Организация по безопасности и сотрудничеству в Европе (ОБСЕ / OSCE) · book

Ekzekutimi i aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut – mekanizmi i Këshillit të Evropës dhe konteksti institucional kombëtar

13 февраля 2023 г. ОБСЕ

Полный текст размещён на сайте публикующей организации. lawenc.com индексирует метаданные и ведёт на официальный источник.

Полный текст

Vellimir Dellovski

Ekzekutimi i aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut – mekanizmi i Këshillit të Evropës dhe konteksti institucional kombëtar

Akademia për gjykatës dhe Prokurorë Publikë Ekzekutimi i aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut – mekanizmi i Këshillit të Evropës dhe konteksti institucional kombëtar

Shkup, 2022 Ekzekutimi i aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut – mekanizmi i Këshillit të Evropës dhe konteksti institucional kombëtar PËRMBAJTJA

Botues: Publisher: Përmbajtja Misioni i OSBE në Shkup OSCE Mission to Skopje

Autor: Author: Velimir Dellovski Velimir Delovski Parathënie 4 Redaktorë: Editors: Darko Pavllovski Darko Pavlovski LISTA E AKRONIMEVE TË PËRDORURA 5 Artan Murati Artan Murati

Përktheu: Translated by: HYRJE 6 Blerina Zllatku Blerina Zlatku I. SISTEMI I KËSHILLIT TË EVROPËS PËR EKZEKUTIMIN E AKTGJYKIMEVE TË Lekturoi: Proofread by: GJYKATËS EVROPIANE TË TË DREJTAVE TË NJERIUT 8 Valon Abdiu Valon Abdiu I.1. Detyrimi për ekzekutimin e aktgjykimeve të GJEDNJ-së 8 Dizajni grafik: Graphic design: Poliesterdej, Shkup Polyesterday, Skopje I.2. Kuadri normativ i Këshillit të Evropës për ekzekutimin e aktgjykimeve të GJEDNJ-së 10 Ekzekutimi i aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut – mekanizmi i Këshillit të I.3. Reforma e sistemit të mbikëqyrjes së ekzekutimit të aktgjykimeve të GJEDNJ-së 12 Evropës dhe konteksti institucional kombëtar – 978-92-9271-040-8 I.4. Mekanizmi mbikëqyrës për ekzekutimin e aktgjykimeve të GJEDNJ-së, sistemi i planeve të veprimit dhe raporteve të veprimit 14

I.5. Procedura e mbikëqyrjes së ekzekutimit – sistemi i mbikëqyrjes në “dy korsi” 17

I.6. Aktet e Komitetit të Ministrave 19

I.7. Pjesëmarrja e aplikantëve dhe e subjekteve të tjera në mbikëqyrjen e ekzekutimit 20

II. MASA PËR EKZEKUTIMIN E AKTGJYKIMEVE TË GJYKATËS EVROPIANE TË TË DREJTAVE TË NJERIUT 22

II.1. Llojet e masave për ekzekutimin e aktgjykimeve – shënime të përgjithshme dhe kuadri juridik kombëtar 22

II.2. Përzgjedhja e masave për ekzekutimin e aktgjykimeve 25

III. KUADRI DHE PRAKTIKA JURIDIKE DHE INSTITUCIONALE KOMBËTARE E EKZEKUTIMIT TË AKTGJYKIMEVE TË GJYKATËS EVROPIANE TË TË DREJTAVE TË NJERIUT 27 Përmbajtja e këtij publikimi nuk përfaqëson medoemos këndvështrimet apo qëndrimet e Misionit të OSBE-së në Shkup. III.1. Struktura institucionale për ekzekutimin e aktgjykimeve të GJEDNJ-së në nivel kombëtar 27 Materialet në këtë botim janë vetëm për referim. Edhe pse Misioni i OSBE-së në Shkup ka përkushtuar kujdesin më të madh në zhvillimin e tij, i njëjti nuk pranon asnjë përgjegjësi për saktësinë dhe plotësinë e informacioneve, III.2.Funksionimi praktik i sistemit të koordinimit të procesit të ekzekutimit të udhëzimeve dhe këshillave të ofruara, apo për ndonjë gabim shtypi. Përmbajtja e këtij botimi, pikëpamjet, aktgjykimeve të GJEDNJ-së në nivel kombëtar 30 mendimet, gjetjet, interpretimet dhe konkluzionet e shprehura këtu nuk pasqyrojnë domosdoshmërish politikën zyrtare ose qëndrimin e OSBE-së. Për këto arsye, asnjë pretendim nuk mund të bëhet kundër OSBE-së lidhur me III.3.Pasqyra e gjendjeve lidhur me ekzekutimin e aktgjykimeve kundër pasojat e mundshme nga besueshmëria e informacioneve ose konkluzioneve të përfshira në këtë botim. Republikës së Maqedonisë së Veriut 34 Për përdorimin e emrit të vjetër të vendit në këtë botim III.4.Ndryshimet sistematike në lidhje me ekzekutimin e aktgjykimeve të GJEDNJ-së Shteti zyrtarisht ndryshoi emrin kushtetues në vitin 2019 në përpuеthshmëri me Marrëveshjen e Prespës. Shumica e akteve ligjore të krijuara para ndryshimit të emrit akoma janë në fuqi dhe përmbajnë emrin e mëparshëm të kundër Republikës së Maqedonisë së Veriut. 35 shtetit në titujt e tyre zyrtare. Përdorimi i emrit të mëparshëm të shtetit në këtë dokument bëhet vetëm për shkak të saktësisë ligjore. PIKËPAMJET PËRFUNDIMTARE 40

4 5 Ekzekutimi i aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut – mekanizmi i Këshillit të Evropës dhe konteksti institucional kombëtar LISTA E AKRONIMEVE TË PËRDORURA

Parathënie LISTA E AKRONIMEVE TË PËRDORURA

Publikimi “Ekzekutimi i aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut – KEDNJ Konventa Evropiane e të Drejtave të Njeriut / mekanizmi i Këshillit të Evropës dhe konteksti institucional kombëtar” është pjesa e parë Konventa për Mbrojtjen e të Drejtave të Njeriut dhe Lirive Themelore e edicionit që përbëhet nga tri publikime të veçanta, por ngushtë të lidhura midis tyre, hartimi i të cilave u mbështet dhe është nën patronazhin e Misionit të OSBE-së në Shkup, me GJEDNJ Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut synimin që të aktualizohet tematika e ekzekutimit të aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut, të begatohen resurset profesionale dhe përmbajtjet në një fushë të caktuar, por edhe me synimin e rritjes së vetëdijes lidhur me rëndësinë e kësaj problematike KM Komiteti i Ministrave që ka të bëjë me reformën juridike në Maqedoninë e Veriut. KNI Komisioni Ndërinstitucional për Ekzekutimin e Vendimeve të Gjykatës Evropiane Në të vërtetë, ky publikim është hyrje në çështjen e ekzekutimit të aktgjykimeve të Gjykatës të të Drejtave të Njeriut Evropiane të të Drejtave të Njeriut, me ç’rast prezantohet një pasqyrë e përgjithshme e sistemit të ekzekutimit: sqarohet roli i Komitetit të Ministrave pranë Këshillit të Evropës, në OSBE Organizata për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë aspektin kuptimor trajtohen dhe kufizohen masat e përgjithshme (të cilat më së shpeshti nënkuptojnë ndryshime ligjore) dhe masat e veçanta (që konkretisht kanë të bëjnë me aplikantët në dobi të të cilëve është miratuar aktgjykimi nga Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut), ndërsa mes tjerash bëhet edhe një vështrim mbi kontekstin përkatësisht sistemin kombëtar të ekzekutimit të aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane në Maqedoninë e Veriut.

Me të drejtë mund të theksohet pritshmëria se ky publikim, si dhe kjo trilogji në përgjithësi, do t’u vijë në ndihmë institucioneve kombëtare të përfshira në ekzekutimin e aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut, të cilat njëherësh, e kanë përgjegjësinë më të madhe për realizimin e të drejtave të njeriut dhe sundimin e të drejtës në shtet. Për më tepër, ky publikim, përkatësisht ky edicion, në të ardhmen duhet të ofrojë stimulim për punë akoma më intensive në këtë materie, duke e pasur parasysh rëndësinë e tij sa i përket avancimit të sundimit të së drejtës, ashtu siç kohë më parë u detektua dhe potencua në të ashtuquajturin Raporti i Pribes nga ana e Bashkimit Evropian.

Hartimi i kësaj trilogjie është pjesë e aktiviteteve programore / të projekteve, të cilat Misioni i OSBE-së në Shkup i ndërmerr me qëllim të përforcimit të kapaciteteve të autoriteteve kombëtare për realizimin dhe shpërndarjen e impenjimeve të OSBE-së në fushën e sundimit të së drejtës dhe të drejtave të njeriut të cilat janë përfshirë në dimensionin njerëzor të OSBE-së, që paraqet një aspekt thelbësor të mandatit, përkatësisht fushëveprimit të Misionit në Maqedoninë e Veriut.

Për redaktorin Misioni i OSBE-së në Shkup Darko Pavllovski, Zyrtar juridik kombëtar Artan Murati, Zyrtar i sundimit të së drejtës

6 7 Ekzekutimi i aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut – mekanizmi i Këshillit të Evropës dhe konteksti institucional kombëtar HYRJE

HYRJE Pjesa e tretë i përkushtohet ekzekutimit të aktgjykimeve të GJEDNJ-së, të miratuara në lëndët kundër Republikës së Maqedonisë së Veriut. Në këtë kuptim, është prezantuar kuadri juridik dhe strukturat institucionale për ekzekutimin e aktgjykimeve në nivel kombëtar dhe Ekzekutimi i aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut (në tekstin në vijim: funksionimi i tyre në praktikë. Përveç kësaj, shqyrtohet epilogu dhe arritjet e procesit të “Gjykata”, “GJEDNJ”) është një proces tejet kompleks, i cili përfshin një varg faktorësh të cilët ekzekutimit të disa aktgjykimeve më të rëndësishme, që manifestohet përmes ndryshimeve janë përfshirë në vet ekzekutimin ose në monitorimin e ekzekutimit, gjë që e vështirëson të caktuara dhe të rëndësishme sistematike. Në fund, prezantohet një vështrim i shkurtër zbatimin e masave dhe aktiviteteve të ndryshme të cilat duhet të rezultojnë në një ekzekutim mbi gjendjet rrjedhëse dhe tendencat lidhur me ekzekutimin e aktgjykimeve në lëndët efikas të aktgjykimeve. maqedonase.

Krahas rëndësisë së proceseve të lartpërmendura që kanë të bëjnë me ekzekutimin e aktgjykimeve dhe mbikëqyrjen mbi ekzekutimin e aktgjykimeve të GJEDNJ-së, megjithatë tek publiku profesionist mungojnë njohuri të thukëta, madje ndonjëherë edhe njohuri themelore të kuadrit juridik vendor dhe institucional që ka të bëjë me ekzekutimin e aktgjykimeve, të miratuara në lëndët maqedonase, me të cilat është konstatuar shkelja e lirive dhe të drejtave të cilat janë të mbrojtura me Konventën për Mbrojtjen e të Drejtave të Njeriut dhe Lirive Themelore (në tekstin në vijim: “Konventa Evropiane e të Drejtave të Njeriut”, “Konventa”, “KEDNJ”). Njëherësh, një numër i konsiderueshëm i personave nuk i kanë plotësisht të njohur mekanizmat e mbikëqyrjes mbi ekzekutimin e aktgjykimeve të cilat i siguron Këshilli i Evropës, para së gjithash të mishëruara përmes Komitetit të Ministrave (në tekstin në vijim: “Komiteti”, “KM”). Nga këto shkaqe u imponua nevoja për hartimin e një teksti të këtillë edukativ, i dedikuar për një rreth mjaft të gjerë të përdoruesve, duke i përfshirë: bartësit e pushtetit ligjvënës, ekzekutiv dhe gjyqësor, në krye të kësaj hierarkie është Gjykata Kushtetuese; gjykatat e apelit dhe të gjitha gjykatat e tjera të rregullta; Gjykata Administrative, Gjykata Kushtetuese, duke e pasur parasysh rolin e saj të rojtarit dhe mbrojtësit të lirive dhe të drejtave të garantuara me Kushtetutë; Akademia për Gjyqtarë dhe Prokurorë Publikë; organet e administratës të cilat në punën e tyre të përditshme kanë autorizime me të cilat mund t’i ushtrojnë të drejtat e njeriut; avokatët; organizatat joqeveritare nga shoqëria civile dhe ekspertët juridikë të cilët e trajtojnë problematikën që ka të bëjë me promovimin dhe mbrojtjen e të drejtave të njeriut, por edhe me publikun e gjerë laik. Publikimin që e keni para Jush është strukturuar në tri pjesë. Në pjesën e parë, fillimisht do të prezantohen informacione të caktuara të cilat duhet të mundësojnë këqyrje në kuadrin normativ të Këshillit të Evropës për ekzekutimin e aktgjykimeve të GJEDNJ-së, si dhe në mekanizmin e Komitetit të Ministrave për mbikëqyrje mbi këtë proces. Njohuritë dhe konkluzionet kryesore të këtij publikimi në lidhje me sistemin kombëtar për ekzekutimit e aktgjykimeve të GJEDNJ-së, shkurtimisht janë përmbledhur në kapitullin e fundit të emërtuar si Pikëpamje përfundimtare. Nga këndvështrimi metodologjik, ky publikim u hartua pas studimeve gjithëpërfshirëse të të gjitha dokumenteve të qasshme në formë elektronike, që kanë të bëjnë me aktet normative vendase me të cilat rregullohet kompetenca dhe procedura e zbatimit të aktgjykimeve të GJEDNJ përmes të cilave monitorohet rrjedha e procesit të ekzekutimit; informacioneve dhe të dhënave për ekzekutimin e aktgjykimeve të GJEDNJ-së, të qasshme në ueb–faqen zyrtare të Byrosë për Përfaqësimin e Shtetit para Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut, përfshirë këtu edhe raportet vjetore dhe procesverbalet nga mbledhjet e Komisionit Ndërinstitucional për Ekzekutimin e Vendimeve të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut (në tekstin në vijim: “Komisioni Ndërinstitucional”, “KNI”); informacioneve dhe të dhënave për ekzekutimin e aktgjykimeve të GJEDNJ-së, të qasshme në ueb–faqet zyrtare të Komitetit të Ministrave dhe në bazën e të dhënave HUDOC-EXEC, si dhe raportet vjetore dhe dokumentet e tjera relevante të Komitetit të Ministrave; raporteve të Bashkimit Evropian dhe të organizatave të tjera relevante ndërkombëtare. Në këtë drejtim, duhet t’i shprehim falënderime zonjës Danica Xhonova, Agjente e Qeverisë dhe u.d. Drejtoreshë e Byrosë së Përfaqësimit të Shtetit para Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut, e cila dha një kontribut të konsiderueshëm në përgatitjen e këtij publikimi. Në bazë të kësaj që u tha më lartë, mund të besojmë se përmbajtja e këtij publikimi do të kontribuojë në avancimin e njohurive të materies që ka të bëjë me ekzekutimin e aktgjykimeve të GJEDNJ-së në vendin tonë, ndërsa njohuritë e fituara do të gjejnë aplikim përkatës si në veprimet profesionale individuale, ashtu edhe në praktikën institucionale në nivel kombëtar.

Në pjesën e dytë, bëhet diferencimi midis masave të veçanta (individuale) dhe masave të përgjithshme (gjenerale) për ekzekutimin e aktgjykimeve, si dhe analizohet shkalla e lirisë (diskrecionit) që u është dhënë autoriteteve kompetente shtetërore në lidhje me përzgjedhjen e masave për ekzekutimin e aktgjykimeve. Nga ana tjetër, është prezantuar vështrimi mbi kuadrin juridik vendor në lidhje me masat e ekzekutimit, në përputhje me Ligjin për ekzekutimin e aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut.

