Informisanje na jezicima nacionalnih manjina i studija slučaja - Mediji na mađarskom jeziku

Project “Strengthening Freedom of Expression and Media Freedom in Serbia” – OSCE Mission to Serbia Information in National Minority Languages and Case Study: Hungarian-Language Media Outlets Nedim Sejdinović, February 2026 This project is funded by the European Union Note: This analysis was produced with the financial assistance of the European Union. The views, opinions, findings, and other information expressed in this analysis, particularly the authors’ assumptions presented or interpretable as facts, belong solely to the authors and their collaborators and do not necessarily represent the official position of the OSCE Mission to Serbia, nor do they necessarily reflect the views of the European Union.

This project is funded by the European Union 2 POLITICAL AND SOCIAL CONTEXT According to the 2022 population census, approximately 19.5 percent of citizens living in Serbia do not belong to the majority population—that is, they declare themselves as members of national minorities, define their national identity through regional affiliation, or decline to self-identify in this regard. Slightly over 12 percent declare themselves as members of national minorities, with 18 minority communities having more than two thousand members. 1 Although the total population of Serbia is decreasing from census to census, as is the case with the majority population, it is evident that national minorities are shrinking at a significantly higher rate, particularly in the Autonomous Province of Vojvodina (hereinafter referred to as AP Vojvodina), which is the most ethnically heterogeneous part of the country. The reasons are manifold. In the 1990s, citizens emigrated due to war, insecurity, and a major economic crisis. Today, the drivers are primarily existential in nature - young members of minority groups leave more frequently and more easily for developed countries, sometimes their kin states (members of the European Union), or simply use kin-state passports to move further west 2 . Deficits in democratic processes—both nationwide and within minority communities—also contribute to this trend. These figures are a warning, indicating the need to establish new and more effective incentive mechanisms to preserve the country's multi-ethnic and multi-confessional identity in the long term. This identity represents not only a wealth of cultural diversity and interconnection, but also considerable developmental potential. National minorities, for instance, can act as a driver of cooperation between Serbia and their kin states across various fields, including public information. The decline in the number of national minority members creates new challenges for the realisation of their constitutional and legal rights, as well aa those under international treaties ratified by Serbia 3 - including those pertaining to minority information. The departure of young people is particularly concerning, as they are crucial both as potential creators and as consumers of new media platforms, which will be discussed in detail later. DIVERSITY AMONG MINORITIES Apart from size, minorities differ in the degree of alignment between national affiliation and minority language, sense of unity and mutual solidarity, political organisation and influence, population age structure, education level, perception of the majority's attitude towards the 1 Statistical Office of the Republic of Serbia: Census of Population, Households and Dwellings, 2022 2 Program sa knjigom apstrakata; savremene migracije manjina iz Srbije.pdf; KAROLINA LENDÁK -KABÓK, STANISLAVA POPOV AND IMRE LENDÁK; The Educational Migration of Sub-state Ethnic Minorities on the Outskirts of the EU: A Case Study of Serbia, INTERSECTIONS. EAST EUROPEAN JOURNAL OF SOCIETY AND POLITICS, 6(2): 130–153; Policy Brief on Youth Migration – MIGREC 3 Here are just a few of the documents ratified by the state regarding the status and rights of national minorities, many of which also pertain to the right to information in the native language: the Framework Convention for the Protection of National Minorities; the European Charter for Regional or Minority Languages; the International Covenant on Civil and Political Rights; the Protocol to the International Covenant on Civil and Political Rights; the European Convention on Human Rights, and various other universal and regional human rights treaties. Furthermore, there is Decision No. 4/03 of the OSCE Ministerial Council on Tolerance and Non-Discrimination, adopted in 2003 at the Maastricht meeting, as well as the OSCE High Commissioner on National Minorities (HCNM) Guidelines on the use of Minority Languages in the Broadcast Media (The Tallinn Guidelines on National Minorities and the Media in the Digital Age | OSCE High Commissioner on National Minorities, Guidelines on the use of Minority Languages in the Broadcast Media | OSCE High Commissioner on National Minorities)

This project is funded by the European Union 3 minority, and the presence or absence of a kin state. Informally, based on the degree of minority rights realisation, they can be divided into traditional, new and emerging minorities. 4 They certainly differ in the tradition, quantity, and quality of native language broadcasting. According to a 2020 OSCE Mission study, a significant number of national minorities have no media outlets reporting in their language at all, while others enjoy a long tradition of native language broadcasting and a wide array of diverse media outlets 5 . This raises the question of whether minority policies - including media policies - should be tailored to specific characteristics, primarily population size and media tradition. In other words, whether what is legislatively suited to a larger minority with a well-developed cultural, educational, and media portfolio is automatically suited for a smaller minority lacking those assets. According to the cited research, as expected, the Hungarian national minority has the largest number of media outlets in its language. This is due not only to the fact that it is the most populous minority community (2.77% of the total population) with a long history in this region, but also to the support to its kin-state, Hungary, provides across various areas, including public information in Vojvodina. This also introduces a certain controversy, elaborated further below: namely, that the donation process lacks transparency, which can further threaten media pluralism and discriminate against media outside political spheres of influence. 6 NATIONAL COUNCILS AS KEY INSTITUTIONS FOR MINORITY INFORMATION There are 23 National Councils of National Minorities and the Federation of Jewish Communities operating in Serbia 7 , serving as the institutional framework for self-government in culture, education, language preservation, and public information 8 . In the field of public information, they constitute a key institutional structure that strongly influences existing minority media models, directly or indirectly. Numerous studies and practical examples show that this influence leads—to varying degrees—to the instrumentalisation of media by minority political elites. This problem has persisted since the inception of national councils, specifically from the moment founding rights for certain media outlets were transferred to them and they were legally recognised as key actors in minority information 9 . Regarding public information, constitutional and legal minority rights encompass reporting in the mother tongue, freedom of expression in minority languages, adequate funding for minority media content, and respect for multicultural and intercultural values, alongside political and media 4 Information in the languages of national minorities - recommendations for practical policies, Centre for Civil Society Development, 2017 5 Media outlets in the languages of national minorities - research and analysis, OSCE Mission to Serbia, 2020: https://serbia.osce.org/sr/node/473673 6 VMSZ, the largest political party representing the Hungarian community and exercising decisive control over the Serbian media landscape in this language, is a close partner of Hungary's ruling party, FIDESZ. In addition, both VMSZ and FIDESZ maintain coalitions and close ties with the ruling parties in Serbia. This creates an environment in which Hungarian-language media that take a critical stance towards political elites are subjected to discrimination. 7 Members of 23 national minority communities have constituted their respective councils, while the Executive Board of the Federation of Jewish Communities of Serbia performs the function of a national council for the Jewish community in accordance with the law. 8 https://minljmpdd.gov.rs/sektori/nacionalne-manjine/nacionalni-saveti-nacionalnih- manjina/?utm_source=chatgpt.com 9 See, for example, the publication ”Media in Vojvodina – Political Compromise or Professional Reporting” (Independent Journalists' Association of Vojvodina, 2010), as well as other analyses of minority media coverage in recent years.

This project is funded by the European Union 4 pluralism. Under the legal framework, which has remained largely unchanged in this regard over recent decades, minority-language information in Serbia operates across three models: the first is represented by public broadcasters (RTS and RTV), mandated to broadcast content (also) in minority languages. the second consists of media outlets founded by national councils of national minorities (indirectly, through institutions, companies, or associations established to exercise the right to public information in minority languages), and the third comprises private media outlets (including the civil society media outlets). MEDIA REFORMS AND MINORITY MEDIA - CHRONOLOGY AND KEY CHALLENGES Since the onset of media reforms (which began following the fall of the Milošević regime in 2000 and continue today), the primary challenge for minority information in Serbia has been and remains: how to guarantee national minorities their right to information and ensure adequate funding while safeguarding minority community autonomy, yet simultaneously establishing accountability mechanisms that ensure objective and professional reporting, media pluralism, editorial independence (including in multilingual media), and operational and financial transparency for outlets acting as specialised minority public broadcasters (i.e., media founded indirectly by national councils). Considering the broader context of national minority status and public information in general, promoting media coverage of interculturalism, and fostering values of coexistence and diversity, is crucial. The goal is to build public information that acts as cohesive tissue, increasing mutual understanding between minorities and the majority, as well as among minority groups themselves, while countering ghettoisation and self-ghettoisation. Fostering interconnected diversity serves as a vital societal remedy - a matter that extends far beyond media policy. That holds profound political and social relevance, especially for a country like Serbia with its recent history of inter- ethnic conflicts. LACK OF ATTENTION: CONFUSION AND DATA DEFICITS PREVAIL OSCE analysis 10 and the Strategy for the Development of the Public Information System in the Republic of Serbia for the period 2020-2025 11 (hereinafter: the Media Strategy) confirm what media experts have long warned: the minority-language media landscape is thoroughly confusing. Comprehensive research on the number and structure of minority and multilingual media is lacking (existing registries are highly unreliable), as is systematic data on how they function, receive funding, or meet citizen needs. This raises a fundamental question: how can strategic legal and policy solutions for minority information be formulated without solid data identifying the exact challenges faced? Regrettably, the situation regarding majority-language media is little different. Two facts, however, are indisputable: media privatisation, carried out in 2015 and 2016, delivered a severe blow to minority-language information, particularly affecting multilingual media outlets of special social importance 12 , while the political leverage exerted by National Councils of 10 Media outlets in the languages of national minorities - research and analysis, OSCE Mission to Serbia, 2020, at Mediji na jezicima nacionalnih manjina - istraživanje i analiza | OSCE Mission to Serbia 11 https://pravno-informacioni-sistem.rs/eli/rep/sgrs/vlada/strategija/2020/11/1 12 According to certain data, out of all media outlets subject to privatisation, as many as 43 had programmes in the languages of national minorities. Of these, nearly one third (14) were shut down, while some media outlets, despite

This project is funded by the European Union 5 National Minorities over minority information since their establishment continues to compromise media pluralism and reporting aligned with public needs—a trend especially prominent in certain national communities. 13 To an outside observer, the relative lack of attention given to minority information by both state authorities and media experts might seem surprising. It is a complex issue touching on public information and broader national minority rights that the state is obligated to uphold under domestic and international law. Furthermore, minority-language information was a central point of contention during years of media reform, driving frequent misunderstandings between political elites (majority and minority) and the media community. For instance, media laws from the early 2000s 14 envisaged state withdrawal from media ownership, yet privatisation was suspended by government decree under the pretext of protecting minority information. That decision generated prolonged legislative confusion on the media scene. If we put aside the question of whether the Serbian Government was justified in suspending key reform provisions - it is fair to say that privatization a decade later did harm minority reporting. However, it is also true that over years of reform a great deal of energy was spent resisting changes designed to minimise political influence over media. In the process, opportunities to communicate and build long-term sustainability solutions for minority and multilingual outlets, especially those facing privatization, were lost. Notably, in 2007, several local media outlets introduced minority content overnight purely to gain exemption from privatization, illustrating that the decision often served to retain direct political party control over public media enterprises, undergoing ownership transformation, rather than genuinely safeguard minority reporting. 15 MINORITY INFORMATION: CONFLICTING LAWS In the field of media legislation, it has long been a cliché in Serbia that the laws themselves are not bad, but that the problem lies in their implementation. In other words, the media sector clearly shows how sound legal framework fails to yield qualitative progress in an environment lacking the rule of law. Regarding information in national minority languages, however, it cannot be said that the legal solutions were good. On the contrary, they were (and remain) inconsistent and insufficient, the laws defining this field conflict with one another, and executive authorities have on several occasions made decisions without any legislative basis - not only the 2007 decision discussed previously. For instance, the 2004 decision of the Assembly of Vojvodina to transfer its founding rights in seven key newspapers published in Hungarian, Slovak, Romanian, Rusyn, Croatian, and Romani (later, national councils also became founders of newly launched newspapers in Macedonian, Bunjevac, and Ukrainian) to minority national councils was legally verified only five years later, through the Law on National Councils of National Minorities (hereinafter: LNCNM) in 2009. By contract, the provincial government undertook to continue subsidising the publication of these the legal obligation to maintain programme continuity for five years, very quickly cancelled minority-language content, without facing any sanctions. 13 Media outlets in the languages of national minorities - research and analysis, Media Department of the OSCE Mission to Serbia, 2020 14 Law on Broadcasting (2002) and Law on Public Information (2003). 15 https://ndnv.org/wp-content/uploads/2016/04/Manjinski-i-visejezicni-medijiFINAL.pdf

This project is funded by the European Union 6 newspapers to the same extent, even after the transfer. 16 This decision, although understandable, created a two-decade-long discriminatory relationship by the state towards media indirectly founded by minority national councils located outside Vojvodina: until the adoption of the latest media legislation, they were in a significantly less favourable position regarding state subsidies. In the field of minority-language information, the current LNCNM 17 takes a completely different approach to this topic from media experts, as well as from the solutions proposed in the Media Strategy and new media laws. Starting with general views: the aforementioned law focuses exclusively on the rights of national minorities to information in their mother tongue, while completely ignoring citizens' rights to objective, high-quality information, media pluralism, and the absence of political instrumentalisation of the media. 18 Although representatives of journalists' and media associations have repeatedly requested to be included in discussions regarding solutions in this law, they were never enabled to do so. This issue persists to this day, including the issue of conflicting legal solutions, which will be addressed later. Over the past decade, the representatives of journalists' and media associations have called not only for amendments to the Law on National Councils of National Minorities, but also for the introduction of mechanisms in media laws to safeguard the editorial policy of media outlets published (indirectly) by national councils of national minorities? They have done so not only because of the specific role of these media outlets as minority public broadcasters financed by taxpayers' money, which entails particular obligations and responsibilities, but also because numerous incidents have been recorded in which founders and publishers have engaged in unequivocal political interference with editorial autonomy and media freedoms. To name just a few: from the political dismissal of ”Magyar Szó” Editor-in-Chief Csaba Pressburger in 2011 19 , the dismissal of “Pannon RTV” Editor Rudolf Mihók 20 , the firing of six ”Magyar Szó” journalists, and the dismissal of the Editor of ”Libertatea” 21 , to the recent partisan misuse of the Slovak- language newspaper ”Hlas L'udu” 22 . MINORITY (INFORMAL) PUBLIC BROADCASTERS All in all, ever since national councils of national minorities were granted the right to (indirectly) found media outlets - thereby exempting themselves from general media law regulations stating that a media founder cannot directly or indirectly be the state, its institution, enterprise, or another 16 Minority and Multilingual Media in the Context of Law Enforcement, IJAV, 2016 17 https://www.paragraf.rs/propisi/zakon_o_nacionalnim_savetima_nacionalnih_manjina.html 18 It is noteworthy that similar provisions were included in the Action Plan for the Realisation of the Rights of National Minorities, which contains a separate section dedicated to freedom of expression and the position of the media in national minority languages. The Government of Serbia adopted this strategic document in 2016, and it constitutes an integral part of the Action Plan for Chapter 23 (Judiciary and Fundamental Rights) in the EU accession process. The approach to information in national minority languages outlined in this document is characteristic of the overall stance taken both by the Republic of Serbia and by the kin-states of national minorities: attention is directed primarily towards the rights and financial sustainability of media in national minority languages, while significantly less focus is placed on freedom of expression in those languages, the quality of media content, media pluralism, and the obligations of national councils of national minorities in ensuring citizens’ rights to truthful, timely, reliable, and comprehensive information. 19 http://www.ndnv.org/2011/06/24/presburger-je-smenjen/ 20 http://www.rtv.rs/sr_lat/vojvodina/backa/smenjen-direktor-panon-rtv-rudolf-mihok_274026.html 21 https://www.cenzolovka.rs/pritisci-i-napadi/politicki-pritisci-na-nedeljnik-libertatea-smene-na-hitno-sazvanoj- telefonskoj-sednici/ 22 https://autonomija.info/nasilje-u-backom-petrovcu-nije-bilo-medjunacionalni-incident-vec-osveta-naprednjaka

This project is funded by the European Union 7 legal entity financed wholly or partly from public revenues - media experts have advocated increasing their accountability. This means aligning the operations of these media outlets with basic public broadcasting principles. Such accountability implies operational transparency, structured staffing policies, and other mechanisms to safeguard media professionalism, editorial autonomy and media pluralism, and to enable objective, high-quality reporting in the interest of citizens rather than political elites. Conversely, with few exceptions, national councils of national minorities—supported by the majority political elite—have pursued the opposite. 23 For example, the 2014 Draft Law on Public Information and Media contained a provision protecting the editorial autonomy of national council media, but during parliamentary debate it was dropped following a political agreement between majority parties and the Alliance of Vojvodina Hungarians (AVH). At the time, AVH official Bálint Pásztor publicly stated in the National Assembly of Serbia that his party would vote for the media laws precisely because this article was removed from the draft Law on Public Information and Media (hereinafter: LPIM) at AVH's request. 24 Majority and minority politicians agreed on another point as well - interculturalism in the media is unnecessary for this society 25 . This decision was particularly unusual, given that media experts insisted on legal recognition of media interculturalism as a matter of public interest. Why was this important? We have already addressed the political and social significance of media content that enhances communication and understanding among different communities, but in this particular case another crucial factor was at play. Although media laws confirmed the state's withdrawal from media ownership, the state committed to supporting public interest in the media sphere through a competitive co-financing system. This, therefore, represented an opportunity to improve survival and development prospects of multilingual media outlets. Why this did not suit political parties remains a matter of speculation. It appears as though multilingual media outlets were deliberately allowed to go down the drain. SELF-REGULATION IN THE ABSENCE OF LEGAL SOLUTIONS In the absence of legal solutions, initial initiatives emerged after 2014 from both minority communities and media experts to protect editorial autonomy in national council media through self-regulation. An internal code of ethics was drafted and promoted for joint adoption by, on the one hand, national councils of national minorities and, on the other, their institutions or media- publishing enterprises. The principles underlying this document mirrored those of public broadcasters and the Serbian Journalists' Code of Ethics 26 : truthful, impartial, comprehensive, and timely reporting; editorial independence; freedom from funding sources and political pressure; prohibition of all forms of censorship, etc. Such a document was adopted by the Rusyn community in 2019 and by the Ukrainian community in 2021. Practical implementation experience has been mixed, yielding both positive and unfavourable outcomes 27 . It has been shown that this document may prove effective, though it is 23 https://far.rs/sr/2019/03/14/sejdinovic-kampanja-nacionalnih-saveta-protiv-resenja-iz-nacrta-medijske-strategije/ 24 https://far.rs/sr/2020/09/30/nedim-sejdinovic-kome-smeta-interkulturalnost 25 Otvoreni Parlament | Sedmo vanredno zasedanje, 2014-08-01.; Manjinski-i-visejezicni-medijiFINAL.pdf; Microsoft Word - sr_m.docx 26 https://savetzastampu.rs/dokumenta/kodeks-novinara-srbije 27 Boris Varga: Samoregulativni medijski kodeks može da sačuva nezavisnost manjinskih medija - Vojvođanski istraživačko-analitički centar "VOICE"

This project is funded by the European Union 8 not necessarily so. However, owing to this variable effectiveness and because most minority councils showed no interest in the initiative, it soon became evident that statutory amendments were necessary to establish legal safeguards protecting these media's editorial policies from both minority and majority political elites. 28 MINORITY INFORMATION AND PUBLIC BROADCASTERS In exercising national minority rights to information on public broadcasters, several key challenges have been observed over an extended period. The first is the dramatic inconsistency in content in minority languages between the two public broadcasters. While Radio Television of Vojvodina (RTV) broadcasts programmes in as many as sixteen languages, Radio Television of Serbia (RTS) - falling far short of citizens' needs - produces minority programmes on a purely symbolic level 29 . This practice discriminates against “non-Vojvodina” minorities, such as Albanians, Bosniaks, Vlachs, and Roma. The second problem is broader, affecting all informational content produced by public broadcasters. Executive state power exerts unambiguous political influence over the editorial policy of public broadcasters 30 , in sharp conflict with the legal framework governing them. In addition to general issues of editorial autonomy issues, minority editorial boards and programmes face political influence from national councils of national minorities. This leverage is exercised through the legal right of national councils to provide opinions on candidates for editors-in-chief of minority-language programming in public broadcasters. This provision remains in the Law on National Councils of National Minorities, directly contradicting the Media Strategy, its Action Plan 31 , and the new Law on Public Broadcasters. Although non-binding, this opinion is routinely implemented in practice. Finally, while RTV deserves praise for maintaining an extensive network of minority-language programming, its minority editorial boards face severely constrained human and technical resources, leading to a reduction in both the volume and quality of programming. 32 PRIVATE AND CIVIL SOCIETY MEDIA OUTLETS Numerous studies and analyses confirm that the process of project co-financing for public interest content in the media sphere in Serbia, introduced by 2014 legislation, has been completely compromised. Implementation problems were evident almost from the outset. It can be said that this process has entirely missed its original objective. As a reminder, project co-financing was intended as a mechanism by which the state financially encourages high-quality, scarce media content aligned with the public interest and professional standards. In practice, however, it has been transformed into a system where substantial funds from republican, provincial, and local budgets are used to reward loyal media outlets, including those that radically and routinely violate the Serbian Journalists' Code of Ethics. 33 Despite numerous amendments to laws and bylaws 28 https://voice.org.rs/boris-varga-uspon-i-pad-internog-etickog-medijskog-kodeksa-u-niu-ruske-slovo 29 https://ndnv.org/wp-content/uploads/2017/10/Informisanje-na-jezicima-nacionalnih-manjina-–-na-sporednom- koloseku.pdf 30 https://crta.rs/wp-content/uploads/2022/09/Javni-medijski-servisi-u-Srbijii.pdf 31 https://pravno-informacioni-sistem.rs/eli/rep/sgrs/vlada/drugiakt/2020/148/1 32 https://ndnv.org/2025/04/bezbednost-i-izazovi-novinara-slovackih-redakcija-rtv-a-na-protestima-vecinu-bas-i-ne- zanima-sta-radi-manjina/ 33 https://www.danas.rs/vesti/drustvo/istrazivanje-medija-birn-savet-za-stampu-krsenje-kodeks-oglasavanje/ https://savetzastampu.rs/wp-content/uploads/2020/12/Izveštaj-Sufinansiranje-medija-koji-krse-eticke-standarde.pdf

This project is funded by the European Union 9 defining this process, and despite the introduction of new, theoretically improved procedures intended to enhance it, the situation continues to deteriorate qualitatively, as confirmed by recent ANEM research 34 . Regarding national minorities, the project co-financing mechanism was primarily intended to foster media pluralism by co-financing lacking, high-quality content, thereby supporting minority media operating in the public interest and unsusceptible to political pressure. In short, it was meant to serve as an alternative to both public broadcasters and informal minority public broadcasters (media founded by national councils). Minority information was under two provisions (Article 15, Paragraphs 2 and 7) in the legal definition of public interest within the LPIM, which were intended to facilitate its co-financing. 35 Public interest is defined as truthful, impartial, timely, and comprehensive reporting in the mother tongue of the citizens of the Republic of Serbia belonging to national minorities, as well as the preservation of the cultural identity of the Serbian nation and national minorities residing in the territory of the Republic of Serbia. What directly threatens media pluralism is Article 25 of the LPIM 36 , a provision that has survived all legislative amendments, which stipulates that project proposals submitted to competitions for improving the quality of information for national minority members must obtain an opinion from the respective national council of national minorities. In fact, media pluralism is endangered more by practice than by the legal wording itself. Although this opinion is legally non-binding, it is almost invariably adopted without question. Here, too, we observe a legal discrepancy - under the Law on National Councils of National Minorities (hereinafter: LNCNM), national councils submit not merely an opinion, but a formal proposal for the allocation of funds - a legally more binding act. The magnitude of the problem is best illustrated by the fact that certain private and civil society media outlets in minority languages have ceased applying for co-financing competitions, knowing they cannot secure a positive opinion from national councils. Yet, these are precisely the outlets that ensure a of media pluralism and reporting in accordance with the LPIM, the public interest, and professional standards. 37 This practically seals a complete monopoly for national councils over minority-language information. Furthermore, evidence shows that the vast majority of content in minority media is restricted to culture, folklore, or sport, while political and social topics are either covered strictly for promotional purposes or heavily filtered. 38 MAJORITY MEDIA TYCOONS FEIGNING MINORITY INFORMATION Even greater problems have emerged in recent years, representing a total mockery of project co- financing and a direct undermining of national minority rights. Namely, insufficient funds are allocated for minority and multilingual information and even those limited resources are awarded 34 https://api.anem.org.rs/storage/assets/analiza2025.pdf 35 Law on Public Information and Media, Article 15, paragraphs 2 an 7. 36 Law on Public Information and Media, Article 20 37 For example, the well-known bilingual media outlet Storyteller (Slovak and Serbian) withdrew from state and local funding competitions because the National Council of the Slovak National Minority would not give them the green light. More at: https://www.uns.org.rs/sr/desk/vesti-iz-medija/174881/-ministarstvo-milione-namenjene- informisanju-nacionalnih-manjina-dalo-medijima-milosavljevica-i-stijakovica.html 38 https://ndnv.org/2025/06/sta-manjinske-zajednice-zele-od-svojih-medija-i-da-li-ih-ti-mediji-zaista-cuju

This project is funded by the European Union 10 inappropriately and without respecting procedures. Most of the funding goes to outlets that, contrary to the project “terms of reference”, report exclusively in Serbian and are owned by media figures close to the ruling authorities 39 . Meanwhile, media outlets continuously producing minority-language content receive mere crumbs from competition funds—if they receive anything at all or even manage to participate. 40 Principally, private and civil society media reporting in minority languages are vulnerable on multiple fronts, making their long-term sustainability highly questionable - especially if they offer critical coverage of political elites, which should be the duty of all media outlets acting as public watchdogs. In addition to being blocked from accessing state funds, they face limited audience sizes, further undermining their chances of survival. They rely on the so-called crowdfunding campaigns 41 (which in Serbia have proved ineffective even for majority media outlets addressing incomparably larger audiences) and sporadic, non-systemic donations from international funds. EXODUS OF YOUTH AND ITS IMPACT ON MEDIA Alongside these systemic challenges, nearly all minority-language media fall victim to the broader trend mentioned earlier: population loss, particularly among the youth. The age structure within minority media outlets is increasingly unfavourable, leading to weaker engagement with younger generations. Young people are losing interest both in consuming these media products and in pursuing careers in journalism altogether. Digital trends, such as multimedia production, social media engagement, and artificial intelligence integration, are largely neglected. Addressing this deficit requires active, coordinated effort from the state, national councils, kin states, and international donors alike 42 . MINORITY INFORMATION IN THE MEDIA STRATEGY AND ITS ACTION PLAN The Media Strategy for 2020–2025 was adopted in January 2020 43 , several years behind schedule. The previous strategic document covered the period 2011–2016. It is already clear that the announced upcoming strategy will also be significantly delayed, as work on it - and even preparatory steps - has yet to begin. In December 2020, the Serbian Government adopted the Action Plan for the Implementation of the Public Information System Development Strategy for 2020–2025, containing measures to be implemented by the end of 2022 at the latest 44 . A new Action Plan (for 2023–2025, or 2024–2026) has still not been adopted, despite repeated announcements in reports by the Ministry of Information and Telecommunications. 45 The drafting of the Media Strategy spanned three turbulent years, marked by distrust and intense friction. 46 According to experts, the resulting document represented a major theoretical step 39 https://www.cenzolovka.rs/drzava-i-mediji/sampion-medijskih-konkursa-za-medije-bivseg-oficira-jna-samo-od- ministarstva-informisanja-vise-od-200-000-evra/ 40 https://www.cenzolovka.rs/drzava-i-mediji/ministarstvo-milione-namenjene-informisanju-nacionalnih-manjina- dalo-medijima-milosavljevica-i-stijakovica 41 A crowdfunding campaign is a public effort to raise funds from a large number of individuals, usually via the Internet, with the aim of supporting the operation of a media outlet or a specific media project. 42 https://ndnv.org/2025/06/sta-manjinske-zajednice-zele-od-svojih-medija-i-da-li-ih-ti-mediji-zaista-cuju 43 https://pravno-informacioni-sistem.rs/eli/rep/sgrs/vlada/strategija/2020/11/1 44 https://pravno-informacioni-sistem.rs/eli/rep/sgrs/vlada/drugiakt/2020/148/1 45 https://mit.gov.rs/tekst/10221/izvestaji-o-radu.php 46 https://europeanwesternbalkans.rs/medijska-strategija-put-ka-medijskim-slobodama-ili-paravan-pred-eu

