SFG2409 V1 PROJEKT OCHRONY PRZECIWPOWODZIOWEJ DORZECZA ODRY -7436 POL RAP – RESETTLEMENT ACTION PLAN PLAN DZIAŁAŃ Uwarunkowania socjologiczne, prawne i rzeczowe Aprobata Wydanie Data Autor Sprawdzający Opis Klient IX 01.07.2014 Marta Rak NAZWA ZAMÓWIENIA NA USŁUGI: “NADZÓR PROJEKTOWO-KONSTRUKCYJNY NAD PRACAMI OCHRONY PRZECIWPOWODZIOWEJ CELEM MODERNIZACJI WROCŁAWSKIEGO WĘZŁA WODNEGO (WWW)” 1 SPIS TREŚCI Skróty ........................................................................................................................................................................4 Kluczowe definicje ................................................................................................................................................4 1. Wprowadzenie.......................................................................................................................................................6 2. Projekt Ochrony Przeciwpowodziowej Dorzecza Odry (POPDO) – Program dla Odry 2006 ..........................................................................................................................................................................................7 3. Charakterystyka Projektu Modernizacji Wrocławskiego Węzła Wodnego będącego częścią Projektu Ochrony Przeciwpowodziowej Dorzecza Odry ...........................................................................8 4. Identyfikacja liczby odbiorców odnoszących korzyści z realizacji Projektu ................................10 5. Podstawy prawne ...............................................................................................................................................12 5.1. Nabywanie nieruchomości - obowiązujące regulacje w świetle polskiego ustawodawstwa ...................................................................................................................................................12 5.2. Uwarunkowania prawne..........................................................................................................................12 5.2.1. Nabywanie nieruchomości – zasady i procedury w świetle przepisów Kodeksu Cywilnego oraz ustawy o gospodarce nieruchomościami. ................................................................13 5.2.1.1. Pozyskanie nieruchomości w drodze umowy cywilnoprawnej.........................................13 5.2.1.2. Pozyskanie nieruchomości w drodze wywłaszczenia .........................................................14 5.2.2. Rozpatrywanie odwołań, skarg i zażaleń w toku pozyskiwania nieruchomości..........15 5.2.3. Nabywanie nieruchomości – zasady i procedury w świetle przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2010 roku o szczególnych zasadach przygotowania do realizacji inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych, zwanej dalej „specustawą”. .........................................16 5.2.3.1. Zakres podmiotowy i przedmiotowy przepisów specustawy ............................................16 5.2.3.2. Decyzja o pozwoleniu na realizację inwestycji a zajęcia trwałe i czasowe nieruchomości......................................................................................................................................................16 5.2.3.3. Odszkodowanie za przejęte nieruchomości w trybie specustawy. ................................17 5.2.3.4. Świadczenia dodatkowe dla właścicieli lub użytkowników wieczystych nieruchomości przejmowanych w trybie specustawy...........................................................................18 5.2.3.5. Zastosowanie specustawy w trakcie realizacji Projektu.....................................................18 6. Nieruchomości niezbędne do pozyskania w celu realizacji Projektu (w części należącej do zadań DZMiUW) ......................................................................................................................................................20 6.1. Identyfikacja nieruchomości ..................................................................................................................20 6.2 Zidentyfikowane problemy i grupy społeczne..................................................................................27 7. Mechanizm skarg i zażaleń............................................................................................................................33 7.1. Kiedy należy wprowadzić mechanizm skarg wnoszonych w związku z Projektem ........33 7.2. Procedura skarg .........................................................................................................................................33 7.3. Uzgodnienia organizacyjne....................................................................................................................33 7.4. Sposoby wnoszenia skarg .....................................................................................................................33 7.5 Audyty i niezależny mechanizm odwoławczy ..................................................................................33 8. Monitoring i ocena..............................................................................................................................................34 9. Załączniki ..........................................................................................................................................................34 9.1 Procedury ustalania i wypłaty odszkodowań za trwałe/czasowe zajęcia nieruchomości ...................................................................................................................................................................................34 9.2. Procedura ustalania odszkodowania według specustawy ........................................................36 2 9.3 Typowy diagram zarządzania skargami (na bazie wytycznych BŚ).......................................38 9.4 Formularz składania skarg do Konsultanta (na bazie wytycznych BŚ).................................39 9.5 Tabele śledzenia postępu pozyskania nieruchomości na cele budowlane .........................40 9.6 Harmonogram nabywania nieruchomości.........................................................................................42 10. Spis wykorzystanej dokumentacji.........................................................................................................43 3 Skróty RAP (ang. Resettlement Action Plan) – Plan Działań DZMiUW - Dolnośląski Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych – Zamawiający, Inwestor, Jednostka Realizująca Projekt – w tym Reprezentant Województwa Dolnośląskiego - Inwestora na tle specustawy, zwany również Jednostką Odpowiedzialną JV Grontmij/Artelia/Ekocentrum - międzynarodowe konsorcjum wspomagające DZMiUW we Wrocławiu w zakresie przygotowania projektów technicznych, nadzorowania wykonawstwa w tym również na etapie zgłaszania wad BŚ - Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju (International Bank for Reconstruction and Development (IBRD)) BRRE - Bank Rozwoju Rady Europy (Council of Europe Development Bank (CEB)) KE – Komisja Europejska POPDO - Projekt Ochrony Przeciwpowodziowej Dorzecza Odry MWWW – Projekt Modernizacji Wrocławskiego Węzła Wodnego stanowiący część większego Projektu Ochrony Przeciwpowodziowej Dorzecza Odry EMP – Plan Zarządzania Środowiskiem (Environmental Management Plan) IFC – Międzynarodowa Korporacja Finansowa (International Finance Corporation) POD – Pracownicze Ogródki Działkowe OOS – Ocena Oddziaływania na Środowisko SMOK - System Monitoringu i Osłony Kraju NGO – organizacja pozarządowa Specustawa - Ustawa o szczególnych zasadach przygotowania do realizacji inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych z dnia 8 lipca 2010 r. (Dz. U. nr 143, poz. 963.) Specdecyzja – decyzja o pozwoleniu na realizację inwestycji wydana na podstawie specustawy RZGW WL – Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej we Wrocławiu RZGW GL – Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej we Gliwicach DUŚ – decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach Kluczowe definicje Następujące kluczowe definicje są stosowane w niniejszym dokumencie (bazujące na definicjach umieszczonych w IFC handbook for Preparing Resettlement Plans, ale nie ograniczone do tej podstawy). Definicje zostały omówione poniżej: Cena nieruchomości – wynegocjowana z właścicielem nieruchomości kwota należna właścicielowi za daną nieruchomość lub część nieruchomości oparta o określoną przez uprawnionego rzeczoznawcę majątkowego wartość nieruchomości. Ekonomiczne przesiedlenie — utrata korzyści, dochodów lub środków utrzymania wynikająca z wykupu gruntów albo utrudnień w dostępie (do ziemi, wody lub lasu) powstająca w efekcie budowy lub eksploatacji projektowanych obiektów lub powiązanych z nimi urządzeń. Grupy wymagające udzielenia szczególnej pomocy - ludzie, którzy z powodu: płci, przynależności do grupy etnicznej, wieku, niepełnosprawności umysłowej lub fizycznej, trudnej sytuacji materialnej lub pozycji społecznej są bardziej narażeni na negatywne skutki przesiedleń niż inne grupy i którzy mogą mieć ograniczoną możliwość zgłoszenia roszczeń lub skorzystania z pomocy przy przesiedleniu lub też skorzystania z możliwości udziału w korzyściach związanych z przedsięwzięciem. Koszt przesiedlenia – zakres odszkodowania za utracone dobra/nieruchomości obejmujący rynkową wartość dóbr/nieruchomości oraz koszty przeprowadzenia przesiedlenia. Odszkodowanie – płacone w środkach pieniężnych lub w formie nieruchomości zamiennej za nieruchomości, które zostały nabyte lub na które oddziałuje Projekt. Odszkodowanie jest wypłacane w czasie, kiedy nieruchomość musi zostać przekazana przez właściciela inwestorowi. Zgodnie z polskim prawem w tym zakresie odszkodowanie zostaje wypłacone w momencie, gdy decyzja wywłaszczeniowa, co do zasady, staje się ostateczna i we wszystkich przypadkach przed przejęciem nieruchomości i zajęciem ich na cele budowlane. 4 OP 4.12 Przymusowe przesiedlenia — Polityka Operacyjna zawierająca główne zasady i procedury będące podstawą podejścia MBOiR do przymusowych przesiedleń związanych z projektami inwestycyjnymi. Osoba podlegająca wpływowi projektu – to każda osoba, która w wyniku realizacji projektu, traci prawo do własności lub dotyka ją utrata innych korzyści związanych z posiadaną zabudowaną infrastrukturą (mieszkalną, rolniczą lub hodowlaną), utrata rocznych lub wieloletnich zbiorów i płodów lub innych powiązanych lub ruchomych aktywów, w całości lub częściowo, trwale lub okresowo. Przymusowe przesiedlenia – przesiedlenie jest przymusowe, kiedy jest przeprowadzane bez zgody osoby przesiedlanej (wbrew jej woli) lub w wyniku udzielenia zgody pod przymusem (bez możliwości wyrażenia sprzeciwu na przesiedlenie) np. przez wywłaszczenie. Wywłaszczenie - polega na pozbawieniu lub ograniczeniu służącego określonej osobie prawa rzeczowego do oznaczonej nieruchomości na mocy indywidualnego aktu prawnego. Zakup/dobrowolna sprzedaż – transakcja odpłatnego nabycia prawa do nieruchomości od jej właściciela/władającego za zaakceptowaną przez obie strony cenę wówczas gdy właściciel ma możliwość odmówienia tej transakcji. Jeśli projekt ucieka się do wywłaszczenia wówczas zakup nie jest uważany za dobrowolny (tj. chętny kupujący/chętny sprzedawca). 5 1. Wprowadzenie Przedmiotem opracowania jest Plan Działań w skrócie zwany RAP przygotowany dla Projektu Modernizacji Wrocławskiego Węzła Wodnego w części obejmującej 55 obiektów inwestycyjnych wylistowanych w tabeli 3.1, które realizuje Dolnośląski Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych (DZMiUW). Pozostałe zadania wchodzące w skład Projektu MWWW realizowane są przez Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej we Wrocławiu (RZGW WL). Dla części Projektu realizowanego przez RZGW WL powstał odrębny dokument RAP. Niniejszy dokument został sporządzony w oparciu o wymogi Międzynarodowego Banku Odbudowy i Rozwoju (International Bank for Reconstruction and Development (IBRD)) (Operational Policies OP 4.12. „Wymuszone przesiedlenie”). Dla wszystkich obiektów/zadań Projektu MWWW realizowanych przez DZMiUW uzyskano decyzje o środowiskowych uwarunkowaniach (DUŚ). Decyzje te są ostateczne. Na podstawie Raportów oceny oddziaływania na środowisko i wydanych decyzji dla każdego Kontraktu na roboty (6) opracowano Plany Zarządzania Środowiskiem. Dla kompletu dokumentów PZŚ (dla kontraktów na roboty: B1-1, B1-2, B1-3, B1-11, B3-1 i B3-2), po konsultacjach społecznych, uzyskano klauzulę „No objection”. W przypadku obiektów realizowanych w ramach podkomponentu B1 dla 9 obiektów Projektu MWWW DZMiUW posiada ostateczne pozwolenia na budowę, dla 10 obiektów decyzje o pozwoleniu na realizację inwestycji. Dla wszystkich 4 kontraktów na roboty realizowanych w ramach podkomponentu B1 wyłonieni zostali, w postępowaniach przetargowych prowadzonych zgodnie z procedurami Banku Światowego, Wykonawcy robót budowlanych. Obecnie na wszystkich kontraktach realizowane są roboty budowlane. Projekt uzyskał dofinansowanie ze środków Funduszu Spójności UE w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko. W przypadku obiektów podkomponentu B3 przygotowane zostały dokumentacje projektowe oraz złożono 4 wnioski o wydanie decyzji pozwolenia na realizację (stan na grudzień 2013 r.). Dla obu kontraktów na roboty B3-1 i B3-2 prowadzone są postępowania przetargowe na wybór wykonawców robót. Raporty wstępnej kwalifikacji Wnioskodawców uzyskały klauzule „No objection” Banku Światowego. Wnioskodawcom zakwalifikowanym do drugiego etapu przesłano dokumentację przetargową. Oferty złożono 04.02.2014 r. Komisje Przetargowe rekomendowały Wykonawców robót. Zamawiający oczekuje na wydanie przez Bank Światowy klauzuli „No objection” dla BER (Raportów oceny Ofert). W 2012 roku dla wszystkich obiektów odrzańskich podpisano umowę z notariuszem na sporządzenie aktów notarialnych przenoszących własność nieruchomości niezbędnych do realizacji Projektu Modernizacji Wrocławskiego Węzła Wodnego na Skarb Państwa (w przypadku działek pozyskiwanych w trybie ustawy o gospodarce nieruchomościami). W 2012 roku rozstrzygnięto też postępowania na wybór rzeczoznawcy majątkowego nieruchomości sporządzającego operaty szacunkowe dla wszystkich obiektów odrzańskich. W maju i czerwcu 2014 roku rozstrzygnięto postępowania na wybór rzeczoznawców majątkowych nieruchomości sporządzających operaty szacunkowe dla obiektów widawskich. Główne podmioty zaangażowane obecnie w przygotowanie i realizację Projektu MWWW w zakresie zadań DZMiUW to: Dolnośląski Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych (DZMiUW) – samorządowa jednostka organizacyjna Województwa Dolnośląskiego nieposiadająca osobowości prawnej, nad którą nadzór sprawuje Zarząd Województwa Dolnośląskiego. DZMiUW we Wrocławiu realizuje zadania własne Samorządu Województwa określone odrębnymi ustawami (w tym ustawą z dnia 5 czerwca 1998r. o samorządzie województwa – tj. Dz.U. z 2001r. Nr 142, poz. 1590 ze zm.) w szczególności, w zakresie modernizacji terenów wiejskich, ochrony środowiska, gospodarki wodnej, w tym ochrony przeciwpowodziowej oraz wyposażenia i utrzymania wojewódzkich magazynów przeciwpowodziowych. Nadto DZMiUW we Wrocławiu realizuje powierzone ustawowo Marszałkowi Województwa Dolnośląskiego zadania z zakresu administracji rządowej oraz zadania własne Marszałka Województwa wynikające z przepisów ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (tj. Dz.U. z 2005 Nr 239, poz. 2019 ze zm.) - między innymi w zakresie własności wód, gospodarki wodnej i melioracji oraz spółek wodnych. 