8 9 Ekzekutimi i aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut – I. SISTEMI I KËSHILLIT TË EVROPËS PËR EKZEKUTIMIN E AKTGJYKIMEVE mekanizmi i Këshillit të Evropës dhe konteksti institucional kombëtar TË GJYKATËS EVROPIANE TË TË DREJTAVE TË NJERIUT

I. SISTEMI I KËSHILLIT TË EVROPËS PËR Shtetet anëtare të Këshillit të Evropës, në parim, kanë tre detyrime pas miratimit të EKZEKUTIMIN E AKTGJYKIMEVE TË GJYKATËS aktgjykimit të pavolitshëm (negativ) me të cilin konstatohet shkelja e Konventës: (1) ta paguajnë kompensimin nëse i njëjti u është përcaktuar; (2) nëse një gjë e këtillë është e EVROPIANE TË TË DREJTAVE TË NJERIUT domosdoshme, të ndërmarrin masa të mëtutjeshme individuale në dobi të aplikantit, përkatësisht t’i vënë fund shkeljes së konstatuar nga Gjykata dhe t’i rikuperojnë pasojat në mënyrë që aplikantin do ta vë, në një masë aq sa është e mundur, në gjendjen e mëparshme, I.1. Detyrimi për ekzekutimin e aktgjykimeve të GJEDNJ-së përkatësisht në situatë e cila ka ekzistuar para shkeljes (restitutio in integrum)2; dhe (3) të ndërmarrin masa të karakterit të përgjithshëm me qëllim që të sigurojnë mospërsëritje të Konventa Evropiane e të Drejtave të Njeriut përveç garancive për mbrojtjen e të drejtave shkeljeve të ngjashme në të ardhmen.3 themelore të njeriut, e përmban edhe mekanizmin i cili ka për qëllim të sigurojë një realizim efektiv nga shtetet si palë kontraktuese të kësaj marrëveshje ndërkombëtare. Së këtejmi, Shteti i paditur, i cili është përgjegjës për shkeljen e kryer mbi liritë dhe të drejtat të cilat i një rol jashtëzakonisht të rëndësishëm ka GJEDNJ-ja e cila në aktgjykimet e saj analizon mbron Konventa, ka shkallë të lartë të fleksibilitetit në përzgjedhjen e mjeteve me të cilat ai dhe konstaton nëse shteti e ka shkelur Konventën në ndonjë lëndë konkrete. Me qëllim që do ta përmbushë detyrimin e vet juridik nga neni 46 të Konventës. Kjo rezulton nga parimi aktgjykimet, dhe rrjedhimisht me këtë edhe të drejtat e mbrojtura me Konventën, të mos jenë i subsidiaritetit, në të cilin bazohet sistemi i përgjithshëm i Konventës, përfshirë këtu edhe thjeshtë vetëm një shkronjë e vdekur në letër, vet Konventa në mënyrë eksplicite e parashikon ekzekutimin e aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane. Ky parim, i cili fillimisht u zhvillua si forcën detyruese të aktgjykimeve për shtetet, si dhe kompetencën për ushtrimin e mbikëqyrjes doktrinë në praktikën e Gjykatës Evropiane, ndërsa kohë më parë në mënyrë eksplicite u mbi ekzekutimin e tyre. Në këtë kuptim, një rëndësi të veçantë ka neni 46 i Konventës Evropiane. sanksionua në Preambulën e Konventës përmes Protokollit nr. 154, i cili hyri në fuqi më 1 gusht të vitit 2021, e potencon përgjegjësinë primare të autoriteteve vendase t’i respektojnë Neni 46 dhe garantojnë liritë dhe të drejtat e garantuara me Konventën, t’i përcaktojnë masat më Forca detyruese dhe ekzekutimi i aktgjykimeve përkatëse për këtë qëllim, si dhe të sigurojnë përputhshmëri me aktgjykimet përfundimtare të miratuara nga Gjykata përmes bashkëpunimit dhe koordinimit të të gjitha degëve dhe 1. Palët e Larta Kontraktuese marrin përsipër t’i respektojnë vendimet përfundimtare të Gjykatës në çdo organeve të pushtetit. lëndë ku ato janë palë. 2. Aktgjykimi përfundimtar i Gjykatës i përcillet Komitetit të Ministrave, i cili mbikëqyr ekzekutimin e tij. Megjithatë, përzgjedhja e mjeteve dhe mënyra e zbatimit të tyre praktik nuk është e 3. Nëse Komiteti i Ministrave është i mendimit se mbikëqyrja e ekzekutimit të aktgjykimit përfundimtar pakufizuar dhe është objekt shqyrtimi nga Komiteti i Ministrave pranë Këshillit të pengohet nga një problem i interpretimit të aktgjykimit, ai mund t’ia referojë çështjen Gjykatës për t’u Evropës. Makineria e mbikëqyrjes së ekzekutimit të aktgjykimeve nga ana e shteteve, shprehur me vendim për çështjen e interpretimit. Një vendim i tillë kërkon një shumicë prej dy të tretave paraqet një karakteristikë unike të sistemit të Konventës, dhe e njëjta e ka bazën e të përfaqësuesve që kanë të drejtë të marrin pjesë në Komitet. vet juridike në nenin 46 paragrafin 2 të Konventës, i cili i jep kompetencë Komitetit të Ministrave që të ushtrojë mbikëqyrje. Kjo mbikëqyrje ushtrohet në përputhje me 4. Nëse Komiteti i Ministrave është i mendimit se një Palë e Lartë Kontraktuese refuzon të respektojë një aktgjykim përfundimtar të Gjykatës në një çështje ku ajo është palë, pasi t’i ketë dërguar një njoftim Rregullat e Komitetit të Ministrave për mbikëqyrjen e ekzekutimit të aktgjykimeve dhe formal asaj Pale dhe me vendim që merret me një shumicë prej dy të tretave të përfaqësuesve që marrin mbikëqyrjen e kushteve për ujdi miqësore (në tekstin në vijim: “Rregulla të KM-së për pjesë në Komitet, ai mund t’ia referojë Gjykatës çështjen nëse Pala e ka përmbushur detyrimin e saj në mbikëqyrjen e ekzekutimit”).5 bazë të paragrafit 1. Marrë në përgjithësi, për çdo lëndë (ose grup të lëndëve të ngjashme) KM-ja i shqyrton masat 5. Nëse Gjykata gjen një shkelje të paragrafit 1, ajo ia referon çështjen Komitetit të Ministrave për për tejkalimin e shkeljes së Konventës të cilat i ka propozuar shteti gjatë takimeve të veçanta shqyrtimin e masave që duhen marrë. Nëse Gjykata nuk gjen asnjë shkelje të paragrafit 1, ajo ia referon çështjen Komitetit të Ministrave, i cili e mbyll shqyrtimin e çështjes. tematike për të drejtat e njeriut të Komitetit (të ashtuquajtura Takime DH), të cilat mbahen katër herë brenda vitit (në muajin mars, qershor, shtator dhe dhjetor). Së këtejmi, Komiteti

Nga teksti i nenit 46 paragrafi 1 të Konventës Evropiane të të Drejtave të Njeriut, shihet se aktgjykimet e GJEDNJ-së kanë forcë detyruese, që nënkupton se shtetet duhet të ndërmarrin 2 Akdivar and Others v. Turkey (Article 50), 1 April 1998, §47, Reports of Judgments and Decisions 1998-II detyrime që t’i respektojnë aktgjykimet përfundimtare dhe ato të formës së prerë të Gjykatës 3 Broniowski v. Poland [GC], no. 31443/96, § 193, ECHR 2004-V 4 në çdo lëndë në të cilën ato janë palë. Neni 46 zbatohet për çdo aktgjykim në të cilin Gjykata Protokolli nr. 15 për ndryshimin e Konventës për Mbrojtjen e të Drejtave të Njeriut dhe Lirive Themelore (CETS ka konstatuar shkelje të Konventës, e që ia imponon shtetit përgjegjës detyrimin juridik t’i vë nr. 213), Strasburg, 24 qershor 2013 5 fund shkeljes dhe të sigurojë dëmshpërblim për pasojat e tij.1 Rules of the Committee of Ministers for the supervision of the execution of judgments and of the terms of friendly settlements (Adopted by the Committee of Ministers on 10 May 2006 at the 964th meeting of the Ministers’ Deputies and amended on 18 January 2017 at the 1275th meeting of the Ministers' Deputies), 1 Papamichalopoulos and Others v. Greece (Article 50), 31 October 1995, § 34, Series A no. 330-B https://search.coe.int/cm/Pages/result_details.aspx?ObjectId=09000016806dd2a5

10 11 Ekzekutimi i aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut – I. SISTEMI I KËSHILLIT TË EVROPËS PËR EKZEKUTIMIN E AKTGJYKIMEVE mekanizmi i Këshillit të Evropës dhe konteksti institucional kombëtar TË GJYKATËS EVROPIANE TË TË DREJTAVE TË NJERIUT

miraton rezolutë përfundimtare për mbylljen e lëndës kur do të konstatojë se është vepruar gjithë faktorëve të shtetit të përfshirë në procesin e ekzekutimit”.9 në përputhje me aktgjykimin, përkatësisht se i njëjti është ekzekutuar. Duke i pasur parasysh praktikat e ndryshme kombëtare, Rekomandimi CM/Rec(2008)2 nuk Edhe pse sipas rregullit, GJEDNJ-ja nuk përfshihet në mbikëqyrjen e ekzekutimit, Konventa shkon deri aty që ta përcaktojë Agjentin e Qeverisë / shtetin si koordinator i procesit të parashikon mundësi për përfshirjen e saj në këtë proces edhe atë në dy situata: ekzekutimit të aktgjykimeve, edhe pse ai theksin më të madh e vë mbi rolin e Agjentit si organ koordinues qendror në mbikëqyrjen e ekzekutimit të aktgjykimeve të Gjykatës, veçanërisht Ô nëse Komiteti i Ministrave është i mendimit se mbikëqyrja e ekzekutimit është penguar duke e pasur parasysh faktin se detyrimet e zakonshme të tij janë shumë të ngjashme me ato nga ndonjë problem që ka të bëjë me interpretimin e aktgjykimit, atëherë ai ka mundësi që janë përcaktuar me rekomandimin. me vendim të miratuar me shumicën e votave të anëtarëve të Komitetit këtë çështje t’ia referojë Gjykatës e cila do të vendos për çështjen e interpretimit (neni 46 paragrafi 3) dhe Më konkretisht, në përputhje me këtë Rekomandim nga shtetet pritet:

Ô nëse Komiteti i Ministrave është i mendimit se shteti refuzon ta respektojë aktgjykimin Ô të caktojnë individin ose autoritetin / organin si koordinator të ekzekutimit të aktgjykimeve përfundimtar në lëndën në të cilën ai është palë, ai mundet, pasi që do ta njoftojë në nivel kombëtar, me kontakte referente tek autoritetet relevante kombëtare të përfshira formalisht shtetin edhe me vendimin e miratuar me dy të tretën e shumicës së votave të në procesin e ekzekutimit, që do t’i kishte autorizimet e nevojshme dhe autoritetin të anëtarëve të Komitetit, çështjet t’ia referojë Gjykatës nëse shteti në fjalë i ka plotësuar sigurojë informacione relevante dhe të ndërlidhet me personat ose organet përgjegjëse detyrimet e veta nga paragrafi 1 (neni 46 paragrafi 4). Rrjedhimisht me këtë, nëse Gjykata në nivel kombëtar për vendosjen e masave të nevojshme që të ekzekutohet aktgjykimi gjen shkelje, atëherë ajo lëndën duhet t’ia kthejë mbrapsht KM-së që t’i shqyrtojë masat dhe nëse është e nevojshme, të ndërmarrë ose iniciojë masa relevante që të përshpejtohet të cilat duhet të ndërmerren (neni 46 paragrafi 5).6 procesi (paragrafi 1). Koordinatori duhet ta ketë rolin kyç në identifikimin e masave për ekzekutim (paragrafi 4) dhe gjatë hartimit të planeve të veprimit (paragrafi 6);

Ô ta lehtësojë dhe ndihmojë miratimin e masave të dobishme në mënyrë që të zhvillohen I.2. Kuadri normativ i Këshillit të Evropës për ekzekutimin e aktgjykimeve të sinergji efikase midis faktorëve relevantë në procesin e ekzekutimit në nivel kombëtar GJEDNJ-së dhe të identifikohen kompetencat e tyre përkatëse (paragrafi 5);

Kuadrin normativ për ekzekutimin e aktgjykimeve të Strasburgut e përbëjnë standarde të Ô të ndërmerr hapa të nevojshëm në mënyrë që të sigurohet se të gjitha aktgjykimet janë cilat janë inkorporuar në një varg instrumentesh të ashtuquajtura si “ligj i butë” (soft law) të ekzekutuar, dhe se të gjitha aktgjykimet, vendimet relevante dhe rezolutat e Komitetit të Këshillit të Evropës. Në mesin e tyre, rëndësi vendimtare ka Rekomandimi CM/Rec(2008)2 Ministrave, janë shpërndarë në mënyrë të drejtë dhe të shpejtë deri te faktorët relevantë i Komitetit të Ministrave drejtuar shteteve anëtare për kapacitetin efikas vendor në lidhje në procesin e ekzekutimit, ndërsa kur një gjë e këtillë është e domosdoshme, të përkthyera, me ekzekutimin e shpejtë të aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut.7 kështu që ata të njoftohen në mënyrë adekuate me praktikën gjyqësore të Gjykatës, si dhe me rekomandimet dhe praktikën e Komitetit të Ministrave (paragrafi 3 dhe 7). Në të theksohet nevoja e fuqizimit të kapaciteteve vendore për ekzekutimin e aktvendimeve të Gjykatës8 dhe nënvizohet “Rëndësia e informimit të hershëm dhe koordinimi efektiv i të Në mënyrë plotësuese,

Ô shtetet anëtare duhet ta sigurojnë ekzistimin e mekanizmave përkatës për dialog efektiv dhe për transmisionin e informacioneve relevante midis koordinatorëve dhe Komitetit të Ministrave (paragrafi 2);

6 Mundësia e këtillë për ngritjen e procedurës për shkeljen e nenit 46, u inkorporua në KEDNJ në vitin 2010, dhe Ô parlamentet të informohen me situatën e ekzekutimit të aktgjykimeve dhe me masat që ajo është zbatuar për herë të parë, në vitin 2017, kundër Azerbajxhanit, për shkak të refuzimit të vazhdueshëm janë ndërmarrë në këtë drejtim (paragrafi 9) dhe të autoriteteve kompetente ta sigurojnë lëshimin e pakushtëzuar në liri të aplikantit (aktivist politik) në mënyrë që të ekzekutohet aktgjykimi në lëndën Ilgar Mammadov v. Azerbaijan, no. 15172/13, 22 maj 2014. Dhoma e madhe në vitin 2019, konstatoi se Azerbajxhani nuk e përmbushi detyrimin e vet që ta respektojë aktgjykimin 9 Shih paragrafin h. Në paragrafin i. Ky Rekomandim ka të bëjë edhe me Rekomandimin e Asamblesë Parlamentare e Gjykatës nga viti 2014, me ç’rast është shkelur neni 46 paragrafi 1 i KEDNJ. Për më shumë detaje shih Ilgar 1764 (2002) “Implementimi i aktgjykimit të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut” (Parliamentary Mammadov v. Azerbaijan [GC], no. 15172/13, 29 May 2019. Assembly Recommendation 1764 (2006) “Implementation of the judgments of the European Court of Human 7 Recommendation CM/Rec(2008)2 of the Committee of Ministers to Member States on efficient domestic Rights” adopted on 2 October 2006 (24th Sitting)). Aty “rekomandohet Komiteti i Ministrave t’i stimulojë shtetet capacity for rapid execution of judgments of the European Court of Human Rights, Adopted by the Committee anëtare t’i përmirësojnë, apo aty ku një gjë e këtillë është më se e nevojshme, të vendosin mekanizma dhe of Ministers on 6 February 2008 at its 1017th Session. procedura vendore, si në nivel të qeverive, ashtu edhe në nivel të parlamenteve që të sigurojnë ekzekutim në 8 Shih paragrafin g. kohë të duhur dhe efektiv të aktgjykimeve të Gjykatës, përmes veprimit të koordinuar të të gjithë faktorëve të interesuar kombëtarë dhe me mbështetjen e nevojshme në nivelin më të lartë politik”.

