СУД ЕВРАЗИЙСКОГО ЭКОНОМИЧЕСКОГО СО ЮЗА КОНСУЛЬТАТИВНОЕ ЗАКЛЮЧЕНИЕ 10 июля 2018 года город Минск Большая коллегия Суда Евразийского экономического союза в составе: председательствующего Баишева Ж.Н., судьи-докладчика Ажибраимовой А.М., судей Айриян Э .В., Колоса Д.Г., Нешатаевой Т. Н., Сейтимовой В.Х., Скрипкиной Г.А., Туманяна А.Э., Федорцова А.А., Чайки К.Л., при секретаре судебного заседания Асаналиевой А. К., заслушав судью-докладчика, исследовав материалы дела, руководствуясь пунктами 46, 47, 49, 50, 68, 69, 73, 96, 98 Статута Суда Евразийского экономического союза, статьями 72, 85 Регламента Суда Евразийского экономического союза, предоставляет следующее Консультативное заключение по заявлению Республики Беларусь о разъяснении положений Договора о Евразийском экономическом союзе от 29 мая 2014 года. Вопрос заявителя Министерство юстиции Республики Беларусь обратилось в Суд Евразийского экономического союза (далее – Суд) от имени Республики Беларусь (далее – заявитель) с заявлением о разъяснении положений Договора о Евразийском экономическом союзе от 29 мая 2014 года (далее – Договор, Договор о Союзе). Заявитель ссылается на пункт 1 статьи 6 Договора, согласно которому право Евразийского экономического союза (далее – Союз, ЕАЭС) составляют: Договор, международные договоры в рамках Союза, международные договоры Союза с третьей стороной, решения и распоряжения Высшего Евразийского экономического совета, Евразийского межправительственного совета и Евразийской экономической комиссии, принятые в рамках их полномочий,
2 предусмотренных Договором и международными договорами в рамках Союза. Общими переходными положениями, установленными в статье 99 Договора, определен порядок применения международных договоров государств-членов, заключенных в рамках формирования договорно-правовой базы Таможенного союза и Единого экономического пространства, а также решений Высшего Евразийского экономического совета на уровне глав государств, Высшего Евразийского экономического совета на уровне глав правительств и Евразийской экономической комиссии, действующих на дату вступления в силу Договора (пункты 1, 2 статьи 99 Договора). На основании изложенного заявитель просит Суд разъяснить, входят ли решения Комиссии таможенного союза в понятие «право Союза». Компетенция Суда Юрисдикция Суда в отношении вынесения консультативного заключения по заявлению Республики Беларусь установлена на основании пунктов 46 и 49 Статута Суда Евразийского экономического союза, являющегося приложением № 2 к Договору о Евразийском экономическом союзе от 29 мая 2014 года (далее – Статут), постановлением Суда от 14 мая 2018 года о принятии заявления к производству. Процедура в Суде В рамках подготовки дела о разъяснении к рассмотрению в порядке статьи 75 Регламента Суда Евразийского экономического союза, утвержденного Решением Высшего Евразийского экономического совета от 23 декабря 2014 года № 101 (далее – Регламент Суда), направлены запросы и получены ответы Евразийской экономической комиссии, министерств юстиции Республики Армения, Республики Беларусь, Российской Федерации, Комитета государственных доходов при Правительстве Республики Армения, Федеральной таможенной службы Российской Федерации, Министерства экономики Кыргызской Республики, Секретариата Конституционного Суд а Российской Федерации, Аппарата Конституционного Совета Республики Казахстан, Национального центра законодательства и правовых исследований Республики Беларусь, Института законодательства Министерства юстиции Республики Казахстан, Института законодательства и сравнительного правоведения при Правительстве Российской Федерации, Института государства и права Российской академии наук.
3 Выводы Большой коллегии Суда Руководствуясь пунктом 50 Статута, Большая коллегия осуществляет разъяснение положений Договора в их системной взаимосвязи между собой на основе общепризнанных принципов и норм международного права с учетом положений стат ьи 31 Венской конвенции о праве международных договоров от 23 мая 1969 года. При разъяснении международно-правовых норм Большая коллегия, следуя принципу stare decisis, основывается на правовых позициях, ранее сформулированных Судом. 1. Большая коллегия полагает, что для ответа заявителю требуется разъяснить такие понятия, как «право Союза», «решение Комиссии таможенного союза». По мнению Большой коллегии, содержание понятия «право Союза» подлежит разъяснению в контексте рассмотрения системы права, призванной обеспечивать наднациональный характер правового регулирования функционирования Союза. 2. Евразийский экономический союз, согласно пункту 2 статьи 1 Договора, является международной организацией региональной экономической интеграции. Договор о Союзе представляет собой кодификацию международных договоров, составляющих нормативно-правовую базу Таможенного союза и Единого экономического пространства (далее – ТС и ЕЭП), предусмотренную Декларацией о евразийской экономической интеграции от 18 ноября 2011 года (далее – Декларация). Действуя в интересах интеграционного сообщества, государства-члены передали на наднациональный уровень регулиро вания компетенцию по установлению единых для всех субъектов государств-членов правовых норм в определенных сферах в пределах и объемах, установленных Договором и международными договорами в рамках Союза. В соответствии с пунктом 1 статьи 6 Договора право Союза составляют: Договор; международные договоры в рамках Союза; международные договоры Союза с третьей стороной; решения и распоряжения Высшего Евразийского экономического совета, Евразийского межправительственного совета и Евразийской экономической комиссии, принятые в рамках их полномочий, предусмотренных Договором и международными договорами в рамках Союза. Согласно статье 2 Договора «международные договоры в рамках Союза» – международные договоры, заключаемые между государствами- членами по вопросам, связанным с функционированием и развитием
4 Союза; «международные договоры с третьей стороной » – международные договоры, заключаемые с третьими государствами, интеграционными объединениями и международными организациями; «распоряжение» – акт, принимаемый органами Союза, имеющий организационно-распорядительный характер; «решение» – акт, принимаемый органами Союза, содержащий положения нормативно- правового характера. Договором установлен следующий подход к применению актов, составляющих право Союза. Согласно абзацу шестому пункта 1 статьи 6 Договора решения Высшего Евразийского экономического совета и Евразийского межправительственного совета подлежат исполнению государствами-членами в порядке, предусмотренном их национальным законодательством. В соответствии с пунктом 13 Положения о Евразийской экономической комиссии (приложение № 1 к Договору; далее – Положение о ЕЭК), решения Евразийской экономической комиссии (далее – ЕЭК, Комиссия) входят в право Союза и подлежат непосредственному применению на территориях государств- членов как решения наднационального органа. В Договоре используется обобщающий термин «международные договоры, составляющие право Союза» для общей ссылки на международные договоры, в соответствии с которыми осуществляется регулирование соответствующих отношений в Союзе (в том числе в статьях 32, 89-91 Договора). В статьях 99, 101 Договора, пунктах 4, 24, 43, 52, 55 Положения о ЕЭК, статье 1 Договора о присоединении Республики Армения к Договору о Евразийском экономическом союзе от 29 мая 2014 года, подписанного в г. Минске 10 октября 2014 года, статье 1 Договора о присоединении Кыргызской Республики к Договору о Евразийском экономическом союзе от 29 мая 2014 года, подписанного в г. Москве 23 декабря 2014 года, Протоколе о внесении изменений в Договор о Евразийском экономическом союзе от 29 мая 2014 года и отдельные международные договоры, входящие в право Евразийского экономического союза, в связи с присоединением Кыргызской Республики к Договору о Евразийском экономическом союзе от 29 мая 2014 года, подписанном в г. Москве 8 мая 2015 года, используется формулировка «входят в право Союза». В пункте 2 статьи 99 Договора в отношении решений ЕЭК используется словосочетание «сохраняют свою юридическую силу». Таким образом, исходя из смысла Договора, в рамках ЕАЭС существуют международные договоры и акты, которые составляют право Союза (пункт 1 статьи 6 Договора), международные договоры, заключенные в рамках ТС и ЕЭП, которые входят в право Союза (пункт 1
5 статьи 99, пункт 1 статьи 101 Договора), и решения, принятые в рамках ТС и ЕЭП, которые сохраняют свою юридическую силу (пункт 2 статьи 99 Договора). В связи с этим Большая коллегия отмечает, что словосочетания «составляют право», «входят в право» и «сохраняют свою юридическую силу» обозначают, что соответствующий договор или акт включается в право Союза. 3. Пункты 1 и 2 статьи 99 Договора устанавливают два обязательных условия, при которых в праве Союза действуют и сохраняют свою юридическую силу международные договоры, заключенные в рамках формирования договорно-правовой базы ТС и ЕЭП, а также решения Высшего Евразийского экономического совета на уровне глав государств, Высшего Евразийского экономического совета на уровне глав правительств и ЕЭК: - действуют на момент вступления в силу Договора, т.е. на 1 января 2015 года; - не противоречат Договору. По мнению Большой коллегии, в переходных положениях Договора в отношении актов в целом и решений Комиссии в частности применен принцип преемственности правового регулирования при соблюдении указанных выше условий. Данный вывод подтверждается правовой позицией , сформулированной в решении Коллегии Суда от 28 декабря 2015 года по заявлению индивидуального предпринимателя Тарасика К. П., согласно которой в основу Договора были положены результаты кодификации договорно-правовой базы ТС и ЕЭП. Договор о Союзе в статье 99 предусматривает преемственность системы права при развитии евразийских экономических интеграционных процессов от ТС и ЕЭП к Союзу. При соблюдении условий, установленных Договором о Союзе, в рамках Союза продолжают действовать международные договоры ТС и ЕЭП и решения Комиссии, заключенные и принятые до начала функционирования Союза, в качестве правовых актов, составляющих право Союза. 4. Для уяснения правового содержания понятия «решение Комиссии таможенного союза» (далее – решение КТС) Большая коллегия полагает необходимым проанализировать эволюцию статуса решений КТС в контексте развития евразийской интеграции. Комиссия таможенного союза как единый постоянно действующий регулирующий орган таможенного союза была учреждена на основании Договора о Комиссии таможенного союза от 6 октября 2007 года (далее – Договор о КТС). Данным международным договором впервые были закреплены наднациональные функции регулирующего органа. Статья 7
