydenckich w dn. 1 czerwca 2025 r. Oświadczenie o Wstępnych Ustaleniach i Wnioskach

obejmujące fałszywe konta, sieci botów czy sztuczne zwiększanie zasięgów. 21 Spośród platform VLOP monitorowanych przez misję LEOM ODIHR, w oparciu o dane NASK i opinie ekspertów, największa liczba zgłoszeń dotyczyła treści na Facebooku, natomiast platforma X wyróżniała się najsłabszym zaangażowaniem interesariuszy krajowych i najniższym odsetkiem reakcji na zgłoszone treści, w wyniku czego znaczna część zgłoszonych materiałów pozostała bez reakcji. 22

Finansowanie kampanii

Przepisy dotyczące finansowania kampanii mają zastosowanie do obu tur wyborów. Nowelizacja Kodeksu wyborczego z 2023 roku doprecyzowała, że limit wydatków (24,6 mln zł w tych wyborach) obejmuje obie tury, co stawia kandydatów z najwyższym poparciem w niekorzystnej sytuacji, ponieważ muszą oni zachować część budżetu na ewentualną kampanię przed drugą turą. 23

Kandydaci ubiegający się o urząd w drugiej turze kontynuowali pozyskiwanie środków finansowych za pośrednictwem swoich dedykowanych rachunków kampanijnych oraz, zgodnie z wymogami prawa, publikowali na swoich stronach internetowych informacje o darowiznach przekraczających 4 660 zł. Od początku kampanii do 30 maja Rafał Trzaskowski ujawnił darowizny o łącznej wartości 7,6 mln zł, a Karol Nawrocki – 4,3 mln zł. 24 Przedstawiciele obu komitetów wyborczych poinformowali misję IEOM, że pozyskali również znaczną liczbę darowizn poniżej progu obowiązkowego ujawnienia. Obowiązujące przepisy nie nakładają wymogu składania sprawozdań finansowych, ujawniania sumy całkowitych przychodów (w tym środków przekazanych przez partie polityczne oraz darowizn poniżej progu), ani ujawniania wydatków przed dniem głosowania w pierwszej turze ani między turami, co ogranicza przejrzystość i utrudnia wyborcom podjęcie świadomej decyzji. 25

21 Raport opublikowany 29 maja przez grupę organizacji eksperckich wykazał, że mimo wielokrotnego zgłaszania treści rozpowszechnianych przez konta powiązane z objętymi sankcjami białoruskimi mediami państwowymi, które miały na celu wywarcie wpływu na wybory prezydenckie, platformy takie jak YouTube, X i Facebook nie podjęły wystarczających działań. Materiały pozostały dostępne dla odbiorców w Unii Europejskiej, co – zdaniem autorów – stanowi naruszenie obowiązków wynikających z aktu o usługach cyfrowych (DSA). Stowarzyszenie Nigdy Więcej przekazało misji LEOM ODIHR szereg przykładów treści zamieszczonych w mediach społecznościowych i zgłoszonych do YouTube’a, Facebooka i X jako nawołujące do nienawiści – m.in. wpis z 27 kwietnia, przedstawiający ofertę pracy dla cudzoziemców jako zagrożenie ze strony muzułmańskich migrantów – w odniesieniu do których do tej pory nie podjęto żadnych działań. System Community Notes, wykorzystywany przez platformę X jako podstawowe narzędzie przeciwdziałania dezinformacji i mający na celu uzupełnianie kontekstu poprzez wkład użytkowników odzwierciedlający różne perspektywy, został oceniony przez rozmówców misji LEOM ODIHR z organizacji społeczeństwa obywatelskiego jako mało przydatny w kontekście tej kampanii i niespełniający swojej funkcji. 22 Z danych udostępnionych misji LEOM ODIHR przez NASK na jej wniosek i przeanalizowanych przez misję wynika, że w okresie od 1 stycznia do 19 maja 2025 roku NASK rozpatrzył 2 921 zgłoszeń dotyczących treści uznanych za niezgodne z zasadami platform społecznościowych oraz z prawem krajowym. Spośród nich 1 873 uznano za zasadne i przekazano platformom, z czego największy udział (42%) dotyczył Facebooka. Warto zauważyć, że 71% wszystkich zgłoszeń odnosiło się do weekendu wyborczego pierwszej tury (16–19 maja). W tym okresie największą skuteczność wykazał TikTok, który podjął działania wobec 81,6% zgłoszonych treści, natomiast platforma X miała najniższy wskaźnik reakcji – pozostawiając bez odpowiedzi 95,6% zgłoszeń. Dodatkowo NASK zgłosił 14 890 kont – głównie na platformie X – powiązanych z nieautentycznym, skoordynowanym działaniem, oszustwami oraz podszywaniem się pod inne osoby. 23 Około 5,78 miliona euro; 1 PLN = 0,23 EUR. 24 Zob. ujawnione darowizny na rzecz Rafała Trzaskowskiego oraz Karola Nawrockiego. 25 Zgodnie z punktem 261 Wytycznych ODIHR i Komisji Weneckiej z 2020 roku dotyczących regulacji działalności partii politycznych, „dobrą praktyką jest wymaganie […] sprawozdań zawierających wstępne informacje na temat dochodów i wydatków kampanijnych partii i kandydatów, przekazywanych organom nadzorczym i opinii publicznej na kilka dni przed dniem wyborów”. Międzynarodowa Misja Obserwacji Wyborów Strona: 10 W Rzeczpospolitej Polskiej – druga tura wyborów prezydenckich w dn. 1 czerwca 2025 r. Oświadczenie o Wstępnych Ustaleniach i Wnioskach