6 JV Grontmij/Artelia/Ekocentrum – międzynarodowe Joint Venture (JV). Podmiot ten odpowiedzialny jest za przygotowanie inwestycji w tym projektów technicznych, a następnie nadzory na etapie wykonawstwa i nadzory na etapie zgłaszania wad itp. Celem przygotowywanego dokumentu jest zapewnienie, aby proces pozyskania nieruchomości na cele inwestycyjne, był prowadzony w poszanowaniu zasad współżycia społecznego oraz zgodnie z polskim prawem i międzynarodowymi zasadami dobrych praktyk. Niniejsze opracowanie zawiera identyfikację problemów oraz propozycje możliwych środków łagodzących. 2. Projekt Ochrony Przeciwpowodziowej Dorzecza Odry (POPDO) – Program dla Odry 2006 Projekt Ochrony Przeciwpowodziowej Dorzecza Odry (POPDO) wspiera wdrażanie dwóch głównych zadań przewidzianych w „Programie dla Odry 2006”: ochronę życia ludzi i zwierząt oraz wartości materialnych, długotrwały rozwój miasta Wrocławia wraz z okolicznymi miejscowościami. W wyniku realizacji projektu oczekuje się zmniejszenia częstotliwości i zasięgu wylewów na teren gęsto zaludnionych obszarów zurbanizowanych w dolinie środkowej Odry. Cel ten ma zostać osiągnięty poprzez: 1) budowę suchego zbiornika w Raciborzu, który będzie magazynował wody ekstremalne wezbrań powodziowych, redukując szczyt fali powodziowej poniżej zbiornika, co pozwoli na zwiększenie efektywności systemu ochrony przeciwpowodziowej w dolnym biegu rzeki, 2) zwiększenie przepustowości Odry i jej doliny dla wód powodziowych w obrębie Wrocławia. Polepszenie bezpieczeństwa powodziowego na obszarze Wrocławia za pomocą obwałowań, poprzez podwyższenie i wzmocnienie istniejących wałów, budowę nowych oraz zwiększenie przepustowości koryta i doliny Odry oraz Widawy, tak aby większe wezbrania powodziowe mogły bez przeszkód przepływać przez miasto. Projekt POPDO składa się z następujących komponentów głównych i ich elementów: A) Budowa suchego zbiornika przeciwpowodziowego Racibórz Dolny (ang. Construction of Raciborz Dry Polder): - A.1. Budowa zbiornika, - A.2. Realizacja planu przesiedlenia, - A.3. Projektowanie i nadzór budowlany. B) Modernizacja Wrocławskiego Węzła Wodnego (WWW) (ang. Modernization of Wroclaw Floodway System): B.1. Modernizacja obwałowań Odry (ang. Improvements to Odra dikes and embankment), B.2. Modernizacja koryt i kanałów Odry (Improvements to the Odra Channels), B.3. Budowa Kanału Ulgi Odra-Widawa (Flood relief through the Widawa Transfer), B.4. Projektowanie i nadzór nad budową, B.5. Koszty przesiedleń (Resettlement Costs). C) Udoskonalenie procedur ochrony przeciwpowodziowej, a także procedur monitoringu, oceniania i nadzoru w ramach Planu Zarządzania Środowiskiem oraz Planu Relokacji (ang. Improving Flood Management, Monitoring and Evaluation, and Supervision of the Environmental Management and Resettlement Action Plans): - C.1 Wzmocnienie instytucjonalne dla poprawy osłony przeciwpowodziowej w dorzeczu rzeki Odry przy udziale władz samorządowych oraz zainteresowanych instytucji i jednostek, - C.2 Dalsze wsparcie działań zmierzających do ulepszenia systemu prognozowania powodzi w celu zapewnienia funkcjonalności aktualnie wprowadzanego systemu monitoringu i osłony kraju (SMOK), - C.3 Dalsze doskonalenie planów ochrony przed powodzią i pomoc w przygotowaniu projektów ochrony przeciwpowodziowej, - C.4 Monitoring i ocena OOS, EMP i RAP, - C.5 Realizacja zadań wskazanych w EMP, które nie były przewidywane do realizacji w ramach pozostałych komponentów (np. kompensacja przyrodnicza w korytarzu 7 ekologicznym Odry) i które nie mogą być finansowane w ramach innych projektów, stanowiących elementy Programu dla Odry 2006. D) Zarządzanie projektem, pomoc techniczna i szkolenie (ang. Project Management, Technical Assistance and Training): - D.1 Zarządzanie projektem, - D.2 Pomoc techniczna i szkolenie. Podmioty odpowiedzialne za realizację Projektu OPDP RZGW GL jest odpowiedzialny za realizację zadań związanych ze zbiornikiem Racibórz (Komponent A). RZGW WL jest odpowiedzialny za modernizację koryt Odry oraz budowli hydrotechnicznych we Wrocławskim Węźle Wodnym (Komponent B2), a Dolnośląski Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych we Wrocławiu (DZMiUW) jest odpowiedzialny za modernizację obwałowań na terenie Wrocławia i za budowę przerzutu części wód powodziowych do rzeki Widawy (B1 i B3). W instytucjach tych zatrudnieni zostali na pełen etat pracownicy niezbędni do realizacji projektu. RZGW WL kieruje przygotowaniem planu poprawy osłony i ochrony przeciwpowodziowej (komponent C1), jako jednostka odpowiedzialna za to zadanie. Do realizacji tego zadania aktywnie włączą się władze wojewódzkie, gminne, miejskie z Raciborza, Opola, Wrocławia, IMGW, oraz inne podmioty. Ulepszenie systemu prognozowania powodzi oraz systemu SMOK w dorzeczu Odry (Komponent C2) realizowane jest przez IMGW. Biuro Koordynacji Projektu, wraz z Ministerstwem Środowiska, jest jednostką wdrażającą komponenty C3 i C4. Zadania wskazane w EMP (Komponent C5) realizowane są przez instytucje odpowiedzialne za realizację poszczególnych elementów. W uzasadnionych przypadkach prace te będą wykonywane w ramach odrębnych umów, zawartych przez jednostki wdrażające. Wzmocnienie korytarza ekologicznego doliny Odry, proponowane w EMP, realizowane będzie przez Regionalne Dyrekcje Lasów Państwowych podległe Ministerstwu Środowiska we współpracy z Regionalnymi Dyrektorami Ochrony Środowiska w województwach śląskim, opolskim i dolnośląskim, urzędami marszałkowskimi, organizacjami pozarządowymi oraz uczelniami. 3. Charakterystyka Projektu Modernizacji Wrocławskiego Węzła Wodnego będącego częścią Projektu Ochrony Przeciwpowodziowej Dorzecza Odry W obecnej sytuacji przez Wrocław mogą być bezpiecznie przeprowadzane wezbrania o przepływie mniejszym niż 2 200 m³/s, podczas gdy wielkość maksymalnego przepływu powodziowego w 1997 roku, zanotowana tuż powyżej Wrocławia. w Trestnie wynosiła 3 640 m³/s. Zbiornik Racibórz zapewni tylko częściową ochronę Wrocławia, przez co projekt ten musi być uzupełniony przez prace modernizacyjne i przebudowę systemu ochrony powodziowej oraz zwiększenie przepustowości koryta Odry i Widawy na terenie i wokół Wrocławia. Prace na obszarze WWW będą obejmowały trzy typy przedsięwzięć inwestycyjnych: B.1 Modernizacja obwałowań Odry. Prace te obejmują wzmocnienie i zabezpieczenie obwałowań przed przebiciami hydraulicznym, podwyższenie korony obwałowań. Beneficjentem komponentu B1 jest Dolnośląski Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych we Wrocławiu, B.2 Modernizacja koryt i kanałów Odry. Celem tych prac jest zwiększenie przepustowości hydraulicznej Odry polegające na poszerzeniu i/lub pogłębieniu: Kanału Powodziowego Odry, koryta Starej Odry wzdłuż Kanału Miejskiego oraz przebudowy śluzy Różanka i 4 przepraw mostowych, Kanału Miejskiego, Odry Śródmiejskiej, w tym przebudowy stałego progu przy elektrowni wodnej Wrocław I i poprawy zabezpieczenia powodziowego portu Popowice, koryta Odry od połączenia Odry Śródmiejskiej ze Starą Odrą po ujście Widawy i modernizację stopnia i śluzy Rędzin. Beneficjentem komponentu B2 jest Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej we Wrocławiu, B.3 Budowa Kanału Ulgi Odra-Widawa. Zdolności przepustowe obecnego kanału wód powodziowych na Widawie mają zostać zwiększone do około 185 m³/s (300 m³/s w warunkach wezbrań katastrofalnych). W tym celu przewiduje się: budowę nowego jazu klapowego na wlocie do kanału Odra-Widawa, modernizację obwałowań obejmującą usunięcie części obwałowań i budowę nowych odcinków bardziej oddalonych od koryta Widawy (poszerzenie międzywala) zwiększenie przepustowości 3 mostów kolejowych i 5 drogowych. Beneficjentem środków dla komponentu B3 jest Dolnośląski Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych we Wrocławiu 8 Każdy komponent obejmuje od kilku do kilkunastu obiektów, zadania realizowane przez DZMiUW zestawiono w tabeli poniżej. Tabela 3.1. Obiekty realizowane w ramach podkomponentu B1 i B3 Podkomponent Nazwa przedsięwzięcia Nazwa obiektów B1 Budowa obiektów/urządzeń B1.1.1 Blizanowice - Trestno - (wał polderu) przebudowa wału p/pow. (obiekt WWW nr 3), ochrony przeciwpowodziowej m. B1.1.2 Kotowice - Siedlce - przebudowa wału p/pow. (obiekt WWW nr 1), Wrocławia w ramach działań B1.1.3 Radwanice - etap II modernizacja wału polderowego na odcinku droga opolska - związanych z modernizacją Siechnice gm. Św. Katarzyna (obiekt WWW nr 2), Wrocławskiego Węzła Wodnego dla B1.1.4 Siechnice - przebudowa wału p/pow. (obiekt WWW nr 20a), obiektów zlokalizowanych powyżej B1.1.5 Opatowice - przebudowa wału p/pow. (obiekt WWW nr 4), i poniżej m. Wrocławia B1.1.6 Nowy Dom - podwyższenie wału p/pow. (obiekt WWW nr 5), B1.1.7 Janowice - podwyższenie wału p/pow. (obiekt WWW nr 6), B1.1.8 Jeszkowice - budowa wału p/pow. (obiekt WWW nr 7), B1.1.9 Kamieniec Wrocławski - Wojnów - przebudowa wału p/pow. (obiekt WWW nr 8), B1.1.10 Międzyrzecka – przebudowa wału p/pow. (obiekt WWW nr 47). B1.2.1 Maślice - przebudowa wału p/pow. (obiekt WWW nr 16) B1.2.2 Pracze Odrzańskie - przebudowa wału p/pow. (obiekt WWW nr 17) B1.2. 3 Janówek - przebudowa wału p/pow. (obiekt WWW nr 18) B1.2.4 Szczepin - przebudowa wału p/pow. (obiekt WWW nr 13) B1.2.5 Kozanów - przebudowa wału p/pow. (obiekt WWW nr 15) B1.2.6. Różanka - przebudowa wału p/pow. (obiekt WWW nr 10) B1.2.7 Rędzin - przełożenie wału p/pow. (obiekt WWW nr 11) B1.2.8 Lesica - przełożenie wału p/pow. (obiekt WWW nr 12) B3 Budowa obiektów/urządzeń ochrony B3.1 Przelew Odra-Widawa - Jaz klapowy (obiekt WWW nr 40) przeciwpowodziowej m. Wrocławia w B3.2 Przebudowa mostu drogowego (obiekt WWW nr 41.1) ramach działań związanych z B3.3 Przebudowa mostu kolejowego (obiekt WWW 41.2) modernizacją Wrocławskiego Węzła B3.4 Rozbudowa kanału (obiekt WWW nr 41.3) Wodnego dla kanału przerzutowego B3.5.Przebudowa mostu drogowego B. Krzywoustego (obiekt WWW 42.1) Odra-Widawa oraz wałów B3.6 Przebudowa mostu kolejowego B. Krzywoustego (obiekt WWW 42.1.1) przeciwpowodziowych B3.7 Kanał - nowy wał prawobrzeżny (obiekt WWW nr 44.1) zlokalizowanych w dolinie rz. B3.8 Kanał - nowy wał lewobrzeżny (obiekt WWW nr 44.11) Widawy wraz z mostami B3.9 Swojczyce - nowy wał (obiekt WWW nr 44.12) B3.10Kowale - nowy wał (obiekt WWW nr 44.13) B3.11Kowale - modernizacja wału (obiekt WWW nr 45.6) B3.12Wilczyce - nowy wał (obiekt WWW nr 44.2) B3.13Modernizacja wału (obiekt WWW nr 45.5) B3.14Wilczyce - modernizacja wału (obiekt WWW nr 45.2) B3.15Modernizacja wału (obiekt WWW nr 45.1) B3.16Rozbiórka wału (obiekt WWW nr 46.1) B3.17Zgorzelisko (do ul. B. Krzywoustego) - nowy wał (obiekt WWW nr 44.3) B3.18Przebudowa mostu drogowego w m. Widawa (obiekt WWW nr 42.2) B3.19Przebudowa mostu drogowego Pęgowskiego (obiekt WWW nr 42.3) B3.20Przebudowa mostu kolejowego Pęgowskiego (obiekt WWW nr 42.3.1) B3.21Zwiększenie przepustowości mostu na St. Widawie w m. Psary (obiekt WWW nr 43) B3.22Krzywoustego - linia kolejowa - nowy wał (obiekt WWW nr 44.14) B3.23Sołtysowice (wał wzdłuż obwodnicy śródmiejskiej) (obiekt WWW nr 44.15) B3.24Polanowice - nowy wał (obiekt WWW nr 44.16) B3.25Pracze Widawskie - nowy wał (obiekt WWW nr 44.17) B3.26Pracze Widawskie - rozbiórka wału (obiekt WWW nr 46.2) B3.27Świniary modernizacja wału (obiekt WWW nr 44.18) B3.28Krzywoustego - linia kolejowa, modernizacja wału (obiekt WWW nr 45.3) B3.29Psie Pole - nowy wał (obiekt WWW nr 44.4) B3.30Kłokoczyce - nowy wał (obiekt WWW nr 44.5) B3.31Krzyżanowice - nowy wał (obiekt WWW nr 44.6) B3.32Krzyżanowice - modernizacja wału (obiekt WWW nr 45.4) B3.33Psary - nowy wał (obiekt WWW nr 44.7) B3.34.Psary wał pierścieniowy (obiekt WWW nr 44.8) B.3.35Szymanów - nowy wał (obiekt WWW nr 44.9) B3.36 Szewce - nowy wał (obiekt WWW nr 44.10) B3.37. Paniowice - rozbiórka wału p/pow. (obiekt WWW nr 19) Wały przeciwpowodziowe, które będą modernizowane/budowane w zakresie podkomponentu B1 położone są w dolinie rzeki Odry pomiędzy km 220 (miejscowość Siedlce, gm. Oława) a km 268 (Janówek, Wrocław). Zamierzenie inwestycyjne obejmuje budowę oraz na przeważającej długości przebudowę i wzmocnienie istniejących wałów, a więc lokalizacja ich uwarunkowana jest istniejącą trasą wałów. 9 Na ogólną długość około 62,5 km wałów (objętych tym komponentem) odcinki wałów w nowej lokalizacji wykonane będą na długości około 5,7 km. W projektach przewidziana jest również rozbiórka 3 odcinków wałów na długości około 2,5 km (w tym rozbiórka wału polderowego Paniowice). Wały położone są w odległości od 0,6 do 1,8 km od brzegów rzeki Odry i chronią tereny miejskie o intensywnym zagospodarowaniu oraz tereny rolnicze. W międzywalu znajdują się tereny zalesione, zabagnione, liczne starorzecza i grunty wykorzystywane rolniczo. Podkomponent B3 obejmuje (poza jazem klapowym i kanałem Odra-Widawa) budowę/modernizację wałów przeciwpowodziowych wzdłuż koryta rzeki Widawa. Wały pełnić będą funkcję ochrony przeciwpowodziowej doliny Widawy, w warunkach wykorzystania Widawy jako kanału ulgi dla Wrocławia i przerzutu wody z rzeki Odry w ilości 300 m³/s w okresie przepływu kontrolnego. Całkowita długość wałów (nowych i przebudowywanych) dla Komponentu B-3 wynosi około 38,4 km. 4. Identyfikacja liczby odbiorców odnoszących korzyści z realizacji Projektu Teren potencjalnie zagrożony powodzią porównywalną do powodzi z 1997 r. obejmuje znaczącą część miasta Wrocławia. Liczba ludności Miasta Wrocław w 2009 r. wynosiła ok. 620 tys. a w 1997r. ok. 630 tys. osób. Wielkość szkód, powstałych w wyniku powodzi z 1997 r., należy zatem zmniejszyć o 1,6%, aby otrzymać wartość potencjalnych szkód przy zagrożeniu powodzią porównywalną do tej z 1997r. Wg danych z Wydziałów Zarządzania Kryzysowego ilość uszkodzonych w 1997 r. budynków mieszkaniowych wyniosła 4 232. Z kolei wg danych z Monografii powodzi IMGW, liczba ta wyniosła 7 473. Uwzględniając zmniejszenie o 1,6% w wyniku zmniejszenia populacji Wrocławia w latach 1997-2009, liczba poszkodowanych gospodarstw domowych wynosi obecnie ok. 88 483. Po przemnożeniu liczby poszkodowanych gospodarstw domowych przez średnią liczebność gospodarstwa równą 3 os. można otrzymać liczbę osób zagrożonych powodzią 265,45 tys. W województwie dolnośląskim, w którym straty w powodzi z 1997 r. okazały się najwyższe (ok. 30 %), ewakuowano 23 tys. osób, a zalaniu uległo 40 315 ha użytków rolnych. Z kolei obszar zalewowy w odniesieniu do zabudowy mieszkaniowej w woj. dolnośląskim wyniósł 3 014 ha. Nie przeprowadzono analizy zdolności mieszkańców obszaru realizacji projektu do ponoszenia określonych opłat za utrzymywanie projektu w latach eksploatacji, gdyż mieszkańcy nie będą ponosić kosztów zarówno inwestycyjnych jak i eksploatacyjnych związanych z utrzymaniem majątku wytworzonego w ramach niniejszego Projektu. Prognoza demograficzna Głównego Urzędu Statystycznego dla woj. dolnośląskiego zakłada spadek liczby mieszkańców miast o 12% w 2035 