6 Договора о КТС определяла, что Комиссия в пределах своих полномочий принимает решения, имеющие обязательный характер для Сторон. Решения КТС, в соответствии с пунктом 4 Р ешения Межгосударственного Совета Евразийского экономического сообщества (Высшего органа Таможенного союза) от 27 ноября 2009 года № 15 «О вопросах организации деятельности Комиссии таможенного союза», подлежали непосредственному применению в государствах – участниках Таможенного союза. Со вступлением в силу Договора о Евразийской экономической комиссии от 18 ноября 2011 года (далее – Договор о ЕЭК) Стороны учредили Евразийскую экономическую комиссию как единый постоянно действующий регулирующий орган ТС и ЕЭП (статья 1 Договора о ЕЭК). На основании абзаца шестого статьи 39 Договора о ЕЭК полномочия, которыми была над елена КТС в соответ ствии с международными договорами, формирующими договорно-правовую базу Таможенного союза и Единого экономического пространства, а также решениями Межгосударственного Совета Евразийского экономического сообщества, были переданы ЕЭК. Согласно статье 38 Договора о ЕЭК решения КТС, действующие на 1 января 2012 года, сохраняли свою юридическую силу, в них могли быть внесены изменения. Статус КТС и ЕЭК как единого постоянно действующего регулирующего органа Таможенного союза (с дополнительным наделением ЕЭК полномочиями в сфере ЕЭП), связанная с этим передача полномочий от КТС к ЕЭК, а также сохранение юридической силы решений КТС позволяют Б ольшой коллегии сделать вывод о правопреемстве этих органов интеграционного объединения и их актов. Договор о ЕЭК утратил силу в связи с вступлением в силу с 1 января 2015 года Договора о Союзе, которым в соответствии с пунктом 1 статьи 18 предусмотрено сохранение статуса ЕЭК как постоянно действующего регулирующего органа. Комиссия, учрежденная в соответствии с Договором о ЕЭК, согласно абзацу третьему пункта 3 статьи 99 Договора о Союзе, осуществляет свою деятельность в соответствии с Договором о Союзе. Решения ЕЭК, принятые до вступления в силу Договора, и действующие на дату вступления в силу Договора, согласно пункта 2 статьи 99 Договора, сохраняют свою юридическую силу и применяются в части, не противоречащей Договору. 5. Большая коллегия полагает, что применительно к вопросу заявителя дополнительно следует рассмотреть наднациональный характер решений КТС. В связи с указанным вопросом Большая коллегия учитывает правовую позицию, сформированную Судом ЕврАзЭС в решении
7 от 10 июля 2013 года по делу по запросу Кассационной коллегии Высшего Хозяйственного Суда Республики Беларусь, в соответствии с которой «государства – члены Таможенного союза создали Комиссию Таможенного союза как регулирующий орган, обладающий наднациональными функциями, добровольно переданными Сторонами, с правом принятия решений, имеющих обязательный характер на территории Таможенного союза». Большая коллегия констатирует, что также как и решения ЕЭК, созданной в соответствии с Договором о ЕЭК, решения КТС , не противоречащие Договору о Союзе, подлежат непосредственному применению на территориях государств-членов. В практике Суда сформулированы критерии отнесения правовых норм Союза к категории «наднациональное регулирование»: 1) наличие унифицированного правового регулирования; 2) передача государствами-членами компетенции в данной сфере органам Союза в рамках их наднациональных полномочий (Консультативное заключение от 4 апреля 2017 года по заявлению Министерства юстиции Республики Беларусь). При соблюдении указанных условий в сферах, относящихся к исключительной компетенции Союза, обеспечивается приоритет права Союза над национальными правовыми актами. Это, в том числе, означает, что по вопросам, переданным на наднациональный уровень регулирования, государства-члены обязаны воздерживаться от принятия национальных правовых актов, противоречащих нормам права Союза. В отношении наднациональных актов Союза установлено правило непосредственного их применения. Так, пунктом 13 Положения о ЕЭК устанавливается, что Комиссия в пределах своих полномочий принимает решения, носящие нормативно-правовой характер. Такие решения входят в право Союза и подлежат непосредственному применению на территориях государств-членов. На основании изложенного Большая коллегия приходит к выводу о том, что решения КТС, несмотря на то, что не упоминаются в переходных положениях Договора, входят в право Союза наравне с решениями ЕЭК, действующей на основании Договора о ЕЭК. Данный вывод подтверждается признанием и применением на своей территории государствами – членами Союза действующих решений КТС, официальной позицией ЕЭК и практикой Суда. Руководствуясь вышеизложенным, Большая коллегия считает обоснованным сформулировать следующий вывод: Решения Комиссии таможенного союза, действующие на 1 января 2015 года и не противоречащие Договору о Евразийском экономическом союзе от 29 мая 2014 года, входят в право Евразийского экономического
8 Союза, являются обязательными для государств-членов и подлежат непосредственному применению на территориях государств – членов Союза. Заключительные положения 1. Копию настоящего Консультативного заключения направить заявителю. 2. Консультативное заключение разместить на официальном интернет-сайте Суда. Председательствующий Ж.Н. Баишев Судья-докладчик А.М. Ажибраимова Судьи Э.В. Айриян Д.Г. Колос Т.Н. Нешатаева В.Х. Сейтимова Г.А. Скрипкина А.Э. Туманян А.А. Федорцов К.Л. Чайка
ԵՎՐԱՍԻԱԿԱՆ ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ՄԻՈՒԹՅԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ ԽՈՐՀՐԴԱՏՎԱԿԱՆ ԵԶՐԱԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆ 10 հուլիսի, 2018 թվական քաղաք Մինսկ Եվրասիական տնտեսական միության Դատարանի Մեծ կոլեգիան ` հետևյալ կազմով. նախագահող՝ Բաիշև Ժ.Ն., զեկուցող դատավոր` Աժիբրաիմովա Ա.Մ., դատավորներ՝ Այրիյան Է.Վ., Կոլոս Դ.Գ., Նեշատաևա Տ.Ն., Սեյտիմովա Վ.Խ., Սկրիպկինա Գ.Ա., Թումանյան Ա.Է., Ֆեդորցով Ա.Ա., Չայկա Կ.Լ., դատական նիստի քարտուղար Ասանալիևա Ա.Կ.-ի ներկայությամբ, լսելով զեկուցող դատավորին, ուսումնասիրելով գործի նյութերը, ղեկավարվելով Եվրասիական տնտեսական միության Դատարանի Կանոնադրության 46-րդ, 47-րդ, 49-րդ, 50-րդ, 68-րդ, 69-րդ, 73-րդ, 96-րդ, 98-րդ կետերով՝ Եվրասիական տնտեսական միության Դատարանի Կանոնակարգի 72 -րդ, 85-րդ հոդվածներով՝ ներկայացնում է սույն Խորհրդատվական եզրակացություն ը՝ Եվրասիական տնտեսական միության մասին 2014 թվականի մայիսի 29-ի պայմանագրի դրույթների պարզաբանման մասին Բելառուսի Հանրապետության դիմումի վերաբերյալ: Դիմողի ներկայացված հարցը Բելառուսի Հանրապետության Արդարադատության նախարարությունը Բելառուսի Հանրապետության անունից (այսուհետ՝ դիմող) դիմել է Եվրասիական տնտեսական միության Դատարան (այսուհետ` Դատարան) Եվրասիական տնտեսական միության մասին 2014 թվականի մայիսի 29-ի պայմանագրի (այսուհետ` Պայմանագիր, Պայմանագիր Միության մասին) դրույթների պարզաբանման մասին դիմումով: Դիմողը հղում է կատարում Պայմ անագրի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետին, համաձայն որի Եվրասիական տնտեսական միության ( այսուհետ` Միության, ԵԱՏՄ) իրավունքը կազմում են․ Պայմանագիրը, Միության շրջանակներում միջազգային պայմանագրերը, երրորդ կողմի հետ Միության միջազգային պայմանագրերը, Եվրասիական տնտեսական բարձրագույն խորհրդի, Եվրասիական միջկառավարական խորհրդի և Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի որոշումներն ու կարգադրությունները, որոնք ընդունվել են Պայմանագրով և
Միության շրջանակներում միջազգային պայմանագրերով նախատեսված` վերջիններիս լիազորությունների շրջանակներում: Պայմանագրի 99-րդ հոդվածում սահմանված ընդհանուր անցումային դրույթներով որոշված է Մաքսային միության և Միասնական տնտեսական տարածության պայմանագրային իրավական բազայի ձևավորման շրջանակներում կնքված անդամ պետությունների միջազգային պայմանագրերի, ինչպես ն աև պետությունների ղեկավարների մակարդակով Եվրասիական տնտեսական բարձրագույն խորհրդի, կառավարությունների ղեկավարների մակարդակով Եվրասիական տնտեսական բարձրագույն խորհրդի և Եվրասիական տնտ եսական հանձնաժողովի որոշումների՝ Պայմանագրի ուժի մեջ մտնելու օրից գործող կիրառման կարգը (Պայմանագրի 99-րդ հոդվածի 1-ին, 2-րդ կետեր): Վերը շարադրվածի հիման վրա դիմող ը Դատարանին խնդրում է պարզաբանել՝ արդյոք մտնում են մաքսային միության Հանձնաժողովի որոշումները «Միության իրավունք» հասկացության մեջ: Դատարանի Իրավասությունը Բելառուսի Հանրապետության դիմումի վերաբերյալ խորհրդատվական եզրակացության ընդունման Դատարանի կանոնադրությունը սահմանվել է Եվրասիական տնտեսական միության մասին 2014 թվականի մայիսի 29 -ի պայմանագրի N2 հավելված հանդիսացող` Եվրասիական տնտեսական միության Դատարանի Կանոնակարգի (այսուհետ` Կանոնակարգ) 46-րդ և 49-րդ կետերի հիման վրա, դիմումը վարույթ ընդունելու մասին Դատարանի 2018 թվականի մայիսի 14-ի որոշմամբ: Ընթացակարգը Դատարանում Պարզաբանման մասին գործը քննարկմանը նախապատրաստելու շրջանակներում Եվրասիական տնտեսական բարձրագույն խ որհրդի 2014 թվականի դեկտեմբերի 23-ի N 101 որոշմամբ հաստատված` Եվրասիական տնտեսական միության Դատարանի Կանոնակարգի ( այսուհետ` Դատարանի Կանոնակարգ ) 75-րդ հոդվածի կարգով հարցումներ են ուղարկվել ու ստացվել Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի, Հայաստանի Հանրապետու թյան, Բելառուսի Հանրապետության, Ռուսաստանի Դաշնության արդարադատության նախարարությունների, Հայաստանի Հանրապետության Կառավարությանն առընթեր Պետական եկամուտների կոմիտեի, Ռուսաստանի Դաշնության Դաշնային մաքսային ծառայության, Ղրղզստանի Հանրապետության Էկոնոմիկայի նախարարության, Ռուսաստանի Դաշնության Սահմանադրական Դատարանի Քարտուղարության Ղազախստանի Հանրապետության Սահմանադրական Խորհրդի Աշխատակազմի,
Բելառուսի Հանրապետության Օրենսդրության և իրավական հետազոտությունների ազգային կենտրոնի, Ղազախստանի Հանրապետության Արդար ադատության նախարարության Օրենսդրության ինստիտուտի, Ռուսաստանի Դաշնության Կառավարությանն առընթեր Օրենսդրության և համեմատական իրավագիտության ինստիտուտի, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի Պետության և իրավունքի ինստիտուտի պատասխանները: Դատարանի Մեծ կոլեգիայի եզրակացությունները Ղեկավարվելով Նկարագրողակարգի 50-րդ կետով՝ Մեծ կոլեգիան իրականացնում է Պայմանագրի դրույթների պարզաբանումը` միմյանց հետ համակարգային փոխկապակցվածությամբ, միջազգային իրավունքների համընդհանուր ճանաչված սկզբունքների ու նորմերի հիման վրա ՝ հաշվի առնելով Միջազգային պայմանագրերի իրավունքի մասին Վիեննայի 1969 թվականի մայիսի 23-ի կոնվենցիայի 31-րդ հոդվածի դրույթները: Միջազգային իրավական նորմերի պարզաբանման ժամանակ Մեծ կոլեգիան, հետևելով stare decisis սկզբունքին, հիմք է ընդունում Դատարանի կողմից նախկինում ձևակերպված իրավական դիրքորոշումները: 1. Մեծ կոլեգիան ենթադրում է, որ դիմողին պատասխանելու համար անհրաժեշտ է պարզաբանել հետևյալ հասկացությունները` «Միության իրավունք», «մաքսային միության Կոլեգիայի որոշում»: Մեծ Կոլեգիայի կարծիքով «Միության իրավունք » հասկացության պարզաբանումը ենթակա է պարզաբանման իրավունքի համակարգի քննարկման համատեքստում, որը կոչված է ապահովել ու Միության գործունեության իրավական կարգավորման վերազգային բնույթը: 2. Եվրասիական տնտեսական միությունը, համաձայն Պայմանագրի 1 -ին հոդվածի 2-րդ կետի, տարածաշրջանային տնտեսական ինտեգր ման միջազգային կազմակերպություն է: Միության մասին պայմանագիրը Մաքսային միության և Միասնական տնտեսական տարածության (այսուհետ` ՄՄ և ՄՏՏ) նորմատիվ իրավական բազան կազմող միջազգային պայմանագրերի կոդիֆիկացում է, որը նախատեսվա ծ է Եվրասիական տնտեսական ինտեգրման մասին 2011 թվականի նոյեմբերի 18-ի հռչակագրով (այսուհետ` Հռչակագիր): Գործելով ի շահ ինտեգրացիոն համայնքի՝ անդամ պետությունները կարգավորման վերազգային մակարդակ են տեղափոխել որոշ ոլորտներում անդամ պետությունների բոլոր սուբյեկտների համար միասնական իրավական նորմերի սահմանման իրավասությունը` Պայմանագրով և Միության շրջանակներում միջազգային պայմանագրեր ի սահմաններում ու ծավալներով: Պայմանագրի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետին համապատասխան ՝ Միության