Wbrew standardom międzynarodowym oraz wcześniejszym zaleceniom ODIHR, przepisy prawa nie regulują prowadzenia kampanii przez podmioty trzecie. 26 Przed drugą turą wyborów niewystarczające regulacje – zwłaszcza w Internecie – w połączeniu z brakiem skutecznego nadzoru i sankcji dodatkowo pogłębiły istniejące luki prawne. Kilka takich podmiotów trzecich, w tym organizacje społeczeństwa obywatelskiego prowadzące obserwację wyborów oraz działania mobilizujące wyborców, prowadziło– również w Internecie – kampanie wspierającą Rafała Trzaskowskiego, ponosząc przy tym znaczne wydatki. 27 Podmioty te nie są prawnie zobowiązane do ujawniania źródeł swoich przychodów ani wydatków, co podważa przejrzystość, odpowiedzialność, integralność finansowania kampanii i możliwość podjęcia świadomej decyzji przez wyborców.

W okresie od 16 kwietnia do 14 maja dwa nowe profile na Facebooku wydały łącznie około 500 000 zł na 136 reklam wideo promujących Rafała Trzaskowskiego i wymierzonych w Karola Nawrockiego oraz Sławomira Mentzena, co przewyższyło wydatki poniesione przez samych kandydatów. 28 NASK zidentyfikował te reklamy i przekazał sprawę do Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego (ABW), podejrzewając finansowanie ze źródeł zagranicznych; sprawa pozostaje w toku. 29 Wielu rozmówców misji LEOM ODIHR wyraziło obawy, że reakcja władz była opóźniona i nieskuteczna. 30 Meta poinformowała misję LEOM ODIHR, że nie zablokowała ani kont, ani reklam, ponieważ nie naruszały one jej standardów społeczności ani prawa krajowego. W dniach 20 i 21 maja w parlamencie odbyła się obszerna debata na temat wspomnianych reklam, podczas której poruszano kwestie skuteczności przepisów dotyczących finansowania kampanii wyborczej, w tym reklamy politycznej w Internecie i nadzoru nad nią. Kolejne konto na Facebooku prowadziło kampanię o wartości 388 000 zł, opłaconą przez organizację społeczną, która rzekomo korzystała z zagranicznych źródeł finansowania. 31 Choć Meta, za pomocą zautomatyzowanego procesu, stosuje limity wydatków dla reklamodawców, egzekwowanie jej wewnętrznych zasad wykracza poza zakres i kompetencje nadzoru nad finansowaniem kampanii. 32 PiS złożył dwa zawiadomienia – do PKW oraz prokuratury

26 Artykuł 6 Rekomendacji Rec(2003)4 Komitetu Ministrów Rady Europy dotyczącej wspólnych zasad przeciwdziałania korupcji w finansowaniu partii politycznych i kampanii wyborczych stanowi, że: „[z]asady dotyczące darowizn na rzecz partii politycznych, z wyjątkiem tych dotyczących odliczeń podatkowych, o których mowa w artykule 4, powinny mieć również zastosowanie, w stosownych przypadkach, do wszystkich podmiotów powiązanych bezpośrednio lub pośrednio z partią polityczną lub pozostających w inny sposób pod jej kontrolą.” 27 Na przykład, Akcja Demokracja opłaciła 600 cyfrowych billboardów oraz opublikowała trzy reklamy internetowe, w tym na platformach Meta i Google. Komitet Obrony Demokracji ogłosił, że wynajął pociąg oraz zorganizował transport autobusowy w celu przewiezienia uczestników z Katowic do Warszawy na marsz poparcia dla Rafała Trzaskowskiego, który odbył się 25 maja. Firma Fat Frogs Media opłaciła reklamy w Google na łączną kwotę 131 000 PLN. Nieformalna grupa Spontaniczny Sztab Obywatelski sfinansowała i umieściła billboardy oraz banery przedstawiające Rafała Trzaskowskiego w pozytywnym, a Karola Nawrockiego w negatywnym świetle. 28 Na podstawie danych z Biblioteki Reklam Facebooka, w okresie od 16 kwietnia do 14 maja, Wiesz Jak Nie Jest zapłaciło 321 484 zł za 104 reklamy, a Stół Dorosłych – 165 958 zł za 32 reklamy, podczas gdy komitet wyborczy Karola Nawrockiego zapłacił 288 896 zł, a komitet Rafała Trzaskowskiego – 227 027 zł. 29 W dniu 15 maja Centrum Analiz Dezinformacji NASK opublikowało na swojej stronie internetowej informację, że „zidentyfikowało reklamy polityczne na platformie Facebook wyświetlane na obszarze Polski, które mogą być finansowane z zagranicy”. Firma zarządzająca kampanią, Estratos Digital GmbH, przesłała do redakcji Wirtualnej Polski pismo, w którym poinformowała m.in., że jej głównym inwestorem jest amerykańska Higher Ground Labs, a reklamy zostały opłacone przez organizację pozarządową działającą w Polsce. 30 Zob. Standardy społeczności Meta dotyczące reklam o tematyce społecznej, wyborczej lub politycznej. 31 Na podstawie Biblioteki reklam, konto na Facebooku „Wybierzmy Przyszłość” zapłaciło 220 000 zł w okresie od 18 do 24 maja, a łącznie 804 000 zł od 24 kwietnia do 28 maja. 32 Artykuł 2.7 Rekomendacji (2022) 12 Rady Europy w sprawie komunikacji wyborczej i relacjonowania kampanii wyborczych w mediach: „Państwa powinny zapewnić, przy użyciu środków współregulacyjnych, aby platformy internetowe oferowały dostęp do przestrzeni reklamowej przeznaczonej na treści polityczne w sposób uczciwy i niedyskryminujący oraz aby wszystkim użytkownikom naliczano jednakowe opłaty za te same usługi. Państwa mogą również rozważyć aktualizację wszelkich przepisów regulujących reklamę polityczną w okresie wyborczym, tak aby obejmowały również reklamę internetową.” Międzynarodowa Misja Obserwacji Wyborów Strona: 11 W Rzeczpospolitej Polskiej – druga tura wyborów prezydenckich w dn. 1 czerwca 2025 r. Oświadczenie o Wstępnych Ustaleniach i Wnioskach

