The Netherlands, Early Parliamentary Elections, 29 October 2025: Final Report

Bureau voor Democratische Instellingen en Mensenrechten van de OVSE (ODIHR) NEDERLAND VERVROEGDE TWEEDE KAMERVERKIEZING 29 oktober 2025 Eindrapport van het Expertteam Verkiezingen van het ODIHR Warschau 11 maart 2026

INHOUDSOPGAVE I. SAMENVATTING ....................................................................................................... 1 II. INLEIDING EN DANKWOORD ............................................................................... 3 III. ACHTERGROND EN POLITIEKE CONTEXT ..................................................... 3 IV. JURIDISCH KADER EN KIESSTELSEL ................................................................ 4 V. VERKIEZINGSCAMPAGNE .................................................................................... 5 A. C AMPAGNE-OMGEVING ................................................................................................... 6 B. O NLINE CAMPAGNE ......................................................................................................... 8 VI. CAMPAGNEFINANCIERING ................................................................................ 11 A. F INANCIERINGSBRONNEN EN CAMPAGNE -UITGAVEN ..................................................... 11 B. O PENBAARMAKING EN RAPPORTAGE ............................................................................. 13 C. T OEZICHT ...................................................................................................................... 15 VII. VERKIEZINGSDAG EN ONTWIKKELINGEN NA DE VERKIEZINGEN ..... 15 VIII. AANBEVELINGEN ................................................................................................... 16 A. A ANBEVELINGEN MET VOORRANG ................................................................................ 16 B. A NDERE AANBEVELINGEN ............................................................................................. 17 BIJLAGE: OFFICIËLE VERKIEZINGSUITSLAG ......................................................... 18 OVER HET ODIHR .............................................................................................................. 19

NEDERLAND VERVROEGDE TWEEDE KAMERVERKIEZING 29 oktober 2025 Missierapport van het Expertteam Verkiezingen van het ODIHR 1 I. SAMENVATTING Op uitnodiging van de Nederlandse regering heeft het Bureau voor Democratische Instellingen en Mensenrechten van de OVSE (ODIHR) een Expertteam Verkiezingen (EET) ingezet als waarnemers bij de vervroegde Tweede Kamerverkiezing van 29 oktober. Het EET van het ODIHR heeft beoordeeld in hoeverre het verkiezingsproces voldeed aan OVSE-afspraken en andere internationale verplichtingen en normen voor democratische verkiezingen, en aan nationale wetgeving. Daarbij lag de nadruk vooral op de verkiezingscampagne, waaronder die op sociale media, en op campagnefinanciering en toezichtskaders. Nederland is een constitutionele monarchie, waarin de uitvoerende macht ligt bij de regering en de wetgevende macht bij een tweekamerstelsel. Na een kabinetscrisis naar aanleiding van het migratiebeleid viel het kabinet- Schoof in juni 2025, nog geen jaar nadat het was aangetreden. Hierop ontbond de koning het parlement en kwamen er vervroegde verkiezingen op 29 oktober. De vervroegde Tweede Kamerverkiezing van 2025 vond plaats in een sterk gepolariseerd politiek klimaat, met een afnemend vertrouwen in de politiek en een aanhoudend debat over immigratie. Het wettelijk kader voor verkiezingen is over het algemeen in overeenstemming met de OVSE- afspraken en internationale normen en biedt een solide basis voor het houden van democratische verkiezingen. Hoewel technische procedures voor het verwerken en vaststellen van de verkiezingsuitslagen, bescherming van mensenrechten en regulering van politieke financiering door recente amendementen zijn verbeterd, zijn verschillende aanbevelingen van het ODIHR nog niet opgevolgd. Dit geldt onder andere voor aanbevelingen met betrekking tot beroepsprocedures tegen verkiezingsuitslagen; termijnen voor de behandeling van klachten in verband met verkiezingen; alternatieven voor het stemmen bij volmacht; en de instelling van een onafhankelijke toezichthouder voor politieke financiering. De honderdvijftig leden van de Tweede Kamer worden rechtstreeks gekozen voor een termijn van vier jaar in een stelsel van evenredige vertegenwoordiging met een open kandidatenlijst en één landelijk district, waarbij Nederland is verdeeld in twintig kieskringen om de regionale spreiding van kandidaten te bevorderen. Er waren in totaal 1166 kandidaten geregistreerd op de kieslijsten van 27 politieke partijen. Dit bood kiezers een ruime keuze dankzij een inclusief, hoewel sterk op papier gebaseerd registratieproces. De politieke campagnes waren grotendeels ongereguleerd en werden gevoerd op traditionele en online media, in verkiezingsbijeenkomsten en debatten. De toegang tot de media was echter onevenredig, waarbij de grotere partijen doorgaans in het voordeel waren. Met de invoering van de Verordening (EU) 2024/900 betreffende transparantie en gerichte politieke reclame op 10 oktober 2025 en de daaropvolgende blokkade van politieke advertenties door Google en Meta, zagen partijen zich genoodzaakt om meer gebruik te maken van traditionele media en andere methoden om kiezers te bereiken. De toon van de campagne was beleidsgericht, maar gepolariseerd. Hoewel partijen en kandidaten over het algemeen vrijelijk campagne voerden, ontstonden er door spanningen rond maatschappelijke vraagstukken veiligheidsrisico's voor bepaalde partijen tijdens de campagneperiode. Vrouwen bleven ondervertegenwoordigd, en mensen met een beperking 1 De Engelse versie van dit rapport is het enige officiële document. Dit is de onofficiële Nederlandse vertaling.

Nederland Pagina: 2 Vervroegde Tweede Kamerverkiezing 29 oktober 2025 Eindrapport van het Expertteam Verkiezingen van het ODIHR ondervonden belemmeringen bij deelname aan campagneonderdelen en - evenementen. Op alle beschikbare partijprogramma’s werd aandacht besteed aan kwesties die specifiek voor jongeren relevant waren. De campagne via online kanalen intensiveerde in de aanloop naar de verkiezingsdag, vooral op X en Instagram. Er ontstond bezorgdheid dat het gebruik van kunstmatige intelligentie (AI) voor het genereren van campagneboodschappen een negatieve invloed zou hebben op het vermogen van kiezers om weloverwogen beslissingen te nemen. Verschillende overheidsinstellingen deden veel moeite om de weerbaarheid te vergroten en het nemen van preventieve maatregelen tegen digitale bedreigingen te stimuleren. Omdat een bij wet ingestelde instantie om toezicht te houden op online campagneactiviteiten ontbrak, waren pogingen om de verkiezingen vrij en eerlijk te laten verlopen echter mogelijk minder effectief. Sommige van deze overheidsinstellingen maakten geen melding van hun toezichthoudende activiteiten, wat de transparantie en verantwoording van de getroffen maatregelen negatief beïnvloedde. Hoewel overheidsinstellingen aan het EET van het ODIHR rapporteerden dat ze effectief overleg hadden gevoerd met socialmediaplatforms over wettelijke verantwoordelijkheden en voorgenomen maatregelen in het kader van de digitaledienstenverordening, meldden waarnemers dat de platforms niet altijd tijdig reageerden op meldingen van manipulatieve, misleidende of andere inhoud en gevallen die in strijd waren met EU- normen. De amendementen uit 2023 op de Wet financiering politieke partijen hebben het regelgevend kader voor de financiering van politieke partijen en campagnes versterkt. Hiermee werd een aantal eerdere aanbevelingen van het ODIHR ingevoerd. Enkele belangrijke veranderingen zijn de invoering van maximale donatiebedragen en donatieverboden, evenals strengere rapportage- en openbaarmakingsvereisten. Een voorstel voor een nieuwe Wet op de politieke partijen, dat is ingediend bij de Tweede Kamer, omvat een verdere verbetering van de transparantie en de instelling van een onafhankelijk toezichthoudend orgaan op politieke financiën, de Nederlandse autoriteit politieke partijen. De invoering ervan is uitgesteld na de ontbinding van de Tweede Kamer, maar de behandeling wordt naar verwachting voortgezet wanneer de nieuwe Kamer is geïnstalleerd. In overeenstemming met de gebruikelijke werkwijze van het ODIHR heeft het EET afgezien van een complete en systematische waarneming van de gang van zaken op de verkiezingsdag. De stemprocedure bleek goed te worden uitgevoerd in het beperkte aantal stembureaus die het EET van het ODIHR heeft bezocht. Het definitieve opkomstpercentage zoals vastgesteld door de Kiesraad was 78,3 procent. Dit rapport bevat aanbevelingen om verkiezingen in Nederland verder in overeenstemming te brengen met OVSE-afspraken en andere internationale verplichtingen en normen voor democratische verkiezingen. De belangrijkste aanbevelingen betreffen ten eerste het verbeteren van de aanpak van digitale en online bedreigingen door middel van verscherpt toezicht en een breed strategisch kader waarin institutionele verantwoordelijkheden worden verduidelijkt en coördinatiemechanismen worden verstevigd. Een tweede belangrijke aanbeveling is om het toezicht op politieke financiën te verbeteren door de instelling van een onafhankelijk orgaan en om de capaciteit voor controle en toezicht te versterken. Het ODIHR staat klaar om de autoriteiten te ondersteunen bij het opvolgen van de aanbevelingen uit dit rapport en voorgaande rapporten.

Nederland Pagina: 3 Vervroegde Tweede Kamerverkiezing 29 oktober 2025 Eindrapport van het Expertteam Verkiezingen van het ODIHR II. INLEIDING EN DANKWOORD Op uitnodiging van de Nederlandse regering om waarnemers te sturen naar de vervroegde Tweede Kamerverkiezing van 29 oktober 2025 en op basis van de aanbevelingen van een Needs Assessment Mission (behoeftebepalingsmissie, NAM) die is uitgevoerd tussen 14 en 17 juli 2025, heeft het Bureau voor Democratische Instellingen en Mensenrechten (ODIHR) van de OVSE een Expertteam Verkiezingen (EET) ingezet. 2 Het EET van het ODIHR had als standplaats Den Haag en is uitgezonden tussen 15 en 31 oktober 2025. Het bestond uit drie deskundigen uit drie OVSE-lidstaten. Het EET van het ODIHR heeft de verkiezingscampagne (waaronder die op sociale media), de campagnefinanciering en toezichtskaders beoordeeld. Daarbij is nagegaan in hoeverre het proces enerzijds voldeed aan OVSE-afspraken en andere internationale verplichtingen en normen voor democratische verkiezingen, en anderzijds aan nationale wetgeving. In overeenstemming met de gebruikelijke werkwijze van het ODIHR heeft het EET een beperkt aantal stembureaus bezocht, en afgezien van een systematische waarneming van de complete gang v an zaken op de verkiezingsdag. Het EET van het ODIHR bedankt het ministerie van Buitenlandse Zaken en het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) voor alle medewerking en hulp. Het EET van het ODIHR is ook veel dank verschuldigd aan medewerkers van de Kiesraad, de Raad van State (RvS), het Commissariaat voor de Media (CvdM), de Autoriteit Consument & Markt (ACM), de Autoriteit Persoonsgegevens (AP), de Commissie toezicht financiën politieke partijen (Ctfpp), politieke partijen, wetenschappelijke instellingen, en aan vertegenwoordigers van andere instellingen en maatschappelijke organisaties, die allen hun zienswijzen hebben gedeeld. III. ACHTERGROND EN POLITIEKE CONTEXT Nederland, het grootste land binnen het Koninkrijk der Nederlanden, is een constitutionele monarchie. 3 Aan het hoofd van de regering staat de minister-president, die door de koning wordt benoemd op voordracht van het parlement. De wetgevende macht ligt bij het parlement, de Staten- Generaal. Die bestaat uit de 150 leden tellende Tweede Kamer, die rechtstreeks op basis van algemeen kiesrecht wordt gekozen, en de 75 leden tellende Eerste Kamer, die indirect wordt gekozen door de leden van de 12 Provinciale Staten en 4 kiescolleges die de Caribische bijzondere gemeenten en Nederlanders in het buitenland vertegenwoordigen. 4 Leden van beide kamers hebben een zittingstermijn van vier jaar. In de vervroegde Tweede Kamerverkiezing van 22 november 2023 behaalden 15 partijen een of meer zetels in de Tweede Kamer. Na langdurige formatiebesprekingen is in juli 2024 een nieuw kabinet gevormd door de Partij voor de Vrijheid (PVV), de Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD), het Nieuw Sociaal Contract (NSC) en de BoerBurgerBeweging (BBB). 5 In de vertrekkende Tweede 2 Zie alle voorgaande ODIHR-verkiezingsrapporten over Nederland. 3 Het Koninkrijk omvat ook drie Caribische landen met zelfbestuur: Aruba, Curaçao en Sint Maarten. Deze zijn autonoom, behalve wat betreft defensie en buitenlandse zaken. Nederland bestaat als land uit het Europees grondgebied en de bijzondere gemeenten Bonaire, Saba, en Sint Eustatius (Caribisch Nederland). 4 De volgende verkiezingen voor de Eerste Kamer (Senaat) zijn in mei 2027, na de verkiezingen voor de Provinciale Staten. 5 De regeringscoalitie had 88 van de 150 zetels: PVV – 37 zetels, VVD – 24, NSC – 20, BBB – 7. De overige partijen vormden de oppositie: GroenLinks–Partij van de Arbeid (GL–PvdA) – 25 zetels; Democraten 66 (D66) – 9; Christen-Democratisch Appèl (CDA) – 5; Socialistische Partij (SP) – 5; Denk – 3; Partij voor de Dieren (PvdD) – 3; Forum voor Democratie (FvD) – 3; Staatkundig Gereformeerde Partij (SGP) – 3; ChristenUnie (CU) – 3; Volt – 2; en JA21 – 1.

Nederland Pagina: 4 Vervroegde Tweede Kamerverkiezing 29 oktober 2025 Eindrapport van het Expertteam Verkiezingen van het ODIHR Kamer hadden vrouwen 39 procent van de zetels, hoewel de vertegenwoordiging van vrouwen in gekozen functies beperkt blijft. 6 In het najaar van 2024 kwam het kabinet met een pakket immigratiehervormingen, werd een asielcrisis uitgeroepen en werden noodverordeningen voorgesteld waarvoor geen goedkeuring van het parlement vereist zou zijn. Het kabinet trok deze echter in na institutioneel verzet en kritiek wegens een gebrek aan democratische controle en onverenigbaarheid met Europese en internationale mensenrechtenverplichtingen. 7 In juni 2025, nog geen jaar na de kabinetsformatie, diende het kabinet zijn ontslag in nadat de PVV haar steun aan de coalitie had ingetrokken vanwege onopgeloste meningsverschillen over het asielbeleid. Daarop ontbond de koning de Tweede Kamer en werd een vervroegde Tweede Kamerverkiezing op 29 oktober uitgeschreven. Dit was de tweede achtereenvolgende vervroegde verkiezing vanwege onenigheid over migratiebeleid. De vervroegde Tweede Kamerverkiezing van 2025 vond plaats in een sterk gepolariseerd politiek klimaat, met afnemend vertrouwen in de politiek en de ingezette koers. 8 Na de ontbinding van de Tweede Kamer verliet het NSC het demissionaire kabinet in augustus 2025, nadat demissionair minister van Buitenlandse Zaken Casper Veldkamp aftrad vanwege onenigheid over mogelijke sancties tegen Israël. Daarop traden ook de overige bewindslieden van het NSC af. Immigratie bleef het publieke debat domineren en was het meest controversiële onderwerp in de aanloop naar de verkiezingen. Op 20 september ontaardde een rechtse anti-immigratiedemonstratie in Den Haag in een confrontatie met de politie. Daarbij ontstond schade aan overheidsgebouwen, waaronder het Tweede Kamergebouw, en werden vernielingen aangericht aan het partijkantoor van D66. IV. JURIDISCH KADER EN KIESSTELSEL Het juridisch kader voor parlementsverkiezingen is zeer uitgebreid en biedt een solide basis voor democratische verkiezingen. Het berust in de eerste plaats op het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden van 1954; de in 2002 herziene Grondwet; de Kieswet van 1989 die regels geeft voor de bevoegdheden van verkiezingsinstanties, registratie van kandidaten en verkiezingsprocedure; en het verkiezingsbesluit van 1989 waarin eerdere regelingen betreffende verkiezingen zijn samengevoegd. Tot de andere relevante wetgeving behoort onder meer de Wet financiering politieke partijen (Wfpp) van 2013, de Algemene wet bestuursrecht van 2009, en de strafwet van 1994. Nederland heeft zich aangesloten bij belangrijke internationale en regionale verdragen op het gebied van het houden van 6 Op dit moment wordt 32 procent van de Senaatszetels en 36 procent van de gemeenteraadszetels ingenomen door een vrouw. In 2023 stond Nederland wat betreft de parlementaire vertegenwoordiging van vrouwen op de 27ste plaats op de ranglijst van de Inter-Parlementaire Unie, en in 2025 is het land gedaald naar de 32ste plaats. In het vertrekkende kabinet bekleedden vrouwen 7 van de 17 ministersposten. 7 Het kabinet deed verschillende voorstellen voor immigratiehervorming. In juli 2025 heeft de Tweede Kamer wetsvoorstellen aangenomen met strengere asielregels, waaronder verkorte verblijfsduur, beperkingen op gezinshereniging, en een tweestatusstelsel. De Eerste Kamer moest nog over de wetsvoorstellen stemmen toen dit rapport werd geschreven . 8 Volgens een kwartaalrapport van Norstat uit oktober 2025 is het vertrouwen in de regering dat jaar afgenomen onder 75 procent van de respondenten. 39 procent had geen enkel vertrouwen meer in de politiek, 50 procent vond dat het land de verkeerde kant op ging, en 74 procent 'was zeer bezorgd over de ontwikkelingen in Nederland.'

