TË DREJTAT TRASHËGIMORE TË GRAVE Gratë dhe burrat kanë të drejta të barabarta në trashëgimi. Megjithatë, ndonjëherë, traditat, presioni familjar dhe shoqëror në Kosovë pengojnë realizimin në praktikë të të drejtave të grave në trashëgimi. Trashëgimia dhe të drejtat tjera pronësore janë thelbësore për sigurinë ekonomike dhe sigurinë e grave. Qasja në pronë u siguron grave mundësinë që të jetojnë të pavarura dhe të gëzojnë prosperitet individual, nëse e dëshirojnë këtë. Kjo është arsyeja pse është e rëndësishme që gratë t'i kërkojnë të drejtat e tyre dhe të rrisin ndërgjegjësimin e grave të tjera në komunitetet e tyre. PYETJET MË TË SHPESHTA: Babai im ka ndërruar jetë dhe gjithë pasurinë ua ka lënë vëllezërve të mi. A kam të drejtë në trashëgimi? Çka nëse nuk më ka përmendur në testamentin e tij? Edhe nëse babai nuk ju ka përmendur në testament, jeni trashëgimtar/e ligjore. Bashkëshorti ose fëmija mund të € përjashtohen nga trashëgimia vetëm në raste të jashtëzakonshme të përcaktuara me ligj.1 Trashëgimtarë të detyrueshëm janë fëmijët, të birësuarit, pasardhësit e tyre, bashkëshortët dhe prindërit e personit të vdekur.
Babai im ka ndërruar jetë, por ai dhe nëna ime nuk kanë qenë të martuar. A kam të drejtë në trashëgimi? Po. Nëse atësia dihet ose vërtetohet me vendim të gjykatës ose të organit kompetent, ju keni të njëjtat të drejta në trashëgimi si fëmijët e lindur në martesë. Pjesa e detyrueshme e djemve dhe vajzave duhet të respektohet edhe nëse ata nuk përmenden në testament.
1. Për shembull, nëse keni kryer vepër penale ndaj prindit tuaj ose e keni privuar nga mjetet themelore të jetesës, dhe raste të tjera. Vlefshmëria e arsyeve të përjashtimit duhet të verifikohet nga gjykata. Burri im e ka adoptuar ligjërisht fëmijën tim, por ai kishte edhe fëmijë nga një martesë e mëparshme. A kanë fëmijët e tij më shumë të drejta në trashëgimi se fëmija im? Jo. Të gjithë fëmijët, të adoptuar dhe natyralë, edhe pasardhësit e tyre, kanë të drejta të barabarta në trashëgimi nga prindërit e tyre adoptues. Gjithashtu, prindërit nuk mund t'i përjashtojnë nga trashëgimia fëmijët nga martesat e tyre të mëparshme.
Nëse një i afërm që ka ndërruar jetë nuk ka lënë testament, kush duhet të trashëgojë? Nëse personi nuk lë testament derisa është ende gjallë, trashëgimia do të shpërndahet sipas ligjit për trashëgiminë:
Radha e parë e trashëgimisë: fëmijët dhe bashkëshorti/ja* i/e të ndjerit/ës në pjesë të barabarta. Nëse njëri nga fëmijët ka vdekur para trashëgimlënësit, vendin e tij/saj e zënë nipërit/mbesat e trashëgimlënësit.
Radha e dytë e trashëgimisë: kur nuk ka fëmijë, trashëgimia i kalon bashkëshortit/es* dhe prindërve të të ndjerit/ës, ose vetëm prindërve nëse nuk ka bashkëshort pasjetues. Bashkëshorti/ja e trashëgon gjysmën e pasurisë dhe prindërit gjysmën tjetër në pjesë të barabarta.
Radha e tretë e trashëgimisë: kur nuk ka prindër dhe vëllezër e motra të të ndjerit, trashëgimia i kalon vetëm bashkëshortit/es të të ndjerit, i cili trashëgon tërë pasurinë. Nëse trashëgimlënësi nuk ka pasardhës, bashkëshort ose prindër, pasurinë e tij do ta trashëgojnë vëllezërit dhe motrat. Nëse nuk ka vëllezër e motra, atëherë do të trashëgojnë gjyshërit e tij. Nëse trashëgimlënësi nuk lë trashëgimtar, trashëgiminë e merr komuna.
*Partnerët e pamartuar kanë të njëjtat të drejta trashëgimore si bashkëshortët në rastet e parapara me ligj; ju lutemi shihni pyetjen më poshtë për çiftet e pamartuara.
Kam trashëguar një shtëpi nga një i afërm. A ka burri im ndonjë të drejtë pronësore mbi të? Jo. Pasuria e fituar me trashëgimi është pronë e veçantë dhe ju përket vetëm juve. Gjithashtu, prona e blerë ose e fituar përmes transaksioneve të tjera para martesës është pronë e veçantë e juaja.