12 13 Ekzekutimi i aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut – I. SISTEMI I KËSHILLIT TË EVROPËS PËR EKZEKUTIMIN E AKTGJYKIMEVE mekanizmi i Këshillit të Evropës dhe konteksti institucional kombëtar TË GJYKATËS EVROPIANE TË TË DREJTAVE TË NJERIUT

Ô të ndërmerren të gjitha veprimet e domosdoshme për rikuperimin e shkeljes në nivel të Bruksel (2015)13 dhe Kopenhagë (2018)14, në të cilat shqyrtohen masat e propozuara që të lartë, nëse nevojitet edhe në nivel politik, kur një gjë të këtillë e kërkon një problem i garantohet efektivitet afatgjatë i sistemit të Konventës dhe ardhmëria e Gjykatës Evropiane vazhdueshëm dhe i rëndësishëm në procesin e ekzekutimit (paragrafi 10). të të Drejtave të Njeriut. Në të gjitha këto dokumente theksi vendoset mbi parimin e subsidiaritetit, si dhe mbi përgjegjësinë e ndarë tek autoritetet vendore dhe tek Këshilli i Përveç Rekomandimit CM/Rec(2008)2, Komiteti i Ministrave ka miratuar edhe disa rekomandime Evropës në lidhje me implementimin kombëtar të Konventës. të tjera, qëllimi i të cilave është përmirësimi i implementimit kombëtar të Konventës, të cilat, mes tjerash, kanë të bëjnë edhe me ekzekutimin e aktgjykimeve të GJEDNJ-së.10 Për shembull, Deklarata e Brajtonit, i inkurajon shtetet “të zhvillojnë kapacitete dhe mekanizma vendorë në mënyrë që të sigurojnë ekzekutim të shpejtë të aktgjykimeve të Gjykatës”, së këtejmi “do të zhvillojnë dhe do të shpërndajnë resurse të mjaftueshme në nivel kombëtar në drejtim të ekzekutimit të plotë dhe efektiv të të gjitha aktgjykimeve, I.3. Reforma e sistemit të mbikëqyrjes së ekzekutimit të aktgjykimeve të ndërsa agjentëve qeveritarë ose personave të tjerë zyrtarë përgjegjës për koordinimin e GJEDNJ-së ekzekutimit të aktgjykimeve do t’u ofrojnë mjete adekuate dhe autoritet.”15

Disa standarde të caktuara sa i përket ekzekutimit të aktgjykimeve të Gjykatës janë rezultat Deklarata e Brukselit, e identifikon rolin e gjyqësorit dhe përfshirjen e parlamenteve në edhe i reformës së rëndësishme të sistemit të Konventës, e cila u iniciua në Konferencën e ekzekutimin,16 “përmes dërgesës deri te ata, të raporteve vjetore ose tematike ose përmes mbajtur në Interlaken në vitin 2010. Edhe pse fillon në kontekstin e rritjes së vazhdueshme organizimit të debateve me pushtetin ekzekutiv për implementimin e aktgjykimeve të të vëllimit të punës gjyqësore në Gjykatë, kjo reformë, njëkohësisht, fokusohet edhe në caktuara”,17 përfshirë këtu edhe prezencën e “përfaqësuesve të institucioneve kombëtare mbikëqyrjen e KM-së mbi ekzekutimin e aktgjykimeve të Gjykatës. për të drejtat e njeriut dhe të shoqërisë civile.”18 Për më tepër, Deklarata rekomandon “ngritjen e pikave të kontaktit” për çështjet e të drejtave të njeriut në kuadër të organeve Duke filluar nga viti 2010, në kuadër të procesit të reformave nga Interlaken janë miratuar relevante ekzekutive, gjyqësore dhe ligjvënëse, si dhe krijimin e rrjeteve midis tyre përmes katër deklarata në konferencat e nivelit të lartë të mbajtura në Izmir (2011)11, Brajton (2012)12, takimeve, shkëmbimit të informacioneve...”19

Pikëpamjet e përcaktuara në Deklaratën e Brukselit dhe rekomandimet që i përfshin kjo deklaratë në masë të madhe janë riafirmuar edhe në tekstin e Deklaratës së Kopenhagës 10 Këtu bëjnë pjesë: Rekomandimi për rishikimin ose rihapjen e procedurës gjyqësore për raste të caktuara në nivel (paragrafi 22). kombëtar sipas aktgjykimit të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut [Recommendation No. R (2000) 2 of the Committee of Ministers to Member States on the re-examination or reopening of certain cases at domestic Kësaj reforme të madhe të sistemit të ekzekutimit dhe fuqizimit të strukturave kombëtare level following judgments of the European Court of Human Rights, Adopted by the Committee of Ministers on 19 January 2000 at its 694th Session]; Rekomandimi për publikimin dhe shpërndarjen në shtetet anëtare të tekstit të për koordinimin dhe zbatimin e ekzekutimit, fillimisht e artikuluar përmes konferencave Konventës Evropiane të të Drejtave të Njeriut; [Recommendation CM/Rec(2002)13 of the Committee of Ministers dhe deklaratave në nivel të lartë ndërqeveritar, konform kësaj, është më se e nevojshme to Member States on the publication and dissemination in the Member States of the text of the European t’i bashkëngjitet roli gjithnjë e më i madh i parlamenteve në mbikëqyrjen e ekzekutimit të Convention of Human Rights, Adopted by the Committee of Ministers on 18 December 2002 at its 822nd Session]; Rekomandimi për verifikimin e harmonizimit të draft-ligjeve, ligjeve ekzistuese dhe praktikës administrative me aktgjykimeve të GJEDNJ-së. Në këtë kuptim, kemi aktivitet të konsiderueshëm të Asamblesë standardet e specifikuara në Konventën Evropiane të të Drejtave të Njeriut; [Recommendation CM/Rec(2004)5 Parlamentare të Këshillit të Evropës, e cila në mënyrë të veçantë e thekson nevojën e of the Committee of Ministers to Member States on the verification of the compatibility of draft laws, existing laws and administrative practice with standards laid down in the European Convention on Human Rights, Adopted by the Committee of Ministers on 12 May 2004 at its 114th Session]; Rekomandimi për përmirësimin e mjeteve juridike vendore [Recommendation CM/Rec(2004)6 of the Committee of Ministers to Member States on the improvement of domestic remedies, Adopted by the Committee of Ministers on 24 February 2010 at its 1077th Session]; Rekomandimi për mjete juridike efektive për zvarritjen e procedurave [Recommendation CM/Rec(2010)3 of the Committee of Ministers to Member States on effective remedies for excessive length of proceedings, Adopted by the Committee of Ministers on 24 February 2010 at the 1077th meeting of the Ministers’ 13 Deputies]; Rekomandimi për sistemin e Konventës Evropiane të të Drejtave të Njeriut në arsimin universitar dhe Shih: Brussels Declaration of 27 March 2015 of the High-level Conference on the “Implementation of the trajnimin profesional [Recommendation CM/Rec(2019)5 of the Committee of Ministers to Member States on the European Convention on Human Rights, our shared responsibility” system of the European Convention on Human Rights in university education and professional training, replacing 14 Shih: Copenhagen Declaration of 12/13 April 2018 of the High-Level Conference on “Continued Reform of the Recommendation Rec(2004)4 of the Committee of Ministers to Member States on the European Convention on European Court of Human Rights Convention System – Better balance, improved Protection” Human Rights in university education and professional training, Adopted by the Committee of Ministers on 16 15 Shih: Brussels Declaration, i cituar më lartë, Action Plan, Point B., paragrafi 2. c. October 2019 at the 1357th meeting of the Ministers’ Deputies]. 16 11 Action Plan, pjesa B., paragrafi 1. c. Shih: Izmir Declaration of 26/27 April 2011 of the High Level Conference on the Future of the European Court 17 of Human Rights Action Plan, pjesa B., paragrafi 1. h. 18 12 Shih: Brighton Declaration of 19/20 April 2012 of the High Level Conference on the Future of the European Action Plan, pjesa B., paragrafi 2. j. 19 Court of Human Rights Action Plan, pjesa B., paragrafi 2. i.

14 15 Ekzekutimi i aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut – I. SISTEMI I KËSHILLIT TË EVROPËS PËR EKZEKUTIMIN E AKTGJYKIMEVE mekanizmi i Këshillit të Evropës dhe konteksti institucional kombëtar TË GJYKATËS EVROPIANE TË TË DREJTAVE TË NJERIUT

përfshirjes më të madhe dhe më aktive të parlamenteve në procesin e ekzekutimit.20 por më së voni në afat prej gjashtë muajsh nga data kur aktgjykimi është bërë i formës së prerë.24 Në këtë mënyrë, përfshihet një dinamikë e caktuar kohore gjatë raportimit dhe Së këtejmi, zhvillimi i mekanizmave dhe strukturave të veçanta parlamentare të cilat do ta monitorimit të progresit eventual të ekzekutimit. monitorojnë dhe mbështesin këtë proces, në mënyrë të veçantë theksohet në Rekomandimin 1764 (2006), Rezolutën 2178 (2017) dhe Rezolutën 1823 (2011). Në këtë kontekst, kërkohet Në të vërtetë, planet e veprimit dhe raportet e veprimit u inkorporuan në vitin 2004, ndërsa edhe organizimi i debateve të veçanta parlamentare që u përkushtohen implementimit të u bënë pjesë përbërëse e procesit të mbikëqyrjes në vitin 2009, si mekanizma kryesorë aktgjykimeve të GJEDNJ, me prezencën e përfaqësuesve qeveritarë, të cilët do të raportonin përmes të cilëve duhet të fuqizohet dialogu midis Komitetit të Ministrave dhe shteteve, por për progresin e arritur të ekzekutimit, por do të prezantoheshin edhe raportet vjetore në edhe me faktorët e tjerë relevantë, përfshirë këtu edhe parlamentet.25 Paraqitja e tyre u bë këtë temë dhe do të harmonizoheshin përpjekjet e të gjitha grupeve politike që të sigurohet e detyrueshme me reformën e metodave të punës të KM-së pas konferencës së mbajtur në se aktgjykimet e Gjykatës implementohen.21 Interlaken më 1 janar të vitit 2011.26

Në të vërtetë, në këtë drejtim, Rezoluta, 1823 (2011) në mesin e shumë funksioneve që duhet Gjatë paraqitjes së planeve të veprimit është bërë praktikë e zakonshme fillimisht deri t’i kryejnë deputetët në këtë fushë, i përcakton si vijon: sigurimi i procedurave përkatëse te Komiteti i Ministrave, të paraqitet plani iniciues i veprimit, i cili i përmban vetëm ato parlamentare për verifikimin sistematik të kompatibilitetit të draft-legjislacionit me standardet masa që mund të parashikohen në stadin fillestar të ekzekutimit. Pastaj, varësisht nga e Konventës; mbikëqyrja e hapave të ndërmarra nga ana e organeve kompetente për ekzekutimin zhvillimi i ngjarjeve në nivel kombëtar, ekziston mundësia në intervale të caktuara kohore të e aktgjykimeve negative për shtetin (në kuptimin e asaj se me të njëjtat është konstatuar shkelja paraqiten plan veprime të rishikuara, në të cilat theksohet progresi në lidhje me zbatimin e KEDNJ-së), duke e përfshirë edhe kontrollin (mbikëqyrjen) e masave faktikisht të ndërmarra; e aktiviteteve të paralajmëruara në planin iniciues ose prezantohen hapa krejtësisht të rinj, si dhe vendosja dhe/ose fuqizimi i strukturave për orientim dhe mbikëqyrje të rreptë mbi përkatësisht masa plotësuese, ndërmarrja e të cilave është treguar si e nevojshme në ndonjë detyrimet e tyre ndërkombëtare për respektimin e të drejtave të njeriut.22 fazë të mëvonshme të procesit të ekzekutimit të aktgjykimit konkret, të cilat madje nuk janë parashikuar në planin iniciues të veprimit. Në këtë mënyrë, bëhet azhurnimi adekuat i planit iniciues të veprimit dhe njoftimi në kohë të duhur i Komitetit në lidhje me rrjedhën e re të aktiviteteve që kanë të bëjnë me procesin e ekzekutimit. I.4. Mekanizmi mbikëqyrës për ekzekutimin e aktgjykimeve të GJEDNJ-së, sistemi i planeve të veprimit dhe raporteve të veprimit Përveç planeve të veprimit në të cilët specifikohen masat të cilat shteti i paditur synon t’i ndërmarrë në mënyrë që ta ekzekutojë aktgjykimin e Gjykatës, bashkë me kornizën Rëndësi jashtëzakonisht të madhe për mënyrën e veprimit gjatë zbatimit të mbikëqyrjes mbi indikative kohore brenda afateve në të cilat planifikohet ndërmarrja e të njëjtave, ekzistojnë ekzekutimin kanë Rregullat e lartpërmendura të Komitetit të Ministrave për mbikëqyrjen e edhe raportet e veprimit, të cilët i specifikojnë masat të cilat tanimë janë ndërmarrë për ekzekutimit.23 ekzekutimin e aktgjykimit dhe i sqarojnë motivet për shkak të të cilave shteti konsideron se nuk janë të nevojshme masa të tjera plotësuese.27 Me këto Rregulla, shtetet e kanë për detyrë të paraqesin plane të veprimit dhe/ose raporte të veprimit për ekzekutimin e aktgjykimeve të Gjykatës në kuadër të afateve të përcaktuara, 24 2019 Annual Report of the Committee of Ministers on the supervision of the execution of judgments and decisions of the European Court of Human Rights, i qasshëm në: https://rm.coe.int/annual-report- 2019/16809ec315, fq. 11 20 PACE Resolution 1516 (2006) on the implementation of judgments of the European Court of Human 25 Brussels Declaration of 27 March 2015 of the High-level Conference on the “Implementation of the European Rights; Resolution 1726 (2010) on the effective implementation of the European Convention on Human Rights: Convention on Human Rights, our shared responsibility”, Action Plan, pjesa B., paragrafi 2 a. the Interlaken process; PACE Resolution 1787(2011) “The implementation of judgments of the European Court 26 of Human Rights”, adopted on 26 January 2011 (6th Sitting); PACE Resolution 2055 (2015) “The effectiveness of Decision of the Committee of Ministers of 2 December 2010 (1100 DH meeting) https://rm.coe.int/ the European Convention on Human Rights: the Brighton Declaration and beyond”; PACE Resolution 2178 (2017) CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=090000168059acda. Po ashtu, “The implementation of judgments of the European Court of Human Rights”, adopted on 29 June 2017 (26th shih Information document CM/Inf/DH(2010)37, 6 September 2010 – Supervision of the execution of Sitting), paragrafët 1 dhe 2. Po ashtu, shih Rezolutat 2075 (2015), 1787 (2011) dhe 1516 (2006) dhe Rekomandimet judgments and decisions of the European Court of Human Rights: Implementation of the Interlaken Action 2079 (2015) dhe 1955 (2011), që kanë të bëjnë me implementimin e aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane të të Plan – Modalities for a twin-track supervision system and Information document CM/Inf/DH(2010)45 final, 7 Drejtave të Njeriut. December 2010 – Supervision of the execution of judgments and decisions of the European Court of Human 21 Rights: Implementation of the Interlaken Action Plan – Outstanding issues concerning the practical modalities PACE Resolution 2178 (2017), e cituar më lart, paragrafi 10 of implementation of the new twin-track supervision system, i qasshëm në: https://www.coe.int/en/web/ 22 PACE Resolution 1823 (2011), “National parliaments: guarantors of human rights in Europe”, adopted on 23 execution/rules-and-working-methods. June 2011 (25th Sitting), paragrafi 6. 27 Udhëzime të dobishme praktike për hartimin e planeve të veprimit dhe raporteve të veprimit janë dhënë në 23 Për këqyrjen e plotë të këtyre Rregullave shih përkthimin e tyre në gjuhën maqedonase, i qasshëm në ueb-faqen Udhëzuesin për të shkruar plane të veprimit dhe raporte të veprimit për ekzekutimin e aktgjykimeve të Gjykatës e Byrosë së Përfaqësimit, këtu: http://biroescp.gov.mk/wp-content/uploads/2020/10/%D0%9F%D1%80%D0% Evropiane të të Drejtave të Njeriut [Guide for the drafting of action plans and reports for the execution of judgments B0%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B0-%D0%BD%D0%B0-%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0 of the European Court of Human Rights], i qasshëm në: https://rm.coe.int/guide-drafting-action-plans-reports- %B5%D1%82-%D0%BD%D0%B0-%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8.pdf en/1680592206

16 17 Ekzekutimi i aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut – I. SISTEMI I KËSHILLIT TË EVROPËS PËR EKZEKUTIMIN E AKTGJYKIMEVE mekanizmi i Këshillit të Evropës dhe konteksti institucional kombëtar TË GJYKATËS EVROPIANE TË TË DREJTAVE TË NJERIUT