Nederland Pagina: 5 Vervroegde Tweede Kamerverkiezing 29 oktober 2025 Eindrapport van het Expertteam Verkiezingen van het ODIHR democratische verkiezingen, en volgens de grondwet hebben geratificeerde internationale verdragen voorrang boven nationale wetgeving. 9 In 2022 en 2023 is de grondwet herzien, met als belangrijkste doel een betere waarborging van de mensenrechten. 10 In 2024 en 2025 is de Kieswet aangepast om de integriteit en efficiëntie van het verkiezingsproces te verbeteren. 11 Dankzij amendementen op de Wfpp werden in 2023 donatiebeperkingen ingevoerd en rapportage- en openbaarmakingsvereisten aangescherpt ( zie hoofdstuk VI. Campagnefinanciering). Ondanks deze positieve veranderingen zijn enkele eerdere aanbevelingen van het ODIHR nog niet opgevolgd. Deze betreffen onder andere beroepsprocedures tegen verkiezingsuitslagen, termijnen voor de behandeling van klachten, alternatieven voor het stemmen bij volmacht, en de instelling van een onafhankelijke toezichthouder voor politieke financiering. De honderdvijftig leden van de Tweede Kamer worden rechtstreeks gekozen voor een termijn van vier jaar in een stelsel van evenredige vertegenwoordiging met een open kandidatenlijst en één landelijk district, waarbij Nederland is verdeeld in twintig kieskringen om de regionale spreiding van kandidaten te bevorderen. Kiezers brengen één voorkeursstem uit op een kandidaat, die ook meetelt voor het totaal aantal stemmen van de partij. De zetelverdeling wordt berekend door het aantal stemmen op een partij te delen door de kiesdeler. De restzetels worden verdeeld volgens het systeem van de grootste gemiddelden of de grootste overschotten. 12 Het totaal aantal zetels per partij wordt dan proportioneel verdeeld over de kieskringen volgens het systeem van de grootste overschotten op basis van de kiesdeler van de partij. Binnen elke kieskring worden kandidaten gekozen die meer dan een kwart van de kiesdeler aan voorkeursstemmen hebben ontvangen. Zetels die daarna nog over zijn, worden toegekend op volgorde van de kandidatenlijst. V. VERKIEZINGSCAMPAGNE Er hebben in totaal 1166 kandidaten verdeeld over 27 politieke partijen meegedaan aan de verkiezingen. Daarmee hadden kiezers een ruime politieke keuze. 13 18 partijen hebben deelgenomen 9 Hieronder vallen het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten van 1966 (ICCPR), Internationaal Verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van rassendiscriminatie van 1965 (CERD), Verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie van vrouwen van 1979 (VN-Vrouwenverdrag), Verdrag van de Verenigde Naties tegen corruptie van 2003 (UNCAC), Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap van 2006 (CRPD). Nederland heeft zich ook aangesloten bij het Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden van 1950 en het Kaderverdrag inzake de bescherming van nationale minderheden van 1995. 10 Met veranderingen van de grondwet werden in 2022 waarborgen voor de grondrechten en de democratische rechtsstaat ingevoerd, en een nieuwe bepaling toegevoegd dat eenieder recht heeft op een eerlijk proces. Ook werd de procedure voor grondwetswijzigingen herzien , het briefgeheim gemoderniseerd en kregen Nederlanders in het buitenland via een kiescollege stemrecht voor de Eerste Kamer. Handicap en seksuele gerichtheid werden toegevoegd als discriminatiegronden in de herziening van 2023. 11 In de Wet programmatuur verkiezingsuitslagen van 20 maart 2024 werden bepaalde verkiezingsdeadlines aangepast, zoals het veranderen van stembureaus, en de verantwoordelijkheden van overheidsinstanties en kiescommissies beter afgebakend. In het Besluit programmatuur verkiezingsuitslagen dat is ingegaan per 1 augustus 2025 werd gebruik van de door de Kiesraad ter beschikking gestelde uitslagprogrammatuur verplicht gesteld. Voorheen gebruikten gemeenten deze software op vrijwillige basis, behalve in Caribisch Nederland. Er is een nieuwe versie van deze software ontwikkeld die in een aantal gemeenten is uitgetest bij de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2026. 12 De keuze van de toewijzingsmethode is bij wet geregeld en is afhankelijk van het aantal beschikbare zetels. De kiesdeler is het totaal aantal geldige stemmen gedeeld door het aantal beschikbare zetels in de Kamer. Bij deze verkiezingen was de kiesdeler 70.479. 13 Alle kiesgerechtigden die 18 jaar en ouder zijn tijdens de zittingsduur van de nieuw te kiezen Tweede Kamer mogen zich kandidaat stellen bij de verkiezingen.

Nederland Pagina: 6 Vervroegde Tweede Kamerverkiezing 29 oktober 2025 Eindrapport van het Expertteam Verkiezingen van het ODIHR in alle 20 kieskringen, en 9 partijen in twee tot 19 kieskringen. 14 Het kandidaatstellingsproces was inclusief, maar leden van het EET van het ODIHR merkten op dat het aanleveren van de vereiste (papieren) documenten tijdrovend was, vooral voor kleinere partijen. 15 Partijen die voor het eerst deelnemen aan de Tweede Kamerverkiezingen of bij de vorige verkiezing geen zetel hebben behaald, moeten dertig ondersteuningsverklaringen van kiesgerechtigden aanleveren per kieskring waarin de partij deelneemt en een waarborgsom van € 11.250 betalen. Dit werd als belastend ervaren, vooral omdat het moeilijk was om de benodigde fondsen te werven. 16 Volgens de Kiesraad, het hoogste bestuursorgaan voor de verkiezingen, had een aantal van deze non- parlementaire partijen de twee dagen verzuimtijd nodig om aan alle eisen voor kandidaatstelling te voldoen. Om de kandidaatstellingsprocedure efficiënter te maken zou de Kiesraad digitalisering kunnen overwegen, waarbij elektronische aanlevering van stukken voor de kandidaatstelling is toegestaan. De Grondwet waarborgt de vrijheid van vereniging, vergadering en meningsuiting. Op nationaal niveau gelden geen campagnevoorschriften. Afgezien van gemeentelijke verordeningen met betrekking tot openbare bijeenkomsten en advertenties in de openbare ruimte, waaronder het aanbrengen van campagnemateriaal, is er nauwelijks regelgeving voor verkiezingscampagnes. A. C AMPAGNE-OMGEVING De campagne bestond uit diverse activiteiten , waaronder huis aan huis aanbellen, flyeren, posters op billboards en ramen plakken, verkiezingsbijeenkomsten, debatten tussen kandidaten, reclamespotjes en gebruik van sociale media. De invoering van de Verordening Politieke Reclame ((EU) 2024/900) op 10 oktober 2025 en de blokkade van politieke advertenties door Google en Meta, slechts enkele weken voor de verkiezingsdag, had invloed op de campagne. Partijen zagen zich genoodzaakt om hun strategie aan te passen en gebruik te maken van traditionele media en andere methoden om kiezers te bereiken. 17 De opschorting van online politieke advertenties ontnam sommige partijen de mogelijkheid om op een rendabele manier een breed publiek te bereiken. Bovendien namen de nieuwe transparantievereisten kostbare ruimte in beslag op dure traditionele advertentiekanalen. 18 De traditionele media bleven belangrijk voor de campagne, maar waren niet voor alle partijen even toegankelijk. Partijen die goed vertegenwoordigd waren in de Tweede Kamer of hoog in de peilingen stonden, kregen doorgaans meer aandacht in de media en werden vaker uitgenodigd voor media- evenementen dan kleinere of non- parlementaire partijen. Deelname aan televisiedebatten was over het algemeen alleen weggelegd voor partijen die in de top vier tot zes stonden in de reguliere opiniepeilingen. De algehele toon van de campagne was beleidsgericht maar gepolariseerd, en verhardde naarmate de verkiezingsdag naderde. Veel partijen benadrukten het thema bestuurskwaliteit in hun 14 De volgende partijen namen deel in minder dan 20 kieskringen: Libertaire Partij (19), 50PLUS (19), Piratenpartij (18), FNP (Friese Nationale Partij; 16), Vrij Verbon d (13), De Linie (10), NL PLAN (9), ELLECT (5), Partij voor de Rechtsstaat (2). 15 De Kiesraad heeft de kandidatenlijsten van vijf partijen ongeldig verklaard omdat niet alle geconstateerde verzuimen bij het aanleveren van de vereiste documenten waren hersteld. 16 Voor 19 van de 20 kieskringen zijn 30 ondersteuningsverklaringen vereist, maar voor de kieskring Bonaire slechts 10. De waarborgsom wordt terugbetaald als de partij minimaal 75% van de kiesdeler behaalt. De waarborgsom wordt ook terugbetaald als een partij geen geldige lijst heeft ingeleverd. 17 Google beperkte politieke advertenties, zoals gedefinieerd in Verordening (EU) 2024/900 met ingang van september 2025. Meta onderbrak de plaatsing van politieke, verkiezings- en maatschappelijke advertenties met ingang van 6 oktober 2025. 18 Het Commissariaat voor de Media heeft een richtlijn gepubliceerd over labels en transparantieverklaringen in verband met het toezicht op de transparantie van politieke reclame.

Nederland Pagina: 7 Vervroegde Tweede Kamerverkiezing 29 oktober 2025 Eindrapport van het Expertteam Verkiezingen van het ODIHR campagneboodschappen en gaven aan dat zij de oplossing konden bieden voor politieke instabiliteit door middel van solidariteit, samenwerking en goed bestuur. Populaire campagne-onderwerpen waren wonen, migratie, gezondheidszorg, de economie en kosten van levensonderhoud, klimaatbeleid, geopolitieke veiligheid en defensie, nationale identiteit, en andere sociaaleconomische kwesties. Partijen en kandidaten konden over het algemeen vrijelijk campagne voeren, maar door het gepolariseerde politieke klimaat en spanningen rond maatschappelijke vraagstukken namen de veiligheidsrisico's voor bepaalde partijen toe tijdens de campagneperiode. Door bedreiging van kandidaten, partijmedewerkers en campagnevrijwilligers en vernielingen op partijkantoren ontstond er bezorgdheid over de uitoefening van de vrijheid van vereniging en meningsuiting. 19 Door verscherpte veiligheidsmaatregelen, waaronder persoonsbeveiliging voor partijleiders, waren de keuzemogelijkheden voor campagne-locaties soms beperkt en kregen sommige partijen te maken met extra belasting van het personeel en hogere kosten. Vrouwen waren nog altijd ondervertegenwoordigd bij deze verkiezingen. Er zijn geen wettelijke voorschriften voor genderverhoudingen op de kandidatenlijsten. Uit onderzoek door het maatschappelijk middenveld bleek dat ongeveer een derde van de kandidaten op de kieslijsten van de partijen bestond uit vrouwen. Dit was een afname ten opzichte van de verkiezingen in 2023 en 2021. 20 Slechts één partij maakte melding van een intern beleid van afwisseling van genders op hun kandidatenlijst. Medewerkers van het EET van het ODIHR merkten op dat de opkomst van rechtse partijen en de toegenomen politieke polarisatie, waarbij vrouwelijke politici geïntimideerd en aangevallen worden, zowel online als binnen het landsbestuur, vrouwen ontmoedigde om zich verkiesbaar te stellen. Toch waren op gender gebaseerde aanvallen niet kenmerkend voor deze verkiezingen. Bovendien was er in elf van de vijftien verkiezingsprogramma’s van de Tweede Kamerfracties aandacht voor onderwerpen die vooral voor vrouwen van belang zijn. Hoewel discriminatie op grond van een beperking verboden is, werd er nog steeds weinig gedaan om mensen met een beperking bij de verkiezingscampagne te betrekken. 21 Een positief punt was dat het onderwerp toegankelijkheid in de meeste verkiezingsprogramma's van Tweede Kamerfracties voorkwam, en dat er van al deze programma's, op één uitzondering na, een toegankelijke versie bestond. 22 Sommige partijen maakten melding van andere maatregelen om informatie en activiteiten tijdens de campagne toegankelijk te maken, maar op de meeste websites van de partijen ontbraken 19 Op 21 september werden vernielingen aangericht op het partijkantoor van D66 toen een anti-immigratieprotest in Den Haag ontaardde in rellen. PVV-leider Geert Wilders legde zijn campagne stil van 10 tot 15 oktober omdat hij mogelijk doelwit was van een jihadistische terreurcel. Op 12 oktober werd partijleider Frans Timmermans van GroenLinks-PvdA uitgescholden door gemaskerde mannen. Dezelfde dag was hij het mikpunt van extreemrechtse demonstranten die tijdens een anti-immigratieprotest antisemitische leuzen scandeerden. Op 22 oktober arresteerde de politie een man die bedreigingen had geuit tegen politici in een TikTok-livestream. Op 24 oktober werd een jonge man aangehouden nadat hij doodsbedreigingen had geuit tegen twee lijsttrekkers. Op 27 oktober deed GroenLinks-PvdA-voorman Frans Timmermans aangifte nadat een met AI gefabriceerde nepfoto van hem was geplaatst op een Facebookpagina die werd beheerd door twee PVV-Kamerleden. De foto leverde Timmermans vele doodsbedreigingen op. Aan het EET van het ODIHR is melding gedaan van online, persoonlijke en telefonische bedreigingen aan het adres van vrijwilligers, medewerkers en kandidaten van bepaalde partijen. 20 De Kiesraad houdt geen naar gender uitgesplitste cijfers bij over kandidaten, omdat het opgeven van gender niet verplicht is bij de kandidaatstelling. Volgens onderzoek door de stichting Stem op een Vrouw was bij de Tweede Kamerverkiezing in 2025 het aandeel vrouwen op de kandidatenlijsten 35 procent. In 2023 bestonden de lijsten voor 36 procent uit vrouwelijke kandidaten en in 2021 voor 38 procent. 21 Artikel 1 van de Nederlandse Grondwet verbiedt discriminatie 'op grond van godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht of op welke grond dan ook'. 22 Verkiezingsprogramma's waren beschikbaar in verschillende versies, zoals in eenvoudige taal, braille of gesproken tekst.