r. w stosunku do 2010 r. Wykorzystując trend z prognozy GUS dla mieszkańców miast woj. dolnośląskiego opracowano prognozę liczby mieszkańców miasta Wrocław: 10 Tabela 4.1. Prognoza liczby ludności Województwa Dolnośląskiego i szacunkowa Wrocławia. Ludność województwa Rok Ludność Wrocławia Zmiana, % dolnośląskiego 2008 2 873 650 632 162 - 2009 2 868 871 632 240 0,01% 2010 2 863 757 627 300 -0,78% 2011 2 858 420 627 181 -0,02% 2012 2 852 813 627 049 -0,02% 2013 2 847 238 625 823 -0,20% 2014 2 841 140 624 483 -0,21% 2015 2 834 973 623 128 -0,22% 2016 2 828 317 621 665 -0,23% 2017 2 821 629 620 195 -0,24% 2018 2 814 608 618 651 -0,25% 2019 2 807 144 617 011 -0,27% 2020 2 799 888 615 416 -0,26% 2021 2 791 901 613 660 -0,29% 2022 2 783 144 611 736 -0,31% 2023 2 773 653 609 649 -0,34% 2024 2 763 425 607 401 -0,37% 2025 2 752 445 604 988 -0,40% 2026 2 740 786 602 425 -0,42% 2027 2 728 488 599 722 -0,45% 2028 2 715 594 596 888 -0,47% 2029 2 702 178 593 939 -0,49% 2030 2 688 307 590 890 -0,51% 2031 2 674 042 587 755 -0,53% 2032 2 659 425 584 542 -0,55% 2033 2 644 551 581 273 -0,56% 2034 2 629 463 577 956 -0,57% 2035 2 614 229 574 608 -0,58% 2036 2 596 445 571 218 -0,59% 2037 2 580 866 567 791 -0,60% 2038 2 565 123 564 327 -0,61% 2039 2 549 219 560 828 -0,62% 2040 2 533 159 557 295 -0,63% Ludność Wrocławia / Dolnośląskiego, średnio: 21,98% Ludność Wrocławia 2035/2009: 90,88% Źródło: Prognoza demograficzna GUS i opracowanie własne. W powyższej tabeli zaprezentowana została liczba osób poszkodowanych w wyniku powodzi z 1997 r., ekstrapolowana na kolejne lata trendem GUS dla ludności miast w województwie dolnośląskim. Wg danych z Wydziału Zarządzania Kryzysowego Urzędu Wojewódzkiego (zamieszczonych w aneksie IX Studium Wykonalności z 2004 r.), powódź z 1997 r. objęła szereg przedsiębiorstw, m.in.: Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne we Wrocławiu (straty 60 mln PLN); Zakłady Energetyczne Wrocław (58 mln PLN); 11 Politechnika Wrocławska (16 mln PLN); Polifarb Wrocław (11 mln PLN); Viscoplast Wrocław (8 mln PLN); Zakłady Wyrobów Sanitarnych we Wrocławiu (1,6 mln PLN); Przedsiębiorstwo Przemysłu Chłodniczego „Lodam” (1,5 mln PLN). Łączne straty przedsiębiorstw we Wrocławiu wyniosły ok. 199 mln PLN. W woj. dolnośląskim uszkodzeniu uległo 6300 gospodarstw rolnych. Wg danych z Wydziału Zarządzania Kryzysowego Urzędu Wojewódzkiego (zamieszczonych w aneksie IX Studium Wykonalności z 2004 r.), powódź z 1997 r. dotknęła w mieście Wrocław 33 szkoły podstawowe, 10 szkół średnich, 38 przedszkoli, 10 przychodni lekarskich, 4 obiekty administracji rządowej i samorządowej, 2 muzea, 4 ośrodki kultury/świetlice, 3 biblioteki oraz 6 obiektów sportowych. Dotkliwe straty poniosła infrastruktura komunalna, gdyż zalanych zostało 5 stacji uzdatniania wody, 2 oczyszczalnie ścieków oraz 17,3 km kanalizacji sanitarnej. W woj. dolnośląskim uszkodzeniu uległa duża liczba obiektów użyteczności publicznej o randze regionalnej. Wśród nich znalazło się 9 szpitali, 24 kościoły, 23 obiekty kulturalne (w tym Teatr Polski we Wrocławiu), 23 budynki sądów, archiwów, banków, 8 zespołów urbanistycznych i 24 parki miejskie. 5. Podstawy prawne 5.1. Nabywanie nieruchomości - obowiązujące regulacje w świetle polskiego ustawodawstwa Najważniejszymi aktami prawa polskiego dotyczącymi nabywania nieruchomości związanych z budową obiektów i urządzeń ochrony przeciwpowodziowej są: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997r. (Dz. U. Nr 78 poz. 483 ze zm.), Ustawa o gospodarce nieruchomościami z 21 sierpnia 1997r. (t.j. Dz. U. z 2010r. Nr 102 poz. 651 ze zm.), Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym z dnia 27 marca 2003 r. (Dz. U. Nr 80, poz. 717 ze zm.), Ustawa - prawo ochrony środowiska, 27 kwietnia 2001r. (t.j. Dz. U. z 2008r. Nr 62 poz. 627 z późn. zm.). Ustawa Prawo wodne z dnia 18 lipca 2001 r. (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 239 poz. 2019; ze zm.). Ustawa Kodeks cywilny z dnia 23 kwietnia 1964r. (Dz. U. Nr 16, poz. 93; ze zm.). Ustawa o szczególnych zasadach przygotowania do realizacji inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych z dnia 8 lipca 2010r. (Dz. U. Nr 143, poz. 963.), Ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko z dnia 3 października 2008r. (Dz.U. Nr 199 poz. 1227 ze zm.). Ustawa Prawo zamówień publicznych z dnia 29 stycznia 2004 r. (tj. Dz. U. z 2010 r. Nr 113, poz. 759 z późn. zm.). 5.2. Uwarunkowania prawne Nabywanie nieruchomości niezbędnych do realizacji Projektu (części MWWW realizowanej przez DZMiUW we Wrocławiu) odbywać się będzie stosownie do zaawansowania procesu przygotowania danego obiektu do realizacji. Przed wejściem w życie specustawy dla 9 obiektów, zostały wydane ostateczne decyzje o pozwoleniu na budowę. W związku z powyższym, w przypadku tych obiektów nabywanie nieruchomości prowadzone będzie na podstawie przepisów dotychczasowych, a więc między innymi w trybie przepisów kodeksu cywilnego oraz ustawy o gospodarce nieruchomościami. Pozyskane nieruchomości staną się własnością Skarbu Państwa. Natomiast obiekty objęte zakresem przedmiotowym ustawy o szczególnych zasadach przygotowania do realizacji inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych będą realizowane w trybie 12 specustawy. Z dniem uzyskania ostateczności specdecyzji, nieruchomości lub ich części nią objęte staną się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa. Poniżej przedstawiono szczegółowe zasady nabywania nieruchomości. 5.2.1. Nabywanie nieruchomości – zasady i procedury w świetle przepisów Kodeksu Cywilnego oraz ustawy o gospodarce nieruchomościami. Prawo polskie formułuje szczegółowe zasady dotyczące pozyskiwania nieruchomości (zajęć trwałych lub czasowych) niezbędnych do realizacji celów publicznych. W pierwszej kolejności przewiduje pozyskanie tych nieruchomości od uprawnionych właścicieli w drodze dobrowolnej sprzedaży podmiotowi publicznemu na mocy umów cywilnoprawnych. Gdyby jednak okazało się to niemożliwe, prawo polskie przewiduje określone postępowanie administracyjne, które umożliwia pozyskanie tych nieruchomości pod realizację inwestycji służącej celom publicznym – jest nim wywłaszczenie. Procedura ta zakłada na każdym etapie aktywne uczestnictwo właścicieli nieruchomości oraz zapewnia zaspokojenie ich uprawnionych interesów przez otrzymanie słusznych odszkodowań, bądź też nieruchomości zamiennych. Podobnie jest w przypadku zajęć czasowych nieruchomości. Następuje ono zazwyczaj w drodze dobrowolnego czasowego udostępnienia części lub całości nieruchomości na cele budowlane, za słusznym wynagrodzeniem - odszkodowaniem. W przypadku, gdy dobrowolne przekazanie takich nieruchomości do dysponowania na cele budowlane jest niemożliwe, istnieje możliwość wszczęcia odpowiedniego postępowania administracyjnego zmierzającego do umożliwienia zajęcia określonych nieruchomości na pewien okres czasu w związku z realizacją zadań publicznych za słusznym odszkodowaniem przyznanym właścicielom tych nieruchomości. Poniżej omówiono sposoby pozyskania nieruchomości na cele realizacji Projektu, tj.: 1. porozumienie z właścicielem nieruchomości i zawarcie z nim odpowiedniej umowy cywilnoprawnej na podstawie, której nabyta zostanie nieruchomość i zapłacona cena sprzedaży; 2. wszczęcie odpowiedniej procedury administracyjnej i uzyskanie stosownej decyzji administracyjnej (wywłaszczeniowej) na rzecz Skarbu Państwa, za słusznym odszkodowaniem w przypadku, gdy osiągnięcie porozumienia okaże się niemożliwe. 5.2.1.1. Pozyskanie nieruchomości w drodze umowy cywilnoprawnej W każdym przypadku konieczności pozyskania nieruchomości (trwałego lub czasowego) na cele realizacji Projektu priorytetem dla Jednostki Odpowiedzialnej będzie osiągnięcie z właścicielem przedmiotowej nieruchomości porozumienia, co do warunków przeniesienia własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, bądź jej czasowego zajęcia. Osiągnięcie porozumienia poprzedzone zostanie przeprowadzeniem akcji informacyjnej wśród osób, będących właścicielami lub uprawnionymi posiadaczami nieruchomości. Nabycie lub czasowe zajęcie tych nieruchomości poprzedzone będzie przede wszystkim wcześniejszymi konsultacjami z tymi osobami, zapoznanie się z ich oczekiwaniami oraz przedstawienie im dalszego trybu postępowania. Uzgodnione z właścicielami lub uprawnionymi posiadaczami nieruchomości warunki przewidywać będą w szczególności odpowiednią cenę za przeniesienie własności nieruchomości lub odpowiednie wynagrodzenie za korzystanie z tej nieruchomości w trakcie realizacji Projektu. Negocjacje z właścicielami nieruchomości zostaną w każdym przypadku poprzedzone uzyskaniem niezależnej i obiektywnej wyceny sporządzonej przez uprawnionego rzeczoznawcę majątkowego wybranego w trybie prawa zamówień publicznych, określającej wartość nieruchomości i tym samym wysokość wynagrodzenia, jakie powinno zostać słusznie wypłacone właścicielowi nieruchomości za możliwość korzystania z tej nieruchomości przy realizacji Projektu. Dopiero w przypadku, gdy osiągnięcie porozumienia z właścicielem nieruchomości okaże się niemożliwe w rozsądnym okresie, Jednostka Odpowiedzialna zwróci się do odpowiednich organów 13 administracyjnych z wnioskiem o wszczęcie i przeprowadzenie procedury przewidzianej w polskim prawie, a zmierzającej do wywłaszczenia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. W przypadku, gdy do realizacji Projektu niezbędne okaże się pozyskanie własności nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym, Jednostka Odpowiedzialna w pierwszej kolejności dołoży wszelkich starań w celu ustalenia tożsamości właściciela tej nieruchomości, a następnie, gdy okaże się to niemożliwe w rozsądnym czasie, zwróci się do odpowiednich organów administracyjnych z wnioskiem o przeprowadzenie procedury wywłaszczenia j.w. Pozyskanie własności całych lub wydzielonych części nieruchomości nastąpi w każdym przypadku za cenę ustaloną wg aktualnej wartości rynkowej, lub – w przypadku wywłaszczenia – za słusznym odszkodowaniem. W przypadku, gdy dotychczasowi właściciele nieruchomości wyrażą taką wolę, Jednostka Odpowiedzialna udzieli im wsparcia, w celu uzyskania przez nich, zamiast odszkodowania w formie pieniężnej, własności nieruchomości zamiennej. 5.2.1.2. Pozyskanie nieruchomości w drodze wywłaszczenia Zgodnie z prawem polskim wywłaszczenie może być dokonane wyłącznie, co do nieruchomości położonych na obszarach przeznaczonych w planach zagospodarowania miejscowego na cele publiczne albo do nieruchomości, dla których wydana została decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego. Wywłaszczenie może być dokonane, jeżeli cele publiczne nie mogą być zrealizowane w inny sposób niż poprzez pozbawienie albo ograniczenie praw do nieruchomości, a prawa te nie mogą zostać nabyte w drodze umowy. Jeżeli wywłaszczeniem objęta jest część nieruchomości, a pozostała część nie nadaje się do prawidłowego wykorzystywania na dotychczasowe cele, na żądanie właściciela lub użytkownika wieczystego nieruchomości nabywa się tę część nieruchomości w drodze umowy na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, w zależności od tego na czyją rzecz następuje wywłaszczenie. Polskie prawo nie przewiduje odszkodowań za nieruchomości zajmujące się w posiadaniu osób, które nie posiadają żadnego tytułu prawnego do tych nieruchomości. Wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego należy poprzedzić rokowaniami o nabycie w drodze umowy praw do nieruchomości przeprowadzonymi między organem administracji publicznej a właścicielem lub użytkownikiem wieczystym nieruchomości, a także osobą, której przysługuje do nieruchomości ograniczone prawo rzeczowe. W trakcie prowadzenia rokowań może być zaoferowana nieruchomość zamienna. W przypadku nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym - nieruchomość, dla której ze względu na brak księgi wieczystej, zbioru dokumentów albo innych dokumentów nie można ustalić osób, którym przysługują do niej prawa rzeczowe - informację o zamiarze wywłaszczenia starosta (wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej) podaje do publicznej wiadomości w sposób zwyczajowo przyjęty w danej miejscowości oraz na stronach internetowych starostwa powiatowego, a także przez ogłoszenie w prasie o zasięgu ogólnopolskim. Jeżeli wywłaszczenie dotyczy części nieruchomości, ogłoszenie zawiera również informację o zamiarze wszczęcia postępowania w sprawie podziału tej nieruchomości. Jeżeli w terminie 2 miesięcy od dnia ogłoszenia o zamiarze wywłaszczenia nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym nie zgłoszą się osoby, którym przysługują prawa rzeczowe do nieruchomości, można wszcząć postępowanie w sprawie podziału i postępowanie wywłaszczeniowe. Sposób ustalenia odszkodowania został opisany w Tabeli 9.1. 14 5.2.2. Rozpatrywanie odwołań, skarg i zażaleń w toku pozyskiwania nieruchomości. Umowy cywilnoprawne W przypadku, gdy Jednostka Odpowiedzialna osiągnie z właścicielem nieruchomości porozumienie, co do warunków przeniesienia własności/wieczystego użytkowania nieruchomości, przeniesienie własności nastąpi w drodze czynności cywilnoprawnej, tj. umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego. W takim przypadku notariusz, działający, jako osoba zaufania publicznego, ma obowiązek poinformować obie strony umowy, w tym w szczególności osobę fizyczną, jaką jest sprzedający, o wszystkich skutkach, jakie niesie ze sobą zawarcie tej umowy, a także upewnić się, że wszystkie postanowienia umowy są zrozumiałe dla obu stron i że wyrażają one na nie zgodę. Zawarcie umowy w formie aktu notarialnego, w obecności notariusza pełniącego funkcję osoby publicznej, minimalizuje ryzyko złożenia przez właściciela nieruchomości oświadczenia woli o jej sprzedaży, które dotknięte byłoby wadą prawną. Niemniej jednak, jednostka odpowiedzialna dołoży wszelkich starań, aby wyeliminować jakiekolwiek wątpliwości co do treści czynności prawnej. Wywłaszczenie W przypadku, gdy nieruchomości pozyskane zostaną na skutek wydania decyzji administracyjnych o wywłaszczeniu, polskie prawo przewiduje szczegółowy tryb odwoławczy od takich decyzji. Od decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości i odszkodowaniu wydanej przez starostę (wykonującego w tym zakresie zadanie z zakresu administracji rządowej), właściciel nieruchomości może złożyć odwołanie w terminie 14 dni od dnia otrzymania tej decyzji. Informacja o uprawnieniu do złożenia odwołania, zgodnie z prawem polskim, zawarta jest w treści decyzji. Odwołanie od decyzji rozpatruje organ administracji publicznej wyższego stopnia, tj. wojewoda. Decyzja wydana w postępowaniu odwoławczym może zostać zaskarżona do wojewódzkiego sądu administracyjnego w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. Zgodnie z prawem polskim decyzja, w stosunku do której może być wniesione powództwo do sądu powszechnego lub skarga do sądu administracyjnego, powinna zawierać pouczenie o dopuszczalności wniesienia powództwa lub skargi. Postępowanie przed sądem administracyjnym jest dwuinstancyjne. Od wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego stronie przysługuje prawo wniesienia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Prawo polskie chroni właściciela nieruchomości przed nieuprawnionym pozbawieniem go własności w drodze wywłaszczenia i zobowiązuje ograny administracyjne, a następnie sądy administracyjne, do każdorazowego poinformowania o możliwości wniesienia środka odwoławczego od wydanych decyzji. Rozpatrywanie spraw przez sądy cywilne W każdym przypadku nieuprawnionego naruszenia prawa własności, właściciel nieruchomości uprawniony jest do ochrony swoich praw. W tym celu może zawiadomić ograny ścigania o nieuprawnionym wtargnięciu na nieruchomość stanowiącą jego własność, jak również domagać się zaprzestania naruszeń własności w drodze wytoczenia powództwa przed sądami cywilnymi. W każdym przypadku, w którym bezprawne zajęcie nieruchomości spowoduje powstanie szkody po stronie właściciela tej nieruchomości, jest on, zgodnie z prawem polskim, uprawniony żądać odszkodowania. W przypadku, w którym własność danej nieruchomości jest sporna, jednostka odpowiedzialna wystąpi ze stosownym powództwem o ustalenie prawa własności lub wydanie określonej nieruchomości przez osobę nieuprawnioną, na drogę postępowania sądowego. Warunkiem wniesienia przez Jednostkę Odpowiedzialną stosownych powództw będzie posiadanie przez nią legitymacji procesowej czynnej w danej sprawie. 