Raportet e veprimit, në parim, korrespondojnë me planin e veprimit paraprakisht të paraqitur Gjykatës, me të cilin u aprovua deklarata e njëanshme.29 ose me planet e veprimit, disa prej të cilëve janë të azhurnuar, përkatësisht rishikuar, meqë nga të njëjtit reflektohen aktivitetet tanimë të realizuara të cilat ishin theksuar në planin e veprimit paraprakisht të hartuar dhe të paraqitur ose në planet e veprimit paraprakisht të paraqitur. Pas pranimit të planit fillestar të veprimit, të paraqitur nga shteti, Departamenti I.5. Procedura e mbikëqyrjes së ekzekutimit – sistemi i mbikëqyrjes i Ekzekutimit të Aktgjykimeve pranë Drejtorisë së Përgjithshme në kuadër të Këshillit të në “dy korsi” Evropës (i cili vepron si mbështetje profesionale, përkatësisht si Sekretariat i Komitetit të Ministrave) bën vlerësime preliminare të masave të parashikuara për implementimin edhe Në përputhje me Rregullin 4 të Rregullores së KM-së për mbikëqyrjen e ekzekutimit, është të dinamikës së propozuar për zbatimin e tyre. Në këtë fazë, Departamenti i Ekzekutimit të parashikuar politikë e shqyrtimit të lëndëve e që nënkupton që do t’i jepet përparësi Aktgjykimeve mund të kërkojë nga shteti informacione, raportime dhe sqarime plotësuese mbikëqyrjes mbi ekzekutimin e aktgjykimeve në të cilat Gjykata ka konstatuar ekzistim të ose diçka tjetër, me qëllim të harmonizimit të tekstit të planit të veprimit të propozuar. problemit sistematik në përputhje me Rezolutën Res(2004)3 të Komitetit të Ministrave që ka të bëjë me aktgjykimet të cilat zbulojnë problem thelbësor sistematik.30 Njëherësh, në Me inkorporimin e sistemit të planeve të veprimit dhe raporteve të veprimit, në të vërtetë u mënyrë të qartë vihet në dukje se prioriteti i këtillë nuk do të jetë në llogari të çështjeve tjera mundësua mbikëqyrja e vazhdueshme e zhvillimit të ri të ngjarjeve sa i përket ekzekutimit të rëndësishme, veçanërisht të çështjeve në të cilat shkelja e konstatuar ka shkaktuar pasoja në lidhje me çdo lëndë konkrete e cila monitorohet nga KM-ja, veçanërisht duke e pasur serioze për palën e dëmtuar. parasysh se në këtë mënyrë u krijuan kanale për komunikime dhe konsulta më të thjeshta dhe më efikase midis KM-së dhe Departamentit për Ekzekutimin e Aktgjykimeve, nga njëra Mbikëqyrja e ekzekutimit të aktgjykimeve të cilën e implementon Komiteti i Ministrave, anë, dhe midis vet shteteve, nga ana tjetër. përveç pagesës së dëmshpërblimit të caktuar fillestar nga ana e Gjykatës, i përfshin edhe masat e ndërmarra të veçanta (individuale), të cilat duhet të sigurojnë mbylljen e shkeljes dhe Për më tepër, duhet të theksohet se funksioni mbikëqyrës i Komitetit të Ministrave e përfshin kthimin e aplikantit si palë e dëmtuar, aq sa është e mundur, në gjendjen e njëjtë në të cilën edhe monitorimin e pagesës së dëmshpërblimit të drejtë për të cilin kushtet e ekzekutimit ka qenë para shkeljes së Konventës, si dhe masat e miratuara të përgjithshme (gjenerale), të më së shpeshti janë pjesë përbërëse të vet aktgjykimit të GJEDNJ-së me të cilin një gjë e cilat duhet t’i parandalojnë shkeljet e ngjashme të reja si ato të cilat tanimë janë konstatuar këtillë është përcaktuar (afati i pagesës, valuta, kamata e vonesës, etj). Në kompetencë të ose t’u vënë fund shkeljeve të vazhdueshme (Rregulli 6 paragrafi 2). tij është edhe ekzekutimi i vendimeve për zgjidhjen me ujdi të lëndëve të miratuara nga ana GJEDNJ-së në bazë të ujdive miqësore të arritura midis shtetit dhe aplikantit, përkatësisht Zakonisht, mbikëqyrja e ekzekutimit zbatohet për një lëndë të caktuar konkrete ose për aplikantëve, konform nenit 39 paragrafi 4 të KEDNJ-së.28 një grup lëndësh, të cilat janë kategorizuar sipas llojit të shkeljes, përkatësisht sipas llojit të masave që duhet të ndërmerren në drejtim të ekzekutimit të tyre. Në këtë kuptim, nëse Nga ana tjetër, KM-ja nuk e monitoron ekzekutimin e vendimeve të miratuara në bazë të kundër shtetit të njëjtë janë miratuar dy ose më shumë aktgjykime me të cilat konstatohet deklaratave të njëanshme, të cilat janë deklarime të njëanshme me të cilat shtetet në mënyrë shkelje e njëjtë e KEDNJ-së, me qëllim që të sigurohet unifikimi i veprimeve të ndërmarra, eksplicite e pranojnë shkeljen e KEDNJ-së dhe e pranojnë ekzekutimin e detyrimeve të veçanërisht në kontekst të masave të përgjithshme, në nivelin në të cilin ato janë njëlloj caktuara (më së shpeshti për pagesën e shumës monetare si kompensim i drejtë). Megjithatë, relevante për të gjitha lëndët e prekura, ato do të përfshihen dhe shqyrtohen në kuadër të duhet të merret parasysh mundësia që aplikanti të kërkojë lënda e tij të kthehet në listën e grupit të njëjtë të lëndëve. lëndëve dhe të ketë vendim meritor nga GJEDNJ-ja, nëse shteti nuk i realizon detyrimet e ndërmarra nga ana e tij në deklaratën e njëanshme të deklamuar, të verifikuar me vendim të 29 Zakonisht, pas mossuksesit të tentativës që të arrihet ujdi miqësore meqë aplikanti i ka refuzuar kushtet e propozimit për ujdi miqësore, shteti i paditur paraqet deklaratë të njëanshme (deklaratë unilaterale) me të cilën do të kërkojë nga GJEDNJ-ja ta shlyejë aplikacionin nga lista e lëndëve në përputhje me nenin 37 paragrafi 1 të KEDNJ-së dhe Rregullit 62A të Rregullores së Gjykatës. Për dallim nga ujdia miqësore, e cila nuk kërkon 28 Neni 39 i KEDNJ-së e parashikon mundësinë për zgjidhjen e kontestit me ujdi përmes arritjes së ujdisë njohje eksplicite të shkeljes së Konventës nga ana e Qeverisë, me deklaratë të njëanshme, Qeveria në mënyrë të miqësore midis palëve në cilindo qoftë stad të procedurës, me atë që kjo dispozitë është ndryshuar në mënyrë qartë pranon se ka pasur shkelje të KEDNJ-së në rastin e aplikantit, me ç’rast e merr përgjegjësinë të sigurohet plotësuese me Rregullin 62 të Rregullores së Gjykatës. Ujditë miqësore arrihen në procedurën e cila duhet të dëmshpërblim adekuat dhe nëse një gjë e këtillë është përkatëse, të ndërmerren masa tjera të nevojshme për implementohet përmes negociatave rreptësishtë konfidenciale midis palëve. Ato në përgjithësi e detyrojnë shmangien e shkeljes. 30 shtetin t’i paguaj aplikantit një shumë të caktuar monetare, pa u pranuar zyrtarisht shkeljen e pretenduar Resolution Res (2004)3 of the Committee of Ministers on judgments revealing an underlying systemic problem të Konventës. Në parim, Gjykata e stimulon përdorimin e ujdive miqësore meqë ato mundësojnë veprim më (adopted by the Committee of Ministers on 12 May 2004 at its 114th Session). Me këtë Rezolutë Gjykata thirret të shpejtë ndaj lëndëve, veçanërisht në ato lëndë për të cilat ekziston praktikë tanimë e vendosur gjyqësore, “të identifikojë, në masën më të madhe të mundshme, çka është ajo që në aktgjykimet e saj në të cilat është kështu që Gjykata me automatizëm iu propozon palëve një shumë të caktuar të mjeteve e cila korrespondon gjetur shkelja e Konventës, mund të llogaritet për problem themelor, sistematik dhe zgjidhja e këtij problemi, me seriozitetin e shkeljes së pretenduar dhe përputhet me shumat të cilat Gjykata ua cakton çështjeve të veçanërisht kur është e besueshme se ajo inicion aplikime të shumta që t’u ndihmojë shteteve në gjetjen e ngjashme, me qëllim që ta lehtësojë dhe përshpejtojë ujdinë miqësore. zgjidhjeve përkatëse dhe Komitetit të Ministrave gjatë mbikëqyrjes së ekzekutimit të aktgjykimeve”.

18 19 Ekzekutimi i aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut – I. SISTEMI I KËSHILLIT TË EVROPËS PËR EKZEKUTIMIN E AKTGJYKIMEVE mekanizmi i Këshillit të Evropës dhe konteksti institucional kombëtar TË GJYKATËS EVROPIANE TË TË DREJTAVE TË NJERIUT

Monitorimi i procesit të ekzekutimit të aktgjykimeve zhvillohet në intervale të caktuara kohore kur shteti do t’i tejkalojë barrierat kryesore të cilat kanë ekzistuar në procesin e ekzekutimit të kontrollit, të cilat në mënyrë të qartë janë specifikuar në Rregullin 7. Në përputhje me të ndonjë aktgjykimi konkret. praktikën e vendosur, të gjitha lëndët vendosen në agjendën e secilit prej takimeve të veçanta për të drejtat e njeriut (të ashtuquajtura takime DH) të Komitetit, kështu derisa nuk mbyllet Në kundërshtim me këtë, transferimi nga “mbikëqyrja standarde” në “mbikëqyrje të fuqizuar” mbikëqyrja mbi ekzekutimin e tyre, përveç nëse ai nuk vendos ndryshe, duke e pasur parasysh është i mundshëm, kryesisht me iniciativë të Sekretariatit, për shkak të mungesës së progresin e procesit të ekzekutimit. Shqyrtimi i ekzekutimit të një lënde të caktuar në debat planit të veprimit, përkatësisht raportit të veprimit, gjatë divergjencave midis shtetit dhe publik bëhet sipas iniciativës së ndonjë shteti anëtar të Këshillit të Evropës ose sipas iniciativës Sekretariatit sa i përket përmbajtjes së planit të veprimit, përkatësisht raportit të veprimit së Sekretariatit të Komitetit, ndërsa duhet të përmbajë shkaqe mjaftueshëm të justifikuara. (me qëllim që KM-ja të ofrojë drejtime më esenciale dhe në këtë mënyrë të kontribuojë dhe Edhe pse mungojnë kritere të qarta në lidhje me atë se kur mund të paraqitet një iniciativë e ta ndihmojë procesin e ekzekutimit), si edhe në rastin e vonesës serioze të implementimit të këtillë, është e qartë se kjo ndërlidhet me progresin, përkatësisht me mungesën e progresit në masave të parashikuara me planin e veprimit.33 ekzekutimin e aktgjykimit konkret dhe nevojën që të kërkohen drejtime ose mbështetje nga Komiteti i Ministrave në lidhje me procesin e ekzekutimit, veçanërisht për çështjet e ndjeshme. “Mbikëqyrja e fuqizuar” mundëson që procesi i ekzekutimit të monitorohet për së afërmi dhe për këtë shkak ai zbatohet përmes miratimit të akteve (vendimeve dhe/ose rezolutave Siç theksohet edhe në vet titullin e kësaj pjese, sistemi i mbikëqyrjes së KM-së, i inkorporuar të përkohshme) me të cilat manifestohet kënaqësia, inkurajimi ose shqetësimi dhe/ me reformën e vitit 2011, është “me dy korsi”, me qëllim të prioritizimit të lëndëve që i apo ofrohen sugjerime ose rekomandime të caktuara në lidhje me masat e caktuara për mundësojnë Komitetit të Ministrave të fokusohet në lëndë më komplekse dhe në këtë ekzekutim. Ndërhyrjet varësisht nga rrethanat mund të kenë edhe formë tjetër, si për mënyrë të arrihet një ekzekutim më i shpejtë dhe më efikas i aktgjykimeve të Gjykatës. Sipas shembull, deklaratë nga ana e kryetarit të Komitetit të Ministrave ose ngjashëm, e cila u këtij sistemi, pjesa më e madhe e lëndëve të “thjeshta” do të bënin pjesë tek mbikëqyrja dërgohet shteteve në fjalë. standarde me ndërhyrje minimale të Komitetit të Ministrave (“korsia e parë”). Për dallim nga kjo, mbikëqyrja e fuqizuar (“korsia e dytë”) kryesisht është rezervuar për lëndët në të cilat nevojiten masa urgjente individuale, pilot-aktgjykime, lëndë në të cilat Gjykata ose Komiteti i Ministrave kanë identifikuar probleme të mëdha strukturore apo probleme komplekse, si I.6. Aktet e Komitetit të Ministrave dhe lëndë ndërshtetërore.31 Në parim, Komiteti i Ministrave mund të miratojë dy lloje të akteve në procesin e mbikëqyrjes Për më tepër, lëndët të cilat fillimisht janë vendosur në kategorinë “të thjeshta” dhe prandaj së ekzekutimit si vijon: bëjnë pjesë në mbikëqyrjen standarde, më vonë mund të transferohen në mbikëqyrjen e fuqizuar, nëse ekzekutimi bëhet më kompleks.32 Mbikëqyrja e fuqizuar nënkupton një qasje 1) rezoluta e përkohshme – e cila miratohet gjatë implementimit të mbikëqyrjes mbi proaktive nga ana e Komitetit të Ministrave, i cili ka një qasje më intensive mbikëqyrëse, me ekzekutimin e ndonjë aktgjykimi të caktuar ose kushteve të ujdisë miqësore, posaçërisht qëllim që t’u ndihmojë shteteve që ta identifikojnë përmbajtjen e masave të ekzekutimit dhe me qëllim që të sigurohen informacione që kanë të bëjnë me progresin e ekzekutimit ose, kur një gjë e këtillë është e domosdoshme, të bëjnë presion mbi shtetin konkret që një orë e aty ku një gjë e këtillë është përkatëse, në mënyrë që të manifestohet shqetësim dhe/ose më parë ta respektojë aktgjykimin në fjalë. të ofrohen propozime në lidhje me ekzekutimin (Rregulli 16)34, si dhe

Klasifikimin e këtillë të lëndëve e bën Komiteti i Ministrave, i cili mund të vendos që një lëndë 2) rezoluta përfundimtare (finale) – e cila miratohet pas konstatimit se shteti i ka ndërmarrë e caktuar të riklasifikohet sipas iniciativës së një shteti anëtar të Këshillit të Evropës ose të gjitha masat e nevojshme për respektimin e aktgjykimit ose për ekzekutimin e kushteve me iniciativë të Sekretariatit, e cila mund të paraqitet në cilëndo qoftë fazë të procedurës të ujdisë miqësore, dhe pas kësaj KM-ja do të konkludojë se ai i ka kryer autorizimet e së mbikëqyrjes mbi ekzekutimin. Ngjashëm me këtë, lënda, ekzekutimi i së cilës ka qenë veta konform nenit 46 paragrafi 2 ose nenit 39 paragrafi 4 të KEDNJ-së (Rregulli 17). me “mbikëqyrje të fuqizuar”, rrjedhimisht mund të kalojë në “mbikëqyrje standarde”, kur zhvillimi pozitiv i ngjarjeve në kuadër të procesit kombëtar të ekzekutimit nuk e vë në dukje 33 nevojën e mëtutjeshme të “mbikëqyrjes së fuqizuar”. I këtillë është rasti kur KM-ja është e Me fjalë të tjera, kur shteti nuk do të paraqes plan të veprimit, përkatësisht raport të veprimit në periudhë kënaqur nga plani i veprimit i prezantuar ose nga shkalla e implementimit të tij, përkatësisht prej 6 (gjashtë) muajsh pas aktgjykimit përfundimtar të GJEDNJ-së, atëherë Sekretariati dërgon kujtim (memento), ndërsa nëse një gjë të këtillë nuk e bën as në periudhën plotësuese prej 3 (tre) muajsh pas pranimit të kujtimit (mementos), Sekretariati do të dërgojë propozim që ekzekutimi i lëndës konkrete të monitorohet nën “mbikëqyrje të fuqizuar”. 31 Supervision of the execution of judgments of the European Court of Human Rights: procedure and working 34 Përveç kësaj, rezoluta e përkohshme miratohet edhe atëherë kur çështjet referohen për interpretimin e methods for the Committee of Ministers’ Human Rights meetings, paragrafi 8 (а) Ministers' Deputies / Rapporteur aktgjykimit (Rregulli 10, paragrafi 3), duke e pasur parasysh se ekziston mundësia që Komiteti i Ministrave t’i Groups GR-H Rapporteur Group on Human Rights GR-H(2016)2-final, 30 March 2016 drejtohet GJEDNJ-së për interpretimin e aktgjykimit konkret, çdoherë kur ajo, në kuptimin e nenit 46 paragrafi 32 Shih: Information document CM/Inf/DH(2010)45 final, 7 December 2010 (https://search.coe.int/cm/Pages/ 3 të Konventës, konsideron se mbikëqyrja e ekzekutimit të aktgjykimit përfundimtar është penguar ose result_details.aspx?ObjectId=09000016804a3e07). vështirësuar për shkak të problemeve të interpretimit të aktgjykimit (Rregulli 10, paragrafi 1).