իրավունքը կազմում են` Պայմանագիրը. Միության շրջանակներում միջազգային պայմանագրերը. երրորդ կողմի հետ Միության միջազգային պայմանագրերը. Եվրասիական տնտեսական բարձրագույն խորհրդի, Եվրասիական միջկառավարական խորհրդի և Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի որոշումներն ու կարգադրությունները, որոնք ընդունվել ե ն Պայմանագրով և Միության շրջանակներում միջազգային պայմանագրերով նախատեսված` վերջիններիս լիազորությունների շրջանակներում: Համաձայն Պայմանագրի 2-րդ հոդվածի, «Միության շրջանակներում միջազգային պայմանագրերը» Միության գործունեությանն ու զարգացմանը առնչվող հարցերով անդամ պետությունների միջև կնքվող միջազգային պայմանագրերն են ․ «երրորդ կողմի հետ միջազգային պայմանագրերը»` երրորդ պետությունների, ինտեգրացիոն միավորումների ու միջազգային կազմակերպությունների հետ կնքվող միջազգային պայմանագրեր ն են, «կարգադրությունը»` Միության մարմինների կողմից ընդունվող ակտ, որը կրում է կազմակերպ չական-կարգադրական բնույթ, «որոշումը»` Միության մարմինների կողմից ընդունվող նորմատիվ իրավական բնույթի դրույթներ պարունակող ակտ: Պայմանագիրը սահմանում է Միության իրավունքը կազմող ակտերի կիրառման հետևյալ մոտեցում: Համաձայն Պայմանագրի 6 -րդ հոդվածի 1-ին կետի վեցերորդ պարբերության, Եվրասիական տնտեսական բարձրագույն խորհրդի և Եվրասիական միջկառավարական խորհրդի որոշումները ենթակա են անդամ պետությունների կողմից կատարման` իրենց ազգային օրենսդրությամբ սահմանված կարգով: Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի մասին հիմնադրույթի (Պայմանագրի N 1 հավելված, այսուհետ` Հիմնադրույթ ԵՏՀ-ի մասին) 13-րդ կետի, Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի (այսուհետ` ԵՏՀ, Հանձնաժողով) որոշումները կազմում են Միության իրավունքի մաս և ենթակա են ա նմիջական կիրառման անդամ պետությունների տարածքում ՝ որպես վերազգային մարմնի որոշումներ: Պայմանագրում օգտագործվում է «Միության իրավունքը կազմող միջազգային եզրույթը»` այն միջազգային պայմանագրերին հղում կատարելու համար, որոնց համապատասխան Միությունում իրականացվ ում է համապատասխան հարաբերությունների կարգավորումը (այդ թվում` նաև Պայմանագրի 32 -րդ, 89-91-րդ հոդվածներում): Պայմանագրի 99-րդ, 101-րդ հոդվածներում, ԵՏՀ մասին հիմնադրույթում 4-րդ, 24-րդ, 43-րդ, 52-րդ, 55-րդ կետերում, Եվրասիական տնտեսական միության մասին 2014 թվականի մայիսի 29-ի պայմանագրին կից Հայաստանի Հանրապետության
անդամակցության վերաբերյալ պայմանագրի 1-ին հոդվածում, որը ստորագրվել է 2014 թվականի հոկտեմբերի 10-ին Մինսկ քաղաքում, Եվրասիական տնտեսական միության մասին 2014 թվականի մայիսի 29 -ի պայմանագրին Ղրղզստանի Հանրապետության անդամակցության մասին պայմանագրի 1 -ին հոդվածում, որը ստորագրվել է 2014 թվականի դեկտեմբերի 23-ին Մոսկվա քաղաքում, Եվրասիական տնտեսական միության մասին 2014 թվականի մայիսի 29 -ի պայմանագրում և Եվրասիական տնտեսական միության իրավունք կազմող առ անձին միջազգային պայմանագրերում Եվրասիական տնտեսական միության մասին 2014 թվականի մայիսի 29-ի պայմանագրին Ղրղզստանի Հանրապետության անդամակցության կապակցությամբ փոփոխություններ կատ արելու մասին արձանագրությունում, որը ստորագրվել է 2015 թվականի մայիսի 8 -ին Մոսկվա քաղաքում, օգտագործվում է «Միության իրավունքի մասն են կազմում» ձևակերպումը: Պայմանագրի 99-ր հոդվածի 2-րդ կետում ԵՏՀ որոշումների վերաբերյալ օգտագործվում է «պահպանում են իրենց ի րավաբանական ուժը» բառակապակցությունը: Այսպիսով, ելնելով Պայմանագրի իմաստից, ԵԱՏՄ շրջանակներում գոյություն ունեն միջազգային պայմանագրեր և ակտեր, որոնք կազմում են Միության իրավունքի մաս (Պայմանագրի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետ), ՄՄ և ՄՏՏ շրջանակներում կնքված միջազգային պայմանագրեր, որոնք կազմում են Միության իրավունքի մաս (Պայմանագրի 99-րդ հոդվածի 1-ին հետ, 101 հոդվածի 1-ին կետ), և ՄՄ և ՄՏՏ շրջանակներում ընդունված որոշումներ, որոնք պահպանում են իրենց իրավաբանական ուժը (Պայմանագրի 99 -րդ հոդվածի 2-րդ կետ): Այս առնչությամբ Մեծ կոլեգիան նշում է, որ «կազմում են իրավունքը», «կազմում են իրավունքի մաս» և «պահպանում իրենց իրավաբանական ուժը» բառակապակցությունները նշանակում են, որ համապատասխան պայմանագիրը կամ ակտը ներառվում է Միության իրավունքում: 3. Պայմանագրի 99-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ կետերը հաստատում են երկու պարտադիր պայման , որոնց դեպքում Միության իրավունքո վ գործում և իրենց իրավաբանական ուժ ն են պահպանում ՄՄ և ՄՏՏ պայմանագրային իրավական բազայի ձևավորման շրջանակներում կնքված միջազգային պայմանագրերը, ինչպես նաև պետությունների ղեկավարների մակարդակով Եվրասիական տնտեսական բարձրագույն խորհրդի, կառավարությունների ղեկավարների մակարդակով Եվրասիական տնտեսական բարձրագույն խորհրդի և ԵՏՀ -ի որոշումները. - գործում են Պայմանագրի ուժի մեջ մտնելու, այսինքն ՝ 2015 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ. - չեն հակասում Պայմանագրին: Մեծ կոլեգիայի կարծիքով Պայմանագրի անցումային դրույթներում ընդհանուր
առմամբ ակտերի և, մասնավորապես, Հանձնաժողովի որոշումների նկատմամբ կիրառվել է վերը նշված պայմանների պահպանման դեպքում իրավական կարգավորման շարունակականության սկզբո ւնքը: Տվյալ եզրահանգումը հաստատվում է 2015 թվականի դեկտեմբերի 28 -ին անհատ ձեռնարկատեր Կ.Պ. Տարասիկի դիմումի համաձայն ձևակերպված իրավական դիրքորոշմամբ, համաձայն որի Պայմանագրի հիմքում դրվել էին ՄՄ և ՄՏՏ պայմանագրային իրավական բազայի կոդիֆիկացման արդյունքներ ը: Միության մասին պայմանագիրը 99-րդ հոդվածում նախատեսում է ՄՄ -ից ու ՄՏՏ-ից դեպի Միություն եվրասիական տնտեսական ինտեգրացիոն գործընթացների զարգացմանը զուգընթաց իրավունքի համակարգի շարունակականություն: Միության մասին պայմանագրով սահմանված պայմանների պահպանման դեպքում Միության շրջանակներում շարունակում են գործել ՄՄ և ՄՏՏ միջազգային պայմանագրերը, որոնք կնքվել կամ ընդունվել են մինչև Միության գործունեության սկիզբ ը՝ որպես Միության իրավունքի մաս կազմող իրավական ակտեր: 4. «Մաքսային միության Հանձնաժողովի որոշում» (այս ուհետ` ՄՄՀ որոշում) հասկացության իրավական բովանդակությունը հասկանալու համար Մեծ կոլեգիան հարկ է համարում վերլուծել ՄՄՀ որոշումների կարգավիճակի զարգացումը եվրասիական ինտեգրման զարգացման համատեքստում: Մաքսային միության հանձնաժողովը` որպես մաքսային միության միասնական մշտապես գործո ղ կարգավորող մարմին, հիմնադրվել է Մաքսային միության Հանձնաժողովի մասին 2007 թվականի հոկտեմբերի 6 -ի պայմանագրի (այսուհետ` Պայմանագիր ՄՄՀ մասին) հիման վրա: Տվյալ միջազգային պայմանագրով առաջին անգամ ամրագրվել էին կարգավորող մարմնի վերազգ ային գործառույթները: ՄՄՀ մասին պայմանագրի 7 -րդ հոդվածը սահմանում էր, որ Հանձնաժողովն իր իրավասությունների սահմաններում որոշումներ է ընդունում, որոնք Կողմերի համար պարտադիր բնույթ են կրում: ՄՄՀ որոշումները, «Մաքսային միության Հանձնաժողովի գործունեության կազ մակերպման հարցերի մասին» 2009 թվականի նոյեմբերի 27-ի` Եվրասիական տնտեսական համայնքի Միջպետական Խորհրդի (Մաքսային միության բարձրագույն մարմին) N15 որոշման 4-րդ կետին համապատասխան, ենթակա էին անմիջապես Մաքսային միության մասնակից պետություններում կիրառման: Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի մասին 2011 թվականի նոյեմբերի 18-ի պայմանագրի (այսուհետ` Պայմանագիր ԵՏՀ -ի մասին) ուժի մեջ մտնելով՝ Կողմերը հիմնել են Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովը որպես ՄՄ և ՄՏՏ միասնական մշտապես գործող կարգավորող մարմին (ԵՏՀ մասին պայմա նագրի 1-ին հոդված): ԵՏՄ մասին պայմանագրի 39 -րդ հոդվածի վեցերորդ պարբերության հիման
վրա այն լիազորությունները, որոնք վերապահված են ՄՄՀ-ին Մաքսային միության և Միասնական տնտեսական տարածության պայմանագրային իրավական բազան ձևավորող միջազգային պայմանագրերին, ինչ պես նաև Եվրասիական տնտեսական համայնքի Միջպետական Խորհրդի որոշումներին համապատասխան, փոխանցվել են ԵՏՀ-ին: Համաձայն ԵՏՀ մասին պայմանագրի 38-րդ հոդվածի, 2012 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ գործող ՄՄՀ որոշումները պահպանում էին իրենց իրավաբանական ուժը․ դրանցում կարող էին փոփոխություններ կատարվել: ՄՄՀ և ԵՏՀ կարգավիճակը որպես Մաքսային միության մշտապես գործող միասնական կարգավորող մարմնի (ՄՏՏ բնագավառում ԵՏՀ -ին լրացուցիչ լիազորությունների վերապահմամբ), դրանով պայմանավորված` ՄՄՀ -ի լիազորությունների փոխանցումը ԵՏՀ-ին, ինչպես նաև ՄՄՀ որոշումների իրավաբանական ուժի պահպանումը Մեծ կոլեգիային թույլ են տալիս եզրակացություն անել ինտեգրացիոն միավորման այս մարմինների ու վերջիններիս ակտերի իրավահաջորդության մասին: ԵՏՀ մասին պայմանագիրն ուժը կորցրել է 2015 թվականի հունվարի 1 -ին Միության մասին պայմանագրի ուժի մեջ մտնելու կապակցությամբ, որը , 18-րդ հոդվածի 1-ին կետին համապատասխան , նախատեսում է ԵՏՀ-ի որպես մշտապես գործող կարգավորող մարմնի կարգավիճակի պահպանում: ԵՏՀ մասին պայմանագրին համապատասխան հիմնադրված Հանձնաժողովը, համաձայն Միության մասին պայմանագրի 99 -րդ հոդվածի 2-րդ կետի երրորդ պարբերության, իր գործունեությունն իրականացնում է Միության մասին պայմանագրին համապատասխան: ԵՏՀ որոշումները, որոնք ընդունվել են մինչև Պայմանագրի ուժի մեջ մտնելը և գործել Պայմանագրի ուժի մեջ մտնելու դրությամբ, համաձայն 99-րդ հոդվածի 2-րդ կետի, պահպանում են իրենց իրավաբանական ուժը և կիրառվում Պայմանագրին չհակասող մասով: 5. Մեծ կոլեգիան գտնում է, որ դիմողի հարցի վերաբերյալ հարկ է լրացուցիչ ուսումնասիրել ՄՄՀ որոշումների վերազգային բնույթը: Նշված հարցի կապակցութ յամբ Մեծ կոլեգիան հաշվի է առնում այն իրավական դիրքորոշումը, որը ԵԱՏՄ-ը ձևավորել էր Բելառուսի Հանրապետության Բարձրագույն Տնտեսական Դատարանի Վճռաբեկ Կոլեգիայի հարցումով 2013 թվականի հուլիսի 10-ի որոշման մեջ, որին համապատասխան` «Մաքսային միության անդամ պետությունները ստեղծել են Մաքսային միության Հանձնաժողով որպես Կողմերի կողմից կամավոր փոխանցած վերազգային գործառույթներով օժտված կարգավորող մարմին` Մաքսային միության տարածքում պարտադիր բնույթ կրող որոշումներ ընդունելու իրավունքով»: Մեծ կոլեգիան արձանագրում է, որ , ինչպես ԵՏՀ մասին պայմանագրին
համապատասխան ստեղծված ԵՏՀ -ի որոշումները, այնպես էլ ՄՄՀ-ի` Միության մասին պայմանագրին չհակասող որոշումները ենթակա են անմիջական կիրառման անդամ պետությունների տարածքներում: Դատարանի պրակտիկայում ձևակերպվել են Միության իրավական նո րմերը «վերազգային կարգավորում» կատեգորիային վերագրելու չափանիշները. 1) միասնականացված իրավական կարգավորման առկայություն. 2) անդամ պետությունների կողմից իրենց վերազգային լիազորությունների շրջանակներում տվյալ ոլորտի իրավասությունների փոխանցում Միության մարմիններին (Բելառուսի Հանրապետության Արդարադատության նախարարության դիմումը վերաբերյալ 2017 թվականի ապրիլի 4 -ի Խորհրդատվական եզրակացություն): Միության բացառիկ իրավասությանը վերաբերվող ոլորտներում նշված պայմանների պահպանման պարագայում ապահովվում է Միության իրավո ւնքի գերակայությունը վերազգային իրավական ակտերի նկատմամբ: Սա նաև նշանակում է, որ կարգավորման վերազգային մակարդակ փոխանցված հարցերի դեպքում անդամ պետությունները պարտավոր են զերծ մնալ Միության իրավունքի նորմերին հակասող ազգային իրավական ակտեր ընդունելուց: Միության վերազգային ակտերի վերաբերյալ սահմանվել է դրանց անմիջական կիրառման կանոնը: Այսպես, ԵՏՀ մասին հիմնադրույթի 13-րդ կետով սահմանվում է, որ Հանձնաժողովն իր լիազորությունների սահմաններում որոշումներ է ընդունում, որոնք նորմատիվ իրավական բնույթ են կրում: Նմա ն որոշումները Միության իրավունքի մաս են կազմում և ենթակա են անդամ պետությունների տարածքներում անմիջական կիրառման: Հիմք ընդունելով շարադրվածը՝ Մեծ կոլեգիան եզրակացնում է, որ, թեպետ ՄՄՀ-ի որոշումները չեն հիշատակվում Պայմանագրի անցումային դրույթներում, ԵՏՀ մասին պայմանագրի հիման վրա գործող ԵՏՀ -ի որոշումների հետ հավասարապես կազմում են Միության իրավունքի մասը: Տվյալ եզրահանգումը հաստատվում է Միության անդամ պետությունների կողմից ՄՄՀ-ի գործող որոշումների ճանաչմամբ և իրենց տարածքում կիրառմամբ, ԵՏՀ-ի պաշտոնական դիրքորոշմամբ և Դատարանի պրակտիկայով: Ղեկավարվելով վերը շարադրվածով ՝ Մեծ կոլեգիան հիմնավոր է համարում հետևյալ եզրահանգման ձևակերպումը. Մաքսային միության Հանձնաժողովի որոշումները, որոնք գործել են 2015 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ և հակասում են Եվրասիական տնտես ական միության մասին 2014 թվականի մայիսի 29 -ի պայմանագրին, կազմում են Եվրասիական տնտեսական միության իրավունքի մասը, պարտադիր են անդամ պետությունների համար և ենթակա են Միության անդամ պետությունների