Burri im ka vdekur. Çka ndodh me pasurinë tonë të përbashkët? A mund ta kërkojnë fëmijët e mi? Ju keni të drejtë të kërkoni pjesën që ju takon të pasurisë së përbashkët të fituar nga puna e bashkëshortit dhe/ose e juaj gjatë martesës. Pjesa që i ka takuar burrit tuaj do t'i bartet fëmijëve tuaj. Ju keni të drejtë të banoni në këtë pronë sa të jeni gjallë ose derisa të martoheni sërish. Nëse prona shitet, fëmijët duhet t'i sigurojnë nënës strehim.
Çka nëse kam qenë shtatzënë kur më ka vdekur burri? A ka të drejtë fëmija im të trashëgojë pasurinë e tij, edhe nëse foshnja nuk ka lindur ende? Në parim, po. Nëse foshnja është ngjizur para vdekjes së trashëgimlënësit dhe është lindur e gjallë brenda 300 ditëve pas vdekjes së trashëgimlënësit, ai ose ajo ka të drejtë të trashëgojë. Burri im ka parashtruar kërkesë për shkurorëzim pak para se të vdiste. A kam të drejtë të trashëgoj pasurinë e tij? Jo. Një person nuk ka më të drejtë të trashëgojë nga bashkëshorti pas shkurorëzimit ose anulimit të martesës. Nëse bashkëshorti juaj ka parashtruar kërkesë për shkurorëzim dhe pas vdekjes së tij shkurorëzimi zbatohet me aktvendim të formës së prerë, ju nuk keni më të drejtë të trashëgoni. Megjithatë, kjo nuk ndikon në të drejtën tuaj për pasurinë e përbashkët të fituar gjatë martesës, e cila ende ju takon.
Unë kam qenë në marrëdhënie me partnerin tim, kemi jetuar bashkë dhe kemi pasur fëmijë të përbashkët, por nuk jemi martuar. A kam të drejtë të trashëgoj pasurinë e tij? Po, ju keni të drejtë të trashëgoni nëse: • marrëdhënia ka zgjatur së paku pesë vjet, ose së paku tri vjet nëse kanë lindur fëmijë nga kjo marrëdhënie, dhe; • në momentin e vdekjes së partnerit, asnjëri prej jush nuk ishte i martuar ligjërisht me një person të tretë.
A mund t'ua bartë pasurinë fëmijëve të mi sa jam gjallë? Çdo person mund t'ua kalojë pasurinë dhe ta ndajë atë mes fëmijëve të tij/saj ndërmjet personave të gjallë. Ky është një opsion praktik që prindërit t'ua bartin pronën e tyre të paluajtshme fëmijëve derisa ata janë ende gjallë, në vend të trashëgimisë pas vdekjes së tyre. A mund ta bart pronën time te personat e tretë, qoftë sa jam gjallë apo në testament? Po, ju mund ta bartni pasurinë te palët e treta, por duhet të respektoni të drejtat e trashëgimisë së trashëgimtarëve ligjorë. Ju duhet të deklaroni në momentin e dhurimit ose më vonë, ose në testament, se dhurata nuk duhet të llogaritet në masën trashëgimore. Për informata më të hollësishme, ju lutemi kërkoni përkrahje nga ndonjë përfaqësues ligjor ose ndihmë juridike falas. Ju lutemi shihni të dhënat e tyre të kontaktit më poshtë.