This project is funded by the European Union 11 forward, owing to its broad inclusiveness. As anticipated, the key problem of this document—just as with other strategic and legislative solutions, not only in the media sphere—lies in its implementation. There were delays in the implementation of many measures, and an even greater number have not been carried out to this day. Research indicates that the strategy was also inadequately presented to the broader journalistic community; 47 creating a problem that has persisted even after the adoption of the new media laws. Many media outlets remain unaware of key legislative innovations, such as reporting requirements to the Business Registers Agency (BRA). 48 Regarding minority-language reporting, the Media Strategy accurately diagnosed nearly every systemic weakness outlined above, which is encouraging. Concrete measures were also envisaged —largely adequate — for the advancement of minority-language reporting. Unfortunately, most of these measures remain a dead letter on paper, even when incorporated into new legal acts. The Law on Public Information and Media 49 and the Law on Electronic Media (LEM) 50 , derived from the strategic document, were adopted by the National Assembly of the Republic of Serbia on 26 October 2023. In June 2025, the National Assembly of Serbia adopted amendments to three laws: the Law on Electronic Media, the Law on Public Broadcasters (LPBs) 51 and the Law on Public Information and Media, aimed at aligning with EU standards and advancing the media environment, i.e. implementing the Media Strategy. However, the process of enacting or amending the law faced public criticism for a lack of transparency, short public consultation periods, and insufficient inclusion of media experts and professional associations. 52 The Strategy acknowledges that the institutional role of national councils of national minorities poses a “risk to the editorial independence of media” established by them. Given that these media outlets are publicly funded, it stresses the need to align their content more closely with the public interest. It also highlights financial sustainability challenges for all media outlets in minority languages and notes the “inadequate fulfilment of minority reporting obligations by the national public service broadcaster” (namely RTS). The document emphasises that the growth of revenues from distribution fees paid to public broadcasters should enable technical improvements as well as the “development of production in minority languages”, while noting capacity constraints of minority editorial boards and programmes within public broadcasters. 53 The document further states that the management boards of media publishers founded by the national minority council, as well as the editors-in-chief of those media outlets, should be selected through procedures that guarantee “editorial independence”. Information in the languages of national minorities is also highlighted under the section ”Quality, Plural and Diverse Media 47 https://localpress.org.rs/wp-content/uploads/2023/11/Strategija-razvoja-medijskog-sistema-Srbije-i-njena- implementacija-1.pdf 48 https://www.danas.rs/vesti/drustvo/koalicija-za-slobodu-medija-zasto-baza-medija-apr-a-jos-uvek-nije- uskladjena-sa-zakonom/ 49 https://www.paragraf.rs/propisi/zakon_o_javnom_informisanju_i_medijima.html 50 https://www.paragraf.rs/propisi/zakon_o_elektronskim_medijima.html 51 https://www.paragraf.rs/propisi/zakon_o_javnim_medijskim_servisima.html 52 https://www.cenzolovka.rs/drzava-i-mediji/sve-je-odjednom-zamrlo-rad-na-medijskim-zakonima-bio-kupovina- vremena-i-zamajavanje-za-usvajanje-ne-postoji-politicka-volja/ 53 Media outlets in the languages of national minorities - research and analysis, Media Department of the OSCE Mission to Serbia, 2020

This project is funded by the European Union 12 Content Meeting Information Needs of Various Social Groups,” listing measures to enhance objectivity and source diversity and media content in minority media outlets. Beyond establishing the mentioned guarantees for editorial independence of the media outlets through mechanisms protecting editorial policy from the influence of founders and through ”sanctions for acting contrary to these guarantees”, the Strategy also calls for mechanisms requiring management boards in the media outlets whose publishers’ founders are national councils to give full and respectful consideration to “the input of the editorial board when appointing or dismissing editors-in-chief.” Criteria for selecting management board members mirror those for Regulatory Authority for Electronic Media (hereinafter: RAEM) Council members: members should be media professionals with ”documented achievements or relevant academic work in media field”. They should be media workers, economists with media experience, telecommunications engineers specialising in media service technology, or media professionals with a legal background. Directors face similar requirements, according to the document, with the added condition of "experience in media management and proven success in work." The ultimate goal of these procedures is the professionalisation of the media and the protection of editorial integrity. The Strategy also stipulates a measure that envisages ”stable, transparent and non-discriminatory financing” for media outlets founded (indirectly) by national councils, ”equally for all publishers in the territory of the Republic of Serbia,” with the aim of discriminating against the media of national councils that are registered outside AP Vojvodina, which have already been discussed. It hen calls for incentives for media not founded or co-founded by national councils in order to boost media pluralism, along with ”clear criteria for allocating funds through competitive co-financing“ targeting the production and distribution of media content in national minority languages. Measures further include maintaining and improving the quality of media content in the languages of national minorities on public broadcasters, and introducing incentives for the establishment, development and functioning of civil society media outlets, supporting multilingual media, and “increasing professional staff working in the media outlets in the languages of national minorities.” Attention is also drawn to small national minorities unable to exercise their right to information. With regard to public broadcasting, this document notes that strategic goals are only partially met, and that the areas in which the goals are not met are: the need to inform socially vulnerable groups, the need to report in the languages of national minorities (referring to RTS), and the provision of impartial and independent information (especially with regard to the news programmes). RAEM Council independence is highlighted as essential for the independence of public broadcasters, including minority language programmes. One of the reasons why RTS fails to fulfil its obligations regarding the production of minority programs is, as this broadcaster claims, the lack of funds. The

This project is funded by the European Union 13 Strategy proposes directing a portion of increased distribution revenues towards ”developing production in minority languages” 54 Finally, the document recommends recognising the production of media content that promotes interculturalism as a distinct aspect of the public interest. ACTION PLAN 2020-2022 One of the five core objectives of the Strategy and its Action Plan is to increase the objectivity and diversity of sources and content in minority-language media outlets. By the fourth quarter of 2022, mechanisms were scheduled to be established that would lead to the adoption of internal bylaws in media outlets (indirectly) founded by national councils, modelled on the Rusyn and Ukrainian communities. Paragraph 3.3.3. stipulates that by the 3rd quarter of 2022, the LNCNM should be amended by deleting Article 21, paragraph 4, which practically means that national councils will no longer have the right to provide opinions on candidates for editors-in-chief of minority-language programming at public broadcasters. 55 The Action Plan for the Implementation of the Media Strategy 2020–2025, under Item 4.1, which is fully dedicated to information in the languages of national minorities, envisaged a series of measures for the period 2020–2022 aimed at enhancing the objectivity, diversity, and quality of minority-language media content, as well as strengthening the editorial independence of media outlets (indirectly) founded by national councils. The main guidelines and measures are: - Strengthening editorial independence, through statutory changes designed to ensure that national councils, when acting as media founders, cannot directly manage editorial policy or serve as members of the governing bodies of these media outlets. - Management boards and directors of these media outlets must be qualified media, economic, legal, or technical experts, without discrimination. - Special emphasis is placed on the need to prevent political or partisan influence on editors- in-chief. - Target values implied an increase in the volume of public-interest media content in minority languages, as well as content that preserves national identity. - Provisions were made to create stable and transparent nationwide funding sources for national minority media outlets (indirectly) founded by national councils. - Project co-financing had to be based on clear criteria and project evaluation procedures, to foster media pluralism in minority languages. 54 The Media Strategy states: that Radio Television of Serbia believes that significant additional revenue could be generated from distribution rights, provided that various distribution platforms pay licensing fees to the public broadcaster. Radio Television of Serbia considers that room for collecting fees from distribution platforms already exists under current regulations, particularly regarding OTT and non-linear distribution. The public broadcaster expects the payment of distribution fees to be recognised as a strategic commitment. The resulting increase in revenue would enable technical upgrading and technological development, the repayment of existing loans, as well as the expansion of minority-language production. Another challenge facing the public broadcaster is the inability to improve its staffing structure and rejuvenate its editorial boards under the constraints of wage caps and public sector hiring freezes. 55 https://www.paragraf.rs/propisi/zakon_o_nacionalnim_savetima_nacionalnih_manjina.html

This project is funded by the European Union 14 - The production of content promoting interculturalism - namely, open and interactive communication among national communities - will be recognised as being in the public interest. - National councils of national minorities are required to provide advanced opinions to public authorities issuing calls for media content co-financing regarding the specific content needed by a particular community to improve the quality of information. - Incentives are envisaged for media publishers broadcasting content in minority languages whose founders or co-founders are not national councils of national minorities, in order to strengthen media pluralism. - Ensuring an adequate volume of public-interest media content and content preserving national identity in minority languages. - Increasing the number of qualified personnel working in minority-language media outlets through incentives. - Establishing new educational programmes and expanding existing ones to train personnel for work in minority media outlets. - Expanding university budget funded slots for members of national minorities in faculties and study programmes that educate personnel for minority media. - Supporting projects focused on the continuous capacity-building of journalists and media workers engaged in minority media outlets. - Exercising the right to information for the least numerous national minorities, particularly those that do not have their own media outlets. 56 Given that the deadline for most of the planned actions was the fourth quarter of 2022, and that media law amendments only began in the second half of 2023, it is clear that implementation has suffered severe delays. Some measures have not been implemented to date, nor has implementation even commenced, regardless of whether or not they were incorporated into media or other legislation. Certain measures, by all accounts, will remain merely wishful thinking on paper. Nevertheless, the authors of the Strategy deserve credit for accurately diagnosing the systemic flaws of minority information and proposing meaningful solutions to improve it, regardless of whether they are realistic or not. In the following section, we will address which of these measures were included in media laws, whether other laws were amended accordingly, and whether these provisions had practical consequences. Furthermore, we will examine what has been implemented so far among the listed measures that do not require legislative change. MINORITY INFORMATION IN THE NEW LAWS: TOO HIGH A PRICE PAID The media community (a term commonly understood to encompass the relevant media and journalist associations and media experts) can be said to have achieved a kind of Pyrrhic victory with regard to both the text of the Media Strategy and the laws derived from it. Naturally, this applies not only to information in the languages of national minorities. Many solutions proposed by the community - clarified and refined through numerous professional gatherings over the past decades with the goal of improving the media landscape and media professionalism - found their place in the strategic document and the laws. Regrettably, however, in many cases, they have 56 https://pravno-informacioni-sistem.rs/eli/rep/sgrs/vlada/drugiakt/2020/148/1

This project is funded by the European Union 15 remained a dead letter on the paper. In effect, they have not influenced media reality, nor have they improved media practice or brought it closer to serving the public interest. On the contrary, sound statutory provisions - paradoxically, yet logically in an environment lacking the rule of law - are producing increasingly adverse consequences for the media landscape, particularly concerning the influence of the state (i.e., ruling political elites) over the media landscape. It also gives impression that, primarily the Media Strategy and its accompanying document, the Action Plan for its implementation 57 , and to a somewhat lesser extent the laws, imposed excessively complex and numerous demands on all media actors. Due to limited capacities, as well as the insufficient functionality of state bodies and institutions, these demands could not have been met even if political will had existed. And there was none. Put simply, the only success of the Media Strategy has been the revision of media laws mostly in accordance with its provisions, and even that success, as noted, is highly questionable. The new 2023 LPIM tasked the Ministry of Information and Telecommunications, or the Provincial Secretariat for Culture, Public Information and Relations with Religious Communities, with oversight over the implementation of this law. Oversight entails an inspection service, carried out by the Ministry and the Secretariat over the enforcement of the law and the regulations adopted on its basis. Although a Department for Regulations, Oversight, and Inspection in the Field of Public Information was established within the Ministry, more than two years later, inspection oversight has still not begun to function. 58 On the other hand, measures envisaged by the Media Strategy and the accompanying Action Plan that did not require amendments to laws and other regulations, but rather various affirmative actions by state bodies, remained mere aspirations waiting for better times. There is no evidence whatsoever of their implementation, even though five years have passed since the adoption of these documents. The problem also lies in the fact that other ministries and institutions tasked with activities from the Action Plan fail to recognise the importance of these actions and remain very passive in fulfilling their obligations. In anticipation of a new Action Plan, the Ministry expects other ministries and institutions to become more actively involved in its implementation. 59 We may be mistaken, but the impression is that the interest of both majority and minority political elites is to preserve the current configuration of the media scene - both in the majority and minority languages - or, in other words, to maintain the status quo. As previously noted, it remains a serious problem that there are no relevant mechanisms to systematically monitor the practical implementation of media laws and the Media Strategy. This is particularly problematic concerning the complex media landscape in minority languages. Independent researchers frequently encounter closed doors when seeking information on the implementation of laws and strategic documents from national councils of national minorities and state institutions. 57 Ibid. 58 Maja Milenković, Head of the Department for Regulation, Oversight and Inspection in the Field of Public Information at the Ministry of Information and Telecommunications, addressed this issue at the roundtable ”Public Information in the Bulgarian Language”, held on 15 October 2025, in Dimitrovgrad, organised by the OSCE Media Department and the local portal "Far." 59 Ibid.

This project is funded by the European Union 16 LET'S TURN TO THE GOOD NEWS Let's turn to the good news instead. In Serbia - as previously noted - there was two-decade-long discriminatory attitude towards media outlets whose founders (indirectly) were national minority councils located outside the AP Vojvodina: until the adoption of the new Law on Public Information and Media, they were in a significantly less favourable position regarding state subsidies. From the provincial budget, an average of around 300 million RSD was allocated annually over a prolonged period for national council media, while these amounts were considerably lower for non-Vojvodina media outlets on an individual outlet basis. Since 2022, AP Vojvodina has been increasing the amounts allocated to media outlets founded by national councils. Thus, for example, in 2022, it allocated 390 million RSD 60 , in the following year and in 2024 it increased this to 490 million RSD 61 , and in January of this year, the funding allocation decision amounted to as much as 530 million RSD 62 . Under the 2023 Law on Public Information and Media, the right to budget financing for media outlets whose publishers were founded by national councils of national minorities was extended to the entire territory of the Republic. Article 13 of the LPIM contains the following provision (paragraph 2): ”The Republic of Serbia, i.e., the autonomous province, shall provide a portion of funds from the budget for the publication of newspapers in minority languages. Publishers of newspapers founded by national councils of national minorities registered in the territory of the Republic of Serbia shall have the right to co-financing.” However, although more than two years have passed since the adoption of the new LPIM, the Government of Serbia has still not adopted a decree further regulating the manner of exercising the right to co-financing for newspapers founded by minority national councils in Central Serbia. Interestingly, during the public consultation, there were intentions to completely abolish budget co-financing for national council media outlets, but, this idea was fortunately abandoned. Had that plan been carried out, it would have severely damaged minority-language media outlets and national minority rights in Serbia in general. 63 Namely, media experts, recognising the vulnerable position of minority reporting, have over the past decade advocated equal working conditions for media outlets (indirectly) founded by national councils nationwide, but ”in such a way as not to jeopardise the funding levels enjoyed by national council media operating in the territory of AP Vojvodina. 64 Therefore, the media profession did not call for an end to subsidies for these media outlets, which represent not only an informational but also a cultural asset for minority communities, but rather for this process to be transparent and for mechanisms to be introduced to safeguard the editorial policy of these media outlets based on the principles of public broadcasters. 60 https://www.kultura.vojvodina.gov.rs/wp-content/uploads/2022/01/Odluka_inf22.pdf 61 https://www.kultura.vojvodina.gov.rs/wp-content/uploads/2024/01/Odluka_nac.manjine24.pdf 62 https://www.kultura.vojvodina.gov.rs/wp-content/uploads/2025/05/Odluka-Listovi-jez-nac.manj-25.pdf 63 We discussed this with several media experts who participated in formulating solutions for minority information in the Media Strategy and the Law on Public Information and Media. Media expert Veljko Milić from the Independent Journalists' Association of Vojvodina also spoke about this at the event "Self-Regulation and Information in the Languages of National Minorities," organized by the OSCE, Rusko Slovo, and IJAV, held in Petrovaradin on September 11, 2025 64 Media outlets in the languages of national minorities - research and analysis, Media Department of the OSCE Mission to Serbia, 2020

This project is funded by the European Union 17 SIMPLY PUT: THE LAW IS BLOCKED Given that funds are allocated to national council media outlets from public revenues outside public calls for proposals, media experts requested that funds be awarded according to clear criteria. They also demanded that media publishers whose founders are (indirectly) national councils of national minorities make their work transparent, specifically by publishing reports on their websites or through other channels, which they would submit both to national councils and to state authorities. This would enable not only the monitoring of public spending, but also the evaluation of achieved results. From this emerged a simple legal obligation for publishers founded by national councils of national minorities to publish an annual financial statement. This provision, therefore, did not fully reflect the intentions of media experts. Another problem is that an inspection of these media outlets’ websites (or those of their publishers) shows that this provision is still not being implemented in practice. For the most part, these media outlets and their publishers receive substantial public funding, yet citizens have no information on how that money is spent. In particular, it remains unclear whether the funds are used in the public interest – namely, reporting in line with public needs – or for the promotion of political elites. We have already discussed how, in the absence of prior legal solutions, the media community – including media experts from minority media outlets – decided to establish self-regulatory mechanisms to protect national council media outlets from political influence over editorial policy. This involves an internal code of ethics to be jointly adopted by the national councils of national minorities, on the one hand, and their institutions, foundations, or companies that act as media publishers, on the other. In the meantime, this document, which provided internal guarantees for truthful, impartial, comprehensive, and timely information, editorial independence, and work aligned with the public interest, also became a legal obligation 65 . Unfortunately, here too we are witnessing the obstruction of legal solutions. As we heard at the conference “Self-Regulation and Information in National Minority Languages”, held in September 2025 and organised by the Publishing Institution “Ruske Slovo” and the OSCE, only the Rusyn and Ukrainian communities possess this act, which they adopted on their own initiative in 2019 and 2021. The LPIM contains no sanctions for publishers who fail to comply with this provision. The internal act introduced mechanisms to protect editorial policy by defining personnel policy, primarily concerning the selection of the editor-in-chief. This provision was also incorporated into the law in simplified form, with the intention that it would be further elaborated in internal acts: when appointing the editor-in-chief of these media outlets, the publisher must obtain the editorial board’s opinion on the candidate, which will be decided by secret ballot. This practice had already existed in certain national council media outlets before the internal acts, but its inclusion as a statutory provision is certainly a welcome development. Although the opinion is non-binding for the publisher or founder, it nevertheless represents an act of internal democracy and an exercise of the right to express a professional stance. A major issue, however, is that in the absence of rigorous 65 LPIM, Article 17, paragraph 3: “The realization of professional and ethical standards in the media established by national councils of national minorities shall be guaranteed by the internal Code of Ethics adopted by the national councils of national minorities and the media publisher founded by the national councils of national minorities. The internal document sets out in detail the relationship between the founder and the publisher established by the national minority council.”

This project is funded by the European Union 18 monitoring of the implementation of the law, we will be unable to determine whether this mechanism is actually being put into practice. Generally, with regard to national council media outlets, the purpose of the law is to align these media outlets more closely with the operating principles of public broadcasters. As they are predominantly funded from the budget, mechanisms must exist to protect the public interest, particularly mechanisms that ensure editorial policy remains independent of the founder. We have already mentioned staffing policy concerning the appointment of the editor-in-chief. However, the law also sets out principles for selecting the governing bodies of these media outlets. It stipulates that membership of the management board is incompatible with the positions of president of the national council of national minority, president and members of the executive board of the national council of national minority, holders of public office, officials of political parties, and persons whose membership in the governing body could lead to a conflict of interest in accordance with regulations governing the prevention of conflicts of interest in the exercise of public office. Members of the governing bodies of these media outlets are selected from among prominent experts in fields relevant to the operations of media whose publishers were established by national councils of national minorities (experts in media, culture, management, law, and finance). 66 For the most part, all these provisions represent a consistent implementation of the Media Strategy, but to reiterate – although the new Law on Public Information and Media was adopted nearly two years ago, they have still not been put into practice. ABANDONMENT OF TRIPARTITE GOVERNING BODIES One draft version of the Media Strategy included a provision that, according to media experts from minority communities 67 , could significantly improve the functioning of media outlets founded by national councils. It concerned the establishment of tripartite management boards for these media, in which representatives of national councils, editorial board representatives, and independent experts from the minority community or civil society delegates would be equally represented. According to some legal experts, this model was abandoned because it would infringe upon the autonomous rights of media founders (national councils) and contradict the provisions of the LNCNM. It remains unclear whether that is indeed the case, since the selection of governing bodies for these media outlets, under that same LNCNM, is conducted according to the provisions of the founding act of the institution, foundation, or enterprise established by the national council, and that act must comply with the laws regulating public information and media, as stated in the second paragraph of Article 19. 68 Therefore, had this provision been included in the LPIM, national councils would have been obliged – at least in theory – to amend their founding acts and define mechanisms for selecting 66 https://www.paragraf.rs/propisi/zakon_o_javnom_informisanju_i_medijima.html 67 https://voice.org.rs/boris-varga-uspon-i-pad-internog-etickog-medijskog-kodeksa-u-niu-ruske-slovo 68 https://www.paragraf.rs/propisi/zakon_o_nacionalnim_savetima_nacionalnih_manjina.html

This project is funded by the European Union 19 tripartite governing bodies. It remains to be seen whether this idea, strongly supported by media experts, will be put into practice during a future cycle of media reforms. 69 MINORITY INFORMATION AND PUBLIC BROADCASTING SERVICES – LEGISLATIVE DISCREPANCY Representatives of national councils of national minorities, as well as representatives of minority media outlets, actively participate in drafting media legislation, which is a logical and efficient practice. By contrast, media experts and representatives of journalists' and media associations are excluded from shaping legal solutions that address the status of national councils of national minorities, specifically, they are prevented from taking part in drafting the Law on National Councils of National Minorities in relation to provisions concerning the field of public information. This closed approach has led to inconsistencies between this law and media legislation, as previously discussed, and also to a higher degree of misunderstanding between the expert community and representatives of national minorities. The intention of the authors of the Media Strategy and (LPBs) 70 is to ensure the institutional independence of public broadcasters, meaning that only their internal bodies take part in selecting editors-in-chief within the public broadcaster. In this context, national councils lose the right to express opinions on candidates for editors-in-chief of minority-language programming on public broadcasters: this provision has been excluded from the new LPBs. Although the Action Plan for the Implementation of the Media Strategy 71 specified that this provision should also be removed from the Law on National Councils of National Minorities by the end of the third quarter of 2022, this simply did not happen. It is still contained in Article 21 of this law 72 . And it remains doubtful whether it will ever be removed. It is concerning that representatives of minority political elites publicly reject the proposed solutions for minority information contained in the Media Strategy and media laws, which likely indicates the reasons for the persistence of these legislative discrepancies, as well as the intention to maintain them. 73 We have already discussed the decade-long problem of conflicting laws governing minority-language information, and by all indications, this practice is set to continue. 69 “The problem of the dominant influence of national councils and political parties on the staffing policy of minority media outlets compromises their autonomy, professionalism, and independent editorial policy. Therefore, alongside the application of the Internal Media Ethical Code, a renewed initiative to introduce a tripartite management board model is proposed, in which three members would be nominated respectively by the national council, the staff, and the broader professional community”, says media expert Boris Varga, who is also director of the Newspaper Publishing Institution “Ruske Slovo”. 70 https://www.paragraf.rs/propisi/zakon_o_javnim_medijskim_servisima.html 71 https://pravno-informacioni-sistem.rs/eli/rep/sgrs/vlada/drugiakt/2020/148/1 72 https://www.paragraf.rs/propisi/zakon_o_nacionalnim_savetima_nacionalnih_manjina.html 73 ”We believe that a strategy was born in Serbia, despite our protest, which attempts to call into question the competences of national councils regarding public information. It seeks to strip away constitutional rights that pertain not only to information, but also to reduce the competences of national councils. We cannot allow that!”, said Jenő Hajnal in 2021, who was serving as president of the National Council of the Hungarian National Minority at the time. (https://www.vajma.info/cikk/vajdasag/26042/Hajnal-Jeno-Ovodak-epulnek-2021-ben-s-kibontakozik-a- tehetsegprogram.html)

This project is funded by the European Union 20 PROPOSAL AND/OR OPINION – THE COLLAPSE OF PROJECT CO-FINANCING Another discrepancy illustrates this. The LNCNM stipulates that national councils submit proposals for the allocation of funds for projects submitted to public competitions announced by public authorities, with the aim of improving the quality of information for members of national minorities. The LPIM, however, states that national councils only provide an opinion on projects. From a legal standpoint, a proposal is more binding than an opinion, although in practice even the opinion of national councils has very frequently been treated as binding, thereby granting national councils a key role across all three segments of minority-language reporting. Under the LPIM, national councils should submit recommendations to the authorities announcing co-financing competitions for public interest in public information, specifying the media content required by a particular national minority within that authority's jurisdiction to enhance the quality of reporting in the mother tongue. Now, the project co-financing model was intended precisely to ensure media pluralism in minority-language reporting. In other words, it was meant to fund missing high-quality content and create an alternative to minority media under strong national council influence. Ultimately, it aimed to secure a critical approach to the work of national councils and foster public debate within the community. It is doubtful whether national councils will recognise that these types of content are missing. We have already noted that the entire project co-financing system has collapsed and turned into its exact opposite. This is also evident in the sphere of minority reporting, not only because national councils play a decisive role in this process and refuse to issue a positive opinion on projects submitted by publishers who take a critical stance towards their work and the ruling minority political elites 74 . The problem has taken on new dimensions because, recently, a significant portion of the money intended for minority-language reporting has gone to media outlets perceived by the public as close to the authorities. These outlets produce minority content solely to meet project requirements, thereby further rendering the project co-financing system meaningless. 75 The inclusion of interculturality within the defined segments of public interest in public information under the new Law on Public Information and Media is undoubtedly a welcome development. 76 As a reminder, project co-financing specifically denotes co-financing in the public interest, which should logically mean that media content incorporating elements of interculturality receives more substantial funding. This, in turn, would foster greater understanding among national communities, tolerance and peaceful coexistence, recognising interconnected diversity as a beneficial societal remedy in a country burdened with a traumatic history of interethnic conflicts. However, because the project co-financing system fails to function as intended, this provision currently remains merely a noble idea awaiting better times. 74 We have already pointed out that certain minority media outlets no longer even submit project proposals to the authorities in Serbia for media content co-financing competitions because they know they will receive a negative opinion from their national council. 75 https://www.cenzolovka.rs/drzava-i-mediji/ministarstvo-milione-namenjene-informisanju-nacionalnih-manjina- dalo-medijima-milosavljevica-i-stijakovica 76 LPIM, Article 15, paragraph 11: “Support for the production of media content aimed at promoting tolerance, gender equality and intercultural dialogue, as well as preventing all forms of discrimination in the public sphere to enhance mutual respect and understanding among citizens living in the territory of the Republic of Serbia, regardless of their ethnic, cultural, linguistic, gender or religious identity.”