տարածքներում անմիջական կիրառման: Եզրափակիչ դրույթներ 1. Սույն Խորհրդատվական եզրակացության կրկնօրինակն ուղարկել դիմողին: 2. Խորհրդատվական եզրակացությունը տեղադրել Դատարանի պաշտոնական համացանցային կայքում: Նախագահող` Ժ.Ն. Բաիշև և զեկուցող դատավոր ՝ Ա.Մ. Աժիբրաիմովա Դատավորներ՝ Է.Վ. Այրիյան Դ.Գ. Կոլոս Տ.Ն. Նեշատաևա Վ.Խ. Սեյտիմովա Գ.Ա. Սկրիպկինա Ա.Է. Թումանյան Ա.Ա. Ֆեդորցով Կ.Լ. Չայկա
СУД ЕЎРАЗІЙСКАГА ЭКАНАМІЧНАГА САЮЗА КАНСУЛЬТАТЫЎНАЕ ЗАКЛЮЧЭННЕ 10 ліпеня 2018 года горад Мінск Вялікая калегія Суда Еўразійскага эканамічнага саюза ў складзе: старшынствуючага Баішава Ж.Н., суддзі-дакладчыка Ажыбраімавай А.М., суддзяў Айрыян Э.У., Коласа Дз.Г., Нешатаевай Т.М., Сяйцімавай В.Х., Скрыпкінай Г.А., Туманяна А.Э., Федарцова А.А., Чайкі К.Л., пры сакратары судовага пасяджэння Асаналіевай А.К., заслухаўшы суддзю-дакладчыка, даследаваўшы матэрыялы справы, кіруючыся пунктамі 46, 47, 49, 50, 68, 69, 73, 96, 98 Статута Суда Еўразійскага эканамічнага саюза, артыкуламі 72, 85 Рэгламента Суда Еўразійскага эканамічнага саюза, прадстаўляе дадзенае кансультатыўнае заключэнне па заяве Рэспублікі Беларусь аб растлумачэнні палажэнняў Дагавора аб Еўразійскім эканамічным саюзе ад 29 мая 2014 года. Пытанне заяўніка Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь звярнулася ў Суд Еўразійскага эканамічнага саюза (далей – Суд) ад імя Рэспублікі Беларусь (далей – заяўнік) з заявай аб растлумачэнні палажэнняў Дагавора аб Еўразійскім эканамічным саюзе ад 29 мая 2014 года (далей – Дагавор, Дагавор аб Саюзе). Заяўнік спасылаецца на пункт 1 артыкула 6 Дагавора, згодна з якім права Еўразійскага эканамічнага саюза (далей – Саюз, ЕАЭС) складаюць: Дагавор, міжнародныя дагаворы ў рамках Саюза, міжнародныя дагаворы Саюза з трэцім бокам, рашэнні і распараджэнні Вышэйшага Еўразійскага эканамічнага савета, Еўразійскага міжурадавага савета і Еўразійскай эканамічнай камісіі, прынятыя ў рамках іх паўнамоцтваў, прадугледжаных Дагаворам і міжнароднымі дагаворамі ў рамках Саюза. Агульнымі пераходнымі палажэннямі, усталяванымі ў артыкуле 99 Дагавора, вызначаны парадак прымянення міжнародных дагавораў дзяржаў-членаў, заключаных у рамках фарміравання дагаворна-прававой базы Мытнага саюза і Адзінай эканамічнай прасторы, а таксама рашэнняў Вышэйшага Еўразійскага эканамічнага савета на ўзроўні кіраўнікоў дзяржаў, Вышэйшага Еўразійскага эканамічнага савета на ўзроўні кіраўнікоў урадаў і Еўразійскай эканамічнай камісіі, якія дзейнічаюць на дату ўступлення ў сілу Дагавора (пункты 1, 2 артыкула 99 Дагавора). На падставе выкладзенага заяўнік просіць Суд растлумачыць, ці ўваходзяць рашэнні Камісіі мытнага саюза ў паняцце «права Саюза». Кампетэнцыя Суда Юрысдыкцыя Суда ў дачыненні да вынясення кансультатыўнага заключэння па заяве Рэспублікі Беларусь усталявана на падставе пунктаў 46 і 49 Статута Суда Еўразійскага эканамічнага саюза, які з'яўляецца дадаткам № 2 да Дагавора аб Еўразійскім
эканамічным саюзе ад 29 мая 2014 года (далей – Статут), пастановай Суда ад 14 мая 2018 года аб прыняцці заявы да вытворчасці. Працэдура ў Судзе У рамках падрыхтоўкі справы аб растлумачэнні да разгляду ў парадку артыкула 75 Рэгламента Суда Еўразійскага эканамічнага саюза, зацверджанага Рашэннем Вышэйшага Еўразійскага эканамічнага савета ад 23 снежня 2014 года № 101 (далей – Рэгламент Суда), накіраваны запыты і атрыманы адказы Еўразійскай эканамічнай камісіі, міністэрстваў юстыцыі Рэспублікі Арменія, Рэспублікі Беларусь, Расійскай Федэрацыі, Камітэта дзяржаўных даходаў пры Ўрадзе Рэспублікі Арменія, Федэральнай мытнай службы Расійскай Федэрацыі, Міністэрства эканомікі Кыргызскай Рэспублікі, Сакратарыята Канстытуцыйнага Суда Расійскай Федэрацыі, Апарата Канстытуцыйнага Савета Рэспублікі Казахстан, Нацыянальнага цэнтра заканадаўства і прававых даследаванняў Рэспублікі Беларусь, Інстытута заканадаўства Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Казахстан, Інстытута заканадаўства і параўнальнага правазнаўства пры Ўрадзе Расійскай Федэрацыі, Інстытута дзяржавы і права Расійскай акадэміі навук. Высновы Вялікай калегіі Суда Кіруючыся пунктам 50 Статута, Вялікая калегія ажыццяўляе тлумачэнне палажэнняў Дагавора ў іх сістэмнай узаемасувязі паміж сабой на аснове агульнапрызнаных прынцыпаў і нормаў міжнароднага права з улікам палажэнняў артыкула 31 Венскай канвенцыі аб праве міжнародных дагавораў ад 23 мая 1969 года. Пры растлумачэнні міжнародна-прававых нормаў Вялікая калегія, кіруючыся прынцыпам stare decisis, грунтуецца на прававых пазіцыях, раней сфармуляваных Судом. 1. Вялікая калегія мяркуе, што для адказу заяўніку патрабуецца растлумачыць такія паняцці, як «права Саюза», «рашэнне Камісіі мытнага саюза». На думку Вялікай калегіі, змест паняцця «права Саюза» падлягае растлумачэнню ў кантэксце разгляду сістэмы права, закліканай забяспечваць наднацыянальны характар прававога рэгулявання функцыянавання Саюза. 2. Еўразійскі эканамічны саюз, згодна з пунктам 2 артыкула 1 Дагавора, з'яўляецца міжнароднай арганізацыяй рэгіянальнай эканамічнай інтэграцыі. Дагавор аб Саюзе ўяўляе сабой кадыфікацыю міжнародных дагавораў, якія складаюць нарматыўна-прававую базу Мытнага саюза і Адзінай эканамічнай прасторы (далей – МС і АЭП), якая прадугледжана Дэкларацыяй аб еўразійскай эканамічнай інтэграцыі ад 18 лістапада 2011 года (далей – Дэкларацыя). Дзейнічаючы ў інтарэсах інтэграцыйнай супольнасці, дзяржавы-члены перадалі на наднацыянальны ўзровень рэгулявання кампетэнцыю па вызначэнні адзіных для ўсіх суб'ектаў дзяржаў-членаў прававых нормаў у пэўных сферах у межах і аб'ёмах, усталяваных Дагаворам і міжнароднымі дагаворамі ў рамках Саюза. У адпаведнасці з пунктам 1 артыкула 6 Дагавора права Саюза складаюць: Дагавор;
міжнародныя дагаворы ў рамках Саюза; міжнародныя дагаворы Саюза з трэцім бокам; рашэнні і распараджэнні Вышэйшага Еўразійскага эканамічнага савета, Еўразійскага міжурадавага савета і Еўразійскай эканамічнай камісіі, прынятыя ў рамках іх паўнамоцтваў, прадугледжаных Дагаворам і міжнароднымі дагаворамі ў рамках Саюза. Згодна з артыкулам 2 Дагавора «міжнародныя дагаворы ў рамках Саюза» – міжнародныя дагаворы, якiя заключаюцца паміж дзяржавамі-членамі па пытаннях, звязаных з функцыянаваннем і развіццём Саюза; «міжнародныя дагаворы з трэцім бокам» – міжнародныя дагаворы, якiя заключаюцца з трэцімі дзяржавамі, інтэграцыйнымі аб'яднаннямі і міжнароднымі арганізацыямі; «распараджэнне» – акт, які прымаецца органамі Саюза і мае арганізацыйна-распарадчы характар; «рашэнне» – акт, які прымаецца органамі Саюза і змяшчае палажэнні нарматыўна-прававога характару. Дагаворам усталяваны наступны падыход да прымянення актаў, якія складаюць права Саюза. Згодна з абзацам шостым пункта 1 артыкула 6 Дагавора рашэнні Вышэйшага Еўразійскага эканамічнага савета і Еўразійскага міжурадавага савета падлягаюць выкананню дзяржавамі-членамі ў парадку, якi прадугледжаны iх нацыянальным заканадаўствам. У адпаведнасці з пунктам 13 Палажэння аб Еўразійскай эканамічнай камісіі (дадатак № 1 да Дагавора; далей – Палажэнне аб ЕЭК), рашэнні Еўразійскай эканамічнай камісіі (далей – ЕЭК, Камісія) уваходзяць у права Саюза і падлягаюць непасрэднаму прымяненню на тэрыторыях дзяржаў-членаў як рашэнні наднацыянальнага органа. У Дагаворы выкарыстоўваецца абагульняючы тэрмін «міжнародныя дагаворы, якія складаюць права Саюза» для агульнай спасылкі на міжнародныя дагаворы, у адпаведнасці з якімі ажыццяўляецца рэгуляванне адпаведных адносін у Саюзе (у тым ліку, у артыкулах 32, 89-91 Дагавора). У артыкулах 99, 101 Дагавора, пунктах 4, 24, 43, 52, 55 Палажэння аб ЕЭК, артыкуле 1 Дагавора аб далучэнні Рэспублікі Арменія да Дагавора аб Еўразійскім эканамічным саюзе ад 29 мая 2014 года, падпісанага ў г. Мінску 10 кастрычніка 2014 года, артыкуле 1 Дагавора аб далучэнні Кыргызскай Рэспублікі да Дагавора аб Еўразійскім эканамічным саюзе ад 29 мая 2014 года, падпісанага ў г. Маскве 23 снежня 2014 года, Пратаколе аб унясенні змяненняў у Дагавор аб Еўразійскім эканамічным саюзе ад 29 мая 2014 года і асобныя міжнародныя дагаворы, якія ўваходзяць у права Еўразійскага Эканамічнага саюза, у сувязі з далучэннем Кыргызскай Рэспублікі да Дагавора аб Еўразійскім эканамічным саюзе ад 29 мая 2014 года, падпісаным ў г. Маскве 8 мая 2015 года, выкарыстоўваецца фармуліроўка «ўваходзяць у права Саюза». У пункце 2 артыкула 99 Дагавора ў дачыненні да рашэнняў ЕЭК выкарыстоўваецца словазлучэнне «захоўваюць сваю юрыдычную сілу». Такім чынам, зыходзячы з сэнсу Дагавора, у рамках ЕАЭС існуюць міжнародныя дагаворы і акты, якія складаюць права Саюза (пункт 1 артыкула 6 Дагавора), міжнародныя дагаворы, заключаныя ў межах МС і АЭП, якія ўваходзяць у права Саюза (пункт 1
артыкула 99, пункт 1 артыкула 101 Дагавора), і рашэнні, прынятыя ў рамках МС і АЭП, якія захоўваюць сваю юрыдычную сілу (пункт 2 артыкула 99 Дагавора). У сувязі з гэтым Вялікая калегія адзначае, што словазлучэнні «складаюць права», «уваходзяць у права» і «захоўваюць сваю юрыдычную сілу» абазначаюць, што адпаведны дагавор або акт уключаецца ў права Саюза. 3. Пункты 1 і 2 артыкула 99 Дагавора ўсталёўваюць дзве абавязковыя умовы, пры якіх у праве Саюза дзейнічаюць і захоўваюць сваю юрыдычную сілу міжнародныя дагаворы, заключаныя ў рамках фарміравання дагаворна-прававой базы МС і АЭП, а таксама рашэнні Вышэйшага Еўразійскага эканамічнага савета на ўзроўні кіраўнікоў дзяржаў, Вышэйшага Еўразійскага эканамічнага савета на ўзроўні кіраўнікоў урадаў і ЕЭК: - дзейнічаюць на момант уступлення ў сілу Дагавора, г.зн. на 1 студзеня 2015 года; - не супярэчаць Дагавору. На думку Вялікай калегіі, у пераходных палажэннях Дагавора ў дачыненні да актаў у цэлым і рашэнняў Камісіі ў прыватнасці прыменены прынцып пераемнасці прававога рэгулявання пры выкананні паказаных вышэй умоваў. Дадзеная выснова пацвярджаецца прававой пазіцыяй, сфармуляванай ў рашэнні Калегіі Суда ад 28 снежня 2015 года па заяве індывідуальнага прадпрымальніка Тарасіка К.П., згодна з якой у аснову Дагавора былі пакладзены вынікі кадыфікацыі дагаворна- прававой базы МС і АЭП. Дагавор аб Саюзе ў артыкуле 99 прадугледжвае пераемнасць сістэмы права пры развіцці еўразійскіх эканамічных інтэграцыйных працэсаў ад МС і АЭП да Саюзу. Пры выкананні ўмоваў, усталяваных Дагаворам аб Саюзе, у рамках Саюза працягваюць дзейнічаць міжнародныя дагаворы МС і АЭП і рашэнні Камісіі, заключаныя і прынятыя да пачатку функцыянавання Саюза, у якасці прававых актаў, якія складаюць права Саюза. 4. Для ўразумення прававога зместу паняцця «рашэнне Камісіі мытнага саюза» (далей – рашэнне КМС) Вялікая калегія мяркуе неабходным прааналізаваць эвалюцыю статусу рашэнняў КМС у кантэксце развіцця еўразійскай інтэграцыі. Камісія мытнага саюза як адзіны пастаянна дзеючы рэгулюючы орган мытнага саюза была заснаваная на падставе Дагавора аб Камісіі мытнага саюза ад 6 кастрычніка 2007 года (далей – Дагавор аб КМС). Гэтым міжнародным дагаворам упершыню былі замацаваны наднацыянальныя функцыі рэгулюючага органа. Артыкул 7 Дагавора аб КМС вызначаў, што Камісія ў межах сваіх паўнамоцтваў прымае рашэнні, якія маюць абавязковы характар для Бакоў. Рашэнні КМС, у адпаведнасці з пунктам 4 рашэння Міждзяржаўнага Савета Еўразійскай эканамічнай супольнасці (Вышэйшага органа Мытнага саюза) ад 27 лістапада 2009 года № 15 «Аб пытаннях арганізацыі дзейнасці Камісіі мытнага саюза», падлягалі непасрэднаму прымяненню ў дзяржавах-удзельніцах Мытнага саюза.
