Activation and public employment services in Poland : enhancing labor market policies for the out-of-work population : Aktywizacja zawodowa I publiczne służby zatrudnienia w Polsce : doskonalenie programów rynku pracy dla osób bezrobotnych

 1 Aktywizacja zawodowa i Publiczne Słuzby Zatrudnienia w Polsce DOSKONALENIE PROGRAMÓW RYNKU PRACY DLA OSÓB BEZROBOTNYCH Social Protection and Labor Global Practice Marzec 2016 1  2 Aktywizacja zawodowa i Publiczne Służby Zatrudnienia w Polsce Podziękowania: Niniejszy dokument został przygotowany przez zespół pod kierownictwem Matteo Morgandi i Roberty Gatti w składzie: Tomas Damerau (Benchmarking Wydatków i Analiza Programów), Lisa Oberlander (Profilowanie Rynku pracy) i Karolina Goraus (Analiza Instytucjonalna i Analiza Rynku Pracy). Artan Loxha jest autorem części poświęconej monitoringowi i ocenie systemów europejskich. Doren Triebe zaoferował swoją pomoc badawczą, a Isadora Nouel wsparcie administracyjne. Redakcją dokumentu zajęła się Carmen De Paz. Pragniemy podziękować Ministerstwu Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej za wartościowe dyskusje i informacje; w szczególności jesteśmy wdzięczni dyrekcji i pracownikom Departamentu Rynku Pracy, którzy wzięli udział w spotkaniu roboczym w Ministerstwie poświęconym omówieniu wyników tego raportu. Dziękujemy również Indhira Santos i Ramya Sundaram za cenne komentarze. Zastrzeżenia: Niniejszy raport został przygotowany pomiędzy styczniem 2013 i majem 2015, na podstawie najświeższych danych dostępnych do czasu ukończenia raportu. Były to dane Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności 2013, jak również dane Eurostatu za rok 2012 dotyczące wydatków w UE na programy zatrudnienia oraz programy społeczne. Niektóre zmiany w polityce zatrudnienia miały miejsce w maju 2014 i nieniejszy raport je dokumentuje i omawia, jednak użyte dane analityczne już ich nie uwzględniają. 2  3 Spis treści Spis treści .............................................................................................................................. 3 Podsumowanie...................................................................................................................... 4 1. Wprowadzenie ................................................................................................................ 12 2. Kontekst makroekonomiczny, społeczny i rynku pracy ..................................................... 14 3. Profil grupy osób niepracujących w Polsce ....................................................................... 19 3.1. Wprowadzenie ...................................................................................................................... 19 3.2. Populacja osób bezrobotnych w Polsce (OOW) ....................................................................... 21 3.3. Działania Publicznych Służb Zatrudnienia na rzecz osób bezrobotnych .................................... 24 4. Świadczenia socjalne a udział w rynku pracy .................................................................... 31 4.1 Profil beneficjentów świadczeń społecznych............................................................................ 31 4.2 Kompatybilność zachęt oferowanych przez świadczenia społeczne .......................................... 34 5. Aktywne programy rynku pracy i publiczne służby zatrudnienia ....................................... 39 5.1 Struktura instytucjonalna Publicznych Służb Zatrudnienia w Polsce .......................................... 39 5.2 Wydatki na programy rynku pracy w Polsce ............................................................................ 42 5.3 Aktywne programy rynku pracy realizowane przez PSZ: wydatki i struktura ............................. 46 6. Typologie klientów PSZ oraz adekwatne reformy ............................................................. 52 7. Przekrojowe zalecenia ..................................................................................................... 68 Załącznik 1: Model regresji logistycznej zachowań ukierunkowanych na poszukiwanie pracy 74 Załącznik 2: Warunki otrzymania świadczeń oraz sankcje w wybranych krajach UE i OECD oraz zachodnich krajach bałkańskich ........................................................................................... 75 Załącznik 3: Analiza klas ukrytych - wyniki ........................................................................... 84 Załącznik 4: LCA – Model prawdopodobieństwa zatrudnienia.............................................. 86 Załącznik 5: Szczegółowe programy rynku pracy (wg definicji Eurostat), 2012 ....................... 87 Bibliografia .......................................................................................................................... 90 3  4 Aktywizacja zawodowa i Publiczne Służby Zatrudnienia w Polsce Podsumowanie Celem niniejszego dokumentu jest dostarczenie informacji pożytecznych przy opracowaniu i wdrażaniu instrumentów aktywizacji zawodowej adresowanych do osób bezrobotnych w Polsce. W tym celu dokument przedstawia profil osób bezrobotnych (out-of-work (OOW) w Polsce (stanowiących jedną trzecią populacji w wieku produkcyjnym, zob. Rysunek 0.1), a zwłaszcza beneficjentów Publicznych Służb Zatrudnienia (PSZ). W tym kontekście, przeanalizowano kondycję najważniejszych programów aktywizacyjnych: PSZ, aktywne programy rynku pracy oraz kompatybilność świadczeń pieniężnych z zachętami do podjęcia zatrudnienia. Dokument omawia sposoby poprawy efektywności tych polityk w świetle międzynarodowych dobrych praktyk oraz konkretne bariery, z jakimi zmagają się poszczególne grupy osób bezrobotnych w powrocie na rynek pracy.1 Wyzwania wynikające z wysokiego poziomu bierności zawodowej w szybko starzejącym się społeczeństwie W minionej dekadzie można było zaobserwować dynamiczny i trwały proces tworzenia nowych miejsc pracy w Polsce, w tym również w okresie ogólnoświatowego kryzysu finansowego. W chwili obecnej poziom bezrobocia spada i w 2014 roku wyniósł 9 procent, czyli poniżej średniej państw UE-15 (10.2 procent). Niemniej jednak Polska nadal musi poradzić sobie z szeregiem wyzwań. Jedynie znacząca zmiana wskaźnika udziału w rynku pracy pozwoli Polsce zniwelować znaczący spadek zasobów siły roboczej w ogólnej liczbie ludności i osiągnąć cele określone w Strategii „Europa 2020