20 21 Ekzekutimi i aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut – I. SISTEMI I KËSHILLIT TË EVROPËS PËR EKZEKUTIMIN E AKTGJYKIMEVE mekanizmi i Këshillit të Evropës dhe konteksti institucional kombëtar TË GJYKATËS EVROPIANE TË TË DREJTAVE TË NJERIUT

Pas paraqitjes së raportit përfundimtar të veprimit nga ana e shtetit në fjalë në të cilin gjitha rastet (si Komisioneri i të Drejtave të Njeriut të Këshillit të Evropës) dhe në ato raste theksohet se shteti konsideron se janë ndërmarrë të gjitha masat e domosdoshme për që kanë të bëjnë me autorizimet e Gjykatës (sa i përket çdo institucioni ose organi tjetër) ekzekutimin e aktgjykimit dhe ai ofron një justifikim përkatës për shkaqet për të cilat (Rregulli 9, paragrafi 4). është i mendimit se nuk nevojiten masa të mëtutjeshme, fillon të rrjedhë periudha prej 6 (gjashtë) muajsh në të cilën shtetet anëtare të tjera ose Sekretariati mund të paraqesin Për shembull, në praktikën e deritanishme të monitorimit të ekzekutimit të aktgjykimeve komente të caktuara në lidhje me çështjen e mbylljes së lëndës. Pasi që shtetet anëtare dhe maqedonase, vetëm në disa raste vërehet përfshirje më e madhe në procesin e ekzekutimit Sekretariati do të pajtohen se masat e parashikuara dhe të ndërmarra nga ana e shtetit janë përmes komunikimit me Komitetin e Ministrave të vet aplikantëve (sa i përket aktgjykimit të mjaftueshme, Sekretariati do t’i propozojë Komitetit të Ministrave ta miratojë rezolutën Mitet35), përkatësisht përfaqësuesit e tyre (për aktgjykimin Shoqata e Qytetarëve “Radko” dhe përfundimtare me miratimin e së cilës procesi i mbikëqyrjes së ekzekutimit konsiderohet si Paunkovski36) ose përfshirja aktive e organizatave joqeveritare (për aktgjykimet El Masri37 dhe i kryer. Strezovski dhe të tjerët38). U dëshmua se komunikimi i këtillë i aplikantëve dhe i palëve tjera të interesuara, përfshirë këtu edhe organizatat joqeveritare të cilat punojnë në fushën e Së këtejmi, përveç rezolutave përfundimtare dhe të përkohshme, Komiteti mund të miratojë mbrojtjes të të drejtave të njeriut, në mënyrë plotësuese mund ta intensifikojë dialogun e edhe vendime të tjera përmes të cilave ai merr një qëndrim të caktuar ose ofron drejtime të shtetit të paditur dhe përgjegjës me Komitetin e Ministrave dhe atë ta stimulojë që të jetë caktuara në lidhje me hapat e mëtutjeshëm të cilat priten të ndërmerren nga ana e shtetit në akoma më i angazhuar në ndërmarrjen e masave dhe në raportimin për të njëjtat pranë KM- funksion të ekzekutimit efikas dhe mbylljes së suksesshme të lëndës konkrete, përkatësisht së përmes paraqitjes së planeve të veprimeve të rishikuara. grupit të lëndëve.

Me Rregullin 11 të Rregullave për mbikëqyrjen e ekzekutimit, mes tjerash, përcaktohet edhe procedura në rast të shkeljes së detyrimeve, e cila, sipas rregullit, iniciohet vetëm në rrethana të jashtëzakonshme. Kjo është përcaktuar në nenin 46 paragrafi 4 të KEDNJ-së, dhe siç u theksua edhe paraprakisht, përcaktohet mundësia Komiteti lëndën t’ia referojë Gjykatës me qëllim që ajo të prononcohet nëse shteti përgjegjës i ka përmbushur detyrimet e aktgjykimit.

I.7. Pjesëmarrja e aplikantëve dhe e subjekteve të tjera në mbikëqyrjen e ekzekutimit Është jashtëzakonisht e rëndësishme që krahas shtetit i cili i propozon, miraton dhe zbaton masat përkatëse për ekzekutimin e aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut në atë proces, një kontribut aktiv mund të ofrojnë edhe vet aplikantët si palë të dëmtuara, të cilët kanë të drejtë të dorëzojnë parashtresë (komunikim) në lidhje me pagesën e dëmshpërblimit të drejtë ose me ndërmarrjen e masave të veçanta (Rregulli 9, paragrafi 1).

Njëherësh, Komiteti i Ministrave i shqyrton edhe parashtresat e parashtruara nga 35 Shih parashtresat e aplikantit të dytë: https://hudoc.exec.coe.int/eng#{%22fulltext%22:[%22Mitovi%22], organizatat joqeveritare dhe nga institucionet kombëtare për avancimin e mbrojtjes së %22EXECLanguage%22:[%22ENG%22],%22EXECState%22:[%22MKD%22],%22EXECIdentifier%22:[%22DH- të drejtave të njeriut, në lidhe me ekzekutimin e aktgjykimeve, në përputhje me nenin 46 DD(2020)554E%22]} 36 paragrafi 2 të Konventës (Rregulli 9, paragrafi 2), parashtresat e organizatave ndërqeveritare Shih parashtresën e përfaqësuesit të Shoqatës “Radko” nga viti 2014: https://hudoc.exec.coe.int/eng#{%22full text%22:[%22Radko%22],%22EXECLanguage%22:[%22ENG%22],%22EXECState%22:[%22MKD%22],%22EXEC ndërkombëtare ose të organeve apo agjencive të tyre, objektivat dhe aktivitetet e të cilave Identifier%22:[%22DH-DD(2014)373E%22]} përfshijnë mbrojtje ose avancim të të drejtave të njeriut, sa u përket çështjeve që kanë të 37 Sa i përket ekzekutimit të këtij aktgjykimi me parashtresa të veta u prononcua organizata joqeveritare bëjnë me ekzekutimin e aktgjykimeve konform nenit 46 paragrafi 2 të Konventës, të cilat “Iniciativa për Drejtësi të Shoqërisë së Hapur” (Open Society Justice Initiative),: https://hudoc.exec.coe.int/ bëjnë pjesë në kompetencat e tyre (Rregulli 9, paragrafi 3), si dhe parashtresat e institucionit eng#{%22fulltext%22:[%22El%20Masri%22],%22EXECLanguage%22:[%22ENG%22],%22EXECState%22:[%22 MKD%22],%22EXECIdentifier%22:[%22DH-DD(2019)1432E%22]} ose organit, të cilit i është mundësuar të intervenojë në procedurën para Gjykatës, në lidhje 38 Të dyja parashtresat nga organizata joqeveritare “No Pasaran” nga muaji shtator i vitit 2020 dhe nga muaji me ekzekutimin e aktgjykimeve konform nenit 46 paragrafi 2 të Konventës ka qenë në të shkurt i vitit 2021 janë të qasshme në: https://hudoc.exec.coe.int/ENG#{%22fulltext%22:[%22Strezovski%22] ,%22EXECIdentifier%22:[%22DH-DD(2021)188E%22],%22EXECLanguage%22:[%22ENG%22]}

22 23 Ekzekutimi i aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut – II. MASA PËR EKZEKUTIMIN E AKTGJYKIMEVE TË mekanizmi i Këshillit të Evropës dhe konteksti institucional kombëtar GJYKATËS EVROPIANE TË TË DREJTAVE TË NJERIUT

II. MASA PËR EKZEKUTIMIN E AKTGJYKIMEVE Përveç kësaj, varësisht nga rrethanat e lëndës konkrete, në një numër të madh të lëndëve kjo TË GJYKATËS EVROPIANE TË TË DREJTAVE mund të nënkuptojë përsëritje, përkatësisht hapje të sërishme të procedurës kontestuese gjyqësore për të cilën GJEDNJ-ja ka konstatuar se është zbatuar në kundërshtim me garancitë TË NJERIUT për gjykim të drejtë të cilat i parashikon neni 6 i KEDNJ-së (e drejta e gjykimit të drejtë)44 ose në raste më të rralla, madje edhe gjatë shkeljes së dispozitave tjera të Konventës.

II.1. Llojet e masave për ekzekutimin e aktgjykimeve – shënime të Në nivel kombëtar, në Republikën e Maqedonisë së Veriut, kjo materie është rregulluar me përgjithshme dhe kuadri juridik kombëtar Ligjin për Ekzekutimin e Vendimeve të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut45, në të cilin në mënyrë të qartë specifikohet se ekzekutimi i vendimeve të Gjykatës u sigurohet Siç u theksua më lartë, krahas detyrimit për pagesën e dëmshpërblimit të drejtë që i është ankuesve përmes pagesës së mjeteve të caktuara, si dëmshpërblim i drejtë, aprovim dhe përcaktuar aplikantit nga ana e Gjykatës brenda afatit të përcaktuar nga Gjykata, shtetet të ndërmarrje e masave të veçanta dhe të përgjithshme, me qëllim të shmangies së shkeljes dhe cilat e kanë shkelur Konventën Evropiane të të Drejtave të Njeriut kanë detyrim dhe prej të pasojave të cilat janë shfaqur nga e njëjta, si dhe të shkaqeve që kanë çuar deri në paraqitjen njëjtave pritet të ndërmarrin dy lloje të masave në procesin e ekzekutimit të aktgjykimeve të e ankesave në Gjykatë dhe parandalimi përkatës i shkeljeve të njëjta apo të ngjashme (neni GJEDNJ-së, si vijon: masa të veçanta (individuale) që kanë të bëjnë me vet aplikantin, ndërsa kur 2) dhe se ekzekutimi është i detyrueshëm për shtetin (neni 3), dhe për këtë sigurohen mjete një gjë e këtillë është përkatëse, edhe masa të përgjithshme (gjenerale) në rendin juridik vendor nga Buxheti (neni 4). me qëllim që t’i vihet fund shkeljes së konstatuar nga Gjykata dhe të shmangen efektet e saj.39 Me këtë ligj janë përfshirë vendimet e Gjykatës në kuptimin më të gjerë të fjalës, duke i Përndryshe, me dëmshpërblim të drejtë nënkuptohet një shumë e caktuar monetare e cila përfshirë aktgjykimet, vendimet për palejueshmërinë e ankesës, vendimet për shlyerjen e caktohet nga ana e GJEDNJ-së në përputhje me nenin 41 të Konventës si kompensim të dëmit ankesës nga lista e lëndëve të Gjykatës për shkak të ujdisë së arritur miqësore ose për shkak të pësuar jomaterial dhe/ose në një numër më të vogël të lëndëve, kompensim të dëmit të prononcimit të deklaratës së njëanshme nga ana e shtetit me të cilën pranohet shkelja e material të cilin e ka pësuar aplikanti nga shkelja e konstatuar e Konventës. Përveç kësaj, kryer (neni 5, pika 6)46. kompensimi i drejtë, në vetvete mund ta ngërthejë edhe koston e shpenzimeve të krijuara në lidhje me procedurën vendase, si dhe ato të shkaktuara nga procedura e ngritur sipas Në këtë ligj masat e veçanta rekomandohen varësisht nga shkelja e konstatuar dhe gjendja aplikacionit para GJEDNJ-së. Në disa lëndë të caktuara, Gjykata ka mundësi që plotësisht e ankuesit në kohën e kryerjes së shkeljes (neni 25 paragrafi 1). Ato janë specifikuar si masa ta përjashtojë nevojën e pagesës së dëmshpërblimit të drejtë, duke gjetur se konstatimi i të cilat shteti si palë kontraktuese e Konventës mund t’i miratojë në rendin juridik vendas shkeljes vetvetiu e nënkupton kënaqjen e drejtë (satisfaksion moral) të aplikantit dhe së me qëllim të shmangies së shkeljes konkrete të konstatuar nga Gjykata ndaj ankuesit, si dhe këtejmi Gjykata nuk ka konstatuar nevojë për përcaktimin e saj. për shmangien e pasojave eventuale nga shkelja. Shteti është i lirë t’i përzgjedh mjetet me të cilat do t’i kryej detyrimet e veta ligjore (neni 5, pika 12). Në parim, masat individuale për ekzekutimin e aktgjykimeve çdoherë kanë të bëjnë dhe i referohen aplikantit dhe kanë për qëllim rikuperimin e pasojave të cilat i ka pësuar nga Nga ana tjetër, në lidhje me masat e përgjithshme për ekzekutimin e aktgjykimeve, ndonjë shkelje e caktuar e Konventës, e cila është konstatuar në aktgjykimin e GJEDNJ-së. parashikohet nëse me vendimin e Gjykatës përcaktohet se shkelja e konstatuar buron nga Ndërmarrja e tyre ndërlidhet me faktin se pasojat e shkeljes nuk mund të eliminohen çdoherë ligji, akte tjera normative ose nga praktika e subjekteve të nenit 24 paragrafi (1) të këtij ligji në mënyrë përkatëse përmes pagesës së dëmshpërblimit të drejtë në shumën e caktuar nga (organet kompetente të administratës ose jurisprudencës), iu rekomandohet të ndërmarrin GJEDNJ-ja apo me vet konstatimin e shkeljes së KEDNJ-së. Pikërisht për këto shkaqe, në këto masa të përgjithshme për tejkalimin e mangësisë, e cila ka qenë shkas për paraqitjen e lëndë është e nevojshme të ndërmerren masa të caktuara përmes të cilave do të sigurohet anulimi i plotë i shkeljes dhe restitutio in integrum, përkatësisht kthimi në gjendjen e njëjtë e 44 Në lidhje me rihapjen, përkatësisht përsëritjen e procedurave sipas aktgjykimit të GJEDNJ-së, me rëndësi cila ka ekzistuar para çastit të shkaktimit të shkeljes, siç është për shembull, kthimi i tokës të jashtëzakonshme është rekomandimi Rec(2000)2 i Komitetit të Ministrave adresuar shteteve anëtare për së shpronësuar,40 kthimi i objektit,41 lëshimi në liri i personit i cili është mbajtur pa bazë në rishikimin ose rihapjen e procedurës gjyqësore për çështje të caktuara në nivel kombëtar sipas aktgjykimit të paraburgim, pavarësisht aktgjykimit lirues (aktgjykim pafajësie)42 ose kthimi i ndonjë personi Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut, të theksuar më lartë. 45 në funksion shtetëror.43 Ligji për Ekzekutimin e Vendimeve të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 67/2009), i ndryshuar me Ligjin për ndryshimin dhe plotësimin e Ligjit për Ekzekutimin e Vendimeve të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut, (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” 39 Ilgar Mammadov v. Azerbaijan [GC], no. 15172/13, § 147, 29 May 2019 nr. 43/2014). Mund të shihet se ky Ligj e përdor termin ankesë dhe ankues, në vend të termit aplikacion dhe 40 aplikant. Papamichalopoulos v. Greece (Article 50), no. 14556/89, § 38, 31 October 1995 46 41 Termi “vendim” në terminologjinë e KEDNJ nënkupton një vedim procedural, që zakonisht vendos per Brumarescu v. Romania (Article 41), no. 28342/95, § 22, 23 January 2001 pranueshmerinë e ankesave, në krahasim me një aktgjykim meritor që vendos për thelbin e një çeshtjeje të 42 Assanidze v. Georgia [GC], no. 71503/01, § 203, ECHR 2004-II caktuar. Ky term përdoret njëkosisht kur bëhet fjalë për vendimet që i referohen një marrëveshjeje miqësore të 43 Oleksandr Volkov v. Ukraine, no. 21722/11, § 208, ECHR 2013-I arritur, pra një deklarate unlaterale të deklaruar.

24 25 Ekzekutimi i aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut – II. MASA PËR EKZEKUTIMIN E AKTGJYKIMEVE TË mekanizmi i Këshillit të Evropës dhe konteksti institucional kombëtar GJYKATËS EVROPIANE TË TË DREJTAVE TË NJERIUT

ankesës në Gjykatë dhe parandalimin përkatës të shkeljeve të njëjta ose të ngjashme të në gjuhën zyrtare të shtetit përgjegjës dhe dërgesa (shpërndarja) e tyre deri te autoritetet konstatuara nga Gjykata (neni 26). (organet) e interesuara të cilat kanë qenë të përfshira në miratimin e vendimeve kontestuese vendase që duhet të marrin pjesë në procesin e ekzekutimit të tyre. Ato janë specifikuar si përmbledhje të masave sistematike, ndryshime të legjislacionit, ndryshime të praktikës gjyqësore dhe administrative dhe procedime të organeve kompetente Marrë në përgjithësi, ndërmarrja e masave të përgjithshme efektive duhet të ketë ndikim shtetërore, dhe si masa të tjera të cilat shteti i ndërmerr për tejkalimin efektiv të mangësive pozitiv mbi fuqizimin e mbrojtjes së të drejtave dhe lirive të njeriut dhe zbatimin e të përcaktuara juridike sistematike, rregullimin e pamjaftueshëm juridik, mosharmonizimin standardeve të Konventës në nivel kombëtar, si dhe mbi reduktimin e numrit të aplikacioneve e legjislacionit vendas me dispozitat dhe standardet e KEDNJ-së dhe me standardet dhe ndaj të cilave duhet të veprojë Gjykata e Strasburgut, që është e dëshirueshme nga aspekti detyrimet e aprovuara të tjera ndërkombëtare, të cilat në mënyrë kumulative e shkelin i fuqizimit të efikasitetit të saj.

