Key action areas for parliaments to combat trafficking in human beings

Office of the Special Representative and Co-ordinator for Combating Trafficking in Human Beings

Key Action Areas for Parliaments to Combat Trafficking in Human Beings

The fight against trafficking in human beings (THB) is only To empower parliaments to update their legislative response, the as strong as national legal frameworks allow. Since the Office of the Special Representative and Co-ordinator for Com- adoption of the Protocol to Prevent, Suppress and Punish bating Trafficking in Human Beings (OSR/CTHB) has identified Trafficking in Persons, Especially Women and Children in key areas where additional action is urgently needed: 2000 - the Palermo Protocol - States have made progress in criminalizing THB and establishing a basic framework • Ensuring comprehensive anti-trafficking response at the to respond to the crime through prevention, prosecution national level; and protection. However, as the crime has evolved, legis- • Securing proactive identification and access to long-term lative responses have struggled to keep pace. Parliaments assistance to all victims; across the OSCE region should pass new laws and regula- • Preventing trafficking for forced labour in global supply tions that account for the changing nature and scale of the chains; crime, and establish a modern, comprehensive response. • Discouraging the demand that fosters sexual exploitation; and • Addressing technology-facilitated trafficking and online exploitation.  Ensuring comprehensive anti-trafficking 1 response at the national level

With the ratification of the UN Convention against Transnation- anti-trafficking efforts at the national level and specifies the roles al Organized Crime and its Protocol to Prevent, Suppress and and responsibilities of public institutions and other stakeholders, Punish Trafficking in Persons, Especially Women and Children, including civil society, local communities, and private business, States criminalized human trafficking by introducing respective thus ensuring a ‘whole-of-society’ approach to combating hu- articles in their criminal codes or other provisions of national man trafficking, complementarity of efforts, and efficient use of legislation. Furthermore, following particular developments or resources. The adoption of the law also provides for the estab- identified needs, specific pieces of legislation tackling THB in lishment of organizational and legal principles of combating hu- some contexts (for example, asylum and migration) were adopt- man trafficking, including a human rights-based, victim-centred, ed in certain jurisdictions. Anti-trafficking National Action Plans, gender-sensitive, trauma-informed, and age-appropriate ap- aimed to serve as mid-term strategy documents, continue to be proaches that should guide all anti-trafficking efforts. Finally, the unevenly developed in most OSCE participating States, often law is an entry point for strengthening the anti-trafficking archi- demonstrating significant gaps in continuity and sustainability of tecture in a country and provides an opportunity to establish or national anti-trafficking efforts. enhance the mandates of a National Anti-Trafficking Co-ordina- tor, National Anti-Trafficking Rapporteur1, Anti-Trafficking Com- International anti-trafficking frameworks – both the UN Palermo mission/Task Force, and State-led National Referral Mechanism Protocol and OSCE commitments – require a “4P” approach in line with a country’s international obligations and promising to prevent the crime, protect victims, prosecute traffickers, and practices from the OSCE region. partnership among multiple stakeholders. In reality, however, na- tional and regional anti-trafficking responses often demonstrate a strong law enforcement focus and lack a comprehensive ap- Key role of the comprehensive Law to Combat Human proach with prevention and protection efforts often largely not Trafficking in the national anti-trafficking framework covered by laws or routinely linked to the criminal justice re- sponse. Moreover, ad-hoc and sporadic approach to legislative regulations of trafficking-related issues risks creating duplicative functions and mechanisms or, on the contrary, leave gaps in an- ti-trafficking architecture and response. Lack of ownership, es- pecially on behalf of non-law enforcement agencies, leads to the de-jure and de-facto lack of a multi-agency approach, when oth- er State institutions expect specialized police units and national co-ordination bodies to cover the entire spectrum of anti-traf- ficking actions. The dependence on the “generic” mandate of an agency, rather than specifically outlined trafficking-related roles and responsibilities, jeopardizes the uniformity of approaches at the national level and creates loopholes that traffickers could exploit. Finally, in the absence of comprehensive national legal instruments, which provide long-term strategic vision and guid- ance on combating human trafficking, developing mid-term The law is also instrumental in sustaining and guiding the anti- strategies, like National Action Plans or other subordinate pieces trafficking response in crisis/emergency situations. It should fa- of legislation such as National Referral Mechanisms, often be- cilitate establishing clear procedures for the rapid exchange of comes challenging, especially in changing political environments information on people seeking protection, especially children, and vis-a-vis other priorities. registered in transit and destination countries and their place of residence in order to prevent them from going missing and What can parliaments do? reduce their vulnerability to trafficking in human beings. Further- more, it should enable smoother monitoring of locations known Parliaments have a paramount responsibility in enabling a com- for high risks of human trafficking, including those related to pro- prehensive national response to human trafficking. To address vision of sexual services, street begging and informal sectors of the need for a consolidated ‘one stop shop’ on human trafficking the economy as well as high-risk business sectors, to help an- in legislation, parliaments, in co-operation with governments and ti-trafficking actors adjust responses according to the constant- civil society, are encouraged to develop and adopt a comprehen- ly changing traffickers’ tactics as well as promote awareness, sive law on combating trafficking in human beings. co-operation, and information-sharing among agencies operat- ing in the same space. Adopt comprehensive laws on combating trafficking in human beings This type of legislation exists in the US (The Trafficking Victims Protection Act of 2000), Ukraine (Law on Combating Traffick- The adoption of such a law will help establish the main compo- ing in Human Beings, 2011), UK (Modern Slavery Act, 2015), nents of a State’s policy on the issue and sustain a comprehen- Kazakhstan (Law on Combating Trafficking in Human Beings, sive 4Ps (prevention, protection, prosecution, and partnership) 2024), and some other countries of the OSCE region. approach to combating trafficking in human beings. It unifies

1. https://www.osce.org/cthb/503920  Securing identification and access 2 to long-term assistance to all victims

The State obligation to promptly identify and assist victims of The ‘social path’ approach maximizes the potential of State so- human trafficking is fundamental. It is enshrined in international cial protection agencies and re-enforces their mandate to assist legal documents and is a key commitment of OSCE participat- vulnerable populations, including victims of trafficking in human ing States. However, insufficient protection for victims remains a beings, by vesting in such agencies the authority to formally iden- major persisting challenge in today’s anti-trafficking efforts, mani- tify victims and use existing protection mechanisms to help them festing in low identification numbers, lack of tailored rehabilitation fully recover. Critically, it offers a framework that substantially re- services, unclear prospects for (re)integration, and – tragically – duces the pressure on victims to prove their trafficking situation, the punishment and re-trafficking of victims. and instead offers them a path toward recovery, rehabilitation, and restoration of their rights. The ‘social path’ identification The link between assistance to victims and their participation in procedure should trigger immediate, short-term, and long-term criminal justice processes remains a major obstacle to effective assistance for victims, including psychosocial and medical care, identification and protection. There is a plethora of reasons why legal assistance, temporary residence and work permits, family victims do not want to engage with law enforcement, starting preservation and reunification, age-appropriate care and educa- from fear of retaliation and loss of agency, to distrust of author- tion for children, and suspension of expulsion orders. ities or lack of long-term solutions after criminal proceedings. These factors should not preclude assistance; indeed, they only This assistance should not be conditional on victims’ co-oper- emphasize its importance. It is high time that anti-trafficking ation with the criminal justice system. At the same time, prac- professionals abandoned the concept of ‘coercing’ victims into tice demonstrates that the use of the ‘social path’ approach and co-operation by making access to services contingent on such prioritization of assistance concerns increases the likelihood of co-operation. Instead, the focus should be on ensuring proactive victims regaining their agency and participating in all aspects of victim identification and comprehensive assistance independent society, including criminal proceedings, with the goal of bringing of criminal justice systems. their traffickers to justice. Indeed, the availability of a ‘social path’ does not prevent a potential victim-witness from opting to pro- What can parliaments do? vide testimony to law enforcement officials at any time they wish or feel ready to do so. In fact, timely identification and assistance The OSCE publication “Putting victims first: The ‘social path’ to can greatly facilitate co-operation with law enforcement and the identification and assistance”2 provides recommendations for provision of useful evidence as victims are often more willing and participating States on adopting and operationalizing a proce- able to assist law enforcement in investigating criminals. In ad- dure for the proactive identification of trafficking victims that is dition, identification of trafficking victims in a timely way reduces outside the criminal justice system. This identification procedure the wrongful punishment of victims for criminal acts directly re- is based on the approach that can be referred to as the ‘social lated to their trafficking and frees up law enforcement resources path’ for identifying people who have been trafficked. The term to investigate and prosecute the traffickers. reflects the identification process involving social service agen- cies or civil society rather than, or in addition to, the criminal Parliaments can enshrine in legislation proactive, broad victim justice system. identification and comprehensive victim assistance, including a ‘social path’ approach that outlines identification responsibilities Adopt laws to mandate State social protection agencies of government and non-governmental stakeholders beyond law to formally identify victims of trafficking and ensure their enforcement agencies. In addition, parliaments should enact in access to long-term assistance law and policy the ‘non-punishment principle’ outlined in interna- tional commitments3 of OSCE participating States for victims of Identifying an adult or child as a victim of trafficking is the first human trafficking. Moreover, lawmakers should adopt or amend stage of protecting them. In many countries, being identified as a legal provisions for immediate expungement and criminal record trafficking victim is the gateway to services and support specific relief of victims and survivors of human trafficking, such as va- to trafficking victims, rather than services and support specific catur or expungement of convictions for criminal acts directly to, for example, refugees or children. The primary purpose of related to their trafficking. Introduction and effective application identification is not to gather evidence from potential witnesses of these legislative provisions are crucial particularly when the or victims of crime, nor to collect data about the number of peo- non-punishment principle fails or is applied later in the criminal ple exploited in trafficking. It is to trigger a State’s obligation to proceedings. provide protection, including all forms of assistance.

2. https://www.osce.org/cthb/538452 3. https://rm.coe.int/168008371d; https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2024/1712/oj/eng  Preventing THB for forced 3 labour in supply chains

Trafficking in human beings for forced labour is an extremely lu- Examples of due diligence legislation can be found in France crative crime and is increasingly found in the production of every- (2017 Duty of Vigilance Law), the Netherlands (2019 Child La- day goods and services. bour Due Diligence Law), Germany (2021 Act on Corporate Due Diligence Obligations in Supply Chains), and Norway (2021 To prevent this, individuals, governments, and businesses can Transparency Act) and the European Union (2024 Directive on adopt safeguards, such as due diligence and informed purchas- Corporate Sustainability Due Diligence – CSDDD). With others ing, which help to eliminate the market for exploitation. The con- accessible at the OSCE online compendium of supply chains cept is straightforward: to end trafficking for forced labour, we resources4. must stop paying for it. This will also promote a level playing field for responsible companies. Strengthen public procurement

Previously State-led efforts to this problem have primarily relied Parliaments should also extend this approach to public procure- on voluntary forms of ethical consumption and non-binding prin- ment. Public entities are significant buyers of goods and ser- ciples of social responsibility. While these measures have raised vices across many industry sectors, and thus have leverage to awareness, they have not been successful at ending exploita- make a substantive difference in combating forced labour and tion. Stronger protections are urgently needed. In response, a upholding fair competition. Amending the laws and regulations growing number of States are increasingly enacting supply chain governing the purchase of goods and services for State entities due diligence legislation. However, existing legislation can be un- can help ensure State funds are not contributing to forced la- dermined through legislative changes – particularly in relation to bour. The OSCE “Model Guidelines on Government Measures reporting requirements and the scope of monitoring – limiting its to Prevent Trafficking for Labour Exploitation in Supply Chains”5 effectiveness. Trafficking can occur at any tier of complex global provide advice on how parliaments can adopt such policies and supply chains, making comprehensive and enforceable monitor- suggests legal provisions which can be used to develop national ing across all levels essential. legislation.