Kush është kompetent të merret me procedurat e trashëgimisë? Noterët dhe gjykatat mund të hartojnë një testament në bazë të kërkesës së trashëgimlënësit. Në këtë rast, ata janë të detyruar t'ia lexojnë trashëgimlënësit testamentin e shkruar dhe më pas ta njoftojnë atë për pasojat juridike të testamentit. Noterët dhe gjykatat duhet të sigurojnë mbrojtjen institucionale të të drejtave trashëgimore të grave. Noterët/gjykatat janë përgjegjëse për mbajtjen e seancave informuese për të informuar trashëgimtarët e mundshëm për të drejtat dhe detyrimet e tyre. Nëse një trashëgimtar shpreh qëllimin për të hequr dorë nga e drejta e trashëgimisë, noteri ose zyrtari i gjykatës duhet të bëjë një bisedë të veçantë me trashëgimtarin, pa praninë e trashëgimtarëve të tjerë, si dhe të sigurohet që të kenë kuptuar plotësisht pasojat e vendimit të tyre. Gjithashtu, noteri ose zyrtarët e gjykatës duhet të regjistrojnë provat dhe deklarimin e heqjes dorë përmes procesverbalit dhe regjistrimit audio dhe video. Nëse noteri/gjyqtarja dyshon se ndonjë trashëgimtare grua është nën presion për të hequr dorë nga trashëgimia e saj, ata duhet të refuzojnë heqjen dorë dhe t'ia përcjellin çështjen Prokurorit. Nëse My husband gjatë ushtrimit filed a petition të detyrësfor zyrtare, divorce një right zyrtar before thotë he died. se është Do Izakon have the që gratë right to të heqin inheritdorë his property? nga trashëgimia, duke bërë No. A person kështu no longer presion ndajhas the right meje osetondonjë inherit from a spouse after divorce or annulment anëtari të familjes, çfarë duhet të of the marriage. bëj? If your husband filed a petition for divorce, and after his Ju nuk jeni të detyruar të hiqni dorë nga e drejta juaj death the divorce is enforced with a final decision act, për të trashëguar. Secili anëtar i familjes ka të drejtë në you are no longer eligible to inherit. However, this trashëgimi. Një person mund të heqë dorë nga e drejta does not affect your entitlement of joint property e tij/saj pronësore vetëm me vullnet të lirë, si dhe nëse gained during the marriage, which still belongs to you. ai/ajo i kupton plotësisht pasojat e vendimit të tij/saj. Mbani në mend se nëse hiqni dorë nga të drejtat tuaja I was për in a relationship trashëgimi, do të humbniwith my për të drejtën partner, të marrëwe çdo lived pasuri dhe pronë together and të anëtarit we hadtëchildren familjes qëinka ndërruar common, but we never got married. Do të jetë. Fëmijët tuaj do të humbin gjithashtu I drejtën e tyre për të trashëguar këtë pronë, përveç have the right to inherit his property? nëse ju deklaroni shprehimisht se hiqni dorë vetëm në Yes, you have the right to inherit if: emrin tuaj. • the relationship has lasted for at least five years, or for at least three years if children were born from this Çka duhet and; relationship, të bëj nëse zyrtari publik prapë insiston? • at the moment of your partner's death, neither of you was Mos legally married nënshkruaj asgjë dheto largohu a third person. nga zyra. Roli i zyrtarit publik është t'ju ofrojë informata të qarta dhe objektive për të drejtat Can I transfer tuaja dhe pasojat my property to my ligjore të children vendimit tuaj. Nëse zyrtari publik insiston, kërkoni while alive? mbështetje nga rrethi juaj, komuniteti ose shoqatat e Any person can assign their property to and divide it grave, ndihma juridike falas dhe raportoni rastin te among their children between living persons. This is a autoritetet përkatëse (Ministria e Drejtësisë, Prokuroria practical option for parents to transfer their ose Avokati i Popullit). immovable property to their children while they are still alive, instead of through inheritance after their Çka death. duhet të bëj nëse të afërmit e mi kërkojnë nga unë që të heq dorë nga trashëgimia? Can I transfer my property to third •persons, Ngrini zërineither dhe kërkoni while pjesën alivetuajortëintrashëgimisë; my will? mos hiqni dorë nga të drejtat tuaja, veçanërisht nëse Yes, you can transfer property to third parties, but you jeni nën presionin e të afërmve. have to respect the inheritance rights of the legally • Në rast të shkeljes së të drejtave tuaja, drejtoni entitled heirs. You have to declare at the time of shqetësimet që i keni te rrjetet dhe shoqatat e grave donation or later, or in a will, that the gift should not dhe institucionet përgjegjëse (p.sh. Policia e Kosovës, Avokati i Popullit). • Këmbëngulni që regjistrimi i pasurisë së krijuar gjatë martesës të bëhet në emër të të dy bashkëshortëve në Kadastër.
Informata shtesë
Çka mund të bëjnë anëtarët e familjes për të rritur ndërgjegjësimin për të drejtat në trashëgimi? • Rritini djemtë dhe vajzat si të barabartë. - Mësoni vajzat se ato kanë të drejta të barabarta për të trashëguar pasurinë që i përket prindërve të tyre. - Mësoni djemtë se motra(t) e tyre kanë të drejtë në trashëgimi në të gjithë pasurinë e prindërve të tyre. • Flisni me të afërmit dhe fqinjët tuaj; informojini se gratë në Kosovë kanë të drejta të barabarta për të trashëguar pasurinë e prindërve të tyre. • Informoni familjarët tuaj se ata duhet të regjistrojnë pronën e krijuar gjatë martesës në emër të të dy bashkëshortëve në Kadastër.
Çka mund të bëjnë organizatat e shoqërisë civile? Rritni ndërgjegjësimin në komunitetet tuaja dhe mbështetni dhe fuqizoni gratë që të ndihen rehat për të kërkuar pjesën e tyre të trashëgimisë. OSHC-të gjithashtu mund t'i referojnë gratë te shërbimet përkatëse mbështetëse në nivel lokal kur është e nevojshme.