This project is funded by the European Union 21 When examining project co-financing, we also arrive at the matter of foreign funding that certain media outlets receive from their kin states, as previously noted. Consider the case of RTV Pannon from Subotica (television, radio and a web portal), published by the foundation of the same name established by the National Council of the Hungarian National Minority. Pannon generates significant revenue both from Hungary and through project co-financing, which places independent Hungarian-language media outlets at an even greater disadvantage. 77 This case underscores the urgent need to establish mechanisms that guarantee transparency and clear criteria for media donations originating from kin states. OTHER OBLIGATIONS – AS IF THEY HAVE BEEN FORGOTTEN To summarise. Obligations regarding the adoption and amendment of media laws, in relation to the Media Strategy and the accompanying Action Plan, were significantly delayed in their implementation. We have already mentioned that they have still not been fulfilled to this day when it comes to the LNCNM. The fact that legal provisions have still not come to life in practice is not the only disappointing outcome. It is equally disappointing that the activities to be carried out by state bodies and independent regulatory bodies (ministries, provincial secretariat, the Protector of Citizens, RAEM) under the Media Strategy and Action Plan have been completely forgotten. The plan for these activities had, in fact, envisaged their implementation by the end of 2022 at the latest. This, for example, applies to: incentives for media publishers broadcasting content in national minority languages whose founders or co-founders are not national minority councils, aimed at strengthening media pluralism; increasing the amount of media content of public interest in national minority languages, as well as content preserving national identity; increasing the number of professional staff working in minority-language media through incentive measures; establishing new and expanding existing educational programmes to train staff for work in minority media; increasing the number of state-funded university places for students belonging to national minorities in faculties and programmes training staff for minority media; support for projects focused on continuous capacity building for journalists and media workers engaged in minority media; exercising the right to information for numerically small national minorities, especially those lacking their own media. We have already noted that some research indicates that numerous media outlets are unaware of what the media law amendments introduced regarding their specific obligations. One gains the impression that certain institutions are equally unaware of the activities assigned to them by the Action Plan for the Implementation of the Media Strategy. For instance, in the annual reports of the Protector of Citizens, we have not identified a single activity related to the implementation of the Media Strategy – at least concerning the provision of information in national minority languages. 78 RECOMMENDATIONS Representatives of the media community, civil society, international organisations and institutions must exert strong pressure on state institutions to establish the rule of law across all sectors, including public information in minority languages. 77 https://nuns.rs/orban-kupuje-uticaj-u-srbiji-preko-vojvodanskih-medija/ 78 https://www.ombudsman.rs/index.php/izvestaji/godisnji-izvestaji

This project is funded by the European Union 22 The Ministry of Information and Telecommunications, as well as the Provincial Secretariat for Culture, Public Information and Relations with Religious Communities, must urgently begin supervision and inspection in the field of public information, in accordance with the LPIM. It is essential for the Ministry of Information and Telecommunications, in cooperation with the media community and representatives of national councils and national minority civil society, to prepare regular periodic reports on the implementation of media laws and the Media Strategy regarding public information in minority languages, containing evaluation mechanisms as well. The Government of Serbia should adopt, as soon as possible, by-laws further defining the method of exercising the right to co-finance newspapers founded by minority national councils in Central Serbia, pursuant to Article 13 of the LPIM. Through amendments to the rulebook defining data submission and the operation of the Media Register, the Ministry needs to offer a solution that allows the register to specifically categorise the database of media outlets reporting in national minority languages, facilitating research into this complex field. The RAEM needs to actively monitor the representation of minority languages in public broadcasting programmes, in accordance with the LPBs, publish annual reports, and establish indicators for measuring the quality and diversity of content. The Protector of Citizens should incorporate the right to information in national minority languages, and the exercise of that right, into its annual reports, alongside proactive oversight of the implementation of the Law and the Media Strategy. Particular attention should be given to those provisions of the Action Plan for the Implementation of the Media Strategy that constitute its direct obligations. The Ministry of Education needs to develop and fund programmes for the education and professional training of personnel working in minority media outlets, including quotas and scholarships for students from national minority communities. In subsequent stages of media reform, it is essential to achieve full alignment across all legal enactments that directly or indirectly govern the provision of information in national minority languages. Amendments to all laws (including those regulating the operation of national minority councils) must be carried out in line with the existing Media Strategy through an inclusive process involving relevant representatives of state institutions, minority communities, and journalism and media associations. Future strategic and legislative solutions should strengthen mechanisms that enable adequate funding for minority-language media content, protect freedom of expression in minority languages, prevent political influence, and promote political and media pluralism. This applies to public broadcasters and outlets founded by national councils, as well as to private and civil society media that report (also) in minority languages. In further media reforms, it is necessary to take into account the differences among national minorities in Serbia, not only in terms of population size, but also in relation to the tradition, quantity and quality of public information in their native languages. Minority policies, including media policies, should be tailored to the specific characteristics of individual national communities.

This project is funded by the European Union 23 In further media reforms, consideration should again be given to making the governing bodies of media outlets (indirectly) published by national councils tripartite, meaning they would include representatives of national councils, editorial staff and, as the third group, representatives of citizens or the civil sector. This would bring this model closer to the statutory governance model used for public broadcasters. Trust needs to be rebuilt among representatives of minority elites, minority civil society organisations, and the media community, specifically media experts. A dynamic public debate among these stakeholders should be actively promoted through various forums. Interstate funding and financial support for media from kin states must be transparent and directed towards strengthening the technical and professional capacities of minority media outlets, training in the use of new technological platforms, project management, and other measures to enhance sustainability, as well as advancing media professionalisation. Mandatory public disclosure of criteria and donation amounts from kin countries must be introduced to prevent opaque political influence and protect media pluralism. International donors should increase their support for minority and multilingual media, specifically prioritising intercultural content and media outlets that foster media pluralism and uphold professional standards in minority languages. Internal codes of ethics in media entities (indirectly) founded by national minority councils are a legal obligation that, unfortunately, is not observed in practice. Therefore, state authorities, media professionals, experts, and civil society organisations must join forces to compel national councils to adopt and effectively implement these documents. The experiences of the Rusyn and Ukrainian communities show that internal enactments can be an effective mechanism for protecting editorial and staffing policies, provided that national councils and editorial boards show a genuine willingness to apply them consistently in practice. Internal enactments must not remain a “dead letter on the page”; the way they are applied must be assessed as broadly and as frequently as possible. The same applies to other new statutory obligations of these media outlets and national councils, such as the composition of governing bodies and financial transparency. Therefore, the implementation of internal enactments should also be subject to legal compliance monitoring carried out by both institutions and civil society organisations. Media outlets (indirectly) founded by national councils of national minorities must fulfil their role and adhere to the operating principles of public broadcasters, which is also their legal obligation. This means that through diverse, balanced, high-quality programming across news, education, culture, and entertainment, they help realise the public interest, thereby meeting the needs of all segments of a given minority community, as well as society as a whole. This also implies the possibility of monitoring the performance of these media outlets. Media publishers founded by national councils must regularly publish their annual financial reports in accordance with the law. It is also important to make their overall annual performance reports publicly available. The Law on Public Information and Media recognises interculturality in the media as a social value, specifically as a matter of public interest. Efforts must be made to ensure that this provision does not remain merely declarative. Instead, incentive mechanisms should be used to substantially

This project is funded by the European Union 24 support content that promotes tolerance, intercultural dialogue and exchange, the prevention of all forms of discrimination, and the strengthening of mutual respect and understanding among citizens living in the Republic of Serbia, regardless of their ethnic, cultural, linguistic, gender, or religious identity. Public broadcasters must begin consistently respecting the law, first and foremost Radio Television of Serbia (RTS), which must incorporate minority-language programming into its broadcasts to an adequate extent, as mandated by the Law on Public Broadcasters. It is equally essential that this programming be of high quality. Finally, by respecting existing laws and improving media legislation, the process of project co- financing for public information must be enhanced so that it genuinely serves the interests of citizens. In this context, it is necessary to ensure full transparency of the process, the unimpeded operation of project evaluation committees – which will be composed of independent experts delegated by representative associations with no conflicts of interest – and the allocation of adequate financial resources. In this regard, it is essential to guarantee the presence on the committees of competent individuals in the field of minority information, as well as representatives of journalist and media associations or civil society organisations focused on media issues. Through the stable funding of media outlets founded by national councils of national minorities, the state at all levels is not exempt from the obligation to co-finance other media content in minority languages, and must do so in accordance with the principles of media freedom, pluralism of opinion, and non-discrimination. For this reason, it is imperative to immediately restore the rule of law in the area of competitive co-financing of the public interest within the public information sphere. The opinions of the national councils of national minorities regarding project proposals must not be binding. It is necessary to provide specific incentive measures for electronic media outlets that feature content in minority languages (for example, by eliminating or reducing costs such as digital dividends, fees for SOKOJ, OFPS, and other related charges). Programmes and incentive measures are needed to build the capacity of minority media outlets, particularly in adopting new information technology platforms and in project management, including the use of international (cross-border) projects. Online media outlets can help fill the gaps created by the decline of traditional media platforms reporting in minority languages. International donors can also be involved in this initiative. Launch platforms for cooperation between editorial boards for programmes broadcasted in minority languages and those for programmes in Serbian, aimed at content sharing, joint research, and strengthening intercultural dialogue. This cooperation can and should also be cross-border, with a specific focus on the kin countries of Serbia’s national minorities.

This project is funded by the European Union 25 Annexes Case study: Hungarian-language media INTRODUCTION When analysing the “minority” media landscape in Serbia, the situation of the Hungarian media scene in Vojvodina emerges as a primary case study. The reasons for this include the Alliance of Vojvodina Hungarians’ (AVH) almost uninterrupted participation in all governing coalitions from the end of 2000 to the present day 79 , as well as the crucial role played by AVH representatives in defining and amending the legal framework on minority rights throughout these 25 years. Furthermore, the AVH has maintained absolute dominance over the political, cultural, and social life of Hungarians in Vojvodina/Serbia for at least 25 years (if not longer), exercising this control over staffing policies and funding through the National Council of the Hungarian National Minority (NCHNM)—initially as a temporary body, and subsequently established by law. It is perhaps no exaggeration to say that the NCHNM often serves as a model for other minority national councils in Serbia in terms of organisation, funding and influence. The further shrinking of space for media pluralism, the non-implementation and/or circumvention of the provisions of the Strategy for the Development of Public Information System in the Republic of Serbia (from 2020) 80 and the Action Plan for the Implementation of the Media Strategy 81 (from 2020), together with the very strong influence of the AVH and the NCHNM, which is entirely dominated by the AVH, are the main features of the Hungarian-language media scene in Vojvodina. 82 The AVH is a party that is part of the ruling coalition at all levels of government in the Republic of Serbia (national, provincial, and local) and is a partner of the ruling Fidesz party in Hungary. “PARTNERS” On 10 May 2025, a gathering titled The Second Media Meeting of the Southern Regions was held in Doroslovo, where the president of the AVH told representatives of the attending media—both from the public broadcasters and from the so-called national council media—in Hungarian that 83 “politics and the journalism community” should be partners, as they share a common responsibility. He therefore advocated for a “regular exchange of views”. 79 SVM i u Republici i u Pokrajini zadržao svoje pozicije u vlasti | Savez vojvođanskih Mađara | Oficijalna stranica SVM-a 80 Strategija razvoja sistema javnog informisanja u Republici Srbiji za period 2020–2025. godina: 11/2020-10 81 Akcioni plan za sprovođenje Strategije razvoja sistema javnog informisanja u Republici Srbiji za period 2020– 2025. godina, u periodu 2020–2022. godina: 148/2020-3 82 SVM potpuno kontroliše medije čiji je osnivač Nacionalni savet Mađara - Autonomija; Profesionalni mediji na mađarskom jeziku u nemilosti Saveza vojvođanskih Mađara - Vojvođanski istraživačko-analitički centar "VOICE" 83 https://szmsz.press/2025/05/10/pasztor-az-ujsagiroknak-ugyanannak-az-eremnek-a-ket-oldala-vagyunk/

This project is funded by the European Union 26 THE INFLUENCE OF THE NATIONAL COUNCIL ON PUBLIC BROADCASTING Paragraph 4 of Article 21 of the Law on National Councils of National Minorities 84 (2018) has not been deleted. This provision states that “national council 4) gives opinion on candidates for editors-in-chief of programmes in the languages of national minorities in public broadcasters, if public broadcasters have programme editors in the languages of national minorities;”. This is in direct contradiction with the Strategy for the Development of Public Information System in the Republic of Serbia for the Period 2020–2025, in the period 2020–2022 85 – hereinafter the Media Strategy (adopted by the Government of the Republic of Serbia on 30 January 2020) and the Action Plan for the Implementation of the Strategy for the Development of the Public Information System in the Republic of Serbia for the Period 2020–2025, in the period 2020–2022 86 (adopted by the Government of the Republic of Serbia and published in the “Official Gazette of the RS” No. 148 on 10 December 2020) – hereinafter the Action Plan. In the Action Plan, under point 3.3.3, the deletion of that paragraph of the Law on National Councils of National Minorities is explicitly required by the third quarter of 2022, with the aim of ensuring the institutional independence of public broadcasters (PBs), meaning that only the internal bodies of public broadcasters may participate in the selection of editors-in-chief and editors-in-charge. It is important to note that the then president of the National Council of the Hungarian National Minority stated as early as 7 January 2021 that he could not allow the implementation of the Media Strategy and Action Plan (sic): “We consider that a strategy has been created in Serbia, despite our protest, which seeks precisely to call into question the jurisdiction of the national councils regarding public information. It seeks to strip away constitutional rights that pertain not only to information, but also to reduce the competences of national councils. We cannot allow this! With this, people from the so-called free press and independent media are attempting to corner not only the national councils, but the Serbian government itself. The government would like to satisfy the conditions of the European Union, but I fear that, in doing so, the national councils will be placed in a situation that carries a serious danger.” 87 . Thus, despite the clear commitment of the Government of the Republic of Serbia, a formal lever of influence on the editorial policy of PBs has been retained by bodies elected in elections (national councils of national minorities), namely centres of power (so-called minority self-governments) operating outside the PBs structure. Neither the National Assembly of the Republic of Serbia nor any other institution in the Republic of Serbia possesses such a right: to issue an opinion regarding the selection of PBs’ editors in charge of programmes or editorial boards in the Serbian language. 84 https://www.paragraf.rs/propisi/zakon_o_nacionalnim_savetima_nacionalnih_manjina.html 85 https://www.media.srbija.gov.rs/medsrp/dokumenti/medijska_strategija210_cyr.pdf 86 https://pravno-informacioni-sistem.rs/eli/rep/sgrs/vlada/drugiakt/2020/148/1 87 https://www.vajma.info/cikk/vajdasag/26042/Hajnal-Jeno-Ovodak-epulnek-2021-ben-s-kibontakozik-a- tehetsegprogram.html

This project is funded by the European Union 27 On 5 June 2025 88 , information regarding the open call for editors-in-chief was published on the Radio-Television of Vojvodina website, stating, inter alia: “In accordance with the provisions of Article 23, paragraph 1, item 10) of the Law on Public Broadcasters (Official Gazette of the RS, Nos. 83/2014, 103/2015, 108/2016, 116/2020, 129/2021, 142/2022 and 92/2023), Article 21, paragraph 1, point 4) of the Law on National Councils of National Minorities (Official Gazette of the RS, Nos. 72/2009, 20/2014-CC Decision, 55/2014 and 47/2018), and in conjunction with Article 25, paragraph 1, point 11) of the RTV Statute (Official Gazette of the RS, Nos. 3/2015, 34/2018 and 95/2021), the Director-General shall obtain the opinion of the national councils of national minorities, and the national councils of national minorities shall provide an opinion on candidates for the Editor-in-Chief of programmes in the language of the respective national minority. Formally and legally compliant applications for editors-in-chief of media that provide media services in the languages of national minorities shall be forwarded to the relevant national councils of national minorities for an opinion.” Under the new Law on Public Broadcasters 89 (enacted after the publication of the aforementioned open call), the powers of the Director-General no longer explicitly require them to request the opinion of national councils of national minorities on candidates for editors-in-chief; however, the right of those councils to issue an opinion has been retained in the Law on National Councils of National Minorities. In this regard, the news about the visit of Goran Karadžić, Director-General, to the headquarters of the AVH party and its president on 12 July 2024 may be significant 90 . This is likely the only political party whose headquarters a Director-General of RTV has officially visited in recent history. Accompanying Karadžić to the AVH headquarters was his predecessor in the role of Director-General, albeit in an acting capacity, Jožef Klem. He was Deputy Director-General in February 2017 when the cooperation agreement between RTV “Pannon” and RTV Vojvodina was signed. In mid-December 2024 91 . Bálint Pásztor, President of the AVH, informed the public that, prior to his guest appearance on the Second Programme of RTV Radio (the Hungarian-language programme), he had held a “short meeting with the heads of RTV’s Hungarian-language editorial boards: “The acting editor-in-chief of the Second TV Programme, Andrea Juhász, the acting editor-in-charge of the Hungarian-language TV Programme Editorial Board, Ágnes Vojvodić, and the acting editor-in-chief of the Hungarian Editorial Board of the Second Radio Programme, Erika Hegediš, and I reviewed the areas in which they are counting on my assistance.” 88 https://rtv.rs/sr_ci/rtv/konkursi 89 https://www.paragraf.rs/propisi/zakon_o_javnim_medijskim_servisima.html 90 https://www.maglocistac.rs/politika/direktor-rtv-a-goran-karadzic-u-poseti-svm-u-od-septembra-kvalitetnija- programska-ponuda-na-jezicima-manjina 91 https://www.facebook.com/story.php?story_fbid=1133388484845850&id=100045241264015&_rdr

This project is funded by the European Union 28 According to unofficial information, Bálint Pásztor also held a meeting in spring or summer 2024 with Andrea Juhász, then a journalist in RTV’s Hungarian-language radio editorial board who had previously worked for RTV “Pannon”. Shortly after that meeting, on 1 August 2024, she was appointed Acting Editor-in-Chief of RTV Television’s Second (so-called minority) Programme. Soon after Andrea Juhász’s appointment as Acting Editor-in-Chief, on 26 August 2024, Bálint Pásztor personally appeared on the Hungarian-language television programme Napjaink (Our Days), thereby ending an unofficial, years-long AVH boycott of that show. The AVH had not boycotted the Hungarian-language radio broadcasts. MANAGEMENT AND EDITORIAL GOVERNANCE IN PBs The new Law on Public Broadcasters grants the Director-General of PBs the authority previously held by the PBs Management Board, namely the appointment (previously: selection) of editors-in- chief. 92 This, to put it mildly, indirectly violates the explicit provision in the Media Strategy and Action Plan, which states that management and editorial functions within PBs should be separated, given that the manager (Director-General) independently appoints editors. RTV terminated its cooperation with the “FoNet” news agency in July 2025 93 , having done the same with the “Beta” news agency several years earlier. This has significantly reduced the range of information sources available for the editing of news programmes. ALL TO SIGN! Under Article 17 of the Law on Public Information and Media (“Official Gazette of the RS”, Nos. 92/2023 and 51/2025) 94 , it has been defined (since 2023) that: “The operating principles of media outlets whose publishers were founded by national councils of national minorities must be aligned with the operating principles of public broadcasters. The editorial policy of media outlets whose publishers were founded by national councils of national minorities shall be independent of the founder.” According to information published on 7 November 2023 on the Szabad Magyar Szó (Free Hungarian Word) 95 portal following the announcement of elections: “Employees at the daily newspaper “Magyar Szó” were forced against their will on 6 November to sign the list of supporters for the AVH, an employee working there confirmed to the “Autonomija” portal.” It was added that the employee, who requested anonymity, told Autonomija that “Editor-in-Chief Márta Várjú entered the newsroom in the afternoon and told the journalists to organise themselves 92 Zakon o javnim medijskim servisima 93 https://nuns.rs/rtv-otkazao-saradnju-sa-fonet-om/ 94 https://www.paragraf.rs/propisi/zakon_o_javnom_informisanju_i_medijima.html 95 https://szmsz.press/2023/11/07/a-magyar-szo-ujvideki-munkavallaloit-felszolitottak-es-kivezenyeltek-a-vmsz- listajanak-tamogatasara/

This project is funded by the European Union 29 and go to sign the AVH list. She called those who were not in the building by phone. She stated that those who did not go to sign could face problems.” It is also noted that “in the photograph published on the Magyar Szó website and in the print edition of the paper, the Editor-in-Chief, Márta Várjú (Editor-in-Chief of the newspaper since 2011), can be seen signing a document supporting the AVH party, accompanied by the Vice- President of the AVH, Elvira Kovács. In the background of the photograph, awaiting her turn to sign, is Edvina Erdődi, Acting Director of the newspaper's publisher, with a note stating that she is a member of the AVH. In a second photograph, also published on the Magyar Szó portal, a group of employees can be seen beside a table, likewise signing the list of support for the AVH.” This concerns the daily newspaper “Magyar Szó” 96 (Hungarian Word), whose publisher was founded by the National Council of the Hungarian National Minority. In 2004, the Assembly of Vojvodina transferred the founding rights of minority-language newspapers to minority national councils. In practice, this means that these media outlets are largely financed from public funds, while their management and editorial structures are determined by the national councils of national minorities. On its website, “Magyar Szó” lists among its supporters the State Secretariat for National Policy of the Government of Hungary, the Hungarian state-owned Bethlen Gábor Fund, the Hungarian National Cultural Fund, and the Provincial Government of the Autonomous Province of Vojvodina. A similar situation exists with the Hungarian-language weekly “Hét nap” 97 (Seven Days) whose publisher was likewise founded by the National Council of the Hungarian National Minority. In this weekly (which has an online edition, as well as a rather irregularly updated online edition in Serbian), not a single person holding political views that differ from the policies of the AVH can be found among the public figures interviewed. This is also a publication whose publisher was founded by the National Council of the Hungarian National Minority after the Assembly of Vojvodina transferred founding rights over minority-language newspapers to minority national councils in 2004. On its website, “Hét nap” 98 lists among its supporters the State Secretariat for National Policy of the Government of Hungary, the Hungarian state-owned Bethlen Gábor Fund, the Provincial Government of the Autonomous Province of Vojvodina, and the Hungarian state news agency. FROM WEEKLY TO MONTHLY Unlike the “newspapers of the Hungarian National Council”, the private weekly “Családi Kör” 99 (Family Circle) was brought to the brink of closure. In May 2025, it was announced that the paper’s 96 https://www.magyarszo.rs/ 97 https://hetnap.rs/ 98 Hét Nap Online 99 https://csaladikor.com/

This project is funded by the European Union 30 publisher, the Foundation “Sloboda štampe” (Freedom of the Press), had decided to switch to monthly publication. In a statement to RTV’s 100 Hungarian-language television editorial board, the Editor-in-Chief of the weekly, János Tőke, said: “Several factors contributed to the transformation into a monthly magazine, including the irregular delivery of issues to subscribers via the postal service, mass emigration, and the fact that representatives of Hungarian interests have sought to oppose Családi Kör wherever possible – to cite just one example, since 2022 the Hungarian National Council has not recommended a single one of our funding applications.” In recent years, “Családi Kör” has positioned itself as a critic of the authorities, both in relation to the National Council of the Hungarian National Minority (NCHNM) and to the AVH. All members of the current convocation of the NCHNM are from the AVM list, as it was the sole list participating in the most recent NCHNM elections (whereas previous elections featured multiple lists). The Sloboda štampe (Freedom of the Press) Foundation is also the publisher of the aforementioned news portal “Szabad Magyar Szó” (Serbian-language edition title: „Slobodna reč”). On its website, the Foundation defines itself as follows: “The “Sloboda štampe” Foundation was established in June 2017 with the task of contributing to the openness, fairness and freedom of public discourse in the Hungarian language (as well as in other languages) in Vojvodina and Serbia. In an era when an increasing number of media outlets succumb to state-party assistance and control, independent media outlets are becoming ever rarer and – owing to the historic economic and political catastrophe of post-Yugoslav Serbia – an ever smaller number of citizens can afford regular purchases of serious print media. The sphere of truthful, comprehensive, fair and objective reporting is thus becoming increasingly narrow.” As part of Measure 4.1 (Increasing the objectivity and diversity of sources and media content in national minority language media) the Media Strategy envisaged the following activity: “Incentivising publishers of media broadcasting content in the languages of national minorities whose founders or co-founders are not national councils of national minorities, in order to encourage the production and distribution of programme content in national minority languages and foster pluralism in media content in national minority language reporting.” The Law on Public Information and Media, in Article 13 “Exercising the right to information of members of national minorities”, defines this in the following manner: “To enable members of national minorities to exercise their right to information in their own language and script, and to preserve their culture and identity, the Republic of Serbia, the autonomous province, or the local self-government unit shall allocate part of the funds, through co-financing or other operating conditions, to media outlets that publish information in the languages of national minorities, via the body responsible for public information. The Republic of Serbia, or the autonomous province, shall allocate part of the budget funds for the publication of newspapers in the languages of national minorities. Newspaper publishers established by 100 https://rtv.rs/hu/t%C3%A1rsadalom/t%C3%B6bb%C3%A9-m%C3%A1r-nem-hetente-jelenik-meg-a- csal%C3%A1di-k%C3%B6r_1626828.html

This project is funded by the European Union 31 national councils of national minorities registered in the territory of the Republic of Serbia shall have the right to co-financing. The criteria for the allocation of funds, the manner of distribution, and the determination of the amount of funds referred to in paragraph 2 of this Article shall be regulated by the Government through a specific act.” It appears that “Szabad Magyar Szó” is attempting to secure its survival through crowdfunding; indeed, in an address to readers on its portal, the following is stated: “Our problem is that we cannot produce more of our own material because around twenty local self-governments approved zero dinars for our submissions, while the Hungarian National Council—citing fabricated reasons originating from party headquarters—has not recommended our funding requests for years. Let us help one another! For twenty dinars (€0.17) per day, become a subscriber to Szabad Magyar Szó; by doing so you will get rid of pop-up ads, be able to read articles appearing in the Plus section, and last but not least, contribute to ensuring that Szabad Magyar Szó remains the most widely read Hungarian-language website in Vojvodina and reports on even more local topics!” CO-FINANCED FROM BOTH SIDES The RTV “Pannon“ 101 media outlet from Subotica, comprising one television station, two radio stations and a web portal, is likewise controlled by the NCHNM – that is, the AVH. The Director (specifically, the Director of the “Panonija” Foundation) is appointed directly, and the Editor-in- Chief indirectly, by the NCHNM. The newly established civil society organisation, the Vojvodina Hungarian Plenum (VHP), founded in May 2025, issued a public statement noting that broadcast materials from TV “Pannon” can frequently be seen on the AVH Facebook page, despite the “Pannon” website stating that copyrights belong exclusively to that media outlet. The VHP raises the question of whether, and since when, a written agreement has existed between “Pannon” and the AVH regarding the syndication of content. Bálint Pásztor, President of the AVH, regularly (weekly) “appears as a guest” on one of the radio stations (“Szabadkai Magyar Rádió” – Subotica Hungarian Radio) within the RTV “Pannon” system. This bears a striking resemblance to the system in Hungary, where Prime Minister Viktor Orbán regularly (weekly) “appears as a guest” on the main channel of the state radio. The RTV “Pannon” also lists on its portal the State Secretariat for National Policy of the Government of Hungary and the Hungarian state-owned Bethlen Gábor Fund among its supporters. At the beginning of 2021, the Centre for Investigative Journalism of Serbia (CINS) published an article entitled “Orbán ‘buys’ influence in Serbia through Vojvodina media outlets”, reporting that Hungarian taxpayers had funded the operations of Hungarian-language media outlets in Serbia to the tune of approximately €12 million between 2011 and the end of 2019 102 . CINS stated that RTV 101 https://pannonrtv.com/ 102 https://www.cins.rs/orban-kupuje-uticaj-u-srbiji-preko-vojvodanskih-medija/