What can parliaments do? Enable the use of import bans

Parliaments have several powerful tools to improve States’ re- Import bans set trade restrictions on goods manufactured us- sponses to this problem, including due diligence regulations that ing forced labour, empowering border protection and customs create legal obligations to identify and eliminate forced labour authorities to detain imports of goods suspected of violating the from business supply chains, and import bans that restrict ac- law, seize and forfeit said goods, or levy fines against importers. cess to goods and services produced by forced labour. By limiting access to goods deemed high risk for forced labour, import bans prevent products extracted through the exploitation Adopt due diligence laws of trafficking victims from entering the marketplace.

Due diligence regulations require businesses (often over a certain The benefit of this legislation, in particular for countries of des- size threshold) to undertake efforts to identify exploitation in their tination, is that it leverages the economic power of consump- supply chains and address it, establishing civil or criminal liability tion to ensure fair competition in domestic markets by removing for companies that fail to comply and creating remediation ave- goods produced by forced labour outside national borders. In nues for affected individuals or groups. By instituting a supervi- this way, it can also promote human rights and impact employ- sory mechanism to ensure enforcement, these statutes leverage ment conditions elsewhere, buttressing due diligence legislation the power of corporate action to combat forced labour. in instances where forced labour is widespread in the production of a particular good or within a particular geographic area. The benefits of this type of legislation are numerous. First, it helps to shed light on, and address instances of unfair competition, An example of this type of policy response is used in the United enabling a level playing field for businesses. Second, it allows for States, Canada, and the European Union, and is being consid- flexible responses, for example covering a specific set of rights ered by other OSCE participating States and Partners for Co-op- or industry sectors, or a wider degree of human rights concerns eration. and environmental and social considerations. Third, it promotes substantive responses from businesses – proportionate to their resources and risk profile – to avoid generic processes and box-ticking exercises. Lastly, it builds on existing corporate due diligence processes, minimizing any additional administrative burden from new reporting requirements.

4. https://communities.osce.org/display/cthbsource 5. https://www.osce.org/cthb/371771  Confronting the demand that fosters 4 THB for sexual exploitation

Trafficking for the purpose of sexual exploitation is one of the Holding sex buyers accountable most common forms of THB, impacting at least 36% of all iden- tified victims globally. It is also the most lucrative for traffickers, States should hold accountable those who buy sex with traffick- generating 73% of all human trafficking profits or over $170 bil- ing victims. In the context of THB for sexual exploitation, strict lion annually. Those illicit profits represent the economic incentive liability statutes criminalize the purchase of sex from a trafficking for the crime: trafficking for the purpose of sexual exploitation is victim, irrespective of whether the buyer knows the person is motivated by traffickers’ knowledge that they can earn money a victim, and are among the most effective and useful criminal from men paying for sexual services with trafficking victims. justice tools.

The demand by sex buyers thus fuels the exploitation By focusing on the harm caused by the buyer rath- of victims and makes buyers responsible for the er than the buyer’s intent or knowledge, such myriad physical and psychological harms suf- statutes discourage demand in a manner that fered by trafficking victims. While money is protects victims better than statutes that only paid to traffickers, punish the “knowing use” of services from a Countering the demand that fosters traffick- trafficking victim (whether buyers knew it or it is paid by the men ing for sexual exploitation is therefore a critical not, for the victims it’s the same). Such stat- intervention for OSCE participating States. It who buy sex from utes make it easier to hold perpetrators ac- is also an international legal obligation: all par- trafficking victims. countable, enabling the laws to be scaled to ties to the Palermo Protocol, including 55 OSCE the size of the problem. participating States, are required to take steps to discourage demand. This type of legislation exists in the United Kingdom (2003 Sexual Offences Act), the United States (2015 Justice for Victims of Trafficking Act), and Cyprus (2019 Law on What can parliaments do? Preventing and Combating Trafficking and Exploitation of Per- sons and Victim Protection). The OSCE paper “Discouraging the demand that fosters traf- ficking for the purpose of sexual exploitation”6 provides recom- Establish a national working group on demand mendations to help States meet their international obligations to discourage demand and highlights effective responses currently Outside of adopting legislation to more actively discourage de- employed within the OSCE region. Parliaments are ideally po- mand, legislatures should also look to foster greater attention sitioned to take on some of these measures and ensure their toward prevention efforts that target demand. Establishing a adoption and implementation. working group composed of practitioners and key stakehold- ers to examine national efforts, research the impact of demand Critically, the options for parliaments to respond to demand programming and propose and monitor the implementation of extend beyond criminal justice measures: robust prevention new initiatives is a promising practice emerging within the OSCE measures are also in use throughout the OSCE region that par- region. liaments can support.

6. https://www.osce.org/cthb/489388  Combating technology- Such regulation should require online platforms to: 5 facilitated trafficking 1. Implement strong prevention measures including: a. “Safety-by-design” principles in the design, development, and distribution of products and systems; b. Age-verification for persons depicted, uploading, and viewing sexually explicit material; Given their ease of use, low cost, and widespread access, Infor- c. Consent verification for persons depicted in sexually mation and Communication Technologies (ICT) are now central explicit material; and to the modus operandi of human traffickers. Traffickers misuse d. A highly visible reporting and content removal request technology to groom and recruit victims, exercise power and mechanism. control over them, and exploit them through online advertise- 2. Conduct due diligence on their operations and systems to ments for sexual services and livestreamed exploitation (such as identify risks of misuse and mitigate them, including by: webcamming). This has increased the scale, geographic scope, a. Undertaking proactive monitoring for exploitative materials and speed at which trafficking crimes are being committed, and misuse of platforms, and establishing mechanisms to while also creating new forms of exploitation – for example, the allow for direct reporting by the public to companies; live streaming of sexual acts by children – thereby expanding the b. Removing content expeditiously and preserving it safely market for exploitation. By bringing the crime increasingly online for possible use in investigations/prosecutions; or via encrypted messaging apps, ICT has also made human c. Reporting illegal content to appropriate/designated au- trafficking more difficult for law enforcement to identify and com- thorities; and bat by increasing the anonymity of criminals and making traffick- d. Incentivising legitimate platforms to assume an active ing networks more diffuse. role in combating the use of their sites to facilitate trafficking through existing mechanisms under national laws or adopt- Unfortunately, laws and regulations have not kept pace with the ing provisions as needed. widespread and growing misuse of technology. States urgently 3. Address growing risks posed by Artificial Intelligence (AI), need new policy tools to curb technology-facilitated trafficking including by: of children and adults, mitigate the risk of ICT being misused a. Regulating Artificial Intelligence in a way that ensures to commit trafficking crimes, mandate online platforms take safety, transparency, and ethical use; and concrete measures to prevent exploitation, and hold online plat- b. Restricting certain AI practices that could be misused in forms accountable for failures to protect the public. exploitative ways, such as AI systems that manipulate peo- ple’s decisions, exploit vulnerabilities, or predict a person’s What can parliaments do? risk of committing a crime based solely on profiling.

In recent years, the OSCE has developed a number Regulatory frameworks should also provide enforce- of policy guidance7 that outline policy responses ment mechanisms aimed at corrective actions over for States, including areas where parliament can punitive sanctions. Establishing enforcement play a leading role, to reverse this trend and mechanisms, liability for companies, and trans- curb online trafficking and exploitation. The 75% of child parency standards should be a priority. past year also marks a positive development, victims of sex trafficking particularly with the adoption of the United Aspects of this type of regulation exist in Ger- Kingdom’s Online Safety Act8 and the Europe- are advertised online many (2017 Act to Improve Enforcement of an Union’s Digital Services Act9, which requires according to a study. the Law in Social Networks), the United States online platforms to take stronger measures (2017 FOSTA), Australia (2021 Online Safety Act), against illegal content, including trafficking-related in the United Kingdom (2023 Online Safety Act) and activities, by enforcing stricter content moderation the European Union (2022 Digital Services Act). and transparency rules. Notwithstanding the growing attention to the challenges posed by technology advancements Empower effective investigations of technology- and robust efforts among several OSCE participating States, leg- facilitated trafficking and use of tech-tools islatures can further enhance regulatory frameworks that prioritize online safety and empower law enforcement to efficiently investi- Procedural and regulatory challenges in conducting investiga- gate technology-facilitated trafficking and utilize tech-tools. tions of technology-facilitated trafficking – ranging from obtaining evidence, to cross-border electronic evidence sharing, and us- Enact regulatory reform prioritizing safety ing electronic evidence in trial – continue to hinder anti-trafficking investigations and prosecutions, aiding impunity for traffickers Parliaments should adopt legislation that enhances safety, es- and preventing justice from being delivered for victims. tablishes mandatory due diligence efforts for technology com- panies, and creates standards for monitoring and reporting Parliaments should update codes of criminal procedure to en- of harmful acts online to protect potential victims and prevent able the use and sharing of digital information by law enforce- future instances of exploitation. ment, including regulating the retention of unlawful content by online platforms, granting capacity to law enforcement to cov- 7. https://www.osce.org/cthb/514141 and https://www.osce.org/cthb/579715 ertly access devices when warranted and generate evidence via 8. https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2023/50 9. https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/priorities-2019-2024/ online investigations, and use cutting edge tech-tools to better europe-fit-digital-age/digital-services-act_en address the crime.

Taking the next step: how the OSCE can help The OSR/CTHB has experience in policy development across the OSCE region, and in line with its mandate, stands ready to assist parlia- ments in advancing legislative tools to address human trafficking. If interested in learning more, please contact us at info-cthb@osce.org or visit our website at www.osce.org/cthb.

Адамдарды сатууга каршы күрөшүү боюнча атайын өкүлүнүн жана координаторунун кеңсеси

Адамдарды сатууга каршы күрөшүү боюнча парламенттер үчүн негизги аракет багыттары

Адамдарды сатууга каршы күрөшүү улуттук мыйзам- Парламенттердин мыйзамдык жооп чараларын жаңылоосу- дык алкактар канчалык күчтүү болсо, ошончолук на- на көмөктөшүү үчүн Адамдарды сатууга каршы күрөшүү бо- тыйжалуу болот. 2000-жылы «Адамдарды, өзгөчө аял- юнча атайын өкүлдүн жана координатордун кеңсеси (OSR/ дар менен балдарды сатууну алдын алуу, аны басуу CTHB) тез арада күчөтүлгөн аракеттерди талап кылган жана жазага тартуу протоколу» - Палермо протоколу - төмөнкү негизги багыттарды аныктады: кабыл алынгандан бери мамлекеттер адамдарды са- тууну кылмыш катары аныктоо жана бул кылмыш- • улуттук деңгээлде адамдарды сатууга каршы күрөшүү ка алдын алуу, жазага тартуу жана коргоо аркылуу боюнча комплекстүү жооп чараларын камсыз кылуу; жооп берүүгө мүмкүндүк берген негизги алкакты • бардык жабырлануучуларды өз убагында аныктоо жана түзүү багытында олуттуу прогресске жетишти. Бирок узак мөөнөттүү жардамга жеткиликтүүлүгүн камсыз кылмыштын мүнөзү өзгөргөн сайын, мыйзам чыгаруу кылуу; жооптору ошол өзгөрүүлөргө дал келе албай калды. • глобалдык камсыздоо чынжырчаларындагы мажбурлап ЕККУ аймагындагы парламенттер кылмыштын табия- эмгек кылдырууга байланышкан адамдарды сатуунун тынын жана көлөмүнүн өзгөрүшүн эске алган, заман- алдын алуу; бап жана комплекстүү жоопту камсыз кыла турган • сексуалдык эксплуатацияны шарттаган суроо-талапты жаңы мыйзамдар менен ченемдик актыларды кабыл азайтуу боюнча чараларды көрүү; алуу керек. • технологиялар аркылуу жеңилдетилген адамдарды сатуу жана онлайн эксплуатация маселелерин чечүү.  Улуттук деңгээлде адамдарды сатууга каршы күрөшүү 1 боюнча комплекстүү жооп чараларын камсыз кылуу