З уступленнем у сілу Дагавора аб Еўразійскай эканамічнай камісіі ад 18 лістапада 2011 года (далей – Дагавор аб ЕЭК) Бакі заснавалі Еўразійскую эканамічную камісію як адзіны пастаянна дзеючы рэгулюючы орган МС і АЭП (артыкул 1 Дагавора аб ЕЭК). На падставе абзаца шостага артыкула 39 Дагавора аб ЕЭК паўнамоцтвы, якімі была надзелена КМС у адпаведнасці з міжнароднымі дагаворамі, якія фарміруюць дагаворна- прававую базу Мытнага саюза і Адзінай эканамічнай прасторы, а таксама рашэннямі Міждзяржаўнага Савета Еўразійскай эканамічнай супольнасці, былі перададзены ЕЭК. Згодна з артыкулам 38 Дагавора аб ЕЭК рашэнні КМС, якія дзейнічалі на 1 студзеня 2012 года, захоўвалі сваю юрыдычную сілу, у іх маглі быць унесены змяненні. Статус КМС і ЕЭК як адзінага пастаянна дзеючага рэгулюючага органа Мытнага саюза (з дадатковым надзяленнем ЕЭК паўнамоцтвамі ў сферы АЭП), звязаная з гэтым перадача паўнамоцтваў ад КМС да ЕЭК, а таксама захаванне юрыдычнай сілы рашэнняў КМС дазваляюць Вялікай калегіі зрабіць выснову аб правапераемстве гэтых органаў інтэграцыйнага аб'яднання і іх актаў. Дагавор аб ЕЭК страцiў сiлу ў сувязi з уступленнем у сілу з 1 студзеня 2015 года Дагавора аб Саюзе, якім у адпаведнасці з пунктам 1 артыкула 18 прадугледжана захаванне статусу ЕЭК як пастаянна дзеючага рэгулюючага органа. Камісія, заснаваная ў адпаведнасці з Дагаворам аб ЕЭК, згодна з абзацам трэцім пункта 3 артыкула 99 Дагавора аб Саюзе, ажыццяўляе сваю дзейнасць у адпаведнасці з Дагаворам аб Саюзе. Рашэнні ЕЭК, прынятыя да ўступлення ў сілу Дагавора i дзеючыя на дату ўступлення ў сілу Дагавора, згодна з пунктам 2 артыкула 99 Дагавора, захоўваюць сваю юрыдычную сілу і прымяняюцца ў частцы, якая не супярэчыць Дагавору. 5. Вялікая калегія мяркуе, што ў дачыненні да пытання заяўніка дадаткова варта разгледзець наднацыянальны характар рашэнняў КМС. У сувязі з адзначаным пытаннем Вялікая калегія ўлічвае прававую пазіцыю, сфарміраваную Судом ЕўрАзЭС у рашэнні ад 10 ліпеня 2013 года ў справе па запыце Касацыйнай калегіі Вышэйшага Гаспадарчага Суда Рэспублікі Беларусь, у адпаведнасці з якой «дзяржавы-члены Мытнага саюза стварылі Камісію Мытнага саюза як рэгулюючы орган, які валодае наднацыянальнымі функцыямі, добраахвотна перададзенымі Бакамі, з правам прыняцця рашэнняў, якія маюць абавязковы характар на тэрыторыі Мытнага саюза». Вялікая калегія канстатуе, што таксама як і рашэнні ЕЭК, якая створана ў адпаведнасці з Дагаворам аб ЕЭК, рашэнні КМС, якiя не супярэчаць Дагавору аб Саюзе, падлягаюць непасрэднаму прымяненню на тэрыторыях дзяржаў-членаў. У практыцы Суда сфармуляваны крытэрыі аднясення прававых нормаў Саюза да катэгорыі «наднацыянальнае рэгуляванне»: 1) наяўнасць уніфікаванага прававога рэгулявання;
2) перадача дзяржавамі-членамі кампетэнцыі ў гэтай сферы органам Саюза ў рамках іх наднацыянальных паўнамоцтваў (кансультатыўнае заключэнне ад 4 красавіка 2017 года па заяве Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь). Пры выкананні адзначаных умоваў у сферах, якія адносяцца да выключнай кампетэнцыі Саюза, забяспечваецца прыярытэт права Саюза над нацыянальнымі прававымі актамі. Гэта, у тым ліку, азначае, што па пытаннях, перададзеных на наднацыянальны ўзровень рэгулявання, дзяржавы-члены абавязаны ўстрымлівацца ад прыняцця нацыянальных прававых актаў, якія супярэчаць нормам права Саюза. У дачыненні да наднацыянальных актаў Саюза ўсталявана правіла непасрэднага іх прымянення. Так, пунктам 13 Палажэння аб ЕЭК усталёўваецца, што Камісія ў межах сваіх паўнамоцтваў прымае рашэнні, якія носяць нарматыўна-прававы характар. Такія рашэнні ўваходзяць у права Саюза і падлягаюць непасрэднаму прымяненню на тэрыторыях дзяржаў-членаў. На падставе выкладзенага Вялікая калегія прыходзіць да высновы аб тым, што рашэнні КМС, нягледзячы на тое, што не згадваюцца ў пераходных палажэннях Дагавора, уваходзяць у права Саюза нароўні з рашэннямі ЕЭК, якая дзейнічае на падставе Дагавора аб ЕЭК. Дадзеная выснова пацвярджаецца прызнаннем і прымяненнем на сваёй тэрыторыі дзяржавамі-членамі Саюза дзеючых рашэнняў К МС, афіцыйнай пазіцыяй ЕЭК і практыкай Суда. Кіруючыся вышэйпададзеным, Вялік ая калегія лічыць абгрунтаваным сфармуляваць наступную выснову: Рашэнні Камісіі мытнага саюза, якія дзейнічалі на 1 студзеня 2015 года і якія не супярэчаць Дагавору аб Еўразійскім эканамічным саюзе ад 29 мая 2014 года, уваходзяць у права Еўразійскага эканамічнага саюза, з'яўляюцца абавязковымі для дзяржаў-членаў і падлягаюць непасрэднаму прымяненню на тэрыторыях дзяржаў -членаў Саюза.
Заключныя палажэнні 1. Копію дадзенага Кансультатыўнага заключэння накіраваць заяўніку. 2. Кансультатыўнае заключэнне размясціць на афіцыйным інтэрнэт-сайце Суда. Старшынствуючы Ж.Н. Баішаў Суддзя-дакладчык А.М. Ажыбраімава Суддзі Э.У. Айрыян Дз.Г. Колас Т.М. Нешатаева В.Х. Сяйцімава Г.А. Скрыпкіна А.Э. Туманян А.А. Федарцоў К.Л. Чайка
ЕУРАЗИЯЛЫҚ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ОДАҚТЫҢ СОТЫ КОНСУЛЬТАТИВ ТІК ҚОРЫТЫНДЫ 2018 жылғы 10 шілде Минск қаласы Еуразиялық экономикалық одақ Сотының мынадай құрамдағы Үлкен алқасы: Төрағалық етуші Ж.Н. Бәйішев, баяндамашы судья А.М. Ажибраимова, судьялар Э.В. Айриян, Д.Г. Колос, Т.Н. Нешатаева, В.Х. Сейтімова, Г.А. Скрипкина, А.Э. Туманян, А.А. Федорцов, К.Л. Чайка, сот отырысының хатшысы А.К. Асаналиеваның қатысуымен, баяндамашы судьяны тыңдап, іс материалдарын зерттеп, Еуразиялық экономикалық одақ Соты Статутының 46, 47, 49, 50, 68, 69, 73, 96, 98-тармақтарын, Еуразиялық экономикалық одақ Соты Регламентінің 72, 85-баптарын басшылыққа ала отырып, Беларусь Республикасының 2014 жылғы 29 мамырдағы Еуразиялық экономикалық одақ туралы шарттың ережелеріне түсініктеме беру туралы өтініші бойынша мынадай Консультативтік қорытынды береді. Өтініш берушінің сұрағы Беларусь Республикасының Әділет министрлігі Еуразиялық экономикалық одақтың Сотына (бұдан әрі – Сот) Беларусь Республикасының атынан (бұдан әрі – өтініш беруші) 2014 жылғы 29 мамырдағы Еуразиялық экономикалық одақ туралы шарттың (бұдан әрі – Шарт, Одақ туралы шарт) ережелеріне түсініктеме беру туралы өтінішпен жүгінді. Өтініш беруші Шарттың 6-бабының 1-тармағына сілтеме жасайды, соған сәйкес Еуразиялық экономикалық одақ (бұдан әрі – Одақ, ЕАЭО) құқығы: Шарттан, Одақ шеңберіндегі халықаралық шарттардан, Одақтың үшінші тараппен халықаралық шарттарынан, Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің, Еуразиялық үкіметаралық кеңестің және Еуразиялық экономикалық комиссияның Шартта және Одақ шеңберіндегі халықаралық шарттарда көзделген өз өкілеттіктері шеңберінде қабылданған шешімдері мен өкімдерінен құралады. Шарттың 99-бабында белгіленген жалпы өтпелі ережелермен Шарт күшіне енген күні қолданыста болған (Шарттың 99-бабының 1, 2-
2 тармақтары) Кеден одағы мен Бірыңғай экономикалық кеңістіктің шарттық- құқықтық базасын қалыптастыру шеңберінде жасасылған мүше мемлекеттердің халықаралық шарттарын, сондай-ақ мемлекет басшылары деңгейіндегі Жоғары Еуразиялық эконом икалық кеңестің, үкімет басшылары деңгейіндегі Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің және Еуразиялық экономикалық комиссияның шешімдерін қолдану тәртібі айқындалған. Баяндалғанның негізінде өтініш беруші Соттан Кеден одағы Комиссиясы шешімдерінің «Одақ құқығы» ұғымына кіретінін-кірмейтініне түсініктеме беруді сұрайды. Соттың құзыреті Беларусь Республикасының өтініші бойынша консультативтік қорытынды шығаруға қатысты Сот юрисдикциясы 2014 жылғы 29 мамырдағы Еуразиялық экономикалық одақ туралы шартқа № 2 қосымша болып табылатын Еуразиялық экономикалық одақ Соты Статутының (одан әрі - Статут) 46 және 49-тармақтарының, Соттың 2018 жылғы 14 мамырдағы өтінішті іс жүргізуге қабылдау туралы қаулысының негізінде белгіленді. Соттағы рәсім Түсініктеме беру туралы істі Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің 2014 жылғы 23 желтоқсандағы № 101 шешімімен бекітілген Еуразиялық экономикалық одақ Соты Регламентінің (бұдан әрі – Сот регламенті) 75-бабының тәртібінде қарауға даярлау шеңберінде Еуразиялық экономикалық комиссияға, Армения Республикасының, Беларусь Республикасының, Ресей Федерациясының Әділет министрліктеріне, Армения Республикасының Үкіметі жанындағы Мемлекеттік кірістер комитетіне, Ресей Федерациясының Федералдық кеден қызметіне, Қырғыз Республикасының Экономика министрлігіне, Ресей Федерациясы Конституциялық сотының Хатшылығына, Қазақстан Республикасы Конституциялық кеңесінің Аппаратына, Беларусь Республикасының Ұлттық заңнама және құқықтық зерттеулер орталығына, Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің Заңнама институтына, Ресей Федерациясы Үкіметінің жанындағы Заңнама және салыстырмалы құқықтану институтына, Ресей Ғылым академиясының Мемлекет және құқық институтына сауалдар жіберілді және жауаптар алынды.