This project is funded by the European Union 32 “Pannon” received the majority of the roughly €12 million allocated to all Hungarian media outlets registered in Serbia for news content, operational capacity and organisational development, as well as the acquisition of real estate and media properties. István Bodzsár, then Director of RTV “Pannon”, told CINS that they enjoyed “very good cooperation” with MTVA (Hungary’s state media system), but claimed that the specific details of this arrangement were a “business secret”. In 2013, MTVA announced that RTV “Pannon” would serve as its “Vojvodina correspondent hub”. 103 According to CINS, the “Pannonija” Foundation – the owner of RTV “Pannon” – received approximately €302,000 through 31 provincial and local calls for applications for co-financing media content of public interest in Serbia between 2015 and early 2021, based on the database of the Journalists’ Association of Serbia (UNS). In addition to RTV “Pannon”, funding was also awarded to the oldest Hungarian-language daily newspaper in Serbia, “Magyar Szó”, the oldest weekly newspaper, “Hét Nap”, as well as Express TV and radio (URKO – the owner of the television channel “Express channel” and the radio station “Régió Rádió” 104 ), the news portals “Vajdaság Ma” and “Jó reggelt Vajdaság”, along with roughly twenty other media outlets. Furthermore, at least €36,000 was disbursed to journalists’ associations. The “Pannonija” Foundation is regularly awarded funds through public calls for the co-financing of projects for the production of media content in the field of public information. For instance, on 3 December 2024, pursuant to a decision by the Mayor of Subotica 105 the foundation was allocated a total of RSD 900,000 (from a total distributed sum of RSD 4,600,000) across three projects (“Subotica - Art Nouveau and Tourism Capital of Northern Bačka”, “Traditions, Cultures, Tastes - Everything That Connects Us”, and “Sports Life of Subotica”). In 2023, the allocation decision was issued in May, totalling RSD 2.3 million. The “Pannonija” Foundation has also received funds through public calls for project co-financing in the field of public information in other municipalities. For example, in the Municipality of Mali Iđoš for 2023, it was awarded RSD 200,000 106 for the “TV Pannon” project titled “The Colorful Everyday Life of Mali Iđoš”. On 17 January 2022, information was published on the RTV “Pannon” website stating that, from that day onwards, the Info Centre (topolyai Infó Központ), its affiliated “Régió Rádió”, and the television channel “Express channel” would continue operating under RTV “Pannon” from Subotica. It was noted that “the local media centre could no longer survive in its old form following the privatisation process that began in 2014. This change in ownership ensured its continued operation.” 107 103 https://www.vajma.info/cikk/vajdasag/14864/A-Pannon-RTV-lesz-az-MTVA-vajdasagi-tudositopontja.html 104 https://media1.hu/2021/02/28/orban-kormany-szerbia-vajdasagi-mediabefolyasszerzes-magyarorszagi- adofizetok- penzen/#:~:text=magyar%20ad%C3%B3fizet%C5%91k%2C%20%C3%A9s%20a%20Vajdas%C3%A1gi%20Mag yar%2 0Sz%C3%B6vets%C3%A9g,Reggelt%20Vajdas%C3%A1g%20v%C3%A9lem%C3%A9nyport%C3%A1l%20%C 3%A9s%20m%C3%A9g%20mintegy%20h%C3%BAsz 105 https://subotica.ls.gov.rs/web/wp-content/uploads/2024/12/Resenje-o-raspodeli-sredstava.pdf 106 https://maliidjos.rs/documents/sluzbeni_list/2023_14_sr.pdf 107 https://pannonrtv.com/rovatok/tarsadalom/topolyai-info-kozpont-pannon-rtv-reszekent-mukodik-tovabb

This project is funded by the European Union 33 On 2 April 2024, on the occasion of its 20th anniversary, the Facebook page of Regional Radio (Régió Rádió) 108 noted that “Serbian-language programming takes place every working day from 9:00 to 13:00, after which listeners have the opportunity to tune in to the Subotica Hungarian Radio programme, while on Wednesdays, Thursdays and Fridays from 8:30 on 107.9 MHz, broadcasts in the Montenegrin and Slovak languages can be heard.” In the historical overview of the media outlet, it is mentioned that the Association for Regional Communication “URKO” from Pačir became the owner of the former “Public Information Company Bačka Topola” (JIPBT), which subsequently changed its name to “Information Centre LLC Bačka Topola” (ICBT). Régió Rádió and “Express channel” were originally launched within JIPBT. Since 17 January 2022, ICBT has operated as part of RTV “Pannon”. On 12 September 2023, Cenzolovka reported that, over the preceding five years, a total of RSD 74 million – approximately €632,000—had been allocated from the budget of the municipality of Bačka Topola for the co-financing of projects for the production of media content in the field of public information, noting that “available financial resources are divided among 13 to 16 media projects, with the largest support consistently granted to the exact same local media outlets”. It added that, during the 2019–2023 period, the largest sum was traditionally awarded to “Information Centre LLC Bačka Topola, under which Regional Radio (Régió Rádió) and the cable television channel Express Channel operate”. 109 “Cenzolovka” emphasises that although the Information Centre came under the umbrella of RTV “Pannon” at the beginning of 2022, “up until June 2023, Szabolcs Szabolcsi was listed as the director of these two Bačka Topola media outlets. He is also the President of the Council of the Local Community of Pačir, served as the head of the Alliance of Vojvodina Hungarians (AVH) in that village, and was the party candidate for Deputy in the National Assembly of the Republic of Serbia.” 110 MEDIA STRATEGY OF THE NATIONAL COUNCIL OF THE HUNGARIAN NATIONAL MINORITY In the NCHNM Media Strategy 111 for the period 2024–2029 (adopted at the session of the NCHNM on 10 November 2023), it is concluded that the principal casualties of the media privatisation imposed by the 2014 law were local radio stations broadcasting programmes in minority languages, including Hungarian. Consequently, the Hungarian editorial board of Radio Subotica was unable to continue its work; RTV “Pannon”, which was then “on the rise”, largely “took over the staff and tasks” of the editorial board and established “Subotica Hungarian Radio”, which today plays a “significant role in informing the Hungarian community”. 108 https://www.facebook.com/100064568235198/posts/radio-regije-danas-puni-20-godina-javno-informativno- preduze%C4%87e-ba%C4%8Dka-topola-je-2/800467925448808/ 109 https://www.cenzolovka.rs/drzava-i-mediji/sta-se-sve-finansira-kroz-medijske-projekte-iz-budzeta-opstine- backa-topola-mediji-bez-novinara-sadrzaji-bez-javnog-interesa/ 110 https://www.cenzolovka.rs/drzava-i-mediji/sta-se-sve-finansira-kroz-medijske-projekte-iz-budzeta-opstine- backa-topola-mediji-bez-novinara-sadrzaji-bez-javnog-interesa/ 111 https://www.mnt.org.rs/magyar-nemzeti-tanacs-tajekoztatasi-es-mediafejlesztesi-strategiaja-2024-2029

This project is funded by the European Union 34 Regarding the Information Centre in Bačka Topola (ICBT), the media strategy states that it currently operates as an independent LLC “because retaining the 107.9 MHz frequency is crucial”, but that the licence for this frequency expires at the end of 2024, after which RTV “Pannon” will apply for the frequency. It adds that the studio in Bačka Topola also functions as a correspondent branch and that operational funds are secured “partly from the support of the Municipality of Bačka Topola, partly from donations, national and international grants, as well as from production activities”. In this media strategy, obtaining a provincial frequency for the three media outlets of RTV “Pannon” is defined as one of the key objectives. The NCHNM also aims to have RTV “Pannon” recognised as an institution entitled to direct state aid in Serbia. In addition to the media outlets operating under RTV “Pannon”, “Magyar Szó”, “Hét Nap” and the public broadcaster JMU RTV, the NCHNM Media Strategy explicitly mentions “Vajdaság Ma”. It notes that although Vajdaság Ma does not fall within the “founded group” of the NCHNM, it receives “project funding and support from the kin-state”. The strategy also cites Családi Kör (at the time a weekly), describing it as “belonging to the circle of publications founded by the National Council of the Hungarian National Minority”. The private news portal “Vajdaság ma” 112 (Vojvodina Today) lists the State Secretariat for National Policy of the Hungarian Government and the Hungarian state-backed Bethlen Gábor Fund as its financial supporters. On the portal, the “Serbia” section is dominated by news covering the activities, statements and press releases of state officials and public authorities. In the “Hungary” section, coverage of opposition activities in Hungary is virtually non-existent. Among religious and church media outlets, the NCHNM Media Strategy highlights the Hungarian- language programming of “Radio Maria”, which is sustained by voluntary donations and shares broadcast frequencies with a “local Orthodox religious radio station and the Croatian editorial board of Radio Marija”. It also references the Hungarian-language print publications “Hitélet” and “Hírvivő”. CALL FOR PROJECT CO -FINANCING – AN ILLUSTRATIVE EXAMPLE Among online media outlets publishing in Hungarian, “Bečejski mozaik”, a member of the Online Media Association (AOM) since 2017, deserves mention. On 18 June 2025, “Bečejski mozaik” published a report entitled: “How the media budget is distributed in Bečej: Drips and drabs through public calls, sub rosa for the compliant”113 , which serves as an illustrative example of the public media co-financing system. The report states that the Municipal Council of Bečej published “the results of the call for co-financing media content, but failed to provide specific justifications. Only one million dinars was allocated – barely ten per cent of the total RSD 9.36 million earmarked for public information in the 2025 budget. The remainder of the funds, much like the previous year, will likely be distributed outside the formal competitive call process.” 112 https://www.vajma.info/ 113 https://becejski-mozaik.co.rs/na-konkursu-na-kasicicu-a-podobnima-ispod-zita/

This project is funded by the European Union 35 The report further adds: “Bečejski mozaik rejected the allocated sum of 50,000 dinars. Editor-in- Chief Vladan Filipčev proposes that this money be redirected towards repairing at least one of the “smart” pedestrian crossings, which were installed two months ago for over €340,000 and are already malfunctioning or out of service. Such an outcome of the public call was expected, given that throughout 2024 the editorial board was subjected to political pressure, threats, and discrimination – including obstructed access to information of public importance. For this reason, the print edition of Bečejski mozaik was shut down in January 2025 after 27 years, as we were unwilling to compromise, act contrary to the journalistic code of ethics, or stop investigating events and phenomena that are not to the liking of the local authorities.” The Media Strategy also emphasises the following: “Numerous problems have been identified in the implementation of the public fund allocation system through project co-financing. These were identified both through domestic monitoring of the process and in the European Commission's negative progress reports on Serbia's EU accession.” It further notes that “public calls for financing media content are becoming virtually the sole source of income for the survival of local and regional media.” In the aforementioned article, “Bečejski mozaik” also draws attention to the following: “During the amendments to the Law on Public Information and Media, amendments stipulating that criterion for public procurement in the media sector must be clearly linked to the realisation of the public interest and compliance with professional standards were not adopted. Consequently, this area will remain susceptible to the favouring of select media outlets, the non-transparent expenditure of taxpayers' money, and abuses.” CONCLUSION AND RECOMMENDATIONS The adoption of new media laws intended to derive from the Media Strategy and Action Plan has not brought about the changes envisioned by the Media Strategy and Action Plan in the Hungarian media landscape in Vojvodina. The funding system in the Republic of Serbia remains focused on maintaining media outlets controlled by the minority national council, that is, the political party controlling that council, which enjoys an exceptionally strong position relative to both official Budapest and official Belgrade. The public broadcaster has not been freed from the indirect influence exerted by national councils of national minorities over staffing policy and, consequently, editorial policy. Under these circumstances, a rapid erosion of the remaining pluralism and public interest in the Hungarian media scene in Vojvodina and Serbia can be expected. To prevent such an outcome, political will is required for the literal implementation of the documents adopted by the Government of Serbia: the Media Strategy and Action Plan from 2020.

Projekat „Jačanje slobode izražavanja i slobode medija u Srbiji” – Misija OEBS-a u Srbiji Informisanje na jezicima nacionalnih manjina i studija slučaja: Mediji na mađarskom jeziku Nedim Sejdinović, februar 2026. Ovaj projekat finansira Evropska unija Napomena: Ova analiza izrađena je uz finansijsku pomoć Evropske unije. Stavovi, mišljenja, zaključci i druge informacije, naročito pretpostavke autora koje su predstavljene ili se mogu protumačiti kao činjenice, a izražene su u ovoj analizi, pripadaju isključivo autorima i njihovim saradnicima i niti nužno predstavljaju zvaničan stav Misije OEBS-a u Srbiji niti nužno odražavaju stavove Evropske unije.

Ovaj projekat finansira Evropska unija 2 POLITIČKI I DRUŠTVENI KONTEKST Prema popisu stanovništva iz 2022. godine, u Srbiji živi oko 19,5 odsto građana koji ne pripadaju većinskom narodu, odnosno koji se izjašnjavaju kao pripadnici nacionalnih manjina, nacionalno se opredeljuju kroz regionalno svojstvo ili odbijaju da se samodefinišu u ovom pogledu. Nešto više od 12 odsto se deklarišu kao pripadnici nacionalnih manjina, a 18 manjinskih zajednica broji preko dve hiljade pripadnika. 1 Iako se ukupan broj stanovnika Srbije smanjuje iz popisa u popis, kao uostalom i brojnost većinskog naroda, evidentno je da se nacionalne manjine krune u značajno većem procentu, osobito na teritoriji AP Vojvodine, koja je etnički najheterogeniji deo zemlje. Razlozi su višestruki. Devedesetih su građani odlazili zbog rata, nesigurnosti i velike ekonomske krize. Danas su uzroci pre svega egzistencijalne prirode – mladi ljudi pripadnici manjina češće i lakše odlaze u razvijene zemlje, nekada matične (koje su u Evropskoj Uniji), a nekada samo koriste pasoše matičnih zemalja za odlazak dalje na zapad 2 . Razlozi mogu biti i deficiti demokratskih procesa u celoj zemlji, ali i unutar manjinskih zajednica. Podaci predstavljaju signal za uzbunu, govore o tome da je potrebno uspostaviti nove i efektnije podsticajne mehanizme kako bi se dugoročno očuvao multietnički i multikonfesionalni identitet zemlje, koji predstavlja ne samo bogatstvo u smislu različitosti kultura i njihovog preplitanja – već i značajan razvojni potencijal. Nacionalne manjine, recimo, mogu da budu zamajac saradnje Srbije sa njihovim matičnim državama, u raznim oblastima, pa i u sferi javnog informisanja. Smanjenje broja pripadnika manjinskih nacionalnih zajednica stvara nove izazove kada je reč o ostvarivanju njihovih ustavnih, zakonskih, ali i prava proisteklih iz međunarodnih dokumenata koje je Srbija ratifikovala 3 . Između ostalog, i onih koji se tiču oblasti manjinskog informisanja. Pogotovo je zabrinjavajući odlazak mladih ljudi, koji su izuzetno bitni i kao potencijalni proizvođači i recipijenti novih medijskih platformi, o čemu će kasnije biti više reči. RAZLIČITOST MEĐU MANJINAMA Osim po brojnosti, manjine se razlikuju i po stepenu istovetnosti nacionalne pripadnosti i manjinskog jezika, osećanju zajedništva i međusobne solidarnosti, političkoj organizovanosti i političkom uticaju, starosti populacije, obrazovanju, percepciji odnosa većine prema manjini, po imanju ili nemanju matične države, a neformalno se, po stepenu ostvarenja manjinskih prava, 1 Republički zavod za statistiku: Popis stanovništva, domaćinstava i stanova, 2022. godine. 2 Program sa knjigom apstrakata; savremene migracije manjina iz Srbije.pdf; KAROLINA LENDÁK-KABÓK, STANISLAVA POPOV AND IMRE LENDÁK ; The Educational Migration of Sub-state Ethnic Minorities on the Outskirts of the EU: A Case Study of Serbia, INTERSECTIONS. EAST EUROPEAN JOURNAL OF SOCIETY AND POLITICS, 6(2): 130–153; Policy Brief on Youth Migration – MIGREC 3 Navedimo samo neke dokumente koje je država ratifikovala, a koji se odnose na položaj i prava nacionalnih manjina, od koji se mnoge odnose i na pravo informisanja na maternjem jeziku: Okvirna konvencija za zaštitu nacionalnih manjina, Evropska povelja o regionalnim ili manjinskim jezicima, Međunarodni pakt o građanskim i političkim pravima, Protokol uz Međunarodni pakt o građanskim i političkim pravima, Evropska konvencija o ljudskim pravima, razni drugi univerzalni i regionalni ugovori o ljudskim pravima. Tu je i Odluka br. 4/03 Saveta ministara OSCE o toleranciji i nediskriminaciji usvojena 2003. godine na sastanku u Maastrihtu, kao i OSCE HCNM preporuke kada je reč o upotrebi manjinskih jezika u medijskom prostoru (The Tallinn Guidelines on National Minorities and the Media in the Digital Age | OSCE High Commissioner on National Minorities, Guidelines on the use of Minority Languages in the Broadcast Media | OSCE High Commissioner on National Minorities)

Ovaj projekat finansira Evropska unija 3 mogu podeliti na tradicionalne, nove manjine i manjine u nastajanju. 4 Svakako se razlikuju i prema tradiciji, kvantitetu i kvalitetu javnog informisanja na maternjem jeziku, pa tako – prema istraživanju Misije OEBS-a iz 2020. godine – značajan broj nacionalnih manjina uopšte nema medije koji izveštavaju na njihovom jeziku, dok druge imaju dugu tradiciju informisanja na maternjem jeziku i veliki broj raznorodnih glasila 5 . To otvara pitanje da li manjinske politike, pa i one medijske, treba prilagođavati određenim specifičnostima, pre svega brojnosti i medijskoj tradiciji određenih nacionalnih zajednica. Odnosno, da li po pravilu ono što je legislativno dobro za neku veću manjinu, koja ima razvijen kulturni, obrazovni i medijski portfolio, mora po definiciji da bude dobro i za neku manju manjinu koja to nema. Prema spomenutom istraživanju, sasvim očekivano, mađarska nacionalna manjina ima najveći broj medija na svom jeziku, što je posledica ne samo činjenice da je u pitanju najbrojnija zajednica (2,77% od ukupnog broja stanovnika) sa dugom tradicijom bivstvovanja na ovim prostorima, već i činjenice da matična država Mađarska potpomažu mađarskoj manjini u Vojvodini u raznim oblastima, pa i u sferi javnog informisanja. To takođe predstavlja jednu vrstu kontroverze, koju ćemo u daljem tekstu obrazložiti. Ukratko, kontroverza se krije u tome što je proces donacija netransparentan, i dodatno može ugroziti medijski pluralizam, odnosno diskriminisati medije koji se ne nalaze u lancu političkih uticaja. 6 NACIONALNI SAVETI KAO KLJUČNE INSTITUCIJE ZA MANJINSKO INFORMISANJE U Srbiji postoji ukupno U Srbiji postoji ukupno 23 nacionalna saveta nacionalnih manjina i Savez jevrejskih opština 7 , koji predstavljaju institucionalni okvir za samoupravu u oblastima kulture, obrazovanja, očuvanja jezika i javnog informisanja 8 . Za oblast javnog informisanja oni predstavljaju ključni institucionalni okvir, koji direktno ili indirektno, ali u svakom slučaju snažno utiče na postojeće modele manjinskog informisanja. Prema brojnim istraživanjima, i uzimajući primere iz prakse, ovaj uticaj za posledicu ima – u nekim slučajevima manje, u nekim više izraženu – instrumentalizaciju medija od manjinskih političkih elita, a taj problem postoji praktično od samog formiranja saveta, odnosno od trenutka kada su na njih prebačena osnivačka prava jednog broja medija, odnosno od trenutka kada su oni zakonski prepoznati kao važni akteri u sferi manjinskog informisanje 9 . Kada je reč o javnom informisanju, ustavna i zakonska prava manjina podrazumevaju pravo na informisanje na maternjem jeziku, slobodu izražavanja na manjinskim jezicima, adekvatno 4 Informisanje na jezicima nacionalnih manjina – preporuke za praktične politike, Centar za razvoj civilnog društva, 2017. 5 Mediji na jezicima nacionalnih manjina – istraživanje i analiza, Misija OEBS-a u Srbiji, 2020: https://serbia.osce.org/sr/node/473673 6 SVM, najveća stranka mađarske zajednice koja presudno kontroliše medijsku scenu na ovom jeziku u Srbiji, blizak je partner vladajućoj partiji u Mađarskoj – FIDES-u. Pored toga, i SVM i FIDES imaju koalicione i bliske veze sa vladajućim strankama u Srbiji. Tako se stvara okruženje u kojem mediji na mađarskom jeziku koji imaju kritički odnos prema političkim elitama bivaju diskriminisani. 7 Pripadnici 23 nacionalne manjinske zajednice konstituisali su svoje savete, dok Izvršni odbor Savez jevrejskih opština Srbije obavlja funkciju nacionalnog saveta za jevrejsku zajednicu prema zakonu. 8 https://minljmpdd.gov.rs/sektori/nacionalne-manjine/nacionalni-saveti-nacionalnih- manjina/?utm_source=chatgpt.com 9 Pogledaj, na primer, publikaciju "Vojvođanski mediji – politički kompromis ili profesionalno izveštavanje" (Nezavisno društvo novinara Vojvodine, 2010), ali i druge analize manjinskog informisanja proteklih godina.

Ovaj projekat finansira Evropska unija 4 finansiranje medijskih sadržaja na manjinskim jezicima, ali i poštovanje vrednosti multikulturalnog i interkulturalnog društva, i političkog i medijskog pluralizma. Prema zakonskom okviru, koji je u ovom pogledu nepromenjen proteklih decenija, informisanje na jezicima nacionalnih manjina u Srbiji odvija se kroz tri modela: prvi model predstavljaju javni medijski servisi (RTS i RTV), koji imaju obavezu informisanja (i) na jezicima nacionalnih manjina. Drugi su mediji kojima su osnivači nacionalni saveti nacionalnih manjina (posredno, preko ustanova, privrednih društava ili udruženja koje osnivaju radi ostvarivanja prava na javno informisanje na jeziku nacionalne manjine), a treći – privatni mediji (među njima i mediji civilnog društva). MEDIJSKE REFORME I MANJINSKI MEDIJI – HRONOLOGIJA I KLJUČNI IZAZOVI Od početka medijskih reformi (koje su započele odmah posle pada Miloševićevog režima 2000. godine i koje kontinuirano traju do danas), ključni izazov za manjinsko informisanje u Srbiji bio je i jeste: kako obezbediti nacionalnim manjinama pravo na informisanje, što podrazumeva i adekvatno finansiranje ove oblasti, sačuvati autonomiju manjinskih zajednica u ovoj oblasti, ali istovremeno uspostaviti i mehanizme odgovornosti, koji su sinonim za objektivno i profesionalno informisanje, medijski pluralizam, nezavisnost uređivačke politike manjinskih medija (uključujući i višejezične), kao i transparentnost rada i finansiranja onih medija koji predstavljaju svojevrsne specifične, manjinske javne servise – a to su mediji kojima su osnivači (posredno) nacionalni saveti. Kada je reč o široj slici koja se odnosi na položaj nacionalnih manjina i celokupni korpus javnog informisanja, veoma važno pitanje jeste i podsticanje medijskog tretiranja interkulturalizma, odnosno promovisanje vrednosti suživota i bogatstva različitosti. Kako obezbediti javno informisanje koje će biti vezivno tkivo, kojim se se povećavati razumevanje između manjina i većine, i između manjina međusobno, i koje podstiče procese suprotne procesima getoizacije i autogetoizacije. Odnosno, koje promovišu međusobno ispreplitanu različitost kao blagotvoran društveni lek. Ne treba naročito isticati da ovo pitanje nije samo medijsko. Naprotiv, ono je izuzetno politički i društveno relevantno, posebno za zemlju poput Srbije, koja je opterećena ne tako davnom prošlošću interetničkih sukoba. NEMA DOVOLJNO PAŽNJE: VLADA KONFUZIJA I NEDOSTATAK PODATAKA Analiza OEBS-a 10 , ali i Strategija razvoja sistema javnog informisanja u Republici Srbije za period 2020-2025 11 (u daljem tekstu Medijska strategija) potvrđuje ono što na šta medijski stručnjaci odavno upozoravaju: medijska scena na jezicima nacionalnih manjina u potpunosti je konfuzna, ne postoje istraživanja koja sadrže sveobuhvatne podatke o broju i konfiguraciji manjinskih i višejezičnih medija (postojeći registri su krajnje nepouzdani), o načinu kako oni funkcionišu, kako se finansiraju, a pogotovo ne u kojoj meri zadovoljavaju potrebe građana. U tom pogledu, postavlja se logično pitanje – kako strateški pristupati i pronalaziti najbolja zakonska i druga rešenja za manjinsko informisanje ukoliko nemamo podatke koje mogu da ukažu na sve izazove sa kojima se ono suočava. Nažalost, situacija sa informisanjem na većinskom jeziku nije mnogo drugačija. Dve stvari su, međutim, neupitne: privatizacija medija sprovedena 2015. i 2016. godine predstavljala je značajan udar na informisanje na manjinskim jezicima, posebno na višejezične 10 Mediji na jezicima nacionalnih manjina – istraživanje i analiza, Misija OEBS-a u Srbiji, 2020., na Mediji na jezicima nacionalnih manjina - istraživanje i analiza | OSCE Mission to Serbia 11 https://pravno-informacioni-sistem.rs/eli/rep/sgrs/vlada/strategija/2020/11/1

Ovaj projekat finansira Evropska unija 5 medije koji su imali poseban društveni značaj 12 . Drugo, politički uticaj nacionalnih saveta nacionalnih manjina na manjinsko informisanje od njihovog osnivanja dovodi u pitanje medijski pluralizam i izveštavanje u skladu sa stvarnim potrebama građana, što je posebno vidljivo u pojedinim nacionalnim zajednicama. 13 Nekome ko bi stvari posmatrao sa strane činilo bi se neobično to što se manjinskom informisanju posvećuje nedovoljna pažnja, i od strane državnih organa i od strane medijskih eksperata, ne samo stoga što ono predstavlja kompleksno pitanje koje se zadire i u oblast javnog informisanja i oblast ukupnih prava nacionalnih manjina koje je naša država dužna da sprovodi, a u skladu sa međunarodnim i domaćim aktima. Neobično je i zbog toga što je upravo informisanje na manjinskim jezicima bilo jedan od ključnih kamenja spoticanja tokom dugogodišnjeg sprovođenja medijskih reformi, kao i predmet brojnih nesporazuma između većinske i manjinske političke elite, sa jedne, i medijske zajednice sa druge strane. Setimo se, na primer, da su medijski zakoni s početka dvehiljaditih 14 takođe predviđali izlazak države iz vlasništva u medijima, a da je privatizacija suspendovana uredbom Vlade Srbije upravo pod izlikom zaštite manjinskog informisanja. Odluka je stvorila dugogodišnju legislativnu konfuziju na medijskoj sceni. Nećemo se sada baviti time da li je Vlada Srbije bila u pravu tada kada je odlučila da suspenduje ključne odredbe medijskih zakona: tačno je da je privatizacija deceniju posle, kako smo rekli, nanela udarac manjinskom informisanju, ali je tačno i to da je tokom reformskih procesa svih ovih godina velika energija utrošena na sprečavanje reforme koja je imala za cilj da smanji na najmanju moguću meru politički uticaj na medije, a da je istovremeno propuštena prilika da se razgovara i pronalaze rešenja za dugoročnu održivost manjinskih i višejezičnih medija, pogotovo onih koji su bili predmet privatizacije. Samo ćemo spomenuti da su neki lokalni mediji 2007. godine preko noći uvodili manjinske sadržaje kako bi bili izuzeti od privatizacije, što ukazuje na to da smisao odluke nije bio toliko u cilju da se zaštiti manjinsko informisanje, koliko u cilju zadržavanja neposrednog političko-stranačkog uticaja na javna preduzeća koji su obavljala medijsku delatnost, a koja su bila predmet vlasničke transformacije. 15 MANJINSKO INFORMISANJE: ZAKONI U PROTIVREČJU Kada je reč o medijskoj legislativi, odavno je fraza da u Srbiji ona dugo već nije loša, ali da problem postoji u njenom sprovođenju. Odnosno, da je medijska oblast belodan primer kako dobra zakonska rešenja ne ostvaruju kvalitativan pomak u okruženju u kojem ne obitava vladavina prava. Što se tiče informisanja na jezicima nacionalnih manjina, ne može se međutim reći da su zakonska rešenja bila dobra. Naprotiv, ona su bila (i ostala) nedosledna i nedostatna, zakoni koji definišu ovu oblast su u konfliktu, a izvršne vlasti su u nekoliko navrata donosile odluke koje nisu imale nikakvo legislativno utemeljenje. Ne samo odluka iz 2007, o kojoj smo govorili. 12 Prema nekim podacima, od ukupnog broja medija koji su bili predmet privatizacije, čak 43 su imali programe na jezicima nacionalnih manjina. Od toga je bezmalo jedna trećina (14) ugašena, dok su pojedini mediji, i pored zakonske obaveze o kontinuitetu programa u roku od pet godina, vrlo brzo ukinuli sadržaje na manjinskim jezicima, bez ikakvog sankcija. 13 Mediji na jezicima nacionalnih manjina – istraživanje i analiza, Medijsko odeljenje Misije OEBS-a u Srbiji, 2020. 14 Zakon o radiodifuziji (2002) i Zakon o informisanju (2003). 15 https://ndnv.org/wp-content/uploads/2016/04/Manjinski-i-visejezicni-medijiFINAL.pdf