Kush mund të më mbështesë nëse kam nevojë për këshilla ligjore, por nuk kam mjete të mjaftueshme? Agjencia për Ndihmë Juridike Falas ofron ndihmë dhe shërbime juridike falas për ata që nuk kanë mjete të mjaftueshme financiare. Ajo ka shtatë zyra rajonale dhe disa zyra mobile në mbarë Kosovën. Kontaktoni zyrën tuaj lokale dhe paraqitni rastin tuaj. Lista e kontakteve
Ministria e Drejtësisë Telefononi pa pagesë në këtë numër: 080010010 Telefoni: +383/38/200-18-009 Email: zkp.md@rks-gov.net
Agjencia për Ndihmë Juridike Falas Telefononi pa pagesë në këtë numër: 08001177 Telefoni: 038 200 18 936 E-mail: Info.ANJF@rks-gov.net
Institucioni i Avokatit të Popullit Telefononi pa pagesë në këtë numër: 0800 15555 Telefoni:+383 (0) 44 827 844 Email: info.oik@oik-rks.org
Oda e Noterëve të Kosovës Telefoni: +383 38 726 018 & +383 45 299 989 E-mail: info@noteria-ks.org
Prokuroria Telefoni:+383 (0) 38 200 18 710 E-mail: info.psh@rks-psh.org
Rrjeti i Grave Telefoni: 038/245-850 Email: info@womensnetwork.org Ligjet për trashëgiminë
• Ligji për Trashëgiminë: Ligji nr. 2004/26 për Trashëgiminë në Kosovë, i ndryshuar me Ligjin nr. 06/L-088: https://gzk.rks-gov.net/ActDetail.aspx?ActID=2407.
• Ligji për Procedurën Jokontestimore: Ligji nr. 03/L-007 për Procedurën Jokontestimore (), me ndryshimet dhe plotësimet e Ligjit nr. 06/L-007, neni 165A: https://gzk.rks- gov.net/ActDetail.aspx?ActID=2608.
WOMEN'S INHERITANCE RIGHTS Women and men have equal inheritance rights. However, sometimes, traditions, family and social pressure in Kosovo hamper women's rights to inheritance in practice. Inheritance and other property rights are crucial for economic security and safety of women. Access to property ensures the possibility for women to live independently and enjoy individual prosperity if they choose to. This is why it is important for women to claim their rights and raise awareness among other women in their communities. FREQUENTLY ASKED QUESTIONS: My father passed away, and he left all the property to my brothers. Do I have right to inheritance? What if he did not mention me in his will? Even if your father did not mention you in his will, you are a compulsory heir. A spouse or a child can only be € exempted from inheritance in exceptional cases determined by the law1. Compulsory heirs are children, adoptees, their descendants, spouses and parents of the deceased person.
My father passed away, but he and my mother were not married. Do I have a right to inheritance? Yes. If the fatherhood is known or verified by a court or competent body decision, you have the same inheritance rights as children born in marriage. The compulsory share of sons and daughters should be respected even if they are not mentioned in the will.
1. For example, if you have committed a criminal act against your parent or deprived them from basic means of livelihood, and other cases. The validity of the reasons for exclusion have to be verified by a Court. My husband legally adopted my child, but he also had children from a previous marriage. Do his children have more inheritance rights than my child? No. All children, adopted and natural, and their descendants, have equal rights to inheritance from their adopting parents. Also, parents cannot exclude from inheritance children from their previous marriages.
If a relative who passed away did not leave a will, who should inherit? If the person does not make a will while he or she is still alive, inheritance will be distributed according to the inheritance law:
First to inherit: children and spouse* of the deceased in equal shares. If one of the children died before the decedent, the decedent's grandchildren take their place.
Second to inherit: when there are no children, inheritance is transferred to the spouse* and parents of the deceased, or only to the parents if there is no surviving spouse. The spouse shall inherit half of the property and parents the other half in equal shares.
Third to inherit: when there are no parents and siblings of the deceased, inheritance is only transferred to the spouse of the deceased, who inherits the entire property.
If the decedent has no descendants, spouse or parents, their siblings will inherit the property. If they had no siblings, then their grandparents will inherit. If the decedent does not leave an heir, the succession is assumed by the municipality. *Unmarried partners have the same inheritance rights as spouses in the cases foreseen by the law; please refer to the question below on unmarried couples.
I inherited a house from a relative. Does my husband have any property rights over it? No. Property acquired through inheritance is separate property and belongs exclusively to you. Also, property purchased or acquired through other transactions before marriage is your separate property.