3 Соттың Үлкен алқасының тұжырымдары Статуттың 50-тармағын басшылыққа ала отырып, Үлкен алқа 1969 жылғы 23 мамырдағы Халықаралық шарттар құқығы туралы Вена конвенциясының 31-бабының ережелерін ескере келіп, Шарт ережелеріне түсініктеме беруді халықаралық құқықтың жалпыға бірдей танылған қағидаттары мен нормалары негізінде олардың жүйелік өзара байланысында жүзеге асырады. Халықаралық-құқықтық нормаларға түсініктеме беру кезінде Үлкен алқа stare decisis қағидатын ұстана отырып, Соттың бұдан бұрын тиянақтаған құқықтық позицияларын негізге алады. 1.Үлкен алқа өтініш берушіге жауап беру үшін «Одақ құқығы», «Кеден одағы Комиссиясының шешімі» сияқты ұғымдарға түсініктеме беру талап етіледі деп топшылайды. Үлкен алқаның пікірі бойынша, «Одақ құқығы» ұғымының мазмұны Одақтың жұмыс істеуін құқықтық реттеудің ұлтүсті сипатын қамтамасыз етуге тартылған құқық жүйесін қарау тұрғысында түсініктеме берілуге жатады. 2. Шарттың 1-бабының 2-тармағына сәйкес Еуразиялық экономикалық одақ өңірлік экономикалық интеграцияның халықаралық ұйымы болып табылады. Одақ туралы шарт 2011 жылғы 18 қарашадағы Еуразиялық экономикалық интеграция туралы декларацияда (бұдан әрі - Декларация) көзделген Кеден одағы мен Бірыңғай экономикалық кеңістіктің (бұдан әрі – КО және БЭК) нормативтік-құқықтық базасын құрайтын халықаралық шарттарды кодификациялауды білдіреді. Интеграциялық қоғамдастықтың мүддесіне іс-қимыл жасай отырып, мүше мемлекеттер Шартта және Одақ шеңберіндегі халықаралық шарттарда белгіленген шектерде және көлемдерде мүше мемлекеттердің барлық субъектілері үшін белгілі бір салаларда бірыңғай құқықтық нормаларды белгілеу жөніндегі құзыретті реттеуді ұлтүсті деңгейіне берді. Шарттың 6-бабының 1-тармағына сәйкес Одақ құқығын: Шарт; Одақ шеңберіндегі халықаралық шарттар; Одақтың үшінші тараппен халықаралық шарттары; Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің, Еуразиялық үкіметаралық кеңестің және Еуразиялық экономикалық комиссияның Шартта және Одақ шеңберіндегі халықаралық шарттарда көзделген өз өкілеттіктері шеңберінде қабылдаған шешімдері мен өкімдері құрайды.
4 Шарттың 2-бабына сәйкес «Одақ шеңберіндегі халықаралық шарттар» - мүше мемлекеттер арасында Одақтың жұмыс істеуі мен дамуына байланысты мәселелер бойынша жасасылатын халықаралық шарттар; «үшінші тараппен халықаралық шарттар» - үшінші мемлекеттермен, олардың интеграциялық бірлестіктерімен және халықаралық ұйымдармен жасасылатын халықаралық шарттар; «өкім» - Одақ органдары қабылдайтын, ұйымдастырушылық- өкімдік сипаты бар акт; «шешім» - Одақ органдары қабылдайтын, нормативтік-құқықтық сипаттағы ережелерді қамтитын акт; Шартта Одақ құқығын құрайтын актілердің қолданылуына қатысты мынадай тәсілдеме белгіленген. Шарттың 6-бабының 1-тармағының алтыншы абзацына сәйкес мүше мемлекеттер Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің және Еуразиялық үкіметаралық кеңестің шешімдерін өз ұлттық заңнамасында көзделген тәртіппен орындауға тиіс. Еуразиялық экономикалық комиссия туралы ереженің (Шартқа № 1 қосымша; бұдан әрі – ЕЭК туралы ереже) 13-тармағына сәйкес Еуразиялық экономикалық комиссияның (бұдан әрі ЕЭК, Комиссия) шешімдері Одақ құқығына кіреді және ұлтүсті органның шешімі ретінде мүше мемлекеттердің аумақтарында тікелей қолдануға жатады. Шартта халықаралық шарттарға жалпы сілтеме жасау үшін «Одақтың құқығын құрайтын халықаралық шарттар» жинақтаушы те рмині қолданылады, соған сәйкес Одақтағы тиісті қатынастарды реттеу (соның ішінде Шарттың 32, 89-91 баптарында) жүзеге асырылады. Шарттың 99, 101-баптарында, ЕЭК туралы ереженің 4, 24, 43, 52, 55- тармақтарында, 2014 жылғы 10 қазанда Минск қаласында қол қойылған Армения Республикасының 2014 жылғы 29 мамырдағы Еуразиялық экономикалық одақ туралы шартқа қосылуы туралы шарттың 1-бабында, 2014 жылғы 23 желтоқсанда Мәскеу қаласында қол қойылған Қырғыз Республикасының 2014 жылғы 29 мамырдағы Еуразиялық экономикалық одақ туралы шартқа қосылуы туралы шарттың 1-бабында, 2015 жылғы 8 мамырда Мәскеу қаласында қол қойылған 2014 жылғы 29 мамырдағы Еуразиялық экономикалық одақ туралы шартқа Қырғыз Республикасының қосылуына байланысты 2014 жылғы 29 мамырдағы Еуразиялық экономикалық одақ туралы шартқа және Еуразиялық экономикалық одақтың құқығына кіретін жекелеген халықаралық шарттарға өзгерістер енгізу туралы хаттамада «Одақтың құқығына кіреді» деген тиянақтама қолданылады. Шарттың 99-бабының 2-тармағында ЕЭК шешімдеріне қатысты «өзінің заңдық күшін сақтайды» деген сөз тіркесі қолданылады. Сөйтіп, Шарт мағынасынан шығара келгенде, ЕАЭО шеңберінде Одақтың құқығын құрайтын халықаралық шарттар мен актілер (Шарттың 6-
5 бабының 1-тармағы), Одақтың құқығына кіретін, КО және БЭК шеңберінде жасасылған халықаралық шарттар (Шарттың 99-бабының 1-тармағы, 101- бабының 1-тармағы) және КО және БЭК шеңберінде қабылданған, өзінің заңдық күшін сақтайтын шешімдер (Шарттың 99-бабының 2-тармағы) бар. Осыған байланысты Үлкен алқа «құқығын құрайды», «құқығына кіреді» және «өзінің заңдық күшін сақтайды» деген сөз тіркестері тиісті шарттың немесе актінің Одақтың құқығына кірістірілуін білдіретінін атап өтеді. 3. Шарттың 99-бабының 1 және 2-тармақтары: - Шарт күшіне енген күні, яғни 2015 жылғы 1 қаңтарда қолданыста болатын; - Шартқа қайшы келмейтін екі міндетті жағдайды белгілейді, бұл ретте КО мен БЭК шарттық -құқықтық базасын қалыптастыру шеңберінде жасасылған халықаралық шарттар, сондай-ақ мемлекет басшылары деңгейіндегі Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің, үкімет басшылары деңгейіндегі Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің және ЕЭК-тің шешімдері қолданыста болады және өзінің заңдық күшін сақтайды. Үлкен алқаның пікірі бойынша, Шарттың өтпелі ережелерінде тұтастай алғанда актілерге және атап айтқанда Комиссия шешімдеріне қатысты жоғарыда көрсетілген жағдайларды сақтау кезінде құқықтық реттеудің сабақтастық қағидаты қолданылған. Бұл тұжырымды жеке кәсіпкер К.П. Тарасиктің өтініші бойынша Сот Алқасының 2015 жылғы 28 желтоқсандағы шешімінде тиянақталған, Шарт негізіне КО мен БЭК-тің шарттық-құқықтық базасын кодификациялау нәтижелері салынған деген құқықтық позициясы растайды. Одақ туралы шарттың 99-бабында Еуразиялық экономикалық интеграциялық процестердің КО мен БЭК-тен Одаққа қарай дамуы кезінде құқық жүйесінің сабақтастығы көзделген. Одақ туралы шартта белгіленген талаптарды сақтау кезінде Одақ жұмысы басталғанға дейін жасасылған және қабылданған КО мен БЭК халықаралық шарттарының және Комиссия шешімдерінің Одақ құқығын құрайтын құқықтық актілер ретінде Одақ шеңберіндегі қолданылуы жалғастырылады. 4. Үлкен алқа «Кеден одағы Комиссиясының шешімі» (бұдан әрі – КОК шешімі) ұғымының құқықтық мазмұнын айқындау үшін КОК шешімдерінің Еуразиялық интеграцияны дамыту тұрғысындағы мәртебесі эволюциясын талдау қажет деп топшылайды. Кеден одағының Комиссиясы 2007 жылғы 6 қазандағы Кеден одағының Комиссиясы туралы шарт (бұдан әрі – КОК туралы шарт) негізінде Кеден одағының бірыңғай тұрақты жұмыс істейтін реттеуші органы ретінде
6 құрылды. Осы халықаралық шартпен бірінші рет реттеуші органның ұлтүсті функциялары бекітілді. КОК туралы шарттың 7-бабында Комиссияның өз өкілеттіктері шегінде Тараптар үшін міндетті сипаты бар шешімдер қабылдайтыны айқындалды. Еуразиялық экономикалық қоғамдастықтың Мемлекетаралық Кеңесінің (Кеден одағының жоғары органы) 2009 жылғы 27 қарашадағы «Кеден одағы Комиссиясының қызметін ұйымдастыру мәселелері туралы» № 15 шешімінің 4-тармағына сәйкес КОК шешімдері Кеден одағына қатысушы мемлекеттерде тікелей қолдануға жатқызылды. 2011 жылғы 18 қарашадағы Еуразиялық экономикалық комиссия туралы шарт (бұдан әрі – ЕЭК туралы шарт) күшіне енгеннен кейін Тараптар Еуразиялық экономикалық комиссияны КО мен БЭК-тің бірыңғай тұрақты жұмыс істейтін реттеуші органы ретінде (ЕЭК туралы шарттың 1-бабы) құрды. ЕЭК туралы шарттың 39-бабының алтыншы абзацы негізінде Кеден одағының және Бірыңғай экономикалық кеңістіктің шарттық-құқықтық базасын қалыптастыратын халықаралық шарттарға, сондай-ақ Еуразиялық экономикалық қоғамдастықтың Мемлекетаралық Кеңесінің шешімдеріне сәйкес КОК-ке берілген өкілеттіктер ЕЭК-ке берілді. ЕЭК туралы шарттың 38-бабына сай 2012 жылғы 1 қаңтарда қолданыста болған КОК шешімдері заңдық күшін сақтады, оларға өзгерістер енгізу мүмкін болды. Кеден одағының бірыңғай тұрақты жұмыс істейтін реттеуші органы ретіндегі КОК пен ЕЭК (ЕЭК-ке БЭК саласында қосымша өкілеттіктер бере отырып) мәртебесі, осыған байланысты өкілеттіктерді КОК-тен ЕЭК-ке беру, сондай- ақ КОК шешімдерінің заңдық күшін сақтауы Үлкен алқаға интеграциялық бірлестіктің бұл органдарының және олардың актілерінің құқықтық мирасқорлығы туралы тұжырым жасауға мүмкіндік береді. ЕЭК туралы шарт 2015 жылғы 1 қаңтарда Одақ туралы шарттың күшіне енуіне байланысты күшін жоғалтты, оның 18-бабының 1-тармағына сәйкес ЕЭК-тің мәртебесін тұрақты жұмыс істейтін реттеуші орган ретінде сақтау көзделді. ЕЭК туралы шартқа сәйкес құрылған Комиссия, Одақ туралы шарттың 99-бабының 3-тармағының үшінші абзацына сай өз қызметін Одақ туралы шартқа сәйкес жүзеге асырады. Шарт күшіне енгенге дейін қабылданған, Шарт күшіне енген күні қолданыста болатын ЕЭК шешімдері Шарттың 99- бабының 2-тармағына сай өзінің заңдық күшін сақтайды және Шартқа қайшы келмейтін бөлігінде қолданылады. 5. Үлкен алқа өтініш берушінің сұрағына қарай КОК шешімдерінің ұлтүсті сипатын қосымша қараған жөн деп топшылайды.