– zarzucając, że te reklamy stanowiły niedozwolone zagraniczne finansowanie kampanii Rafała Trzaskowskiego.

PKW, która zgodnie z prawem sprawuje nadzór nad finansowaniem kampanii, nie jest uprawniona do podejmowania działań w przypadku podejrzenia naruszeń przepisów w trakcie trwania kampanii. Komitety wyborcze są zobowiązane do złożenia sprawozdań finansowych w terminie trzech miesięcy od dnia wyborów, a PKW ma sześć miesięcy na ich rozpatrzenie. Choć brak nadzoru w trakcie kampanii podważa skuteczność przepisów, PKW wyraziła opinię, że egzekwowanie ich przed dniem głosowania mogłoby zostać odebrane jako niespójne i motywowane politycznie. Zgodnie z obowiązującym prawem, podmioty trzecie prowadzące kampanię nie mogą zostać pociągnięte do odpowiedzialności, nawet w przypadku korzystania z niedozwolonego finansowania ze źródeł zagranicznych. PKW poinformowała misję LEOM ODIHR, że nałoży grzywny na komitety wyborcze w sytuacji, gdy kampania prowadzona przez podmioty trzecie odbywała się za ich zgodą.

Media

Po oficjalnym ogłoszeniu wyników pierwszej tury, publiczna Telewizja Polska (TVP) przeprowadziła konsultacje ze sztabami dotyczące organizacji debaty z udziałem dwóch kandydatów startujących w drugiej turze. Wymagana prawem debata, zorganizowana przez TVP przy współpracy prywatnymi stacjami telewizyjnymi TVN i Polsat, odbyła się 23 maja. 33 Moderację powierzono dziennikarzowi Super Expressu - dziennika o charakterze tabloidowym, a formuła debaty przewidywała bezpośrednią wymianę pytań między kandydatami. Rola moderatora, zgodnie z życzeniem kandydatów, została ograniczona do pilnowania czasu i nie obejmowała merytorycznej moderacji, co doprowadziło do wymiany wzajemnych oskarżeń oraz krytyki wspierających ich obozów politycznych. 34 Choć debata zapewniła obu kandydatom możliwość zaprezentowania się, przyjęty format nie sprzyjał merytorycznej i pogłębionej dyskusji programowej, ograniczając wyborcom możliwość pełnego zapoznania się z ofertą poszczególnych kandydatów.

Telewizja publiczna zapewniła obu kandydatom bezpłatny czas antenowy na emisję materiałów wyborczych, zgodnie z wymogami Kodeksu Wyborczego. Obaj kandydaci w pełni wykorzystali przyznany czas antenowy, mimo że przypadał on poza godzinami największej oglądalności, co ograniczyło potencjalny zasięg. 35

Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji (KRRiT), pięcioosobowy organ regulacyjny odpowiedzialny za ochronę wolności słowa i interesu publicznego, była powszechnie postrzegana przez rozmówców misji ODIHR LEOM jako upolityczniona. 36 W dniu 22 maja Najwyższa Izba Kontroli (NIK) opublikowała raport z kontroli działalności KRRiT w latach 2016–2024, w którym stwierdzono systemowe nieprawidłowości w rozpatrywaniu skarg, nakładaniu kar, udzielaniu koncesji oraz wstrzymywaniu wypłat środków dla mediów publicznych. 37 Tego samego dnia przewodniczący