БУУнун Транс улуттук уюшкан кылмыштуулукка каршы Кон- Мындай мыйзамды кабыл алуу мамлекеттин бул багыттагы са- венциясын жана адамдарды, өзгөчө аялдар менен балдар- ясатынын негизги компоненттерин бекемдөөгө жана адамдар- ды сатуу фактыларын алдын алуу, басуу жана жазага тартуу ды сатууга каршы күрөшүүдө 4P (алдын алуу, коргоо, жоопко жөнүндө протоколун ратификациялагандан кийин мамлекет- тартуу жана өнөктөштүк) комплекстүү ыкмасын камсыздоого тер адамдарды сатууну кылмыш катары таанып, өздөрүнүн жардам берет. Бул мыйзам улуттук деңгээлдеги аракеттерди кылмыш-жаза кодекстери же улуттук мыйзамдарынын башка бирдиктүү алкакка бириктирип, мамлекеттик институттардын, жоболору аркылуу тиешелүү беренелерди киргизишти. Мын- ошондой эле жарандык коомдун, жергиликтүү коомчулуктар- дан тышкары, белгилүү бир кырдаалдарга байланыштуу же дын жана жеке сектордун ролдорун жана милдеттерин так аныкталган муктаждыктарды эске алуу менен, айрым юрис- аныктайт. Натыйжада коомдун бардык бөлүктөрүн камтыган дикцияларда адамдарды сатууга каршы күрөшүүнү жөнгө ыкмага, аракеттердин бири-бирин толуктоосуна жана ресур- салган атайын мыйзамдар (мисалы, башпаанек берүү же ми- стардын натыйжалуу пайдаланылышына шарт түзүлөт. Мый- грация боюнча) кабыл алынган. Адамдарды сатууга каршы замды кабыл алуу адамдарды сатууга каршы күрөшүүнүн күрөшүү боюнча Улуттук иш-аракет пландары орто мөөнөттүү уюштуруучулук жана укуктук негиздерин түзүүгө да шарт стратегиялык документтер катары каралганы менен, көпчүлүк түзөт. Бул адам укуктарына негизделген, жабырлануучуга ба- ЕККУга катышуучу мамлекеттерде алар толук иштелип чыкпай гытталган, гендердик сезимтал, травма тууралуу маалымдуу- келет. Натыйжада улуттук деңгээлдеги адамдарды сатууга лукка таянган жана жаш өзгөчөлүктөрүн эске алган ыкмалар- каршы аракеттерде туруктуулуктун жана ырааттуулуктун олут- дын бардык аракеттерге жетекчилик кылышын камсыздайт. туу боштуктары байкалууда. Ошондой эле мындай мыйзам өлкөдөгү адамдарды сатууга каршы күрөшүү системасын күчөтүүнүн баштапкы чекити бо- Эл аралык деңгээлдеги адамдарды сатууга каршы күрөшүү луп саналат. Ал мамлекеттин эл аралык милдеттенмелерине алкактары – БУУнун Палермо протоколу да, ЕККУнун мил- жана ЕККУ аймагындагы мыкты тажрыйбаларга ылайык Улут- деттенмелери да – кылмышты алдын алуу, жабырлануучу- тук деңгээлдеги адамдарды сатууга каршы күрөшүү боюнча ларды коргоо, кылмышкерлерди жоопко тартуу жана көп координатордун, репортердун1, Комиссиянын же жумушчу тараптуу өнөктөштүккө негизделген «4P» ыкмасын талап топтун, ошондой эле мамлекет жетектеген Улуттук багыттоо кылат. Чындыгында болсо, улуттук жана аймактык деңгээл- механизмдеринин мандаттарын түзүүгө же бекемдөөгө мүм- деги адамдарды сатууга каршы чаралар көбүнчө укук коргоо күнчүлүк берет. органдарына гана басым жасоо менен чектелип, алдын алуу жана коргоо багыттары мыйзамдарда толук чагылдырыл- Адамдарды сатууга каршы күрөшүү боюнча байт же дайыма кылмыш-жаза сот адилеттиги менен байла- Мыйзамдын улуттук деңгээлдеги каршы комплекстүү нышпайт. Мындан тышкары, адамдарды сатууга байланыштуу аракеттер системасындагы негизги ролу маселелерди мыйзам аркылуу жөнгө салууда эпизоддук жана бир жолку ыкмалардын колдонулушу функциялардын жана механизмдердин кайталанышына же тескерисинче, адамдарды сатуунун алдын алуу системасында боштуктар- дын пайда болушуна алып келүү коркунучун жаратат. Мүлк- түк ээлик сезиминин жоктугу, айрыкча укук коргоо органда- ры эмес башка мамлекеттик мекемелерде, көп мекемелик ыкманын де-юре жана де-факто жоктугуна алып келет. На- тыйжада башка мамлекеттик институттар адамдарды сатууга каршы бардык аракеттердин толук жүгүн адистештирилген милиция бөлүмдөрү жана улуттук координациялык органдар көтөрөт деп күтүшөт. Уюмдардын жалпы мандатына гана таянуу, алардын адамдарды сатуунун алдын алуу жана ага каршы күрөшүү боюнча конкреттүү ролдору менен милдет- тери так белгиленбеген учурда, улуттук деңгээлде бирдиктүү ыкманын жок болушуна алып келип, адамдарды сатуу менен Мыйзам өзгөчө кырдаалдарда жана кризистик шарттарда алектенгендер пайдалана турган боштуктарды жаратышы адамдарды сатууга каршы аракеттерди туруктуу жүргүзүү мүмкүн. Акыры, адамдарды сатууга каршы күрөшүү боюнча жана багыттоо үчүн да маанилүү курал болуп саналат. Ал, узак мөөнөттүү стратегиялык багыттарды жана жетекчилик айрыкча балдарды, транзиттик же баруу өлкөлөрүндө кат- берүүнү камсыздаган комплекстүү улуттук мыйзамдык ин- талган жана жашаган жерлери боюнча коргоого муктаж струменттер жок болгон шартта, Улуттук иш-аракеттер план- адамдар тууралуу маалыматты тез алмаштыруу үчүн так дары сыяктуу орто мөөнөттүү стратегияларды же улуттук жол-жоболорду түзүүгө шарт түзүшү керек. Бул алардын багыттоо механизмдери өңдүү кошумча ченемдик актыларды дайынсыз жоголушунун алдын алууга жана адамдарды са- иштеп чыгуу кыйынга турат, айрыкча саясий кырдаал өзгөрүп тууга кабылуу коркунучун азайтууга жардам берет. Мындан турганда же башка артыкчылыктарда. тышкары, мыйзам адамдарды сатууга жогорку коркунуч бар деп эсептелген жерлерди үзгүлтүксүз көзөмөлдөөнү жеңил- Парламенттер эмне кыла алышат? детүүгө тийиш. Бул жерлер сексуалдык кызмат көрсөтүү тар- магы, көчө кайырчылыгы, экономиканын бейрасмий сектор- Адамдарды сатууга каршы улуттук деңгээлде комплекстүү лору же жогорку тобокелдикке ээ бизнес тармактары менен жооп кайтарууну камсыз кылууда парламенттер эң жогорку байланыштуу болушу мүмкүн. Мындай көзөмөл адамдарды жоопкерчиликти аткарат. Мыйзамдарда адамдарды сатууга сатууга каршы иш алып барган өкүлдөргө кылмышкерлердин каршы күрөшүү боюнча бирдиктүү жана толук камтылган «бир- тынымсыз өзгөрүп турган ыкмаларына жараша жооп чарала- диктүү борбор» жаратуунун зарылдыгын эске алуу менен, пар- рын ыкчам жөндөөгө мүмкүндүк берет, ошондой эле бир эле ламенттер өкмөт жана жарандык коом менен кызматташтыкта чөйрөдө иштеген мекемелердин ортосунда маалымдуулукту, адамдарды сатууга каршы күрөшүү боюнча комплекстүү мый- кызматташууну жана маалымат алмашууну күчөтөт. замды иштеп чыгып, кабыл алууга чакырылат. Бул сыяктуу мыйзамдар АКШда (2000-жылдагы «Адамдарды Адамдарды сатууга каршы күрөшүү боюнча сатуу курмандыктарын коргоо жөнүндө мыйзам»), Украинада комплекстүү мыйзамдарды кабыл алуу (2011-жылдагы Адамдарды сатууга каршы күрөшүү жөнүн- дө мыйзам), Улуу Британияда (2015-жылдагы «Заманбап кулчулук жөнүндө мыйзам»), Казакстанда (2024-жылдагы 1. https://www.osce.org/cthb/503920 Адамдарды сатууга каршы күрөшүү жөнүндө мыйзам) жана ЕККУ аймагынын айрым башка өлкөлөрүндө бар.  Бардык жабырлануучуларды аныктоо жана узак мөөнөттүү 2 жардамга жеткиликтүүлүгүн камсыз кылуу