Ovaj projekat finansira Evropska unija 6 Recimo, odluka Skupštine Vojvodine iz 2004. godine da prebaci svoja osnivačka prava u sedam ključnih listova koji izlaze na mađarskom, slovačkom, rumunskom, rusinskom, hrvatskom i romskom jeziku (docnije su još nacionalni saveti postali osnivači i u pokrenutim listovima na makedonskom, bunjevačkom i ukrajinskom jeziku) na manjinske nacionalne savete dobila je zakonsku verifikaciju tek pet godina docnije, Zakonom o nacionalnim savetima nacionalnih manjina (U daljem tekstu: ZNSNM) iz 2009. godine. Pokrajinska vlast se ugovorom obavezala da će i nakon prenosa nastaviti da u nesmanjenom obimu subvencioniše izlazak tih listova. 16 Odluka, iako razumljiva, stvorila je dvodecenijski diskriminatoran odnos države prema medijima kojima su osnivači (posredno) manjinski nacionalni saveti zajednica izvan Vojvodine: oni su sve do donošenja najnovije medijske legislative bili u značajno nepovoljnijem položaju kada je reč o državnom subvencionisanju. U oblasti informisanja na manjinskim jezicima, aktuelni ZNSM 17 ima potpuno drugačiji pristup ovoj temi i od medijskih eksperata i od rešenja koje su se pojavili u Medijskoj strategiji i novim medijskim zakonima. Počev od opštih stavova: u narečenom zakonu se jedini fokus stavlja na prava nacionalnih manjina na informisanje na maternjem jeziku, a potpuno ignoriše pravo građana na objektivno i kvalitetno informisanje, na medijski pluralizam i odsustvo političke instrumentalizacije medija. 18 Iako su predstavnici novinarskih i medijskih udruženja nekoliko puta zahtevali da se uključe u rasprave o rešenjima u ovom zakonu, nikada im to nije omogućeno. Taj problem postoji do danas, uključujući i problem protivrečnosti zakonskih rešenja, o čemu ćemo nešto posle govoriti. A zašto su predstavnici novinarskih i medijskih udruženja poslednjih desetak godina tražili i izmene Zakona o nacionalnim savetima, ali i uspostavljanje mehanizama u medijskim zakonima kojima bi se zaštitila uređivačka politika medija kojima su (posredno) izdavači nacionalni saveti? Svakako ne samo stoga što ovi mediji imaju specifičan položaj manjinskog javnog servisa koji se finansira novcem građana i u tom smislu ima i posebne obaveze i odgovornosti, već i zbog toga što su u ovim medijima zabeleženi brojni incidenti koji su nedvosmislen politički udar osnivača i izdavača na uređivačku autonomiju i medijske slobode. Nabrojaćemo samo neke: od političke smene glavnog urednika "Mađar soa" Čabe Presburgera 2011. godine 19 , smene urednika "Panon RTV" Rudolfa Mihoka 20 , slučaja otpuštanja šestoro novinara "Mađar soa", smene urednika "Libertatee" 21 , pa do recentne partijske zloupotrebe lista na slovačkom jeziku "Hlas Ljudu" 22 . 16 Manjinski i višejezični mediji u kontekstu sprovođenja zakona, NDNV, 2016. 17 https://www.paragraf.rs/propisi/zakon_o_nacionalnim_savetima_nacionalnih_manjina.html 18 Interesantno je da su slično stvari stojale i u Akcionom planu za ostvarivanje prava nacionalnih manjina, u kojima se nalazi zaseban odeljak posvećen slobodi izražavanja i položaju medija na jezicima nacionalnih manjina. Vlada Srbije je ovaj strateški dokument usvojila 2016. godine i on predstavlja sastavni deo Akcionog plana za Poglavlje 23 (pravosuđe i osnovna prava) u procesu pristupanja EU. Odnos prema informisanju na jezicima nacionalnih manjina u ovom dokumentu karakterističan je za ukupan odnos koji država Srbija, ali i matične države nacionalnih manjina, imaju prema informisanju na jezicima manjina: pažnja se usmerava na prava i finansijsku održivost medija na jezicima nacionalnih manjina, a mnogo manje pažnje se posvećuje slobodi izražavanja na jezicima nacionalnih manjina, kvalitetu medijskih sadržaja, medijskom pluralizmu, kao i obavezama nacionalnih saveta nacionalnih manjina u ostvarivanju prava na istinito, blagovremeno, verodostojno i potpuno informisanje građana. 19 http://www.ndnv.org/2011/06/24/presburger-je-smenjen/ 20 http://www.rtv.rs/sr_lat/vojvodina/backa/smenjen-direktor-panon-rtv-rudolf-mihok_274026.html 21 https://www.cenzolovka.rs/pritisci-i-napadi/politicki-pritisci-na-nedeljnik-libertatea-smene-na-hitno-sazvanoj- telefonskoj-sednici/ 22 https://autonomija.info/nasilje-u-backom-petrovcu-nije-bilo-medjunacionalni-incident-vec-osveta-naprednjaka

Ovaj projekat finansira Evropska unija 7 MANJINSKI (NEFORMALNI) JAVNI SERVISI Sve u svemu, otkako su nacionalni saveti nacionalnih manjina dobili pravo da osnivaju (posredno) medije, i time se izuzimaju iz regula medijskih zakona, koji kažu da osnivač medija ne može ni posredno ni neposredno biti država, niti njena ustanova ili preduzeće, ili drugo pravno lice koji se u celini ili delom finansira iz javnih prihoda – medijski eksperti se zalažu za povećanje njihove odgovornosti, odnosno usklađivanje rada ovih medija sa elementarnim principima javnih medijskih servisa. Ta odgovornost podrazumeva transparentnost u radu, uređenu kadrovsku politiku i druge mehanizme kojima bi se zaštitili medijski profesionalizam, autonomija uređivačke politike, medijski pluralizam i omogućilo objektivno i kvalitetno informisanje u skladu sa interesima građana, a ne političkih elita. Sa druge strane, uz male izuzetke, nacionalni saveti, odnosno manjinske uz podršku većinske političke elite – žele suprotno.. 23 Primera radi, u Nacrtu zakona o javnom informisanju i medijima iz 2014. godine našla se odredba kojom se štiti uređivačka autonomija medija nacionalnih saveta, ali se političkim dogovorom, između većinskih stranaka i Saveza vojvođanskih Mađara, od toga tokom rasprave – odustalo. Tada je funkcioner SVM-a Balint Pastor javno, na sednici Narodne skupštine Srbije, rekao da će ova stranka glasati za medijske zakone jer je iz ZJIM uklonjen ovaj član na zahtev SVM-a. 24 Oko još jedne stvari su se većinski i manjinski političari dogovorili – interkulturalnost u medijima nije potrebna ovom društvu 25 . Odluka je osobito neobična jer su medijski eksperti insistirali da se interkulturalnost u medijima zakonski prepozna kao javni interes. Zašto je to bilo bitno? Već smo govorili o političkom i društvenom značaju medijskih sadržaja koji pospešuju komunikaciju i razumevanje između različitih zajednica, a u ovom konkretnom slučaju još nešto je bilo važno. Medijskim zakonima je potvrđeno povlačenje države iz vlasništva nad medijima, ali se država obavezala da će kroz sistem konkursnog sufinansiranja podržavati javni interes u medijskoj sferi. Dakle, ovo je bila prilika za veće šanse za opstanak i razvoj višejezičnih medija. Zašto ovo nije odgovaralo političkim strankama, možemo samo da nagađamo. Kao da su višejezični mediji namerno pušteni niz vodu. SAMOREGULATIVA U NEDOSTATKU ZAKONSKIH REŠENJA U nedostatku zakonskih rešenja, pojavile su se nakon 2014. godine prve inicijative i iz manjinskih zajednica i od medijskih eksperata, da se problemom zaštite uređivačke autonomije medija nacionalnih saveta pokuša pozabaviti samoregulativa. Sastavljen je i promovisan interni etički akt koji bi zajedno usvojili nacionalni saveti nacionalnih manjina, sa jedne, a sa druge strane – njihove ustanove i preduzeća koji su izdavači medija. Principi na kojima se zasniva ovaj akt jesu principi javnih medijskih servisa, ali i principi koje uspostavlja Kodeks novinara i novinarki Srbije 26 : istinito, nepristrasno, potpuno i blagovremeno informisanje, nezavisnost uređivačke politike, nezavisnost od izvora finansiranja i pritisaka, zabrana svakog oblika cenzure, itd. 23 https://far.rs/sr/2019/03/14/sejdinovic-kampanja-nacionalnih-saveta-protiv-resenja-iz-nacrta-medijske-strategije/ 24 https://far.rs/sr/2020/09/30/nedim-sejdinovic-kome-smeta-interkulturalnost 25 Otvoreni Parlament | Sedmo vanredno zasedanje, 2014-08-01.; Manjinski-i-visejezicni-medijiFINAL.pdf; Microsoft Word - sr_m.docx 26 https://savetzastampu.rs/dokumenta/kodeks-novinara-srbije

Ovaj projekat finansira Evropska unija 8 Takav dokument je 2019. godine usvojila rusinska, a 2021. godine – ukrajinska zajednica. Iskustvo primene je različito, ima i dobrih i nekih nepovoljnih iskustava 27 . Pokazalo se da ovaj dokument može biti učinkovit, ali ni ne mora. Međutim, ne samo zbog toga već i usled činjenice da većina manjinskih saveta nije bila zainteresovana za ovaj akt, ubrzo je postalo da su potrebne i izmene zakona koje će predvideti načine zaštite uređivačke politike ovih medija od manjinskih, ali i većinskih političkih elita. 28 MANJINSKO INFORMISANJE I JAVNI MEDIJSKI SERVISI Kada je reč o ostvarivanju prava nacionalnih manjina na informisanje na javnim medijskim servisima, u dužem vremenskom periodu konstatujemo nekoliko ključnih izazova. Prvi je dramatična neujednačenost sadržaja na manjinskim jezicima između dva javna servisa. Dok Radio-televizija Vojvodine emituje program na čak šesnaest jezika, Radio-televizija Srbije – daleko od potreba građana – manjinski program produkuje tek u simboličkoj ravni 29 . Na ovaj način se zapravo diskriminišu „nevojvođanske“ manjine kao što su Albanci, Bošnjaci, Vlasi i Romi. Drugi problem je opšti, odnosi se na celokupan informativni sadržaj javnih medijskih servisa. U pitanju je nedvosmislen politički uticaj državne izvršne vlasti na uređivačku politiku servisa 30 , što se oštro kosi sa zakonskim okvirom u kojim javni servisi deluju. Osim generalnih problema sa autonomijom uređivačke politike, manjinske redakcije i programi suočavaju se i sa problemom političkog uticaja manjinskih nacionalnih saveta. Uticaj se ostvaruje preko prava nacionalnih saveta daje mišljenje o kandidatima za odgovorne urednike programa na jezicima nacionalnih manjina u javnim medijskim servisima. Ova odredba se još uvek nalazi u Zakonu o nacionalnim savetima i u suprotnosti je sa Medijskom strategijom i Akcionim planom za njeno sprovođenje 31 , kao i novim Zakonom o javnim medijskim servisima. Iako nije obavezujuće, ovo mišljenje se po pravilu sprovodi u delo. Iako treba pohvaliti činjenicu da RTV ima razgranat program na manjinskim jezicima, treba spomenuti da se manjinske redakcije u ovoj kući suočavaju sa ograničenim kadrovskim i tehničkim resursima, što dovodi i do smanjenja obima i smanjenja kvaliteta programa. 32 PRIVATNI MEDIJI I MEDIJI CIVILNOG DRUŠTVA Brojna istraživanja i analize govore da je proces konkursnog sufinansiranja javnog interesa u medijskoj sferi u Srbiji, uveden zakonima iz 2014. godine, potpuno kompromitovan. Problemi u sprovođenju zakona bili su vidljivi praktično od samih početaka primene. Može se reći da je ovaj proces potpuno promašio svoj prvobitni cilj. Podsetimo, konkursno sufinansiranje je predviđeno kao mehanizam kojim država finansijski podstiče kvalitetne i nedostajuće medijske sadržaje koje su u skladu sa javnim interesom, ali i standardima profesije. U praksi se on, na žalost, pretvorio u način u kojem se iz budžeta republike, pokrajine i lokalnih samouprava značajnim sredstvima nagrađuju poslušni mediji, među kojima su i oni koji radikalno i svakodnevno krše Kodeks 27 Boris Varga: Samoregulativni medijski kodeks može da sačuva nezavisnost manjinskih medija - Vojvođanski istraživačko-analitički centar "VOICE" 28 https://voice.org.rs/boris-varga-uspon-i-pad-internog-etickog-medijskog-kodeksa-u-niu-ruske-slovo 29 https://ndnv.org/wp-content/uploads/2017/10/Informisanje-na-jezicima-nacionalnih-manjina-–-na-sporednom- koloseku.pdf 30 https://crta.rs/wp-content/uploads/2022/09/Javni-medijski-servisi-u-Srbijii.pdf 31 https://pravno-informacioni-sistem.rs/eli/rep/sgrs/vlada/drugiakt/2020/148/1 32 https://ndnv.org/2025/04/bezbednost-i-izazovi-novinara-slovackih-redakcija-rtv-a-na-protestima-vecinu-bas-i-ne- zanima-sta-radi-manjina/

Ovaj projekat finansira Evropska unija 9 novinara Srbije. 33 I pored brojnih izmena zakona i podzakonskih akata koji definišu ovaj proces, i pored ustanovljenih novih, teorijski unapređenih procedura koje bi trebalo da poboljšaju proces, stvari se samo kvalitativno pogoršavaju, što potvrđuje i novo istraživanje ANEM-a 34 . Kada je reč o nacionalnim manjinama, mehanizam konkursnog sufinansiranja je trebalo pre svega da, sufinansiranjem nedostajućih, kvalitetnih sadržaja, podstakne medijski pluralizam, odnosno potpomogne one manjinske medije koji rade u interesu građana i ne podležu političkim pritiscima. Dakle, da budu neka vrsta alternative i javnim medijskim servisima i neformalnim manjinskim javnim servisima (medijima nacionalnih saveta). Manjinsko informisanje se našlo u dve tačke (član 15, stavovi 2 i 7) u zakonskoj definiciji javnog interesa u ZJIM, što je trebalo da potpomogne njegovo sufinansiranje. 35 Pod javnim interesom se podrazumeva istinito, nepristrasno, pravovremeno i potpuno informisanje na maternjem jeziku građana Republike Srbije pripadnika nacionalnih manjina, kao i očuvanje kulturnog identiteta srpskog naroda i nacionalnih manjina koje žive na teritoriji Republike Srbije. Ono što direktno ugrožava medijski pluralizam jeste odredba (član 25) ZJIM 36 , koja je preživela sve njegove izmene i promene, a koja glasi da na predloge projekata koji se prilažu na konkurs radi podizanja kvaliteta informisanja pripadnika nacionalnih manjina obavezno se pribavlja mišljenje odgovarajućeg nacionalnog saveta nacionalnih manjina. Zapravo, medijski pluralizam je više ugrožen praksom nego samom odredbom. Iako mišljenje nije obavezujuće, ono se veoma često bespogovorno usvaja. I ovde beležimo zakonsku diskrepancu, po ZNSNM nacionalni saveti dostavljaju ne mišljenje, nego predlog za raspodelu sredstava, što je pravno više obavezujući akt. O veličini problema najbolje govori činjenica da su neki privatni i mediji civilnog društva na manjinskim jezicima odustali da apliciraju na konkursima za sufinansiranje jer ne mogu da dobiju pozitivno mišljenje nacionalnog saveta. A to su pravo mediji koji obezbeđuju kakav takav medijski pluralizam i po pravilu izveštavaju u skladu sa ZJIM, javnim interesima i standardima profesije. 37 Ovim se praktično zaokružuje svojevrsni monopol nacionalnih saveta na informisanje na manjinskim jezicima. Beleži se i da je većinski medijski sadržaj u manjinskim medijima onaj iz oblasti kulture, folklora ili sporta, a da se politički i društveni sadržaj neguje samo u promotivne svrhe ili se oštro filtrira. 38 VEĆINSKI MEDIJSKI TAJKUNI KOJI IZIGRAVAJU MANJIN SKO INFORMISANJE Čini se, međutim, da od navedenih nevolja postoje i veći problemi, koje beležimo proteklih godina. Oni su mogu nazvati apsolutnim izigravanjem i konkursnog sufinansiranja i direktnim podrivanjem prava nacionalnih manjina. Naime, ovim mehanizmom se za manjinsko i višejezično informisanja izdvaja nedovoljno sredstava, a i ta sredstva se dodeljuju neprimereno i bez poštovanja procedura. Veći deo odlazi kao onim medijima koji, mimo „projektnih zadataka“, 33 https://www.danas.rs/vesti/drustvo/istrazivanje-medija-birn-savet-za-stampu-krsenje-kodeks-oglasavanje/ https://savetzastampu.rs/wp-content/uploads/2020/12/Izveštaj-Sufinansiranje-medija-koji-krse-eticke-standarde.pdf 34 https://api.anem.org.rs/storage/assets/analiza2025.pdf 35 Zakon o javnom informisanju i medijima, član 15, stavovi 2 i 7. 36 Zakon o javnom informisanju i medijima, član 20. 37 Recimo, poznati dvojezični (slovački i srpski jezik) „Storyteller“ odustao je od državnih i lokalnih konkursa jer im Nacionalni saveta slovačke nacionalne manjine ne bi dao "zeleno svetlo". Više na: https://www.uns.org.rs/sr/desk/vesti-iz-medija/174881/-ministarstvo-milione-namenjene-informisanju-nacionalnih- manjina-dalo-medijima-milosavljevica-i-stijakovica.html 38 https://ndnv.org/2025/06/sta-manjinske-zajednice-zele-od-svojih-medija-i-da-li-ih-ti-mediji-zaista-cuju

Ovaj projekat finansira Evropska unija 10 izveštavaju isključivo na srpskom jeziku, a koji pripadaju medijskim vlasnicima bliskim vlastima 39 . U isto vreme, za medije koji kontinuirano proizvode medijske sadržaje na jezicima nacionalnih manjina od konkursnih para ostale su „mrvice“, ukoliko su uopšte bilo šta dobili i ako su uopšte učestvovali na konkursu. 40 Uglavnom privatni i mediji civilnog društva koji izveštavaju na manjinskim višestruko su ugroženi, a održivost više nego upitna. Pogotovo ako kritički izveštavaju o radu političkih elita, što bi trebalo da bude obaveza svih medija. Mediji treba da u ime građana budu kontrolori vlasti. Ne samo što im je onemogućen pristup državnim fondovima, već se susreću i sa nedovoljnom brojnom publikom, što im dodatno otežava održivost. Oslanjaju se na tzv. crowdfunding kampanje 41 , koje su se na žalost u Srbiji pokazale nedelotvornima čak i u većinskim medijima koji se obraćaju neuporedivo većoj publici, i sporadične, odnosno nesistemske donacije iz međunarodnih fondova. ODLAZAK MLADIH I POSLEDICE NA MEDIJE Osim ovih sistemskih izazova, bezmalo svi mediji na jezicima nacionalnih manjina žrtve su trenda o kojem smo pisali na početku ovog teksta: odliv stanovništva, pre svega mladih ljudi. Sve je nepovoljnija starosna struktura manjinskih medija, što opet dovodi do slabije komunikacije ovih medija sa mladim ljudima. Mladi ljudi postaju nezainteresovani i za ove medijske sadržaje, ali i uopšte za rad u medijima. Ne prate se digitalni trendovi, kao što su multimedijalni pristup, prisustvo na društvenim mrežama i korišćenje veštačke inteligencije. To je stvar kojom bi trebalo da se u većoj meri bavi i država, i nacionalni saveti, ali i matične zemlje i međunarodni donatori 42 . MANJINSKO INFORMISANJA U MEDIJSKOJ STRATEGIJI I AKCIONOM PLANU ZA NJENO SPROVOĐENJE Medijska strategija za period 2020-2025. godine usvojena je u januaru 2020. godine 43 , sa nekoliko godina zakašnjenja. Prethodni strateški dokument pokrivao je period od 2011. do 2016. godine. Već je sada jasno da će i sledeći, najavljeni dokument značajno kasniti, s obzirom da još nije ni započeo rad na njemu, pa čak ni pripremne radnje. U decembru 2020. godine Vlada Srbije je usvojila i Akcioni plan za sprovođenje Strategije razvoja sistema javnog informisanja u Republici Srbiji za period 2020–2025, koji sadrži mere koje moraju da se implementiraju najkasnije do kraja 2022. godine 44 . Novi Akcioni plan (za period 2023-2025, odnosno 2024-2026) još uvek nije usvojen iako je više puta najavljen u izveštajima Ministarstva informisanja i telekomunikacije. 45 Proces izrade Medijske strategije trajao je čak tri godine, bio je turbulentan, pun nepoverenja i na trenutke veoma mučan. 46 Po rečima eksperata, dokument koji je produkovan ipak u velikoj meri 39 https://www.cenzolovka.rs/drzava-i-mediji/sampion-medijskih-konkursa-za-medije-bivseg-oficira-jna-samo-od- ministarstva-informisanja-vise-od-200-000-evra/ 40 https://www.cenzolovka.rs/drzava-i-mediji/ministarstvo-milione-namenjene-informisanju-nacionalnih-manjina- dalo-medijima-milosavljevica-i-stijakovica 41 Crowdfunding kampanja predstavlja javnu akciju prikupljanja finansijskih sredstava od velikog broja pojedinaca, obično preko interneta, s ciljem da se podrži rad medija ili konkretan medijski projekat. 42 https://ndnv.org/2025/06/sta-manjinske-zajednice-zele-od-svojih-medija-i-da-li-ih-ti-mediji-zaista-cuju 43 https://pravno-informacioni-sistem.rs/eli/rep/sgrs/vlada/strategija/2020/11/1 44 https://pravno-informacioni-sistem.rs/eli/rep/sgrs/vlada/drugiakt/2020/148/1 45 https://mit.gov.rs/tekst/10221/izvestaji-o-radu.php 46 https://europeanwesternbalkans.rs/medijska-strategija-put-ka-medijskim-slobodama-ili-paravan-pred-eu

Ovaj projekat finansira Evropska unija 11 predstavlja značajan teorijski pomak, što je posledica činjenice da je bio široko inkluzivan. Kako se i očekivalo, ključni problem dokumenta, kao uostalom i drugih strateških i zakonskih rešenja ne samo u medijskoj sferi, jeste njegova implementacija. Sa mnogim stvarima se kasnilo, a još više je onih koji ni do danas nisu sprovedene u delo. Problem je, pokazuju istraživanja, i to što nije adekvatno predstavljen široj medijskoj zajednici, odnosno novinarima. 47 Ovaj problem primećujemo, uzgred budi rečeno, i posle donošenja novih medijskih zakona: mnogi mediji nisu upoznati šta legislativne inovacije donose, recimo šta treba dostaviti Registratoru (APR). 48 Kada je reč o informisanju na manjinskim jezicima, u Medijskoj strategiji su prepoznate bezmalo sve slabosti ovog sistema koje smo prethodno dijagnostifikovali. To je dobra vest. Predviđene su i konkretne mere, u ogromnom procentu adekvatne, za unapređenje manjinskog informisanja. Na žalost, većina mera su ostale mrtvo slovo na papiru, čak i ako su se pronašli u novim zakonskim rešenjima. Zakon o javnom informisanju i medijima 49 i Zakon o elektronskim medijima (ZEM) 50 , proistekli iz strateškog dokumenta, usvojeni su 26. oktobra 2023. godine u Narodnoj skupštini Republike Srbije. U junu 2025. godine Narodna skupština Srbije usvojila je i izmene tri zakona: Zakona o elektronskim medijima, Zakona o javnim medijskim servisima (ZJMS) 51 i Zakona o javnom informisanju i medijima, kao korak ka usklađivanju sa standardima EU i unapređenju medijskog okruženja, odnosno sprovođenja Medijske strategije. Proces donošenja, odnosno izmene zakona u javnosti je kritikovan kao netransparentan, sa kratkim rokovima za javne komentare i sa nedovoljnim uključivanjem stručne javnosti i medijskih udruženja. 52 Strategija konstatuje, između ostalog, da je položaj nacionalnih saveta nacionalnih manjina definisan tako da predstavlja „rizik za ostvarivanje uređivačke nezavisnosti medija“ čije su izdavače osnovali nacionalni saveti nacionalnih manjina. Navodi se da je potrebno, s obzirom da se ovi mediji finansiraju iz javnih sredstava, obezbediti da se njihov sadržaj bolje uskladi sa javnim interesom. U njemu se spominju i problemi finansijske održivosti medija na jezicima nacionalnih manjina, te „neadekvatno ostvarivanje obaveze informisanja na manjinskim jezicima od strane javnog medijskog servisa na nacionalnom nivou“ (RTS-a, u prevodu). U dokumentu se ističe da bi rast prihoda od plaćanja naknade za distribuciju javnim medijskim servisima trebao da omogući tehničko usavršavanje, ali i „razvoj produkcije na manjinskim jezicima“, uz prethodno konstatovanje da su suženi kapaciteti manjinskih redakcija i programa na javnim servisima. 53 Dalje se u dokumentu navodi da bi upravni odbori izdavača medija kojima je nacionalni savet nacionalne manjine osnivač, kao i odgovorni urednici tih medija, trebalo da budu izabrani na takav način da se obezbedi „uređivačka nezavisnost medija“. Informisanje na jezicima nacionalnih manjina spominje se i u odeljku pod nazivom „Kvalitetni, pluralni i raznovrsni medijski sadržaji 47 https://localpress.org.rs/wp-content/uploads/2023/11/Strategija-razvoja-medijskog-sistema-Srbije-i-njena- implementacija-1.pdf 48 https://www.danas.rs/vesti/drustvo/koalicija-za-slobodu-medija-zasto-baza-medija-apr-a-jos-uvek-nije- uskladjena-sa-zakonom/ 49 https://www.paragraf.rs/propisi/zakon_o_javnom_informisanju_i_medijima.html 50 https://www.paragraf.rs/propisi/zakon_o_elektronskim_medijima.html 51 https://www.paragraf.rs/propisi/zakon_o_javnim_medijskim_servisima.html 52 https://www.cenzolovka.rs/drzava-i-mediji/sve-je-odjednom-zamrlo-rad-na-medijskim-zakonima-bio-kupovina- vremena-i-zamajavanje-za-usvajanje-ne-postoji-politicka-volja/ 53 Mediji na jezicima nacionalnih manjina – istraživanje i analiza, Medijsko odeljenje Misije OEBS-a u Srbiji, 2020.