33 Trzy konserwatywne stacje telewizyjne – TV Republika, wPolsce24 i TV Trwam – zorganizowały 28 maja debatę na rynku głównym w Końskich, transmitowaną na żywo przez wszystkie trzy kanały. Jako że Rafał Trzaskowski nie zdecydował się na udział, w związku z czym wydarzenie przerodziło się w wiec poparcia dla Karola Nawrockiego. 34 TV Republika, retransmitując debatę, opatrzyła ją paskami określającymi TVP jako „propagandę” i atakującymi kierownictwo tej stacji. 35 Kodeks wyborczy zobowiązuje publicznych nadawców do zapewnienia kandydatom startującym w drugiej turze łącznie 6 godzin czasu antenowego w telewizji oraz 8 godzin w radiu, rozdzielonych równomiernie w ciągu ostatnich dziewięciu dni kampanii. TVP udostępniła bezpłatny czas antenowy w godzinach porannych i popołudniowych, poza godzinami największej oglądalności. 36 Artykuł 30 ust. 2 dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych Unii Europejskiej zobowiązuje państwa członkowskie do „zapewnienia, by krajowe organy regulacyjne lub instytucje wykonywały swoje uprawnienia w sposób bezstronny i przejrzysty”. 37 W dniu 26 lipca 2024 roku parlament zlecił NIK kontrolę , której wyniki opublikowano 22 maja 2025 r. Międzynarodowa Misja Obserwacji Wyborów Strona: 12 W Rzeczpospolitej Polskiej – druga tura wyborów prezydenckich w dn. 1 czerwca 2025 r. Oświadczenie o Wstępnych Ustaleniach i Wnioskach

KRRiT podczas konferencji prasowej określił raport jako dezinformację. NIK skierowała zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa do prokuratury – zarówno przeciwko samemu przewodniczącemu, jak i łącznie przeciwko przewodniczącemu oraz trzem innym członkom KRRiT.

Prowadzony przez KRRiT monitoring programów informacyjnych i publicystycznych w publicznej TVP oraz prywatnych stacjach TVN, Polsat i TV Republika, rozpoczęty 18 marca, wykazał, że trzy pierwsze stacje nadawały treści sprzyjające Rafałowi Trzaskowskiemu i krytyczne wobec Karola Nawrockiego, podczas gdy TV Republika prezentowała przeciwstawną tendencję. W dniu 19 maja przewodniczący KRRiT wydał oświadczenie, w którym skrytykował wyłącznie TVP, TVN i Polsat za negatywne relacje na temat Karola Nawrockiego, wzywając te stacje do przestrzegania zasad bezstronności i wyważenia przekazu. 38

Polaryzacja mediów nasiliła się w trakcie kampanii przed drugą turą, gdyż większość redakcji wykazywała wyraźną stronniczość, wzmacniając konfrontacyjny charakter kampanii. 39 Choć nadawcy publiczni TVP1 i TVP-Info poświęcili obu kandydatom porównywalny czas antenowy w głównych pasmach informacyjnych, przekaz miał wyraźnie stronniczy charakter, co stoi w sprzeczności z ich obowiązkami wynikającymi z misji publicznej. Karol Nawrocki był najczęściej przedstawiany w sposób neutralny lub negatywny, zwłaszcza w cyklicznych materiałach dotyczących jego domniemanych powiązań ze światem przestępczym. 40 Podobna tendencja, choć nacechowana bardziej krytycznym tonem, była widoczna w przekazie prywatnej stacji TVN i portalu Onet, które poświęciły Karolowi Nawrockiemu według kolejności 1,3 oraz 1,5 raza więcej czasu antenowego niż Rafałowi Trzaskowskiemu, przy czym przekaz ten miał przeważnie negatywny lub neutralny charakter w Onecie, lub głównie negatywny w TVN. 41 Rafał Trzaskowski był z kolei przedstawiany głównie w pozytywnym lub neutralnym świetle w TVP1, TVP-Info i TVN, i głownie w sposób neutralny w Onecie. TV Republika wykazała się jeszcze większą stronniczością, poświęcając Rafałowi Trzaskowskiemu prawie dwukrotnie więcej czasu antenowego niż Karolowi Nawrockiemu, przy czym przekaz miał głównie charakter negatywny i koncentrował się na zarzutach dotyczących nadużywania przez niego urzędu prezydenta Warszawy oraz na podważaniu jego wiarygodności.42 Polsat i Interia zachowały natomiast względną bezstronność, choć Karol Nawrocki był w nich krytykowany częściej niż jego rywal.