15 5.2.3. Nabywanie nieruchomości – zasady i procedury w świetle przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2010 roku o szczególnych zasadach przygotowania do realizacji inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych, zwanej dalej „specustawą”. W dniu 8 lipca 2010 roku Sejm RP uchwalił specustawę, której celem jest uproszczenie i przyspieszenie procedur związanych z realizacją inwestycji przeciwpowodziowych. Przepisy nowej ustawy dotyczą m.in. kwestii związanych z nabywaniem nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, województw, powiatów oraz gmin. W uzasadnieniu ustawy wskazano, iż ma ona służyć efektywnej realizacji zadań w zakresie budowli przeciwpowodziowych przy wykorzystaniu uzyskanych na ten cel środków finansowych z UE i organizacji międzynarodowych. Do chwili wejścia specustawy w życie realizacje inwestycji przeciwpowodziowych wymagały wieloetapowych postępowań, na które składało się uzyskanie szeregu decyzji administracyjnych (np. decyzji o lokalizacji inwestycji celu publicznego, decyzji podziałowych, decyzji o pozwoleniu na budowę) i przeprowadzenie postępowań mających na celu uzyskanie trwałych lub czasowych zajęć nieruchomości (w trybie negocjacji z właścicielami lub uzyskania decyzji wywłaszczeniowych). Tymczasem zgodnie z przepisami specustawy, właściwy organ administracyjny będzie wydawał jedną, zintegrowaną decyzję dotyczącą całej inwestycji przeciwpowodziowej, tzw. decyzję o pozwoleniu na realizację inwestycji. Ograniczenia praw własności, jakie wynikać będą z wydania ww. decyzji rekompensowane będą poprzez przyznanie właścicielom lub użytkownikom wieczystym tych nieruchomości odszkodowań. 5.2.3.1. Zakres podmiotowy i przedmiotowy przepisów specustawy Inwestorem, w rozumieniu przepisów ustawy przeciwpowodziowej, jest: regionalny zarząd gospodarki wodnej, urząd morski, województwo, powiat, gmina lub partner prywatny realizujący inwestycję w zakresie budowli przeciwpowodziowych. Podmioty te składają wnioski do właściwego organu administracyjnego, jakim jest wojewoda, o wydanie decyzji o pozwoleniu na realizację inwestycji. Wniosek ten dotyczy inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych. Zakres przedmiotowy ustawy wskazany został poprzez zdefiniowanie przez ustawodawcę pojęcia budowli przeciwpowodziowych. Zgodnie z art. 2 pkt 1 ustawy budowlami przeciwpowodziowymi są kanały ulgi, poldery przeciwpowodziowej, stopnie wodne i zbiorniki retencyjne posiadające retencję powodziową, suche zbiorniki przeciwpowodziowe, wały przeciwpowodziowe, wrota przeciwsztormowe, wrota przeciwpowodziowe, kierownice w ujściach rzek do morza oraz budowle ochrony przed powodzią morską – wraz z obiektami związanymi z nimi funkcjonalnie. Powyższe oznacza, iż w przypadku zakwalifikowania poszczególnych obiektów, których dotyczy Projekt, jako budowli przeciwpowodziowych w rozumieniu przepisów specustawy, inwestor będzie prowadził inwestycję w zakresie tych obiektów na podstawie tej ustawy i złoży wniosek do wojewody o wydanie decyzji o pozwoleniu na realizację inwestycji. 5.2.3.2. Decyzja o pozwoleniu na realizację inwestycji a zajęcia trwałe i czasowe nieruchomości. Po rozpoznaniu wniosku złożonego przez inwestora, wojewoda wydaje decyzję o pozwoleniu na realizację inwestycji, której przedmiotem jest szereg spraw regulowanych do tej pory przez odrębne decyzje administracyjne. Uzyskanie specdecyzji jest równoznaczne z uzyskaniem decyzji o warunkach zabudowy albo decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego. Ponadto, decyzja ta zawiera m.in. określenie linii rozgraniczających teren i zatwierdzenie podziału nieruchomości oraz zatwierdzenie projektu budowlanego. Ponadto, w stosunku do nieruchomości określonych przez inwestora we wniosku, decyzja ta określać będzie: 16 nieruchomości lub ich części, będące częścią inwestycji, niezbędne do jej realizacji, które stają się własnością Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego, nieruchomości lub ich części będące częścią inwestycji, niezbędne do jej funkcjonowania, które nie stają się własnością Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego, ale wobec których trwale ogranicza się sposób korzystania. Powyższe oznacza, iż z dniem, w którym specdecyzja staje się ostateczna, nieruchomości określone we wniosku staną się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego lub nastąpi trwałe ograniczenie w sposobie ich korzystania. Decyzja ta stanowić będzie podstawę do dokonania wpisów w księdze wieczystej oraz katastrze nieruchomości. W przypadku ustanowienia na nieruchomościach trwałych ograniczeń w sposobie ich korzystania, właściciel albo wieczysty użytkownik tych nieruchomości może domagać się wykupu tych nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego, na podstawie wniosku złożonego w terminie 90 dni od dnia otrzymania zawiadomienia o wszczęciu postępowania o wydanie decyzji o pozwoleniu na realizację inwestycji. Jeżeli przejęta na własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego jest część nieruchomości, a pozostała część nie nadaje się do prawidłowego wykorzystania na dotychczasowe cele, inwestor jest zobowiązany do nabycia, na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego nieruchomości, tej pozostałej części nieruchomości. Regulacja ta rozwiązuje problem tzw. „resztówek”, które pozostają po przeniesieniu na Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego wydzielonych części nieruchomości. W takim przypadku, właścicielowi (użytkownikowi wieczystemu) nieruchomości przysługuje roszczenie o wykup przez podmiot publiczny pozostałej części nieruchomości. 5.2.3.3. Odszkodowanie za przejęte nieruchomości w trybie specustawy. Z tytułu przeniesienia na rzecz Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego własności nieruchomości, właścicielowi nieruchomości albo jej użytkownikowi wieczystemu przysługuje odszkodowanie. Wysokość tego odszkodowania określa się w drodze uzgodnień poczynionych pomiędzy inwestorem a dotychczasowym właścicielem lub użytkownikiem wieczystym. Odszkodowanie to wypłacane jest przez Skarb Państwa lub odpowiednią jednostkę samorządu terytorialnego. Uzgodnienia dokonuje się w formie pisemnej pod rygorem nieważności. Jeśli w terminie 2 miesięcy od dnia, w którym decyzja o pozwoleniu na realizację inwestycji stała się ostateczna, nie dojdzie do uzgodnienia wysokości odszkodowania, wysokość tego odszkodowania ustali wojewoda w drodze decyzji. Do ustalenia wysokości i wypłacenia odszkodowania stosuje się zasady określone w ustawie o gospodarce nieruchomościami. Wysokość tego odszkodowania ustalana jest przez uprawnionych rzeczoznawców majątkowych, na podstawie wartości rynkowej (jeśli nie można jej ustalić, to na podstawie wartości odtworzeniowej) nieruchomości. Wysokość odszkodowania ustala się według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o pozwoleniu na realizację inwestycji przez organ I instancji oraz według wartości tej nieruchomości z dnia, w którym następuje ustalenie wysokości odszkodowania. Decyzja o ustaleniu wysokości odszkodowania, podobnie jak decyzja o pozwoleniu na realizację inwestycji, może zostać zaskarżona przez stronę poprzez złożenie odwołania do organu wyższego stopnia (ministra właściwego do spraw budownictwa, gospodarki przestrzennej i mieszkaniowej). Wniesienie odwołania od tej decyzji nie stoi jednakże na przeszkodzie wypłacie odszkodowania osobom uprawnionym – zgodnie z art. 21 ust. 11 specustawy, strona składająca odwołanie może złożyć wniosek o wypłatę odszkodowania określonego w specdecyzji, a Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego jest zobowiązana do wypłaty tej kwoty pomimo złożonego odwołania. Wypłata kwoty odszkodowań nie ma wpływu na prowadzone postępowanie odwoławcze. Odszkodowanie przysługujące dotychczasowemu właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu pomniejsza się o kwotę ustanowionych na nieruchomościach ograniczonych praw rzeczowych. 17 5.2.3.4. Świadczenia dodatkowe dla właścicieli lub użytkowników wieczystych nieruchomości przejmowanych w trybie specustawy Specustawa przewiduje szczegółowe regulacje, na podstawie których właścicielom oraz użytkownikom wieczystym nieruchomości, które stają się własnością Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, przysługuje prawo do wypłaty dodatkowych świadczeń. Jeśli dotychczasowy właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości objętej specdecyzją wyda nieruchomość w określonym w ustawie terminie, wysokość przysługującego mu odszkodowania powiększa się o kwotę 5 % wartości nieruchomości. Dotychczasowi właściciele lub użytkownicy wieczyści nieruchomości, które stały się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa, mogą użytkować nieodpłatnie nieruchomości do upływu terminu określonego w specdecyzji. 5.2.3.5. Zastosowanie specustawy w trakcie realizacji Projektu. Jak już wspomniano w punkcie 5.2.3.1. specustawa znajdzie zastosowanie w przypadkach realizacji inwestycji związanych z budowlami przeciwpowodziowymi Jednostka Odpowiedzialna, działając jako inwestor określony w art. 2 pkt 2 ustawy powodziowej, składać będzie wniosek o wydanie decyzji o pozwoleniu na realizację inwestycji. Wniosek taki zostanie rozpoznany przez wojewodę w terminie 90 dni od dnia jego złożenia przez inwestora i w tym terminie powinna zostać wydana decyzja o pozwoleniu na realizację inwestycji, chyba że zajdą okoliczności niezależne od organu albo opóźnienia z winy strony i termin ten ulegnie wydłużeniu. Na wniosek inwestora, uzasadniony interesem społecznym lub gospodarczym, wojewoda nadaje specdecyzji rygor natychmiastowej wykonalności, co oznacza, że dotychczasowi właściciele zobowiązani są do wydania nieruchomości w terminie 90 dni od dnia wydania specdecyzji oraz, że inwestor jest uprawniony do faktycznego objęcia nieruchomości w posiadanie i rozpoczęcia robót budowlanych. Jeżeli decyzja o pozwoleniu na realizację inwestycji dotyczy nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym, albo budynkiem, w którym został wyodrębniony lokal mieszkalny, inwestor jest zobowiązany, w terminie faktycznego objęcia nieruchomości w posiadanie do wskazania lokalu zamiennego. W ramach Projektu brak ww. rodzajów nieruchomości tj. zabudowanych np. budynkami mieszkalnymi. Uzyskanie przez inwestora ostatecznej decyzji o pozwoleniu na realizację inwestycji stanowi podstawę rozpoczęcia przez niego robót budowlanych zmierzających do realizacji inwestycji. 5.2.3.6 Ustanawianie służebności przesyłu W ramach realizacji Projektu niejednokrotnie niezbędne jest przełożenie istniejącej infrastruktury podziemnej (sieć gazowa, wodociągowa, kanalizacyjna, elektryczna itp.), tak aby jej przebieg nie kolidował z lokalizacją modernizowanych lub nowobudowanych wałów. Przełożenie to związane jest nie tylko w koniecznością wykonania stosownych robót, ale również z prawną kwestią uregulowania tytułu prawnego do nieruchomości w postaci tzw. służebności przesyłu. Na tle „specustawy powodziowej” należy rozróżnić dwie sytuacje dot. tzw. „przełożenia sieci infrastruktury technicznej” w związku z realizacją inwestycji przeciwpowodziowej, tj.: 1. Przełożenie sieci na terenie inwestycji – może to dot. sytuacji, gdy na skutek budowy wałów przeciwpowodziowych zachodzi konieczność „przeniesienia” istniejącej infrastruktury technicznej bez zmiany jej trasy lub z jej zmianą, jak również na konieczności wykonania przy niej określonego rodzaju robót budowlanych. W takim przypadku zasadniczo inwestor powinien ponieść w szczególności koszty określonych robót budowlanych przy sieci, jak również, jeżeli ulegnie zmiana trasy – zapewnić przedsiębiorstwu przesyłowemu tytuł prawny do korzystania z nieruchomości w zakresie niezbędnym do posadowienia i korzystania z urządzeń przesyłowych (np. służebność przesyłu). Natomiast, w przypadku braku zmiany trasy sieci, lecz jeżeli rodzaj robót wpływałby na zmianę treści istniejącego na rzecz przedsiębiorstwa przesyłowego np. ograniczonego prawa rzeczowego, to również koszty zmiany treści tego prawa, powinien ponieść 18 inwestor. Trudno bowiem wnosić o ograniczenie w korzystaniu z nieruchomości dla przebudowy sieci infrastruktury technicznej, która jest posadowiona na terenie inwestora lub terenie mającym być wywłaszczonym z mocy prawa na rzecz inwestora, gdyż zasadniczo takie nieruchomości powinny być własnością inwestora (tj. powinien mieć on do nich tytuł prawny). W naszej sytuacji (braku tożsamości podmiotu po stronie inwestora i przyszłego podmiotu prawa własności), przedsiębiorstwo przesyłowe powinno wystąpić z wnioskiem do właściwego reprezentanta Skarbu Państwa o ustanowienie na jego rzecz służebności przesyłu. Zasadniczo, na skutek brzmienia art. 14 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, Skarb Państwa nie może ustanowić nieodpłatnie służebności przesyłu na rzecz przedsiębiorstwa przesyłowego, co może spowodować konieczność poniesienia przez inwestora kosztów operatów szacunkowych dot. wysokości wynagrodzenia za ustanowienie ww. prawa oraz kosztów tego prawa – tj. wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu. 2. Przełożenie sieci poza terenem inwestycji – może to dot. sytuacji jak w pkt 1, z tym zastrzeżeniem, iż infrastruktura techniczna jest „przekładana” na nieruchomościach, które są położone poza liniami rozgraniczającymi teren przeznaczony pod inwestycję z uwagi na konieczność budowy wałów przeciwpowodziowych na terenie inwestycji. Jeżeli roboty przy infrastrukturze nie powodują zmiany jej trasy, to inwestor powinien ponieść tylko koszty tych robót oraz jeżeli rodzaj tych robót mógłby wpłynąć na zakres istniejącego na rzecz przedsiębiorcy przesyłowego np. ograniczonego prawa rzeczowego, również koszty zmiany treści tego prawa. Natomiast, jeżeli na skutek inwestycji przeciwpowodziowej zmianie ulegnie położenie sieci, to oprócz kosztów jej przełożenia etc., inwestor powinien zapewnić przedsiębiorstwu przesyłowemu tytuł prawny do korzystania z nieruchomości w zakresie niezbędnym