Мамлекеттин адамдарды сатуу фактыларынын курмандык- «Социалдык жол» ыкмасы мамлекеттик социалдык коргоо тарын өз убагында аныктоо жана жардам көрсөтүү боюнча мекемелеринин мүмкүнчүлүктөрүн максималдуу пайдала- милдети эң негизги талаптардын бири болуп саналат. Бул нууга шарт түзөт жана алардын адам сатууга кабылгандар эл аралык укуктук документтерде бекитилген жана ЕККУга да кирген аялуу калкты колдоо боюнча мандатын күчөтөт. катышуучу мамлекеттердин негизги милдеттенмелеринин Бул ыкма мындай мекемелерге жабырлануучуларды расмий бири. Бирок жабырлануучуларды жетиштүү коргоо бүгүнкү таанууга жана аларды толук калыбына келтирүү үчүн бар учурда адам сатууга каршы аракеттерде олуттуу жана че- болгон коргоо механизмдерин колдонууга ыйгарым укук бе- чилбей келе жаткан көйгөй бойдон калууда. Бул төмөнкү рет. Эң маанилүүсү – бул ыкма жабырлануучуларга өзүнө көрүнүштөрдө айкын байкалат: жабырлануучуларды аз сан- каршы жасалган адам сатуу фактыларын далилдөөдөгү да аныктоо, алардын муктаждыктарына ылайыкташкан ре- басымды кыйла азайтат жана тескерисинче, аларга айыгуу, абилитация кызматтарынын жетишсиздиги, (кайра) коомго реабилитация жана укуктарын калыбына келтирүү жолун кошулуу мүмкүнчүлүктөрүнүн так эместиги жана - эң кей- сунуштайт. «Социалдык жол» аркылуу аныктоо процедура- иштүүсү - жабырлануучулардын жазага тартылышы же кай- сы жабырлануучуларга дароо, кыска мөөнөттүү жана узак радан сатылып кетиши. мөөнөттүү жардамды баштап бериши керек. Мындай жар- дамга психосоциалдык жана медициналык колдоо, укуктук Жабырлануучуларга жардам көрсөтүүнүн кылмыш-жаза жардам, убактылуу жашоо жана иштөөгө уруксаттар, үй- сот адилеттиги процесстерине катышуу менен байланышы бүлөнү сактап калуу жана кайра бириктирүү, балдар үчүн натыйжалуу аныктоо жана коргоо жолунда чоң тоскоолдук жашына ылайык кам көрүү жана билим берүү, депортация- бойдон калууда. Жабырлануучулар укук коргоо органдары лык чечимдерди убактылуу токтотуу кириши мүмкүн. менен кызматташкысы келбешинин себептери көп: өч алуу- дан коркуу, өз тагдырына болгон көзөмөлдү жоготуу сези- Мындай жардам кылмыш-жаза сот адилеттиги системасы ми, бийлик органдарына ишенбөөчүлүк, же кылмыш иши менен кызматташуу шартына байланбашы керек. Ошол эле аяктагандан кийин узак мөөнөттүү чечимдердин жоктугу. учурда, практика көрсөтүп тургандай, «социалдык жол» ык- Бул факторлор жардам көрсөтүүгө тоскоол болбошу керек; масын колдонуу жана жардам көрсөтүүгө артыкчылык берүү тескерисинче, алардын маанилүүлүгүн дагы бир жолу баса жабырлануучулардын өз тагдырына болгон көзөмөлүн ка- белгилейт. Адамдарды сатууга каршы күрөшүү тармагында- лыбына келтирип, коомдогу бардык процесстерге, анын гы адистер жабырлануучуларды кызматташууга «түртмөлөө- ичинде кылмыш иштери боюнча тергөөгө катышуу ыкты- гө» аракет кылган, кызмат көрсөтүүлөрдү алардын тергөө малдыгын жогорулатат. Алар өздөрүн даяр сезген кезинде менен кызматташуу шартына байланыштырып койгон мами- укук коргоо органдарына көрсөтмө берүүдөн баш тартпайт. леден баш тарта турган убакыт келди. Анын ордуна басым Чынында, жабырлануучуну өз убагында аныктоо жана кол- жабырлануучуларды алдын ала активдүү аныктоого жана доо көрсөтүү укук коргоо органдары менен кызматташууну кылмыш-жаза сот адилеттиги системасынан көз каранды кыйла жеңилдетет жана пайдалуу далилдерди камсыздоого болбогон комплекстүү жардам көрсөтүүгө жасалышы керек. жардам берет, анткени жабырлануучулар көп учурда кыл- мышкерлердин иликтенишине жардам берүүгө даяр жана Парламенттер эмне кыла алышат? жөндөмдүү болушат. Мындан тышкары, адам сатуу жабыр- лануучуларын өз убагында аныктоо алардын адам сатууга ЕККУнун «Жабырлануучуларды биринчи орунга коюу: Анык- түздөн-түз байланышкан аракеттери үчүн жаңылыш айыпта- тоо жана жардам көрсөтүүнүн ‘социалдык жолу’» аттуу лып, жазага тартылып калуу коркунучун азайтат жана укук бас-ылмасы кылмыш-жаза сот адилеттиги системасынан коргоо органдарына ресурстарды дал кылмышкерлерди тышкары адам сатуу жабырлануучуларын алдын ала активдүү иликтөөгө жана сотко жеткирүүгө багыттоого мүмкүндүк аныктоо жол-жоболорун кабыл алуу жана ишке ашыруу берет. боюнча катышуучу мамлекеттерге сунуштарды берет. Бул аныктоо жол-жобосу адамдарды сатууга кабылгандарды Парламенттер мыйзамдар аркылуу алдын ала жана кеңири аныктоонун «социалдык жолу» деп мүнөздөсө боло турган масштабда жабырлануучуларды аныктоону, ошондой эле ыкмага таянат. Бул термин идентификация процесси кыл- комплекстүү жардам көрсөтүүнү беките алышат. Бул укук мыш-жаза сот адилеттиги системасынан көрө, же ага ко- коргоо органдарынан тышкары мамлекеттик жана мамле- шумча түрдө, социалдык кызмат көрсөтүү мекемелерин же кеттик эмес субъекттердин да аныктоо боюнча жоопкерчи- жарандык коом уюмдарын катыштырууну билдирет. лигин белгилеген «социалдык жол» ыкмасын да камтышы керек. Мындан тышкары, парламенттер ЕККУга каты- Адамдарды сатууга кабылган жабырлануучуларды шуучу мамлекеттердин эл аралык милдеттенмелеринде2 расмий түрдө аныктоо жана аларды узак мөөнөттүү көрсөтүлгөн адамдарды сатууга кабылгандардын «жазага жардам менен камсыз кылуу боюнча мамлекеттик тартылбоо принцибин» мыйзамдарга жана саясатка кир- социалдык коргоо мекемелерине милдеттендирген гизүүгө тийиш. Кошумча түрдө мыйзам чыгаруучулар адам мыйзамдарды кабыл алуу сатууга кабылгандардын кылмыш жоопкерчилигине бай- ланыштуу маселелерди жөнгө салуучу укуктук жоболор- Адамдын же баланын адам сатуу жабырлануучусу катары ду кабыл алышы же өзгөртүшү зарыл. Аларга адам сатуу аныкталышы – аларды коргоонун биринчи этабы. Көп өл- менен түздөн-түз байланышы бар кылмыштарды жоюу же көлөрдө адам сатууга кабылган деп таанылуу – дал ушул өкүмдөрдү жокко чыгаруу сыяктуу эрежелер кирет. Бул категориядагы жабырлануучуларга арналган атайын кыз- мыйзамдык жоболорду ишке киргизүү жана натыйжалуу маттарга жана колдоого жетүүнүн негизги шарты болуп колдонуу өзгөчө маанилүү. Анткени айрым учурларда «жа- саналат; бул качкындарга же балдарга арналган жалпы зага тартылбоо принциби» иш жүзүндө колдонулбай ка- кызматтардан өзгөчөлөнөт. Аныктоонун негизги максаты – лышы мүмкүн же кылмыш иши жүрүп жатканда кеч колдо- мүмкүн болгон күбөлөрдөн же кылмыштын жабырлануучу- нулуп калуу коркунучу бар. ларынан далил топтоо эмес, же адам сатууда эксплуатация- ланган адамдардын санын аныктоо үчүн маалымат чогултуу да эмес. Анын башкы милдети – мамлекеттин коргоо көр- сөтүү боюнча милдетин ишке киргизүү, анын ичинде бардык түрдөгү жардамды камсыз кылуу.

2. https://rm.coe.int/168008371d; https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2024/1712/oj/eng  Жеткирүү чынжырларында мажбурлап эмгекке тартуу 3 максатындагы адамдарды сатуунун алдын алуу

Мажбурлап эмгекке тартуу максатындагы адамдарды са- алыс кылат. Акырында, ал бизнес тарабынан буга чейин эле туу – абдан кирешелүү кылмыш жана ал күнүмдүк товарлар колдонулуп келген тийиштүү текшерүү процесстерине таян- менен кызматтарды өндүрүү тармактарында барган сайын гандыктан, кошумча отчеттуулук талаптарынан келип чыга көбүрөөк кездешүүдө. турган административдик жүктү азайтат.

Мунун алдын алуу үчүн жеке адамдар, өкмөттөр жана биз- Тийиштүү текшерүү боюнча мыйзамдардын мисалдарын нестер тийиштүү текшерүү жана маалыматтуу сатып алуу- Францияда (2017-ж. «Көзөмөл милдети жөнүндө» мыйзам), лар сыяктуу коопсуздук чараларын кабыл ала алышат. Бул Нидерландыда (2019-ж. «Балдар эмгегине каршы тийиштүү чаралар эксплуатацияга негизделген рынокту жок кылууга текшерүү жөнүндө» мыйзам), Германияда (2021-ж. «Жет- жардам берет. Концепция жөнөкөй: мажбурлап эмгекке кирүү чынжырчаларында корпоративдик тийиштүү текшерүү тартуу максатындагы адамдарды сатууну токтотуу үчүн биз милдеттери жөнүндө» мыйзам), Норвегияда (2021-ж. «Ачык- аны каржылоону токтотушубуз керек. Бул жоопкерчиликтүү тык жөнүндө» мыйзам), ошондой эле Европа Бирлигинде компаниялар үчүн тең атаандаштык шарттарды түзүүгө да (2024-ж. «Корпоративдик туруктуулук боюнча тийиштүү тек- көмөк көрсөтөт. шерүү жөнүндө» директива – CSDDD) көрүүгө болот. Башка мисалдарга ЕККУнун жеткирүү чынжырчалары боюнча он- Мурда мамлекет жетектеген аракеттер негизинен этикалык лайн ресурстар3 жыйнагынан да таанышууга болот. керектөөнүн ыктыярдуу формаларына жана корпоративдик социалдык жоопкерчилик боюнча милдеттендирбеген прин- Мамлекеттик сатып алууларды күчтөндүрүү циптерге таянган. Бул чаралар маалымдуулукту жогору- латканы менен, эксплуатацияны жоюуда натыйжалуу боло Парламенттер бул ыкманы мамлекеттик сатып алууларга алган жок. Андыктан күчтүү коргоо чаралары шашылыш та- да жайылтышы керек. Мамлекеттик мекемелер көптөгөн лап кылынат. Ушуга байланыштуу, барган сайын көп мамле- тармактарда товарлар менен кызматтарды ири көлөмдө кеттер жеткирүү чынжырларына тийиштүү текшерүү боюнча сатып алуучулар болуп саналат жана мажбурлап эмгек мыйзамдарды кабыл алууда. Бирок учурдагы мыйзамдарга кылдырууга каршы күрөшүүдө, ошондой эле адилеттүү киргизилген өзгөртүүлөр – айрыкча отчеттуулук талаптары- атаандаштыкты камсыздоодо олуттуу таасир эте алышат. на жана мониторингдин көлөмүнө байланыштуу – алардын Мамлекеттик уюмдар үчүн товарлар менен кызматтарды натыйжалуулугун алсыратуу коркунучун жаратат. Адамдар- сатып алууну жөнгө салган мыйзамдарга жана эрежелерге ды сатуу дүйнөлүк жана татаал жеткирүү чынжырчалары- өзгөртүүлөрдү киргизүү мамлекеттик каражаттардын маж- нын каалаган деңгээлинде орун алышы мүмкүн. Ошондук- бурлап эмгекке аралашкан ишканаларды каржылоосуна тан бардык баскычтарда комплекстүү жана аткарылышы жол бербөөдө маанилүү рол ойнойт. ЕККУнун «Жеткирүү милдеттүү мониторинг жүргүзүү өтө маанилүү. чынжырчаларында4 эмгекти эксплуатациялоо максатында адамдарды сатууга жол бербөө боюнча мамлекеттик ча- Парламенттер эмне кыла алышат? ралар үчүн үлгүлүү көрсөтмөлөрү» парламенттер ушундай саясаттарды кантип кабыл ала аларын жана улуттук мый- Парламенттердин бул көйгөйгө мамлекеттин реакциясын замдарды иштеп чыгууда пайдаланууга мүмкүн болгон укук- жакшыртуу үчүн бир нече күчтүү инструменттери бар. Алар- тук жоболорду сунуштайт. дын катарына бизнес жеткирүү чынжырчаларынан мажбур- лап эмгек кылдырууну аныктап, жоюуну талап кылган тий- Импортко тыюу салуу механизмдерин иштүү текшерүү боюнча укуктук милдеттенмелерди киргизүү колдонууга мүмкүнчүлүк түзүү жана мажбурлап эмгек менен өндүрүлгөн товарлар менен кызматтардын импортун тыюу сыяктуу чаралар кирет. Импортко тыюу салуулар мажбурлап эмгек колдонулган товарларга соода чектөөлөрүн киргизет. Бул чек ара жана Тийиштүү текшерүү боюнча бажы органдарына мыйзам бузуу шеги бар товарларды кар- мыйзамдарды кабыл алуу моого, алардын жүгүртүүгө киришин токтотууга, конфиска- циялоого же импорттоочуларга айып салууга ыйгарым укук Тийиштүү текшерүү боюнча жоболор бизнестерди (көбүн- берет. Мажбурлап эмгек колдонуу коркунучу жогору болгон чө белгилүү бир өлчөмдөн чоң компанияларды) өздөрүнүн товарлардын рынокко киришин чектөө аркылуу импортко жеткирүү чынжырчаларында эксплуатацияны аныктап, аны тыюу салуулар адам сатууга кабылгандардын эксплуатаци- жоюу боюнча чараларды көрүүгө милдеттендирет. Мыйзам ясы аркылуу өндүрүлгөн продукциялардын жүгүртүүгө чы- талаптарын аткарбаган компаниялар үчүн жарандык же гышын алдын алат. кылмыш жоопкерчилиги каралышы мүмкүн жана жабырка- ган адамдар же топтор үчүн келтирилген зыянды калыбына Бул мыйзамдардын артыкчылыгы, айрыкча товарларды келтирүү механизмдерин түзөт. Аткарууну камсыздоо үчүн кабыл алуучу өлкөлөр үчүн, керектөөчүлүк экономикалык көзөмөл механизмдери киргизилгенде, мындай мыйзамдар күчтү колдонуу аркылуу ички рынокто адилеттүү атаан- мажбурлап эмгекке тартууга каршы күрөштө корпоратив- даштыкты камсыз кылууга мүмкүндүк берүүсүндө. Ал маж- дик аракеттердин күчүн колдонууга мүмкүндүк берет. бурлап эмгек колдонулган товарларды өлкөнүн чегинен тышта кармоо менен ишке ашат. Мындай чаралар адам Бул сыяктуу мыйзамдардын артыкчылыктары көп. Биринчи- укуктарын коргоого салым кошуп, башка өлкөлөрдөгү ден, ал адилетсиз атаандаштык учурларын ачыкка чыгарып, эмгек шарттарына таасир эте алат. Ошондой эле мажбур- аларды жоюуга жардам берет жана ишканалар үчүн тең ата- лап эмгек белгилүү бир товарды өндүрүүдө же белгилүү андаштык шарттарды камсыздайт. Экинчиден, ал ийкемдүү бир аймакта кеңири тараган учурларда, бул мыйзамдар ыкмаларды колдонууга мүмкүндүк берет: мисалы, белгилүү тийиштүү текшерүү боюнча мыйзамдарды бекемдеп турат. бир укуктарга же тармактарга гана багытталса да болот, же адам укуктары, экологиялык жана социалдык маселелерди Бул сыяктуу саясаттын мисалдары Америка Кошмо Штат- кеңири камтыса да болот. Үчүнчүдөн, бул ишканалардын тарында, Канадада жана Европа Биримдигинде колдонулуп ресурстарына жана тобокелдик профилине жараша реал- келет, ошондой эле ЕККУга катышуучу башка мамлекеттер дуу, мазмундуу чараларды көрүүсүн стимулдайт – жалпы жана кызматташтык боюнча өнөктөштөр тарабынан да ка- процесстерден же галочка коюу сыяктуу көнүгүүлөрдөн ралууда.