Konventën, në përputhje me arsyetimin dhe udhëzimet e Gjykatës në aktgjykimin e miratuar (neni 5, pika 13).47 II.2. Përzgjedhja e masave për ekzekutimin e aktgjykimeve Në të vërtetë ideja e cila qëndron në sfondin e ndërmarrjes së këtij lloji të masave ka të bëjë me parandalimin e shkeljeve të ngjashme në të ardhmen të KEDNJ-së, përkatësisht me shfaqjen Në parim, aktgjykimet e GJEDNJ-së janë të natyrës deklarative dhe kanë të bëjnë me e të ashtuquajturave shkelje të klonuara ose të përsëritura para GJEDNJ-së në të cilat më së konstatimin e shkeljes së të drejtës ose lirisë së caktuar nga Konventa. Së këtejmi, ato shpeshti theksohen pretendime për shkelje të njëjta, përkatësisht të ngjashme, të Konventës nuk janë shumë të besueshme sa i përket natyrës dhe shtrirjes së masave të nevojshme si ato të cilat tanimë janë konstatuar nga ana e GJEDNJ-së në aktgjykimet paraprake kundër për ekzekutimin e aktgjykimit, pavarësisht nëse bëhet fjalë për masa individuale apo të shtetit. Sipas këndvështrimit të Gjykatës, kur ajo do të konstatojë se është e besueshme se përgjithshme, kështu që këto masa, ashtu siç në të vërtetë në shumë raste ka konstatuar shkelja e Konventës mund të paraqitet në situata të tjera të ngjashme, atëherë paraqitet GJEDNJ-ja, duhet t’i identifikojnë vet shtetet. nevoja për masa të përgjithshme, të cilat duhet të mbajnë llogari për grupin e individëve i cili është, përkatësisht do të ishte, i goditur nga praktika me të cilën shkelet KEDNJ-ja. Në këtë Kjo shpjegohet me parimin e subsidiaritetit, konform të cilit shteti përgjegjës, në parim, ka kontekst, këto masa do duhet t’i referohen praktikës së përgjithshme, me qëllim që sistemin fleksibilitet gjatë përzgjedhjes së masave të cilat do t’i ndërmarrë me qëllim të përmbushjes të cilin e vendos Konventa të mos rrënohet nga numri i madh i aplikacioneve të përsëritura, së detyrimeve të veta nga KEDNJ-ja në lidhje me ekzekutimin e aktgjykimeve. Në këtë të cilat rezultojnë nga shkaku i njëjtë.48 kuptim, theksohet se ndërmarrja e masave të përgjithshme dhe të veçanta do të varet nga diskrecioni i shtetit të interesuar, i cili duhet t’i zgjedh mjetet e nevojshme që të veprojë Së këtejmi, ky lloj i masave më së shpeshti nënkupton ndryshime të legjislacionit, përkatësisht konform aktgjykimit.49 Në të vërtetë, ky diskrecion në lidhje me mënyrën e ekzekutimit të ndryshime në kuadrin ligjor kombëtar dhe në kuadrin më të gjerë juridik, ndryshime në aktgjykimeve e pasqyron lirinë e zgjedhjes, e cila rezulton nga detyrimi primar i shteteve të praktikën gjyqësore ose administrative, ndryshime institucionale në drejtim të vendosjes së cilat janë palë kontraktuese të Konventës që t’i garantojnë të drejtat dhe liritë e Konventës strukturave të reja më efikase ose në drejtim të fuqizimit të kapacitetit të institucioneve në përputhje me nenin 1 të KEDNJ-së.50 ekzistuese për t’i kuptuar dhe zbatuar standardet e të drejtave të njeriut në punën e tyre të përditshme dhe shmangies së praktikave të cilat nuk korrespondojnë me jurisprudencën e Megjithatë, kjo përzgjedhje nuk është plotësisht e lirë, kështu që shtrirja e masave GJEDNJ-së. determinohet nga motivet për shkak të të cilave është konstatuar shkelja,51 përkatësisht shteti përgjegjës është i lirë t’i zgjedh mjetet me të cilat do t’i përmbush detyrimet e veta Përveç kësaj, janë të rëndësishme edhe masat të cilat kanë për qëllim ngritjen e vetëdijes, ligjore nga neni 46 i KEDNJ-së, me kusht që ato mjete të jenë kompatibile me gjetjet që i siç janë trajnimet dhe aktivitetet edukative, por edhe publikimi i aktgjykimeve të GJEDNJ-së përmban aktgjykimi i Gjykatës.52 Njëkohësisht, edhe në praktikën e pasur të Komitetit të Ministrave e cila zhvillohet në raport me shtetet e tjera në raste të ngjashme, autoritetet 47 Përmbajtja e tyre më për së afërmi është specifikuar në nenin 27, sipas të cilit “masa të përgjithshme janë: 1) kombëtare mund të gjejnë zgjidhje solide për masat e ekzekutimit të cilat KM-ja do t’i kërkojë ndryshimet dhe plotësimet e ligjeve dhe akteve të tjera normative për shkak të të cilave është bërë shkelja e apo do t’i presë në procesin e ekzekutimit të aktgjykimit konkret ose aktgjykimeve grupore. konstatuar dhe monitorimi i zbatimit të tyre; 2) ndryshimet sa i përket procedimit të subjekteve kompetente në përputhje me ligjin; 3) sigurimi i ekspertizës juridike të projekteve ligjore; 4) aftësimi dhe përsosja profesionale e: gjyqtarëve, prokurorëve publikë, avokatëve, të punësuarve në organet e administratës shtetërore, të punësuarve në shërbimet e migracionit dhe kategorive të tjera të të punësuarve, puna e të cilëve ndërlidhet me zbatimin e ligjeve dhe akteve të tjera normative, me qëllim të zbatimit përkatës të Konventës dhe 49 Rregulli 6 paragrafi 2 i Rregullave të KM-së për mbikëqyrjen e ekzekutimit praktikës gjyqësore, të vendosur në Gjykatë dhe 5) masa të tjera të përcaktuara konform vendimit të Gjykatës 50 për parandalimin e shkeljeve të Konventës me qëllim të shmangies së mangësive të karakterit sistematik dhe Papamichalopoulos and Others v. Greece (Article 50), 31 October 1995, § 34, Series A no. 330-B 51 sigurim të dëmshpërblimit për pasojat e shkeljeve.” Ilgar Mammadov v. Azerbaijan [GC], no. 15172/13, § 187, 29 May 2019 48 52 Bayba ın v. the Netherlands, no. 13600/02, § 79, 6 July 2006 Scozzari and Giunta v. Italy [GC], nos. 39221/98 and 41963/98, § 249, ECHR 2000-VIII

26 27 Ekzekutimi i aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut – III. KUADRI DHE PRAKTIKA JURIDIKE DHE INSTITUCIONALE KOMBËTARE E EKZEKUTIMIT mekanizmi i Këshillit të Evropës dhe konteksti institucional kombëtar TË AKTGJYKIMEVE TË GJYKATËS EVROPIANE TË TË DREJTAVE TË NJERIUT

Së këtejmi, në rrethana tjera të veçanta, Gjykata përpiqet ta specifikojë llojin e masave të III. KUADRI DHE PRAKTIKA JURIDIKE DHE cilat mund të ndërmerren me qëllim që t’i vihet fund shkeljes për të cilën ka konstatuar se ekziston,53 ndërkaq në aktgjykimet e veta përfshin indicie të cilat janë relevante për procesin INSTITUCIONALE KOMBËTARE E EKZEKUTIMIT e ekzekutimit dhe për masat konkrete të cilat duhet të ndërmerren. TË AKTGJYKIMEVE TË GJYKATËS EVROPIANE Megjithatë, duke e marrë parasysh balancin institucional midis Komitetit të Ministrave sipas TË TË DREJTAVE TË NJERIUT Konventës dhe përgjegjësinë e shteteve në këtë proces, zgjedhja përfundimtare e masave të cilat duhet të ndërmerren janë në duart e shtetit, nënkuptohet në mbikëqyrjen e Komitetit të Ministrave.54 III.1. Struktura institucionale për ekzekutimin e aktgjykimeve të GJEDNJ-së në nivel kombëtar Në këtë kuptim, lidhur me çështjen se shteti a i përmbush detyrimet e veta nga neni 46 paragrafi 1 i KEDNJ-së, nuk është relevante përfshirja ose mospërfshirja e deklarimit eksplicit Krahas kompetencave për përgatitjen e mbrojtjes, si dhe për ta përfaqësuar dhe në mënyrë në aktgjykimin i cili është relevant për ekzekutimin, por a korrespondojnë masat e ndërmarra të drejtpërdrejtë për ta avokuar shtetin në procedurat para Gjykatës në rastet kur shteti nga shteti përgjegjës me konkluzionet dhe me frymën e aktgjykimit të Gjykatës.55 Pikërisht është palë, si dhe krahas kompetencave që të kontraktojë marrëveshje për zgjidhjen ekspliciteti i drejtimeve të aktgjykimit të GJEDNJ-së në lidhje me ekzekutimin, mund ta miqësore të lëndëve para Gjykatës dhe në emër të Qeverisë të deklarojë deklaratë të shmang fleksibilitetin i cili i nevojitet KM-së gjatë zbatimit të mbikëqyrjes mbi masat e njëanshme, Byroja e Përfaqësimit të Shtetit para Gjykatës Evropiane të të Drejtave të ndërmarra, në bazë të informacioneve të siguruara nga shteti, duke e pasur parasysh Njeriut (në tekstin në vijim: “Byroja e Përfaqësimit”, “Byroja”) e cila funksionon si organ zhvillimin e gjendjes së aplikantit, si dhe cilat masat duhet të jenë të zbatueshme, në kohë në përbërje të Ministrisë së Drejtësisë në krye të së cilës është drejtori i Byrosë – Agjent i të duhur, adekuate dhe të mjaftueshme.56 Qeverisë, ka rol të drejtpërdrejtë në ekzekutimin e aktgjykimeve. Ky dyzim i funksioneve të Agjentit të Qeverisë, dhe të përfaqësuesit të shtetit para GJEDNJ-së në lëndët e iniciuara me aplikacione të paraqitura kundër shtetit, edhe si pjesëmarrës edhe si koordinator i procesit të ekzekutimit të aktgjykimeve të GJEDNJ-së në të cilat janë konstatuar shkelje, që kanë të bëjnë me rastet të cilat GJEDNJ-ja paraprakisht i ka përfaqësuar, është praktikë e zakonshme në një varg shtetesh anëtare të Këshillit të Evropës.

Kuadri përkatës juridik që ka të bëjë me statusin e Agjentit të Qeverisë së Republikës së Maqedonisë së Veriut para GJEDNJ-së në një masë të caktuar është kompetent edhe atëherë kur bëhet fjalë për ekzekutimin e aktgjykimeve të GJEDNJ-së dhe është specifikuar në Ligjin për Përfaqësim para Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut.57

Në mesin e veprimeve të tjera të cilat duhet t’i ndërmarrë Byroja e Përfaqësimit të Shtetit para Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut në fushën e ekzekutimit bëjnë pjesë edhe: hartimi i rekomandimeve për veprime të mundshme të gjykatave vendase dhe organeve shtetërore për shkak të ekzekutimit të vendimeve të Gjykatës në rast të shkeljes së konstatuar të Konventës; monitorimi i realizimit të detyrimeve të gjykatave vendase dhe organeve shtetërore të cilat rezultojnë nga vendimet e Gjykatës sipas shkeljeve të konstatuara të Konventës; dërgesa e informacioneve deri te Komiteti i Ministrave pranë Këshillit të Evropës, në koordinim me Ministrinë e Punëve të Jashtme, për masat e ndërmarra nga shteti për ekzekutimin e aktgjykimeve të miratuara nga Gjykata; pjesëmarrja në punën e mbledhjeve të KM-së kur shqyrtohen masat e ndërmarra për ekzekutimin e aktgjykimeve të Gjykatës nga ana e Shtetit, si dhe bashkëpunimi me Akademinë për Trajnimin e Gjyqtarëve dhe Prokurorëve Publikë, në edukimin e vazhdueshëm të gjyqtarëve, prokurorëve publikë, 53 Suso Musa v. Malta, no. 42337/12, § 120, 23 July 2013 54 Ilgar Mammadov v. Azerbaijan [GC], no. 15172/13, § 182, 29 May 2019 55 ibid, § 186 57 Ligji për përfaqësimin e Republikës së Maqedonisë në Gjykatën Evropiane të të Drejtave të Njeriut (“Gazeta 56 ibid, § 184 Zyrtare e Republikës së Maqedonisë”) nr. 67/2009, 88/2014 dhe 83/2018)

28 29 Ekzekutimi i aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut – III. KUADRI DHE PRAKTIKA JURIDIKE DHE INSTITUCIONALE KOMBËTARE E EKZEKUTIMIT mekanizmi i Këshillit të Evropës dhe konteksti institucional kombëtar TË AKTGJYKIMEVE TË GJYKATËS EVROPIANE TË TË DREJTAVE TË NJERIUT

avokatëve dhe profesioneve të tjera juridike, me qëllim të ekzekutimit të aktgjykimeve dhe Përbërja e Komisionit Ndërinstitucional u ndryshua dhe plotësua në vitin 2014.63 Kështu që zbatimit të praktikës së Gjykatës si burim i së drejtës.58 numri i përfaqësuesve të pushtetit ekzekutiv të cilët janë pjesë e përbërjes së tij u reduktua dhe tani anëtarë janë funksionarët të cilët udhëheqin me Ministrinë e Drejtësisë, Ministrinë Me nenin 6 të Ligjit për Ekzekutimin e Vendimeve të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të e Punëve të Brendshme, Ministrinë e Punëve të Jashtme dhe me Ministrinë e Financave,64 Njeriut themelohet Komisioni Ndërinstitucional për Ekzekutimin e Vendimeve të Gjykatës ndërsa nga anëtarësia janë përjashtuar ministrat e tjerë të cilët ishin pjesë e përbërjes së Evropiane të të Drejtave të Njeriut, fushëveprimi i të cilit në detaje është rregulluar me këtij Komisioni. Nga ana tjetër, në Komision janë përfshirë më shumë përfaqësues të sistemit Rregulloren e Punës së Komisionit Ndërinstitucional për Ekzekutimin e Vendimeve të të jurisprudencës kështu që krahas kryetarit të Këshillit Gjyqësor, kryetarit të Gjykatës Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut (në tekstin në vijim: Rregullorja e Punës së Supreme, kryetarit të Këshillit të Prokurorëve Publikë dhe Prokurorit Publik Shtetëror, sipas Komisionit Ndërinstitucional, Rregullorja). funksionit anëtarë të KNI-së janë edhe: kryetari i Gjykatës Kushtetuese, kryetarët e katër gjykatave të apelit (në Shkup, Shtip, Manastir dhe Gostivar), si dhe kryetari i Gjykatës së Lartë Siç është theksuar në nenin 11 të Ligjit dhe nenin 3 të Rregullores, Komisioni Ndërinstitucional Administrative.65 Përbërja e zgjeruar ka për qëllim të mundësojë ekspertizë më të madhe i kryen punët që kanë të bëjnë me: 1) analizën e aktgjykimeve të Gjykatës të miratuara në dhe inkluzivitet në punën e KNI-së, si dhe efikasitet më të madh në procesin e ekzekutimit të lëndët e paraqitura kundër Republikës së Maqedonisë së Veriut me qëllim të përcaktimit të aktgjykimeve të GJEDNJ-së, meqë me këtë sigurohet involvimi i drejtpërdrejt në ballafaqimin shkaqeve të cilat kanë çuar deri në shkelje; 2) rekomandimin e masave të veçanta dhe të me gjendjet dhe hartimin e masave dhe rekomandimeve që kanë të bëjnë me ekzekutimin përgjithshme të autoriteteve kompetente shtetërore për shmangien e shkeljes së konstatuar nga ana e përfaqësuesve më të lartë të sistemit të jurisprudencës, të cilët më vonë duhet të nga Gjykata dhe të pasojave nga e njëjta; 3) dhënien e propozimeve për përmirësimin përfshihen në implementimin e këtyre masave dhe rekomandimeve.66 e kuadrit ligjor për mbrojtjen e të drejtave të njeriut; 4) monitorimin e ekzekutimit të vendimeve të Gjykatës; 5) sigurimin dhe shkëmbimin e informacioneve dhe të dhënave në Përndryshe, detyrat konkrete të anëtarëve të KNI-së janë përcaktuar në nenin 4 paragrafin fushën e ekzekutimit të vendimeve të Gjykatës, si dhe 6) monitorimin e sistemit ekzistues të 2 të Rregullores së punës së Komisionit Ndërinstitucional. Përveç kësaj, me qëllim të ekzekutimit të vendimeve dhe propozimin e masave për përmirësimin e tij. përforcimit të ekspertizës për çështje që janë në kompetencë të KNI-së, ai ka mundësi me vendim të formojë trupa punues (neni 6 paragrafi 1 i Rregullores), përkatësisht trupa të Me KNI-në udhëheq Ministri i Drejtësisë,59 i cili i thërret mbledhjet dhe kryeson me to, përkohshëm punues (neni 6 paragrafi 2 i Rregullores).67 Megjithatë, duhet të theksohet se merr pjesë në punën e tij, vendos dhe kujdeset për implementimin në kohën e duhur të këto dispozita në të vërtetë akoma nuk janë “jetësuar” meqë deri më tani ky Komision nuk konkluzioneve të tij, siç është ndërmarrja e masave në rast të mosveprimit ndaj akteve ka formuar ndonjë trup të këtillë pune. të cilat i miraton ai.60 Edhe pse Agjenti i Qeverisë sipas funksionit është vetëm anëtar i Komisionit Ndërinstitucional, megjithatë, Agjenti edhe më tutje e ka rolin kryesor në Komisioni Ndërinstitucional vendos me shumicë të votave nga numri i përgjithshëm i punën e tij, veçanërisht duke e pasur parasysh faktin se të gjitha punët profesionale dhe anëtarëve të Komisionit në formë të konkluzioneve të cilat i miraton pas përfundimit të administrative të Komisionit Ndërinstitucional i kryen Byroja e Përfaqësimit (neni 7 i Ligjit). diskutimit për çdo çështje ose për ndonjë material të veçantë për të cilin është diskutuar në mbledhje (neni 21 paragrafi 1 dhe 2 të Rregullores). Roli kryesor i Byrosë shihet edhe në dispozitën ligjore në të cilën është përcaktuar se “Byroja menjëherë, ndërkaq më së voni në afat prej 3 (tre) muajsh pas dërgesës së njoftimit për 63 Shih Ligjin për ndryshimin dhe plotësimin e Ligjit për Ekzekutimin e Vendimeve të Gjykatës Evropiane të të vendimin përfundimtar të Gjykatës, e njofton KNI-në për vendimin e miratuar, për shkeljet Drejtave të Njeriut (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë nr. 43/2014). 64 e konstatuara dhe propozon masa të mundshme të përgjithshme dhe të veçanta për Neni 2 i Ligjit për ndryshimin dhe plotësimin e Ligjit për Ekzekutimin e Vendimeve të Gjykatës Evropiane të shmangien e shkeljeve të konstatuara në vendimin.“61 Në përputhje me këtë, pas analizës të Drejtave të Njeriut (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 43/2014), me të cilin ndryshohet neni 8 paragrafi 1 i Ligjit për Ekzekutimin e Vendimeve të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut (“Gazeta së vendimit dhe pas shqyrtimit të masave të propozuara nga ana e Byrosë, Komisioni Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 67/2009). Ndërinstitucional “përpilon rekomandim dhe ua dërgon organeve kompetente shtetërore, 65 Ibid njësive të vetëqeverisjes lokale, gjyqësorit dhe Prokurorisë Publike, që të ndërmarrin masa 66 Po ashtu, për sigurimin e punës efikase të Komisionit parashikohet prezencë e detyrueshme e anëtarëve të tij, përkatëse, të përgjithshme dhe të veçanta, për shmangien e mundshme të shkeljes së ndërsa zëvendës anëtarët nuk e kanë të drejtën e votës gjatë përcaktimit të shumicës për vendimmarrje. Shih nenin 2 të Ligjit për ndryshimin dhe plotësimin e Ligjit për Ekzekutimin e Vendimeve të Gjykatës Evropiane të konstatuar nga Gjykata dhe parandalimin e shfaqjes së shkeljeve të njëjta ose të ngjashme”.62 të Drejtave të Njeriut, që është theksuar më lartë. 67 Trupat punues mund të përfshijnë edhe anëtarë nga radhët e përfaqësuesve të institucioneve dhe organeve përkatëse për çështje nga fusha e kompetencës së tyre (neni 6 paragrafi 4 i Rregullores). Ato hartojnë propozim- 58 konkluzione të cilat duhet t’i miratojë Komisioni Ndërinstitucional dhe përmbajnë masa konkrete, detyra pune Neni 4 i Ligjit, Ibid 59 Neni 10 i Ligjit dhe obligime, përkatësisht rekomandime për organet, si dhe afate dhe drejtime për mënyrën e kryerjes së 60 tyre, ndërsa vetëm në rast se trupi punues për shkaqe nga më të ndryshmet nuk mund të marr qëndrim ose ta Neni 4 paragrafi 1 i Rregullores së Punës të Komisionit Ndërinstitucional përcaktojë propozimin për çështje të caktuara, atëherë për këtë çështje vendos Komisioni Ndërinstitucional 61 (neni 11 paragrafi 4, 5 dhe 6 të Rregullores). Njëherësh, parashikohet se në rast të mosveprimit ndaj detyrave të Neni 23 i Ligjit për Ekzekutimin e Vendimeve të GJEDNJ-së 62 Neni 24 (1) i Ligjit përcaktuara me vendimin për formimin e trupit punues, Agjenti i Qeverisë e ka për detyrë për këtë ta njoftojë Komisionin Ndërinstitucional (neni 12 i Rregullores).