do posadowienia i korzystania z urządzeń przesyłowych (np. służebność przesyłu). W naszym przypadku art. 9 pkt 8 lit e oraz f specustawy umożliwia ustanowienie przez wojewodę w specdecyzji (decyzji o pozwoleniu na realizację inwestycji) obowiązku przebudowy istniejącej sieci uzbrojenia terenu oraz ograniczeń w korzystaniu z nieruchomości, z uwzględnieniem obszarów bezpośredniego zagrożenia powodzią oraz obszarów potencjalnego zagrożenia powodzią lub szczególnego zagrożenia powodzią, o ile zostały wyznaczone. W związku z tym można w ww. sytuacji wnosić we wniosku o ustalenie w specdecyzji ograniczenia w korzystaniu z nieruchomości czasowo potrzebnych do zrealizowania przebudowy sieci uzbrojenia terenu, nie tylko na czas przebudowy sieci uzbrojenia terenu, ale również na czas po wykonaniu przebudowy sieci uzbrojenia terenu. Jednakże nie ma pewności, iż wojewoda przychyli się do takiego wniosku i tym samym ustali ograniczenia w korzystaniu z nieruchomości w specdecyzji. Przebudowa takich sieci może bowiem wymagać nie tylko czasowego zajęcia nieruchomości, ale posadowienia na nich lub pod ich powierzchnią przebudowanych odcinków tej sieci. W takiej sytuacji przebudowane sieci uzbrojenia terenu pozostaną na tych nieruchomościach. Jeżeli wojewoda przychyliłby się do rzeczonego wniosku inwestora, wówczas odpowiedzialność odszkodowawcza inwestora kształtowałaby się na zasadach określonych w art. 124 ust. 4 i 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Inwestor dokonujący przebudowy sieci uzbrojenia terenu będzie więc musiał po zakończeniu tej przebudowy przywrócić nieruchomości zajęte pod przebudowane sieci do stanu poprzedniego. Przywrócenie stanu poprzedniego nie polega jednak na usunięciu z nieruchomości przebudowanych sieci, lecz na przywróceniu takiego stanu zagospodarowania nieruchomości i struktury ich gruntu, jakie istniały przed podjęciem przebudowy, uwzględniając pozostawanie na tych nieruchomościach przebudowanych sieci uzbrojenia terenu. Jeżeli przywrócenie nieruchomości do stanu poprzedniego jest niemożliwe albo powoduje nadmierne trudności lub koszty, wówczas właścicielom i użytkownikom wieczystym tych nieruchomości przysługuje roszczenie o odszkodowanie za szkody powstałe wskutek zrealizowanej przebudowy (np. brak odtworzenia istniejących przed przebudową obiektów lub nasadzeń). Dodatkowo roszczenie odszkodowawcze może obejmować także okoliczność zmniejszenia się wartości nieruchomości na skutek dokonanej przebudowy. Natomiast, w przypadku gdy przebudowane na określonych nieruchomościach sieci uzbrojenia terenu uniemożliwiają właścicielowi albo użytkownikowi wieczystemu dalsze prawidłowe korzystanie z nieruchomości w sposób dotychczasowy albo w sposób zgodny z jej dotychczasowym przeznaczeniem, właściciel lub użytkownik wieczysty może żądać, aby organ wydający decyzję o pozwoleniu na realizację inwestycji drogi krajowej albo inwestor (osoba występująca z wnioskiem), nabyli od tych osób odpowiednio na rzecz Skarbu Państwa, w drodze umowy, własność albo użytkowanie wieczyste tych nieruchomości. Roszczenie to ma charakter cywilnoprawny, dlatego też nie może być dochodzone w trybie administracyjnym poprzez żądanie wydania stosownej decyzji, lecz może być dochodzone jedynie przed sądem cywilnym. Powyższe wynika bowiem z odpowiedniego, w 19 zakresie nieuregulowanym w specustawie powodziowej, stosowania ustawy o gospodarce nieruchomościami (vide: art. 30 specustawy powodziowej). Niezależnie od powyższego wskazać należy, iż w większości przypadków przedsiębiorstwa przesyłowe nie posiadają tytułów prawnych do nieruchomości, przez które przebiega infrastruktura techniczna w zakresie niezbędnym do posadowienia oraz korzystania z urządzeń przesyłowych i mimo braku zmiany trasy sieci wymuszają od inwestora – pod rygorem odmowy wydania warunków technicznych, przebudowy sieci, wystąpienia przez inwestora z wnioskiem o ograniczeniu w korzystaniu z nieruchomości, o którym mowa w pkt 2. Podkreślić przy tym należy, iż inwestor może wystąpić z takim wnioskiem, jednakże nie ma wpływu na jego uwzględnienie przez wojewodę. Tak samo nie ma wpływu na to czy odpowiedni reprezentant Skarbu Państwa ustanowi odpłatną służebność przesyłu na rzecz takiego przedsiębiorstwa. Wyżej wymienione praktyki należy ocenić negatywnie, gdyż utrudniają realizację inwestycji przeciwpowodziowych oraz wydłużają termin jej realizacji. Wymagana byłaby w tym zakresie interwencja ustawodawcy. Na tle przepisów regulujących realizację inwestycji poza przepisami „specustawy powodziowej” sytuacja jest podobna, tj.: 3. Przełożenie sieci na terenie inwestycji – analogicznie jak pkt 1 powyżej. Przełożenie sieci poza terenem inwestycji – analogicznie jak w pkt 2, jednakże bez możliwości składania wniosku o ograniczenie w korzystaniu z nieruchomości w zakresie przebudowy (vide: art. 124 ustawy o gospodarce nieruchomościami). Jako zasadę przyjęto, iż wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu będzie następowało po jej ustanowieniu przez starostę reprezentującego Skarb Państwa. 6. Nieruchomości niezbędne do pozyskania w celu realizacji Projektu (w części należącej do zadań DZMiUW) Na wstępie podkreślić należy, iż do realizacji inwestycji potrzebne jest nabycie niewielkich fragmentów (od kilku do kilkuset metrów kwadratowych) ponad dwa i pół tysiąca nieruchomości, które położone są w pasie przylegającym do modernizowanych wałów, odbudowywanego jazu bądź też zlokalizowanych pod nowobudowanymi wałami. Obiekty te zlokalizowane są na terenach zalewowych, niezabudowanych, stąd przeważająca ich część klasyfikowana jest jako tereny łąkowe, rolnicze, leśne lub nieużytki. Na terenach tych nie będzie potrzeby prowadzenia przesiedleń, bowiem fragmenty działek do pozyskania nie są zabudowane. W przeważającej większości działki te należą do podmiotów publicznych. Z uwagi na konieczność pozyskiwania w celu realizacji Projektu niewielkiej powierzchni działek nie wystąpi potrzeba zapewnienia nieruchomości zamiennych będących własnością osób prywatnych bądź publicznych. Natomiast, konieczność zapewnienia nieruchomości zamiennych zajdzie w przypadku likwidacji rodzinnych ogródków działkowych (o czym szerzej w rozdziale 6.3). 6.1. Identyfikacja nieruchomości W poniższych tabelach przedstawiono zestawienie zidentyfikowanych nieruchomości, które będą podlegały zajęciom stałym i czasowym. Rozpoznanie to pozostaje na takim poziomie dokładności, jaki jest możliwy na danym etapie realizacji Projektu, warunkowane to jest posiadaną dokumentacją techniczną dla poszczególnych obiektów. Założono, iż w przypadku obiektów (9), które posiadają ostateczne pozwolenia na budowę pozyskanie nieruchomości będzie realizowane według stanu prawnego obowiązującego przed dniem wejścia w życie specustawy, natomiast dla pozostałych obiektów – wg specustawy. W tabelach 6.2. i 6.3. przedstawiono zestawienie powierzchni i kosztów związanych z zajęciami trwałymi i czasowymi nieruchomości. Ze względu na zaawansowanie realizacji komponentu B1, dla obiektów odrzańskich (obiekty WWW nr 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 10, 11, 12, 13, 15, 16, 17, 18, 20a, 47), DZMiUW posiada dokładną powierzchnię zajęć trwałych i czasowych oraz znane są kwoty odszkodowań, które przysługują właścicielom/władającym. Odszkodowania te zostały oszacowane 20 przez niezależnych rzeczoznawców majątkowych. W zestawieniu przewidziano również rezerwę na ewentualne dodatkowe odszkodowania, które mogą się pojawić, a naliczone zostaną właścicielom/władającym przy zwrocie nieruchomości zajmowanych czasowo. Do obliczenia kosztów nabycia nieruchomości w ramach podkomponentu B3 przyjęto następujące ceny jednostkowe: 71 zł/m2 jako koszt wykupu nieruchomości dla zajęć trwałych oraz 17 zł/m2 jako koszt odszkodowania w przypadku zajęć czasowych (stawki oszacowane przez Konsultanta). Tabela 6.1. Podział obiektów ze względu na stan zaawansowania dokumentacji technicznej. PODSTAWY LICZBA LICZBA PRAWNE RODZAJ OBIEKTY DZIAŁEK DO DZIAŁEK DO GRUPA POZYSKANIA DOKUMENTACJI WWW nr ZAJĘĆ ZAJĘĆ PRAWA DO STAŁYCH CZASOWYCH NIERUCHOMOŚCI A pełna dokumentacja 2, 3, 20a, 13, techniczna i „stare” zasady 15, 16, 17, 18, ostateczne pozwolenia prawne 40 na budowę 693 721 B pełna dokumentacja 1, 4, 5, 6, 7, 8, techniczna, wydana specustawa 10, 11, 12, 47 „specdecyzja” C 41.1, 41.2, 41.3, 42.1, 42.1.1, 44.1, 44.11, 44.12, 44.13, 45.6, 44.2, 45.5, 45.2, 45.1, pełna dokumentacja 46.1, 44.3, techniczna, złożone 42.2, 42.3, specustawa 762 882 wnioski o wydanie 42.3.1, 43, „specdecyzji” 44.14, 44.15, 44.16, 44.17, 46.2, 44.18, 45.3, 44.4, 44.5, 44.6, 45.4, 44.7, 44.8, 44.9, 44.10, 19 1 455 1 603 21 Tabela 6.2. Zestawienie powierzchni oraz kosztów zajęć stałych i czasowych dla obiektów grupy A i B (posiadających pełną dokumentację techniczną) Zestawienie powierzchni zajęć czasowych i stałych dla poszczególnych zadań modernizacji Wrocławskiego Węzła Wodnego Wypłacone Koszty Działki Bez użyczeń/bezpłatnego przekazania/bez odszkodowania odszkodowania nabycia praw do (stan nieruchomości – 31 grudzień 2013) prognozowane do Zajęcia czasowe Zajęcia stałe Zajęcia czasowe Zajęcia stałe Stałe (góra)/ wypłaty (wraz z Kontrakt na ogólna czasowe (dół) Nazwa Obiektu rezerwą) roboty ilość [szt.] pow. pow. ilość pow. ilość pow. ilość [szt.] ilość [szt.] PLN PLN [ha] [ha] [szt.] [ha] [szt.] [ha] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 B1-1 Modernizacja Blizanowice - Trestno - (wał 372 525,78 obwałowania polderu) przebudowa wału p/pow. 96 56 9,7223 40 14,9585 33 9,5449 13 2,3753 776 131,14 216 804,00 Blizanowice- Trestno (obiekt WWW nr 3) Siechnice - przebudowa wału 22 828,00 p/pow. 25 9 0,7319 16 1,4703 4 0,3739 2 0,1440 21 591,82 42 013,00 (obiekt WWW nr 20a) Kotowice - Siedlce - 924 122,00 B1-2 Modernizacja przebudowa wału p/pow. 238 107 4,6240 131 22,3770 64 2,5085 65 3,9756 119 921,88 obwałowania 36 869,00 Kotowice-Siedlce (obiekt WWW nr 1) Radwanice - etap II 62 589,00 modernizacja wału polderowego na odcinku 118 273,00 192 105 25,4526 87 16,5411 21 2,9147 6 0,4687 841 623,26 droga opolska - Siechnice gm. Św. Katarzyna (obiekt WWW nr 2) Opatowice - przebudowa 155 452,45 wału p/pow. 123 66 3,9987 57 8,9043 24 1,1480 24 0,7941 941 649,88 37 370,00 (obiekt WWW nr 4) B1-3 Budowa i modernizacja Nowy Dom - podwyższenie 163 911,50 innych obwałowań wału p/pow. 36 18 1,0456 18 2,1245 9 0,3046 7 0,4015 687 674,29 19 697,00 powyżej m. (obiekt WWW nr 5) Wrocławia Janowice - podwyższenie 644,00 wału p/pow. 25 10 1,3543 15 1,7524 0 0 5 0,1088 32 299,80 0,00 (obiekt WWW nr 6) 22 Zestawienie powierzchni zajęć czasowych i stałych dla poszczególnych zadań modernizacji Wrocławskiego Węzła Wodnego Wypłacone Koszty Działki Bez użyczeń/bezpłatnego przekazania/bez odszkodowania odszkodowania nabycia praw do (stan nieruchomości – 31 grudzień 2013) prognozowane do Zajęcia czasowe Zajęcia stałe Zajęcia czasowe Zajęcia stałe Stałe (góra)/ wypłaty (wraz z Kontrakt na ogólna czasowe (dół) Nazwa Obiektu rezerwą) roboty ilość [szt.] pow. pow. ilość pow. ilość pow. ilość [szt.] ilość [szt.] PLN PLN [ha] [ha] [szt.] [ha] [szt.] [ha] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 0,00 Jeszkowice - budowa wału 20 12 0,6048 8 0,4499 8 0,1073 7 0,2464 125 065,78 0,00 p/pow. (obiekt WWW nr 7) Kamieniec Wrocławski - 413 927,70 Wojnów - przebudowa wału p/pow. 290 117 3,7318 173 11,9472 46 0,8413 52 0,4810 1 410 218,15 142 359,00 (obiekt WWW nr 8) Międzyrzecka - przebudowa 0,00 wału p/pow. 29 2 0,0600 27 3,6381 0 0 0 0 145 704,00 0,00 (obiekt WWW nr 47) Różanka - przebudowa wału 4 254,00 25 1 0,0032 24 3,5110 0 0 1 0,0010 26 202,40 p/pow. (obiekt WWW nr 10) 0,00 Rędzin - przebudowa wału 115 094,70 70 51 5,0916 19 2,0293 17 1,1014 12 0,8810 1 928 218,04 p/pow. (obiekt WWW nr 11) 6 103,00 Lesica - przełożenie wału 367 298,00 B1-11 Budowa i 27 14 6,1889 13 2,5667 7 0,4575 4 0,8645 995 854,90 modernizacja p/pow. (obiekt WWW nr 12) 47 334,00 innych obwałowań Szczepin - przebudowa wału 0,00 poniżej m. p/pow. 25 14 1,5623 11 2,2493 0 0 0 0 4 349 901,46 Wrocławia (obiekt WWW nr 13) 4 767,00 Kozanów - przebudowa wału 39 960,00 p/pow. 61 39 4,0449 22 2,7534 8 0,5552 5 0,0333 25 814,60 (obiekt WWW nr 15) 41 527,00 Maślice - przebudowa wału 0,00 p/pow. 28 20 1,2648 8 0,5043 0 0 0 0 29 699,69 (obiekt WWW nr 16) 0,00 23 Zestawienie powierzchni zajęć czasowych i stałych dla poszczególnych zadań modernizacji Wrocławskiego Węzła Wodnego Wypłacone Koszty Działki Bez użyczeń/bezpłatnego przekazania/bez odszkodowania odszkodowania nabycia praw do (stan nieruchomości – 31 grudzień 2013) prognozowane do Zajęcia czasowe Zajęcia stałe Zajęcia czasowe Zajęcia stałe Stałe (góra)/ wypłaty (wraz z Kontrakt na ogólna czasowe (dół) Nazwa Obiektu rezerwą) roboty ilość [szt.] pow. pow. ilość pow. ilość pow. ilość [szt.] ilość [szt.] PLN PLN [ha] [ha] [szt.] [ha] [szt.] [ha] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Pracze Odrzańskie - 0,00 przebudowa wału p/pow. 37 19 3,4405 18 1,8378 0 0 0 0 26 977,52 0,00 (obiekt WWW nr 17) Janówek - przebudowa wału 0,00 p/pow. 67 33 11,9544 34 19,4030 1 0,0058 0 0 39 303,36 (obiekt WWW nr 18) 371,00 Suma: 1414 693 - 721 - 242 - 203 - 15 028 622,361 3 356 094,13 Przyjęte założenia: * uwzględniono koszty rzeczoznawców, * uwzględniono fakt, iż sporządzone zostaną (zgodnie z procedurami RAP) operaty wyceny nieruchomości po zrealizowaniu robót; z operatów tych wynikać będzie dodatkowy koszt (odszkodowania za elementy, które trzeba było usunąć ze względu na technologię realizacji robót), * założono, iż termin realizacji może się wydłużyć o kolejne 4 miesiące, * przy braku operatów szacunkowych doliczono prognozowaną kwotę odszkodowania bazując na dotychczasowych stawkach przyjętych w dokumentach Inżyniera-Konsultanta (odszkodowania obejmują oprócz kwot wynikających bezpośrednio z zajęcia terenu kwoty związane z wycinką drzew, rekultywacją gruntu oraz koniecznością rozbiórki/likwidacji elementów infrastruktury, małej architektury). 1 Poszczególne kwoty nie sumują się na wartość sumaryczną bowiem uwzględniono w tej kwocie również 20% rezerwę – wyjaśnienia, patrz przyjęte założenia. 