Nederland Pagina: 8 Vervroegde Tweede Kamerverkiezing 29 oktober 2025 Eindrapport van het Expertteam Verkiezingen van het ODIHR toegankelijkheidsfuncties. 23 Verder constateerden medewerkers van het EET van het ODIHR dat er nog steeds belemmeringen bestonden voor mensen met een beperking. Dit gold voor deelname aan zowel campagnebijeenkomsten als algemene partijactiviteiten , bijvoorbeeld door ontoegankelijkheid van evenementenlocaties of partijkantoren. Om effectieve deelname te bevorderen moeten politieke partijen aanvullende maatregelen nemen om campagne-informatie, -materiaal en - activiteiten toegankelijk te maken voor mensen met verschillende soorten beperkingen. Jongere kiezers vormden ongeveer 25 procent van de kiesgerechtigden en ongeveer 21 procent van de kandidaten. 24 Van de 27 politieke partijen die deelnamen aan de verkiezingen hadden er 19 een jongerenafdeling, en op alle beschikbare partijprogramma’s werd aandacht besteed aan kwesties die specifiek voor jongeren relevant waren. B. O NLINE CAMPAGNE Nederland heeft in het hele land een goede internetdekking en de meeste Nederlanders hebben digitale basisvaardigheden. Ongeveer de helft van de bevolking heeft meer dan basisvaardigheden op het gebied van online communicatie en informatie en is digitaal vaardig. 25 Online bronnen worden algemeen beschouwd als primaire informatiebron, meer dan de televisie en gedrukte media. 26 Er wordt steeds meer gebruikgemaakt van socialmediaplatforms , ook voor informatie over de verkiezingen, vooral door jongeren. Hierdoor ontstond bezorgdheid over toegang tot betrouwbare informatie, blootstelling aan desinformatie, polariserende inhoud, en buitenlandse inmenging door op winst gerichte aanbevelingsalgoritmen die onvoldoende transparant zijn. 27 De nationale aanpak van desinformatie is voor het laatst geactualiseerd in 2024. Deze is gericht op versterking van mediageletterdheid, ondersteuning van factchecking en verbetering van de internationale samenwerking. In de Nederlandse wetgeving bestaan geen expliciete regels over het voeren van een politieke campagne op sociale media, maar de regelgeving van de EU omvat verschillende aspecten van de 23 Sommige partijen namen maatregelen om de toegankelijkheid te verbeteren, zoals het raadplegen van gehandicaptenorganisaties, zorgen voor toegankelijke zones bij campagnebijeenkomsten , beschikbaarheid van gebarentolken bij partijcongressen, ondertiteling van filmpjes op sociale media, en publicatie van transcripties van podcasts. 24 Zie de data van het Centraal Bureau voor de Statistiek. De Kiesraad houdt geen cijfers bij over leeftijdscategorieën van kandidaten. Data over de leeftijd van kandidaten is beschikbaar op opwiekanikstemmen.nl . Deze website is een burgerinitiatief. 25 Volgens Eurostat, had ruim 99 procent van de huishoudens in 2024 internettoegang. Uit een in 2023 gehouden enquête van het Centraal Bureau voor de Statistiek blijkt dat 80 procent van de Nederlanders van 12 jaar en ouder beschikte over digitale basisvaardigheden, terwijl 50 procent bovengemiddeld digitaal vaardig was. 26 Volgens het Digital New Report van het Reuters Institute uit 2024 gebruikt 75 procent van de bevolking online publicaties als nieuwsbron, waaronder sociale media, terwijl 62 procent naar de televisie kijkt voor het nieuws. 37 procent haalt het nieuws uit de krant en 24 procent uitsluitend uit sociale media. Volgens hetzelfde onderzoek zijn de meest gebruikte sociale media en berichtenapps: WhatsApp (gebruikt door 75 procent van de Nederlanders); Facebook (55 procent), YouTube (50 procent), Instagram (41 procent), TikTok (18 procent), en X (13 procent). 27 Op 2 oktober 2025 oordeelde de Rechtbank Amsterdam dat Meta in strijd met de Europese digitaledienstenverordening (DSA) handelde omdat het gebruikers van Facebook en Instagram geen optie bood voor een chronologische tijdlijn die niet gebaseerd is op profilering en de algoritmen van het platform, en Meta daarmee de autonomie van gebruikers beperkte. De voorzieningenrechter beval Meta om binnen twee weken aanpassingen door te voeren om het probleem op te lossen. Op 28 oktober oordeelde het Gerechtshof Amsterdam in een tussenbeslissing dat Meta het bevel van de voorzieningenrechter uiterlijk op 31 december 2025 moest hebben uitgevoerd. Meta is het niet eens met het vonnis en heeft een bodemprocedure aangekondigd.

Nederland Pagina: 9 Vervroegde Tweede Kamerverkiezing 29 oktober 2025 Eindrapport van het Expertteam Verkiezingen van het ODIHR onlineomgeving. 28 Om dit complexe, gelaagde kader op te nemen in Nederlands recht moesten de autoriteiten handhavingsmechanismen instellen om toezicht te houden op online campagnevoering, waaronder het plaatsen van inhoud, doelgroepstrategieën en transparantieverplichtingen. De verantwoordelijkheid voor het toezicht is verdeeld over verschillende overheidsinstanties, maar geen enkele instantie heeft de expliciete verplichting om toezicht te houden op online campagneactiviteiten. 29 In de aanloop naar de verkiezingsdag hebben verschillende overheidsinstellingen zich ingespannen om de weerbaarheid te vergroten en het nemen van preventieve maatregelen tegen digitale bedreigingen te stimuleren. Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) heeft kandidaten en partijen bewuster gemaakt van het belang van cybersecurity, desinformatie en digitale weerbaarheid. De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) heeft deelnemende politieke partijen als onderdeel van de campagne- risicoanalyses geadviseerd over online gedrag. De ACM heeft platforms geïnformeerd over de verplichtingen die voortvloeien uit de digitaledienstenverordening (DSA) en een rondetafelgesprek georganiseerd met diverse sociale netwerken en belanghebbenden bij de verkiezingen om deze verplichtingen te bespreken. Daarbij is ook ingegaan op de uitdagingen in dit verband en strategieën om desinformatie, haatzaaien en buitenlandse inmenging aan te pakken tijdens de campagne. BZK coördineerde de uitwisseling van informatie tussen de overheidsinstanties door middel van een 'verkiezingstafel': betrokken instanties spraken elkaar een aantal keer in de drie maanden voor de verkiezingen. Enkele relevante instanties werden hiervoor echter niet uitgenodigd. 30 Elke toezichthouder hield zich aan zijn specifieke mandaat, maar omdat een bij wet ingestelde instantie om toezicht te houden op online campagneactiviteiten ontbrak, waren pogingen om de verkiezingen vrij en eerlijk te laten verlopen echter mogelijk minder effectief. 31 BZK gebruikte zijn op de DSA gebaseerde status als 'verkiezingswaakhond' om platforms te verzoeken onjuiste of manipulatieve inhoud uitsluitend indien de inhoud het verkiezingsproces direct ondermijnde te verwijderen. Dit had tot gevolg dat het ontdekken en rapporteren van manipulatieve inhoud voornamelijk werd overgelaten aan niet-statelijke actoren. Om een doeltreffende en tijdige reactie op alle vormen van digitale en online bedreigingen te waarborgen en de electorale integriteit verder te versterken, kan worden overwogen om een duidelijk 28 Het regelgevingskader van de EU voor digitale zaken omvat de digitaledienstenverordening (DSA), de verordening artificiële intelligentie (verordening AI), de algemene verordening gegevensbescherming (AVG), en de Verordening betreffende transparantie en gerichte politieke reclame. 29 De Autoriteit Consument & Markt (ACM) fungeert als centraal aanspreekpunt voor de DSA en ziet toe op de naleving door zeer grote online socialmediaplatforms (VLOP’s) en zeer grote online zoekmachines (VLOSE’s). Het Commissariaat voor de Media (CvdM) vormt het belangrijkste toezichthoudende orgaan voor de Europese Verordening betreffende transparantie en gerichte politieke reclame, en de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) is primair verantwoordelijk voor toezicht op naleving van de AVG. De AP is ook verantwoordelijk voor toezicht op naleving van een aantal onderdelen van de Europese DSA, en de AP en ACM zijn ook verantwoordelijk voor toezicht op naleving van een aantal onderdelen van de Verordening betreffende transparantie en gerichte politieke reclame. 30 Tot de overheidsorganen die afgezien van de verkiezingsautoriteiten betrokken waren bij de verkiezingen behoorden de ACM, de NCTV en andere instanties op veiligheidsgebied, de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG), en andere instellingen. De AP en het CvdM waren echter niet uitgenodigd voor de verkiezingstafel, hoewel deze instanties een sleutelrol spelen bij het toezicht op algoritmen en kunstmatige intelligentie. Deze digitale tools vormen een bedreiging voor zowel fundamentele waarden en rechten als de transparantie van politieke reclame. 31 In 2024 is de Interpretative Declaration on the Code of Good Practice in Electoral Matters as concerns digital technologies and artificial intelligence van de Venetië- Commissie (Europese Commissie van Democratie door Recht van de Raad van Europa) verschenen. Paragraaf II.3 van deze verklaring luidt: 'De overheid moet doeltreffende maatregelen nemen om een klimaat te scheppen waarin een levendig publiek debat mogelijk is, waarbij inbreuken op de vrije meningsvorming van kiezers voorkomen en bestraft worden....

Nederland Pagina: 10 Vervroegde Tweede Kamerverkiezing 29 oktober 2025 Eindrapport van het Expertteam Verkiezingen van het ODIHR juridisch en institutioneel kader voor het toezicht op de digitale omgeving vast te stellen, met inbegrip van de definitie van mandaten, coördinatieafspraken tussen relevante organen, en waarborgen voor transparantie van responsmechanismen. De meeste instellingen maakten geen melding van hun toezichthoudende activiteiten, wat de transparantie en verantwoording van de getroffen maatregelen negatief beïnvloedde. Terwijl BZK de Kamer enkele maanden na de verkiezingen informeerde over ongewenste inhoud die in het kader van de DSA was gesignaleerd, heeft de ACM, die klachten ontvangt over de wijze waarop platforms reageren op meldingen van illegale inhoud, het aantal klachten en de aard van deze klachten niet openbaar gemaakt. De meeste overheidsinstellingen hebben aan het EET van het ODIHR gerapporteerd dat ze effectief overleg hadden gevoerd met socialmediaplatforms over wettelijke verantwoordelijkheden en voorgenomen maatregelen in het kader van de DSA. Een aantal platforms is echter niet ingegaan op een uitnodiging om de Tweede Kamer te informeren over de maatregelen die ze hebben genomen. Hiermee hebben ze een kans laten liggen om de transparantie en het maatschappelijk vertrouwen in hun inspanningen te vergroten. 32 Slechts twee platforms hebben gegevens verstrekt over maatregelen die ze specifiek naar aanleiding van deze verkiezingen hebben getroffen. 33 Waarnemers van sociale media meldden dat de platforms niet altijd tijdig reageerden op meldingen van manipulatieve, misleidende of andere inhoud en gevallen die in strijd waren met EU- normen. 34 Socialmediaplatforms moeten verantwoorder te werk gaan door tijdig te reageren op schendingen van het platformbeleid en te zorgen voor transparantie over de volgende acties die zij ondernemen in verband met de verkiezingen: maatregelen ter beperking van de schade, beslissingen over inhoudsmoderatie en reacties op zulke schendingen. Politieke partijen en kandidaten maakten op grote schaal gebruik van socialmediaplatforms tijdens de campagne. Voor de accounts die werden gevolgd door het EET van het ODIHR geldt dat de meeste inhoud werd gedeeld op X (45 procent), Instagram (27 procent), en Facebook (19 procent). TikTok werd het minst gebruikt (9 procent). De online activiteit nam toe in de aan loop naar de verkiezingsdag, met een piek op 28 oktober. De meeste posts bevatten algemene campagneboodschappen, gevolgd door onderwerpen met betrekking tot de kabinetsformatie, wonen en immigratie . De toon van de campagne was over het algemeen neutraal. In de helft van de posts werd een neutraal standpunt ingenomen. In vergelijking met andere partijen hadden de posts van D66 het vaakst een positieve lading, terwijl negatieve retoriek het vaakst werd aangetroffen in de posts van PVV-leider Geert Wilders. Ongeveer 27 procent van Wilders' posts bevatte berichten met een manipulatieve framing 32 Half oktober hebben Google, Meta, TikTok, en X een uitnodiging van BBB, D66, GroenLinks-PvdA, NSC en PVV om uitleg te geven aan de Tweede Kamer afgeslagen of niet beantwoord. 33 Op 29 september 2025 lanceerde TikTok een 'verkiezingscentrum' op de app om Nederlandse gebruikers van betrouwbare informatie over de verkiezingen te voorzien. Tegelijkertijd publiceerde het bedrijf zijn beleid en inspanningen om desinformatie, misleidend gedrag en door AI gegenereerde inhoud te voorkomen en aan te pakken. TikTok gaf ook aan ruim 400 filmpjes en 950 accounts te verwijderen vanwege schending van platformnormen. Google maakte bekend hoe het bedrijf Nederlandse gebruikers toegang gaf tot officiële informatie over de verkiezingen en publiceerde zijn beleid tegen misbruik en maatregelen voor cyberweerbaarheid en labelen van door AI-gegenereerde inhoud op YouTube. 34 De Tech-waakhond WebWatch van de stichting Defend Democracy meldde dat X de door WebWatch voorgestelde Community Notes om gebruikers te wijzen op onjuiste informatie nog niet had geaccepteerd. De stichting Post-X Society meldde dat een AI-filmpje waarin GroenLinks-PvdA-partijleider Frans Timmermans wordt geslagen ook na een melding hierover door een gebruiker niet werd verwijderd. Het filmpje verdween pas van het platform na een publicatie erover in een landelijk dagblad. De Post-X Society meldde ook dat TikTok 'niet adequaat optrad' toen er tijdens een livestream van de partijvergadering van D66 op 4 oktober dreigementen met dood en geweld als comments werden geplaatst en andere inbreuken op de richtlijnen van het platform werden gedaan. Ook ondernam het bedrijf geen actie tegen de accounts die verantwoordelijk waren voor het posten van de illegale inhoud.

Nederland Pagina: 11 Vervroegde Tweede Kamerverkiezing 29 oktober 2025 Eindrapport van het Expertteam Verkiezingen van het ODIHR of agressieve retoriek. Omdat Google en Meta online politieke reclame hadden opgeschort, constateerden sommige medewerkers van het EET van het ODIHR dat het moeilijker werd om doelgroepen te bereiken. Vooral jongere kiezers waren slechter bereikbaar via onbetaalde kanalen. Er ontstond bezorgdheid dat het vermogen van kiezers om weloverwogen beslissingen te nemen zou worden aangetast door het gebruik van kunstmatige intelligentie (AI) voor het genereren van campagneboodschappen. Hoewel door AI gegenereerde inhoud slechts een klein deel van alle posts op sociale media omvatte, ontdekten volgers van sociale media dat deze inhoud vooral werd geplaatst door politieke partijen, kandidaten en derde partijen aan de rechterkant van het politieke spectrum. Met de inhoud, die realistische afbeeldingen bevatte waarbij het AI-label doorgaans ontbrak, werden campagne-boodschappen overgebracht, waaronder racistische en misleidende posts. 35 De AP raadde kiezers af om chatbots te gebruiken bij het bepalen van hun stemkeuze, nadat uit onderzoek was gebleken dat de stemadviezen vertekend waren. 36 Ook waarnemers uit de media en het maatschappelijk middenveld meldden tekenen van gecoördineerd niet-authentiek gedrag, nepprofielen van buitenlandse actoren en geautomatiseerde botnets die op verschillende platforms polariserende rechtse boodschappen en politieke partijen promootten. 37 VI. CAMPAGNEFINANCIERING De financiering van campagnes en politieke partijen is gebonden aan de voorschriften van de Wfpp, die voor het laatst is gewijzigd in 2023. Een voorstel voor een nieuwe Wet op de politieke partijen (Wpp), dat is ingediend bij de Tweede Kamer, omvat een verdere verbetering van de transparantie en de overdracht van het toezicht van BZK naar een nieuw onafhankelijk orgaan met bredere bevoegdheden: de Nederlandse autoriteit politieke partijen (Napp). Dit wetsvoorstel sluit aan bij eerdere aanbevelingen van het ODIHR. De behandeling van de Wpp is uitgesteld na de ontbinding van de Tweede Kamer. A. F INANCIERINGSBRONNEN EN CAMPAGNE -UITGAVEN Onder de Wfpp geldt een gemengd financieringsstelsel waarin partijen zowel overheidssubsidies mogen ontvangen als giften (geldbedragen) en bijdragen in natura van Nederlandse burgers en rechtspersonen. Partijen met ten minste één Kamerlid en duizend leden die jaarlijks ten minste 12 euro contributie betalen komen in aanmerking voor overheidssubsidie. Deze wordt toegekend op 35 Campaigntracker.nl is een onafhankelijke groep universitaire onderzoekers die het gebruik van AI-inhoud bij de verkiezingscampagne in 2025 in kaart heeft gebracht. Zij concludeerden dat 1,34 procent van de campagne- boodschappen die tussen 17 september en 18 oktober 2025 op sociale media verschenen door AI gegenereerd was. In vergelijking met andere politieke partijen produceerde de PVV de meeste door AI gegenereerde inhoud. Bij de andere actoren werd de meeste AI-inhoud geplaatst door voorstanders van politiek rechts. De Groene Amsterdammer ontdekte dat op PVV-fanaccounts, waarvan een word beheerd door twee PVV-Kamerleden, levensechte AI-beelden verschenen waarin migranten negatief werden afgeschilderd. De beelden werden veelal gegenereerd met racistische prompts. 36 Uit onderzoek van de AP blijkt dat in 56 procent van de gevallen een stem op PVV of GroenLinks-PvdA werd aangeraden, terwijl kleinere partijen minder vaak of nooit werden genoemd. 37 RTL Nieuws vond op X meer dan 550 voornamelijk vanuit het buitenland beheerde nepaccounts. Daarop werden politieke en polariserende berichten gedeeld die vooral afkomstig waren van rechtse politici en influencers, en werden kleine polariserende accounts gevolgd en zo populairder gemaakt. De stichting Defend Democracy meldde tekenen van gecoördineerd niet-authentiek gedrag dat bestond uit het spammen van Facebook-, Instagram- en YouTube-accounts van politieke partijen met anti- EU- of rechtse partijboodschappen en het kunstmatig ophogen van het aantal shares en likes. Onderzoeksinstituut Justice for Prosperity ontdekte een geautomatiseerd botnet dat sinds 12 juli 2025 pro- Wilders berichten plaatste.