30 31 Ekzekutimi i aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut – III. KUADRI DHE PRAKTIKA JURIDIKE DHE INSTITUCIONALE KOMBËTARE E EKZEKUTIMIT mekanizmi i Këshillit të Evropës dhe konteksti institucional kombëtar TË AKTGJYKIMEVE TË GJYKATËS EVROPIANE TË TË DREJTAVE TË NJERIUT

Në të vërtetë, konkluzionet janë rekomandime të llojit të vet për ndërmarrjen e aktiviteteve gjithsej janë mbajtur 20 mbledhje të KNI-së që është më pak se dy mbledhje e gjysmë në nivel të caktuara në drejtim të ekzekutimit të ndonjë aktgjykimi konkret të GJEDNJ-së dhe me të vjetor dhe në njëfarë mënyre nuk korrespondon me dinamikën e caktuar ligjore prej katër njëjtat, mes tjerash, caktohet afati dhe organi kompetent për ekzekutimin e rekomandimeve mbledhjeve në nivel vjetor.69 që i përmban konkluzioni (neni 21 paragrafi 3 të Rregullores). Me këto rekomandime mund të kërkohet që të ndërmerret ndonjë veprim konkret (për shembull, shqyrtimi i mundësisë për Pavarësisht shkaqeve për thirrjen më të rrallë të mbledhjeve të Komisionit Ndërinstitucional vazhdimin e hetimit ose përsëritjen e ndonjë procedure të caktuar gjyqësore, në kontekst dhe numrit të mbledhjeve të mbajtura, megjithatë mungesa e mbledhjeve nuk pasqyrohet të masave individuale apo shqyrtimi i mundësisë për ndryshime ligjore, kur bëhet fjalë për negativisht mbi ruajtjen e vazhdimësisë së koordinimit kombëtar edhe për sa i përket masat e përgjithshme). Njëkohësisht, në të njëjtat mund të përfshihet edhe kërkesa për të zbatimit të masave për ekzekutimin e aktgjykimeve. Njëherësh, shteti edhe më tutje mban dhëna, informacione dhe raportime të caktuara, të cilat do t’i vinë në ndihmë Komisionit për komunikim të duhur me Këshillin e Evropës duke e njoftuar për hapat dhe aktivitetet krijimin e masave adekuate për ekzekutimin e ndonjë aktgjykimi konkret ose për një grup të e planifikuara dhe të ndërmarra për ekzekutimin e aktgjykimeve, ndërsa në këtë drejtim aktgjykimeve. merita kryesore i takon Byrosë së Përfaqësimit dhe Agjentit të Qeverisë.70

Në drejtim të implementimit efikas të konkluzioneve parashikohet detyrim i autoriteteve Mesa duket qasja e ndryshuar në ekzekutimin e aktgjykimeve të GJEDNJ-së dhe vendosja kompetente shtetërore për ekzekutimin e tyre (neni 23 paragrafi 1) në afat jo më të gjatë se 10 e praktikës së re dhe pozitive për paraqitjen në kohë të duhur të planeve të veprimit dhe (dhjetë) ditë pas skadimit të afatit të parashikuar për realizimin e konkluzionit, me shkrim ta raporteve të veprimit dhe mbylljen më të shpejtë të lëndëve të caktuara dhe grupeve të informojë KNI-në për ekzekutimin e konkluzioneve dhe për shkallën e realizimit të tyre (neni 23, lëndëve kur bëhet fjalë për dosjen e Republikës së Maqedonisë së Veriut para Komitetit paragrafi 2). Mes tjerash, është parashikuar që Byroja në bashkëpunim me anëtarët e Komisionit datojnë që nga viti 2015 dhe 2016. Ndërinstitucional dhe anëtarët e trupave punues të kujdesen për sigurimin e pasqyrës së saktë të shkallës së realizimit të konkluzioneve (neni 23, paragrafi 3) përmes hartimit të raportit për Kështu për shembull, për dallim nga viti 2015, kur për ekzekutim para Komitetit kishte madje çdo 90 ditë apo sipas nevojës edhe më herët, i cili dërgohet për shqyrtim deri te i njëjti (neni 123 lëndë maqedonase, gjatë vitit 2016, ai miratoi tri rezoluta përfundimtare që kishin të 23 paragrafi 4 dhe 5). Megjithatë, duhet të pranojmë se në praktikë, kryesisht, Byroja është ajo bëjnë me gjithsej 79 lëndë, me ç’rast numri i lëndëve rrjedhëse kah fundi i vitit 2016, u që e ofron mbështetjen e plotë profesionale dhe administrative në punën e Komisionit dhe e reduktua në 66 lëndë. Nga ana tjetër, këto indikatorë të volitshëm të reduktimit të numrave, monitoron shkallën e realizimit të konkluzioneve të tij, por reagon edhe në mënyrë përkatëse në masë të madhe kanë të bëjnë me atë se në muajin mars të vitit 2016, plotësisht u mbyll nëse ka ndonjë ngecje në implementimin e tyre, ndërsa thuaja se nuk është vendosur praktikë grupi i lëndëve Atanasoviq dhe të tjerët,71 që në vetvete përmban 56 çështje “të klonuara ose e hartimit të raportit, ashtu siç e ka përcaktuar ligjvënësi. përsëritëse”, në të cilat u konstatua shkelja e të drejtës së gjykimit në afat të arsyeshëm të nenit 6 nga KEDNJ-ja. Këto lëvizje pozitive u nënvizuan edhe në Raportin e Progresit të

III.2. Funksionimi praktik i sistemit të koordinimit të procesit të ekzekutimit 69 Megjithatë, duhet të merret parasysh se deri në fillimin e pandemisë së KOVID-19, Komisioni Ndërinstitucional ka mbajtur më shpesh mbledhje dhe në intervale relativisht të njëjta kohore, ndërsa gjatë vitit 2020 të aktgjykimeve të GJEDNJ-së në nivel kombëtar dhe 2021 është mbajtur vetëm një mbledhje në nivel vjetor të Komisionit, me ç’rast mbledhja e 19-të nga data 8 korrik i vitit 2020, është mbajtur onlajn. Në këtë periudhë, “me qëllim të dinamikës më të madhe të Kundrejt dispozitave ligjore të cilat u prezantuan më lartë, në të cilat në mënyrë relativisht procesit të ekzekutimit të aktgjykimeve të GJEDNJ-së, Byroja e Përfaqësimit, si mbështetje profesionale dhe të detajuar është përcaktuar se si duhet të zhvillohet procesi i ekzekutimit dhe cili duhet administrative-teknike e Komisionit Ndërinstitucional, në bazë të autorizimeve të tij, në përputhje me nenin 4alineja 12 të Ligjit për Përfaqësimin e Shtetit para GJEDNJ-së... në përputhje me të cilin harton rekomandime të jetë roli i faktorëve të ndryshëm brenda tij, fitohet përshtypja se barrën më të madhe në për procedimet e mundshme të gjykatave vendase dhe autoriteteve shtetërore me qëllim të ekzekutimit të procesin e ekzekutimit e ka Byroja e Përfaqësimit dhe Agjenti i Qeverisë, të cilët bëjnë përpjekje vendimeve të GJEDNJ-së në rast të shkeljes së konstatuar të KEDNJ-së nga ana e shtetit, ka lëshuar më shumë të vazhdueshme në këtë proces dhe të cilët i formalizojnë të njëjtat përmes mbledhjeve dhe rekomandime në funksion të ekzekutimit të aktgjykimeve të GJEDNJ-së dhe ka realizuar komunikim dinamik me një sërë institucionesh për qëllimet e sigurimit të informacioneve në funksion të njoftimit të Komitetit të konkluzioneve të cilat i miraton Komisioni Ndërinstitucional. Ministrave për rrjedhën dhe dinamikën e ekzekutimit të aktgjykimeve dhe koordinimin e rrjedhës së procesit të ekzekutimit”. (Procesverbali nga mbledhja e 19-të e Komisionit Ndërinstitucional për ekzekutimin e vendimeve Dinamika kohore e mbledhjeve të KNI-së është caktuar në atë mënyrë që mblidhet sipas të GJEDNJ-së, e mbajtur më datë 8.7.2020, fq. 1, i qasshëm në: https://biroescp.gov.mk/wp-content/upload s/2021/06/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D0%BE%D0%B4-19- nevojës, ndërsa më së paku një herë në tre muaj.68 Megjithatë, praktika tregon se nga %D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D1%81%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0.pdf mbledhja e parë e tij e mbajtur më 26 nëntor të vitit 2012, e deri më mbledhjen e 20-të, të 70 Në të vërtetë, nëse monitorohet dinamika e paraqitjes së planeve të veprimit dhe raporteve të veprimit nga mbajtur më datë 20 maj të vitit 2021, në periudhën kohore prej thuaja se tetë vjet e gjysmë, ana e shtetit deri te Komiteti i Ministrave, për shembull, në tre vitet e kaluara, mund të shihet se numri i paraqitur i planeve të veprimit dhe raporteve të veprimit është i ngjashëm, edhe atë prej 14 për 18 lëndë në vitin 2018, 19 për 25 lëndë në vitin 2019 dhe 17 për 29 lëndë në vitin 2020. 71 Resolution CM/ResDH(2016)35, Execution of the judgments of the European Court of Human Rights Atanasovic 68 Neni 12 paragrafi 1 i Ligjit për Ekzekutimin e V endimeve të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut, i cituar and others and 55 cases against “the former Yugoslav Republic of Macedonia” (Adopted by the Committee of më lartë. Ministers on 8 March 2016 at the 1250th meeting of the Ministers’ Deputies)

32 33 Ekzekutimi i aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut – III. KUADRI DHE PRAKTIKA JURIDIKE DHE INSTITUCIONALE KOMBËTARE E EKZEKUTIMIT mekanizmi i Këshillit të Evropës dhe konteksti institucional kombëtar TË AKTGJYKIMEVE TË GJYKATËS EVROPIANE TË TË DREJTAVE TË NJERIUT

Komisionit Evropian për vitin 2016. Në këtë Raport, për herë të parë pasi që monitorohet e madhe edhe formalisht janë përfaqësuar në KNI, me qëllim të sigurimit të reagimit në gjendja me ekzekutimin e aktgjykimeve të GJEDNJ-së, theksohet se “Byroja e Përfaqësimit kohë të duhur. Në këtë kontekst, konfirmim për përkushtimin e jashtëzakonshëm të Byrosë para GJEDNJ-së ndërmori përpjekje të konsiderueshme që të sigurojë ekzekutim të shpejtë në realizimin e mandatit të saj në aspektin e ekzekutimit, është konstatimi i përfshirë në të aktgjykimeve të GJEDNJ-së (si “prioritet urgjent i reformave”) dhe arriti rezultate të mira” Raportin e Progresit të Komisionit Evropian për vitin 2018, ku në kontekstin e reduktimit të me ç’rast “vendi e reduktoi numrin e aktgjykimeve të GJEDNJ-së, numër ky i cili duhet të numrit të aktgjykimeve të GJEDNJ-së, të cilat presin ekzekutimin e tyre, merita të veçanta ekzekutohet më shumë se gjysma deri në 56.”72 i përshkruhen Byrosë, me ç’rast theksohet se “Byroja e Përfaqësimit para GJEDNJ-së ishte instrument për përmirësimin e ekzekutimit, edhe krahas faktit se në aspektin e kuadrove Tendenca e mbylljes së një numri të madh të lëndëve, ekzekutimi i të cilave është në mbikëqyrje ishte pamjaftueshëm e ekipuar.”73 të KM, vazhdoi edhe në vitet e ardhshme. Kështu që, ky numër është 52 në vitin 2017 dhe 2018, 35 në vitin 2019 dhe 40 në vitin 2020, prej të cilave 15 kryesore. Së këtejmi, mund të Llogaridhënia në punën e Komisionit Ndërinstitucional sigurohet përmes raportit vjetor për konkludojmë se kjo, në masë të madhe, i referohet reformës së mbikëqyrjes së ekzekutimit, e punën e tij, si obligim ligjor i cili rezulton nga neni 13 i Ligjit për Ekzekutimin e Vendimeve të cila imponoi një komunikim më intensiv midis autoriteteve kombëtare dhe KM-së dhe kishte GJEDNJ-së. Ky raport i dërgohet Qeverisë, Kuvendit dhe Komisionit të Përhershëm Anketues ndikim të volitshëm afatmesëm mbi efikasitetin e ekzekutimit të aktgjykimeve të GJEDNJ-së. për Liritë dhe të Drejtat e Qytetarit. Në mënyrë plotësuese, sipas nenit 20 të Ligjit për Përfaqësim para GJEDNJ-së edhe Byroja harton raport vjetor për punën e vet, të cilin Ministri Nuk përjashtohet fakti se këto rezultate pozitive sa i përket ekzekutimit, në njëfarë mase i Drejtësisë ia dërgon Qeverisë dhe Kuvendit, ndërkaq raporti përmban të dhëna për punën e mund të vihen në korrelacion edhe me punën e Komisionit Ndërinstitucional. Ky trup është Byrosë, pasqyrë të lëndëve rrjedhëse dhe të përfunduara para Gjykatës, pasqyrë të mjeteve vendosur në mënyrë solide normative si organ për koordinimin e procesit të përgjithshëm të të përcaktuara për aplikantët, analizë të strukturës dhe karakteristikave të aplikacioneve, ekzekutimit të aktgjykimeve të GJEDNJ-së, në përputhje me standardet ndërkombëtare të analizë të aktgjykimeve sipas fushave dhe analizë të ekzekutimit të aktgjykimeve të Gjykatës. Këshillit të Evropës dhe praktikën krahasuese të shteteve tjera. Me fjalë të tjera, bëhet fjalë për specifikën e sistemit vendor meqë trupa punues të ngjashëm ndërinstitucional, brenda Edhe pse me Ligjin për Ekzekutimin e Vendimeve të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të institucional për koordinim funksionojnë vetëm në një numër të vogël të shteteve anëtare të Njeriut, si dhe me Ligjin për Përfaqësimin e Republikës së Maqedonisë para Gjykatës Evropiane Këshillit të Evropës siç është për shembull: Kroacia, Çekia, Polonia etj. të të Drejtave të Njeriut nuk është parashikuar obligimi për prezantimin publik të raporteve vjetore të Byrosë, përkatësisht të Komisionit Ndërinstitucional para deputetëve, ndërsa një Jo rrallë herë, pikërisht konkluzionet dhe rekomandimet e KNI-së janë sanksionuar në tekstet obligim i këtillë nuk rezulton as nga Rregullorja e Kuvendit, mund të vërehet se një praktikë e planeve të veprimeve dhe raporteve të veprimit konkret, të cilët paraqiten në funksion e këtillë megjithatë është vendosur gjatë viteve të fundit. Kjo korrespondon me standardet të njoftimit të KM-së për rrjedhën dhe progresin e ekzekutimit të lëndëve të caktuara. e Këshillit të Evropës dhe me praktikën krahasuese të dhomave ligjvënëse në mbarë Evropën. Megjithatë, praktika e punës së tij, tregoi se është e rekomandueshme, në të ardhmen, t’i Në këtë mënyrë, përforcohet dialogu midis Agjentit të Qeverisë si koordinator i llojit të vet përkushtohet vëmendje thirrjes më të rregullt dhe mbajtjes së mbledhjeve, me qëllim të të procesit të ekzekutimit dhe Kuvendit si bartës i pushtetit ligjvënës, ndërsa nga ana tjetër formulimit në kohë të duhur dhe dërgimit të rekomandimeve deri te institucionet dhe fuqizohet roli i tij mbikëqyrës mbi zbatimin e detyrimeve të ndërmarra ndërkombëtare të organet kompetente dhe përshpejtimit të ekzekutimit si një proces integral. shtetit në lidhje me implementimin e Konventës në nivel kombëtar.74