24 Tabela 6.3. Zestawienie przewidywanej liczby działek oraz kosztów nabycia praw do nieruchomości dla obiektów widawskich – obiekty grupy C (komponent B3) Zestawienie ogólnej ilości działek, ilości działek podlegających zajęciom stałym i czasowym dla poszczególnych obiektów Modernizacji Wrocławskiego Węzła Wodnego ( podkomponent B3) Liczba działek Powierzchnia Liczba działek Powierzchnia ogólna Koszty nabycia praw podlegających zajęcia podlegających zajęcia Podkomponent Nazwa Obiektu ilość do nieruchomości, zajęciom stałym stałego zajęciom czasowym czasowego [szt.] PLN** [szt.] [ha] [szt.] [ha] Przelew Odra-Widawa - jaz klapowy 15 8 1,6563 7 0,4646 (obiekt WWW nr 40) Przebudowa mostu drogowego 15 1 0,0190 14 1,2032 Obiekt WWW nr 41.1 Przebudowa mostu kolejowego 5 0 0 5 0,8302 Obiekt WWW nr 41.2 Przebudowa kanału 17 4 0,2584 13 1,3748 Obiekt WWW nr 41.3 Przebudowa mostu drogowego B. Krzywoustego 13 0 0 13 2,7758 Obiekt WWW nr 42.1 Przebudowa mostu drogowego B. Krzywoustego 7 0 0 7 1,0345 Obiekt WWW nr 42.1.1 Kanał - nowy wał prawobrzeżny 21 7 1,1129 14 2,3851 B3-1 Odcinek: Obiekt WWW nr 44.1 Przelew Odra- Kanał - nowy wał lewobrzeżny 89 49 4,5246 39 3,4544 Obiekt WWW nr 44.11 Widawa do Swojczyce - nowy wał mostu 57 33 2,4577 24 0,5649 Obiekt WWW nr 44.12 kolejowego Kowale - nowy wał (ul. 108 58 7,3459 50 3,0563 Obiekt WWW nr 44.13 Krzywoustego) Kowale - modernizacja walu 50 31 1,4933 19 1,4129 Obiekt WWW nr 45.6 Wilczyce - nowy wał 73 43 3,1933 30 2,9374 Obiekt WWW nr 44.2 Modernizacja wału 26 13 0,4438 13 3,3633 Obiekt WWW nr 45.5 Wilczyce - modernizacja wału 22 10 1,3185 12 2,9647 Obiekt WWW nr 45.2 Modernizacja wału 23 16 1,2350 7 2,4097 Obiekt WWW nr 45.1 Rozbiórka wału 7 0 0 7 2,3157 Obiekt WWW nr 46.1 Zgorzelisko (do ul.B.Krzywoustego) - nowy wał 177 90 11,3770 87 10,8203 Obiekt WWW nr 44.3 Krzywoustego - linia kolejowa - nowy wał 13 3 0,9374 10 0,7232 Obiekt WWW nr 44.14 Krzywoustego - linia kolejowa, modernizacja walu 25 9 0,8775 16 2,3645 Obiekt WWW nr 45.3 Przebudowa mostu drogowego w m Widawa 18 6 0,0609 12 1,3485 Obiekt WWW nr 42.2 Przebudowa mostu drogowego B3-2 Odcinek: Pęgowskiego 79 38 1,2732 41 4,0088 Przelew Odra Obiekt WWW nr 42.3 Widawa do Przebudowa mostu mostu kolejowego kolejowego 7 0 0 7 0,9848 (B. Pęgowskiego Krzywoustego) Obiekt WWW nr 42.3.1 Zwiększenie przepustowości mostu 22 8 0,3085 14 1,4893 na Widawie w m. Psary Obiekt WWW nr 43 25 Zestawienie ogólnej ilości działek, ilości działek podlegających zajęciom stałym i czasowym dla poszczególnych obiektów Modernizacji Wrocławskiego Węzła Wodnego ( podkomponent B3) Liczba działek Powierzchnia Liczba działek Powierzchnia ogólna Koszty nabycia praw podlegających zajęcia podlegających zajęcia Podkomponent Nazwa Obiektu ilość do nieruchomości, zajęciom stałym stałego zajęciom czasowym czasowego [szt.] PLN** [szt.] [ha] [szt.] [ha] Sołtysowice ( wał wzdłuż obwodnicy śródmiejskiej ) 58 21 7,8820 37 1,6843 Obiekt WWW nr 44.15 Polanowice nowy wał 113 82 10,2025 31 1,7008 Obiekt WWW nr 44.16 Pracze Widawskie - nowy wał 43 31 3,9425 12 0,3334 Obiekt WWW nr 44.17 Pracze Widawskie - rozbiórka wału 32 1 0,0090 31 2,4208 Obiekt WWW nr 46.2 Świniary - modernizacja wału 56 38 3,8371 18 1,9955 Obiekt WWW nr 44.18 Psie Pole - nowy wał 29 10 2,4565 19 1,9720 Obiekt WWW nr 44.4 Kłokoczyce - nowy wał 61 24 6,1749 37 5,1979 Obiekt WWW nr 44.5 Krzyżanowice - nowy wał 9 2 0,7976 7 0,8946 Obiekt WWW nr 44.6 Krzyżanowice - modernizacja wału 10 3 0,7823 7 0,9097 Obiekt WWW nr 45.4 Psary - nowy wał 134 54 5,8317 80 3,4162 Obiekt WWW nr 44.7 Psary - wał wyspowy 28 9 3,6103 19 1,8161 Obiekt WWW nr 44.8 Szymanów nowy wał 94 33 5,8086 61 5,4256 Obiekt WWW nr 44.9 Szewce - nowy wał 78 27 8,0588 51 6,1817 Obiekt WWW nr 44.10 Paniowice – rozbiórka wału 8 0 0 8 2,6346 p/pow. Obiekt WWW nr 19 SUMA 1642 762 99,2870 879 90,8701 85 941 687,00 * wskaźnikowe oszacowanie kwot odszkodowań oparte na doświadczeniach zebranych w przypadku uzgadniania odszkodowań dla obiektów odrzańskich, wobec braku danych z operatów szacunkowych, ** w koszty prezentowane powyżej nie wliczono kosztów rzeczoznawców – szacunkowy koszt wynosi 1 142 122,24 zł netto (wartość zamówienia łącznie z przewidywanymi zamówieniami uzupełniającymi). Tabela 6.4. Zestawienie przewidywanych kosztów usług notarialnych. Kwota Kontrakt na roboty [zł] B1-1 30 160,00 B1-2 6 030,00 B1-3 15 768,00 B1-11 15 742,00 B3-1 46 955,24 B3-2 57 389,75 SUMA 172 044,99 * wartość zamówienia uzupełniającego, dopuszczonego w ramach podpisanej umowy wynosi 50% zamówienia podstawowego tj. 86 022,50 zł. 26 6.2 Zidentyfikowane problemy i grupy społeczne Ze względu na przebudowę obiektów mostowych głównymi problemami będą trudności komunikacyjne wynikające z objazdów i dojazdów do nieruchomości, które w efekcie mogą prowadzić do przenoszenia działalności podmiotów gospodarczych w inne miejsce narażając ich właścicieli na dodatkowe koszty, a pracowników na utratę miejsca pracy. Kolejnym ważnym problemem jest wydłużenie i skomplikowanie dojazdów do miejsc pracy mieszkańców poszczególnych dzielnic. Taka sytuacja będzie zmuszała pracowników do zwiększenia wydatków związanych z dotarciem z miejsca zamieszkania do zakładu pracy. Grupą dotkniętą Projektem będzie także część społeczności Wrocławia i okolicznych miejscowości ze względu na transport mas ziemnych, który mimo organizacji transportu w sposób jak najmniej zakłócający komunikację w mieście będzie się nakładał na codzienne „zatory” komunikacyjne. Sam proces budowlany związany z budową, przebudową lub rozbiórką wałów będzie zdecydowanie mniej uciążliwy dla mieszkańców. Wały jako obiekty lokalizowane w pobliżu koryta rzecznego ograniczające obszar zalewowy nie będą utrudniały codziennej komunikacji, jedynie rekreacyjno-turystyczną. Docelowo, po wybudowaniu/przebudowie będą sprzyjały celom rekreacyjnym w przypadku udostępnienia dróg serwisowych jako ścieżek spacerowych i rowerowych. Tabela 6.5. Zestawienie długości wałów w podkomponentach B1 i B3. Łączna długość wałów [m] Podkomponent Razem Nowy Przebudowa Rozbiórka B1 62037 5585 54736 2195 B3 38466 33689 4777 2320 Gospodarstwa rolnicze na terenie gmin objętych Projektem Działalność Gospodarstw rolniczych może zostać utrudniona w wyniku budowy obiektów i urządzeń ochrony przeciwpowodziowej. Główne problemy to: utrudniony i dłuższy niż dotychczas dojazd do pół uprawnych, pastwisk i łąk, rozdzielenie przez wały poszczególnych gospodarstw, zmniejszenie powierzchni upraw, zmniejszenie dopłat bezpośrednich, co spowoduje zmniejszenie dochodów w gospodarstwach rolniczych, utrudnienia w sferze ekonomicznej, warunków prowadzenia produkcji rolnej i być może jakości produktów, ograniczenia w użytkowaniu gruntów rolnych. Należy zauważyć, iż powyższe czynniki mogą się przyczynić do stopniowego wygasania produkcji rolniczej na terenach położonych w pobliżu wałów. Utrudnienia dla gospodarstw w prowadzeniu działalności rolniczej należy traktować jako potencjalnie pociągające za sobą skutki społeczne i ekonomiczne. Właściciele ogródków działkowych W związku z budową lub modernizacją wałów przeciwpowodziowych konieczna będzie likwidacja części rodzinnych ogródków działkowych (POD „Nad Widawą”, „Lisia Góra”, itd.). Likwidacja ogródków działkowych ułatwi spływ wielkich wód powodziowych. W przypadku likwidacji rodzinnych ogródków działkowych wystąpi konieczność zapewnienia nieruchomości zamiennych. Ogródki działkowe zostaną zlikwidowane w trybie specustawy. W przypadku likwidacji rodzinnego ogródka działkowego podmiot, w którego interesie następuje likwidacja zobowiązany jest wypłacić członkom Polskiego Związku Działkowców odszkodowanie za stanowiące ich własność nasadzenia, urządzenia i obiekty znajdujące się na działkach, wypłacić Polskiemu Związkowi 27 Działkowców - odszkodowanie za stanowiące jego własność urządzenia, budynki i budowle rodzinnego ogrodu działkowego przeznaczone do wspólnego korzystania przez użytkujących działki i służące do zapewnienia funkcjonowania ogrodu; zapewnić nieruchomości zamienne na odtworzenie rodzinnego ogrodu działkowego. Na rozpatrywanym obszarze zlokalizowane są również tereny sportowo-rekreacyjne, szkółka jeździecka, pozostałości średniowiecznego grodziszcza. „Dobra kultury” Większość prac związanych z modernizacją Wrocławskiego Węzła Wodnego, które objęte są analizą niniejszego raportu zlokalizowane są na terenach niezabudowanych lub o niskiej intensywności zabudowy. Taki sposób zagospodarowania terenu wynika ze specyficznych uwarunkowań terenowych które ściśle powiązane są z wyraźnym wpływem rzek Odry, Oławy i Widawy kształtujących zarówno rzeźbę terenu jak też stosunki gruntowo-wodne. Te trudne warunki mające wpływ na układ i charakter osadnictwa tego obszaru sprawiły, że w bezpośrednim sąsiedztwie modernizowanych obiektów oraz w okolicznych mniejszych miejscowościach nie ma zbyt wielu obiektów zabytkowych objętych ochroną prawną. Najbliżej obiektów objętych budową i modernizacją wałów przeciwpowodziowych zlokalizowanych jest m.in. kilka kościołów parafialnych, klasztory, zespół młyński, zabytkowe kamienice, park dworski itp. Zabytki te objęte są ochroną prawną i wpisane zostały w rejestr zabytków. Prowadzone prace nie będą oddziaływały na te dobra kultury. W pobliżu miejsc prowadzenia prac budowlanych odkryte i zinwentaryzowane zostały 174 stanowiska archeologiczne m.in. osady, ślady osadnictwa, cmentarzyska, grodzisko. Właściwa organizacja prac oraz lokalizacja placów budowy i zapleczy placów budowy pozwoli uniknąć kolizji z rozpoznanymi stanowiskami. Zapisy takie zostaną zawarte w dokumentacji budowlanej oraz materiałach przetargowych. Narzędziem kontroli nad Wykonawcami robót, stosowania odpowiednio sformułowanych w dokumentach zaleceń, będzie Plan Zarządzania Środowiskiem. W zespole Inżyniera-Konsultanta zatrudniony został doświadczony archeolog, który będzie odpowiadał za przestrzeganie przepisów prawa w tym obszarze. W ramach Jednostki Realizującej Projekt osobą odpowiedzialną za koordynację działań w obszarze badań archeologicznych będzie Inspektor ds. Nieruchomości i Odszkodowań Majątkowych. Na terenie prowadzonych prac budowlanych, niezależnie od wariantu realizacyjnego oprócz zidentyfikowanych i opisanych stanowisk możliwe jest natrafienie na nieznane i nierozpoznane dotychczas stanowiska archeologiczne. Wówczas niezbędne będzie przeprowadzenie ratowniczych badań archeologicznych. PODSTAWY PRAWNE Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568), w art. 3 definiuje: zabytek - nieruchomość lub rzecz ruchomą, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową; zabytek nieruchomy - nieruchomość, jej część lub zespół nieruchomości, o których mowa w pkt 1; zabytek ruchomy - rzecz ruchomą, jej część lub zespół rzeczy ruchomych, o których mowa w pkt 1; zabytek archeologiczny - zabytek nieruchomy, będący powierzchniową, podziemną lub podwodną pozostałością egzystencji i działalności człowieka, złożoną z nawarstwień kulturowych i znajdujących się w nich wytworów bądź ich śladów albo zabytek ruchomy, będący tym wytworem; Zgodnie z art. 4 wspomnianej wyżej ustawy ochrona zabytków polega na podejmowaniu przez organy administracji publicznej działań mających na celu: zapewnienie warunków prawnych, organizacyjnych i finansowych umożliwiających trwałe zachowanie zabytków oraz ich zagospodarowanie i utrzymanie; zapobieganie zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla wartości zabytków; udaremnianie niszczenia i niewłaściwego korzystania z zabytków; przeciwdziałanie kradzieży, zaginięciu lub nielegalnemu wywozowi zabytków za granicę; kontrolę stanu zachowania i przeznaczenia zabytków; 28 uwzględnianie zadań ochronnych w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz przy kształtowaniu środowiska. Ochronie i opiece podlegają bez względu na stan zachowania, między innymi, zabytki archeologiczne będące, w szczególności pozostałościami terenowymi pradziejowego i historycznego osadnictwa, cmentarzyskami, kurhanami, reliktami działalności gospodarczej, religijnej i artystycznej oraz zabytki nieruchome. Podjęcie prac ziemnych na terenie przeznaczonym pod budowę wałów, szczególnie w strefie osadnictwa pradziejowego i historycznego, bądź w sąsiedztwie udokumentowanych licznych stanowisk archeologicznych musi być poprzedzone uzyskaniem zezwolenia Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków we Wrocławiu na prowadzenie prac ziemnych. Roboty powinny być wykonywane pod nadzorem archeologicznym przez uprawnionego archeologa. Aktem wykonawczym do przywołanej powyżej ustawy jest rozporządzenie Ministra Kultury z dnia 9 czerwca 2004 r. w sprawie prowadzenia prac konserwatorskich, restauratorskich, robót budowlanych, badań konserwatorskich i architektonicznych, a także innych działań przy zabytkach wpisanych do rejestru zabytków oraz badań archeologicznych i poszukiwań ukrytych lub porzuconych zabytków ruchomych (Dz. U. z 2004 r. Nr 150 poz. 1579) poszczególne strony procesu inwestycyjnego obowiązują zgodnie z zapisami tego aktu następujące procedury opisane poniżej. OPRACOWANIE DOKUMENTACJI PROJEKTOWEJ Na etapie przygotowania projektu budowlanego projektant jest zobligowany do uzyskania informacji o konieczności prowadzenia badań archeologicznych na terenie robót budowlanych. Takie pisemne zapytanie przesyłane jest do Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków. Konserwator musi odpowiedzieć niezwłocznie, w terminie nie przekraczającym 30 dni. Może on wskazać, w zależności od klasyfikacji danego terenu, ze względu na wcześniejsze znaleziska, konieczność: 1. przeprowadzenia wyprzedzających badań archeologicznych, 2. prowadzenia robót budowlanych przy nadzorze archeologicznym, 3. nie wskazywać na konieczność prowadzenia badań archeologicznych. Jeżeli, Konserwator wskaże konieczność nadzoru archeologicznego kolejnym etapem jest wystąpienie z wnioskiem o wydanie pozwolenia na prowadzenie prac archeologicznych wykopaliskowych. Wojewódzki Konserwator Zabytków lub kierownik Delegatury wydaje pozwolenia na prowadzenie prac archeologicznych w trybie decyzji administracyjnej. Zezwolenie wydawane jest indywidualnie dla określonego archeologa i może zawierać dodatkowe warunki narzucone przez Konserwatora. Decyzja w uzasadnionych wypadkach może być zmieniona lub wycofana. W przypadku 9 obiektów WWW realizowanych przez DZMiUW posiadających już pozwolenia na budowę wszelkie decyzje/pozwolenia zostały uzyskane, natomiast dla obiektów, dla których przygotowywana jest dokumentacja projektowa (zgodnie z nowym porządkiem prawnym po wejściu w życie „specustawy”) przed uzyskaniem pozwolenia na realizację koniecznym będzie uzyskanie opinii właściwego wojewódzkiego konserwatora zabytków. Opinia taka musi być wydana w terminie 14 dni od złożenia stosownego wniosku Inwestora. Niewydanie opinii w tym terminie traktuje się jako brak zastrzeżeń. Opinia taka zastępuje uzgodnienia, pozwolenia, zezwolenia, zwolnienia, opinie bądź stanowiska właściwych organów wymagane odrębnymi przepisami, które były wymagane przed wejściem specustawy w życie. PROWADZENIE BADAŃ ARCHEOLOGICZNYCH Metoda i czas realizacji Prace archeologiczne wykonuje się w formie nadzoru nad pracami ziemnymi i w przypadku natrafienia na obiekty przechodzi do ręcznej eksploracji lub wyprzedzająco przed realizacją inwestycji, mogą być one poprzedzone rozpoznaniem powierzchniowym i badaniami sondażowymi, zależnie od zaleceń konserwatorskich i ustaleń z inwestorem. Prace prowadzi się tylko do wielkości zadania inwestycyjnego, czyli po obrysie wykopów niezależnie od wielkości stanowiska archeologicznego. Poza tę linię wykracza się tylko sporadycznie z uwagi na znaczną wartość znaleziska lub konieczność przebadania obiektu w całości np. grobu, studni itp. Za takie dodatkowe czasowe zajęcia właścicielom lub władającym wypłacona zostanie uzgodniona kwota odszkodowania. 