3. https://communities.osce.org/display/CTHBSOURCE 4. https://www.osce.org/cthb/371771  Сексуалдык эксплуатация максатындагы адамдарды 4 сатууга жол ачкан суроо-талапка каршы күрөшүү

Сексуалдык эксплуатация максатындагы адамдарды са- Сексуалдык кызматтарды сатып алуучуларды туу – адамдарды сатууга байланышкан эң кеңири тараган жоопкерчиликке тартуу көрүнүштөрдүн бири болуп, дүйнө боюнча аныкталган бар- дык жабырлануучулардын кеминде 36% таасир этет. Бул Мамлекеттер адам сатууга кабылгандардан сексуалдык кыз- түрү адам сатуучулар үчүн эң кирешелүү болуп саналат – мат сатып алган адамдарды жоопкерчиликке тартууга тий- бардык мыйзамсыз кирешелердин 73% же жылына 170 иш. Сексуалдык эксплуатация максатындагы адамдарды миллиард АКШ долларынан ашуун каражатты алып келет. сатуу контекстинде катуу жоопкерчилик принциптери сатып Бул мыйзамсыз пайда – кылмышты жасоонун экономика- алуучунун адам жабырлануучу экенин билген-билбегенине лык түрткүсү. Сексуалдык эксплуатация максатындагы карабастан, сексуалдык кызмат сатып алууну кылмыш ката- адамдарды сатуу – эркектер адам сатуу жабырлануучулары ры карайт жана бул – кылмыш-жаза сот адилеттиги систе- менен сексуалдык кызматтар үчүн акы төлөй турганын масындагы эң натыйжалуу жана пайдалуу куралдардын билген адам сатуучулардын мүдөөсүнөн улам жа- бири болуп саналат. салат. Мындай мыйзамдар сатып алуучунун ниетине Сексуалдык кызматтарды сатып алуучу- же анын билип-билбегенине эмес, жабырла- лардын ушул суроо-талапты жаратышы нуучуга келтирилген зыянга басым жасайт. жабырлануучулардын эксплуатациясын Акча адам сатуучуларга Бул ыкма адам сатууга кабылгандардын күчөтүп, адам сатууга кабылган адамдар берилгени менен, аны адам кызматтарын «билип туруп пайдаланган» көргөн сансыз физикалык жана психоло- сатууга кабылгандардан учурларды гана жазалаган мыйзамдарга гиялык зомбулуктар үчүн сатып алуучулар- караганда жабырлануучуларды жакшы- ды да жооптуу кылат. сексуалдык кызмат раак коргойт (сатып алуучу билгенби- сатып алган эркектер жокпу – жабырлануучу үчүн айырмасы жок). Сексуалдык эксплуатация максатындагы төлөшөт. Ошондой эле мындай жоболор кылмышкер- адамдарды сатууну шарттаган суроо-талапка лерди жоопкерчиликке тартууну жеңилдетет каршы күрөшүү – ЕККУга катышуучу мамлекет- жана мыйзамдарды көйгөйдүн көлөмүнө ылайык тер үчүн өтө маанилүү чара. Бул эл аралык укуктук масштабдоого мүмкүндүк берет. милдеттенме да болуп саналат: Палермо протоколунун бардык тараптары, анын ичинде ЕККУга катышкан 55 мам- Бул сыяктуу мыйзамдар Улуу Британияда (2003-жылдагы лекет, суроо-талапты азайтуу боюнча чараларды көрүүгө «Сексуалдык укук бузуулар жөнүндө» мыйзам), Америка милдеттүү. Кошмо Штаттарында (2015-жылдагы «Адам сатуу курман- дыктарына адилеттик жөнүндө» мыйзам), жана Кипрде Парламенттер эмне кыла алышат? (2019-жылдагы «Адамдарды сатуу жана эксплуатациялоо- нун алдын алуу жана ага каршы күрөшүү жана жабырлануу- ЕККУнун «Сексуалдык эксплуатация максатындагы адамдар- чуларды коргоо жөнүндө» мыйзам) бар. ды сатууга шарт түзгөн суроо-талапты азайтуу»5 аттуу до- кументи мамлекеттерге суроо-талапты азайтуу боюнча эл Суроо-талапка каршы күрөшүү боюнча аралык милдеттенмелерин аткарууга жардам бере турган улуттук жумушчу топ түзүү сунуштарды берет жана ЕККУ аймагында учурда колдону- луп жаткан натыйжалуу чараларды баса белгилейт. Парла- Суроо-талапты активдүү түрдө азайтууга багытталган мый- менттер бул чаралардын айрымдарын кабыл алып, алардын замдарды кабыл алуудан тышкары, парламенттер алдын ишке ашырылышын камсыз кылууга эң ылайыктуу институт алуу чараларына да көбүрөөк көңүл бурушу керек. Бул, болуп эсептелет. атап айтканда, суроо-талапка багытталган алдын алуу аракеттерин күчөтүү менен байланыштуу. ЕККУ аймагын- Эң негизгиси, парламенттердин суроо-талапка каршы чара да калыптанып келаткан жакшы тажрыйбалардын бири – көрүү мүмкүнчүлүктөрү кылмыш-жаза сот адилеттиги чара- практиктерден жана негизги кызыкдар тараптардан турган лары менен эле чектелбейт: ЕККУ аймагы боюнча колдону- жумушчу топ түзүп, улуттук деңгээлдеги аракеттерди тал- луп жаткан алдын алуу боюнча күчтүү чаралар да бар жана доо, суроо-талапка багытталган программалардын тааси- аларды парламенттер колдой алышат. рин изилдөө, жаңы демилгелерди сунуштоо жана алардын аткарылышын мониторинг кылуу.

5. https://www.osce.org/cthb/489388  Технологиялар аркылуу 1. Күчтүү алдын алуу чараларын киргизүү, анын ичинде: 5 жеңилдетилген адамдарды а. Продуктыларды жана системаларды долбоорлоо, иштеп чыгуу жана колдонууга берүүдө «коопсуздук боюнча ди- зайн» принциптерин колдонуу; сатууга каршы күрөшүү б. Сексуалдык мүнөздөгү материалдарга тартылган, жүктө- гөн жана көргөн адамдардын жашын текшерүү; Бүгүнкү күндө маалыматтык жана байланыш технологияла- в. Сексуалдык мүнөздөгү материалдарда чагылдырылган ры колдонууга жеңил, арзаныраак жана кеңири жеткиликтүү адамдардын макулдугун текшерүү; жана болгону үчүн адам сатуучулардын негизги куралына айланып г. Жаратылган зыяндуу контентти билдирүү жана өчүрүү бо- калды. Адам сатуучулар технологияларды курмандыктарды аз- юнча ачык, оңой табыла турган механизмди камсыз кылуу. гыруу жана тартуу, аларды көзөмөлдөө жана моюн сундуруу, 2. Өз ишмердүүлүгүндө жана системаларында кыянаттык ме- сексуалдык кызмат көрсөтүүлөрдү интернетте жарыялоо же нен пайдалануу коркунучтарын аныктоо жана азайтуу үчүн түз эфирде эксплуатациялоо (мисалы, веб-камера аркылуу) ар- тийиштүү текшерүү жүргүзүү, анын ичинде: кылуу колдонушат. Бул адам сатуунун көлөмүн, географиялык а. Эксплуатациялык материалдарды жана платформа- масштабын жана кылмыштын аткарылыш ылдамдыгын кескин лардын туура эмес колдонулушун алдын ала активдүү арттырды. Ошону менен бирге эксплуатациянын жаңы форма- мониторинг кылуу, ошондой эле коомчулук тарабынан ларын пайда кылды – мисалы, балдарды сексуалдык актыларды түздөн-түз компанияларга билдирүү мүмкүнчүлүгүн түзгөн түз эфирде жасоого мажбурлоо – жана эксплуатация рыногун механизмдерди киргизүү; кеңейтти. Кылмыш барган сайын интернетке жана шифрленген б. Зыяндуу контентти ыкчам өчүрүү жана аны тергөө/соттук билдирүү жөнөтүү платформаларына өтүп жаткандыктан, кыл- иштерде колдонуу мүмкүнчүлүгүн сактоо үчүн коопсуз сактоо; мышкерлердин анонимдүүлүгү жогорулап, алардын тармактары в. Мыйзамсыз контент жөнүндө тиешелүү/ыйгарым укуктуу майда бөлүнүп, укук коргоо органдарына адам сатууну аныктоо органдарга билдирүү; жана жана ага каршы күрөшүү кыйындады. г. Мамлекеттик мыйзамдардын алкагындагы бар болгон механизмдер аркылуу же зарыл учурда жаңы жоболор- Тилекке каршы, мыйзамдар жана ченемдик укуктук актылар ду киргизүү аркылуу мыйзамдуу онлайн платформаларды технологиянын кеңири жана өсүп жаткан кыянаттык менен кол- адамдарды сатууга көмөктөшүүдө алардын сайттары кол- донулушуна артынан ээрчип жетпей калды. Өлкөлөргө балдар- донулушуна каршы активдүү роль алууга стимулдаштыруу. га жана чоңдорго карата технология аркылуу жеңилдетилген 3. Жасалма интеллект (AI) алып келген өсүп жаткан корку- адамдарды сатууга бөгөт коюу, маалыматтык жана байланыш нучтарды чечүү, анын ичинде: технологиялары адам сатуу кылмыштарын жасоо үчүн пайда- а. Жасалма интеллектти коопсуздукту, ачыктыкты жана ланылып кетүү коркунучун азайтуу, онлайн-платформаларды этикалык колдонулушту камсыздай тургандай кылып жөнгө эксплуатацияны алдын алуу боюнча так чараларды көрүүгө салуу; жана милдеттендирүү жана коомду коргой албаган учурларда алар- б. Адамдарды эксплуатациялоого мүмкүнчүлүк берген AI ды жоопкерчиликке тартуу үчүн тез арада жаңы саясаттык ин- практикаларын чектөө – мисалы, адамдардын чечимине таа- струменттер керек. сир этип, алсыздыктарын пайдаланган же жөн гана профил- дөө негизинде бирөөнүн кылмыш жасоо тобокелдигин ал- Парламенттер эмне кыла алышат? дын ала айта турган системаларды колдонууга тыюу салуу.