Nederland Pagina: 12 Vervroegde Tweede Kamerverkiezing 29 oktober 2025 Eindrapport van het Expertteam Verkiezingen van het ODIHR basis van het ledental en aantal Kamerzetels. 38 Politieke partijen mogen neveninstellingen aanwijzen die in aanmerking komen voor overheidssubsidies. 39 In 2025 is er in totaal 28 miljoen euro aan subsidie toegekend aan politieke partijen in het parlement en hun neveninstellingen. Terwijl er voorheen geen beperkingen golden voor giften van privé- en rechtspersonen aan partijen en kandidaten, zijn er sinds de aanpassingen aan de Wfpp in 2023 grenzen en verboden van kracht in overeenstemming met eerdere aanbevelingen van het ODIHR. De maximaal toegestane hoogte van anonieme giften is € 250 en alleen Nederlandse staatsburgers of rechtspersonen die zijn ingeschreven bij de Nederlandse Kamer van Koophandel mogen doneren aan politieke partijen. 40 Bij giften van bedrijven moeten politieke partijen naam en adres van de uiteindelijk belanghebbende (ultimate beneficial owner, UBO) registreren. 41 Giften van in Nederland ingeschreven rechtspersonen met een buitenlandse eigenaar zijn niet expliciet verboden. Hierdoor ontstaat een maas in de wet die zou kunnen worden gebruikt om het verbod op buitenlandse financiering te omzeilen. 42 Voor giften geldt een maximering van gecombineerde bedragen van € 100.000 per donor. Deze is van toepassing op politieke partijen, hun neveninstellingen en kandidaten tijdens verkiezingscampagnes, en ook op onafhankelijke kandidaten. Deze maximering is echter niet van toepassing op lokale politieke partijen of lokale afdelingen van landelijke politieke partijen. 43 Bij deze verkiezingen hebben deelnemende partijen circa 9,2 miljoen euro aan giften ontvangen, waarvan 80 procent afkomstig was van individuele personen. De partijen gaven 20 miljoen euro aan schulden op. Terwijl de PVV één enkele gift van € 1.000 opgaf, gaven GroenLinks-PvdA, de SP en D66 aan veel hogere bedragen te hebben ontvangen: respectievelijk 2,2 miljoen euro, 1,5 miljoen euro, en 1,2 miljoen euro. 44 Om het omzeilen van grenzen en verboden op het gebied van giften te voorkomen kan worden overwogen om maximumbedragen vast te stellen voor giften aan lokale politieke partijen en lokale afdelingen van landelijke partijen, en om extra waarborgen in te voeren voor binnenlandse herkomst van bijdragen van bedrijven. 38 In 2025 was het basisbedrag van de subsidie ongeveer € 300.000 per partij. Daarnaast ontvingen partijen circa € 95.000 per zetel, en er was een bedrag van € 3.478. 823 te verdelen op basis van van partijlidmaatschap. Er is ook een subsidiebedrag beschikbaar voor politieke jongerenorganisaties (het totale beschikbare bedrag is € 2.169.893), instellingen voor buitenlandse activiteiten (in 2025 in totaal € 1.960.459) en politiek- wetenschappelijke instituten (€ 229.687 per partij en daarnaast € 23.892 per zetel). 39 Onder de Wfpp mag een politieke partij één politiek- wetenschappelijk instituut, één politieke jongerenorganisatie en één instelling voor buitenlandse activiteiten aanwijzen. 40 Zie de richtlijnen uit 2020 van het ODIHR en de Venetië Commissie betreffende regelgeving voor politieke partijen, lid 229-231 over buitenlandse financiering van politieke partijen en verkiezingscampagnes: 'Giften van buitenlandse bronnen aan politieke partijen kunnen verboden zijn volgens binnenlandse wetgeving. (…) Deze beperking is bedoeld om ongepaste beïnvloeding door buitenlandse belanghebbenden, waaronder buitenlandse regeringen, in binnenlandse politieke aangelegenheden te voorkomen, en versterkt de onafhankelijkheid van politieke partijen.' 41 In Artikel 10a (1) van de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme wordt de uiteindelijk belanghebbende gedefinieerd als 'de natuurlijke persoon die de uiteindelijke eigenaar is van of zeggenschap heeft over een vennootschap of andere juridische entiteit'. 42 Hoewel partijen volgens de voorgestelde Wpp verplicht zijn om de nationaliteit van de UBO te registreren, voorziet de wet niet in de lacune betreffende giften van in Nederland ingeschreven rechtspersonen met een buitenlandse eigenaar. 43 In de nieuwe Wpp wordt uitgegaan van de toewijzing van een structurele bijdrage van 8 miljoen euro aan lokale partijen en partijafdelingen. Daarbij worden donatiebeperkingen en transparantievereisten opgelegd, waaronder de verplichting om giften en schulden te vermelden en openbaar te maken op de websites van de partijen. 44 Alle data en cijfers zijn gebaseerd op de financiële gegevens die politieke partijen hebben verstrekt in hun interim - overzichten, gepubliceerd door BZK op 22 oktober. Giften van bedrijven bedroegen 1,8 miljoen euro, terwijl er 7,4 miljoen euro aan individuele giften was ontvangen.

Nederland Pagina: 13 Vervroegde Tweede Kamerverkiezing 29 oktober 2025 Eindrapport van het Expertteam Verkiezingen van het ODIHR Campagnevoeren door derde partijen is niet bij wet gedefinieerd of geregeld. Hoewel medewerkers van het EET van het ODIHR geen zorgen hebben geuit over de betrokkenheid van derde partijen bij recente verkiezingen, kan deze lacune in de regelgeving zorgen voor kwetsbaarheden, waaronder mogelijke wegen voor buitenlandse beïnvloeding of kwaadwillige inmenging, in het bijzonder online. 45 Tijdens de campagne hebben partijen aanzienlijke bedragen uitgegeven aan online politieke reclame, met een duidelijke toename voordat Google en Meta besloten om deze reclame op te schorten en de Verordening betreffende transparantie en gerichte politieke reclame van kracht werd op 10 oktober. Volgens onderzoek en rapporten van journalisten en factcheckers gaven de deelnemende partijen circa € 536.000 uit aan online politieke reclame vanaf 6 juni, toen de verkiezingen werden aangekondigd, tot de beslissing van Meta op 6 oktober. Ongeveer 70 procent van dit bedrag was al uitgegeven in de maand voordat de Verordening betreffende transparantie en gerichte politieke reclame van kracht werd. De hoogte van de uitgaven verschilde aanzienlijk, waarbij Forum voor Democratie en D66 koplopers waren met respectievelijk circa € 142.000 en € 86.000. 46 Toch wijst de ongebreidelde toename in politieke advertenties tijdens deze campagne nog op een grotere lacune in de regelgeving. Omdat de wet geen maximumbedragen voor campagne-uitgaven vaststelt, wordt niet voldaan aan internationale normen en algemeen geaccepteerd gebruik. 47 Overwogen kan worden om uitgavenplafonds voor verkiezingscampagnes in te stellen ter voorkoming van buitensporige financieringsbehoeften van deelnemende partijen. B. O PENBAARMAKING EN RAPPORTAGE Het aangepaste juridisch kader omvat strengere eisen aan de rapportage door politieke partijen en kandidaten. Politieke partijen en lijsttrekkers zijn verplicht om alle giften boven € 1.000 te melden. Bijdragen van € 10.000 en meer moeten binnen drie werkdagen worden gemeld aan BZK. Politieke 45 Zie de richtlijnen uit 2020 van het ODIHR en de Venetië Commissie betreffende regelgeving voor politieke partijen, lid 255-256: 'Derde partijen moeten vrij zijn om fondsen te werven en hun mening te uiten over politieke onderwerpen als een vorm van vrijheid van meningsuiting, en hun activiteit moet niet onvoorwaardelijk worden verboden. Het is echter van belang dat sommige vormen van regelgeving, met vergelijkbare verplichtingen en beperkingen als gelden voor partijen en partijkandidaten, ook gelden voor derde partijen die betrokken zijn bij de campagne, om transparantie en verantwoording te waarborgen.' 46 Nederland kent geen wettelijk bepaalde campagneperiode. Om de online-uitgaven in kaart te kunnen brengen, werd de observatieperiode bepaald als de periode tussen het vaststellen van de verkiezingen op 6 juni en de datum waarop Meta online politieke reclame opschortte (6 oktober). Vanwege nieuw transparantiebeleid van Meta en Google na de invoering van de Verordening betreffende transparantie en gerichte politieke reclame zijn advertentiebibliotheken minder toegankelijk geworden. Hierdoor berust onderzoek naar online politieke reclame op informatie uit diverse bronnen en op een driehoeksvergelijking van bevindingen van factcheckers en mediaberichten. De belangrijkste bronnen omvatten de Nederlandse database van WhoTargetsMe , gegevens over politieke advertenties van WebWatch , het onderzoek van Justice for Prosperity en een artikel van de NOS over uitgaven aan sociale media. 47 Zie Lid 19 van General Comment 25 bij Artikel 25 van het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten: 'Redelijke grenzen aan campagne- uitgaven kunnen gerechtvaardigd zijn waar dit noodzakelijk is om ervoor te zorgen dat de vrije keuze van kiezers niet wordt ondermijnd en het democratisch proces niet wordt aangetast door de onevenredige uitgaven ten behoeve van enige kandidaat of partij. De resultaten van eerlijke verkiezingen moeten worden gerespecteerd en uitgevoerd.' Zie ook Artikel 9 van Recommendation Rec (2003)4 van het Comité van Ministers van de Raad van Europa. Dit is een aanbeveling aan lidstaten met algemene regels ter bestrijding van corruptie bij de financiering van politieke partijen en verkiezingscampagnes: 'Staten moeten overwegen om maatregelen te nemen ter voorkoming van buitensporige financieringsbehoeften van politieke partijen, zoals het vaststellen van uitgavenplafonds bij verkiezingscampagnes'.

Nederland Pagina: 14 Vervroegde Tweede Kamerverkiezing 29 oktober 2025 Eindrapport van het Expertteam Verkiezingen van het ODIHR partijen of kandidaten zijn niet bij wet verplicht om een aparte bankrekening aan te houden. Dit is in strijd met algemeen geaccepteerd gebruik. 48 Uiterlijk twee weken voor de verkiezingsdag moeten politieke partijen interim- overzichten van giften en schulden aanleveren van 1 januari van het voorafgaande jaar tot 21 dagen voor de verkiezingen. 49 Deze rapporten worden beoordeeld door BZK, voor advies doorgestuurd naar de Commissie toezicht financiën politieke partijen (Ctfpp) en uiterlijk op de zevende dag voor de verkiezingsdag openbaar gemaakt. Een maand na de verkiezingen moeten partijen die ten minste één zetel hebben gekregen overzichten over de laatste 20 dagen van de campagne aanleveren. Deze worden vervolgens beoordeeld en binnen twee maanden na de verkiezingen openbaar gemaakt. In strijd met algemeen geaccepteerd gebruik bestaat er geen verplichting tot verslaglegging van campagne-uitgaven voor of na de verkiezingen. 50 Voor deze verkiezingen moesten de interim-overzichten op 15 oktober worden aangeleverd en op 22 oktober openbaar worden gemaakt door BZK. 51 Alle 27 politieke partijen hebben hun overzichten ingediend in de vorm van Excel-spreadsheets met giften en schulden. Voor deze opgaaf is geen ondersteunende documentatie vereist. De meeste partijen die het EET van het ODIHR heeft gesproken, vooral kleinere partijen, had den moeite met de administratieve last van de nieuwe verslagleggingsvereisten. Sommige medewerkers wezen ook op een potentieel afschrikkingseffect van de verlaagde openbaarmakingsdrempel. Die zou kunnen leiden tot terughoudendheid om hogere bedragen te schenken, omdat de naam van donoren bij giften boven de drempelwaarde wordt gepubliceerd, waardoor ze kunnen worden geassocieerd met een bepaalde partij. Partijen in de Eerste en/of Tweede Kamer moeten elk jaar op uiterlijk 1 juli een financieel verslag, gecertificeerd door een door de partij aangestelde accountant, versturen aan BZK. Overeenkomstig de Wfpp moeten deze verslagen een correct beeld geven van de financiële situatie van de partij en informatie bevatten over inkomsten, uitgaven, schulden en bezittingen. Hoewel een wettelijke einddatum voor openbaarmaking ontbreekt, heeft BZK aangegeven deze verslagen volgens algemeen geaccepteerd gebruik in oktober van hetzelfde jaar openbaar te maken. 52 Om de transparantie van de campagnefinanciering te verhogen en een complete beoordeling van financiële transacties betreffende de campagne mogelijk te maken, zouden alle deelnemende partijen verplicht kunnen worden om een aparte bankrekening te openen voor campagnedoeleinden en na de verkiezingen verslag te doen van campagne-uitgaven. 48 In lid 247 van de richtlijnen uit 2020 van het ODIHR en de Venetië Commissie betreffende regelgeving voor politieke partijen staat dat 'één manier om transparantie te verhogen is (...) voorzieningen treffen zodat alle financiële transacties via één enkele bankrekening verlopen.' 49 De verslagperiode voor kandidaten loopt van 1 januari 2023 tot 8 oktober 2025. 50 In lid 261 van de richtlijnen uit 2020 van het ODIHR en de Venetië Commissie betreffende regelgeving voor politieke partijen staat dat het algemeen geaccepteerd gebruik is om de volgende verslaglegging te vereisen: (...) eindverslagen na de verkiezingen en certificering van de resultaten, om een volledig en uitputtend overzicht te geven van de gehele campagnefinanciering .' Zie ook lid 259. 51 Eindverslagen moeten op 29 november worden ingediend en op 29 december openbaar worden gemaakt. Op één na alle politieke partijen hebben de eindverslagen ingediend binnen de leveringstermijn. Conform de gangbare procedure van BZK kreeg de verzuimende partij een nieuwe deadline, die werd gehaald. 52 In 2025 hebben 19 in het parlement vertegenwoordigde partijen het jaarlijks financieel verslag van 2024 ingediend. BZK heeft deze verslagen op 22 oktober 2025 op zijn website gepubliceerd. Partijen ontvangen 80 procent van de jaarlijkse overheidssubsidie aan het begin van het jaar en moeten verslag doen van hun uitgaven voordat zij de resterende 20 procent krijgen. Als de uitgaven lager dan verwacht zijn, wordt het resterende subsidiebedrag verlaagd. In 2024 diende BIJ1 een onvolledig verslag in, waardoor de partij minder dan de resterende 20 procent heeft ontvangen. Het kan voorkomen dat een partij een verslag met reserveringen indient. Zo bevatte het verslag van de BBB over 2021 reserveringen. Omdat di e partij dat jaar geen overheidssubsidie had ontvangen, werden er echter geen sancties opgelegd.