29 Przystępując do realizacji prac budowlanych/ziemnych należy w terminie 7 dni przed ich rozpoczęciem powiadomić Konserwatora. Po rozpoczęciu prac w przypadku kolizji planowanej inwestycji ze stanowiskami archeologicznymi prace ziemne związane z budową należy poprzedzić ratowniczymi badaniami archeologicznymi po uprzednim uzyskaniu pozwolenia Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków na badania archeologiczne (art. 36 ust. 1 pkt 5 ustawy z dn. 23 lipca 2003r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami). Należy prowadzić stały nadzór archeologiczny na całej długości planowanej inwestycji po uprzednim uzyskaniu pozwolenia WKZ na badania archeologiczne. W przypadku ujawnienia w trakcie prowadzonego nadzoru nawarstwień lub obiektów archeologicznych wraz z zalegającymi w nich zabytkami, nadzór należy przekształcić w wyprzedzające badania archeologiczne. Czas trwania prac zależny jest od wielu czynników jednak zawsze dąży się do jego zminimalizowania. W większości przypadków prace można prowadzić bezkolizyjnie lub niemal bezkolizyjnie. W przypadku tak dużych inwestycji jak niniejszy Projekt gwarantuje to szeroki front robót. Prawdopodobieństwo natrafienia na znaleziska w przypadku obiektów odrzańskich (komponent B1) jest niewielkie ze względu na fakt, iż tylko 9% tej części inwestycji (w odniesieniu do kilometrażu) to nowe odcinki wałów, pozostała część związana będzie z przebudową i modernizacją istniejących wałów. W przypadku komponentu B3 nowe odcinki wałów stanowią 88,7% tej części inwestycji, dlatego też na etapie przygotowania dokumentacji przetargowej na wyłonienie wykonawców robót budowlanych rozważona będzie kwestia nakazania przyszłym wykonawcom przeprowadzenia wyprzedzających ratowniczych badań archeologicznych. Zagrożenia/utrudnienia Podczas realizacji prac przy obiekcie nie wymagającym badań archeologicznych (brak znanych stanowisk) może dojść do kolizji z jakimś nieznanym obiektem archeologicznym i wtedy należy przerwać roboty i zawiadomić Konserwatora. Konserwator ma 5 dni na podjęcie decyzji co do dalszego postępowania. Najczęściej nakazuje podjęcie prac badawczych wstrzymując prace na czas znalezienia wykonawcy badań archeologicznych, uzyskania stosownego zezwolenia oraz przeprowadzenia stosownych badań Wyniki badań Wyniki badań przesyłane są do Konserwatora. Dodatkowo jeden egzemplarz sprawozdania z badań otrzymuje Inwestor. Na Inwestorze ciąży obowiązek sfinansowania badań archeologicznych. Właścicielem zabytków pozyskanych w trakcie badań pozostaje Państwo. CASE STUDY RĘDZIN – przełożenie wału p/pow. (obiekt WWW nr 11) STAN FAKTYCZNY Dla inwestycji pn.: „RĘDZIN – przełożenie wału p/pow. (obiekt WWW nr 11)”, wydana została w trybie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2010 roku o szczególnych zasadach przygotowania do realizacji inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych (Dz. U. nr 143, poz. 963), dnia 31.10.2011 roku, decyzja nr 39/12 Wojewody Dolnośląskiego o zezwoleniu na realizację inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowej (dalej: decyzja pnri). Osoby fizyczne objęte projektem po wydaniu decyzji pnri wniosły o wykup całych działek, a nie tylko wydzielonych części podlegających zajęciom stałym. DZMiUW wypracował ścieżkę prawną (zgodnie z prawodawstwem polskim) pozwalającą na wykup tych nieruchomości w całości dzięki nałożeniu na nie trwałych ograniczeń, co opisano w rozdziale 5.2.3.2. UZASADNIENIE Szczególny przypadek wału na Rędzinie polega na tym, iż w odróżnieniu od pozostałych obiektów (wyłączając Lesicę obiekt WWW nr 12) zostanie on przesunięty i zlokalizowany dalej od koryta rzeki Odry w stosunku do wału istniejącego. Po wybudowaniu nowego wału wał istniejący zostanie rozebrany, aby umożliwić swobodny przepływ „wielkich wód”, co pozwoli na zwiększenie przekroju dolinowego rzeki Odry. Tym samym część terenu dotychczas chroniona przy przepływie fali powodziowej będzie po zakończeniu realizacji obiektu terenem zalewowym. W obszarze tym zlokalizowane są działki 7 osób fizycznych. Dane dotyczące przedmiotowych działek tj. numery, powierzchnie przedstawiono w tabeli poniżej. 30 Tabela 6.6. Zestawienie nieruchomości należących do osób fizycznych Powierzchnia Nr Nr działki całkowita Powierzchnia działki Lp. Nazwisko, imię przed działki (przed AM Obręb zajęcia UWAGI po podziałem podziałem) stałego [ha] podziale [ha] 19/1 24 Rędzin 0,0591 Nie żyje, brak Podborączyński 19 1 0,2504 następców Tadeusz 19/2 24 Rędzin 0,0004 prawnych Krűger Bożena 2 20 0,2709 20/1 24 Rędzin 0,0211 - Górniak Zofia 3 Świniarski Jerzy 21 0,2926 21/1 24 Rędzin 0,0114 - 4 Więckowski Adam 22 2,8060 22/1 24 Rędzin 0,0029 - 13/1 25 Rędzin 0,2082 - 5 Łapa Paweł 13 2,1472 13/2 25 Rędzin 0,0027 - 13/5 25 Rędzin 0,0592 - Gonciarz Barbara 6 Gonciarz 14 1,6317 14/1 25 Rędzin 0,1774 - Wojciech 7 Małecka Anna 15/1 1,3782 15/3 25 Rędzin 0,1401 - SUMA 8,7770 0,6825 Wycena nieruchomości przez niezależnego rzeczoznawcę majątkowego (oszacowanie na dzień 31.10.2011 r.) wykazała, iż koszt 1 m2 działki w tym rejonie to 28,39 zł, stąd kwota niezbędna do wykupu przedmiotowych nieruchomości wyniesie 2 491 790,30 zł. Powyższa kwota jest możliwa do pokrycia bez konieczności zwiększenia kwot przewidzianych na pozyskanie nieruchomości, a wskazanych w RAP. Jest to możliwe ponieważ w pierwotnym oszacowaniu kwot na pozyskanie nieruchomości pod realizację obiektów odrzańskich przewidziano, iż jednostki publiczne mogą żądać wypłaty odszkodowania za zajęte pod budowę wałów tereny, natomiast część z nich oddało grunty bezpłatnie na cel publiczny jakim jest ochrona przeciwpowodziowa. Podsumowanie Biorąc pod uwagę wielkość i skalę inwestycji, jaką jest budowa systemu urządzeń i budowli ochrony przeciwpowodziowej należy liczyć się z możliwością wystąpienia wielu problemów związanych z pozyskaniem nieruchomości zlokalizowanych w pobliżu przebiegającej trasy wałów. Priorytetowym celem wszystkich instytucji zaangażowanych w budowę i eksploatację wałów powinno być uzyskanie konsensusu ze społeczeństwem. Osiągniecie tego celu możliwe jest poprzez: prowadzenie polityki konsultacji i dialogu z mieszkańcami, szczegółowe zidentyfikowanie i zinwentaryzowanie problemów, które mogą wystąpić w trakcie budowy i eksploatacji wałów. Na podstawie dokonanych analiz można ogólnie wskazać grupy społeczne i problemy wynikające z położenia nieruchomości w pobliżu wałów. 31 Tabela 6.7. Grupy społeczne, problemy oraz działania zapobiegające/oferowana pomoc Grupa społeczna/ Działania właściciele Problemy wynikające zapobiegające/ nieruchomości z lokalizacji wałów Skutki oferowana pomoc położonych w pobliżu wałów Przedsiębiorcy, Trudny dojazd (objazdy, Rezygnacja z Identyfikacja wszystkich właściciele zakładów wydłużenie drogi dojazdu) prowadzenia podmiotów, pomoc pracy, osoby powodujący wzrost działalności – w rozwiązywaniu prowadzące kosztów produkcji, trudności roszczenie dotyczące problemów np. budowa działalność w ekspedycji wykupu nieruchomości dodatkowych przejazdów gospodarczą wyprodukowanych towarów, na której znajduje się wałowych, zmiana trasy trudny dojazd pracowników, zakład, wypłacenia projektowanego wału. straty ekonomiczne odszkodowania. Rolnicy, właściciele Trudny dojazd (objazdy, Rezygnacja z Identyfikacja wszystkich gospodarstw wydłużenie drogi dojazdu) do prowadzenia podmiotów, pomoc w pól, łąk i pastwisk rozdzielenie gospodarstwa rozwiązywaniu terenów rolnych, zmniejszenie rolniczego – problemów np. budowa powierzchni upraw, roszczenie dotyczące dodatkowych przejazdów niebezpieczeństwo wykupu nieruchomości, wałowych, budowa poruszania się maszynami na której znajduje się dodatkowych przepraw rolniczymi, zanieczyszczenie gospodarstwo, mostowych do lokalnej gleby i powietrza, hałas, wypłacenia komunikacji. pogorszenie stosunków odszkodowania. wodnych, straty ekonomiczne, zmniejszenie dopłat bezpośrednich do gospodarstw, ze względu na uzależnienie ich od powierzchni, typu użytków rolnych oraz rodzaju prowadzonych upraw. Działkowicze Likwidacja ogródków Konieczność Identyfikacja wszystkich działkowych wraz ze wykupienia ogródków i podmiotów, wykupienie lub zlokalizowanymi na nich zapewnienia terenów polubowne załatwienie zabudowaniami oraz zamiennych, sprawy, pomoc w nasadzeniami wypłacenia rozwiązywaniu problemów odszkodowania np. zapewnienie terenów do odtworzenia ogródków działkowych na obszarach z dobrym dostępem komunikacyjnym środkami komunikacji miejskiej. Właściciele Zagrożenie hałasem, Wymaganie Identyfikacja wszystkich nieruchomości zanieczyszczeniem powietrza, wykupienia podmiotów, wykupienie wskazanych w nieruchomości, nieruchomości lub Raportach o wypłacenia polubowne załatwienie oddziaływaniu na odszkodowania sprawy, pomoc w środowisko rozwiązywaniu problemów np. odpowiednie godziny prowadzenia prac budowlanych (7-15), zapewnienie sprzętu dobrej jakości technicznej o niskim poziomie emisji, nasadzenia roślinności w miejscach jej wycinki. Właściciele Brak możliwości Wniosek właściciela Identyfikacja wszystkich nieruchomości wykorzystania pozostałej nieruchomości o podmiotów, wykupienie częściowo nabytych części nieruchomości na wykupienie pozostałej nieruchomości lub pod budowę wałów dotychczasowe cele. części. polubowne załatwienie sprawy, pomoc w rozwiązywaniu problemów. 32 7. Mechanizm skarg i zażaleń 7.1. Kiedy należy wprowadzić mechanizm skarg wnoszonych w związku z Projektem W przypadku nowych, dużych inwestycji z potencjalnie złożonymi problemami, mechanizm skarg powinien zostać wdrożony na początku całego procesu i powinien obowiązywać przez cały czas realizacji, funkcjonowania oraz zamknięcia Projektu. 7.2. Procedura skarg Mechanizm zarządzania skargami i zażaleniami, ma na celu unikanie i minimalizowanie ich, jest integralną częścią prawidłowej strategii działania wszystkich zainteresowanych osób i instytucji. W celu realizacji planu należy przyjąć następujące terminy: - pisemne potwierdzenie otrzymania skargi: w ciągu 7 dni od wpłynięcia skargi. - proponowane rozwiązania: w ciągu 30 dni od wpłynięcia skargi. Proponowany mechanizm skarg przedstawiony jest w Załączniku 9.3. Proponowany formularz skarg przedstawiony jest w Załączniku 9.4. 7.3. Uzgodnienia organizacyjne W strukturach organizacyjnych Projektu zostanie wyznaczona jednostka (Konsultant Społeczny) odpowiedzialna za kontakty ze społeczeństwem i zajmowanie się skargami społecznymi. Ustanowiony zostanie jeden lub więcej konsultantów społecznych, którzy będą odpowiedzialni za kontakty ze społeczeństwem, rozwiązywanie sporów oraz przekazywanie informacji na temat skarg. 7.4. Sposoby wnoszenia skarg Następujące sposoby składania skarg zostaną udostępnione dla społeczeństwa: - Bezpośrednio w głównym biurze Projektu, które będzie pełniło funkcję punktu konsultacyjnego: Biuro Projektu, ul. Podwale 62 lok. 103 50-010 Wrocław, Polska - Za pośrednictwem poczty na adres, jak wyżej. - Bezpośrednio w biurach na terenie budowy (adresy tych biur zostaną podane na stronie internetowej Projektu w terminie 3 miesięcy przed rozpoczęciem prac). - Telefoniczna linia informacyjna - skargi można składać pod numerem telefonu: +48 71 360 18 90 fax: +48 71 360 18 93. - Poprzez internet: strona internetowa www.grontmij.pl; e-mail: sekretariat@odra-wroclaw.pl 7.5 Audyty i niezależny mechanizm odwoławczy Zakłada się, że wewnętrzne audyty mechanizmu skarg będą przeprowadzane w celu oceny efektywności systemu. Natomiast niezależne organizacje zewnętrzne (audytorzy) będą przeprowadzać okresowe audyty systemu zarządzania skargami, co wpłynie na zmniejszenie ryzyka związanego z nieodpowiednim funkcjonowaniem systemu. 33 8. Monitoring i ocena Główne wskaźniki, które powinny być monitorowane: Tabela 8.1 proponowane wskaźniki do monitorowania Częstotliwość Wskaźnik Wskaźnik Źródło informacji monitorowania postępu Parametry zakładane Kwota wszystkich wydatków Rejestry DZMiUW/Konsultanta Kwartalnie na odszkodowania i wykupy PLN (planowane) Liczba pozyskanych Rejestry Kwartalnie Ilość (szt.) nieruchomości DZMiUW/Konsultanta Parametry osiągnięte Kwota wszystkich wydatków Rejestry finansowe Kwartalnie na odszkodowania i wykupy DZMiUW/Konsultanta PLN (wydatki) Liczba pozyskanych Rejestry DZMiUW/Konsultanta Kwartalnie Ilość (szt.) nieruchomości Wskaźniki efektywności Liczba skarg Rejestry DZMiUW/Konsultanta Kwartalnie Ilość (szt.) Wypłacone odszkodowania, Rejestry finansowe Kwartalnie PLN inne DZMiUW/Konsultanta 9. Załączniki 9.1 Procedury ustalania i wypłaty odszkodowań za stałe/czasowe zajęcia nieruchomości Następujące procedury ustalania i wypłaty odszkodowań za stałe/czasowe zajęcia nieruchomości będą stosowane w trakcie realizacji projektu Modernizacji Wrocławskiego Węzła Wodnego dla obiektów posiadających ostateczne decyzje o pozwoleniu na budowę. Tabela 9.1. Procedura ustalania odszkodowania za zajęcie stałe Zajęcie stałe polegające na przeniesieniu własności Zajęcie stałe polegające na przeniesieniu własności nieruchomości wskutek wywłaszczenia (art. 112 - nieruchomości na podstawie umowy sprzedaży 135 ustawy o gospodarce nieruchomościami) W przypadku porozumienia pomiędzy właścicielem W przypadku braku porozumienia pomiędzy nieruchomości, a DZMiUW co do warunków nabycia właścicielem nieruchomości, a DZMiUW co do nieruchomości w drodze umowy, zajęcie stałe polegać nabycia nieruchomości w drodze umowy, zajęcie będzie na przeniesieniu własności nieruchomości na trwałe polegać będzie na przeniesieniu własności podstawie umowy sprzedaży. nieruchomości wskutek przeprowadzenia postępowania wywłaszczeniowego co do całości lub części nieruchomości, na podstawie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 1997, Nr 115, poz. 741). Właścicielowi nieruchomości, na której dokonano Właścicielowi nieruchomości wywłaszczonej będzie zajęcia trwałego, będzie przysługiwać wynagrodzenie przysługiwać odszkodowanie ustalone według określone w umowie sprzedaży tej nieruchomości, stanu i wartości wywłaszczonej nieruchomości w zawartej pomiędzy jej właścicielem, a DZMiUW dniu wydania decyzji o wywłaszczeniu. Wynagrodzenie określone w umowie sprzedaży Ustalenie wysokości odszkodowania następuje po zostanie ustalone na podstawie operatu szacunkowego uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego, sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego stanowiącej operat szacunkowy sporządzony zgodnie z przepisami ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. zgodnie z przepisami ustawy z dnia 21 sierpnia o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 1997, Nr 115, 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. poz. 741), określającego wartość rynkową 1997, Nr 115, poz. 741), określającej wartość nieruchomości. nieruchomości (rynkową, odtworzeniową). 