Акыркы жылдары ЕККУ мамлекеттер бул тенденцияны Жөнгө салуучу алкактар жазалоочу санкциялардан көрө, токтотуп, онлайн мейкиндиктеги адам сатуу жана көйгөйдү оңдоого багытталган аткаруу механизмдерин эксплуатацияны токтотуу үчүн көрө ала турган сая- да камсыздоого тийиш. Компаниялардын жоопкер- саттык чараларды, анын ичинде парламенттер чилигин, ачыктык стандарттарын жана аткарууну лидерлик ролду ойной ала турган багыттарды камсыз кылуу механизмдерин түзүү артыкчылы- камтыган бир катар саясаттык көрсөтмөлөрдү ктуу багыт болушу керек. иштеп чыкты. Өткөн жыл бул багытта оң Изилдөөнүн жыйынты- жылыштарды да көрсөттү. Айрыкча Улуу Бул түрдөгү жөнгө салуунун аспектилери Гер- гына ылайык, сексуалдык манияда (2017-ж. «Социалдык тармактарда Британияда «Онлайн коопсуздук жөнүндө» 6

мыйзамдын жана Европа Биримдигинде эксплуатация максатында мыйзамдын аткарылышын жакшыртуу жөнүн- «Санариптик кызматтар жөнүндө»7, актынын дө» Акты), Америка Кошмо Штаттарында сатылган балдардын (2017-ж. FOSTA), Австралияда (2021-ж. «Он- кабыл алынышы – онлайн платформаларды мыйзамсыз контентке, анын ичинде адамдар- 75% интернет аркылуу лайн коопсуздук жөнүндө» Акты), Улуу Брита- нияда (2023-ж. «Онлайн коопсуздук жөнүндө» ды сатууга байланышкан материалдарга каршы жарнамаланат. Акты), ошондой эле Европа Бирлигинде (2022-ж. күчтүү чараларды көрүүгө милдеттендирет. Бул – контентти катуураак модерациялоо жана ачыктык «Санариптик кызматтар жөнүндө» Акты) бар. эрежелерин бекемдөө аркылуу ишке ашууда. Техно- логиялык өнүгүүлөр жаратып жаткан чакырыктарга көңүл Технология аркылуу жеңилдетилген адамдарды күчөп, ЕККУга катышуучу бир катар мамлекеттерде олуттуу ара- сатуу фактыларын натыйжалуу иликтөөнү жана техно- кеттер көрүлүп жатканына карабастан, парламенттер онлайн ко- логиялык инструменттерди колдонуу мүмкүнчүлүгүн опсуздукту артыкчылык катары кароону камсыздаган жана укук кеңейтүү коргоо органдарына технология аркылуу жеңилдетилген адам сатууну натыйжалуу иликтөө жана технологиялык инструмент- Технологиянын жардамы менен адам сатууну иликтөөдөгү терди колдонуу мүмкүнчүлүгүн кеңейтүүчү жөнгө салуучу алкак- жол-жоболук жана жөнгө салуучулук кыйынчылыктар – далил- тарды мындан ары дагы күчөтө алышат. дерди алуудан тартып, чек ара аркылуу электрондук далилдер- ди алмашууга жана сотто электрондук далилдерди колдонууга Коопсуздукту артыкчылык кылган жөнгө чейин – адам сатууга каршы тергөөлөргө жана жоопко тартууга салуу реформасын кабыл алуу тоскоолдук кылууда, адам сатуучулардын жазасыз калышына көмөктөшүүдө жана жабырлануучулар үчүн адилеттүүлүктүн ор- Парламенттер коопсуздукту жогорулатуучу, технологиялык ношуна тоскоол болууда. компаниялар үчүн милдеттүү тийиштүү текшерүү талаптарын киргизген жана онлайн мейкиндикте зыяндуу аракеттерди Парламенттер кылмыш-процессуалдык кодекстерди жаңылап, мониторинг кылуу жана билдирүү боюнча стандарттарды бел- укук коргоо органдарына санариптик маалыматтарды колдонуу- гилеген мыйзамдарды кабыл алышы керек. Бул чаралар ык- га жана бөлүшүүгө укуктук мүмкүнчүлүк бериши керек. Бул иш- тымалдуу жабырлануучуларды коргоого жана келечектеги экс- аракеттер төмөнкүлөрдү камтуусу зарыл: онлайн платформалар плуатация учурларынын алдын алууга жардам берет. тарабынан мыйзамсыз контентти сактоону жөнгө салуу; зарыл учурларда укук коргоо органдарына түздөн-түз көңүл бурдур- Мындай жөнгө салуу онлайн платформаларды төмөнкүлөрдү бай түзмөктөргө кирүү мүмкүнчүлүгүн берүү жана онлайн илик- аткарууга милдеттендириши керек: төөлөр аркылуу далилдерди алуу; ошондой эле кылмышка кар- шы күрөштө эң заманбап технологиялык куралдарды колдонуу. 6. https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2023/50 7. https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/priorities-2019-2024/europe-fit-digital-age/digital-services-act_en

Кийинки кадам: ЕККУ кандайча жардам бере алат? ЕККУнун Адамдарды сатууга каршы күрөшүү боюнча атайын өкүлүнүн жана координаторунун кеңсеси (OSR/CTHB) ЕККУ аймагында саясаттык чараларды иштеп чыгууда чоң тажрыйбага ээ жана өзүнүн мандатына ылайык, парламенттерге адам сатууга каршы күрөшүү боюнча мыйзамдык инструменттерди өркүндөтүүдө жардам берүүгө даяр. Көбүрөөк маалымат алууга кызыксаныздар, биз менен info-cthb@osce.org дареги аркылуу байланышсаңыздар болот же www.osce.org/cthb сайтына кайрылсаңыздар болот.

Бюро Специального представителя и координатора по борьбе с торговлей людьми

Направления деятельности для парламентов по противодействию торговле людьми

Противодействие торговле людьми (ТЛ) ведется ров- Чтобы дать парламентам возможность обновить свои за- но настолько, насколько позволяет национальная за- конодательные меры реагирования, Бюро Специального конодательная база. С момента принятия Протокола представителя и координатора ОБСЕ по борьбе с торговлей о предупреждении и пресечении торговли людьми, людьми (БСП/БТЛ) определило ключевые направления, по особенно женщинами и детьми, и наказании за нее которым срочно требуются дополнительные действия: в 2000 г. – Палермского протокола – государства до- бились прогресса в криминализации ТЛ и создании • обеспечение комплексных мер по борьбе с торговлей базы для реагирования на преступления посредством людьми на национальном уровне; предотвращения, судебного преследования и защиты. • проактивное выявление всех жертв и предоставление Однако по мере того, как преступность развивалась, им долгосрочной помощи; законодательные меры реагирования с трудом поспе- • предотвращение торговли людьми в целях вали за ней. Парламентам в регионе ОБСЕ следует принудительного труда в глобальных цепях поставок; принять новые законодательные и нормативные акты, • противодействие торговле людьми, осуществляемой с учитывающие меняющийся характер и масштабы это- применением технологий, и эксплуатации онлайн; го преступления, а также разработать современные а также комплексные меры реагирования. • противодействие спросу, поощряющему сексуальную эксплуатацию.  Обеспечение комплексных мер по борьбе с 1 торговлей людьми на национальном уровне

С ратификацией Конвенции ООН против транснациональной Принятие такого закона поможет сформировать основные организованной преступности и Протокола о предупрежде- компоненты государственной политики в этой области и нии и пресечении торговли людьми, особенно женщинами поддержать комплексный подход «4П» (предупреждение, и детьми, и наказании за нее, государства криминализиро- защита, преследование и партнерство) в борьбе с торгов- вали торговлю людьми, включив соответствующие статьи в лей людьми. Он объединяет усилия по борьбе с торговлей свои уголовные кодексы или другие положения националь- людьми на национальном уровне и определяет роли и обя- ного законодательства. Кроме того, в связи с конкретными занности государственных учреждений и других заинтере- событиями или выявленными потребностями в некоторых сованных сторон, включая гражданское общество, местные юрисдикциях были приняты специальные законодатель- сообщества и частный бизнес, тем самым обеспечивая «все- ные акты, направленные на борьбу с торговлей людьми в общественный» подход к борьбе с торговлей людьми, вза- определенных контекстах (например, в сфере предостав- имодополняемость усилий и эффективное использование ления убежища и миграции). Национальные планы действий ресурсов. Принятие закона также предусматривает уста- по борьбе с торговлей людьми, призванные служить сред- новление организационных и правовых принципов борьбы несрочными стратегическими документами, по-прежнему с торговлей людьми - таких как подходы, основанные на разрабатываются с неодинаковым успехом в большинстве правах человека и понимании травматического опыта, со- государств-участников ОБСЕ, что зачастую свидетельствует ответствующие возрасту, учитывающие интересы жертвы о значительных пробелах в непрерывности и устойчивости и гендерные аспекты - которые должны лежать в основе национальных усилий по борьбе с торговлей людьми. всех усилий по борьбе с торговлей людьми. Наконец, закон является отправной точкой для укрепления архитектуры Международные стандарты в области борьбы с торговлей борьбы с торговлей людьми в стране и дает возможность людьми – как Палермский протокол ООН, так и обязатель- создать или усилить мандаты национального координатора ства ОБСЕ – требуют применения подхода «4П» для пре- по борьбе с торговлей людьми, национального докладчика дотвращения преступлений, защиты жертв, преследования по борьбе с торговлей людьми1, комиссии/целевой группы торговцев людьми и партнерства между многими заинтере- по борьбе с торговлей людьми и государственного наци- сованными сторонами. Однако в реальности национальные онального механизма перенаправления в соответствии с и региональные меры по борьбе с торговлей людьми часто международными обязательствами страны и передовой демонстрируют сильный акцент на правоохранительной де- практикой стран региона ОБСЕ. ятельности и отсутствие комплексного подхода, при этом усилия по предотвращению и защите зачастую в значитель- Ключевая роль комплексного закона по борьбе ной степени не регулируются законами или обычно связаны с торговлей людьми в национальной системe с мерами уголовного правосудия. Кроме того, ситуативный противодействия торговле людьми и спорадический подход к законодательному регулирова- нию вопросов, связанных с торговлей людьми, создает риск дублирования функций и механизмов или, напротив, оставляет пробелы в архитектуре и мерах по борьбе с тор- говлей людьми. Отсутствие чувства ответственности, осо- бенно со стороны не-правоохранительных органов, приво- дит к де-юре и де-факто отсутствию межведомственного подхода, когда другие государственные учреждения ожида- ют, что специализированные полицейские подразделения и национальные координационные органы будут охватывать весь спектр мер по борьбе с торговлей людьми. Зависи- мость от «общих» полномочий агентства, а не от конкретно определенных функций и обязанностей, связанных с тор- говлей людьми, ставит под угрозу единообразие подходов на национальном уровне и создает лазейки, которыми могут воспользоваться торговцы людьми. Наконец, в отсутствие Закон также играет важную роль в поддержании и направ- комплексных национальных правовых инструментов, кото- лении мер по борьбе с торговлей людьми в кризисных/чрез- рые обеспечивают долгосрочное стратегическое видение вычайных ситуациях. Он должен способствовать установле- и руководство по борьбе с торговлей людьми, разработка нию четких процедур для быстрого обмена информацией о среднесрочных стратегий, таких как национальные планы лицах, ищущих защиты, особенно детях, зарегистрирован- действий, или других подзаконных актов, к примеру, наци- ных в странах транзита и назначения, а также об их месте ональных механизмов перенаправления, часто становится проживания, с целью предотвращения их исчезновения и сложной задачей, особенно в условиях меняющейся поли- снижения их уязвимости к торговле людьми. Кроме того, он тической обстановки и с учетом других приоритетов. должен обеспечить более эффективный мониторинг мест, известных высоким риском торговли людьми, в том числе Что могут сделать парламенты? мест, связанных с предоставлением сексуальных услуг, уличным попрошайничеством и неформальными секторами Парламенты несут огромную ответственность за обеспече- экономики, а также секторами бизнеса с высоким риском, ние комплексных мер по борьбе с торговлей людьми на на- чтобы помочь субъектам, занимающимся борьбой с торгов- циональном уровне. В целях удовлетворения потребности лей людьми, адаптировать меры реагирования в соответ- в создании консолидированного «единого окна» по вопро- ствии с постоянно меняющейся тактикой торговцев людь- сам торговли людьми в законодательстве, парламентам в ми, а также способствовать повышению осведомленности, сотрудничестве с правительствами и гражданским обще- сотрудничеству и обмену информацией между ведомства- ством рекомендуется разработать и принять комплексный ми, работающими в одной и той же сфере. закон о борьбе с торговлей людьми. Законодательство такого рода существует в США (Закон Принятие комплексных законов о о защите жертв торговли людьми от 2000 года), Украине борьбе с торговлей людьми (Закон о борьбе с торговлей людьми от 2011 года), Вели- кобритании (Закон о современном рабстве от 2015 года), Казахстане (Закон о борьбе с торговлей людьми от 2024 1. https://www.osce.org/cthb/503920 года) и некоторых других странах региона ОБСЕ.  Обеспечение идентификации и доступа к 2 долгосрочной помощи для всех жертв