My husband died. What happens with our common property? Can my children claim it? You have the right to ask for your entitled share of the joint property gained by work by your husband and/or you during your marriage. The portion that belonged to your husband will be transferred to your children. You have the right to reside in this property while alive or until you remarry. If the property is sold, the children should provide the mother with housing.
What if I was pregnant when my husband died? Does my child have the right to inherit his property, even if the baby was not born yet? In principle, yes. If the baby was conceived before the death of the decedent, and born alive within 300 days after the death of the decedent, he or she has the right to inherit. My husband filed a petition for divorce right before he died. Do I have the right to inherit his property? No. A person no longer has the right to inherit from a spouse after divorce or annulment of the marriage. If your husband filed a petition for divorce, and after his death the divorce is enforced with a final decision act, you are no longer eligible to inherit. However, this does not affect your entitlement of joint property gained during the marriage, which still belongs to you.
I was in a relationship with my partner, we lived together and we had children in common, but we never got married. Do I have the right to inherit his property? Yes, you have the right to inherit if: • the relationship has lasted for at least five years, or for at least three years if children were born from this relationship, and; • at the moment of your partner's death, neither of you was legally married to a third person.
Can I transfer my property to my children while alive? Any person can assign their property to and divide it among their children between living persons. This is a practical option for parents to transfer their immovable property to their children while they are still alive, instead of through inheritance after their death.
Can I transfer my property to third persons, either while alive or in my will? Yes, you can transfer property to third parties, but you have to respect the inheritance rights of the legally entitled heirs. You have to declare at the time of donation or later, or in a will, that the gift should not be counted towards the hereditary share. For more detailed information, please seek support from a legal representative or free legal aid. Please see their contact details below.
Who is competent to deal with inheritance procedures? The notaries and courts can draft a will based on a testator's request. In this case, they are obliged to read the written will to the testator and then inform her/him about the legal consequences of the will.
Notaries and courts should ensure institutional protection of the women's inheritance rights. Notaries/courts are responsible for holding information sessions to inform potential heirs about their rights and obligation. If an heir expresses their intention to renounce their rights to inheritance, the notary or court official must have a separate discussion with the heir, without the presence of other heirs, and make sure they fully understand the consequences of their decision. Moreover, the notary or court officials must record the evidence and declaration of renunciation through minutes and audio and video recording. If the notary/judge suspects that a woman heir is under pressure to waive her inheritance, they should reject the renunciation and refer the case to the Prosecutor.
If in a public office an official says that it is custom for women to renounce their inheritance, thus pressuring me or a family member, what should I do? You do not have to renounce your right to inherit. Every member of the family has the right to inheritance. One can renounce his/her property rights only at free will, and if he or she fully understands the consequences of their decision. Keep in mind that if you renounce your rights to your inheritance, you will lose the right to receive any of the assets and wealth of the family member who passed away. Your children will also lose their right to inherit this property, unless you explicitly state that you only renounce on your behalf.
What should I do if the public official still insists? Do not sign anything and leave the office. The role of the public official is to provide you with clear and objective information about your rights and legal consequences of your decision. If the public official insists, seek support in your network, community or women associations, free legal aid and report the case to the relevant authorities (Ministry of Justice, Prosecutor's Office, or the Ombudsperson).
What should I do if my relatives want me to renounce my inheritance? • Be vocal and claim your share of inheritance; do not renounce your rights, especially if under pressure from relatives. • In case of violation of your rights, direct your concerns to women's networks and associations, and to responsible institutions (e.g. Kosovo Police, the Ombudsperson). • Insist on registering property created during the marriage in the name of both spouses in the Cadaster. Additional information
What can family members do to increase awareness of inheritance rights? • Raise boys and girls as equals. -Teach the girls that they have equal rights to inherit properties that belong to their parents. -Teach the boys that their sister(s) have the right to inherit all properties from their parents. • Speak with your relatives and neighbours; inform them that women in Kosovo have equal rights to inherit their parents' property. • Inform your family members that they should register property created during the marriage in the name of both spouses in the Cadastre.
What can civil society organisations do? Raise awareness in your communities, and support and empower women to feel comfortable claiming their share of inheritance. CSOs can also refer women to relevant support services at local level when needed.