7 Көрсетілген сұраққа байланысты Үлкен алқа ЕурАзЭҚ Соты 2013 жылғы 10 шілдедегі Беларусь Республикасының Жоғары Шаруашылық Сотының Кассациялық алқасының сауалы жөніндегі іс бойынша шешімде қалыптастырған құқықтық позицияны ескереді, соған сәйкес «Кеден одағына мүше мемлекеттер Кеден одағы Комиссиясын Кеден одағының аумағында міндетті сипаты болатын шешімдер қабылдау құқығы бар, Тараптар ерікті түрде берген ұлтүсті функцияларына ие реттеуші орган ретінде құрды». Үлкен алқа ЕЭК туралы шартқа сәйкес құрылған ЕЭК-тің шешімдері сияқты, Одақ туралы шартқа қайшы келмейтін КОК шешімдері де мүше мемлекеттер аумағында тікелей қолдануға жатады деп түйіндейді. Сот практикасында Одақтың құқықтық нормаларын «ұлтүсті реттеу» санатына жатқызу критерийлері: 1) біріздендірілген құқықтық реттеудің бар болуы; 2) мүше мемлекеттердің осы саладағы құзыреттерін Одақ органдарына олардың ұлтүсті өкілеттіктері шеңберінде беруі (Беларусь Республикасы Әділет министрлігінің өтініші жөніндегі 2017 жылғы 4 сәуірдегі Консультативтік қорытынды) тиянақталған. Одақтың ерекше құзыретіне жататын салаларда көрсетілген талаптарды сақтау кезінде Одақ құқығының ұлтүсті құқықтық актілерінен басымдығы қамтамасыз етіледі. Бұл, соның ішінде, мүше мемлекеттердің реттеудің ұлтүсті деңгейіне берілген мәселелер бойынша Одақ құқығының нормаларына қайшы келетін ұлттық құқықтық актілер қабылдаудан тартынуға міндетті екендігін білдіреді. Одақтың ұлтүсті актілеріне қатысты оларды тікелей қолдану қағидасы белгіленген. Мәселен, ЕЭК туралы ереженің 13-тармағымен Комиссияның өз өкілеттіктері шегінде нормативтік-құқықтық сипаты бар шешімдер қабылдайтыны белгіленеді. Мұндай шешімдер Одақтың құқығына кіреді және мүше мемлекеттер аумағында тікелей қолдануға жатады. Баяндалғанның негізінде Үлкен алқа Шарттың өтпелі ережелерінде аталмайтындығына қарамастан, КОК шешімдерінің ЕЭК туралы шарт негізінде жұмыс істейтін ЕЭК шешімдеріне тең дәрежеде Одақ құқығына кіретіндігі туралы тұжырымға келді. Бұл тұжырым мүше мемлекетте рдің өз аумақтарында КОК-тің қолданыстағы шешімдерін тануымен және қолдануымен, ЕЭК-тің ресми позициясымен және Сот практикасымен расталады. Жоғарыда баяндалғандарды басшылыққа ала отырып, Үлкен алқа мынадай тұжырым тиянақтаған негізді деп санайды: Кеден одағы Комиссиясының 2015 жылғы 1 қаңтарда қолданыста болған және 2014 жылғы 29 мамырдағы Еуразиялық экономикалық одақ
8 туралы шартқа қайшы келмейтін шешімдері Еуразиялық экономикалық одақтың құқығына кіреді, мүше мемлекеттер үшін міндетті болып табылады және Одаққа мүше мемлекеттердің аумағында тікелей қолданылуға жатады. Қорытынды ережелер 1. Осы Консультативтік қорытындының көшірмесі өтініш беруге жіберілсін. 2. Консультативтік қорытынды Соттың ресми интернет-сайтында орналастырылсын. Төрағалық етуші Ж.Н. Бәйішев Баяндамашы судья А.М. Ажибраимова Судьялар Э.В. Айриян Д.Г. Колос Т.Н. Нешатаева В.Х. Сейтімова Г.А. Скрипкина А.Э. Туманян А.А. Федорцов К.Л. Чайка
ЕВРАЗИЯ ЭКОНОМИКАЛЫК БИРЛИГИНИН СОТУ КОНСУЛЬТАТИВДИК КОРУТУНДУ 2018-жылдын 10-июлу Минск шаары Евразия экономикалык бирлигинин Сотунун Чоң коллегиясы төмөнкү курамында: төрагалык кылуучу Ж.Н. Баишев, баяндамачы судья А.М. Ажибраимова, судьялар, Э.В. Айриян, Д.Г. Колос, Т.Н. Нешатаева, В.Х. Сейтимова, Г.А. Скрипкина, А.Э. Туманян, А.А. Федорцов, К.Л. Чайка, сот отурумунун катчысы А.К. Асаналиеванын катышуусунда, баяндамачы судьяны угуп, иштин материалдарын изилдеп чыгып, Евразия экономикалык бирлигинин Сотунун Статутунун 46, 47, 49, 50, 68, 69, 73, 96, 98-пункттарын, Евразия экономикалык бирлигинин Сотунун Регламентинин 72, 85- беренелерин жетекчиликке алып, Беларсь Республикасынын 2014-жылдын 29-майындагы Евразия экономикалык бирлиги жөнүндө келишимдин жоболорун түшүндүрүп берүү жөнүндө арызы боюнча ушул Консультативдик корутундуну берет. Өтүнмө берүүчүнүн суроосу Беларусь Респуликасынын Юстиция министрлиги Евразия экономикалык бирлигинин Сотуна (мындан ары – Сот) Беларусь Республикасынын атынан (мындан ары – өтүнмө берүүчү) 2014-жылдын 29-майындагы Евразия экономикалык бирлиги жөнүндө келишимдин (мындан ары – Келишим, Бирлик жөнүндө келишим) жоболорун түшүндүрүп берүү жөнүндө арыз менен кайрылган. Өтүнмө берүүчү ага ылайык төмөнкүлөр Евразия экономикалык бирлигинин (мындан ары – Бирлик, ЕАЭБ) укугун түзгөн Келишимдин 6-беренесинин 1-пунктуна шилтеме кылат: Келишим, Бирликтин алкагындагы эл аралык келишимдер, Бирликтин үчүнчү тарап менен эл аралык келишимдери, Жогорку Евразия экономикалык кеңешинин, Евразия өкмөттөр аралык кеңешинин жана Евразия экономикалык комиссиясынын Келишимде жана Бирликтин алкагындагы эл аралык келишимдерде каралган алардын ыйгарым укуктарынын алкагында кабыл алынган чечимдери жана тескемелери. Келишимдин 99-беренесинде белгиленген жалпы өткөөл жоболор менен Бажы бирлигинин жана Бирдиктүү экономикалык мейкиндиктин келишимдик-укуктук базасын түзүүнүн алкагында түзүлгөн мүчө мамлекеттердин эл аралык келишимдерин, ошондой эле Келишимдин күчүнө кирүү күнүнө карата (Келишимдин 99 -беренесинин 1, 2- пункттары) колдонууда болгон Жогорку Евразия экономикалык кеңешинин мамлекет башчыларынын деңгээлиндеги, Жогорку Евразия экономикалык кеңешинин өкмөт башчыларынын деңгээлиндеги жана Евразия экономикалык комиссиясынын чечимдерин колдонуу тартиби аныкталган. Баяндалгандардын негизинде өтүнмө берүүчү Соттон Бажы бирлигинин Комиссиясынын чечимдери “бирликтин укугу” түшүнүгүнө кирерин же кирбешин түшүндүрүп берүүнү өтүнөт.
Соттун компетенциясы Беларусь Республикасынын арызы боюнча консультативдик корутундуну чыгарууга карата Соттун юрисдикциясы 2014 -жылдын 29-майындагы Евразия экономикалык бирлиги жөнүндө келишимдин № 2 тиркемеси болуп саналган Евразия экономикалык бирлигинин Сотунун Статунун (мындан ары – Статут) 46 жана 49- пункттарынын негизинде, арызды өндүрүшкө кабыл алуу тууралуу Соттун 2018-жылдын 14-майындагы токтому менен белгиленген. Соттогу жол-жобо Жогорку Евразия экономикалык кеңешинин 2014-жылдын 23-декабрындагы № 101 Чечими менен бекитилген Евразия экономикалык бирлигинин Сотунун Регламентинин (мындан ары – Соттун Регламенти) 75-беренесинин тартибинде түшүндүрүп берүү жөнүндө ишти кароого даярдоонун алкагында Евразия экономикалык комиссиясына, Армения Республикасынын, Беларусь Республикасынын, Россия Федерациясынын Юстиция министрликтерине, Армения Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Мамлекеттик кирешелер комитетине, Россия Федерациясынын Федералдык бажы кызматына, Кыргыз Республикасынын Экономика министрлигине, Россия Федерациясынын Конституциялык Сотунун Катчылыгына, Казакстан Республикасынын Конституциялык Кеңешинин Аппаратына, Беларусь Республикасынын Мыйзамдар жана укуктук изилдөөлөр улуттук борборуна, Казакстан Республикасынын Юстиция министрлигинин Мыйзам чыгаруу институтуна, Россия Федерациясынын Ɵкмөтүнө караштуу Мыйзамдар жана салыштырмалуу укук таануу институтуна, Россия илимдер академиясынын Мамлекет жана укук институтуна суроо-талаптар жиберилген жана жооптор алынган. Соттун Чоң коллегиясынын тыянактары Статуттун 50-пунктун жетекчиликке алып, Чоң коллегия 1969-жылдын 23- майындагы Эл аралык келишимдердин укугу жөнүндө Вена конвенциясынын 31 - беренесинин жоболорун эске алуу менен эл аралык укуктун жалпы таанылган принциптеринин жана ченемдеринин негизинде алардын ортосундагы тутумдук өз ара байланыштагы Келишимдин жоболорун түшүндүрүүнү жүзөгө ашырат. Эл аралык-укуктук ченемдерди түшүндүрүүдө Чоң коллегия stare decisis принцибин жетекчиликке алып, Сот тарабынан мурун берилген укуктук позицияларга негизденет. 1. Чоң коллегия өтүнмө берүүчүгө жооп берүү үчүн “Бирликтин укугу”, “Бажы бирлигинин комиссиясынын чечими” деген түшүнүктөрдү түшүндүрүү талап кылынат деп эсептейт. Чоң коллегиянын ою боюнча, “Бирликтин укугу” түшүнүгүнүн мазмуну Бирликтин иштешинин укуктук жөнгө салынышынын улуттан жогорку мүнөзүн камсыз кылууга багытталган укук тутумун карап чыгуунун контекстинде түшүндүрүлүүгө тийиш. 2. Евразия экономикалык бирлиги, Келишимдин 1-беренесинин 2-пунктуна ылайык, регионалдык экономикалык интеграциянын эл аралык уюму болуп саналат. Бирлик жөнүндө Келишим 2011 -жылдын 18-ноябрындагы Евразиялык экономикалык интеграция жөнүндө декларацияда (мындан ары – Декларация) каралган, Бажы бирлиги менен Бирдиктүү экономикалык мейкиндиктин (мындан ары – ББ жана
БЭМ) ченемдик-укуктук базасын түзгөн эл аралык келишимдердин кодификациясы болуп саналат. Интеграциялык коомдоштуктун кызыкчылыгында иш-аракет кылуу менен мүчө мамлекеттер Келишим жана Бирликтин алкагындагы эл аралык келишимдер менен белгиленген чектерде жана көлөмдөрдө мүчө мамлекеттердин бардык субъектилери үчүн белгилүү бир чөйрөлөрдөгү бирдиктүү укуктук ченемдерди белгилөө боюнча компетенцияны жөнгө салууну улуттан жогорку деңгээлге өткөрүп беришти. Келишимдин 6-беренесинин 1-пунктуна ылайык Бирликтин укугун төмөнкүлөр түзөт: Келишим; Бирликтин алкагындагы эл аралык келишимдер; Бирликтин үчүнчү тарап менен эл аралык келишимдери; Жогорку Евразия экономикалык кеңешинин, Евразия өкмөттөр аралык кеңешинин жана Евразия экономикалык комиссиясынын Келишим жана Бирликтин алкагындагы эл аралык келишимдер менен каралган алардын ыйгарым укуктарынын алкагында кабыл алынган чечимдери жана тескемелери. Келишимдин 2-беренесине ылайык “Бирликтин алкагындагы эл аралык келишимдер” – Бирликти иштөөсү жана өнүгүүсүнө байланыштуу маселелер боюнча мүчө мамлекеттердин ортосунда түзүлүүчү эл аралык келишимдер; “үчүнчү тараптар менен эл аралык келишимдер” – үчүнчү мамлекеттер, интеграциялык бирикмелер жана эл аралык уюмдар менен түзүлүүчү эл аралык келишимдер; “тескеме” – Бирлик органдары тарабынан кабыл алынуучу, уюштуруу-тескөөчү мүнөзгө ээ акт; “чечим” - Бирликтин органдары тарабынан кабыл алынуучу, ченемдик-укуктук мүнөздөгү жоболорду камтыган акт. Келишимде Бирликтин укугун түзгөн актылардын колдонулушуна карата кийинки мамиле белгиленген. Келишимдин 6-беренесинин 1-пунктунун алтынчы абзацына ылайык, Жогорку Евразия экономикалык кеңешинин жана Евразия өкмөттөр аралык кеңешинин чечимдери мүчө мамлекеттер тарабынан алардын улуттук мыйзамдарында каралган тартипте аткарылууга тийиш. Евразия экономикалык комиссиясы жөнүндө жобонун (Келишимдин № 1 тиркемеси; мындан ары – ЕЭК жөнүндө жобо) 13-пунктуна ылайык, Евразия экономикалык комиссиясынын (мындан ары – ЕЭК, Комиссия) чечимдери Бирликтин укугуна кирет жана улуттан жогорку органдын чечими катары мүчө мамлекеттердин аймагында тике колдонулууга жатат. Аларга ылайык Бирликтеги тиешелүү мамилелерди жөнгө салуу (анын ичинде Келишимдин 32, 89-91-беренелеринде) жүзөгө ашырылган эл аралык келишимдерге жалпы шилтеме жасоо үчүн Келишимде “Бирликтин укугун түзүүчү эл аралык келишимдер” деген жалпылоочу термин колдонулат. Келишимдин 99, 101-беренелеринде, ЕЭК жөнүндө жобонун 4, 24, 43, 52, 55- пункттарында, 2014-жылдын 10-октябрында Минск шаарында кол коюлган Армения Республикасынын 2014-жылдын 29-майындагы Евразия экономикалык бирлиги жөнүндө келишимге кошулуусу тууралуу келишимдин 1 -беренесинде, 2014-жылдын 23- декабрында Москва шаарында кол коюлган Кыргыз Республикасынын 2014-жылдын 29- майындагы Евразия экономикалык бирлиги жөнүндө келишимге кошулуусу тууралуу келишимдин 1-беренесинде, 2014-жылдын 29-майындагы Евразия экономикалык бирлиги жөнүндө келишимге өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө протоколдо жана 2015-жылдын 8-