38 W oświadczeniu przewodniczący KRRiT wskazał również, że nieprzestrzeganie zaleceń może skutkować nałożeniem kary pieniężnej w wysokości do 10 % rocznego przychodu nadawcy lub zawieszeniem jego koncesji na nadawanie. 39 W dniach od 20 do 30 maja misja LEOM ODIHR monitorowała wieczorne pasma główne (w godzinach 18:00– 23:00) w programach TVP1, TVN i Polsat, a także dwugodzinne bloki programowe kanałów informacyjnych TV Republika (19:00–21:00) i TVP-Info (21:00–23:00). Misja monitorowała również sekcje polityczne i wyborcze portali onet.pl oraz interia.pl. 40 Artykuł 21 Ustawy o Radiofonii i Telewizji zobowiązuje nadawców publicznych do tworzenia programów cechujących się pluralizmem, bezstronnością, wyważeniem oraz prezentowaniem różnorodnych opinii i punktów widzenia. Rekomendacja CM/Rec(2007)15 Komitetu Ministrów Rady Europy zobowiązuje państwa członkowskie do „przyjęcia środków zapewniających, by media będące własnością władz publicznych relacjonowały kampanie wyborcze w sposób uczciwy, wyważony i bezstronny, bez dyskryminowania lub wspierania określonej partii politycznej lub kandydata”. 41 W dniu 27 maja przedstawiciel Karola Nawrockiego poinformował, że ten wniósł pozwy cywilne i karne w związku z publikacjami portalu Onet. 42 Dodatkowo, w dniach od 20 do 24 maja TV Republika emitowała zdecydowaną większość swojego programu z logo o treści „Mafia przemytnicza wokół rządu Tuska”, ilustrowanym wizerunkami premiera Donalda Tuska i Rafała Trzaskowskiego. Międzynarodowa Misja Obserwacji Wyborów Strona: 13 W Rzeczpospolitej Polskiej – druga tura wyborów prezydenckich w dn. 1 czerwca 2025 r. Oświadczenie o Wstępnych Ustaleniach i Wnioskach

Rozpatrywanie sporów wyborczych

Protesty dotyczące ważności wyborów można składać do Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego, która orzeka o ważności wyborów w terminie 14 dni od ogłoszenia wyników przez PKW, na podstawie protestów wyborczych wniesionych przez wyborcę, pełnomocnika wyborczego kandydata lub Przewodniczącego PKW. 43 Protesty muszą zawierać żądanie stwierdzenia nieważności wyborów, konkretny zarzut oraz dowody na jego poparcie. Skargi rozpatrywane są w trybie nieprocesowym przez składy orzekające złożone z trzech sędziów, którzy wydają orzeczenia oceniające zasadność zarzutów, a także dokonują oceny, czy zarzucane naruszenie miało wpływ na wynik wyborów.

Co do zasady, protesty wyborcze rozpatrywane są na posiedzeniu niejawnym, w którym uczestniczą wyłącznie sędziowie, bez udziału stron postępowania. Sąd może jednak, według własnego uznania, skierować sprawę do rozpoznania na posiedzeniu jawnym, w którym mogą uczestniczyć strony, publiczność oraz media. Kryteria przeprowadzenia posiedzenia jawnego nie zostały określone. Taka praktyka nie zapewnia stronie wnoszącej protest możliwości bycia wysłuchaną i ogranicza przejrzystość postępowania, co narusza zobowiązania w ramach OBWE oraz dobre praktyki międzynarodowe — jest to szczególnie istotne, gdy odwołanie do Sądu Najwyższego stanowi jedyny dostępny środek prawny. 44

Zgłaszane są wątpliwości co do legitymacji Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego, wynikające z kontrowersji dotyczących powoływania sędziów oraz samego utworzenia tej izby w 2018 r. Wielu rozmówców misji IEOM kwestionowało niezależność tej izby, zwłaszcza po orzeczeniach Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPCz) i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE), które uznały, że izba ta nie spełnia kryteriów sądu ustanowionego zgodnie z prawem. 45 Jednakże kontrowersje nadal budzi kwestia, czy orzeczenie TSUE odnosi się również do stosowania prawa krajowego, takiego jak Kodeks wyborczy, czy wyłącznie do interpretacji prawa Unii Europejskiej. 46 Opinie ekspertów prawnych są również podzielone co do zastosowania Europejskiej Konwencji Praw Człowieka do rozstrzygania sporów