Ovaj projekat finansira Evropska unija 12 zadovoljavaju potrebe za informisanjem različitih društvenih grupa“ i navode se mere koje bi doprinele povećanoj objektivnosti i raznovrsnosti izvora i medijskih sadržaja u manjinskim medijima. Osim uspostavljanja spomenutih garancija uređivačke nezavisnosti medija kroz mehanizme zaštite uređivačke politike od uticaja osnivača i „sankcija za postupanje suprotno tim garancijama“, u Strategiji se spominje i uspostavljanje mehanizma po kojima su upravni odbori u medijima kojima su osnivači izdavača nacionalni saveti – dužni da razmotre, uz puno uvažavanje, „mišljenje redakcije kod izbora i razrešenja glavnih i odgovornih urednika“. Za izbor članova upravnog odbora predviđaju se slični kriterijumi kriterijumima koji su predviđeni za izbor članova Saveta REM-a: članovi treba da budu profesionalci u oblasti medija, da imaju „rezultate u radu ili značajne akademske radove iz oblasti medija“. Oni treba da budu medijski radnici, ekonomisti koji imaju iskustva u radu sa ili u mediju, inženjeri koji se bave telekomunikacijama koji imaju iskustva u tehnologiji pružanja medijske usluge ili medijski pravnici. Isti uslovi, prema dokumentu, predviđeni su i za direktora, uz dodatni uslov da on mora da „ima iskustva u rukovođenju u medijima i dokazane uspehe u radu“. Uglavnom, ova procedura za konačne ciljeve ima profesionalizaciju medija i zaštitu uređivačke politike. U Strategiji se navodi i mera koja predviđa „stabilno, transparentno i nediskriminatorno finansiranje“ medija kojima su (posredno) osnivači nacionalni saveti, „podjednako za sve izdavače na teritoriji Republike Srbije“. Cilja se na diskriminaciju medija nacionalnih saveta koji su registrovani izvan AP Vojvodine, o čemu smo već govorili. Potom se izjašnjava i o podsticaju medija kojima nacionalni saveti nisu osnivači i suosnivači u svrhu unapređenja medijskog pluralizma, kao i uspostavljanju „jasnih kriterijuma za dodelu sredstava prilikom konkursnog sufinansiranja“ koji se tiču proizvodnje i distribucije medijskih sadržaja na jezicima nacionalnih manjina. Mere uključuju i održavanje i unapređenje kvaliteta medijskih sadržaja na jezicima nacionalnih manjina na javnim medijskim servisima i uvođenje stimulativnih mera za osnivanje, razvoj i funkcionisanje medija civilnog društva, kao i uvođenje stimulativnih mera za podršku višejezičnim medijima, kao i „povećanje broja stručnih kadrova za rad u medijima na jezicima nacionalnih manjina“. Ukazuje se i na medijske probleme malih nacionalnih manjina koji ne mogu da ostvare svoje pravo na informisanje. Što se tiče javnih medijskih servisa, ovaj dokument konstatuje da oni delimično ispunjavaju ciljeve postavljene strategijom, a da su oblasti u kojem ciljevi nisu ispunjeni: potreba za informisanjem društveno osetljivih grupa, potreba za informisanjem na jezicima nacionalnih manjina (misli se na RTS), ali i nepristrasno i nezavisno informisanje (naročito u pogledu informativnog programa). Konstatuje se takođe da nezavisnost Saveta REM-a od ključnog značaja za nezavisnost javnih medijskih servisa, uključujući i programe na jezicima manjina. Jedan od razloga zbog kojih RTS ne poštuje obaveze o produkciji manjinskih programa jeste, kako kažu iz ove medijske kuće, nedostatak sredstava. Strategija smatra da bi RTS mogao da poveća prihode od „prava na

Ovaj projekat finansira Evropska unija 13 distribuciju“ i da bi deo tih sredstava trebalo da bude iskorišćeno, između ostalog, i za „razvoj produkcije na manjinskim jezicima“. 54 Na kraju, dokument preporučuje se da se kao poseban segment javnog interesa prepozna proizvodnja medijskih sadržaja kojima se promoviše interkulturalnost. AKCIONI PLAN 2020-2022. Jedan od pet ključnih ciljeva Strategije i Akcionog plana za njeno sprovođenje jeste povećana objektivnost i raznovrsnost izvora i sadržaja u medijima na jezicima nacionalnih manjina. Do 4. kvartala 2022. godine predviđeno je da se uspostave mehanizmi koji će dovesti do usvajanja internih akata u medijima kojima su (posredno) osnivači nacionalni saveti, a po ugledu na rusinsku i ukrajinsku zajednicu. U stavu 3.3.3. predviđa se da se do 3. kvartala 2022. godine izmeni ZNSNM, brisanjem stava 4. u članu 21, što praktično znači da nacionalni saveti neće imati pravo da daju mišljenje o kandidatima za odgovorne urednike programa na jezicima nacionalnih manjina u javnim medijskim servisima. 55 Akcioni plan za sprovođenje Medijske strategije 2020–2025 u tački 4.1, koja je u potpunosti posvećena informisanju na jezicima nacionalnih manjina, predvideo je niz mera u periodu 2020– 2022, koje su se odnosile na povećanje objektivnosti, raznovrsnosti i kvaliteta medijskih sadržaja na jezicima nacionalnih manjina, kao i na jačanje uređivačke nezavisnosti medija kojima su (posredno) osnivači nacionalni saveti. Glavne odrednice i mere su: - Jačanje uređivačke nezavisnosti, kroz izmene zakona koji treba da garantuju da nacionalni saveti, kada su osnivači medija, ne mogu neposredno upravljati uređivačkom politikom, niti biti članovi organa upravljanja tih medija. - Upravni odbori i direktori u tim medijima morali bi biti stručnjaci sa iskustvom u medijskoj, ekonomskoj, pravnoj ili tehničkoj oblasti, bez diskriminacije. - Posebno je naglašena potreba da se spreči politički ili partijski uticaj na glavne i odgovorne urednike. - Ciljane vrednosti podrazumevale su povećanje broja medijskih sadržaja od javnog interesa na jezicima nacionalnih manjina, kao i onih kojima se čuva nacionalni identitet. - Predviđeno je da se uspostave stabilni i transparentni izvori finansiranja za medije nacionalnih manjina kojima su osnivači (posredno) nacionalni saveti na celoj teritoriji države. - Konkursno sufinansiranje moralo je biti zasnovano na jasnim kriterijumima i procedurama evaluacije projekata, što bi doprinelo medijskom pluralizmu na manjinskim jezicima. 54 U Medijskoj strategiji se kaže: U Radio-televiziji Srbije se veruje da bi značajan dodatni prihod mogao da se ostvari od prava na distribuciju, ukoliko bi različite distributivne platforme plaćale prava javnom servisu. U Radio- televiziji Srbije smatraju da prostor za naplatu od distributivnih platformi postoji i po sada važećim propisima, posebno u odnosu na OTT i nelinearnu distribuciju. Javni servis očekuje da plaćanje naknade za distribuciju bude prepoznato kao strateško opedeljenje, a uvećanje prihoda omogućilo bi tehničko opremanje i tehnološki razvoj, vraćanje kredita koje javni servis ima, kao i razvoj produkcije na manjinskim jezicima. Još jedan od problema javnog servisa je i nemogućnost da u uslovima ograničenja plata i ograničenja zapošljavanja u javnom sektoru, unapredi svoju kadrovsku strukturu i podmladi redakcije. 55 https://www.paragraf.rs/propisi/zakon_o_nacionalnim_savetima_nacionalnih_manjina.html

Ovaj projekat finansira Evropska unija 14 - Kao deo javnog interesa biće prepoznata produkcija sadržaja koja promoviše interkulturalnost, odnosno otvorenu i interaktivnu komunikaciju među nacionalnim zajednicama. - Zahteva se da nacionalni saveti nacionalnih manjina unapred organima vlasti koji raspisuju konkurse za sufinansiranje medijskih sadržaja mišljenje o tome koji su sadržaji potrebni određenoj zajednici za podizanje kvaliteta informisanosti. - Predviđaju se podsticaji izdavačima medija koji emituju sadržaje na jezicima nacionalnih manjina, ali čiji osnivači ili suosnivači nisu nacionalni saveti manjina, u svrhu jačanja medijskog pluralizma. - Obezbeđivanje adekvatnog broj medijskih sadržaja od javnog interesa i sadržaja kojima se čuva nacionalni identitet na jezicima manjina. - Povećanje broja stručnih kadrova za rad u medijima na jezicima nacionalnih manjina kroz stimulativne mere. - Uspostavljanje novih i proširivanje postojećih obrazovnih smerova za školovanje kadrova za rad u manjinskim medijima. - Povećanje broja budžetskih mesta za pripadnike nacionalnih manjina na fakultetima i smerovima koji školuju kadrove za rad u manjinskim medijima. - Podrška projektima kontinuiranog podizanja kapaciteta novinara i medijskih radnika angažovanih u manjinskim medijima. - Ostvarivanje prava na informisanje za brojno najmalobrojnije nacionalne manjine, naročito one koje nemaju sopstvene medije. 56 S obzirom da je za većinu predviđenih akcija krajnji rok predviđen 4. kvartal 2022. godine, a da su medijski zakoni počeli da se menjaju tek u drugoj polovini 2023. godini, jasno je da je došlo do značajnog kašnjenja u realizaciji ciljeva. Neke mere nisu ni do danas sprovedene, čak nije ni započeto njihovo sprovođenje, nezavisno od toga da li su se našli ili nisu u medijskoj ili drugoj legislativi. Neke će, po svemu sudeći, ostati tek lepa želja zapisana na papiru. Sa druge strane, autorima Medijske strategije treba čestitati stoga što su prepoznali ključne boljke specifičnog sistema manjinskog informisanja i predložili mere koje svakako mogu dovesti do njegovog unapređenja, bez obzira da li su one realne ili nisu. U sledećem odeljku ćemo se pozabaviti time šta se od ovih mera našlo u medijskim zakonima, da li je došlo do promene drugih zakona u skladu sa njima. I da li su te odredbe imali praktične posledice. Takođe, i time šta je od navedenih mera koje ne predviđaju promenu zakona do sada implementirano. MANJINSKO INFORMISANJE U NOVIM ZAKONIMA : PLAĆENA PREVELIKA CENA Može se reći da je medijska zajednica (а pod ovim pojmom uobičajeno se podrazumevaju relevantna medijska i novinarska udruženja i medijski eksperti) ostvarila svojevrsnu pirovu pobedu kada je reč i o tekstu Medijske strategije, i o zakonima koji su proizišli iz nje. Naravno, ovo se ne odnosi samo na informisanje na jezicima nacionalnih manjina. Mnoga rešenja koje je zajednica predlagala – a koja su iskristalisana kroz brojne stručne skupove proteklih decenija i koja imaju za cilj da unaprede medijsku scenu i medijski profesionalizam – našla su se u strateškom dokumentu 56 https://pravno-informacioni-sistem.rs/eli/rep/sgrs/vlada/drugiakt/2020/148/1

Ovaj projekat finansira Evropska unija 15 i u zakonima, ali su, na žalost, u velikom broju slučajeva ostala mrtvo slovo na papiru. Takoreći, nisu ni dodirnula medijsku stvarnost, niti medijsku praksu učinili kvalitetnijom i bližom ostvarenju javnog interesa. Naprotiv, dobra zakonska rešenja – paradoksalno, ali istovremeno i logično u okruženju nepostojanja vladavine prava – produkuju sve lošije posledice na medijskoj sceni, pogotovo kada je reč o odnosu države, odnosno vladajućih političkih elita i medija. Stiče se i utisak da su pre svega Medijskom strategijom i pratećim aktom, Akcionim planom za njeno sprovođenje 57 , a nešto manje zakonima, pred sve aktere na medijskoj sceni stavljeni isuviše brojni i kompleksni zahtevi, koje zbog skučenosti kapaciteta, ali i nedovoljne funkcionalnosti državnih organa i institucija, nije bilo moguće sprovesti u delo čak i da je postojala politička volja. A ona nije postojala. Simplifikovano govoreći, jedini uspeh medijske strategije jeste izmena medijskih zakona većinom u skladu sa njenim odredbama, a i taj uspeh je, kako rekosmo, više nego upitan. Novi ZJIM, iz 2023. godine, predviđa da Ministarstvo informisanja i telekomunikacija, odnosno Pokrajinski sekretarijat za kulturu, javno informisanje i odnose sa verskim zajednicama vrši nadzor nad sprovođenjem ovog zakona. Nadzor predviđa i inspekcijsku službu, koje Ministarstvo i Sekretarijat sprovode nad primenom zakona i propisa donetih na osnovu zakona. Iako je u okviru Ministarstva osnovano Odeljenje za regulativu, sprovođenje nadzora i inspekcijski nadzor u oblasti javnog informisanja, ni više od dve godine inspekcijski nadzor nije ni počeo da funkcioniše. 58 Sa druge strane, one mere predviđene Medijskom strategijom i pratećim Akcionim planom, a koje nisu predviđale izmene zakona i drugih propisa već razne afirmativne akcije državnih organa – ostale su samo lepe težnje koje čekaju neka druga vremena. Nema niti jedan dokaz da je počela njihova implementacija, a prošlo je već pet godina od donošenja ovih dokumenata. Problem je i u tome što druga ministarstva i institucije, su zadužene za aktivnosti iz Akcionog plana, ne prepoznaju važnost ovih akcija, odnosno vrlo su pasivne u ispunjavanju svojih obaveza. U iščekivanju novog Akcionog plana, Ministarstvo očekuje da će se druga ministarstva i institucije aktivnije uključiti u njegovo sprovođenje. 59 Možda se varamo, ali se stiče utisak da je interes i većinske i manjinskih političkih elita – opstanak sadašnje konfiguracije medijske scene, i one na većinskom i one na manjinskom jeziku, odnosno – održavanje statusa quo. Već smo govorili o tome, ali ponavljamo: odista je ogroman problem to što ne postoje relevantni mehanizmi koji će sistemski pratiti implementaciju medijskih zakona i Medijske strategije u delo. Pogotovo je to problem kada je reč o kompleksnoj medijskoj sceni na manjinskim jezicima. Nezavisni istraživači često nailaze na zatvorena vrata nacionalnih saveta nacionalnih manjina i državnih institucija kada je reč o pribavljanju informacija o implementaciji zakona i strateških dokumenata. KRENIMO OD DOBRIH VESTI 57 Ibid. 58 O ovom problemu govorila je Maja Milenković, načelnik Odeljenja za regulativu, sprovođenje nadzora i inspekcijski nadzor u oblasti javnog informisanja Ministarstva informisanja i telekomunikacija, na okruglom stolu „Javno informisanje na bugarskom jeziku“, održanom 15. oktobra 2025. godine u Dimitrovgradu, u organizaciji Medijskog odeljenja OEBS-a i lokalnog portala „Far“. 59 Ibid.

Ovaj projekat finansira Evropska unija 16 Krenimo ipak od dobrih vesti. U Srbiji je – što smo napred već konstatovali – postojao dvodecenijski diskriminatoran odnos prema medijima kojima su osnivači (posredno) manjinski nacionalni saveti zajednica smešteni izvan AP Vojvodine: oni su sve do donošenja novog Zakona o javnom informisanju i medijima bili u značajno nepovoljnijem položaju kada je reč o državnom subvencionisanju. Iz budžeta pokrajine svake godine se, u dužem periodu, izdvajalo u proseku oko 300 miliona dinara za medije nacionalnih saveta, dok su ti iznosi bili znatno niži za nevojvođanske medije, gledajući po pojedinačnom mediju. Od 2022. godine AP Vojvodine povećava iznose za medije kojima su nacionalni saveti osnivači. Tako, recimo, 2022. godine dodeljuje sredstva u visini 390 miliona dinara 60 , sledeće i 2024. povećava ih na 490 miliona 61 , da bi ove godine u januaru odluka o raspodeli sredstava vredela čak 530 miliona dinara 62 . Zakonom o javnom informisanju i medijima iz 2023. godine pravo na budžetsko finansiranje medija čiji su osnivači izdavača nacionalni saveti nacionalnih manjina prošireno je na teritoriju cele republike. U članu 13 ZJIM-a nalazi se sledeća odredba (stav 2): „Republika Srbija, odnosno autonomna pokrajina obezbeđuje iz budžeta deo sredstava za izdavanje novina na jezicima nacionalnih manjina. Pravo na sufinansiranje imaju izdavači novina čiji su osnivači nacionalni saveti nacionalnih manjina registrovani na teritoriji Republike Srbije“. Međutim, iako je prošlo više od dve godine od donošenja novog ZJIM, Vlada Srbije još nije donela uredbu kojom će pobliže odrediti način ostvarenja prava na sufinansiranje novina čiji su osnivači manjinski nacionalni saveti na teritoriji centralne Srbije. Interesantno je da su postojale, tokom javne rasprave, intencije da se budžetsko sufinansiranje medija nacionalnih saveta u potpunosti ukine, ali se, srećom, od toga odustalo. Da je ta ideja sprovedena u delo, bio bi to izuzetno snažan udarac na manjinsko informisanje i generalno prava nacionalnih manjina u Srbiji. 63 Naime, medijski eksperti su, uvažavajući ranjiv položaj manjinskog informisanja, predlagali tokom protekle decenije izjednačavanje uslova za rad medija kojima su (posredno) osnivači nacionalni saveti na celoj teritoriji Srbije, ali „na takav način da se ne ugrozi nivo finansiranja koji imaju mediji nacionalnih saveta koji rade na teritoriji AP Vojvodine“. 64 Dakle, medijska struka nije tražila da se prestane sa subvencionisanjem ovih medija, koji predstavljaju ne samo informativno nego i kulturno dobro manjinskih zajednica, već da taj proces bude transparentan, kao i da se obezbede mehanizmi kojima će se štiti uređivačka politika tih medija po principu rada javnih servisa. JEDNOSTAVNO: ZAKON JE BLOKIRAN S obzirom da se sredstva medijima nacionalnih saveta dodeljuju iz javnih prihoda, van javnih konkursa, medijski eksperti su tražili da se ona dodeljuje po jasnim kriterijumima, a da izdavači medija kojima su (posredno) osnivači nacionalni saveti nacionalnih manjina učine rad transparentnim, odnosno da na svojim sajtovima ili na drugi način objavljuju izveštaje koje 60 https://www.kultura.vojvodina.gov.rs/wp-content/uploads/2022/01/Odluka_inf22.pdf 61 https://www.kultura.vojvodina.gov.rs/wp-content/uploads/2024/01/Odluka_nac.manjine24.pdf 62 https://www.kultura.vojvodina.gov.rs/wp-content/uploads/2025/05/Odluka-Listovi-jez-nac.manj-25.pdf 63 O ovome smo razgovarali sa nekoliko medijskih eksperata koji su učestvovali u iznalaženju rešenja za manjinsko informisanje u Medijskoj strategiji i Zakonu o javnom informisanju i medijima. O tome je govorio i medijski ekspert Veljko Milić iz Nezavisnog društva novinara Vojvodine na skupu „Samoregulacija i informisanje na jezicima nacionalnih manjina“, koji je u organizaciji OEBS-a, Ruskog slova i NDNV-a, održan u Petrovaradinu 11. septembra 2025. godine. 64 Mediji na jezicima nacionalnih manjina – istraživanje i analiza, Medijsko odeljenje Misije OEBS-a u Srbiji, 2020.

Ovaj projekat finansira Evropska unija 17 dostavljaju nacionalnim savetima, ali i državnim organima, na način koji će omogućiti ne samo kontrolu trošenja novca, nego i evaluaciju ostvarenih rezultata. Iz toga je proizašla jednostavna zakonska obaveza izdavača čiji su osnivači nacionalni saveti nacionalnih manjina da svake godine objave finansijski izveštaj. Ova odredba nije dakle u potpunosti uvažila intenciju medijskih eksperata. Problem je i u tome što se, uvidom u sajtove ovih medija, odnosno njihovih izdavača, ona (još uvek) ne sprovodi u delo. Uglavnom, ovi mediji, odnosno njihovi izdavači, dobijaju značajna sredstva građana, a građani nemaju informaciju kako se oni troše, a pogotovo je nejasno da li su sredstva upotrebljena za javni interes, odnosno izveštavanje u skladu sa potrebama javnosti ili za promociju političkih elita. Već smo govorili o tome da je u nedostatku ranijih zakonskih rešenja, medijska zajednica, uključujući i medijske eksperte iz manjinskih medija, odlučila da pokuša samoregulatornim mehanizmima da zaštiti medije nacionalnih saveta od političkih uticaja na uređivačku politiku. Radi se o internom etičkom aktu, koji bi zajedno trebali da usvoje nacionalni saveti nacionalnih manjina, sa jedne, a sa druge strane – njihove ustanove, fondacije ili preduzeća koji su izdavači medija. U međuvremenu je ovaj dokument, koji je pružao interne garancije za istinito, nepristrasno, potpuno i blagovremeno informisanje, nezavisnost uređivačke politike i rad u skladu sa javnim interesom – postao i zakonska obaveza 65 . Na žalost, i ovde prisustvujemo blokadi zakonskih rešenja. Kako smo čuli na skupu „Samoregulacija i informisanje na jezicima nacionalnih manjina“, održanom u septembru 2025. godine, u organizaciji NIU Ruske slovo i OEBS-a, i dalje samo rusinska i ukrajinska zajednica imaju ovaj akt, koji su samoinicijativno usvojili 2019. i 2021. godine. U ZJIM ne postoje sankcije za izdavače koji ne poštuju ovu odredbu. Interni akt je podrazumevao mehanizme zaštite uređivačke politike i kroz definisanje kadrovske politike, pre svega izbora glavnog i odgovornog urednika medija. I ova odredba se u pojednostavljenom obliku našla u zakonu, sa intencijom da se razradi u internom aktu: prilikom izbora glavnog urednika ovih medija izdavač mora pribaviti mišljenje redakcije o kandidatu, a redakcija se izjašnjava tajnim glasanjem. Uzgred, ova praksa je u nekim medijima nacionalnih saveta postojala i ranije, i pre internih akata, ali je svakako dobro što se pronašla i kao zakonska norma. Mišljenje je neobavezujuće za izdavača, odnosno osnivača, no ipak jeste čin unutrašnje demokratije i ostvarenje prava na iznošenje profesionalnog stava. Veći je problem što, u nedostatku ozbiljnog monitoringa sprovođenja zakona, nećemo moći da saznamo da li se ovaj mehanizam uopšte realizuje u praksi. Generalno, kada je reč o medijima nacionalnih saveta, namera zakona je da se ovi mediji približe principu rada javnih servisa. S obzirom da se većinski finansiraju iz budžeta, treba da postoje mehanizmi zaštite interesa građana, odnosno mehanizmi koji će omogućiti da uređivačka politika bude nezavisna od osnivača. Već smo spomenuli kadrovsku politiku kada je reč o izboru glavnog urednika. No, zakon predviđa i principe izbora organa upravljanja ovih medija. 65 ZJIM, član 17, stav 3: „Ostvarivanje profesionalnih i etičkih standarda u radu medija čiji su izdavači osnovani od strane nacionalnih saveta nacionalnih manjina obezbeđuju se donošenjem internog akta koji usvajaju nacionalni savet nacionalne manjine i izdavač čiji je osnivač nacionalni savet nacionalne manjine. Interni akt bliže uređuje odnose između osnivača i izdavača čiji je osnivač nacionalni savet nacionalne manjine.“

Ovaj projekat finansira Evropska unija 18 Zakonom je predviđena nespojivost članstva u upravnim odboru sa funkcijom predsednika nacionalnog saveta nacionalne manjine, predsednika i članova izvršnog odbora nacionalnog saveta nacionalne manjine, nosiocima javnih funkcija i funkcija u političkoj stranci, kao i licima čije bi članstvo u organu upravljanja moglo da dovede do sukoba interesa u skladu sa propisom koji reguliše sprečavanje sukoba interesa pri obavljanju javne funkcije. Članovi organa upravljanja ovih medija biraju se iz reda uglednih stručnjaka iz oblasti koje su od značaja za obavljanje poslova medija čiji su izdavači osnovani od strane nacionalnih saveta nacionalnih manjina (stručnjaci iz oblasti medija, kulture, menadžmenta, prava i finansija). 66 Uglavnom, sve navedene odredbe predstavljaju dosledno sprovođenje Medijske strategije, ali ponovićemo još jednom – one i pored toga što je novi Zakon o javnom informisanju i medijima donesen pre bezmalo dve godine nisu zaživele u praksi. ODUSTAJANJE OD TRIPARTITNIH UPRAVNIH TELA U jednoj od verzija nacrta Medijske strategije našla se i odredba koja bi, po rečima medijskih eksperata iz manjinskih zajednica 67 , mogla značajno da unapredi rad medija kojima su osnivači nacionalni saveti. Radi se o uspostavljanju tripartitnih upravnih odbora ovih medija, u kojima bi ravnomerno bili zastupljeni predstavnici nacionalnih saveta, predstavnici redakcije i, sa treće strane, nezavisni stručnjaci iz manjinske zajednice, odnosno delegati civilnog društva. Po tvrdnjama nekih pravnika, od ovog modela se odustalo jer bi ulazio u autonomna prava osnivača medija (nacionalnih saveta) i jer je u suprotnosti sa odredbama ZNSNM. Ostaje nejasno da li je to tako, jer se izbor upravnih tela ovih medija, upravo prema ZNSNM, odvija prema odredbama osnivačkog akta ustanove, fondacije, privrednog društva kojima je osnivač nacionalni savet, a taj akt mora biti usaglašen sa zakonima kojima se uređuje oblast javnog informisanja i medija, kako se navodi u drugom stavu člana 19. 68 Dakle, da se ova odredba pronašla u ZJIM, nacionalni saveti bi morali – barem teorijski gledano - da promene osnivački akt, odnosno da definišu mehanizme izbora tripartitnih upravljačkih tela. Ostaje da se u nekom sledećem ciklusu medijskih reformi ova ideja, na kojoj insistiraju medijski eksperti, ipak pokuša sprovesti u delo. 69 MANJINSKO INFORMISANJE I JAVNI MEDIJSKI SERVISI – ZAKONSKA DISKREPANCIJA Predstavnici nacionalnih saveta nacionalnih manjina, kao i predstavnici manjinskih medija, aktivno učestvuju u izradi medijske legislative, što je logična i svrsishodna praksa. Sa druge strane, medijskim ekspertima i predstavnicima novinarskih i medijskih udruženja onemogućava se da učestvuju u kreiranju zakonska rešenja koji tretiraju položaj nacionalnih saveta nacionalnih manjina, odnosno da učestvuju u izradi Zakona o nacionalnim savetima nacionalnih manjina, onih odredbi koji se odnose na oblast javnog informisanja. Ta zatvorenost je dovela do neusklađenosti 66 https://www.paragraf.rs/propisi/zakon_o_javnom_informisanju_i_medijima.html 67 https://voice.org.rs/boris-varga-uspon-i-pad-internog-etickog-medijskog-kodeksa-u-niu-ruske-slovo 68 https://www.paragraf.rs/propisi/zakon_o_nacionalnim_savetima_nacionalnih_manjina.html 69 „Problem dominantnog uticaja nacionalnih saveta (i političkih stranaka) na kadrovsku politiku manjinskih medija ugrožava njihovu samostalnost, profesionalnost i nezavisnu uređivačku politiku, stoga se uz primenu Internog etičkog medijskog kodeksa predlaže obnavljanje inicijative uvođenja modela tripartitnog UO, u kome bi po tri člana predlagali nacionalni savet, kolektiv i šira stručna zajednica“, kaže medijski ekspert Boris Varga, koji je ujedno i direktor NIU „Ruske slovo”.