Who can support me if I need legal advice but I do not have enough resources? The Agency for Free Legal Aid provides free legal assistance and services to those who do not have sufficient financial means. It has seven regional offices and several mobile offices throughout Kosovo. Contact your local office and present them your case. List of contacts
Ministry of Justice Call this number, free of charge: 080010010 Phone: +383/38/200-18-009 Email: zkp.md@rks-gov.net
Agency for Free Legal Aid Call this number free of charge: 08001177 Phone: 038 200 18 936 E-mail: Info.ANJF@rks-gov.net
Ombudsperson Institution Call this number free of charge: 0800 15555 Phone: +383 (0) 44 827 844 Email: info.oik@oik-rks.org
Kosovo Notary Chamber Phone: +383 38 726 018 & +383 45 299 989 E-mail: info@noteria-ks.org
Prosecutor's Office Phone: +383 (0) 38 200 18 710 E-mail: info.psh@rks-psh.org
Women's Network Phone: 038/245-850 Email: info@womensnetwork.org Laws on Inheritance
• Law on Inheritance: Law No.2004/26 on Inheritance in Kosovo, amended by Law No. 06/L-088: https://gzk.rks- gov.net/ActDetail.aspx?ActID=2407.
• Law on Out Contentious Procedure: Law No. 03/L-007 on Out Contentious Procedure (), with amendments and supplements of the Law No. 06/L –007, Article 165A: https://gzk.rks-gov.net/ActDetail.aspx?ActID=2608.
PRAVA ŽENA NA NASLEĐIVANJE Žene i muškarci imaju jednaka nasledna prava. U praksi, međutim, ponekad tradicija, porodični i društveni pritisak na Kosovu otežavaju prava žena na nasledstvo. Nasledstvo i druga imovinska prava su od ključne važnosti za ekonomsku bezbednost i sigurnost žena. Pristup imovini osigurava ženama mogućnost da žive nezavisno i uživaju u individualnom prosperitetu ukoliko to žele. Zbog toga je važno da žene traže svoja prava i da podižu svest među ostalim ženama u svojim zajednicama. ČESTO POSTAVLJANA PITANJA: Otac mi je preminuo, a svu imovinu je ostavio mojoj braći. Da li imam pravo na nasledstvo? Šta ako me nije naveo u testamentu? Čak i ako vas otac nije naveo u svom testamentu, vi ste nužni naslednik. Supružnik ili dete mogu biti isključeni € iz nasledstva samo u izuzetnim slučajevima utvrđenim zakonom.1 Nužni naslednici su deca, usvojenici, njihovi potomci, supružnici i roditelji preminulog lica.
Otac mi je preminuo, ali on i moja majka nisu bili u braku. Da li imam pravo na nasledstvo? Da. Ako je očinstvo priznato ili utvrđeno odlukom suda ili nadležnog organa, imate ista nasledna prava kao i deca rođena u braku. Nužni deo sinova i ćerki treba da se poštuje čak i ako nisu navedeni u testamentu.
1. Na primer, ako ste počinili krivično delo protiv svog roditelja ili ste ga lišili osnovnih sredstava za život i u drugim slučajevima. Valjanost razloga za isključenje odnosno nedostojnost nasleđivanja mora da potvrdi sud. Moj muž je na zakonit način usvojio moje dete, ali ima i decu iz prethodnog braka. Imaju li njegova deca veće pravo na nasledstvo od mog deteta? Ne. Sva deca, usvojena i biološka, i njihovi potomci imaju jednaka prava na nasledstvo svojih usvojitelja. Takođe, roditelji ne mogu isključiti iz nasledstva decu iz ranijih brakova.
Ako srodnik koji je preminuo nije ostavio testament, ko bi trebalo da nasledi? Ako lice ne sačini testament za života, nasledstvo se deli prema zakonu o nasleđivanju:
Prvi nasledni red: ostaviočevi potomci i supružnik* nasleđuju imovinu na jednake delove. Ako je neko od dece umrlo pre ostavioca, na njihovo mesto dolaze ostaviočeva unučad.
Drugi nasledni red: kada ostavilac nije imao potomke, nasledstvo se prenosi na supružnika* i ostaviočeve roditelje, odnosno samo na roditelje ako supružnik nije u životu. Ostaviočev supružnik nasleđuje jednu polovinu imovine, a roditelji drugu polovinu na jednake delove.
Treći nasledni red: kada ostaviočevi roditelji i braća i sestre nisu u životu, tada cela zaostavština pripada samo supružniku koji nasleđuje celokupnu imovinu.
Ako ostavilac nema potomke, supružnika ili roditelje, imovinu će naslediti njegova braća i sestre. Ako nema braće i sestara, onda nasleđuju ostaviočevi dedovi i babe. Ukoliko ostavilac nije imao naslednike, naslednik je opština. *Nevenčani partneri imaju ista nasledna prava kao i supružnici u slučajevima predviđenim zakonom. Molimo vas pogledajte pitanje u nastavku o nevenčanim parovima.
Nasledila sam kuću od srodnika. Ima li moj muž ikakva imovinska prava nad njom? Ne. Imovina stečena nasleđivanjem je posebna imovina i pripada isključivo vama. Takođe, vaša imovina kupljena ili stečena drugim transakcijama pre braka je vaša posebna imovina.