43 PKW przedkłada Sądowi Najwyższemu sprawozdanie z wyników wyborów nie później niż 14 dni od dnia ich ogłoszenia. Na podstawie tego sprawozdania oraz stanowisk składów orzekających w sprawie ewentualnych protestów, Izba podejmuje decyzję w sprawie ważności wyników wyborów w terminie 30 dni od daty ich ogłoszenia. 44 Paragraf 12 Dokumentu Kopenhaskiego KBWE z 1990 r. stanowi, że „postępowania mogą odbywać się przy drzwiach zamkniętych wyłącznie w przypadkach przewidzianych przez prawo oraz zgodnych z zobowiązaniami wynikającymi z prawa międzynarodowego i zobowiązaniami międzynarodowymi”. Paragraf 100 Sprawozdania Wyjaśniającego do Kodeksu dobrej praktyki w sprawach wyborczych Komisji Weneckiej stwierdza: „Procedura odwoławcza powinna mieć charakter sądowy, w tym znaczeniu, że należy zagwarantować prawo skarżących do postępowania z udziałem obu stron”. W punkcie 30 Pilnego Sprawozdania Komisji Weneckiej dotyczącego unieważniania wyników wyborów przez sądy konstytucyjne wskazano, że w kontekście praw proceduralnych w sporach wyborczych „rozprawa musi być jawna, ponieważ przejrzystość procedur rozstrzygania sporów wyborczych ma kluczowe znaczenie dla zapewnienia zaufania do procesu wyborczego”. 45 Zob. wyrok ETPC z 8 listopada 2021 r. w sprawie Dolińska-Ficek i Ozimek p. Polsce (skargi nr 49868/19 i 57511/19), w którym Trybunał uznał, że Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych SN nie stanowi „sądu ustanowionego ustawą” ze względu na systemowe nieprawidłowości w procesie powoływania sędziów. Zob. także wyrok TSUE z 21 grudnia 2023 r. w sprawie C-718/21 L.G. p. KRS, w którym Trybunał stwierdził, że skład sędziowski tej Izby nie spełnia wymogów niezależnego i bezstronnego sądu w rozumieniu art. 267 TFUE, co skutkowało uznaniem pytania prejudycjalnego za niedopuszczalne. Artykuł ten przewiduje możliwość kierowania przez sądy krajowe pytań prejudycjalnych dotyczących wykładni lub ważności prawa UE do TSUE, w celu zapewnienia jego jednolitej interpretacji. 46 Zob. sprawa C-718/21, L.G. przeciwko Krajowej Radzie Sądownictwa. Międzynarodowa Misja Obserwacji Wyborów Strona: 14 W Rzeczpospolitej Polskiej – druga tura wyborów prezydenckich w dn. 1 czerwca 2025 r. Oświadczenie o Wstępnych Ustaleniach i Wnioskach

wyborczych dotyczących wyborów prezydenckich. 47 Choć ETPCz nigdy nie stwierdził, że Konwencja ma zastosowanie do wyborów prezydenckich, pozostawił możliwość, że prawa gwarantowane w Konwencji, w tym prawo do rzetelnego procesu przed niezależnym i bezstronnym sądem ustanowionym zgodnie z prawem, mogą mieć zastosowanie do środków zaskarżenia w sprawach wyborczych. 48 Kontrowersje te wydają się przyczyniać do spadku zaufania społecznego do sądownictwa, co może mieć wpływ na akceptację społeczną wszelkich decyzji podejmowanych przez tę izbę.

Przed dniem drugiego głosowania nie wniesiono żadnych protestów do Sądu Najwyższego. Prokuratura Krajowa poinformowała, że do 18 maja otrzymała 41 zawiadomień dotyczących naruszeń związanych z wyborami. Najwięcej spraw dotyczyło uszkodzenia materiałów wyborczych (11 spraw), mowy nienawiści (9 spraw), nadużycia uprawnień (6 spraw) oraz publicznego znieważenia (5 spraw). 49 Według danych Policji, w dniach 18 i 19 maja zgłoszono łącznie 320 potencjalnych przypadków przestępstw związanych z wyborami, które pozostają w toku postępowania wyjaśniającego. 50 Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich otrzymało dotychczas 32 zgłoszenia dotyczące pierwszej tury wyborów, odnoszące się do naruszeń zasady równości szans w kampanii, aspektów logistycznych i organizacyjnych przeprowadzenia wyborów (np. problemy ze zmianą miejsca głosowania, nieumieszczenie w odpowiednim spisie wyborców) oraz dostępności lokali wyborczych dla osób z niepełnosprawnościami.

Do PKW wpłynęło około 40 skarg dotyczących dnia głosowania w pierwszej turze, które zostały przekazane właściwym organom. Dwadzieścia pięć z nich dotyczyło działań obwodowych komisji wyborczych i zostało przekazanych do odpowiednich okręgowych komisji wyborczych, właściwych w tych sprawach. Wpłynęło także pięć skarg na usunięcie członka komisji przez obwodową komisję wyborczą — PKW nie znalazła podstaw do zakwestionowania działań tych komisji. Osiem skarg dotyczących niedostępności lokali wyborczych zostało przekazanych do właściwej delegatury KBW w celu ewentualnego wprowadzenia zmian przed drugą turą.

Dzień wyborów

Misja IEOM obserwowała otwarcie lokali, głosowanie, liczenie głosów oraz ustalanie wyników w ograniczonej liczbie obwodowych komisji wyborczych na terenie całego kraju; jednak zgodnie z