Ovaj projekat finansira Evropska unija 19 ovog zakona sa medijskim zakonima, o čemu smo već govorili, ali i do većeg nivoa nerazumevanja između ekspertske zajednice i predstavnika nacionalnih manjina. Namera autora Medijske strategije i (ZJMS) 70 je da se obezbedi institucionalna nezavisnost javnih medijskih servisa, odnosno da u izboru glavnih i odgovornih urednika unutar javnih servisa učestvuju isključivo njihovi organi. U tom smislu, nacionalni saveti gube pravo da daju mišljenje o kandidatima za odgovorne urednike programa na jezicima nacionalnih manjina u javnim medijskim servisima: ta odredba je isključena iz novog ZJMS. Međutim, iako je Akcionim planom za sprovođenje Medijske strategije 71 definisano da se ova odredba ukloni i u Zakonu o nacionalnim savetima nacionalnih manjina, do trećeg kvartala 2022. godine, to se jednostavno nije desilo. Ona još uvek postoji u članu 21 ovog zakona 72 . I pitanje je da li će iz njega ikada nestati. Zabrinjava činjenica da predstavnici manjinskih političkih elita javno odbacuju predložena rešenja za manjinsko informisanje sadržana u Medijskoj strategiji i medijskim zakonima, što verovatno govori o razlozima opstanka ovih zakonskih diskrepancija, ali i nameri da se ona zadrže. 73 Već smo govorili o decenijskom problemu neusklađenih zakona koji definišu oblast informisanja na jezicima nacionalnih manjina, a po svemu sudeći sa tom praksom će biti nastavljeno. PREDLOG I/ILI MIŠLJENJE – KRAH KONKURSNOG SUFINANSIRANJA O ovome svedoči još jedna diskrepanca. U ZNSNM predviđa se da nacionalni saveti daju predlog za raspodelu sredstava za projekte koji se prilažu na javni konkurs koji raspisuje organ javne vlasti, a radi podizanja kvaliteta informisanja pripadnika nacionalnih manjina. U ZJIM međutim stoji da na projekte koji se nacionalni saveti daju samo – mišljenje. Pravno gledano, naime, predlog je više obavezujući nego mišljenje, mada se u praksi veoma često i mišljenje nacionalnih saveta uzimalo kao obavezujuće, čime su nacionalni saveti imali ključnu ulogu u sve tri grane informisanja na jezicima nacionalnih manjina. Po ZJIM, nacionalni saveti bi trebalo da dostavljaju preporuku organima vlasti koji raspisuju konkurs za sufinansiranje javnog interesa u sferi javnog informisanja, o medijskim sadržajima koji su potrebni određenoj nacionalnoj manjini radi podizanja kvaliteta informisanja na maternjem jeziku, a koja živi na teritoriji nadležnosti organa. E sada, model konkursnog sufinansiranja trebalo je upravo da obezbedi medijski pluralizam u oblasti informisanja na jezicima nacionalnih manjina. Dakle, da se finansiraju nedostajući, kvalitetni sadržaji i stvori svojevrsna alternativa manjinskim medijima koji su pod snažnim uticajem nacionalnih saveta. Na kraju, da se obezbedi i kritički odnos prema radu nacionalnih saveta i omogući javna debata u okviru zajednice. Pitanje je da li će nacionalni saveti prepoznati da ovi sadržaji nedostaju. Već smo govorili o tome da je celokupan sistem konkursnog sufinansiranja doživeo kolaps i pretvorio se u svoju suprotnost. To je vidljivo i u sferi manjinskog informisanja, i to ne samo stoga 70 https://www.paragraf.rs/propisi/zakon_o_javnim_medijskim_servisima.html 71 https://pravno-informacioni-sistem.rs/eli/rep/sgrs/vlada/drugiakt/2020/148/1 72 https://www.paragraf.rs/propisi/zakon_o_nacionalnim_savetima_nacionalnih_manjina.html 73 ”Smatramo da da se u Srbiji rodila strategija, uprkos našem protestu, koja upravo pokušava da stavi pod upitnik nadležnost nacionalnih saveta u vezi sa informisanjem. Pokušava da oduzme ustavna prava koja se ne dotiču samo informisanja, već smanjuju i nadležnosti nacionalnih saveta. To ne možemo da dozvolimo!", rekao je Jene Hajnal 2021. godine, koji je u tom trenutku bio predsednik Nacionalnog saveta mađarske nacionalne manjine. (https://www.vajma.info/cikk/vajdasag/26042/Hajnal-Jeno-Ovodak-epulnek-2021-ben-s-kibontakozik-a- tehetsegprogram.html)

Ovaj projekat finansira Evropska unija 20 što je i u ovom procesu presudna uloga nacionalnih saveta, koji ne daju pozitivno mišljenje na projekte koji podnose izdavači koji imaju kritičan otklon prema njegovom radu, odnosno prema vladajućim manjinskim političkim elitama 74 . Problem je dobio nove dimenzije zahvaljujući činjenici da u poslednje vreme značajan deo novca namenjen informisanju na jezicima nacionalnih manjina odlazi medijskim kućama koji se u javnosti percipiraju kao bliske vlastima, a koji produkuju manjinske sadržaje samo za potrebe projektnih zadataka, čime se dodatno obesmišljava sistem konkursnog sufinansiranja. 75 Treba svakako pozdraviti to što se interkulturalnost u novom Zakonu o javnom informisanju i medijima pronašla u definisanim segmentima javnog interesa u sferi javnog informisanja. 76 Podsetimo, konkursno sufinansiranje upravo znači sufinansiranje javnog interesa, što bi onda značilo da bi medijski sadržaji sa elementima interkulturalnosti trebalo da dobijaju značajnija sredstva, a to bi opet doprinelo većem razumevanju između nacionalnih zajednica, toleranciji, zajedničkom životu, prepoznao međusobno ispreplitanu različitost kao blagotvoran društveni lek u zemlji koja ima traumatično iskustvo međunacionalnih sukoba. No, zahvaljujući činjenici da sistem konkursnog sufinansiranja ne funkcioniše, i ova odredba je za sada samo lepa ideja koja čeka neka druga vremena. Kod konkursnog sufinansiranja dolazimo i do donacija koji pojedini mediji dobijaju iz matičnih država, o čemu je već bilo reči. Spomenimo slučaj RTV Pannon iz Subotice (televizija, radio i portal), koju izdaje istoimena fondacija kojem je osnivač Nacionalni savet mađarske nacionalne zajednice. Pannon značajna sredstva prihoduje i iz Mađarske i od konkursnog sufinansiranja, čime se dodatno u nepovoljnu situaciju dovode nezavisni mediji na mađarskom jeziku. 77 I u ovom slučaju se postavlja pitanje potrebe uspostavljanja mehanizama koji će omogućiti transparentnost i kriterijume medijskih donacija iz matičnih država. OSTALE OBAVEZE – KAO DA SU ZABORAVLJENE Da sumiramo. Obaveze koje se odnose na donošenje i izmene medijskih zakona, u odnosu na Medijsku strategiju i prateći Akcioni plan, značajno su kasnile u realizaciji. Već smo spomenuli da one ni do danas nisu realizovana kada je reč o ZNSNM. Nije samo porazna činjenica da zakonske odredbe još uvek nisu zaživele u praksi. Porazno je i to što su one aktivnosti koje je trebalo da sprovedu državni organi i nezavisna regulatorna tela (ministarstva, pokrajinski sekretarijat, Zaštitnik građana, REM) iz Medijske strategije i Akcionog plana potpuno zaboravljene. Inače, plan za te aktivnosti predviđao je da one budu realizovane najkasnije do kraja 2022. godine. 74 Već smo govorili o tome da neki manjinski mediji više ni ne podnose predloge projekata organima vlasti u Srbiji za konkurse sufinanisranja medijskih sadržaja zato što znaju da će dobiti negativno mišljenje svog nacionalnog saveta. 75 https://www.cenzolovka.rs/drzava-i-mediji/ministarstvo-milione-namenjene-informisanju-nacionalnih-manjina- dalo-medijima-milosavljevica-i-stijakovica 76 ZJIM, član 15, stav 11: "Podrška proizvodnji medijskih sadržaja u cilju promovisanja tolerancije, rodne ravnopravnosti i međukulturnog dijaloga, sprečavanje svih oblika diskriminacije u javnom prostoru radi unapređenja uzajamnog poštovanja i razumevanja građana koji žive na teritoriji Republike Srbije, bez obzira na njihov etnički, kulturni, jezički, rodni ili verski identitet." 77 https://nuns.rs/orban-kupuje-uticaj-u-srbiji-preko-vojvodanskih-medija/

Ovaj projekat finansira Evropska unija 21 To se, recimo, odnosi na: podsticaje izdavačima medija koji emituju sadržaje na jezicima nacionalnih manjina, ali čiji osnivači ili suosnivači nisu nacionalni saveti manjina, u svrhu jačanja medijskog pluralizma; povećanje broja medijskih sadržaja od javnog interesa na jezicima nacionalnih manjina, kao i onih kojima se čuva nacionalni identitet; povećanje broja stručnih kadrova za rad u medijima na jezicima nacionalnih manjina kroz stimulativne mere; uspostavljanje novih i proširivanje postojećih obrazovnih smerova za školovanje kadrova za rad u manjinskim medijima; povećanje broja budžetskih mesta za studente pripadnike nacionalnih manjina na fakultetima i smerovima koji školuju kadrove za rad u manjinskim medijima; podrška projektima kontinuiranog podizanja kapaciteta novinara i medijskih radnika angažovanih u manjinskim medijima; ostvarivanje prava na informisanje za brojno malobrojne nacionalne manjine, naročito one koje nemaju sopstvene medije. Već smo govorili o tome da pojedina istraživanja govore da brojni mediji nisu upućeni u to šta su, u smislu njihovih obaveza, donele izmene medijskih zakona. Stiče se utisak da ni neke institucije nisu upućene u to koje aktivnosti im je Akcioni plan za sprovođenje Medijske strategije dodelio. Recimo, u godišnjim izveštajima Zaštitnika građana nismo identifikovali ni jednu aktivnosti koja se odnosi na sprovođenje Medijske strategije, bar kada je reč o informisanju na jezicima nacionalnih manjina. 78 PREPORUKE Predstavnici medijske zajednice, civilnog društva, međunarodne organizacije i institucije treba da vrše snažan pritisak na institucije države da uspostave vladavinu zakona u svim oblastima, pa i u oblasti javnog informisanja na jezicima manjina. Potrebno je da Ministarstvo informisanja i telekomunikacija, kao i Pokrajinski sekretarijat za kulturu, javno informisanje i odnose sa verskim zajednicama pod hitno, u skladu sa ZJIM, započnu da vrše nadzor i inspekcijski nadzor u oblasti javnog informisanja. Neophodno je da Ministarstvo informisanja i telekomunikacija, u saradnji sa medijskom zajednicom i predstavnicima nacionalnih saveta i civilnog društva nacionalnih manjina, izrađuje redovne periodične izveštaje o implementaciji medijskih zakona i Medijske strategije u oblasti javnog informisanja na manjinskim jezicima, koji sadrže i evaluacione mehanizme. Vlada Srbije treba u što kraćem roku da donese podzakonska akta kojim će pobliže odrediti način ostvarenja prava na sufinansiranje novina čiji su osnivači manjinski nacionalni saveti na teritoriji centralne Srbije, u skladu sa članom 13 ZJIM. Izmenom pravilnika kojim se definiše dostavljanje podataka i rad Registra medija Ministarstvo treba? da ponudi rešenje po kojem je moguće iz Registra posebno tretirati bazu medija koji izveštavaju na jezicima nacionalnih manjina, zarad potrebe istraživanja ove kompleksne oblasti. REM treba aktivno, u skladu sa ZJMS, da prati zastupljenost manjinskih jezika u programima javnih servisa i objavljuje godišnje izveštaje, te da uspostavi indikatore za merenje kvaliteta i raznovrsnosti sadržaja. Zaštitnik građana treba da uvrsti pravo na informisanje na jezicima nacionalnih manjina i ostvarenje tog prava u godišnje izveštaje, uz proaktivnu kontrolu sprovođenja zakona i Medijske 78 https://www.ombudsman.rs/index.php/izvestaji/godisnji-izvestaji

Ovaj projekat finansira Evropska unija 22 strategije. U izveštaje treba da uvrsti posebno one odredbe Akcionog plana za sprovođenje Medijske strategije koja predstavljaju njegovu obavezu. Ministarstvo prosvete treba da razvije i finansira programe za obrazovanje i stručno usavršavanje kadrova za rad u manjinskim medijima, sa kvotama i stipendijama za studente iz zajednica nacionalnih manjina. U daljim procesima medijskih reformi neophodno je u potpunosti usaglasiti sva zakonska akta kojim se direktno ili indirektno određuje oblast informisanja na jezicima nacionalnih manjina. Izmena svih zakona (uključujući i zakone koji definišu rad nacionalnih saveta nacionalnih manjina) mora da se realizuje u skladu sa postojećom Medijskom strategijom, u inkluzivnom procesu u kojem će učestvovati relevantni predstavnici institucija, manjinskih zajednica i novinarskih i medijskih udruženja. Buduća strateška i zakonska rešenja treba da jačaju mehanizme koji će omogućiti adekvatno finansiranje medijskih sadržaja na manjinskim jezicima, slobodu izražavanja na manjinskim jezicima, onemogućavanje političkog uticaja, kao i politički i medijski pluralizam. Ovo se odnosi i na javne medijske servise, i na medije kojima su osnivači nacionalni saveti, ali i na privatne i medije civilnog društva koji izveštavaju (i) na manjinskim jezicima. Potrebno je u procesu daljih medijskih reformi imati u vidu razlike između nacionalnih manjina u Srbiji, u odnosu na brojnost, ali i tradiciju, kvantitet i kvalitet javnog informisanja na maternjem jeziku. Manjinske politike, pa i one medijske, treba prilagođavati specifičnostima nacionalnih zajednica. U procesu daljih medijskih reformi treba ponovo razmotriti mogućnost da upravljačka tela medija kojima su (posredno) izdavači nacionalni saveti – budu tripartitna, odnosno da u njima budu zastupljeni predstavnici nacionalnih saveta, predstavnici redakcija i, sa treće strane, predstavnici građana, odnosno civilnog sektora. Time bi se ovaj model približio zakonskom modelu upravljanja javnim medijskim servisima. Potrebno je da se vrati poverenje između predstavnika manjinskih elita, manjinskih civilnih organizacija i medijske zajednica, odnosno medijskih eksperata. Treba insistirati na dinamičnoj javnoj raspravi između njih kroz razne forume. Međudržavni fondovi, odnosno finansijska podrška medijima iz matičnih država treba da bude transparentna i da se usmeri za jačanje tehničkih i stručnih kapaciteta manjinskih medija, obuke za korišćenje novih tehnoloških platformi, za projektni menadžment i druge vidove unapređenja održivosti, ali i za dalju profesionalizaciju medija. Potrebno je uvesti obavezu javnog objavljivanja kriterijuma i iznosa donacija iz matičnih zemalja kako bi se sprečili netransparentni politički uticaji i ugrožavanje medijskog pluralizma. Međunarodni donatori treba u većoj meri da podržavaju manjinske i višejezične medije, ali na taj način da podržavaju interkulturalne sadržaje i one medije koje obezbeđuju medijski pluralizam i demonstriraju medijski profesionalizam na manjinskim jezicima. Interni etički kodeksi u medijima kojima su osnivači (posredno) manjinski nacionalni saveti predstavljaju zakonsku obavezu koja se, na žalost, ne sprovodi u praksi. Stoga je neophodno da, zajedničkim snagama, država, medijski profesionalci i eksperti i organizacije civilnog društva utiču na nacionalne savete da usvoje i učine efikasnim ove dokumente. Iskustva rusinske i

Ovaj projekat finansira Evropska unija 23 ukrajinske zajednice govore da interni akti mogu da budu efikasan mehanizam zaštite uređivačke i kadrovske politike, ali samo pod uslovom da nacionalni saveti i redakcije pokažu spremnost da ih dosledno primenjuju u praksi. Interni akti ne smeju ostati “mrtvo slovo na papiru”, već se mora u što većem obimu i što češće vršiti evaluacija njihove primene. Tako stvari stoje i sa drugim novim zakonskim obavezama ovih medija i nacionalnih saveta, kao što je sastav upravljačkih tala i finansijska transparentnost. Dakle i implementacija internih akata treba da bude predmet monitoringa primene zakona koje sprovode i institucije i organizacije civilnog društva. Potrebno je da mediji kojima su (posredno) osnivači nacionalni saveti manjina imaju ulogu i poštuju principe rada javnih medijskih servisa, što predstavlja i njihovu zakonsku obavezu. To znači da oni raznovrsnim, uravnoteženim, visokokvalitetnim programima u oblasti informisanja, obrazovanja, kulture i zabave omogućavaju ostvarivanje javnog interesa odnosno zadovoljavaju potrebe svih delova određene manjinske zajednice, ali i društva u celini. Ovo podrazumeva i mogućnost monitoringa rada ovih medija. Izdavači medija kojima su osnivači nacionalni saveti treba da, u skladu sa zakonom, redovno objavljuju godišnje finansijske izveštaje. Bilo bi važno da se i ukupni godišnji izveštaji od radu učine dostupni javnosti. Zakon o javnom informisanju i medijima prepoznaje interkulturalnost u medijima kao društvenu vrednost, odnosno kao javni interes. Potrebno je učiniti napor da ova odredba ne bude samo deklarativna već da se kroz mehanizme podsticaja u značajnoj meri podrže sadržaji koji promovišu toleranciju, međukulturalni dijalog i razmenu, sprečavanje svih oblika diskriminacije i unapređenje uzajamnog poštovanja i razumevanja građana koji žive na teritoriji Republike Srbije, bez obzira na njihov etnički, kulturni, jezički, rodni ili verski identitet. Javni medijski servisi moraju početi da dosledno poštuju zakon, a pre svega Radio-televizija Srbije, koja u svoj program mora uvrstiti i program na manjinskim jezicima, u adekvatnoj meri, što je propisano i Zakonom o javnim medijskim servisima. Neophodno je takođe da taj programa bude visokog kvaliteta. Neophodno je kroz poštovanje važećih zakona i unapređenje medijske legislative unaprediti proces konkursnog sufinansiranja javnog informisanja, kako bi se on zaista služio interesima građana. U tom smislu potrebno je obezbediti potpunu transparentnost procesa, nesmetano funkcionisanje komisija za vrednovanje projekata koji će biti sastavljeni od nezavisnih stručnjaka delegiranih od reprezentativnih udruženja koji nisu u sukobu interesa, kao i izdvajanje adekvatnih finansijskih sredstava. U tom smislu, važno je obezbediti u komisijama prisustvo kompetentnih osoba za oblast manjinskog informisanja i novinarskih i medijskih udruženja ili iz organizacija civilnog društva koje se bave medijskim temama. Stabilnim finansiranjem medija kojima su osnivači nacionalni saveti nacionalnih manjina, država na svim nivoima ne gubi obavezu sufinansiranja drugih medijskih sadržaja na manjinskim jezicima, a to treba da radi tako što poštuje principe medijskih sloboda, pluralizma mišljenja i nediskriminacije. Zbog toga je neophodno pod hitno vratiti vladavinu zakona u oblast konkursnog sufinansiranja javnog interesa u sferi javnog informisanja. Mišljenja nacionalnih saveta nacionalnih manjina o predlozima projekata ne smeju biti obavezna.

Ovaj projekat finansira Evropska unija 24 Potrebno je obezbediti posebne stimulativne mere za elektronske medije koji imaju sadržaje na manjinskim jezicima. (Recimo u smislu ukidanja ili smanjivanje troškova, kao što su digitalne dividende, troškovi za SOKOJ, OFPS i drugo). Potrebno je predvideti programe i stimulativne mere koji će povećati kapacitete manjinskih medija pogotovo u sferi korišćenja novih tehnoloških platformi za informisanje, kao i u oblasti projektnog menadžmenta, uključujući i korišćenje međunarodnih (prekograničnih) projekata. Onlajn mediji mogu popuniti praznine nastale usled smanjenja broja tradicionalnih medijskih platformi koji izveštavaju na manjinskim jezicima. U ovu akciju se mogu uključiti i međunarodni donatori. Pokrenuti platforme za saradnju između redakcija sa programima na jezicima nacionalnih manjina i redakcija sa programima na srpskom jeziku, radi razmene sadržaja, zajedničkih istraživanja i jačanja interkulturalnog dijaloga. Ova saradnja može i treba da bude i prekogranična, sa posebnim akcentom na matične države nacionalnih manjina u Srbiji. Aneks Studija slučaja: Mediji na mađarskom jeziku UVOD Pri analizi “manjinske” medijske scene u Srbiji kao studija slučaja nameće se situacija na mađarskoj medijskoj sceni u Vojvodini. Razlozi za to su gotovo konstantno učešće Saveza vojvođanskih Mađara (SVM) u svim vladajućim koalicijama od kraja 2000. godine do danas 79 , zatim veoma važna uloga koju su predstavnici SVM imali prilikom definisanja i modifikovanja pravnog okvira u vezi sa pravima pripadnika nacionalnih manjina tokom tih 25 godina, a i zato što je SVM stranka koja barem 25 godina (a možda i više) ima apsolutnu dominaciju u političkom kulturnom i društvenom životu Mađara u Vojvodini/ Srbiji, a tu dominaciju (kadrovska politika, finansiranje) ostvaruje i preko (isprva privremenog, a zatim i zakonski definisanog) Nacionalnog saveta mađarske nacionalne manjine (NSMNM). Možda nije preterano reći da NSMNM često služi i kao uzor pojedinim drugim manjinskim nacionalnim savetima u Srbiji u pogledu organizacije, finansiranja i uticaja. Dalje smanjenje prostora za medijski pluralizam, neprimenjivanje i/ili zaobilaženje odredbi Strategije razvoja sistema javnog informisanja u Republici Srbiji; strategije (iz 2020. godine) 80 i Akcionog plana za sprovođenje medijske strategije 81 (iz 2020. godine), veoma jak uticaj SVM i 79 SVM i u Republici i u Pokrajini zadržao svoje pozicije u vlasti | Savez vojvođanskih Mađara | Oficijalna stranica SVM-a 80 Strategija razvoja sistema javnog informisanja u Republici Srbiji za period 2020–2025. godina: 11/2020-10 81 Akcioni plan za sprovođenje Strategije razvoja sistema javnog informisanja u Republici Srbiji za period 2020– 2025. godina, u periodu 2020–2022. godina: 148/2020-3

Ovaj projekat finansira Evropska unija 25 NSMNM kom u potpunosti dominira SVM glavne su karakteristike medijske scene na mađarskom jeziku u Vojvodini. 82 SVM je partija koja je deo vladajuće koalicije na svim nivoima vlasti u Republici Srbiji (republički, pokrajinski, lokalni) i partner je vladajuće partije Fides u Mađarskoj. “PARTNERI” 10. maja 2025. godine je u Doroslovu održan skup pod nazivom Drugi medijski sastanak Južnih krajeva na kojem je predsednik SVM predstavnicima prisutnih medija - i iz javnog medijskog servisa (JMS) i iz tzv. medija nacionalnih saveta - na mađarskom jeziku rekao 83 da “politikum i novinarsko društvo” treba da budu partneri, jer im je zajednička odgovornost. Stoga se založio za “redovnu razmenu mišljenja”. UTICAJ NACIONALNOG SAVETA NA JMS Iz Zakona o nacionalnim savetima nacionalnih manjina 84 (iz 2018. godine) nije izbrisan stav 4. u članu 21. prema kojem „nacionalni savet 4) daje mišljenje o kandidatima za odgovorne urednike programa na jezicima nacionalnih manjina u javnim medijskim servisima, ukoliko javni medijski servisi imaju urednike za program na jezicima nacionalnih manjina;” što je u direktnoj suprotnosti sa Strategijom razvoja sistema javnog informisanja u Republici Srbiji za period 2020–2025. godina, u periodu 2020–2022. godina 85 – u daljem Medijska strategija (usvojena od strane Vlade Republike Srbije 30. januara 2020.) i Akcionim planom za sprovođenje Strategije razvoja sistema javnog informisanja u Republici Srbiji za period 2020–2025. godina, u periodu 2020–2022. godina 86 (usvojila Vlada Republike Srbije i objavljen u “Službenom glasniku RS” broj 148 od 10. decembra 2020.) – u daljem Akcioni plan. U Akcionom planu se pod tačkom 3.3.3 izričito zahteva brisanje tog stava Zakona o nacionalnim savetima nacionalnih manjina i to do 3. kvartala 2022. godine a sa ciljem obezbeđivanja institucionalne nezavisnosti javnih medijskih servisa (JMS), tj. da u izboru glavnih I odgovornih i odgovornih urednika u JMS mogu da učestvuju isključivo organi JMS. Važno je da se napomene da je tadašnji predsednik Nacionalnog saveta mađarske nacionalne manjine još 7. januara 2021. izjavio da ne može da dozvoli primenu Medijske strategije i Akcionog plana (sic!): ”Smatramo da da se u Srbiji rodila strategija, uprkos našem protestu, koja upravo pokušava da stavi pod upitnik nadležnost nacionalnih saveta u vezi sa informisanjem. Pokušava da oduzme ustavna prava koja se ne dotiču samo informisanja, već smanjuju i nadležnosti nacionalnih saveta. To ne možemo da dozvolimo! Sa tim ljudi iz takozvane slobodne štampe, nezavisnih medija pokušavaju da sateraju u ćošak ne samo nacionalne savete, već i samu srpsku 82 SVM potpuno kontroliše medije čiji je osnivač Nacionalni savet Mađara - Autonomija; Profesionalni mediji na mađarskom jeziku u nemilosti Saveza vojvođanskih Mađara - Vojvođanski istraživačko-analitički centar "VOICE" 83 https://szmsz.press/2025/05/10/pasztor-az-ujsagiroknak-ugyanannak-az-eremnek-a-ket-oldala-vagyunk/ 84 https://www.paragraf.rs/propisi/zakon_o_nacionalnim_savetima_nacionalnih_manjina.html 85 https://www.media.srbija.gov.rs/medsrp/dokumenti/medijska_strategija210_cyr.pdf 86 https://pravno-informacioni-sistem.rs/eli/rep/sgrs/vlada/drugiakt/2020/148/1

Ovaj projekat finansira Evropska unija 26 vladu. Vlada bi želela da udovolji uslovima Evropske unije, ali se bojim da će time nacionalni saveti dospeti u situaciju koja sa sobom nosi i ozbiljnu opasnost" 87 . Time je – uprkos jasnom opredeljenju Vlade Republike Srbije - zadržana i formalna poluga uticaja tela izabranih na izborima (nacionalnih saveta nacionalnih manjina), dakle centara moći (tzv. manjinske samouprave) koji nisu unutar strukture JMS na uređivačku politiku JMS. Takvo pravo – davanje mišljenja u odnosu na izbor odgovornih urednika programa ili redakcija JMS na srpskom jeziku – nema ni Narodna skupštinu Republike Srbije ni bilo koja druga institucija u Republici Srbiji. Na veb-stranici Radio-televizije Vojvodine je 5. juna 2025. 88 objavljena informacija u vezi sa konkursom za glavne i odgovorne urednike gde se navodi i sledeće: “U skladu sa odredbama člana 23. stav 1. tačka 10) Zakona o javnim medijskim servisima („Sl. glasnik RS“ broj: 83/2014, 103/2015, 108/2016, 116/2020, 129/2021, 142/2022 i 92/2023), člana 21. stav 1. tačka 4) Zakon o nacionalnim savetima nacionalnih manjina („Sl. glasnik RS“ broj: 72/2009, 20/2014-Odluka US RS, 55/2014 i 47/2018), a u vezi sa članom 25. stav 1. tačka 11) Statuta RTV („Sl. glasnik RS“, broj: 3/2015, 34/2018 i 95/2021), Generalni direktor pribavlja mišljenje nacionalnih saveta nacionalnih manjina, a nacionalni saveti nacionalnih manjina daju mišljenje o kandidatima za glavnog i odgovornog urednika programa na jeziku nacionalne manjine. Formalno-pravno ispravne prijave za glavne i odgovorne urednike, a za medije u okviru kojih se pružaju medijske usluge na jezicima nacionalnih manjina, dostaviće se odgovarajućim nacionalnim savetima nacionalnih manjina na mišljenje.” Po novom Zakonu o javnim medijskim servisima 89 (usvojenom nakon raspisivanja pomenutog konkursa) među ovlašćenjima generalnog direktora se više eksplicitno ne pominje da treba da zatraži mišljenje nacionalnih saveta nacionalnih manjina o kandidatima za glavne i odgovorne urednike, ali zadržavanje prava davanja mišljenja je ostalo u Zakonu o nacionalnim savetima nacionalnih manjina. U tom smislu, može da bude značajna vest o poseti Gorana Karadžića, generalnog direktora sedištu partije SVM i njenom predsedniku 12. jula 2024. godine 90 . To je, verovatno, jedina partija čije je sedište službeno posetio neki generalni direktor RTV-a u bližoj prošlosti. Sa Karadžićem je u sedište SVM-a otputovao i njegov prethodnik na funkciji generalnog direktora (doduše, u v.d. stanju), Jožef Klem. On je bio zamenik generalnog direktora u februaru 2017. godine kada je potpisan sporazum o saradnji između RTV „Pannon“ i RTV Vojvodine. 87 https://www.vajma.info/cikk/vajdasag/26042/Hajnal-Jeno-Ovodak-epulnek-2021-ben-s-kibontakozik-a- tehetsegprogram.html 88 https://rtv.rs/sr_ci/rtv/konkursi 89 https://www.paragraf.rs/propisi/zakon_o_javnim_medijskim_servisima.html 90 https://www.maglocistac.rs/politika/direktor-rtv-a-goran-karadzic-u-poseti-svm-u-od-septembra-kvalitetnija- programska-ponuda-na-jezicima-manjina