майында Москва шаарында кол коюлган Кыргыз Республикасынын 2014-жылдын 29- майындагы Евразия экономикалык бирлиги жөнүндө келишимге кошулуусуна байланыштуу Евразия экономикалык бирлигинин укугуна кирген айрым эл аралык келишимдерде “Бирликтин укугуна кирет” айтылышы колдонулат. Келишимдин 99-беренесинин 2-пунктунда ЕЭК чечимдерине карата “өздөрүнүн юридикалык күчүн сактайт” деген сөз айкашы колдонулат. Мына ошентип, Келишимдин маани-маңызына негизденип, ЕАЭБдин алкагында Бирликтин укугун түзгөн эл аралык келишимдер жана актылар (Келишимдин 6 - беренесинин 1-пункту), Бирликтин укугуна кирген, ББнын жана БЭМдин алкагында түзүлгөн эл аралык келишимдер (Келишимдин 99 -беренесиинин 1-пункту, 101- беренесинин 1-пункту) бар жана ББнын жана БЭМдин алкагында кабыл алынган чечимдер өздөрүнүн юридикалык күчүн сактайт (Келишимдин 99-беренесинин 2-пункту). Буга байланыштуу Чоң коллегия “укугун түзгөн”, “укугуна кирген” жана “өздөрүнүн юридикалык күчүн сактайт” сөз айкаштары тийиштүү келишим же акт Бирликтин укугуна кирет дегенди билдирерин белгилейт. 3. Келишимдин 99-беренесинин 1 жана 2-пункттары ББнын жана БЭМдин келишимдик-укуктук базасын түзүүнүн алкагында түзүлгөн эл аралык келишимдер, Жогорку Евразия экономикалык кеңешинин мамлекет башчыларынын деңгээлиндеги, Жогорку Евразия экономикалык кеңешинин өкмөт башчыларынын деңгээлиндеги жана ЕЭКтин чечимдери Бирлик укугунда төмөнкүдөй милдеттүү түрдөгү шарттарда колдонулаарын жана өздөрүнүн юридикалык күчүн сактаарын белгилейт: - Келишим күчүнө кирген убакка карата, б.а. 2015-жылдын 1-январынан тартып колдонулат; - Келишимге каршы келбегенде. Чоң коллегиянын ою боюнча, Келишимдин өткөөл жоболорунда Комиссиянын бүтүндөй актыларына жана чечимдерине карата, атап айтканда, жогоруда көрсөтүлгөн шарттар сакталган учурда, укуктук жөнгө салуунун өтмөлүүлүгү принциби колдонулган. Бул тыянак жеке ишкер К.П. Тарасиктин арызы боюнча 2015 -жылдын 28- декабрындагы Соттун Коллегиясынын чечиминде билдирилген укуктук позиция менен ырасталат, ага ылайык, Келишимдин негизине ББ менен БЭМдин келишимдик-укуктук базасын кодификациялоонун жыйынтыгы коюлат. Бирлик жөнүндө келишим 99-беренеде евразиялык экономикалык интеграциялык процесстерди ББ менен БЭМден Бирликке өнүктүрүүдө укук тутумунун өтмөлүүлүгүн караштырат. Бирлик жөнүндө келишимде белгиленген шарттар сакталганда, Бирлик иштеп баштаганга чейин Бирликтин укугун түзүүчү укуктук актылар катары түзүлгөн жана кабыл алынган ББ менен БЭМдин эл аралык келишимдерин жана Комиссиянын чечимдерин Бирликтин алкагында колдонуу улантылат. 4. “Бажы бирлигинин комиссиясынын чечими” (мындан ары – ББК чечими) түшүнүгүнүн укуктук мазмунун ачып көрсөтүү үчүн Чоң коллегия евразиялык интеграцияны өнүктүрүү контекстинде ББКнын чечимдеринин статусунун эволюциясын талдап чыгуу зарыл деп эсептейт.
Бажы бирлигинин Комиссиясы бажы бирлигинин бирдиктүү туруктуу иштеген жөнгө салуучу органы катары 2007-жылдын 6-октябрындагы Бажы бирлигинин Комиссиясы жөнүндө келишимдин (мындан ары – ББК жөнүндө келишим) негизинде уюштурулган. Ушул эл аралык келишим менен биринчи жолу жөнгө салуучу органдын улуттан жогорку функциялары бекемделген. ББК жөнүндө келишимдин 7 -беренеси Комиссия өзүнүн ыйгарым укуктарынын чегинде Тараптар үчүн милдеттүү мүнөзгө ээ болгон чечимдерди кабыл аларын аныктаган. Евразия экономикалык коомдоштугунун Мамлекеттер аралык Кеңешинин (Бажы бирлигинин Жогорку органынын) 2009-жылдын 27-ноябрындагы № 15 “Бажы бирлигинин комиссиясынын ишин уюштуруу маселелери жөнүндө” чечиминин 4-пунктуна ылайык, ББКнын чечими Бажы бирлигинин катышуучу мамлекеттеринде тике колдонулууга жатат. 2011-жылдын 18-ноябрындагы Евразия экономикалык комиссиясы жөнүндө келишимдин (ЕЭК жөнүндө келишим) күчүнө кириши менен Тараптар Евразия экономикалык комиссиясын ББнын жана БЭМдин бирдиктүү туруктуу иштөөчү жөнгө салуучу органы катары уюштурушкан (ЕЭК жөнүндө келишимдин 1-беренеси). ЕЭК жөнүндө келишимдин 39-беренесинин алтынчы абзацынын негизинде ББК ээ болгон ыйгарым укук Бажы бирлигинин жана Бирдиктүү экономикалык мейкиндиктин келишимдик-укуктук базасын түзгөн эл аралык келишимдерге, ошондой эле Евразия экономикалык коомдоштугунун Мамлекеттер аралык Кеңешинин чечимдерине ылайык ЕЭКке берилген. ЕЭК жөнүндө келишимдин 38-беренесине ылайык, 2012-жылдын 1- январына карата колдонууда болгон ББКнын чечимдери өздөрүнүн юридикалык күчүн сактайт, аларга өзгөртүүлөр киргизилиши мүмкүн. Бажы бирлигинин бирдиктүү туруктуу иштеген жөнгө салуучу органы катары ББКнын жана ЕЭКтин статусу (БЭМ чөйрөсүндө ЕЭКке ыйгарым укуктарды кошумча берүү менен), муну менен байланыштуу ББКдан ЕЭКке ыйгарым укуктарды өткөрүп берүү, ошондой эле ББКнын чечимдеринин юридикалык күчүн сактап калышы Чоң коллегияга интеграциялык бирикменин бул органдарынын жана алардын актыларынын укуктук өтмөлүүлүгү тууралуу тыянак чыгарууга мүмкүндүк берет. ЕЭК жөнүндө келишим 2015-жылдын 1-январындагы Бирлик жөнүндө келишим күчүнө киргендигине байланыштуу күчүн жоготуп, анын 18-беренесинин 1-пунктуна ылайык, туруктуу иштеген жөнгө алуучу орган катары ЕЭКтин статусунун сакталышы каралган. ЕЭК жөнүндө келишимге ылайык уюштур улган Комиссия өз ишин Бирлик жөнүндө келишимдин 99-беренесинин 3-пунктунун үчүнчү абзацына ылайык, Бирлик жөнүндө келишимге ылайык жүзөгө ашырат. Келишим күчүнө киргенге чейин кабыл алынган, жана Келишим күчүнө кирген күнүнө карата колдонууда болгон ЕЭКтин чечимдери Келишимдин 99-беренесинин 2- пунктуна ылайык өздөрүнүн юридикалык күчүн сактайт жана Келишимге каршы келбеген бөлүгүндө колдонулат. 5. Чоң коллегия өтүнмө берүүчүнүн суроосуна карата колдонула тургандай ББКнын чечимдеринин улуттан жогорку мүнөзүн карап чыгуу керек деп эсептейт. Жогоруда көрсөтүлгөн суроого байланыштуу Чоң коллегия Беларусь Республикасынын Жогорку Чарбачылык Сотунун Кассациялык коллегиясынын суратуусу боюнча иш тууралуу 2013-жылдын 10-июлундагы чечимдеги ЕврАзЭШ Соту тарабынан билдирилген укуктук позиицияны эске алат, ага ылайык “Бажы бирлигинин мүчө
мамлекеттери Бажы бирлигинин Комиссиясын жөнгө салуучу, Тараптар ыктыярдуу өткөрүп берген улуттан жогорку функцияларга ээ, Бажы бирлигинин аймагында милдеттүү мүнөзгө ээ чечимдерди кабыл алуу укугу бар орган катары түзүштү”. Чоң коллегия ЕЭК жөнүндө келишимге ылайык түзүлгөн ЕЭКтин чечимдери сыяктуу эле, Бирлик жөнүндө келишимге каршы келбеген ББКнын чечимдери да мүчө мамлекеттердин аймактарында тике колдонулууга тийиш экендигин белгилейт. Сот практикасында Бирликтин укук ченемдерин “улуттан жогорку жөнгө салуу” категориясына таандык кылуу критерийлери белгиленген: 1) бир түргө келтирилген укуктук жөнгө салуунун болушу; 2) алардын улуттан жогорку ыйгарым укуктарынын алкагында мүчө мамлекеттердин ушул чөйрөдөгү компетенцияларын Бирлик органдарына өткөрүп бериши (Беларусь Республикасынын арызы боюнча 2017 -жылдын 4-апрелиндеги Консультативдик корутунду). Бирликтин өзгөчө компетенциясына таандык болгон чөйрөлөрдө көрсөтүлгөн шарттар сакталганда улуттук укуктук актылардын үстүнөн болгон Бирликтин укугунун приоритети камсыз кылынат. Бул, анын ичинде, улуттан жогорку жөнгө салуу деңгээлине берилген маселелер боюнча мүчө мамлекеттер Бирликтин укук ченемдерине каршы келген улуттук укуктук актыларды кабыл алуудан карманууга милдеттүү экендиктерин билдирет. Бирликтин улуттан жогорку актыларына карата аларды түздөн-түз колдонуу эрежеси белгиленген. Ошентип, ЕЭК жөнүндө жобонун 13-пункту менен Комиссия өзүнүн ыйгарым укуктарынын чегинде ченемдик-укуктук мүнөз алып жүргөн чечимдерди кабыл алары белгиленет. Мындай чечимдер Бирликтин укугуна кирет жана мүчө мамлекеттердин аймагында тике колдонулууга жатат. Баяндалгандардын негизинде Чоң коллегия ББКнын чечимдери Келишимдин өткөөл жоболорунда эске алынбагандыгына карабастан, ЕЭК жөнүндө келишимдин негизинде иштөөчү ЕЭКтин чечимдери менен катар Бирликтин укугуна кирет деген тыянакка келет. Бул тыянак Бирликтин мүчө мамлекеттеринин ББКнын колдонуудагы чечимдерин өздөрүнүн аймагында таануусу жана колдонуусу, ЕЭКтин расмий позициясы жана Соттун практикасы менен ырасталат. Жогоруда баяндалгандарды жетекчиликке алып, Чоң коллегия төмөнкүдөй тыянакты айтууга негиз бар деп эсептейт: Бажы бирлигинин комиссиясынын 2015-жылдын 1-январына карата колдонууда болгон жана 2014-жылдын 29-майындагы Евразия экономикалык бирлиги жөнүндө Келишимге каршы келбеген чечимдери Евразия экономикалык бирлигинин укугуна кирет, мүчө мамлекеттер үчүн милдеттүү болуп саналат жана Бирликтин мүчө мамлекеттеринин аймагында тике колдонулууга жатат.
Корутунду жоболор 1. Ушул Консультативдик корутундунун көчүрмөсү өтүнмө берүүчүгө жиберилсин. 2. Консультативдик корутунду Сот тун расмий интернет -сайтына жайгаштырылсын. Төрагалык кылуучу Ж.Н. Баишев Баяндамачы судья А.М. Ажибраимова Судьялар Э.В. Айриян Д.Г. Колос Т.Н. Нешатаева В.Х. Сейтимова Г.А. Скрипкина А.Э. Туманян А.А. Федорцов К.Л. Чайка