47 Zob. wyrok ETPC w sprawie Anchugov i Gladkov przeciwko Rosji, skargi nr 11157/04 i 15162/05, pkt 55–56, z 4 lipca 2013 r.: „Trybunał przypomina jednak, że obowiązki nałożone na Państwa-Strony przez art. 3 Protokołu nr 1 nie mają zastosowania do wyboru głowy państwa (zob. Baškauskaitė przeciwko Litwie, nr 41090/98, decyzja Komisji z 21 października 1998 r.; Guliyev przeciwko Azerbejdżanowi (dec.), nr 35584/02, 27 maja 2004 r.; Boškoski przeciwko byłej Jugosłowiańskiej Republice Macedonii (dec.), nr 11676/04, 2 września 2004 r.; Niedźwiedź przeciwko Polsce (dec.), nr 1345/06, 11 marca 2008 r.; oraz Krivobokov przeciwko Ukrainie (dec.), nr 38707/04, 19 lutego 2013 r.)”. Zob. także decyzję ETPC z 19 listopada 2020 r. w sprawie Bunikowski przeciwko Polsce, w której Trybunał uznał za niedopuszczalny protest przeciwko wynikom wyborów prezydenckich w Polsce w 2020 r., powołując się na wyżej przytoczoną sprawę oraz inne orzecznictwo oparte na art. 3 Protokołu nr 1 i art. 6 Konwencji, uznając, że domniemane naruszenie prawa wykracza poza zakres praw i wolności gwarantowanych przez Konwencję i Protokoły. 48 W tej kwestii Komisja Wenecka w punkcie 45 swojego Sprawozdania dotyczącego rozstrzygania sporów wyborczych stwierdziła, że „niezależnie od tego, który organ rozstrzyga o ważności wyników wyborów, prawo musi gwarantować zabezpieczenia proceduralne, takie jak bezstronność (…)”. 49 Zidentyfikowano dwadzieścia osiem osób jako podejrzane, w tym kandydatów w czterech sprawach oraz dziennikarzy w dwóch. Dziewięć spraw zostało umorzonych z powodu braku dowodów na popełnienie przestępstwa. 50 Obejmowały one przestępstwa przewidziane zarówno w Kodeksie karnym, jak i w Kodeksie wyborczym, takie jak: nieprawidłowe sporządzenie dokumentu wyborczego i zniszczenie dokumentów wyborczych (18 zgłoszeń); wyniesienie karty do głosowania poza lokal wyborczy (13 zgłoszeń); zakłócanie porządku publicznego (24 zgłoszenia); uszkodzenie lub usunięcie materiałów kampanijnych (93 zgłoszenia); oraz prowadzenie kampanii wbrew zakazowi w okresie ciszy wyborczej (163 zgłoszenia). Międzynarodowa Misja Obserwacji Wyborów Strona: 15 W Rzeczpospolitej Polskiej – druga tura wyborów prezydenckich w dn. 1 czerwca 2025 r. Oświadczenie o Wstępnych Ustaleniach i Wnioskach

metodologią ograniczonych misji obserwacji wyborów, nie przeprowadzała systematycznej ani kompleksowej oceny przebiegu dnia głosowania.

W lokalach, których otwarcie obserwowano, procedury były co do zasady przestrzegane, a głosowanie rozpoczęło się punktualnie. Całodniowe głosowanie oceniano jako dobrze zorganizowane, profesjonalne i spokojne. Podobnie jak w pierwszej turze, ustalone procedury były na ogół przestrzegane, w tym w zakresie identyfikacji wyborców. Obserwatorzy misji IEOM nie odnotowali żadnych incydentów ani poważnych uchybień proceduralnych w obserwowanych lokalach wyborczych. Zwrócili jednak ponownie uwagę, że wbrew standardom międzynarodowym tajność głosowania często nie była zapewniona – zarówno z powodu układu lokalu lub ustawienia kabin do głosowania, jak i dlatego, że wielu wyborców nie składało karty do głosowania przed wrzuceniem jej do przezroczystej urny. Zaobserwowano także kilka przypadków głosowania grupowego. Większość odwiedzonych lokali wyborczych była dostępna dla osób z niepełnosprawnościami. W odpowiedzi na pojawiające się twierdzenia, że zaświadczenia o prawie do głosowania mogą posłużyć do wielokrotnego głosowania, PKW wydała w dniu wyborów publiczne oświadczenie, w którym wyjaśniła, że zaświadczenia posiadają numery seryjne, są zatrzymywane przez obwodowe komisje wyborcze, a zastosowane zabezpieczenia uniemożliwiają wykorzystanie ich kopii.

W obserwowanych lokalach wyborczych kobiety były dobrze reprezentowane w składach obwodowych komisji wyborczych. Obserwatorzy misji IEOM odnotowali jedynie ograniczoną obecność mężów zaufania kandydatów oraz obserwatorów obywatelskich. Misja IEOM nie stwierdziła obecności osób nieuprawnionych w obserwowanych lokalach ani przypadków ingerencji w pracę obwodowych komisji.

Procesy liczenia głosów obserwowane przez misję IEOM oceniono jako przejrzyste i sprawne, a ich przebieg był na ogół zgodny z obowiązującymi procedurami. Nie odnotowano sporów dotyczących ważności kart do głosowania, a członkowie obwodowych komisji wyborczych nie mieli trudności z wypełnieniem protokołów wyników. Tam, gdzie prowadzono obserwację, początkowe etapy ustalania wyników uznano za dobrze zorganizowane, profesjonalne i przejrzyste; przyjmowanie materiałów wyborczych oraz weryfikacja protokołów przebiegały sprawnie i zgodnie z przyjętymi procedurami.