Moj muž je umro. Šta se dešava sa našom zajedničkom imovinom? Mogu li je moja deca potraživati? Imate pravo da tražite svoj deo na osnovu prava na zajedničku imovinu stečenu radom vašeg supruga i/ili vas tokom vašeg braka. Deo koji je pripadao vašem mužu biće prenet na vašu decu. Imate pravo da boravite u ovoj imovini dok ste živi ili dok se ponovo ne venčate. Ako se imovina proda, deca su dužna da majci obezbede smeštaj.
Šta ako sam bila trudna kad mi je muž umro? Da li moje dete ima pravo da nasledi njegovu imovinu, čak i ako beba još nije rođena? U načelu, da. Ako je dete začeto pre smrti ostavioca, a rođeno je živo u roku od 300 dana nakon smrti ostavioca, ono ima pravo na nasledstvo. Moj muž je podneo zahtev za razvod neposredno pre nego što je umro. Imam li pravo da nasledim njegovu imovinu? Ne. Osoba više nema pravo nasleđivanja od supružnika nakon razvoda ili poništenja braka. Ako je vaš suprug podneo zahtev za razvod braka, a nakon njegove smrti brak je prestao pravosnažnom odlukom, više nemate pravo na nasleđivanje. Međutim, to ne utiče na vaše pravo na zajedničku imovinu stečenu tokom braka, koja još uvek pripada vama.
Bila sam u vezi sa svojim partnerom, živeli smo zajedno i imamo zajedničku decu, ali se nikada nismo venčali. Imam li pravo da nasledim njegovu imovinu? Da, imate pravo na nasleđivanje ako je: • veza trajala najmanje pet godina, odnosno najmanje tri godine ako su iz te veze rođena deca, i; • u trenutku smrti vašeg partnera, nijedno od vas nije bilo u zakonskom braku sa trećom osobom.
Mogu li za života preneti svoju imovinu mojoj deci? Svaka osoba može svoju imovinu ustupiti i raspodeliti svojim živim potomcima. Ovo je praktična mogućnost za roditelje da za života svoju nepokretnu imovinu prenesu na svoje potomke, umesto putem nasleđivanja nakon svoje smrti.
Mogu li svoju imovinu, za života ili na osnovu testamenta, preneti na treća lica? Da, možete preneti imovinu na treća lica, ali morate poštovati pravo nasleđivanja zakonskih naslednika. Prilikom poklanjanja ili kasnije, ili u testamentu, morate izjaviti da se poklon ne uračunava u nasledni deo. Za detaljnije informacije potražite pomoć od pravnog zastupnika ili besplatnu pravnu pomoć. Njihovi kontakt podaci su navedeni u nastavku.
Ko je nadležan za rešavanje ostavinskih postupaka? Javni beležnici i sudovi mogu sastaviti testament na osnovu zahteva zaveštaoca. U tom slučaju dužni su da zaveštaocu pročitaju pismeni testament, a zatim ga upoznaju sa pravnim posledicama testamenta. Javni beležnici i sudovi treba da obezbede institucionalnu zaštitu prava žena na nasleđivanje. Javni beležnici/sudovi su odgovorni za održavanje informativnih sastanaka kako bi se potencijalni naslednici informisali o svojim pravima i obavezama. Ako naslednik izrazi nameru da se odrekne svog prava na nasledstvo, javni beležnik ili sudski službenik mora odvojeno razgovarati sa naslednikom, bez prisustva drugih naslednika i osigurati da u potpunosti razume posledice svoje odluke. Štaviše, javni beležnik ili sudski službenici moraju snimiti dokaze i izjavu o odricanju od nasleđa kroz zapisnik i audio i video zapis. Ako javni beležnik/sudija posumnja da je žena naslednik pod pritiskom da se odrekne svog nasledstva, treba da odbije odricanje i predmet uputi tužiocu.
Šta da radim ako u nekoj javnoj službi službenik kaže da je običaj da se žene odreknu nasledstva i tako vrši pritisak na mene ili člana porodice? Ne morate se odreći svog prava na nasledstvo. Svaki član porodice ima pravo na nasledstvo. Osoba se može odreći svojih imovinskih prava samo slobodnom voljom i ako u potpunosti razume posledice svoje odluke. Imajte na umu da ako se odreknete svojih prava na nasledstvo gubite pravo na bilo koju imovinu i bogatstvo preminulog člana porodice. Vaša deca će takođe izgubiti pravo na nasleđivanje ove imovine, osim ako izričito navedete da se odričete samo u svoje ime. Šta My da husband radim filed ako javni a petition službenik for divorce i dalje insistira? right before he died. Do I have the right to Ne potpisujte inherit his ništa i napustite kancelariju. Uloga property? javnog službenika No. A person je da vam no longer has thepruži rightjasne i objektivne to inherit from a informacije o vašim pravima i pravnim posledicama spouse after divorce or annulment of the marriage. If vaše your odluke. husbandAko javni filed službenik a petition for insistira, potražite divorce, and after his podršku u vašoj mreži, zajednici ili udruženjima death the divorce is enforced with a final decision žena, act, besplatnu you are nopravnu longer pomoć eligible ito prijavite inherit.slučaj nadležnim However, this organima (Ministarstvo does not affect pravde, Tužilaštvo your entitlement ili of joint property Ombudsman). gained during the marriage, which still belongs to you.