Nederland Pagina: 15 Vervroegde Tweede Kamerverkiezing 29 oktober 2025 Eindrapport van het Expertteam Verkiezingen van het ODIHR C. T OEZICHT BZK houdt toezicht op de financiën van politieke partijen en campagnes. Daarbij is de minister beslissingsbevoegd, ook wat betreft de oplegging van sancties. De minister wordt geadviseerd door de Ctfpp die desgevraagd advies uitbrengt vanuit een onafhankelijk gezichtspunt. 53 Sancties variëren van de tijdelijke intrekking van overheidssubsidies als belangrijkste handhavingsmiddel, tot boetes van maximaal € 25.000. Deze laatste zijn in de praktijk nog niet opgelegd. Tegen besluiten van BZK kan beroep worden ingediend bij de Raad van State. Bij strafbare feiten moet BZK de zaak voorleggen aan het Openbaar Ministerie. BZK adviseert politieke partijen ook voordat de jaarlijkse financiële verslagen moeten worden ingediend. 54 Na de Tweede Kamerverkiezing van 2017 begonnen besprekingen om de verantwoordelijkheid voor toezicht, die bij BZK berustte, over te dragen aan een onafhankelijk orgaan. De nieuwe Wpp, die met dit doel is ontworpen, is als wetsvoorstel ingediend bij de Tweede Kamer. Het door BZK opgestelde voorstel voor de Wpp omvat een bundeling van bestaande en nieuwe regels voor politieke partijen. Daarbij gaat het om functioneren en financiering van en toezicht op politieke partijen, subsidiëring van lokale partijen, strengere regels voor openbaarmaking en een getrapt sanctieregime. Alle medewerkers van het EET van het ODIHR stonden weliswaar achter de instelling van een onafhankelijk toezichtorgaan met onderzoeks- en sanctiebevoegdheden, maar zij hadden twijfels over de werkelijke onafhankelijkheid van de daartoe aangewezen Nederlandse autoriteit politieke partijen (Napp). Dit lag aan het feit dat leden van de Napp bij koninklijk besluit met goedkeuring van de regering zouden worden benoemd en dat het orgaan financieel en organisatorisch verbonden zou blijven met BZK. In de nieuwe Wpp moet de aanstellingsprocedure voor leden van de Nederlandse autoriteit politieke partijen duidelijk worden gedefinieerd om de onafhankelijkheid en onpartijdigheid van de toezichthouder te waarborgen. Om effectief functioneren van de Napp mogelijk te maken moeten haar mandaat, middelen, personeelsbezetting en handhavingsbevoegdheden, met inbegrip van onderzoeks- en sanctiebevoegdheden, duidelijk bij wet worden vastgelegd. VII. VERKIEZINGSDAG EN ONTWIKKELINGEN NA DE VERKIEZINGEN Conform de gebruikelijke werkwijze van het ODIHR heeft het EET afgezien van een complete of systematische waarneming van de gang van zaken op de verkiezingsdag, en in plaats daarvan een beperkt aantal stembureaus bezocht. De verkiezingsdag verliep rustig. Er waren slechts enkele incidenten, waaronder het verwijderen van PVV-posters door een CDA-lid en de verspreiding van desinformatie over de stemprocedure op sociale media. 55 Partijen en kandidaten bleven online actief omdat er geen periode van campagne- stilte is. Het definitieve opkomstpercentage zoals vastgesteld door de Kiesraad was 78,3 procent. 53 De Ctfpp bestaat uit drie leden, die door BZK worden aangesteld voor een zittingstermijn van vier jaar. Deze kan twee keer worden verlengd. De onafhankelijke leden van de Ctfpp mogen geen banden hebben met regeringspartijen. Voor hen geldt tevens een afkoelingsperiode van vier jaar na het bekleden van een politieke of bestuurlijke functie. 54 BZK beantwoordt bijvoorbeeld Kamervragen over nieuwe kwesties zoals giften in cryptovaluta ( Bitcoin) en hanteert regelingen op om politieke partijen en kandidaten te informeren over hun wettelijke en administratieve verplichtingen voorafgaand aan de einddata voor het indienden van de verslagen. 55 Zie artikelen op NieuwRechts en nu.nl van 29 oktober 2025.

Nederland Pagina: 16 Vervroegde Tweede Kamerverkiezing 29 oktober 2025 Eindrapport van het Expertteam Verkiezingen van het ODIHR Bij deze verkiezing is in vijf gemeenten (Alphen aan den Rijn, Boekel, Borne, Midden -Delfland en Tynaarlo) een nieuw model stembiljet getest. Uit de eerste resultaten blijkt dat er minder ongeldige stemmen zijn uitgebracht dan in de verkiezingsronde van 2024, en dat het stembiljet beter hanteerbaar en leesbaarder was. Ook was het tellen eenvoudiger en ging het sneller. De ontwikkeling van een nieuw model stembiljet sluit aan bij een eerdere aanbeveling van het ODIHR en geniet brede steun. De autoriteiten zijn voornemens dit ontwerp verder te ontwikkelen en te gebruiken bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2026. De Commissie voor het Onderzoek van de Geloofsbrieven van de vertrekkende Tweede Kamer heeft de processen-verbaal van alle stembureaus gecontroleerd op 6 en 7 november 2025. De Kiesraad heeft op 7 november de officiële uitslag vastgesteld en aangeboden aan de Kamervoorzitter . De Commissie heeft op 11 november haar bevindingen gepresenteerd en op 12 november is de nieuwe Tweede Kamer geïnstalleerd, waarbij de leden de eed of verklaring en belofte hebben afgelegd. Van de 27 deelnemende partijen behaalden 15 partijen een of meer zetels in de Tweede Kamer. Vijf kandidaten werden met voorkeurstemmen gekozen. De PVV en D66 behaalden elk 26 zetels, gevolgd door de VVD (22), GroenLinks-PvdA (20), en het CDA (18). De resterende zetels werden verdeeld onder de kleinere partijen. Aangezien geen enkele partij een absolute meerderheid heeft behaald , is een coalitie met ten minste 76 zetels vereist om een kabinet te vormen. Hoewel Wilders beweringen over onregelmatigheden bij het stemmen deelde op sociale media, erkende hij dat D66 de meeste stemmen had gekregen bij de verkiezing en feliciteerde hij partijleider Jetten. 56 D66 had ongeveer 30.000 stemmen meer behaald dan de PVV en is vlak na de bekendmaking van de resultaten in overleg gegaan met het CDA over de kabinetsformatie. VIII. A ANBEVELINGEN Deze verspreid over de tekst opgenomen aanbevelingen zijn bedoeld om de wijze waarop verkiezingen in Nederland worden gehouden te verbeteren, en te helpen om het verloop geheel in overeenstemming te brengen met OVSE-afspraken en andere internationale verplichtingen en normen voor democratische verkiezingen. Deze aanbevelingen vormen een geheel met eerdere aanbevelingen van het ODIHR, die nog moeten worden opgevolgd. 57 Het ODIHR staat klaar om de Nederlandse autoriteiten te ondersteunen bij het verder verbeteren van de verkiezingsprocedure en het opvolgen van de aanbevelingen uit dit rapport en voorgaande rapporten. A. A ANBEVELINGEN MET VOORRANG 1. Om een doeltreffende en tijdige reactie op alle vormen van digitale en online bedreigingen te waarborgen en de electorale integriteit verder te versterken, kan worden overwogen om een duidelijk juridisch en institutioneel kader voor het toezicht op de digitale omgeving vast te stellen, met inbegrip van de definitie van mandaten, coördinatieafspraken tussen relevante organen, en waarborgen voor transparantie van responsmechanismen. 56 Zie de NL Times . 57 Volgens lid 25 van het Istanbul Document van de OVSE uit 1999 verplichten deelnemende staten zich 'om de beoordeling en aanbevelingen van het ODIHR met betrekking tot de verkiezingen onverwijld op te volgen.' Het opvolgen van eerdere aanbevelingen wordt door het EET van het ODIHR als volgt beoordeeld: aanbeveling 8 uit het eindrapport over de Tweede Kamerverkiezing in 2021 en aanbevelingen 9 en 15 uit het eindrapport over de Tweede Kamerverkiezing in 2017 zijn volledig ingevoerd. Aanbeveling 3 uit het eindrapport over 2021 en aanbeveling 14 uit het eindrapport over 2017 zijn grotendeels ingevoerd. Aanbeveling 7 uit het eindrapport over 2021 en aanbeveling 3 uit het eindrapport over 2017 zijn deels ingevoerd. Zie ook de database met verkiezingsaanbevelingen van het ODIHR.

Nederland Pagina: 17 Vervroegde Tweede Kamerverkiezing 29 oktober 2025 Eindrapport van het Expertteam Verkiezingen van het ODIHR 2. In de nieuwe Wet op de politieke partijen moet de aanstellingsprocedure voor leden van de Nederlandse autoriteit politieke partijen (Napp) duidelijk worden gedefinieerd om de onafhankelijkheid en onpartijdigheid van de toezichthouder te waarborgen. Om effectief functioneren van de Napp mogelijk te maken moeten haar mandaat, middelen, personeelsbezetting en handhavingsbevoegdheden, met inbegrip van onderzoeks- en sanctiebevoegdheden, duidelijk bij wet worden vastgelegd. B. A NDERE AANBEVELINGEN 3. Om de kandidaatstellingsprocedure efficiënter te maken zou de Kiesraad digitalisering kunnen overwegen, waarbij elektronische aanlevering van stukken voor de kandidaatstelling is toegestaan. 4. Om effectieve deelname te bevorderen moeten politieke partijen aanvullende maatregelen nemen om campagne- informatie, -materiaal en -activiteiten toegankelijk te maken voor mensen met verschillende soorten beperkingen. 5. Socialmediaplatforms moeten verantwoorder te werk gaan door tijdig te reageren op schendingen van het platformbeleid en te zorgen voor transparantie over de volgende acties die zij ondernemen in verband met de verkiezingen: maatregelen ter beperking van de schade, beslissingen inzake inhoudsmoderatie en reacties op zulke schendingen. 6. Om het omzeilen van grenzen en verboden op het gebied van giften te voorkomen kan worden overwogen om maximumbedragen vast te stellen voor giften aan lokale politieke partijen en lokale afdelingen van landelijke partijen, en om extra waarborgen in te voeren voor binnenlandse herkomst van bijdragen van bedrijven. 7. Overwogen kan worden om uitgavenplafonds voor verkiezingscampagnes in te stellen ter voorkoming van buitensporige financieringsbehoeften van deelnemende partijen. 8. Om de transparantie van de campagnefinanciering te verhogen en een complete beoordeling van financiële transacties betreffende de campagne mogelijk te maken, zouden alle deelnemende partijen verplicht kunnen worden om een aparte bankrekening te openen voor campagnedoeleinden en na de verkiezingen verslag te doen van campagne-uitgaven.

Nederland Pagina: 18 Vervroegde Tweede Kamerverkiezing 29 oktober 2025 Eindrapport van het Expertteam Verkiezingen van het ODIHR BIJLAGE: OFFICIËLE VERKIEZINGSUITSLAG 58 Kiesgerechtigden: 13.589.128 Totaal aantal uitgebrachte stemmen: 10.640.324 Totaal aantal geldige stemmen: 10.571.990 Totaal aantal blanco stemmen: 40.128 Totaal aantal ongeldige stemmen: 28.206 Lijstnr. Lijstnaam Stemmen Zetels 1 PVV (Partij voor de Vrijheid) 1.760.966 26 2 GroenLinks / Partij van de Arbeid (GroenLinks-PvdA) 1.352.163 20 3 VVD (Volkspartij voor Vrijheid en Democratie) 1.505.829 22 4 NSC (Nieuw Sociaal Contract) 39.408 0 5 D66 (Democraten 66) 1.790.634 26 6 BBB (BoerBurgerBeweging) 279.916 4 7 CDA (Christen-Democratisch Appèl) 1.246.874 18 8 SP (Socialistische Partij) 199.585 3 9 DENK 250.368 3 10 PvdD (Partij voor de Dieren) 219.371 3 11 FvD (Forum voor Democratie) 480.393 7 12 SGP (Staatkundig Gereformeerde Partij) 238.093 3 13 ChristenUnie 201.361 3 14 Volt 116.468 1 15 JA21 628.517 9 16 Vrede voor Dieren 16.819 0 17 BVNL (Belang Van Nederland) 18.477 0 18 BIJ1 40.360 0 19 LP (Libertaire Partij) 8.248 0 20 50PLUS 151.053 2 21 PP (Piratenpartij) 10.575 0 22 FNP 9.331 0 23 Vrij Verbond 1.048 0 24 DE LINIE 3.478 0 25 NL PLAN 2.299 0 26 ELLECT 205 0 27 Partij voor de Rechtsstaat 151 0 58 Vastgesteld door de Kiesraad op 7 november 2025.

OVER HET ODIHR Het Bureau voor Democratische Instellingen en Mensenrechten (ODIHR) is het belangrijkste orgaan van de OVSE ter ondersteuning van lidstaten 'om mensenrechten en fundamentele vrijheden volledig te eerbiedigen, zich te houden aan de rechtsstaat, democratische beginselen te bevorderen en (…) democratische instellingen op te bouwen, te versterken en te beschermen, alsook tolerantie te bevorderen in de gehele samenleving' (verklaring OVSE-top in Helsinki, 1992). Dit wordt de menselijke dimensie van de OVSE genoemd. Het ODIHR is gevestigd in Warschau (Polen). Het werd in 1990 opgericht op de topontmoeting in Parijs als het 'Bureau voor vrije verkiezingen' en werd in mei 1991 operationeel. Een jaar later werd de naam van het Bureau gewijzigd om recht te doen aan het verruimde mandaat dat ook mensenrechten en democratisering omvatte. Tegenwoordig heeft het meer dan 150 medewerkers. Het ODIHR is de belangrijkste instelling in Europa op het gebied van verkiezingswaarneming . Elk jaar coördineert en organiseert het ODIHR de inzet van duizenden waarnemers die beoordelen of verkiezingen in de OVSE -regio worden gehouden conform OVSE-afspraken, andere internationale verplichtingen en normen voor democratische verkiezingen, en nationale wetgeving. Dankzij de unieke werkwijze ontstaat er een diepgaand inzicht in het gehele verkiezingsproces. Met ondersteuningsprojecten assisteert het ODIHR lidstaten bij het verbeteren van hun kiesstelsel. De activiteiten van het Bureau op het gebied van democratisering omvatten: rechtsstaat, wetgevingsondersteuning, democratisch bestuur, migratie en vrijheid van verkeer, en gendergelijkheid. Het ODIHR voert jaarlijks een aantal specifieke ondersteuningsprogramma's uit met het oog op het ontwikkelen van democratische structuren. Het ODIHR helpt lidstaten ook om te voldoen aan hun verplichtingen wat betreft het bevorderen en beschermen van mensenrechten en fundamentele vrijheden , voortvloeiend uit de menselijke dimensie van de OVSE. Samen met diverse partners wordt samenwerking gestimuleerd, capaciteit opgebouwd en expertise aange boden op thematische gebieden. Hieronder vallen mensenrechten en de strijd tegen terrorisme, het verhogen van de bescherming van slachtoffers van mensenhandel, onderwijs en training over mensenrechten, toezicht op en rapportage over mensenrechten, en mensenrechten en veiligheid van vrouwen. Op het gebied van tolerantie en non-discriminatie ondersteunt het ODIHR de lidstaten bij het versterken van hun aanpak van haatmisdrijven en gevallen van racisme, vreemdelingenhaat, antisemitisme en andere vormen van onverdraagzaamheid. De activiteiten van het ODIHR inzake tolerantie en non-discriminatie zijn gericht op de volgende gebieden: wetgeving, opleidingen voor wetshandhaving, en toezicht op, rapportage over en follow-up van de reacties op haatmisdrijven en haat-incidenten. Het ODIHR houdt zich daarnaast ook bezig met educatie ter bevordering van tolerantie, respect en wederzijds begrip. Het ODIHR adviseert lidstaten over hun beleid ten aanzien van Roma en Sinti . Het bevordert de capaciteitsopbouw en het netwerken bin nen Roma en Sintigemeenschappen en stimuleert de deelname van vertegenwoordigers van Roma en Sinti in beleidsorganen. Alle activiteiten van het ODIHR worden uitgevoerd in nauwe coördinatie en samenwerking met OVSE-lidstaten, OVSE-instellingen en uitvoerende instanties, en met andere internationale organisaties. Meer informatie is te vinden op de website van het ODIHR (www.osce.org/odihr).