Обязанность государства оперативно выявлять и оказывать Подход «социального пути» максимально использует потен- помощь жертвам торговли людьми является основопола- циал государственных органов социальной защиты и укре- гающей. Она закреплена в международных правовых доку- пляет их мандат по оказанию помощи уязвимым группам ментах и является ключевым обязательством государств-у- населения, включая жертв торговли людьми, наделяя та- частников ОБСЕ. Однако недостаточная защита жертв в кие органы полномочиями официально идентифицировать настоящее время остается одной из основных проблем в жертв и использовать существующие механизмы защиты, борьбе с торговлей людьми, что проявляется в низких пока- чтобы помочь им полностью восстановиться. Важно, что он зателях выявления, отсутствии специализированных реаби- предлагает механизм, который существенно снижает дав- литационных услуг, неясных перспективах (ре)интеграции и, ление на жертв, требующее от них доказать факт торговли что особенно трагично, наказании и (ре)траффикинге жертв. людьми, и вместо этого предлагает им путь к восстанов- лению, реабилитации, и возвращению их прав. Процедура Связь между предоставлением помощи жертвам и их участи- идентификации «социального пути» должна приводить к не- ем в уголовных процессах остается серьезным препятствием медленной, краткосрочной и долгосрочной помощи жерт- для эффективного выявления и защиты. Существует множе- вам, включая психосоциальную и медицинскую помощь, ство причин, по которым жертвы не хотят сотрудничать с юридическую помощь, временные виды на жительство и правоохранительными органами, начиная от страха мести и разрешения на работу, сохранение и воссоединение семьи, потери независимости и заканчивая недоверием к властям уход и образование для детей в соответствии с их возрас- или отсутствием долгосрочных решений после уголовного том, а также приостановку решений о депортации. разбирательства. Эти факторы не должны препятствовать оказанию помощи; на самом деле, они только подчеркивают Эта помощь не должна быть обусловлена сотрудничеством ее важность. Настало время, когда специалисты по борьбе жертв с системой уголовного правосудия. В то же время с торговлей людьми должны отказаться от концепции «при- практика показывает, что использование подхода «соци- нуждения» жертв к сотрудничеству путем предоставления ального пути» и приоритезация вопросов помощи увеличи- доступа к услугам только в случае такого сотрудничества. вают вероятность того, что жертвы восстановят свою де- Вместо этого следует сосредоточиться на обеспечении про- еспособность и будут участвовать во всех аспектах жизни активной идентификации жертв и всесторонней помощи, не- общества, включая уголовные разбирательства, с целью зависимой от систем уголовного правосудия. привлечения торговцев людьми к ответственности. Дей- ствительно, наличие «социального пути» не мешает потен- Что могут сделать парламенты? циальной жертве-свидетелю в любой момент, когда она пожелает или почувствует себя готовой, дать показания В публикации ОБСЕ «Жертвы прежде всего: «социаль- сотрудникам правоохранительных органов. На самом деле, ный путь» к выявлению и оказанию помощи»2 содержатся своевременное выявление и оказание помощи могут значи- рекомендации для государств-участников по принятию и тельно облегчить сотрудничество с правоохранительными внедрению процедуры проактивного выявления жертв тор- органами и предоставление полезных доказательств, по- говли людьми, не связанной с системой уголовного право- скольку жертвы часто более охотно и способны помогать судия. Эта процедура выявления основана на подходе, ко- правоохранительным органам в расследовании преступле- торый можно назвать «социальным путем» выявления лиц, ний. Кроме того, своевременное выявление жертв торгов- ставших жертвами торговли людьми. Этот термин отражает ли людьми сокращает количество случаев неправомерного процесс идентификации с участием социальных служб или наказания жертв за преступные деяния, непосредственно гражданского общества вместо системы уголовного право- связанные с их торговлей, и освобождает ресурсы правоох- судия или в дополнение к ней. ранительных органов для расследования и преследования торговцев людьми. Принятие законов, уполномочивающих государствен- ные органы социальной защиты официально иденти- Парламенты могут закрепить в законодательстве проак- фицировать жертв торговли людьми и обеспечить им тивные и широкие меры по выявлению жертв и оказанию доступ к долгосрочной помощи им всесторонней помощи, включая подход «социального пути», который определяет обязанности правительственных Идентификация взрослого или ребенка как жертвы тор- и неправительственных организаций, помимо правоохрани- говли людьми является первым этапом их защиты. Во мно- тельных органов, по выявлению жертв. Кроме того, парла- гих странах идентификация в качестве жертвы торговли менты должны закрепить в законодательстве и на практи- людьми является ключом к получению услуг и поддержки, ке «принцип ненаказания», изложенный в международных предназначенных специально для жертв торговли людьми, обязательствах3 государств-участников ОБСЕ в отношении а не услуг и поддержки, предназначенных, например, для жертв торговли людьми. Более того, законодатели должны беженцев или детей. Основная цель идентификации заклю- принять или изменить правовые положения, предусматри- чается не в сборе доказательств от потенциальных свиде- вающие немедленное снятие судимости и освобождение от телей или жертв преступлений, и не в сборе данных о коли- уголовного преследования жертв и переживших торговлю честве людей, подвергающихся эксплуатации в результате людьми, например, отмену судимости за преступные дея- торговли людьми. Она заключается в том, чтобы иницииро- ния, непосредственно связанные с их торговлей людьми. вать обязанность государства обеспечить защиту, включая Введение и эффективное применение этих законодатель- все формы помощи. ных положений имеют решающее значение, особенно в тех случаях, когда принцип ненаказания не соблюдается или применяется на более поздних этапах уголовного судопро- изводства.

2. https://www.osce.org/cthb/538452 3. https://rm.coe.int/168008371d; https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2024/1712/oj/eng  Предотвращение торговли людьми в целях 3 принудительного труда в цепях поставок

Торговля людьми в целях принудительного труда является ный подход основывается на существующих корпоративных чрезвычайно прибыльным преступлением и все чаще встре- процедурах должной осмотрительности, сводя к минимуму чается в производстве повседневных товаров и услуг. любую дополнительную административную нагрузку, свя- занную с новыми требованиями к отчетности. Чтобы предотвратить это, отдельные лица, правительства и бизнес могут принять предупредительные меры, такие Примеры законодательства о должной осмотрительности как применение принципа должной осмотрительности и можно найти во Франции (Закон об обязанности осмотри- выполнение информированных закупок, которые помогают тельности 2017 г.), Нидерландах (Закон о должной осмотри- искоренить рынок эксплуатации. Концепция проста: чтобы тельности в отношении детского труда 2019 г.), Германии положить конец торговле людьми в целях принудительно- (Закон о корпоративных обязательствах должной осмотри- го труда, нужно перестать платить за нее. Это также будет тельности в цепях поставок 2021 г.), Норвегии (Закон о про- способствовать созданию равных условий для ответствен- зрачности 2021 г.) и Европейском союзе (Директива 2024 ных компаний. о корпоративной должной осмотрительности в области устойчивого развития – CSDDD). Другие примеры доступны Ранние усилия государств по решению этой проблемы в ос- в онлайн-сборнике ресурсов ОБСЕ по цепям поставок4. новном опирались на добровольные формы этического по- требления и необязательные принципы социальной ответ- Укрепление механизмов государственных закупок ственности. Хотя эти меры повысили осведомленность, они не привели к прекращению эксплуатации. Безотлагательно Парламентам также следует распространить этот подход требуются более сильные меры защиты. В ответ на это все на государственные закупки. Государственные организа- большее число государств принимают законы о должной ции являются крупными покупателями товаров и услуг во осмотрительности в цепочках поставок. Однако существу- многих отраслях промышленности, а следовательно, имеют ющее законодательство может быть подорвано законода- рычаги, позволяющие существенно влиять на ситуацию в тельными изменениями, особенно в отношении требований отношении добросовестной конкуренции и борьбы с прину- к отчетности и объема мониторинга, что ограничивает его дительным трудом. Внесение изменений в законодательные эффективность. Торговля людьми может происходить на и нормативные акты, регулирующие закупку товаров и услуг любом уровне сложных глобальных цепочек поставок, поэ- для государственных организаций, поможет убедиться, что тому необходим всеобъемлющий и поддающийся исполне- государственные средства не способствуют использованию нию мониторинг на всех уровнях. принудительного труда. «Модельное руководство ОБСЕ о государственных мерах по предотвращению торговли Что могут сделать парламенты? людьми в целях трудовой эксплуатации в цепях поставок»5 содержит рекомендации о путях принятия парламентами У парламентов есть несколько мощных инструментов, по- такой политики и предлагает правовые положения, которые зволяющих государствам улучшить свои меры реагирова- можно использовать для разработки национального зако- ния на эту проблему, в т.ч. нормативные акты о должной нодательства. осмотрительности, которые создают юридические обяза- тельства по выявлению и искоренению принудительного Применение запретов на импорт труда из цепей поставок бизнеса, а также запреты на им- порт, которые ограничивают доступ к товарам и услугам, Запреты на импорт устанавливают торговые ограничения на произведенным с использованием принудительного труда. товары, произведенные с использованием принудительного труда, уполномочивая таможенные и пограничные службы Принятие законов о должной осмотрительности задерживать импорт товаров при подозрении в наруше- нии закона, изымать и конфисковывать указанные товары Нормативные акты о должной осмотрительности требуют, или налагать штрафы на импортеров. Ограничивая доступ чтобы предприятия (часто превышающие по размеру опре- к товарам, которые могут быть связаны с высоким риском деленный порог) предпринимали усилия по выявлению слу- использования принудительного труда, запреты на импорт чаев эксплуатации в своих цепях поставок и их устранению, предотвращают попадание на рынок товаров, произведен- устанавливая гражданскую или уголовную ответственность ных жертвами торговли людьми. для компаний, не соблюдающих требования, и создавая возможности для ликвидации последствий в отношении Преимущество такого законодательства, в частности для пострадавших лиц или групп. Создавая механизм надзора стран назначения, заключается в том, что оно использует для обеспечения правоприменения, эти законы используют экономическую силу потребления для обеспечения чест- корпоративные возможности для борьбы с принудитель- ной конкуренции на внутренних рынках путем недопущения ным трудом. товаров, произведенных с использованием принудитель- ного труда заграницей. Таким образом, оно также может Преимущества такого типа законодательства многочислен- способствовать соблюдению прав человека и влиять на ны. Во-первых, оно помогает пролить свет и реагировать на условия занятости в других странах, поддерживая законо- случаи недобросовестной конкуренции, создавая равные дательство о должной осмотрительности в случаях, когда условия для бизнеса. Во-вторых, оно позволяет применять принудительный труд широко распространен при произ- гибкие меры реагирования, касающиеся, например, опре- водстве определенных товаров или в определенном геогра- деленного набора прав или отраслей промышленности, или фическом регионе. уделять дополнительное внимание проблемам прав чело- века и экологическим и социальным соображениям. В-тре- Такие меры реагирования используются в США, Канаде и тьих, оно поощряет содержательные меры реагирования со Европейском Союзе, и возможность их применения рас- стороны бизнеса, пропорциональные их ресурсам и профи- сматривается другими государствами-участниками ОБСЕ и лю рисков, во избежание формальности процессов и вы- партнерами по сотрудничеству. полнения этой деятельности для видимости. Наконец, дан-