34 Tabela 9.2. Procedura ustalania odszkodowania za zajęcie czasowe Zajęcie czasowe dokonane po uzyskaniu Zajęcie czasowe dokonane wskutek zajęcia oświadczenia właściciela nieruchomości wyrażającego nieruchomości sąsiedniej (art. 47 ust. 2 Prawa zgodę na jej zajęcie czasowe budowlanego) Zawiadomienie osoby posiadającej tytuł prawny do W przypadku nieuzgodnienia warunków zajęcia nieruchomości o mających nastąpić robotach czasowego nieruchomości sąsiedniej właściwy budowlanych i terminie wejścia na nieruchomość. organ architektoniczno-budowlany - na wniosek inwestora - w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, rozstrzyga, w drodze decyzji, o niezbędności wejścia do sąsiedniego budynku, lokalu lub na teren sąsiedniej nieruchomości. W przypadku uznania zasadności wniosku inwestora, właściwy organ określa jednocześnie granice niezbędnej potrzeby oraz warunki korzystania z sąsiedniego budynku, lokalu lub nieruchomości. Przeprowadzenie wizji lokalnej nieruchomości z Inwestor, po zakończeniu robót budowlanych jest udziałem rzeczoznawcy majątkowego oraz innych obowiązany naprawić szkody powstałe w wyniku osób (np. inwestora i właściciela nieruchomości) w korzystania z sąsiedniej nieruchomości, budynku celu określenia rodzaju zasiewów i upraw oraz lub lokalu - na zasadach określonych w Kodeksie pozostałych części składowych nieruchomości, jak cywilnym. również rodzaju robót budowlanych. Sporządzenie protokołu przejęcia nieruchomości przez inwestora i osobę posiadającą tytuł prawny do nieruchomości, celem określenia zakresu spodziewanych szkód. Sporządzenie wyceny nieruchomości wraz z wyceną wartości szkód przez rzeczoznawcę majątkowego zgodnie z przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami, będące podstawa wypłaty ewentualnego wstępnego odszkodowania z tytułu poniesionej szkody. Złożenie oświadczenia przez osoby posiadającej tytuł prawny do nieruchomości o wyrażeniu zgody na proponowaną wysokość wstępnego odszkodowania. Wypłata odszkodowania. Sporządzenie protokołu zwrotu nieruchomości przez inwestora i osobę posiadającą tytuł prawny do nieruchomości, po zakończeniu robót budowlanych, celem określenia zakresu powstałych szkód. Ponowne sporządzenie wyceny wartości szkód powstałych na skutek realizacji inwestycji na zajętym terenie bądź terenie sąsiednim (w przypadku przekroczenia granic terenu zajętego pod inwestycję), będące podstawa wypłaty ewentualnego odszkodowania z tytułu poniesionej szkody. Złożenie oświadczenia przez osoby posiadającej tytuł prawny do nieruchomości o wyrażeniu zgody na proponowaną wysokość ostatecznego odszkodowania (z uwzględnieniem wypłaconego wstępnego odszkodowania). Wypłata odszkodowania. W przypadku braku porozumienia co do wysokości zaproponowanego wstępnego lub ostatecznego odszkodowania, osobie posiadającej tytuł prawny do nieruchomości przysługiwać będzie prawo do dochodzenia wyższej kwoty odszkodowania na drodze postępowania cywilnego. W przypadku trudności z wypłatą odszkodowania 35 podjęte będą działania zmierzające do złożenia należnej stronie kwoty do depozytu sądowego. Uprawnienie to wynika z ustawy o gospodarce nieruchomościami. Na podstawie art. 133 ww. ustawy organ ma prawo złożyć kwotę odszkodowania do depozytu sądowego, co jest równoznaczne ze spełnieniem świadczenia. Ma to miejsce wyłącznie w dwóch przypadkach: gdy osoba uprawniona odmawia przyjęcia odszkodowania albo jego wypłata natrafia na trudne do przezwyciężenia przeszkody (brak zdolności do czynności prawnych wierzyciela, jego dłuższa nieobecność w kraju przy braku ustanowienia pełnomocnika, klęski żywiołowe, stan wojenny) oraz gdy odszkodowanie za wywłaszczenie dotyczy nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym. 9.2. Procedura ustalania odszkodowania według specustawy Z tytułu przeniesienia na rzecz Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego własności nieruchomości, właścicielowi nieruchomości albo jej użytkownikowi wieczystemu przysługuje odszkodowanie. 1. Wysokość odszkodowania określa się w drodze uzgodnień poczynionych pomiędzy inwestorem a dotychczasowym właścicielem lub użytkownikiem wieczystym. Odszkodowanie to wypłacane jest przez Skarb Państwa lub odpowiednią jednostkę samorządu terytorialnego. 2. Jeśli w terminie 2 miesięcy od dnia, w którym specdecyzja stała się ostateczna, nie dojdzie do uzgodnienia wysokości odszkodowania, określa je wojewoda w drodze decyzji. Do ustalenia wysokości i wypłacenia odszkodowania stosuje się zasady określone w ustawie o gospodarce nieruchomościami. Wysokość odszkodowania ustalana jest przez uprawnionych rzeczoznawców majątkowych, na podstawie wartości rynkowej (a jeśli nie można jej ustalić, to na podstawie wartości odtworzeniowej) nieruchomości Według stanu nieruchomości w dniu wydania specdecyzji oraz według wartości tej nieruchomości z dnia, w którym następuje ustalenie wysokości odszkodowania. 3. Decyzja o ustaleniu wysokości odszkodowania, podobnie jak specdecyzja może zostać zaskarżona przez stronę poprzez złożenie odwołania do organu wyższego stopnia (ministra właściwego do spraw budownictwa, gospodarki przestrzennej i mieszkaniowej). Wniesienie odwołania od tej decyzji nie stoi jednakże na przeszkodzie wypłacie odszkodowania osobom uprawnionym – strona składająca odwołanie może złożyć wniosek o wypłatę odszkodowania określonego w decyzji, a Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego jest zobowiązana do wypłaty tej kwoty pomimo złożonego odwołania. Wypłata kwoty odszkodowania nie ma wpływu na prowadzone postępowanie odwoławcze. Od decyzji organu II instancji w sprawie odszkodowania służy stronie skarga do WSA (termin rozpatrzenia 30 dni od dnia otrzymania akt wraz z odpowiedzią na skargę) i następnie skarga kasacyjna do NSA (termin rozpatrzenia 2 miesiące od dnia wniesienia). 4. Odszkodowanie przysługujące dotychczasowemu właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu pomniejsza się o kwotę ustanowionych na nieruchomościach ograniczonych praw rzeczowych. 5. Jeśli dotychczasowy właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości objętej specdecyzją wyda tę nieruchomość w określonym w ustawie terminie, wysokość przysługującego mu odszkodowania powiększa się o kwotę 5% wartości nieruchomości. Jeżeli specdecyzja dotyczy nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym lub budynkiem w którym wyodrębniono lokal mieszkalny, wysokość odszkodowania za tą nieruchomość powiększa się o kwotę 10.000 zł. 36 Dotychczasowi właściciele lub użytkownicy wieczyści nieruchomości, które stały się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa, mogą użytkować nieodpłatnie te nieruchomości do upływu terminu określonego w specdecyzji. W przypadku ustanowienia na nieruchomościach trwałych ograniczeń w sposobie ich korzystania, właściciel albo wieczysty użytkownik tych nieruchomości może domagać się wykupu tych nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego, na podstawie wniosku złożonego w terminie 90 dni od dnia otrzymania zawiadomienia o wszczęciu postępowania o wydanie decyzji o pozwoleniu na realizację inwestycji. Jeżeli przejęta na własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego zostanie jedynie część nieruchomości, a pozostała część nie będzie nadawała się do prawidłowego wykorzystania na dotychczasowe cele, Inwestor będzie zobowiązany do nabycia, na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego nieruchomości, tej pozostałej części nieruchomości. 37 9.3 Typowy diagram zarządzania skargami (na bazie wytycznych BŚ) Wewnętrzne sprawdzenie - wewnętrzna 1 stopień Rozwiązanie proponowane przez Agencję Wdrażającą Postanowienie zamykające Skarżący TAK usatysfakcjonowany NIE podpisane – Skarga zamknięta Każda ze stron zwraca się do Mediatora/Arbitra 2 stopień – MEDIACJI lub ARBITRAŻU Mediator/Arbiter analizują skargę i szukają rozwiązań Mediator/Arbiter proponują rozwiązanie Zamykające porozumienie końcowe Obydwie strony ze skarżącym i TAK usatysfakcjonowane uzgodnienie rozwiązań w Projekcie NIE Skarga lub Projekt skierowane do Sądu 38 9.4 Formularz składania skarg do Konsultanta (na bazie wytycznych BŚ) Nr sprawy: Imię i nazwisko Imię wnioskodawcy_________________________________ Uwaga: skargę można złożyć anonimowo lub Nazwisko wnioskodawcy_____________________________ zażądać nieujawniania danych wnioskodawcy Chcę złożyć skargę anonimowo osobom postronnym bez zgody wnioskodawcy Żądam nieujawniania moich danych osobowych bez mojej zgody Dane kontaktu Za pośrednictwem poczty (proszę wpisać adres do korespondencji): ______________________________________________________________ Proszę zaznaczyć, w jaki sposób ______________________________________________________________ należy się kontaktować z ______________________________________________________________ wnioskodawcą (mailowo, telefonicznie, za pośrednictwem Telefonicznie:___________________________________________________ poczty) E-mail_________________________________________________________ Preferowany język do Polski komunikacji Hiszpański Angielski Inny (proszę wymienić) …………………………………………………………………………….. Opis przedmiotu sprawy lub skargi Przedmiot sprawy/skargi, kiedy sprawa się wydarzyła, podać miejsce dot. sprawy/skargi, wymienić osoby zaangażowane w sprawę, jakie są efekty zaistniałej sytuacji Data zdarzenia/zaistnienia przedmiotu skargi/pojawienia się sprawy Jednorazowe zdarzenie/skarga (data__________________________________) Zdarzyły się więcej niż jeden raz (podać ile razy:_________________________) W trakcie (problem istniejący obecnie) Jakie działania zapewniłyby rozwiązanie problemu według oceny wnioskującego? Podpis: __________________________________ Data: ____________________________________ Proszę o przekazanie tego [Nazwisko] Inspektor BHP [Nazwa firmy] formularza do: Adres_________________ Tel.:______________ lub E-mail:___________ 39 9.5 Tabele śledzenia postępu pozyskania nieruchomości na cele budowlane Poniższe tabele załączone zostały w wersji elektronicznej na płycie CD: Tabela 9.1 Blizanowice - Trestno - (wał zbiorniku) przebudowa wału p/pow. (obiekt WWW nr 3) Tabela 9.2 Radwanice - etap II modernizacja wału zbiornikowego na odcinku droga opolska - Siechnice gm. Św. Katarzyna (obiekt WWW nr 2) Tabela 9.3 Siechnice - przebudowa wału p/pow. (obiekt WWW nr 20a) Tabela 9.4 Kotowice - Siedlce - przebudowa wału p/pow. (obiekt WWW nr 1) Tabela 9.5 Opatowice - przebudowa wału p/pow. (obiekt WWW nr 4) Tabela 9.6 Nowy Dom - podwyższenie wału p/pow. (obiekt WWW nr 5) Tabela 9.7 Janowice - podwyższenie wału p/pow. (obiekt WWW nr 6) Tabela 9.8 Jeszkowice - budowa wału p/pow. (obiekt WWW nr 7) Tabela 9.9 Kamieniec Wrocławski - Wojnów - przebudowa wału p/pow. (obiekt WWW nr 8) Tabela 9.10 Międzyrzecka - przebudowa wału p/pow. (obiekt WWW nr 47) Tabela 9.11 Różanka - przebudowa wału p/pow. (obiekt WWW nr 10) Tabela 9.12 Rędzin - przebudowa wału p/pow. (obiekt WWW nr 11) Tabela 9.13 Lesica - przełożenie wału p/pow. (obiekt WWW nr 12) Tabela 9.14 Szczepin - przebudowa wału p/pow. (obiekt WWW nr 13) Tabela 9.15 Kozanów - przebudowa wału p/pow. (obiekt WWW nr 15) Tabela 9.16 Maślice - przebudowa wału p/pow. (obiekt WWW nr 16) Tabela 9.17 Pracze Odrzańskie - przebudowa wału p/pow. (obiekt WWW nr 17) Tabela 9.18 Janówek - przebudowa wału p/pow. (obiekt WWW nr 18) Tabela 9.19 Przelew Odra-Widawa - Jaz klapowy (obiekt WWW nr 40) Tabela 9.20 Przebudowa mostu drogowego (obiekt WWW nr 41.1) Tabela 9.21 Przebudowa mostu kolejowego (obiekt WWW nr 41.2) Tabela 9.22 Rozbudowa kanału (obiekt WWW nr 41.3) Tabela 9.23 Przebudowa mostu drogowego B. Krzywoustego (obiekt WWW nr 42.1) Tabela 9.24 Przebudowa mostu kolejowego B. Krzywoustego (obiekt WWW nr 42.1.1) Tabela 9.25 Kanał – nowy wał prawobrzeżny (obiekt WWW nr 44.1) Tabela 9.26 Wilczyce – nowy wał (obiekt WWW nr 44.2) Tabela 9.27 Zgorzelisko (do ul. B. Krzywoustego) – nowy wał (obiekt WWW nr 44.3) 40 Tabela 9.28 Kanał – nowy wał lewobrzeżny (obiekt WWW nr 44.11) Tabela 9.29 Swojczyce – nowy wał (obiekt WWW nr 44.12) Tabela 9.30 Kowale- nowy wał (obiekt WWW nr 44.13) Tabela 9.31 Krzywoustego- linia kolejowa - nowy wał (obiekt WWW nr 44.14) Tabela 9.32 Modernizacja wału (obiekt WWW nr 45.1) Tabela 9.33 Wilczyce – modernizacja wału (obiekt WWW nr 45.2) Tabela 9.34 Krzywoustego - linia kolejowa, modernizacja wału (obiekt WWW nr 45.3) Tabela 9.35 Modernizacja wału (obiekt WWW nr 45.5) Tabela 9.36 Kowale – modernizacja wału (obiekt WWW nr 45.6) Tabela 9.37 Rozbiórka wału (obiekt WWW nr 46.1) Tabela 9.38 Paniowice – rozbiórka wału p/pow. (obiekt WWW nr 19) Tabela 9.39 Przebudowa mostu drogowego w m. Widawa (obiekt WWW nr 42.2) Tabela 9.40 Przebudowa mostu drogowego Pęgowskiego (obiekt WWW nr 42.3) Tabela 9.41 Przebudowa mostu kolejowego Pęgowskiego (obiekt WWW nr 42.3.1) Tabela 9.42 Zwiększenie przepustowości mostu na Widawie w m. Psary (obiekt WWW nr 43) Tabela 9.43 Psie Pole – nowy wał (obiekt WWW nr 44.4) Tabela 9.44 Kłokoczyce – nowy wał (obiekt WWW nr 44.5) Tabela 9.45 Krzyżanowice – nowy wał (obiekt WWW nr 44.6) Tabela 9.46 Psary – nowy wał (obiekt WWW nr 44.7) Tabela 9.47 Psary - wał wyspowy (obiekt WWW nr 44.8) Tabela 9.48 Szymanów – nowy wał (obiekt WWW nr 44.9) Tabela 9.49 Szewce – nowy wał (obiekt WWW nr 44.10) Tabela 9.50 Sołtysowice (wał wzdłuż obwodnicy śródmiejskiej) (obiekt WWW nr 44.15) Tabela 9.51 Polanowice – nowy wał (obiekt WWW nr 44.16) Tabela 9.52 Pracze Widawskie – nowy wał (obiekt WWW nr 44.17) Tabela 9.53 Świniary – modernizacja wału (obiekt WWW nr 44.18) Tabela 9.54 Krzyżanowice – modernizacja wału (obiekt WWW nr 45.4) Tabela 9.55 Pracze Widawskie – rozbiórka wału (obiekt WWW nr 46.2) 41 9.6 Harmonogram nabywania nieruchomości Harmonogram załączono w wersji elektronicznej na płycie CD. 42 10. Spis wykorzystanej dokumentacji 1. DOKUMENT OCENY PROJEKTU DOTYCZĄCEGO PROPONOWANEJ POŻYCZKI W KWOCIE 140,1 MLN EURO (EKWIWALENT 184,0 MLN USD) DLA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ NA PROJEKT OCHRONY PRZECIWPOWODZIOWEJ DOLINY ODRY 31 stycznia 2007 r. (oficjalna wersja angielska i robocze tłumaczenie na jeżyk polski). 2. ZAPROSZENIE DO SKŁADANIA OFERT Wybór konsultantów „Nadzór projektowo-konstrukcyjny nad pracami ochrony przeciwpowodziowej celem modernizacji Wrocławskiego Węzła Wodnego (WWW)”, Dolnośląski Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych we Wrocławiu, luty 2009 r. 3. Handbook for Preparing a Resettlement Action Plan, INTERNATIONAL FINANCE CORPORATION A Member of the World Bank Group, 2001. 4. GUIDELINES FOR THE PREPARATION OF A Resettlement Action Plan, MINISTRY OF LANDS June 2003. 5. THE WORLD BANK OPERATIONAL MANUAL June 1 1990 OD 4.30 Operational Directive, Involuntary Resettlement. 6. WB Policy on Disclosure of Information, Section III, Paragraph 34; and Operational Policy 4.12: Involuntary Resettlement (December 2001) (http://www1.worldbank.org/operations/disclosure/policyIII.html; http://wbln0018.worldbank.org/Institutional/Manuals/OpManual.nsf/OPolw/CA2D01A4D1BDF58085256B1900 8197F6?OpenDocument) July 2 2005. 7. RAMOWY PLAN PRZESIEDLEŃ DLA AUTOSTRADY A1 180 KM OD WĘZŁA STRYKÓW DO WĘZŁA PYRZOWICE, POLSKA, WERSJA KOŃCOWA, CZERWIEC 2009, 26.06.09. 8. Dokumentacja AZP: obszar 81-30 – L. Kamiński, A. Kosicki, 1985; 82-31 – C. Francke, M. Górecka, O. Prus, 1991; 78-28 – E. Drużyłowski, A. Kosicki, 1997; 80-30 – E. Drużyłowski, A. Kosicki, 2004; 81-29 – M. Bednarek, L. Kamiński, A. Kosicki, 1984; 82-30 – Z. Lisak, J. Romanow, W. Chudy, W. Piszczałowski, A. Dwilewicz, 1984; 80-29 – A. Kosicki, 1990; 79-29 – L. Kamiński, T. Fercowicz, 1984; 79-30 – L. Kamiński, A. Kosicki, 1985; 79-28 – G. Domański, 1998; 78-27 – K. Bykowski, 1998; 80-28 (stanowiska poinwestycyjne) – P. Stojanowicz, 2005 i 2007, P. Guszpit, 2006. 43
World Bank Group · Resettlement Plan
Poland - Odra River Basin Flood Protection Project : resettlement plan (Vol. 1 of 4) : Plan działania w zakresie przesiedleń Uwarunkowania socjologiczne, prawne i rzeczowe
View original document
The full text is hosted by the publishing organisation. lawenc.com indexes the metadata and links to the official source.
Full text
Key facts
Organisation
World Bank Group
Document type
Resettlement Plan
Country
Poland
Source
World Bank