Office for Democratic Institutions and Human Rights THE NETHERLANDS EARLY PARLIAMENTARY ELECTIONS 29 October 2025 ODIHR Election Expert Team Final Report Warsaw 11 March 2026

TABLE OF CONTENTS I. EXECUTIVE SUMMARY .......................................................................................... 1 II. INTRODUCTION AND ACKNOWLEDGMENTS ................................................. 2 III. BACKGROUND AND POLITICAL CONTEXT ..................................................... 3 IV. LEGAL FRAMEWORK AND ELECTORAL SYSTEM ........................................ 4 V. ELECTION CAMPAIGN............................................................................................ 5 A. C AMPAIGN ENVIRONMENT ............................................................................................... 5 B. O NLINE CAMPAIGN ......................................................................................................... 7 VI. CAMPAIGN FINANCE ............................................................................................ 10 A. F UNDING SOURCES AND CAMPAIGN EXPENDITURE ....................................................... 10 B. D ISCLOSURE AND REPORTING ....................................................................................... 12 C. O VERSIGHT.................................................................................................................... 13 VII. ELECTION DAY AND POST -ELECTION DEVELOPMENTS ......................... 13 VIII. RECOMMENDATIONS ........................................................................................... 14 A. P RIORITY RECOMMENDATIONS ..................................................................................... 14 B. O THER RECOMMENDATIONS ......................................................................................... 15 ANNEX: FINAL RESULTS .................................................................................................. 16 ABOUT ODIHR ..................................................................................................................... 17

THE NETHERLANDS EARLY PARLIAMENTARY ELECTIONS 29 October 2025 ODIHR Election Expert Team Mission Report 1 I. EXECUTIVE SUMMARY Following an invitation from the Government of the Netherlands to observe the 29 October early parliamentary elections, the OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights (ODIHR) deployed an Election Expert Team (EET). The ODIHR EET assessed the compliance of the electoral process with OSCE commitments and other international obligations and standards for democratic elections, as well as with national legislation, with the primary focus on the election campaign, including on social media, and campaign finance and oversight frameworks. The Netherlands is a constitutional monarchy, where the government holds executive power and a bicameral parliament exercises legislative authority. Following a government crisis over migration policy, the governing coalition collapsed in June 2025, less than a year after its formation, prompting the King to dissolve the parliament and call early elections for 29 October. The 2025 early parliamentary elections took place in a highly polarized political environment, with declining public trust in politics and ongoing debate over immigration. The electoral legal framework is generally in line with OSCE commitments and international standards, and provides a solid basis for the conduct of democratic elections. While recent amendments have strengthened technical procedures for processing and determining the election results, human rights protections, and political finance regulation, several ODIHR recommendations remain unaddressed, including those concerning judicial appeals of election results; deadlines for handling election- related complaints; alternatives to proxy voting; and the establishment of an independent oversight body for political finance. The 150 Members of the House of Representatives are directly elected for a four-year term through a proportional representation system from open candidates’ lists in a single nationwide constituency, divided into 20 districts for diversifying representation. A total of 1,166 candidates registered on 27 political party lists, providing voters with a wide range of choices through an inclusive, al though heavily paper-based, registration process. Campaigning was largely unregulated and conducted through traditional and online media, rallies, and debates, although access to media was uneven and tended to favour larger parties. The introduction of the EU ’s Transparency and Targeting of Political Advertising Regulation on 10 October and the suspension of online political advertising by Google and Meta forced parties to rely more on traditional media and other methods to reach voters. The campaign tone was policy-focused but polarized. While parties and candidates generally campaigned freely, tensions over social issues created security concerns for certain parties during the campaign period. Women remained underrepresented, and persons with disabilities faced barriers to participation in campaign processes and events. All available party platforms included issues that specifically addressed youth population. Online campaign activity intensified in the run-up to election day, mainly on X and Instagram. Concerns emerged regarding the use of Artificial Intelligence (AI) to generate campaign content negatively impacting voters’ ability to make informed decisions. Several state institutions undertook 1 The English version of this report is the only official document. An unofficial translation is available in Dutch.

The Netherlands Page: 2 Early Parliamentary Elections, 29 October 2025 ODIHR Election Expert Team Final Report significant efforts to promote resilience and preventative measures against digital threats, but the lack of a legally mandated authority to oversee online campaign activities may have limited their effectiveness to safeguard electoral integrity. Some of these bodies did not communicate about their oversight activities, which diminished the transparency and accountability of measures undertaken. While state institutions reported to ODIHR EET having maintained effective communication with social media platforms regarding legal responsibilities and planned responses under the Digital Services Act, social media monitors reported that platforms did not always address reports of manipulative, misleading, or other content and cases that violated community standards in a timely manner. The 2023 amendments to the Political Finance Act strengthened the framework for political party and campaign finance, implementing several previous ODIHR recommendations. Key changes include the introduction of donation limits and bans, as well as stricter reporting and disclosure requirements. A new Political Parties Act, pending before Parliament, aims to further improve transparency and establish an independent political finance oversight body, the Dutch Authority for Political Parties. Its adoption has been delayed following the dissolution of parliament, but the review process is expected to resume once the new parliament is in place. In accordance with ODIHR’s standard methodology, the ODIHR EET did not undertake a comprehensive and systematic observation of election- day procedures. The voting process appeared to be well conducted in the limited number of polling stations visited by the ODIHR EET. The final turnout announced by the Electoral Council was 78.3 per cent. This report offers recommendations to support efforts to further align elections in the Netherlands with OSCE commitments and other international obligations and standards for democratic elections. Priority recommendations focus on strengthening the response to digital and online threats through enhanced monitoring and a comprehensive strategic framework that clarifies institutional responsibilities and consolidates coordination mechanisms, and on improving the supervision of political finance through the establishment of an independent body and the strengthening of control and oversight capacity. ODIHR stands ready to assist the authorities to address the recommendations contained in this and previous reports. II. INTRODUCTION AND ACKNOWLEDGMENTS Following an invitation from the Government of the Netherlands to observe the 29 October 2025 early parliamentary elections and based on the recommendation of a Needs Assessment Mission (NAM) undertaken between 14 and 17 July 2025, the OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights (ODIHR) deployed an Election Expert Team (EET). 2 The ODIHR EET, based in The Hague, was deployed between 15 and 31 October 2025 and consisted of three experts drawn from three OSCE participating States. The ODIHR EET assessed the election campaign, including on social media, and the campaign finance and oversight frameworks for their compliance with OSCE commitments and other international obligations and standards for democratic elections, as well as with national legislation. In line with the ODIHR methodology, the EET did not undertake a systematic observation of the election-day proceedings but visited a limited number of polling stations. 2 See all previous ODIHR election reports on the Netherlands.

The Netherlands Page: 3 Early Parliamentary Elections, 29 October 2025 ODIHR Election Expert Team Final Report The ODIHR EET wishes to thank the Ministry of Foreign Affairs and the Ministry of the Interior and Kingdom Relations (MoIKR) for their co- operation and assistance. The ODIHR EET also expresses its appreciation to the Electoral Council (EC), the Council of State (CoS), the Dutch Media Authority (DMA), the Authority for Consumers and Markets (ACM), the Data Protection Authority (DPA), the Commission for Supervision of Political Party Financing, political parties, academia, and representatives of other institutions and civil society organizations for sharing their views. III. BACKGROUND AND POLITICAL CONTEXT The Netherlands, the largest constituent country of the Kingdom of the Netherlands, is a constitutional monarchy. 3 The government is headed by the Prime Minister, who is appointed by the monarch following nomination by the parliament. Legislative power is vested in a bicameral parliament comprising the 150- member House of Representatives (Tweede Kamer), elected by direct universal suffrage, and the 75- member Senate, elected indirectly by the 12 provincial assemblies and four electoral colleges representing the Caribbean special municipalities and Dutch nationals abroad. 4 Members of both chambers serve a four-year term. In the 22 November 2023 early parliamentary elections, 15 parties won seats in the House of Representatives. After protracted coalition talks, a new government was formed in July 2024 by the Party for Freedom (PVV), the People’s Party for Freedom and Democracy (VVD), the New Social Contract (NSC), and the Farmer–Citizen Movement (BBB). 5 In the outgoing House of Representatives, women hold 39 per cent of seats, although representation of women in elected office remains limited. 6 In autumn 2024, the government introduced a package of immigration reforms, declared a state of asylum crisis, and proposed emergency regulations that would have bypassed parliament’s approval, but withdrew them following institutional backlash and criticism over the impact on democratic oversight and compatibility with European and international human rights obligations. 7 In June 2025, less than one year after its formation, the government resigned after the PVV withdrew coalition support over unresolved disagreements on asylum policy. The King subsequently dissolved the House of Representatives and scheduled early parliamentary elections for 29 October, marking the second consecutive early elections due to disagreement over migration policy. 3 The Kingdom also includes three other self-governing Caribbean countries: Aruba, Curaçao, and Sint Maarten, which are autonomous except in matters of defence and foreign affairs. The country of the Netherlands itself comprises the territory in Europe as well as the Caribbean special municipalities of Bonaire, Saba, and St. Eustatius. 4 The Senate elections are scheduled for May 2027, following the provincial elections. 5 The governing coalition held 88 out of 150 seats: PVV – 37 seats, VVD – 24, NSC – 20, BBB – 7. The remaining parties entered the opposition: GreenLeft–Labour Party (GL–PvdA) - 25 seats; Democrats 66 (D66) – 9; Christian Democratic Appeal (CDA) – 5; Socialist Party (SP) – 5; Denk – 3; Party for the Animals (PvdD) – 3; Forum for Democracy (FvD) – 3; Reformed Political Party (SGP) – 3; Christian Union (CU) – 3; Volt – 2; and JA21 – 1. 6 Women currently hold 32 per cent of Senate seats, and 36 per cent of municipal council seats. As of 2025, the Netherlands descended in the Inter-Parliamentary Union Women’s parliamentary representation ranking from 27th to 32d place, compared to 2023. In the outgoing government, women held 7 of the 17 ministerial posts. 7 The government introduced several immigration reform proposals. In July 2025, the House of Representatives passed legislation introducing stricter asylum rules, including reduced residency duration, limitations on family reunification, and a two-tier protection system. The bills were awaiting a vote in the Senate at the time of writing this report.

The Netherlands Page: 4 Early Parliamentary Elections, 29 October 2025 ODIHR Election Expert Team Final Report The 2025 early parliamentary elections took place in a highly polarized political environment, amidst declining public trust in politics and the country’s direction. 8 Following the dissolution of the House, the NSC withdrew from the caretaker government coalition in August 2025, after Foreign Minister Casper Veldkamp resigned due to disagreement over potential sanctions against Israel, prompting the resignation of all NSC ministers and secretaries of state. Immigration remained a central and the most divisive issue in the public discourse in the run-up to the elections, and on 20 September, right-wing anti-immigration protests in The Hague led to clashes with police, damage to government buildings including the parliament, and vandalism of the D66 party office. IV. LEGAL FRAMEWORK AND ELECTORAL SYSTEM The legal framework for parliamentary elections is comprehensive and provides a solid basis for democratic elections. It is primarily composed of the 1954 Charter of the Kingdom of the Netherlands, the 2002 Constitution, the 1989 Elections Act that regulates the competences of election administration bodies, candidate registration, and election procedures, and the 1989 Elections Decree, which consolidates previous election- related regulations. Other relevant legislation includes the 2013 Political Finance Act (PFA), the 2009 General Administrative Law Act, and the 1994 Criminal Code. The Netherlands is a party to major international and regional instruments related to the holding of democratic elections, and the Constitution provides for the primacy of the ratified international treaties over the national law. 9 The Constitution was reviewed in 2022 and 2023, primarily to strengthen human rights guarantees, 10 while the Elections Act was amended in 2024 and 2025 to improve the integrity and efficiency of electoral processes. 11 Positively, amendments to the PFA in 2023 introduced donation limits and strengthened reporting and disclosure requirements (see Campaign Finance section). Despite these changes, some previous ODIHR recommendations remain unaddressed, including those concerning judicial appeals of results, complaint deadlines, alternatives to proxy voting, and the establishment of an independent oversight body for political finance. The 150 members of the House of Representatives are directly elected for a four-year term through a proportional representation system from open candidate lists in a single nationwide constituency, divided into 20 districts for diversifying representation. Voters cast one preferential vote for a 8 According to a Norstat quarterly report released in October 2025, trust in government declined over the past year among 75 per cent of respondents, 39 per cent had no remaining confidence, 50 per cent felt the country was headed in the wrong direction, and 74 per cent “were very concerned about developments in the Netherlands.” 9 Including the 1966 International Covenant on Civil and Political Rights (ICCPR), 1965 International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination (CERD), 1979 UN Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women (CEDAW), 2003 UN Convention against Corruption (UNCAC), 2006 Convention on the Rights of Persons with Disabilities (CRPD). The Netherlands is also a party to the 1950 European Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms and the 1995 Framework Convention for the Protection of National Minorities. 10 In 2022, constitutional amendments introduced guarantees of fundamental rights and democratic rule of law, and added a new provision related to the right to fair trial; revi sed the procedures for constitutional amendments; changed the regulation on the right to privacy of correspondence; and introduced and regulated the Electoral College for Non- Residents for the election of the First Chamber of the parliament. Disability and sexual orientation were added as non-discrimination grounds in the 2023 changes. 11 The Election Results Software Act of 20 March 2024 adjusted certain election deadlines, such as changing polling stations, and clarified the division of responsibilities among government bodies and election commissions. The Electoral Decree on Election Results, in force from 1 August 2025, made the use of the Electoral Council’s software for processing and determining results mandatory nationwide. Previously, municipalities used the software on voluntary basis, except in the Caribbean. A new version of the software is being developed and will first be piloted in some municipalities during the March 2026 municipal elections.

The Netherlands Page: 5 Early Parliamentary Elections, 29 October 2025 ODIHR Election Expert Team Final Report candidate, which also counts toward the party list’s total. Seats are allocated based on the number of full natural electoral quotas each party attains, with the remaining seats distributed using the largest average or largest remainder methods. 12 Each party’s national seat total is then proportionally distributed among its district lists under the largest remainder method based on the party’s electoral quota. Within each district, candidates receiving at least 25 per cent of the natural electoral quota in preference votes are elected, and any remaining seats are filled according to the list order. V. ELECTION CAMPAIGN A total of 1,166 candidates registered to contest on the lists of 27 political parties, offering voters a plurality of political options. 13 Eighteen parties contested in all 20 districts, while nine parties contested in between two and 19 constituencies. 14 The registration process was inclusive, but ODIHR EET interlocutors noted that the heavily paper-based requirements were time- consuming, particularly for smaller parties. 15 Registration requirements for non- parliamentary parties to submit 30 written support declarations filled in by eligible voters per each district for which they intend to be included on the ballot and pay a EUR 11,250 deposit were considered burdensome, particularly as raising the necessary funds proved challenging. 16 According to the Electoral Council (EC), the highest level of election administration, several non-parliamentary parties only completed the declaration collection during the two-day correction period. To support a more efficient candidate registration process, the Electoral Council could consider digitizing it, including allowing the electronic submission of candidacy nomination documents. The Constitution guarantees freedoms of association, assembly, and expression. There are no campaign regulations at the national level; apart from municipal bylaws on public gatherings and outdoor advertising, including on the posting of campaign material, election campaigns remain largely unregulated. A. C AMPAIGN ENVIRONMENT Campaign activities included canvassing, distribution of fliers, billboards, posters, rallies, candidate debates, media spots, and use of social networking platforms. The entry into force of the European Union (EU) Transparency and Targeting of Political Advertising Regulation (TTPA) on 10 October, along with the suspension of online political advertising by Google and Meta just weeks before election day, impacted campaign modalities, forcing parties to adjust their strategies and rely on traditional media as well as alternative methods to reach voters. 17 For some parties, the suspension of online political advertising eliminated a cost- efficient method of reaching a wider audience, while the 12 The law regulates the choice of the apportionment method depending on the number of allocated seats. The natural electoral quota is calculated by dividing the total number of valid votes by the number of seats in the House. For these elections, the natural threshold was 70,479 votes. 13 All eligible voters who are 18 at the time of nomination may stand for elections. 14 Parties which contested fewer than 20 districts include Libertarian Party (19), 50Plus (19), Pirate Party (18), Frisian National Party (16), Free Al liance (13), De Linie (10), NL Plan (9), ELLECT (5), and Party for the Rule of Law (2). 15 The EC reported that the lists of five parties were not registered after failing to correct errors in the required documentation. 16 Of the 20 constituencies, 19 require 30 declarations of support while one, Bonaire, requires only 10 declarations. The deposit is returned if the contestant gains at least three-quarters of the electoral quota. 17 Google restricted political advertising, as defined under EU Regulation 2024/900, as of September 2025. Meta suspended political, electoral, and social advertising as of 6 October 2025.

The Netherlands Page: 6 Early Parliamentary Elections, 29 October 2025 ODIHR Election Expert Team Final Report new transparency labelling requirements took up valuable space in expensive traditional advertising formats. 18 Traditional media remained an important means of campaigning, but access was uneven. Parties with parliamentary representation or strong public opinion polling generally received greater media coverage and more frequent invitations to media events than smaller or non -parliamentary parties. Participation in televised debates was generally limited to parties achieving the top four to six positions in regular opinion polls. The overall tone of the campaign was policy- focused but polarized, and intensified as election day approached. Many parties framed their campaign messages around effective governance and positioned themselves as providing solutions to political instability by promoting solidarity, co- operation, and quality government. Campaign topics included housing, migration, healthcare, the economy and cost of living, climate policy, geopolitical security and defence, national identity, and other socio-economic issues. Parties and candidates were generally able to campaign freely, al though the polarization of the political environment and tensions over social issues increased security concerns for some parties during the campaign period. Threats to candidates, party staff, and campaign volunteers, as well as vandalism of campaign offices, raised concerns about the exercise of freedoms of association and expression. 19 Increased security measures, including personal protection for lead candidates, sometimes limited campaign venue options and placed additional burdens on some parties’ human and financial resources. Women remained underrepresented in these elections. There are no legal requirements regarding gender balance on candidate lists and, according to civil society analysis, women made up approximately one third of candidates on the lists of parliamentary parties, marking a decrease from both the 2023 and 2021 elections. 20 Only one party reported an internal policy of alternating genders on their party list. ODIHR EET interlocutors noted that the rise of right- wing parties and the increasingly polarized political landscape, in which women politicians have been subject to harassment and attacks, including online and in government, deterred women from running in elections. However, gender-based attacks were not a feature of these elections. In addition, 11 of the 15 parliamentary parties’ platforms addressed issues of particular interest to women. 18 The Dutch Media Authority published guidance on labels and transparency statements related to the oversight of political advertising transparency. 19 On 21 September, D66 party headquarters were vandalized when anti-immigration protests in The Hague turned violent. PVV party leader Gert Wilders suspended his campaign from 10 to 15 October after being identified as a possible target of a suspected Islamic terrorist plot. On 12 October, the leader of the GroenLinks-PvdA, Frans Timmermans, was verbally attacked by masked men on the same day that far-right anti-immigration protesters chanted anti-Semitic insults directed at him. On 22 October, police arrested a man after he threatened politicians during a TikTok livestream. On 24 October, a young man in Leiden was arrested after threatening to kill two party leaders. On 27 October, GroenLinks-PvdA leader Frans Timmermans filed a criminal complaint after an AI- generated image of him was posted on a Facebook page administered by two PVV members of parliament, triggering posts of death threats against him . The ODIHR EET was informed of online, in-person, and via phone threats to volunteers, staff, and candidates of some parties. 20 The EC does not maintain gender disaggregated statistics regarding candidates, as identification of gender is not required for candidate registration. According to research by Vote for a Woman , a civil society organization, women made up 35 per cent of candidates on parliamentary party lists in 2025, 36 per cent in 2023, and 38 per cent in 2021.