PKW ogłosiła na swojej stronie internetowej frekwencję na poziomie 71,6%, czyli o 4 punkty procentowe wyższą niż w pierwszej turze. Publikację wstępnych wyników głosowania za granicą rozpoczęto tuż po godz. 21:00 w dniu wyborów, a z terenu Polski – około godz. 21:30. Zbiorcze wyniki opublikowano we wczesnych godzinach porannych 2 czerwca, co przełożyło się na przejrzystość procesu.

PKW poinformowała w wieczór wyborczy, że według danych Policji zgłoszono łącznie 365 przestępstwa i wykroczenia związane z dniem głosowania, w tym prowadzenie kampanii w okresie ciszy wyborczej, nielegalne przetwarzanie danych osobowych poprzez fotografowanie zaświadczeń o prawie do głosowania, uszkadzanie i niszczenie materiałów wyborczych oraz próby wynoszenia kart do głosowania z lokali wyborczych.

Angielska wersja niniejszego raportu stanowi jedyny oficjalny dokument. Nieoficjalne tłumaczenie jest dostępne w języku polskim. Międzynarodowa Misja Obserwacji Wyborów Strona: 16 W Rzeczpospolitej Polskiej – druga tura wyborów prezydenckich w dn. 1 czerwca 2025 r. Oświadczenie o Wstępnych Ustaleniach i Wnioskach

INFORMACJE O MISJI I PODZIĘKOWANIA

Warszawa, 2 czerwca 2025 r. – Niniejsze Oświadczenie o Wstępnych Ustaleniach i Wnioskach stanowi wynik wspólnych działań Biura Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka (ODIHR) OBWE oraz Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy (ZPRE). Ocena została dokonana w celu ustalenia czy wybory były zgodne ze zobowiązaniami w ramach OBWE, standardami Rady Europy, innymi zobowiązaniami międzynarodowymi i standardami w zakresie demokratycznych wyborów, a także z prawem krajowym. Każda z instytucji uczestniczących w niniejszej Międzynarodowej Misji Obserwacji Wyborów popiera Deklarację Zasad Międzynarodowej Obserwacji Wyborów z 2005 roku. Niniejszą ocenę należy czytywać łącznie z Oświadczeniem o Wstępnych Ustaleniach i Wnioskach opublikowanym 19 maja, po dniu głosowania w pierwszej turze.

Dunja Mijatović pełni funkcję przewodniczącej misji LEOM ODIHR, która rozpoczęła działalność w dniu 11 kwietnia. Iulian Bulai jest szefem delegacji Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy (ZPRE).

Niniejsze Oświadczenie o Wstępnych Ustaleniach i Wnioskach jest publikowane przed zakończeniem całego procesu wyborczego. Ostateczna ocena wyborów będzie częściowo uzależniona od przebiegu pozostałych etapów procesu wyborczego, w tym liczenia głosów, ustalania i ogłoszenia wyników oraz rozpatrywania ewentualnych protestów wyborczych. ODIHR opublikuje kompleksowy raport końcowy, zawierający zalecenia dotyczące ewentualnych usprawnień, kilka miesięcy po zakończeniu procesu wyborczego. ZPRE przedstawi swój raport podczas czwartej sesji częściowej w dniu 29 września.

Misja LEOM ODIHR obejmuje 13 ekspertów w stolicy oraz 16 długoterminowych obserwatorów rozmieszczonych na terenie całego kraju. W dniu wyborów 42 obserwatorów z 24 państw prowadziło obserwację w różnych częściach Polski, w tym 34 obserwatorów delegowanych przez ODIHR oraz 8- osobowa delegacja ZPRE. Wśród obserwatorów 52% stanowiły kobiety.

Międzynarodowa Misja Obserwacji Wyborów (IEOM) pragnie podziękować władzom Rzeczypospolitej Polskiej za zaproszenie do obserwacji wyborów, a także Państwowej Komisji Wyborczej, Krajowemu Biuru Wyborczemu oraz Ministerstwu Spraw Zagranicznych za udzieloną pomoc. IEOM wyraża również wdzięczność pozostałym instytucjom państwowym, kandydatom, partiom politycznym, mediom, organizacjom społeczeństwa obywatelskiego oraz przedstawicielom społeczności międzynarodowej za współpracę.

W celu uzyskania dalszych informacji prosimy o kontakt: • Dunja Mijatović, Przewodnicząca misji LEOM ODIHR, w Warszawie (+48 724 530 146), do 10 czerwca; • Katya Andrusz, Rzeczniczka prasowa ODIHR (+48 609 522 266), lub Martina Barker- Ciganikova, Doradczyni ds. Wyborów ODIHR w Warszawie (+48 695 654 060); • Sylvie Affholder, Kierowniczka Wydziału Wyborczego ZPRE (+ 33 7 60 19 75 05).

Adres misji LEOM ODIHR: ul. Postępu 17A, Adgar Plaza A, 2 piętro, Brain Embassy 02–676 Warszawa Tel.: +48–724–530 146; email: office@odihr-leom.pl