Šta dain I was radim ako moji srodnici a relationship with myžele da sewe partner, odreknem nasledstva? lived together and we had children in •common, Budite glasni po tom but pitanju igot we never zatražite svoj deo married. Do I nasledstva. Nemojte se odricati svojih prava, pogotovo have the right to inherit his property? ako ste pod pritiskom srodnika. Yes, you have the right to inherit if: • U slučaju kršenja vaših prava, svoju zabrinutost • the relationship has lasted for at least five years, or uputite ženskim mrežama i udruženjima, kao i for at least three years if children were born from this odgovornim institucijama (npr. Policija Kosova, relationship, and; Ombudsman). • at the moment of your partner's death, neither of • Insistirajte na upisu imovine stečene tokom braka na you was legally married to a third person. ime oba supružnika u katastar.
Can I transfer my property to my children while alive? Any person can assign their property to and divide it among their children between living persons. This is a practical option for parents to transfer their immovable property to their children while they are still alive, instead of through inheritance after their death.
Can I transfer my property to third persons, either while alive or in my will? Yes, you can transfer property to third parties, but you have to respect the inheritance rights of the legally entitled heirs. You have to declare at the time of donation or later, or in a will, that the gift should not Dodatne informacije:
Šta članovi porodice mogu učiniti da povećaju svest o pravima na nasleđivanje? • Vaspitavajte dečake i devojčice da su jednaki. - Naučite devojčice da imaju jednaka prava na nasleđivanje imovine koja pripada njihovim roditeljima. - Naučite dečake da njihove sestre imaju pravo da naslede imovinu svojih roditelja. • Razgovarajte sa svojim srodnicima i komšijama; obavestite ih da žene na Kosovu imaju jednaka prava da naslede imovinu svojih roditelja. • Obavestite članove svoje porodice da imovinu stečenu tokom braka upišu u katastar na ime oba supružnika.
Šta mogu da urade organizacije građanskog društva? Da podižu svest u vašim zajednicama i podržavaju i osnažuju žena da se osećaju prijatno pri potraživanju svog dela nasledstva. OGD takođe mogu da upute žene na relevantne službe podrške na lokalnom nivou kada je to potrebno.
Ko me može podržati ako mi treba pravni savet, a nemam dovoljno sredstava? Agencija za besplatnu pravnu pomoć pruža besplatnu pravnu pomoć i usluge onima koji nemaju dovoljno finansijskih sredstava. Agencija ima sedam regionalnih kancelarija i nekoliko mobilnih kancelarija širom Kosova. Obratite se svojoj lokalnoj kancelariji i predočite im svoj slučaj. Spisak kontakata
Ministarstvo pravde Pozovite besplatni broj 080010010 Telefon: + 383 (0) 38 200 18 009 Email: zkp.md@rks-gov.net
Agencija za besplatnu pravnu pomoć Pozovite besplatni broj 08001177 Telefon: + 383 (0) 38 200 18 936 E-mail: Info.ANJF@rks-gov.net
Institucija ombudsmana Pozovite besplatni broj 0800 15555 Telefon: +383 (0) 44 827 844 Email: info.oik@oik-rks.org
Notarska komora Kosova Telefon: +383 (0) 38 726 018 i +383 (0) 45 299 989 E-mail: info@noteria-ks.org
Tužilaštvo Telefon: +383 (0) 38 200 18 710 E-mail: info.psh@rks-psh.org
Ženska mreža Telefon: 038/245-850 Email: info@womensnetwork.org Zakoni o nasleđivanju
• Zakon o nasleđivanju: Zakon br. 2004/26 o nasleđivanju na Kosovu dopunjen Zakonom br. 06/L-088: https://gzk.rks-gov.net/ActDetail.aspx?ActID=2407.
• Zakon o vanparničnom postupku: Zakon br. 03/L-007 o vanparničnom postupku (), izmenjen i dopunjen Zakonom br. 06/L–007, član 165A: https://gzk.rks- gov.net/ActDetail.aspx?ActID=2608.