Ovaj projekat finansira Evropska unija 27 Sredinom decembra 2024 91 . Balint Pastor, predsednik SVM-a je javnost obavestio o tome da je pre gostovanja na Drugom programu Radija RTV-a (program na mađarskom jeziku) imao “kratak sastanak rukovodiocima mađarskih redakcija RTV-a.”: “V.d. glavnog i odgovornog urednika Drugog programa televizije Andrea Juhas, v.d. odgovornog urednika Redakcije programa televizije na mađarskom jeziku Agneš Vojvodić, v.d. glavnog urednika mađarske redakcije Drugog programa radija Erika Hegediš i ja, sagledali smo u čemu računaju na moju pomoć. Prema nezvaničnim informacijama Balint Pastor je i u proleće/leto 2024. godine obavio razgovor sa Andreom Juhas, tada novinarkom iz radijske redakcije na mađarskom RTV-a, koja je bila radila i za RTV „Pannon“ i koja je nedugo nakon tog razgovora imenovana (1. avgusta 2024.) za v.d. glavnog i odgovornog urednika Drugog (tzv. manjinskog) programa Televizije, RTV-a. Ubrzo (26.08.2024.) nakon imenovanja Andree Juhas za v.d. gl. i odg. urednicu Drugog (tzv. manjinskog) p.rograma Televizije, RTV-a, Balint Pastor je ličnim učešćem u televizijskoj emisiji na. mađarskom jeziku “Napjaink” (Naši dani) prekinuo nezvaničan, a dugogodišnji bojkot SVM-a u odnosu na tu emisiju. SVM nije bojkotovao radijske emisije na mađarskom jeziku. UPRAVLJANJE I UREĐIVANJE U JMS Novi Zakon o javnim medijskim servisima Generalnom direktoru JMS daje nadležnost koju je ranije imao Upravni odbor JMS, a to je imenovanje (ranije: izbor) glavnih urednika. 92 Time se, najblaže rečeno, posredno, krši izričita formulacija iz Medijske strategije i Akcionog plana po kojoj u JMS treba razdvojiti upravljačke od uređivačke funkcije, jer upravljač (generalni direktor) samostalno imenuje urednike. RTV je otkazao saradnju sa novinskom agencijom “Fonet” u julu 2025. godine 93 , nakon što je isto to učinio u odnosu na novinsku agenciju “Beta” pre nekoliko godina. Time se značajno smanjila mogućnost izbora izvora informacija u uređivanju informativnih emisija. SVI NA POTPIS! Prema Zakonu o javnom informisanju i medijima ("Sl. glasnik RS", br. 92/2023 i 51/2025) 94 , se u članu 17. (još od 2023. godine) definiše da: “Načela rada medija čiji su izdavači osnovani od strane nacionalnih saveta nacionalnih manjina moraju biti usklađena sa načelima rada javnih medijskih servisa. Uređivačka politika medija čiji su izdavači osnovani od strane nacionalnih saveta nacionalnih manjina je nezavisna od osnivača.”. 91 https://www.facebook.com/story.php?story_fbid=1133388484845850&id=100045241264015&_rdr 92 Zakon o javnim medijskim servisima 93 https://nuns.rs/rtv-otkazao-saradnju-sa-fonet-om/ 94 https://www.paragraf.rs/propisi/zakon_o_javnom_informisanju_i_medijima.html

Ovaj projekat finansira Evropska unija 28 Prema informaciji obljavljenoj 07.11.2023. na portalu “Szabad Magyar Szó” (Slobodna mađarska reč) 95 nakon raspisanih izbora: „Zaposleni u dnevnim novinama „Magyar Szó“ bili su primorani protiv svoje volje da se 6. novembra potpišu na spisak pristalica SVM, potvrdio je portalu „Autonomija“ zaposleni koji tamo radi.“ Dodaje se da je portalu Autonomija zaposleni koji je zatražio da ostane anoniman izjavio da je “Glavna i odgovorna urednica Marta Varju ušla popodne u redakciju i rekla novinarima da se organizuju i odu da potpišu listu SVM. Pozvala je telefonom one koji nisu bili u zgradi. Rekla je da bi oni koji ne odu da potpišu mogli da se suoče sa problemima”. Navodi se i da se “na fotografiji, objavljenoj na veb-sajtu „Magyar Szó“ i u štampanom izdanju tog lista, nalazi glavna urednica Varjú Márta (Marta Varju) (glavna urednica novina od 2011. godine), koja potpisuje dokument podrške partiji SVM, u pratnji potpredsednice SVM Elvire Kovač (Kovács Elvira). U pozadini fotografije, svoj red za potpis čeka i Erdődi Edvina (Edvina Erdedi), vršilac dužnosti direktora izdavača lista, uz napomenu da je ona članica SVM. Na drugoj fotografiji, koja je takođe objavljena na portalu “Magyar Szó”-a, vidi se grupa zaposlenih pored stola, koji takođe potpisuju listu podrške SVM.” Radi se o dnevnom listu „Magyar Szó“ 96 (Mađarska reč) čiji je izdavač osnovan od strane Nacionalnog saveta mađarske nacionalne manjine. Skupština Vojvodine prenela je 2004. godine osnivačka prava nad listovima na manjinskim jezicima na manjinske nacionalne savete. U praksi to znači da se ti mediji finansiraju u velikoj meri iz javnih sredstava, a da tim medijima upravljačku i uređivačku strukturu određuju nacionalni saveti nacionalnih manjina. „Magyar Szó“. na svojoj veb stranici između ostalih kao svoje podržavaoce između ostalih navodi Državni sekretarijat za nacionalnu politiku Vlade Mađarske, mađarsku državnu Fondaciju “Betlen Gabor” (Bethlen Gábor), mađarski Nacionalni fond za kulturu i Pokrajinsku vladu AP Vojvodine Slična je situacija i sa nedeljnikom „Hét nap“ 97 (Sedam dana) na mađarskom jeziku čiji je izdavač takođe osnovan od strane Nacionalnog saveta mađarske nacionalne manjine. U ovom nedeljniku (sa onlajn izdanjem I sa ne baš ažurnim onlajn izdanjem na srpskom) se ni među intervjuisanim javnim ličnostima se ne može pronaći nijedna osoba koja ima političke stavove koji se razlikuju od politike SVM-a. Reč je takođe o listu čiji je izdavač osnovan od strane Nacionalnog saveta mađarske nacionalne manjine, nakon što je Skupština Vojvodine 2004. godine prenela osnivačka prava nad listovima na manjinskim jezicima na manjinske nacionalne savete. 95 https://szmsz.press/2023/11/07/a-magyar-szo-ujvideki-munkavallaloit-felszolitottak-es-kivezenyeltek-a-vmsz- listajanak-tamogatasara/ 96 https://www.magyarszo.rs/ 97 https://hetnap.rs/

Ovaj projekat finansira Evropska unija 29 „Hét nap“ na svojoj veb stranici 98 kao svoje podržavaoce između ostalih navodi Državni sekretarijat za nacionalnu politiku Vlade Mađarske, mađarsku državnu Fondaciju Betlen Gabor, Pokrajinsku vladu AP Vojvodine i mađarsku državnu novinsku agenciju. IZ NEDELJNIKA U MESEČNIK Za razliku od “novina Mađarskog nacionalnog saveta” privatan nedeljnik „Családi kör” 99 (Porodični krug) je dospeo na ivicu gašenja. U maju 2025. godine saopšteno je da je izdavač lista Fondacija „Sloboda štampe” doneo odluku o prelasku na mesečno izlaženje. Glavni urednik nedeljnika Tőke János (Janoš Teke) je je u izjavi za televizijsku redakciju na mađarskom jeziku RTV-a 100 rekao da je „Nekoliko faktora doprinelo transformaciji u mesečni časopis: uključujući neredovnu dostavu izdanja pretplatnicima putem pošte, masovnu emigraciju i činjenicu da su zastupnici mađarskih interesa nastojali da se suprotstave „Családi kör”-u gde god je to bilo moguće - da navedemo samo jedan primer, od 2022. godine Mađarski nacionalni savet nije preporučio nijedan naš zahtev za finansiranje.”. „Családi kör” se poslednjih godina pozicionirao kao kritičan u odnosu na vlasti, što važi i u odnosu na Nacionalni savet mađarske nacionalne manjine (NSMNM) i u odnosu na SVM. Svi članovi sadašnjeg saziva NSMNM su sa liste SVM-a, jer je to bila jedina lista koja je učestvovala na poslednjim izborima za NSMNM (na prethodnim izborima je bilo i više lista). Fondacija „Sloboda štampe” je izdavač i pomenutog informativnog portala „Szabad Magyar Szó” (naziv izdanja na srpskom: „Slobodna reč”). Fondacija na svom sajtu sebe definiše ovako: „Fondacija „Sloboda štampe” je osnovana u junu 2017. godine sa zadatkom da doprinosi otvorenosti, poštenosti i slobodi javnog diskursa na mađarskom jeziku (pa i na ostalim jezicima) u Vojvodini i Srbiji. U eri kad sve veći broj medija podlegne državno-partijskoj pomoći i kontroli, nezavisni mediji postaju sve ređi i – usled istorijske ekonomske i političke katastrofe postjugoslovenske Srbije – sve manji broj građana može da sebi dozvoli redovnu kupovinu ozbiljne štampe. Sfera istinitog i sveobuhvatnog, korektnog i objektivnog informisanja tako postaje sve uža i uža.”. Medijska strategija je kao deo mere 4.1. (Povećana objektivnost i raznovrsnost izvora i medijskih sadržaja u medijima na jezicima nacionalnih manjina) predvidela i sledeću aktivnost: „podsticajima za izdavače medija koji emituju sadržaje na jezicima nacionalnih manjina, a kojima osnivači ili suosnivači nisu nacionalni saveti nacionalnih manjina, podsticati proizvodnju i distribuciju programskih sadržaja na jezicima nacionalnih manjina a radi podsticanja pluralizma medijskih sadržaja u informisanju na jezicima nacionalnih manjina; Zakon o javnom informisanju i medijima u članu 13. “Ostvarivanje prava na informisanje pripadnika nacionalnih manjina” definiše na sledeći način: 98 Hét Nap Online 99 https://csaladikor.com/ 100 https://rtv.rs/hu/t%C3%A1rsadalom/t%C3%B6bb%C3%A9-m%C3%A1r-nem-hetente-jelenik-meg-a- csal%C3%A1di-k%C3%B6r_1626828.html

Ovaj projekat finansira Evropska unija 30 “U cilju omogućavanja ostvarivanja prava pripadnika nacionalnih manjina na informisanje na sopstvenom jeziku i pismu i negovanje sopstvene kulture i identiteta, Republika Srbija, autonomna pokrajina, odnosno jedinica lokalne samouprave obezbeđuje deo sredstava, putem sufinansiranja, ili drugih uslova za rad medija koji objavljuju informacije na jezicima nacionalnih manjina, preko organa nadležnog za poslove javnog informisanja. Republika Srbija, odnosno autonomna pokrajina obezbeđuje iz budžeta deo sredstava za izdavanje novina na jezicima nacionalnih manjina. Pravo na sufinansiranje imaju izdavači novina čiji su osnivači nacionalni saveti nacionalnih manjina registrovani na teritoriji Republike Srbije. Kriterijume za dodelu sredstava, način raspodele i utvrđivanje iznosa sredstava iz stava 2. ovog člana urediće Vlada posebnim aktom.” Stiče se utisak da „Szabad Magyar Szó” svoj opstanak pokušava da obezbedi grupnim finansiranjem (crowdfundingom), naime na portalu se u obraćanju čitaocima navodi sledeće: “Naš problem je što ne možemo da proizvodemo više sopstvenog materijala, jer je oko dvadeset lokalnih samouprava odobrilo nula dinara za naše podneske, a Mađarski nacionalni savet – navodeći izmišljene razloge koji dolaze iz sedišta partije – godinama nije preporučio naše zahteve za finansiranje. Hajde da pomognemo jedni drugima! Za dvadeset dinara (0,17 evra) dnevno, postanite pretplatnik na Szabad Magyar Szó, tako ćete se rešiti iskačućih oglasa, moći ćete da čitate članke koji se pojavljuju u odeljku Plus, a što nije i najmanje važno, doprinećete da Szabad Magyar Szó i dalje bude najčitaniji mađarski veb-sajt u Vojvodini i da izveštava o još više lokalnih tema!” SUFINANSIRANI S OBE STRANE Medijska kuća RTV „Pannon“ 101 iz Subotice koja se sastoji iz jedne televizijske, dve radio stanice i web-portala je takođe pod kontrolom NSMNM, tj. SVM-a. Direktora (zapravo direktora Fondacije „Panonija”) direktno, a glavnog urednika indirektno bira NSMNM. Novoosnovana organizacija (maj 2025.) civilnog društva Vojvođanski mađarski plenum (VMP) se oglasila povodom toga da se na Facebook stranici SVM-a često mogu videti materijali emitovani na TV „Pannon“ uprkos tome što se na sajtu „Pannona“ navodi da su autorska prava isključivo kod te medijske kuće. VMP postavlja pitanje da li i od kada postoji pisani sporazum između „Pannon”-a i SVM-a o preuzimanju materijala? Balint Pastor, predsednik SVM-a redovno (sedmično) “gostuje” na jednom od radija (“Szabadkai Magyar Rádió” – Subotički mađarski radio) iz sistema RTV “Pannon”, što veoma liči na sistem u Mađarskoj gde premijer Viktor Orban redovno “gostuje” (sedmično) na glavnom kanalu državnog radija. I RTV „Pannon“ na svom portalu kao svoje podržavaoce navodi Državni sekretarijat za nacionalnu politiku Vlade Mađarske i mađarsku državnu Fondaciju “Bethlen Gábor”. Centar za istraživačko novinarstvo Srbije (CINS) je početkom 2021. godine pod naslovom „Orban „kupuje“ uticaj u Srbiji preko vojvođanskih medija” objavio da su građani Mađarske platili rad 101 https://pannonrtv.com/

Ovaj projekat finansira Evropska unija 31 mađarskih medija u Srbiji oko 12 miliona evra u periodu od 2011. do kraja 2019 102 . CINS je tvrdio da je RTV „Pannon” dobio većinu od oko 12 miliona evra koliko su svi mađarski mediji registrovani u Srbiji dobili za informativni sadržaj, rad i razvoj organizacije, kupovinu nekretnina i medija. Ištvan Bodžoni, tadašnji direktor RTV „Pannon” je za CINS izjavio da imaju „jako dobru saradnju“ sa MTVA (državni medijski sistem u Mađarskoj), ali da su detalji toga „poslovna tajna“. MTVA je 2013. godine objavio da će mu RTV „Pannon“ biti „dopisnička tačka iz Vojvodine“. 103 Fondacija Panonija, vlasnik RTV „Pannon“, je na konkursima za sufinansiranje medijskih sadržaja od javnog interesa u Srbiji od 2015. do početka 2021, prema bazi Udruženja novinara Srbije (UNS), na 31 pokrajinskom i lokalnom konkursu dobila oko 302.000 evra – naveo je CINS. Pored „Pannon“-a, novac su dobijale i najstarije dnevne novine na mađarskom u Srbiji „Magyar Szó“, najstariji nedeljnik „Hét Nap“, zatim Express TV i radio (URKO – vlasnik televizije „Express channel“ i radija „Régió Rádió” 104 ), portali „Vajdaság Ma“ i „Jó reggelt Vajdasag“ i još dvadesetak medija. Najmanje 36.000 evra je uplaćeno i novinarskim udruženjima. Fondaciji „Panonija“ se redovno dodeljuju sredstva i na konkursima za sufinansiranje projekata proizvodnje medijskih sadržaja iz oblasti javnog informisanja. Tako je 3. decembra 2024. godine prema rešenju gradonačelnika Subotice 105 toj fondaciji dodeljeno ukupno 900.000 dinara (od ukupno raspodeljenih 4.600.000 dinara) za tri projekta („Subotica - prestonica secesije i turizma u severnoj Bačkoj“, „Tradicije, kulture, ukusi - sve što nas povezuje”, “Sportski život Subotice”), a u 2023. godine kada je rešenje o raspodeli sredstava doneto u maju mesecu, ukupno ukupno 2,3 miliona dinara. Fondacija „Panonija“ je dobijala novčana sredstva i na konkursima za sufinansiranje projekata proizvodnje medijskih sadržaja iz oblasti javnog informisanja i u drugim opštinama, npr. u opštini Mali Iđoš za 2023. godinu 200.000 dinara 106 za projekat „TV Pannon“ pod nazivom „ Šarolika svakodnevnica Malog Iđoša“. Na sajtu RTV „Pannon” je 17. januara 2022. objavljena informacija da od tog dana, Info centar (topolyai Infó Központ ) i njegov pridruženi „Régió Rádió” Regionalni radio, kao i televizijski kanal „Express channel“, nastavljaju da rade u okviru RTV-a „Pannon” iz Subotici. Navodi se da „Lokalni medijski centar više nije mogao da opstane u svom starom obliku nakon privatizacije koja je započela 2014. godine. Ova promena vlasništva obezbedila je njegov kontinuirani rad.”. 107 102 https://www.cins.rs/orban-kupuje-uticaj-u-srbiji-preko-vojvodanskih-medija/ 103 https://www.vajma.info/cikk/vajdasag/14864/A-Pannon-RTV-lesz-az-MTVA-vajdasagi-tudositopontja.html 104 https://media1.hu/2021/02/28/orban-kormany-szerbia-vajdasagi-mediabefolyasszerzes-magyarorszagi- adofizetok- penzen/#:~:text=magyar%20ad%C3%B3fizet%C5%91k%2C%20%C3%A9s%20a%20Vajdas%C3%A1gi%20Mag yar%2 0Sz%C3%B6vets%C3%A9g,Reggelt%20Vajdas%C3%A1g%20v%C3%A9lem%C3%A9nyport%C3%A1l%20%C 3%A9s%20m%C3%A9g%20mintegy%20h%C3%BAsz 105 https://subotica.ls.gov.rs/web/wp-content/uploads/2024/12/Resenje-o-raspodeli-sredstava.pdf 106 https://maliidjos.rs/documents/sluzbeni_list/2023_14_sr.pdf 107 https://pannonrtv.com/rovatok/tarsadalom/topolyai-info-kozpont-pannon-rtv-reszekent-mukodik-tovabb

Ovaj projekat finansira Evropska unija 32 Na Facebook stranici Radija Regije (Régió Rádió) se povodom 20. Godišnjice tog medija, 2. aprila 2024. 108 navodi da se „Program na srpskom jeziku odvija svakog radnog dana od 9 do 13 časova, nakon čega slušaoci imaju priliku da slušaju program Subotičkog mađarskog radija, dok sredom, četvrtkom i petkom od 8.30 na 107.9 MHz mogu da se čuju emisjie na crnogorskom i slovačkom jeziku.”. U istorijatu tog medija se napominje da je Udruženje za regionalnu komunikaciju "URKO" iz Pačira postalo vlasnik dotadašnjeg “Javnog informativnog preduzeća Bačka Topola” (JIPBT) koji je promenio naziv u “Informativni centar doo Bačka Topola” (ICBT). U okviru JIPBT su bili pokrenuti „Régió Rádió” i „Express channel“. Od 17. januara 2022. ICBT funkcioniše u sklopu RTV „Pannon“. „Cenzolovka” je 12. septembra 2023. objavila da je tokom prethodnih pet godina iz budžeta opštine Bačka Topola za sufinansiranje projekata proizvodnje medijskih sadržaja u oblasti javnog informisanja izdvojeno je bilo ukupno 74 miliona dinara tj. približno 632 hiljade evra i da se „raspoloživa finansijska sredstva dele na 13 do 16 medijskih projekata, a najveću podršku po pravilu dobijaju – uvek isti lokalni mediji”. Dodaje se da je u periodu 2019-2023 najveća suma tradicionalno dodeljivana „Informativnom centru doo Bačka Topola, u okviru kojeg deluju Radio Regije i kablovska televizija Express Channel.”. 109 „Cenzolovka” naglašava da se Informativni centar početkom 2022. našao pod okriljem RTV „Pannon”, „ali se sve do juna 2023. kao direktor ova dva bačkotopolska medija navodio Sabolč Sabolčki, koji je inače i predsednik Saveta Mesne zajednice „Pačir“, a bio je i prvi čovek Saveza vojvođanskih Mađara (SVM) u tom selu, te kandidat te stranke za poslanika u Narodnoj skupštini Republike Srbije.” 110 MEDIJSKA STRATEGIJA MAĐARSKOG NACIONALNOG SAVETA U medijskoj strategiji NSMNM 111 za period 2024-2029 (prihvaćena na sednici NSMNM 10.11.2023.) se zaključuje da su najveći gubitnici privatizacije medija nametnute zakonom iz 2014. bile lokalne radio stanice koje su emitovale program i na manjinskim jezicima, pa i na mađarskom. Tako ni Mađarska redakcija Radija Subotice nije mogla da nastavi sa radom, pa je RTV „Pannon” koja je bila „u usponu” u velikoj meri „preuzela ljude i zadatke” redakcije i osnovala „Subotički mađarski radio” koji danas ima „značajnu ulogu u informisanju mađarske zajednice”. Što se tiče Informativnog centra u Bačkoj Topoli (ICBT) u medijskoj strategiji se navodi da on „trenutno” funkcioniše kao samostalno d.o.o. „jer je važno zadržavanje frekvencije 107,9 MHz”, ali da dozvola za tu frekvenciju ističe krajem 2024. godine, pa će nakon toga za tu frekvenciju konkurisati RTV „Pannon”. Dodaje se da studio u Bačkoj Topoli funkcioniše i kao dopisnički 108 https://www.facebook.com/100064568235198/posts/radio-regije-danas-puni-20-godina-javno-informativno- preduze%C4%87e-ba%C4%8Dka-topola-je-2/800467925448808/ 109 https://www.cenzolovka.rs/drzava-i-mediji/sta-se-sve-finansira-kroz-medijske-projekte-iz-budzeta-opstine- backa-topola-mediji-bez-novinara-sadrzaji-bez-javnog-interesa/ 110 https://www.cenzolovka.rs/drzava-i-mediji/sta-se-sve-finansira-kroz-medijske-projekte-iz-budzeta-opstine- backa-topola-mediji-bez-novinara-sadrzaji-bez-javnog-interesa/ 111 https://www.mnt.org.rs/magyar-nemzeti-tanacs-tajekoztatasi-es-mediafejlesztesi-strategiaja-2024-2029

Ovaj projekat finansira Evropska unija 33 punkt i da se sredstva za rad obezbeđuju „delom iz podrške opštine Bačka Topola, delom iz donacija, konkursa u zemlji i inostranstvu, kao i iz produkcionih aktivnosti”. U toj medijskoj strategiji se kao jedan od ciljeva definiše dobijanje pokrajinske frekvencije za tri medija RTV „Pannon”. NSMNM bi želeo i da RTV „Pannon” postane institucija koja dobija državnu pomoć u Srbiji. U medijskoj strategiji NSMNM se osim medija u okviru RTV-a „Pannon”, „Magyar Szó”-a, „Hét Nap”, JMU RTV eksplicitno pominju i „Vajdaság ma”, za koji se navodi da nije u „osnivačkom krugu” NSMNM, ali da dobija „konkursne podrške i podrške iz matične države”, zatim „Családi kör” (tada kao nedeljnik) za koji se navodi da „spada u krug izdanja osnovanih od Mađarskog nacionalnog saveta”. Privatan informativni portal “Vajdaság ma” 112 (Vojvodina danas) kao svoje podržavaoce navodi Državni sekretarijat za nacionalnu politiku Vlade Mađarske i mađarsku državnu Fondaciju “Bethlen Gábor”. Na portalu – u rubrici „Srbija” - dominiraju vesti o aktivnostima, izjavama i saopštenjima državnih funkcionera i organa. U rubrici „Mađarska“" teško je pronaći neku vest o aktivnostima opozicije u toj zemlji. Od verskih/ crkvenih medija u medijskoj strategiji NSMNM pominju se program na mađarskom jeziku „Radio Marija” koji se održava od donacija i deli frkevencije sa „lokalnim pravoslavnim verskim radijom i hrvatskom redakcijom ’Radija Marija’”, a zatim i štampana izdanja na mađarskom jeziku „Hitélet” i „Hírvivő”. KONKURS ZA SUFINANSIRANJE - PRIMER Od onlajn medija koji izveštavaju i na mađarskom treba pomenuti još “Bečejski mozaik” koji je član Asocijacije onlajn medija od 2017. “Bečejski mozaik” je 18. juna 2025. objavio izveštaj pod naslovom: “Kako se u Bečeju deli budžet za medije: Na konkursu na kašičicu a podobnima ispod žita”113 koji je ilustrativan u pogledu sistema konkursa za sufinansiranje medijskih sadržaja. Navodi se da je Opštinsko veće opštine Bečej objavilo “rezultate konkursa za sufinansiranje medijskih sadržaja, ali bez konkretnih obrazloženja. Raspodeljeno je svega milion dinara – tek oko deset odsto od ukupno 9,36 miliona planiranih za informisanje u budžetu za 2025. godinu. Ostatak novca, kao i prošle godine, verovatno će biti dodeljen mimo konkursa.” Dodaje se i sledeće: “Bečejski mozaik je odbio dodeljeni iznos od 50.000 dinara. Predlog glavnog i odgovornog urednika Vladana Filipčeva je da se taj novac preusmeri na popravku bar jednog od „pametnih“ pešačkih prelaza, koji su postavljeni pre dva meseca za više od 340.000 evra, a već se kvare, odnosno ne rade. Ovakav ishod konkursa bio je očekivan, s obzirom na to da je redakcija tokom 2024. godine bila izložena političkim pritiscima, pretnjama i diskriminaciji – uključujući i otežan pristup informacijama od javnog značaja. 112 https://www.vajma.info/ 113 https://becejski-mozaik.co.rs/na-konkursu-na-kasicicu-a-podobnima-ispod-zita/

Ovaj projekat finansira Evropska unija 34 Zbog toga je i štampano izdanje Bečejskog mozaika ugašeno u januaru 2025. nakon 27 godina, jer nismo želeli da kalkulišemo i pristanemo da svoj posao radimo suprotno novinarskom kodeksu, te da odustanemo od istraživanja događaja i pojava koje nisu po ukusu lokalne vlasti.” U Medijskoj strategiji se apostrofira i sledeće: „U implementaciji sistema dodele javnih sredstava putem projektnog sufinansiranja uočeni su mnogobrojni problemi, koji su ustanovljeni monitoringom ovog procesa koji je vršen u zemlji, ali i negativnim izveštajima Evropske komisije o napretku Republike Srbije ka EU.”. Kao i to da “konkursi za finansiranje medijskog sadržaja postaju skoro jedini izvor prihoda za održanje lokalnih i regionalnih medija.” “Bečejski mozaik” u pomenutom članku skreće pažnju i na sledeće : “Prilikom izmene Zakona o javnom informisanju i medijima nisu usvojeni amandmani da kriterijumi za javne nabavke u oblasti medija imaju jasne veze sa ostvarivanjem javnog interesa i poštovanjem profesionalnih standarda. Ta oblast će i dalje biti podložna favorizovanju pojedinih medija, netransparentnom trošenju novca poreskih obveznika i zloupotrebama.” ZAKLJUČCI I PREPORUKE Usvajanje novih medijskih zakona koji su trebali da proisteknu iz Medijske strategije i Akcionog plana nije dovelo do promena koje su predviđene Medijskom strategijom i Akcionim planom na mađarskoj medijskoj sceni u Vojvodini. Sistem finansiranja u Republici Srbiji je i dalje usmeren na održavanje medija koje kontroliše nacionalni savet manjine, tj. politička partija koja upravlja tim savetom – a koja je odlično pozicionirana I u odnosu na zvaničnu Budimpeštu i na zvanični Beograd. Javni medijski servis nije oslobođen indirektnog uticaja nacionalnih saveta nacionalnih manjina na kadrovsku, a samim tim i na uređivačku politiku. U ovakvim okolnostima može da se očekuje ubrzan gubitak i ono malo preostalog pluralizma i javnog interesa na mađarskoj medijskoj sceni u Vojvodini/ Srbiji. Radi izbegavanja takvog ishoda bila bi potrebna politička volja za doslovnu primenu dokumenata koja je Vlada Srbije usvojila: Medijske strategije i Akcionog plana iz 2020. godine.