The Netherlands Page: 7 Early Parliamentary Elections, 29 October 2025 ODIHR Election Expert Team Final Report While discrimination against persons based on disability is prohibited, e fforts to engage persons with disabilities in the electoral campaign remained limited . 21 Positively, most parliamentary party programmes included consideration of accessibility issues, and apart from one, all parliamentary parties produced accessible versions of their party programmes. 22 Some parties reported additional measures to ensure access to information and activities during the campaign, however, most party websites lacked accessibility features. 23 In addition, ODIHR EET interlocutors noted that barriers remained to the participation of persons with disabilities both at campaign events and for general participation in party activities, such as inaccessible event venues or party offices. To promote effective participation, political parties should take additional steps to make campaign information, materials, and activities accessible to persons with various types of disabilities. Younger voters made up approximately 25 per cent of registered voters as well as approximately 21 per cent of candidates. 24 Of the 27 political parties contesting the elections, 19 included youth wings, and all available party platforms included issues that specifically addressed youth populations. B. O NLINE CAMPAIGN The Netherlands has high internet penetration throughout the country, and most Dutch people have basic digital skills with around half demonstrating above- basic competences, including online communication and information and digital literacy. 25 Online sources are widely regarded as the primary source of information, surpassing television and print media. 26 The growing reliance on social networking platforms, including for election-related information, particularly by young people, raised concerns about access to reliable information , exposure to disinformation, polarizing content, and foreign interference by profit-driven recommendation algorithms which lack transparency. 27 The national disinformation strategy, last updated in 2024, focuses on strengthening media literacy, supporting fact-checking, and enhancing international co-operation. 21 Article 1 of the Constitution of the Netherlands prohibits discrimination “on the basis of religion, belief, political opinion, race or sex or on any other grounds whatsoever”. 22 Programmes were available in such formats as easy-to-read, Braille, and audio versions. 23 Some parties took steps to improve accessibility, including consulting with disability organizations, ensur ing accessible areas at campaign events, providing sign language interpretation during party congresses, adding subtitles on social media videos, and publishing transcripts of podcasts. 24 See the data of the Statistics Netherlands . The EC does not maintain statistics regarding candidate age groups. Data regarding candidate age is available on opwiekanikstemmen.nl, a citizen initiative. 25 According to Eurostat , over 99 per cent of households had internet access in 2024. According to a 2023 survey by the Statistics Netherlands, 80 per cent of Dutch people aged 12 or older had basic digital skills while 50 per cent were above average. 26 According to the 2024 Reuters Digital New Report, 75 per cent of the population obtained their news from online sources, including social media, while 62 per cent from TV, 37 per cent from print news, and 24 per cent from social media alone. According to the same study, the most widely used social media and messaging apps include: WhatsApp (used by 75 per cent of Dutch people); Facebook (55 per cent), YouTube (50 per cent), Instagram ( 41 per cent), TikTok ( 18 per cent), and X (13 per cent). 27 On 2 October 2025, the Amsterdam District Court ruled that Meta violated the Digital Services Act (DSA) by preventing Facebook and Instagram users from maintaining a non- profiled, chronological timeline unaffected by the platforms’ algorithms, thereby undermining user autonomy. The court ordered Meta to implement corrective changes within two weeks. On 28 October, the Amsterdam Court of Appeal suspended the provisional enforceability of that order and granted Meta to comply until 31 December 2025, while the appeal on the merits remains pending.

The Netherlands Page: 8 Early Parliamentary Elections, 29 October 2025 ODIHR Election Expert Team Final Report While the Dutch legal framework does not explicitly regulate campaigning on social networks, the EU digital regulatory framework covers various components of the online environment. 28 The transposition of this complex, multi- layered framework into Dutch law required authorities to establish enforcement mechanisms to oversee online campaign practices, including content posting, targeting strategies, and transparency obligations. Oversight responsibilities are divided among different state institutions but no institution is explicitly mandated to oversee online campaign activities. 29 In the run- up to election day, several institutions undertook significant efforts to promote resilience and preventative measures against digital threats. The MoIKR raised awareness of candidates and parties on cybersecurity, disinformation and digital resilience. The National Co-ordinator on Security and Counterterrorism (NCTV) provided registered political parties with guidance for online behaviour as part of their campaign risk assessments. The ACM communicated with platforms regarding their obligations under the Digital Services Act ( DSA), and organized a roundtable with various social networks and electoral stakeholders to discuss these obligations as well as identify challenges and strategies to address disinformation, hate speech, and foreign interference during the campaign. The MoIKR co-ordinated inter-institutional information exchange on election threats through an “election table”, which met several times in the three months preceding the elections; however, some relevant institutions were not included. 30 Each national authority conducted oversight activities in line with its specific mandate but the lack of a legally mandated institution to oversee online campaign activities may have limited their effectiveness to safeguard electoral integrity. 31 The MoIKR resorted to its DSA “election flagger” status to request platforms to take down inaccurate or manipulative content only in cases that directly undermined the electoral process. As a result, the detection and reporting of manipulative content was primarily dependent upon non-state actors. To ensure an effective and timely response to all forms of digital and online threats and further strengthen electoral integrity, consideration could be given to establishing a clear legal and institutional framework for monitoring the digital environment, including the definition of mandates, co-ordination arrangements among relevant bodies, and transparency safeguards governing response mechanisms. Most institutions did not communicate about their oversight activities, which diminished the transparency and accountability of measures undertaken. While the MoIKR reported to the parliament data on content flagged in the framework of the DSA some months after elections, the ACM, which 28 The EU digital regulatory framework encompasses the Digital Services Act (DSA), the Artificial Intelligence (AI) Act, the General Data Protection Regulation (GDPR), and the Transparency and Targeting of Political Advertising Regulation (TTPA). 29 The Authority for Consumers and Markets (ACM) serves as the DSA focal point and oversees compliance by very large online social media platforms (VLOPs) and very large online search engines (VLOSEs); the Dutch Media Authority (DMA) serves as the primary oversight body for the TTPA; and the Data Protection Authority (AP) is primarily responsible for oversight of the GDPR. The AP is also responsible for oversight of several articles of the EU DSA, and the AP and ACM are also responsible for oversight of several articles of the EU TTPA. 30 Apart from the election authorities, participants included ACM, the NCTV and other security- related institutions, the Association of Netherlands Municipalities (VNG), as well as other institutional actors. However, the AP and DMA were not included in the election table, despite their key role in supervising algorithms and AI that pose risks to fundamental values and rights, and the transparency of political advertising respectively. 31 Section II.3 of the Explanatory Report of the 2024 Venice Commission’s Interpretative Declaration on the Code of Good Practice in Electoral Matters as concerns digital technologies and artificial intelligence states that “The State has an obligation to take effective steps to ensure a supportive environment for robust public debate, preventing and punishing infringements of the voters’ freedom to form an opinion,....”.

The Netherlands Page: 9 Early Parliamentary Elections, 29 October 2025 ODIHR Election Expert Team Final Report receives complaints regarding platform responsiveness to reports of illegal content, did not make the number and nature of these complaints publicly available. Most state institutions reported to ODIHR EET having maintained effective communication with social networking platforms regarding the latter’s legal responsibilities and planned responses under the DSA . However, several platforms declined or did not respond to an invitation to address the House of Representatives regarding their respective measures, relinquishing an opportunity to increase transparency and public confidence in their efforts. 32 Only two platforms provided data on efforts undertaken specific to these elections. 33 Social media monitors reported that platforms did not always address reports of manipulative, misleading, or other content and cases that violated community standards in a timely manner. 34 Social media platforms should enhance accountability by providing timely responses to violations of platform policies and ensuring transparency regarding any election- specific mitigation measures, content moderation decisions, and responses to such violations. Social networking platforms were widely used by political parties and candidates during the campaign. Among the accounts monitored by the ODIHR EET, most content was shared on X (45 per cent), Instagram (27 per cent), and Facebook (19 per cent), with TikTok least used (9 per cent). Online activity intensified toward election day, peaking on 28 October. Most posts conveyed general campaign messages followed by topics related to government formation, housing, and immigration. The tone of the campaign was largely neutral, with about half of posts showing a neutral stance. Among parties, positive messaging was observed most frequently in the posts of D66, while negative rhetoric was observed most frequently in posts by PVV leader Geert Wilders. Approximately 27 per cent of Mr. Wilders’s posts included messages with manipulated framing or aggressive rhetoric. Due to the suspension of online political advertising by Google and Meta, some ODIHR EET interlocutors noted increased difficulties reaching target audiences, particularly younger voters, based on unpaid visibility alone. Concerns emerged regarding the use of Artificial Intelligence (AI) to generate campaign content negatively impacting voters’ ability to make informed decisions. Although AI-generated content represented only a minority of social media posts overall, social media monitors found that such content, including photo- realistic images, most of which lacked AI-disclaimer labels, was used by political parties, candidates, and third- party actors, particularly those aligned with right-wing parties, to communicate campaign messages, including racist and misleading content. 35 The AP advised 32 In mid-October, Google, Meta, TikTok, and X either declined or failed to respond to invitations from the BBB, D66, GroenLinks-Pvda, NSC, and PVV to address the House of Representatives. 33 On 29 September 2025, TikTok launched an Election Center to provide Dutch users with dependable voting information and publicized its policies and efforts to prevent and address misinformation, deceptive behaviour, and AI-generated content. TikTok also reported removing over 400 videos and 950 accounts for violations of platform standards. Google publicized its efforts to provide Dutch users with access to official election information, its anti- abuse policy, and cyber resilience and AI-labeling measures on YouTube. 34 For example, The WebWatch project of civil society Democracy Defenders reported that X did not accept their suggested Community Notes to contextualize false information about marking ballots. The Post-X Society reported that TikTok did not remove an AI video depicting GroenLinks-PvdA leader Frans Timmermans being beaten after being flagged to the platform by a user, instead only removing it after a media article was published about the video. Post-X Society also reported that TikTok did not “adequately intervene” to address threats of death and violence and other abuses of community guidelines in the comments section during a livestream of the D66 party conference on 4 October or to address the accounts responsible for posting the content. 35 Campaigntracker.nl, an independent academic initiative monitoring the use of AI-generated content in the 2025 election campaign, found that AI- generated content made up 1.34 per cent of campaign content on social media between 17 September and 18 October 2025. Among political party accounts, PVV produced the most of such images, and among third- party accounts, those aligned with the political right posted the most of such content. De Groene Amsterdammer reported PVV fan accounts, including one run by two PVV parliamentarians, shared AI- generated images reflecting anti-immigrant narratives, many of which were developed with racist prompts.

The Netherlands Page: 10 Early Parliamentary Elections, 29 October 2025 ODIHR Election Expert Team Final Report voters against using AI chatbots to determine their voting choice, after research found that responses were often biased. 36 Media and civil society monitors also reported signs of co-ordinated inauthentic behavior, troll accounts operated from abroad, and automated bot networks promoting polarizing right-wing messages and political parties on multiple platforms. 37 VI. CAMPAIGN FINANCE Campaign and political party finance is regulated by the PFA, last amended in 2023. A new Political Parties Act (PPA), pending before parliament, aims to further enhance transparency and transfer oversight from the MoIKR to a new independent body in line with prior ODIHR recommendations, the Dutch Authority for Political Parties (NAPP), with broader powers. The adoption of the PPA has been delayed following the dissolution of the House of Representatives. A. F UNDING SOURCES AND CAMPAIGN EXPENDITURE The PFA establishes a mixed system of financing, allowing political parties to be funded through public subsidies as well as monetary and in- kind donations from Dutch citizens and legal entities. Parties with at least one MP and at least 1,000 members paying an annual registration fee of EUR 12 qualify for public funding, which is allocated based on membership size and parliamentary representation. 38 Political parties may designate ancillary institutions that are eligible for earmarked public funding. 39 In 2025, the total amount of public funding allocated to all parliamentary parties and their affiliated entities amounted to approximately EUR 28 million. While previously donations from private individuals and legal entities to parties and candidates were unrestricted, the 2023 amendments to the PFA introduced limits and bans in line with previous ODIHR recommendations. Anonymous donations over EUR 250 are now prohibited, and only Dutch citizens or legal entities registered with the Dutch Chamber of Commerce may donate to political parties. 40 For corporate donations, political parties must record the name and address of the ultimate beneficial owner (UBO). 41 Donations from Dutch- registered legal entities owned by foreign subjects 36 The AP’s research found that either PVV or GorenLinks-PvDA were recommended in over 56 per cent of cases, while smaller parties were mentioned less frequently or not at all. 37 RTL Nieuws identified over 550 fake X accounts most ly operating from abroad that promoted political and polarizing content primarily from right-wing political and influencer accounts and boosted the popularity of small anonymous accounts posting polarizing messages. Civil society organization Defend Democracy reported signs of co-ordinated inauthentic behaviour through spamming political party Facebook, Instagram, and YouTube accounts with anti- EU or pro-right-wing party messages and artificially increasing shares and likes. Research institute Justice for Prosperity identified an automated bot network which promoted Mr. Wilders as of 12 July 2025. 38 For 2025, the basic subsidy was set to approximately EUR 300,000 per party; additionally, parties received approximately EUR 95,000 per seat, and an apportionment of EUR 3,478,823, depending on party membership. Further subsidies are earmarked for youth organisations (the total budget is EUR 2,169,893), international co- operation organisations (in 2025, EUR 1,960,459 in total) and research entities (EUR 229,687 per party and additional EUR 23,892 per seat). 39 The PFA provides that a political party may designate one political science institute, one political youth organization and one institution for foreign activities. 40 See 2020 ODIHR and Venice Commission Guidelines on Political Party Regulation, paragraphs 229- 231 on foreign funding of political parties and election campaigns, according to which “Donations from foreign sources to political parties may be prohibited by domestic legislation. (…) This restriction aims to avoid undue influence by foreign interests, including foreign governments, in domestic political affairs, and strengthens the independence of political parties.” 41 Article 10a(1) of the Money Laundering and Terrorist Financing (Prevention) Act defines the ultimate beneficial owner as “the natural person who ultimately owns or controls a company or other legal entity”.