4. https://communities.osce.org/display/cthbsource 5. https://www.osce.org/secretariat/371771  Противодействие спросу, поощряющему торговлю 4 людьми в целях сексуальной эксплуатации

Торговля людьми в целях сексуальной эксплуатации явля- Привлечение к ответственности ется одной из самых распространенной формой ТЛ, затра- покупателей секс-услуг гивающей не менее 36% всех выявленных жертв в мире. Она также является наиболее прибыльной для торговцев Государства должны привлекать к ответственности тех, кто людьми, поскольку приносит 73% всех доходов от торгов- покупает сексуальные услуги у жертв торговли людьми. В ли людьми или 170 млрд долл. ежегодно. Эти незаконные контексте ТЛ в целях сексуальной эксплуатации одним из доходы представляют собой экономический стимул для наиболее эффективных и полезных инструментов уголов- совершения преступления: торговля людьми в целях сек- ного правосудия являются строгие законы, предусматрива- суальной эксплуатации мотивируется тем, что торговцы ющие уголовную ответственность за покупку сексуальных людьми знают, что могут зарабатывать деньги на мужчинах, услуг у жертвы торговли людьми, независимо от того, знает платящих за сексуальные услуги, предоставляемые ли покупатель, что это лицо является жертвой. жертвами торговли людьми. Сосредоточив внимание на вреде, причиненном Таким образом, спрос со стороны покупате- покупателем, а не на намерении или знании лей сексуальных услуг подпитывает эксплу- покупателя, такие законы препятствуют атацию жертв и возлагает на покупателей спросу, защищая жертв лучше, чем зако- ответственность за бесчисленное мно- Деньги, уплачиваемые ны, которые предусматривают наказание жество физических и психологических торговцам, платятся только за «сознательное использование» травм, причиняемых жертвам торговли мужчинами, услуг жертвы торговли людьми (независи- людьми. мо от знания покупателя, вред для жертвы покупающими секс у остается тем же). Такие законы облегчают Следовательно, противодействие спросу, жертв торговли привлечение виновных к ответственности, способствующему торговле людьми в целях людьми. развивая законодательство в соответствии с сексуальной эксплуатации, является крити- масштабами проблемы. чески важным инструментом для государств-у- частников ОБСЕ. Это также международно-право- Такой тип законодательства существует в Велико- вое обязательство: все стороны Палермского протокола, британии (Закон о сексуальных преступлениях 2003 г.), включая 55 государств-участников ОБСЕ, обязаны принять Соединенных Штатах (Закон о справедливости для жертв меры по противодействию спросу. торговли людьми 2015 года), и на Кипре (Закон о предот- вращении и борьбе с торговлей людьми и эксплуатацией людей, и защите жертв 2019 г.). Что могут сделать парламенты? В документе ОБСЕ «Противодействие спросу, способству- Создание национальной рабочей ющему торговле людьми в целях сексуальной эксплуата- группы по вопросам спроса ции»6 представлены рекомендации, призванные помочь го- сударствам выполнять свои международные обязательства Помимо принятия законодательства, направленного на бо- по противодействию спросу, и приводятся примеры эф- лее активное противодействие спросу, законодательные фективных мер реагирования, применяемых в настоящее органы также должны уделять больше внимания мерам время в регионе ОБСЕ. Парламенты идеально подходят предотвращения, нацеленным на спрос. Создание рабочей для рассмотрения некоторых из этих мер и обеспечения их группы, состоящей из специалистов-практиков и ключе- принятия и реализации. вых заинтересованных сторон, для оценки национальных усилий, исследования влияния программ по искоренению Важно отметить, что возможности парламентов реагиро- спроса, а также разработки предложений и мониторинга вать на спрос не ограничиваются мерами уголовного пра- реализации новых инициатив, является многообещающей восудия: в регионе ОБСЕ также используются активные современной практикой в регионе ОБСЕ. превентивные меры, которые парламенты могут поддержи- вать.

6. Footnote 6 - https://cthb.osce.org/cthb/489388  Борьба с торговлей людьми, b. проверку возраста лиц, чьи изображения транслируются, 5 осуществляемой с а также лиц, загружающих и просматривающих материалы сексуального характера; c. проверку согласия лиц, изображенных в материалах от- применением технологий кровенно сексуального характера; а также d. хорошо заметный механизм подачи жалоб и запросов на удаление контента. Благодаря простоте использования, низкой стоимости и широ- 2. Проводить проверку должной осмотрительности в отноше- кому доступу информационно-коммуникационные технологии нии своих операций и систем для выявления рисков злоупо- (ИКТ) в настоящее время занимают центральное место в ме- треблений и их снижения, в т.ч. путем: тодах работы торговцев людьми. Торговцы людьми злоупотре- a. проведения упреждающего мониторинга материалов, бляют технологиями для груминга и вербовки жертв, установле- связанных с эксплуатацией и неправомерным использова- ния над ними контроля, а также их эксплуатации посредством нием платформ, а также создания механизмов, позволяю- онлайн-рекламы сексуальных услуг и эксплуатация в прямом щих общественности напрямую сообщать компаниям о та- эфире (например, веб-камминг). Это увеличило масштабы, ге- ких случаях; ографический охват и скорость, с которой совершаются пре- b. оперативного удаления контента и его безопасного со- ступления, связанные с ТЛ, а также привело к появлению новых хранения для возможного использования в ходе расследо- форм эксплуатации, например, прямой трансляции сексуально- вания/судебного преследования; го насилия над детьми, тем самым расширив рынок эксплуата- c. информирования соответствующих/компетентных орга- ции. Все чаще выводя преступность в онлайн или через прило- нов о незаконном контенте; а также жения для обмена зашифрованными сообщениями, ИКТ также d. поощрения легитимных платформ к принятию активного усложнили правоохранительным органам выявление торговли участия в борьбе с использованием их сайтов как средства людьми и борьбу с ней, повысив анонимность преступников и содействия торговле людьми посредством существующих сделав сети торговли людьми более размытыми. механизмов в рамках национального законодательства или принятия необходимых положений. К сожалению, законодательные и нормативные акты не поспе- 3. Решать проблему растущих рисков, связанных с искусствен- вают за широко распространенным и все более частым непра- ным интеллектом (ИИ), в том числе путем: вомерным использованием технологий. Государствам срочно a. регулирования искусственного интеллекта таким обра- нужны новые инструменты политики для сдерживания торговли зом, чтобы обеспечить безопасность, прозрачность и этиче- детьми и взрослыми, осуществляемой с применением техно- ское использование; и логий, снижения риска злоупотреблений ИКТ для совершения b. ограничения определенных практик ИИ, которые могут преступлений, связанных с ТЛ, наложения обязательств на он- быть использованы в корыстных целях, таких как системы лайн-платформы по осуществлению конкретных мер для пре- ИИ, которые манипулируют решениями людей, эксплуати- дотвращения эксплуатации и привлечения онлайн-платформ к руют уязвимости или предсказывают риск совершения пре- ответственности за неспособность защитить общественность. ступления человеком, основываясь исключительно на про- филировании. Что могут сделать парламенты? Нормативно-правовая база также должна предусматривать В последние годы ОБСЕ разработала ряд программных реко- правоприменительные механизмы, направленные на корректи- мендаций , в которых изложены меры политики для государств, рующие действия как предпочтительный подход по сравнению включая области, в которых парламент может играть ведущую с карательными санкциями. Приоритетом деятельности долж- роль, с целью обратить вспять эту тенденцию и ограничить но быть определение механизмов правоприменения, ответ- торговлю людьми и эксплуатацию в Интернете. Прошлый год ственности компаний и стандартов прозрачности. также ознаменовался положительными изменениями, в част- ности принятием Закона о безопасности в Интернете в Вели- Аспекты этого типа регулирования существуют в Германии (За- кобритании и Закона о цифровых услугах в Европейском со- кон об улучшении правоприменения в социальных сетях 2017 юзе , которые обязывают онлайн-платформы принимать г.), США (Закон о борьбе с онлайн-торговлей людьми более строгие меры против незаконного контента, в целях сексуальной эксплуатации 2017 г. (FOSTA)), включая деятельность, связанную с торговлей Австралии (Закон об онлайн-безопасности 2021 людьми, путем введения более строгих пра- г.) и Великобритании (Закон об онлайн-безопас- вил модерации контента и прозрачности. Не- ности 2023 г.) и Европейском Союзе (Закон о смотря на растущее внимание к проблемам, цифровых услугах 2022 г.). связанным с технологическим прогрессом, Согласно исследованию, и активные усилия ряда государств-участ- Расширение возможностей для прове- ников ОБСЕ, законодательные органы могут 75% детей-жертв дения эффективных расследований ТЛ, еще более усовершенствовать нормативные торговли людьми в целях осуществляемой с применением техно- рамки, которые отдают приоритет безопас- логий и технологических средств ности в Интернете и наделяют правоохрани- сексуальной эксплуатации тельные органы полномочиями эффективно рекламируются Процедурные и нормативно-правовые вызовы расследовать торговлю людьми с применени- при проведении расследований ТЛ, осуществля- ем технологий и использовать для этого техно- онлайн. емой с применением технологий, – от получения логические инструменты. доказательств до трансграничного обмена электрон- ными доказательствами и использования электронных Реформирование нормативно-правовой доказательств в суде – продолжают препятствовать рассле- базы с приоритетом на безопасности дованию и судебному преследованию в сфере борьбы с торгов- Парламентам следует принять законодательство, повыша- лей людьми, способствуя безнаказанности торговцев людьми и ющее безопасность, устанавливающее обязательные меры препятствуя отправлению правосудия в отношении жертв. должной осмотрительности для технологических компаний и определяющее стандарты для мониторинга и информирования Парламентам следует внести изменения в уголовно-процес- о вредоносных онлайн-действиях, чтобы защитить потенциаль- суальные кодексы, чтобы обеспечить возможность использо- ных жертв и предотвратить случаи эксплуатации в будущем. вания и обмена цифровой информацией правоохранительны- ми органами, включая регулирование хранения незаконного Такое регулирование должно требовать от онлайн-платформ: контента онлайн-платформами, предоставление правоохра- 1. Применять строгие превентивные меры, включая: нительным органам возможности скрытого доступа к устрой- a. принципы «встроенных алгоритмов безопасности» при ствам в предусмотренных законом случаях и получения дока- проектировании, разработке и распространении продуктов зательств в ходе онлайн-расследований, а также возможность и систем; использования передовых технологических средств для более эффективного противодействия этому виду преступлений. 7. https://www.osce.org/cthb/514141 и https://www.osce.org/cthb/579715 8. https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2023/50 9. https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/priorities-2019-2024/europe-fit-digital-age/digital-services-act_en

Следующий шаг: как ОБСЕ может помочь БСП/БТЛ имеет опыт разработки политики в регионе ОБСЕ и, в соответствии со своим мандатом, готов помочь парламентам в продвижении законодательных инструментов для борьбы с торговлей людьми. Более подробную информацию можно получить, связавшись с нами по адресу info-cthb@osce.org или посетив наш сайт www.osce.org/cthb.