The Netherlands Page: 11 Early Parliamentary Elections, 29 October 2025 ODIHR Election Expert Team Final Report are not explicitly prohibited, creating a legal gap that could potentially be used to circumvent the ban on foreign funding. 42 The annual aggregate donation limit is set at EUR 100,000 per donor. It applies to political parties, including their affiliated entities and candidates during election campaigns, as well as to independent candidates. However, it does not apply to local political parties or local branches of national parties. 43 In these elections, contesting parties received approximately EUR 9.2 million in donations, 80 per cent of which came from individuals, and reported EUR 20 million in debts. While the PVV reported a single donation of EUR 1,000, GL–PvdA, the Socialist Party, and D66 reported receiving much larger amounts: EUR 2.2 million, EUR 1.5 million, and EUR 1.2 million, respectively. 44 To prevent circumvention of donation limits and bans, consideration could be given to applying donation limits to local political parties and local branches of national parties, and to introducing additional safeguards to ensure that corporate contributions originate from national sources. Third-party campaigning is not defined or regulated by law. Although ODIHR EET interlocutors did not raise concerns with regards to third -party involvement in recent elections, this regulatory gap may create vulnerabilities, including potential avenues for foreign influence or malign interference, particularly online. 45 During the campaign, political parties spent substantial amounts on online political advertising, with a notable surge ahead of Google and Meta’s decisions to suspend such advertising and the entry into force of the TTPA on 10 October. According to analyses and reports by journalists and fact-checking organizations, contesting parties spent approximately EUR 536,000 on online political advertising from 6 June, when the elections were called, until Meta’s decision on 6 October, with around 70 per cent of this amount disbursed in the month before the TTPA came into force. Spending varied considerably, with Forum for Democracy and D66 accounting for the largest shares, at approximately EUR 142,000 and EUR 86,000, respectively. 46 Yet the unrestricted surge in political ads during this 42 While the draft PPA would require parties to record the nationality of the UBO, it would not close the existing gap regarding donations from Dutch- registered entities owned by foreign subjects. 43 The new PPA foresees the allocation of a structural budget of EUR 8 million to local parties and party branches and extends donation limits and transparency requirements to them, including an obligation to report and disclose donations and debts on their websites. 44 All data and figures are based on the financial information submitted by political parties in their interim reports , published by the MoIKR on 22 October. Corporate donations amounted to EUR 1.8 million, compared with EUR 7.4 million in individual contributions. 45 See 2020 ODIHR and Venice Commission Guidelines on Political Party Regulation, paragraphs 255- 256, according to which “Third parties should be free to fundraise and express views on political issues as a means of free expression, and their activity should not be unconditionally prohibited. However, it is important that some forms of regulation, with comparable obligations and restrictions as apply to parties and party candidates, be extended to third parties that are involved in the campaign, to ensure transparency and accountability.” 46 There is no legally defined campaign period in the Netherlands. For the purpose of assessing online spending, the observation period was defined as the time between the calling of the elections on 6 June and the date on which Meta suspended online political advertising (6 October). Due to new transparency policies introduced by Meta and Google following the implementation of the TTPA, Ad Libraries are no longer easily accessible. Consequently, the analysis of online political advertising relies on information published across various sources and on triangulating findings from fact-checking organizations and media reports. The main sources used include the WhoTargetsMe Netherlands database, WebWatch monitoring findings on political advertisements, the Justice for Prosperity analysis, and an NOS article on social media spending.

The Netherlands Page: 12 Early Parliamentary Elections, 29 October 2025 ODIHR Election Expert Team Final Report campaign highlights a broader regulatory gap, where the law does not set campaign spending limits, falling short of international standards and good practice. 47 Consideration could be given to introducing expenditure limits for electoral campaigns to prevent excessive funding requirements for contestants. B. D ISCLOSURE AND REPORTING Under the amended legal framework, political parties and candidates are subject to stricter reporting requirements. Political parties and heads of individual candidate lists are required to report all donations exceeding EUR 1,000, with contributions over EUR 10,000 to be reported to the MoIKR within three working days. There is no legal requirement for political parties or candidates to maintain a dedicated bank account, contrary to good practice. 48 No later than two weeks before election day, political parties must submit interim reports on donations and debts from 1 January of the previous year up to 21 days before the vote. 49 These reports are reviewed by the MoIKR, sent to the Commission for Supervision of Political Party Financing (CSPPF) for advice, and published no later than the seventh day before election day. One month after the election, parties winning at least one seat must provide reports covering the final 20 days of the campaign, which are then reviewed and published within two months of the election. Contrary to good practice, there is no obligation to report on campaign expenditures before or after the election. 50 For these elections, interim reports were due on 15 October and published by the MoIKR on 22 October. 51 All 27 political parties submitted their reports, which consist of Excel spreadsheets compiling donations and debts. The system is declarative and does not require supporting documentation. Most parties met by the ODIHR EET, particularly smaller parties, expressed concerns about the administrative burden of the new reporting requirements. Some interlocutors also noted a potential chilling effect from lowering the disclosure threshold, as donors might be reluctant to contribute amounts above it to avoid having their names published or being seen as affiliated with a particular party. Parliamentary parties must submit their annual financial reports, certified by an auditor appointed by the party, to the MoIKR by 1 July. Pursuant to the PFA, these reports must provide an accurate picture of the party’s financial standing and include information on income, expenditure, debts, and assets. 47 See Paragraph 19 of General Comment 25 to Article 25 of the International Covenant on Civil and Political Rights: “Reasonable limitations on campaign expenditure may be justified where this is necessary to ensure that the free choice of voters is not undermined or the democratic process distorted by the disproportionate expenditure on behalf of any candidate or party. The results of genuine elections should be respected and implemented”. See also Article 9 of Recommendation Rec(2003)4 of the Council of Europe’s Committee of Ministers to member states on common rules against corruption in the funding of political parties and electoral campaigns: "States should consider adopting measures to prevent excessive funding needs of political parties, such as, establishing limits on expenditure on electoral campaign". 48 Paragraph 247 of the 2020 ODIHR and Venice Commission Guidelines on Political Party Regulation states that "one way to enhance transparency is (...) having in place provisions requiring all financial transactions to go through a single bank account". 49 The reporting period for candidates spans from 1 January 2023 to 8 October 2025. 50 Paragraph 261 of the 2020 ODIHR and Venice Commission Guidelines on Political Party Regulation states that “it is good practice to require the following reports: (...) final reports after the election and certification of results, to provide a complete and comprehensive account of all campaign financing”. Also see paragraph 259. 51 Final reports must be submitted by 29 November and published by 29 December. All political parties, except one, submitted their final reports within the deadline. In line with the MoIKR’s standard procedure, the non- compliant party was granted a second deadline, which it met.

The Netherlands Page: 13 Early Parliamentary Elections, 29 October 2025 ODIHR Election Expert Team Final Report While there is no legal deadline for publication, the MoIKR informed the ODIHR EET that, as a good practice, it publishes the reports in October of the same year. 52 To enhance campaign finance transparency and enable a comprehensive review of campaign financial transactions, all contesting parties could be required to open a dedicated bank account for campaign purposes and provide post-election reporting of campaign expenditures. C. O VERSIGHT The MoIKR oversees political party and campaign finance, with the Minister exercising the main decision-making function, including imposing sanctions. The Minister acts upon advice from the CSPPF, which issues opinions upon request to provide an independent perspective. 53 The sanctions range from the temporary withdrawal of public subsidies, used as the main enforcement tool due to its dissuasive effect, to administrative fines of up to EUR 25,000, which have not yet been applied in practice. MoIKR decisions can be appealed to the Council of State. In cases of criminal violations, the MoIKR must refer matters to the Public Prosecutor. The MoIKR also provides guidance to political parties ahead of annual and campaign finance reporting deadlines. 54 Discussions on transferring oversight responsibilities from the MoIKR to an independent body began after the 2017 parliamentary elections, with the new PPA pending before parliament, designed to achieve this goal. Initiated by the MoIKR, the draft PPA consolidates rules on the functioning, financing, and oversight of political parties, introduces subsidies for local parties, establishes stricter disclosure requirements, and provides for a graduated sanctions regime. While all ODIHR EET interlocutors express ed support for the establishment of an independent oversight body, the Dutch Authority for Political Parties (NAPP), with investigative and sanctioning powers, concerns were raised about its actual independence, given that NAPP members would be appointed by royal decree with government approval and that the body would remain organizationally and financially linked to the MoIKR. The new PPA should clearly define the appointment process for members of the Dutch Authority for Political Parties to help ensure the independence and impartiality of its oversight role. The Authority’s mandate, resources, staffing, and enforcement powers, including investigative and sanctioning powers, should be clearly established in law to enable it to effectively carry out its functions. VII. ELECTION DAY AND POST-ELECTION DEVELOPMENTS In line with ODIHR’s standard methodology, the EET did not undertake a comprehensive or systematic observation of election-day procedures but visited a limited number of polling stations. 52 In 2025, 19 parliamentary parties submitted annual financial reports for 2024. The MoIKR published these reports on its website on 22 October 2025. Parties receive 80 per cent of annual public funding at the start of the year and must report expenditures to receive the remaining 20 per cent. If spending is lower than anticipated, the remaining funds are reduced. In 2024, BIJ1 submitted incomplete reports and consequently did not receive the full remaining 20 per cent. Some parties may submit annual reports with reservations. For example, BBB’s 2021 report included reservations, but as the party did not receive public funding that year, no sanctions were applied. 53 The CSPPF is composed of three members, appointed by the MoIKR for a four-year term, which can be renewed twice. The independent members of the CSPPF cannot be affiliated with governing parties. They are also subject to a four-year cooling- off period after holding political or administrative office. 54 For instance, the MoIKR provides responses to Members of Parliament on emerging issues such as crypto donations (Bitcoin) and adopts regulations to inform political parties and candidates of their legal and accounting obligations ahead of upcoming reporting deadlines.

The Netherlands Page: 14 Early Parliamentary Elections, 29 October 2025 ODIHR Election Expert Team Final Report Election day proceeded calmly, with only isolated incidents, including a CDA member removing PVV posters and misinformation about voting procedures circulating on social media. 55 Parties and candidates remained active online, as there is no campaign silence period. The final turnout announced by the Electoral Council was 78.3 per cent. For these elections, a new ballot paper design template was tested in five municipalities (Alphen aan den Rijn, Boekel, Borne, Midden- Delfland, and Tynaarlo). Early indications suggest that invalid ballots decreased compared to the 2024 electoral cycle, the ballot was easier to handle and read, and counting was simpler and faster. The development of a new ballot design is in line with a previous ODIHR recommendation and has received broad support. Authorities plan to further develop and implement this design in the 2026 municipal elections. The Credentials Committee of the outgoing House of Representatives reviewed the election records on 6 and 7 November 2025. The Electoral Council declared the official results on 7 November and submitted them to the Speaker. The Committee presented its findings on 11 November, and the newly elected House was installed on 12 November, when members were sworn in. Of the 27 parties that contested the elections, 15 gained seats in the House of Representatives. Five candidates were elected through preferential votes. The PVV and D66 each secured 26 seats, followed by the VVD (22), GL– PvdA (20), and CDA (18), while smaller parties shared the remaining seats. As no party obtained an outright majority, a coalition of at least 76 mandates is required to form a government. Despite sharing claims of voting irregularities on his social network accounts, Mr. Wilders acknowledged that D66 received the most votes in the elections and congratulated its leader. 56 Shortly after the announcement of the results, D66, which received approximately 30,000 more votes than PVV, began discussions with CDA to form a government. VIII. RECOMMENDATIONS These recommendations, as contained throughout the text, are offered with a view to enhancing the conduct of elections in the Netherlands and to support efforts to bring them fully in line with OSCE commitments and other international obligations and standards for democratic elections. These recommendations should be read in conjunction with prior ODIHR recommendations, which remain to be addressed. 57 ODIHR stands ready to assist the authorities of the Netherlands to further improve the electoral process and to address the recommendations contained in this and previous reports. A. P RIORITY RECOMMENDATIONS 1. To ensure an effective and timely response to all forms of digital and online threats and further strengthen electoral integrity, consideration could be given to establishing a clear legal and institutional framework for monitoring the digital environment, including the definition of 55 See articles from NieuwRechts and nu.nl from 29 October 2025. 56 See the NL Times . 57 In paragraph 25 of the 1999 OSCE Istanbul Document, OSCE participating States committed themselves “to follow up promptly the ODIHR’s election assessment and recommendations”. The follow-up of prior recommendations is assessed by the ODIHR EET as follows: r ecommendation 8 from the final report on the 2021 parliamentary elections and recommendations 9 and 15 from the final report on the 2017 parliamentary elections are fully implemented. Recommendation 3 from the 2021 final report and recommendation 14 from the 2017 final report are mostly implemented. Recommendation 7 from the 2021 final report and recommendation 3 from the 2017 final report are partially implemented. See also the ODIHR electoral recommendations database.

The Netherlands Page: 15 Early Parliamentary Elections, 29 October 2025 ODIHR Election Expert Team Final Report mandates, co-ordination arrangements among relevant bodies, and transparency safeguards governing response mechanisms. 2. The new Political Parties Act should clearly define the appointment process for members of the Dutch Authority for Political Parties to help ensure the independence and impartiality of its oversight role. The Authority’s mandate, resources, staffing, and enforcement powers, including investigative and sanctioning powers, should be clearly established in law to enable it to effectively carry out its functions. B. O THER RECOMMENDATIONS 3. To support a more efficient candidate registration process, the Electoral Council could consider digitizing it, including allowing the electronic submission of candidacy nomination documents. 4. To promote effective participation, political parties should take additional steps to make campaign information, materials, and activities accessible to persons with various types of disabilities. 5. Social media platforms should enhance accountability by providing timely responses to violations of platform policies and ensuring transparency regarding any election- specific mitigation measures, content moderation decisions, and responses to such violations. 6. To prevent circumvention of donation limits and bans, consideration could be given to applying donation limits to local political parties and local branches of national parties, and to introducing additional safeguards to ensure that corporate contributions originate from national sources. 7. Consideration could be given to introducing expenditure limits for electoral campaigns to prevent excessive funding requirements for contestants. 8. To enhance campaign finance transparency and enable a comprehensive review of campaign financial transactions, all contesting parties could be required to open a dedicated bank account for campaign purposes and provide post-election reporting of campaign expenditures.

The Netherlands Page: 16 Early Parliamentary Elections, 29 October 2025 ODIHR Election Expert Team Final Report ANNEX: FINAL RESULTS 58 Eligible voters: 13,589,128 Total votes cast: 10,640,324 Total valid votes: 10,571,990 Total blank votes: 40,128 Total invalid votes: 28,206 List no. List name Votes Seats 1 PVV (Freedom Party) 1,760,966 26 2 GroenLinks (Green Left) / PvdA (Labour Party) 1,352,163 20 3 VVD (People’s Party for Freedom and Democracy) 1,505,829 22 4 NSC (New Social Contract) 39,408 0 5 D66 1,790,634 26 6 BBB (Farmer-Citizen Movement) 279,916 4 7 CDA (Christian Democratic Appeal) 1,246,874 18 8 SP (Socialist Party) 199,585 3 9 DENK 250,368 3 10 PvdD (Party for the Animals) 219,371 3 11 FvD (Forum for Democracy) 480,393 7 12 SGP (Reformed Political Party) 238,093 3 13 ChristenUnie (Christian Union) 201,361 3 14 Volt 116,468 1 15 JA21 628,517 9 16 Vrede voor Dieren 16,819 0 17 BVNL(Belang Van Nederland) 18,477 0 18 BIJ1 40,360 0 19 LP (Libertarian Party) 8,248 0 20 50PLUS 151,053 2 21 PP (Pirate Party) 10,575 0 22 FNP 9,331 0 23 Vrij Verbond 1,048 0 24 DE LINIE 3,478 0 25 NL PLAN 2,299 0 26 ELLECT 205 0 27 Partij voor de Rechtsstaat 151 0 58 Announced by the Electoral Council on 7 November 2025.

ABOUT ODIHR The Office for Democratic Institutions and Human Rights (ODIHR) is OSCE’s principal institution to assist participating States “to ensure full respect for human rights and fundamental freedoms, to abide by the rule of law, to promote principles of democracy and (…) to build, strengthen and protect democratic institutions, as well as promote tolerance throughout society” (1992 Helsinki Summit Document). This is referred to as the OSCE human dimension. ODIHR, based in Warsaw (Poland) was created as the Office for Free Elections at the 1990 Paris Summit and started operating in May 1991. One year later, the name of the Office was changed to reflect an expanded mandate to include human rights and democratization. Today it employs over 150 staff. ODIHR is the lead agency in Europe in the field of election observation . Every year, it co- ordinates and organizes the deployment of thousands of observers to assess whether elections in the OSCE region are conducted in line with OSCE commitments, other international obligations and standards for democratic elections and with national legislation. Its unique methodology provides an in-depth insight into the electoral process in its entirety. Through assistance projects, ODIHR helps participating States to improve their electoral framework. The Office’s democratization activities include: rule of law, legislative support, democratic governance, migration and freedom of movement, and gender equality. ODIHR implements a number of targeted assistance programmes annually, seeking to develop democratic structures. ODIHR also assists participating States’ in fulfilling their obligations to promote and protect human rights and fundamental freedoms consistent with OSCE human dimension commitments. This is achieved by working with a variety of partners to foster collaboration, build capacity and provide expertise in thematic areas, including human rights in the fight against terrorism, enhancing the human rights protection of trafficked people, human rights education and training, human rights monitoring and reporting, and women’s human rights and security. Within the field of tolerance and non- discrimination, ODIHR provides support to the participating States in strengthening their response to hate crimes and incidents of racism, xenophobia, anti- Semitism and other forms of intolerance. ODIHR's activities related to tolerance and non- discrimination are focused on the following areas: legislation; law enforcement training; monitoring, reporting on, and following up on responses to hate-motivated crimes and incidents; as well as educational activities to promote tolerance, respect, and mutual understanding. ODIHR provides advice to participating States on their policies on Roma and Sinti . It promotes capacity-building and networking among Roma and Sinti communities, and encourages the participation of Roma and Sinti representatives in policy-making bodies. All ODIHR activities are carried out in close co-ordination and co- operation with OSCE participating States, OSCE institutions and field operations, as well as with other international organizations. More information is available on the ODIHR website (www.osce.org/odihr ).