Nga ana tjetër, dispozita ligjore me të cilën përcaktohet mbajtja e tyre më së paku një herë në tre muaj mesa duket është e tejkaluar dhe praktikisht është e paqëndrueshme, veçanërisht duke e pasur parasysh se dinamika e shqyrtimit të lëndëve para KM-së shpeshherë imponon veprime të shpejta edhe në bazë ditore, kështu që nuk lihet hapësirë për shqyrtim paraprak të çdo hapi në rrugën e ekzekutimit të aktgjykimeve nga KNI-ja. 73 Commision staff working document, The former Yugoslav Republic of Macedonia 2018 Report Accompanying the document Communication from the Commission to the European Parliament, the Pikërisht për shkak të mungesës së mbledhjeve, rëndësi të jashtëzakonshme ka komunikimi Council, the European Economic and Social Committee and the Committee of the Regions, 2018 në bazë ditore i Byrosë së Përfaqësimit me institucionet e interesuara prej të cilave një pjesë Communication on EU Enlargement Policy, Strasbourg, 17.4.2018, SWD(2018) 154 final, fq. 27 (https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/sites/default/files/20180417-the-former-yugoslav- republic-of-macedonia-report.pdf) 74 Për shembull, raportet vjetore për vitin 2018, janë shqyrtuar në mbledhjen e Komisionit të përhershëm 72 DOKUMENT PUNE I SHËRBIMEVE TË KOMISIONIT, Raporti për Republikën e Maqedonisë për vitin 2016, anketues për mbrojtjen e lirive dhe të drejtave të qytetarit, e cila është mbajtur më datën 6 qershor të vitit bashkëngjitur RAPORTIMIT TË KOMISIONIT ADRESUAR PARLAMENTIT EVROPIAN, KËSHILLIT, KOMITETIT 2019. Shih: https://sobranie.mk/2016-2020-srm-ns_article-devetta-sednica-na-postojanata-anketna-komisija- EVROPIAN EKONOMIK-SOCIAL DHE KOMITETIT TË RAJONEVE, Raportim për Politikën e zgjerimit të BE-së za-zashtita-na-slobodite-i-pravata-na-gragjaninot.nspx. Diskutim i ngjashëm publik para këtij trupi punues të për vitin 2016 {КОМ (2016) 715 versioni final}, Bruksel, 9 nëntor 2016, SVD(2016) 362 versioni final, fq. 85 Kuvendit u mbajt më 2 qershor të vitit 2021, në kuadër të së cilit Agjenti i Qeverisë, zonja Danica Xhonova i (https://www.sobranie.mk/content/%D0%9D%D0%A1%D0%95%D0%98/izveshtaj_na_evropskata_komisija_za_ prezantoi të dy raportet vjetore për punën e Byrosë së Përfaqësimit në GJEDNJ dhe për punën e Komisionit republika_makedonija_2016_godina-mk2-raboten_prevod.pdf) Ndërinstitucional për vitin 2020.

34 35 Ekzekutimi i aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut – III. KUADRI DHE PRAKTIKA JURIDIKE DHE INSTITUCIONALE KOMBËTARE E EKZEKUTIMIT mekanizmi i Këshillit të Evropës dhe konteksti institucional kombëtar TË AKTGJYKIMEVE TË GJYKATËS EVROPIANE TË TË DREJTAVE TË NJERIUT

III.3. Pasqyra e gjendjeve lidhur me ekzekutimin e aktgjykimeve kundër me aktgjykimet dhe vendimet e GJEDNJ-së janë paguar gjithsej 2.207.925 euro, e që Republikës së Maqedonisë së Veriut mesatarisht është rreth 220.000 euro në nivel vjetor. Vërehet se në çdo vit të radhës ka një tendencë të rritjes së vazhdueshme të këtyre shumave.79 Nga dita e ratifikimit të KEDNJ-së më 10 prill të vitit 1997, u krijua e drejta për paraqitjen e ankesave individuale (aplikacioneve) kundër shtetit, në përputhje me nenin 34 të KEDNJ-së, 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 përmes të cilave artikulohen pretendime ankimore për shkeljen e lirive dhe të drejtave të 165.084 337.150 353.408 301.240 139.145 102.870 87.530 124.900 266.915 329.683 cilat i mbron Konventa.

Duke i proceduar aplikacionet individuale, të paraqitura në lëndët maqedonase, Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut përfundimisht me muajin shtator të vitit 2021, miratoi III.4. Ndryshimet sistematike në lidhje me ekzekutimin e aktgjykimeve të gjithsej 184 aktgjykime kundër shtetit, prej të cilave pjesa më e madhe është miratuar në GJEDNJ-së kundër Republikës së Maqedonisë së Veriut. formacionin gjyqësor të Dhomës me shtatë gjyqtarë (150), një numër më i vogël nga Komiteti me 3 gjyqtarë (32), ndërsa vetëm 2 (dy) nga Dhoma e Madhe me shtatëmbëdhjetë gjyqtarë. Arritjet kryesore të ekzekutimit të aktgjykimeve maqedonase kur bëhet fjalë për ndërhyrjet Përveç kësaj, u miratuan edhe 501 vendime.75 e përgjithshme në legjislacion, miratimin e politikave të reja ose vendosjen e praktikës së re gjyqësore dhe/ose administrative, mund të prezantohen përmes përvojës së deritanishme Sipas evidencës së Komitetit të Ministrave, që është përfshirë në bazën e të dhënave HUDOK me mbylljen e suksesshme të disa lëndëve ose grupeve të lëndëve më të rëndësishme para EKSEK, nga momenti i regjistrimit të lëndës së parë maqedonase në KM e formuar sipas Komitetit të Ministrave. aktgjykimit Janeva76 në vitin 2002, përfundimisht me fillimin e muajit nëntor të vitit 2021, në mbikëqyrje të ekzekutimit kanë qenë gjithsej 351 lëndë maqedonase. Këto janë kategorizuar Shembulli i parë i ilustrimit ka të bëjë me zvarritjen e kohëzgjatjes së procedurave nga KM-ja në këtë mënyrë: 61 lëndë kryesore dhe 112 të përsëritura, ndërsa 186 vendime për gjyqësore vendase dhe me mosekzistimin e mjetit efikas juridik për adresimin e shkeljes ujdi miqësore. Aktualisht, në rrjedhë e sipër është procedimi i 49 lëndëve, prej të cilave 40 së këtillë të Konventës. Inkorporomi i kërkesës për mbrojtjen e të drejtës së gjykimit në afat aktgjykime dhe 9 vendime për ujdi miqësore, ndërsa të gjitha lëndët e tjera të cilat bëjnë të arsyeshëm para Gjykatës Supreme në Ligjin për Gjykatat, si mjet juridik efikas me të cilin pjesë në evidencën e lartpërmendur të përgjithshme të lëndëve tanimë janë të mbyllura. zgjidhet problemi i zvarritjes së kohëzgjatjes së procedurave gjyqësore, bashkë me një sërë ndërhyrjesh tjera të legjislacionit në ligje të ndryshme të procesit (Ligji për Procedurën Së këtejmi, nëse analizohet kohëzgjatja e ekzekutimit të aktgjykimeve maqedonase para Kontestimore, Ligji për Procedurën Penale dhe Ligji për Kontestet Administrative) rezultuan Komitetit të Ministrave, parë nga prizmi i rasteve “kryesore” të cilat janë mbyllur me rezoluta me mbylljen e 56 lëndëve në të cilat u konstatua shkelja e të drejtës së gjykimit në afat të përfundimtare, për shembull, ekzekutimi i 5 (pesë) lëndëve është mbyllur në vitin 2019, ka arsyeshëm sipas nenit 6, të cilat i përkasin grupit të lëndëve Atanasoviq dhe të tjerët.80 zgjatur më shumë se 5 (pesë) vjet, për 4 (katër) lëndë ekzekutimi ka zgjatur 2 (dy) deri 5 (pesë) vjet, dhe në po aq lëndë, ekzekutimi ka zgjatur më pak se 2 (dy) vjet.77 Të dhëna të ngjashme Me miratimin e Ligjit të ri për Konteste Administrative më 25 shkurt të vitit 2019,81 në nenin janë të qasshme edhe për të gjitha vitet paraprake.78 9 si njëri nga parimet kryesore u përcaktua parimi i seancës verbale, që nënkupton detyrim eksplicit për Gjykatën Administrative, vendimin në kontestin administrativ ta miratojë në Sipas të dhënave të prezantuara statistikore nga ana e Komitetit të Ministrave, në dhjetë bazë të seancës publike, të drejtpërdrejtë dhe verbale, me ç’rast ajo mund të vendos në vitet e fundit, vetëm në bazë të shumave të dëmshpërblimit të drejtë të cilat janë përcaktuar kontestin administrativ pa mbajtur seancë vetëm në rastet e përcaktuara me ligj. Me këtë zgjidhje ligjore duhet të parandalohen shkeljet e të drejtës së gjykimit të drejtë sipas nenit 6 75 Sa u përket aplikacioneve të paraqitura në GJEDNJ, vetëm në vitin 2020, është vepruar ndaj gjithsej 300 lëndëve kundër Republikës së Maqedonisë së Veriut, prej të cilave 277 kanë përfunduar me vendim për palejueshmëri 79 Megjithatë duhet pasur parasysh se, megjithëse këto shuma duken mjaft të larta, veçanërisht pasi pagesa e ose për shlyerjen nga lista e lëndëve, ndërsa sa u përket 23 aplikacioneve të tjera, janë miratuar gjithsej 14 tyre bëhet nga mjetet e buxhetit shtetëror, deri më tani nuk është bërë ndonjë hulumtim i detajuar për atë se aktgjykime. Edhe në vitet paraprake, gjendja ka qenë e ngjashme, ndërsa GJEDNJ-ja ka vendosur për një numër sa pagesa bëhen nga buxheti shtetëror për dëmshpërblime të ndryshme (si për shembull, kompensim të dëmit përafërsisht të njëjtë të aplikacioneve (278 në vitin 2018 dhe 257 në vitin 2019). Për më shumë detaje, shih: për shkak të gjykimeve të pabazuara ose privimeve të pabazuara nga liria), të cilat në një masë të caktuar kanë https://www.echr.coe.int/Documents/CP_Republic_of_North_Macedonia_ENG.pdf të bëjnë me shkeljen e të drejtave dhe lirive të njeriut. Kjo analizë do të ndihmojë që të ketë një pasqyrë të 76 Janeva, nr. 58185/00, aktgjykim nga data 3 tetor e vitit 2002 plotë të shpenzimeve të përgjithshme të cilat rezultojnë nga mosrespektimi i të drejtave të njeriut, të cilat në 77 Raporti vjetor për punën e Komisionit Ndërinstitucional për vitin 2019, fq.11 i qasshëm këtu: http://biroescp. fund të fundit, bien në kurriz të qytetarëve. 80 gov.mk/wp-content/uploads/2020/05/2019-%D0%93%D0%9E%D0%94%D0%98%D0%A8%D0%95%D0%9D- Resolution CM/ResDH(2016)35, Execution of the judgments of the European Court of Human Rights %D0%98%D0%97%D0%92%D0%95%D0%A8%D0%A2%D0%90%D0%88-%D0%9C%D0%9A-13.05.pdf Atanasovic and others and 55 cases against “the former Yugoslav Republic of Macedonia” (Adopted by the 78 Për më shumë informacione shih raportet e tjera vjetore për punën e Komisionit Ndërinstitucional, të cilët janë Committee of Ministers on 8 March 2016 at the 1250th meeting of the Ministers’ Deputies), Final Resolution të qasshëm në ueb-faqen e Byrosë së Përfaqësimit para GJEDNJ-së, këtu: https://biroescp.gov.mk/%d0%b3%d CM/ResDH(2016)35 81 0%be%d0%b4%d0%b8%d1%88%d0%bd%d0%b8-%d0%b8%d0%b7%d0%b2%d0%b5%d1%88%d1%82%d0%b Ligji për Kontestet Administrative (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 96/2019 nga data 0%d0%b8/ 17.5.2019)

36 37 Ekzekutimi i aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut – III. KUADRI DHE PRAKTIKA JURIDIKE DHE INSTITUCIONALE KOMBËTARE E EKZEKUTIMIT mekanizmi i Këshillit të Evropës dhe konteksti institucional kombëtar TË AKTGJYKIMEVE TË GJYKATËS EVROPIANE TË TË DREJTAVE TË NJERIUT

të KEDNJ-së, të ngjashme me ato që u konstatuan në lëndën Mitkova.82 Për këtë shkak, këto mbledhje të rregullta dhe të miratohen konkluzione në nivel të departamenteve civile të masa ligjore, në masë të madhe, kontribuuan në mbylljen e suksesshme të ekzekutimit të katër gjykatave të apelit.89 kësaj lënde me rezolutë përfundimtare të KM-së.83 Një reagim i ngjashëm nga ana e gjykatave është nënvizuar edhe në lidhje me lëndën Për më tepër, Ligji i ri për Konteste Administrative në mënyrë konsekuente e inkorporoi Selami, ku GJEDNJ-ja ka konstatuar se aplikanti u është ekspozuar veprimeve të torturës parimin e kontradiktës, në përputhje me të cilin Gjykata do t’u mundësojë palëve të në kundërshtim me nenin 3, ndërkaq gjykatat vendase gjatë përcaktimit të kompensimit deklarohen në lidhje me pretendimet dhe propozimet e palës së kundërt.84 Në këtë kuptim, për privimin e pabazë nga liria dhe mbajtjen në lokacion të panjohur nga ana e policisë nuk inkorporohet detyrimi ligjor për gjykatat administrative që ankuesit t’ia dërgojnë përgjigjen kanë pranuar (në mënyrë eksplicite ose faktike) se trajtimi i këtillë nënkupton torturë, që e ankesës të paraqitur nga pala tjetër (neni 76 paragrafi 2). Këto ndryshime ligjore ishin ka rezultuar me shkeljen e nenit 3 (ndalimi i torturës) dhe të nenit 5 paragrafi 5 (e drejta kryesore për mbylljen e lëndëve Naumoski85 dhe Taseva Petrovska.86 e kompensimit në rast të privimit të paligjshëm nga liria) nga KEDNJ-ja. Në kontekstin e ekzekutimit të këtij aktgjykimi, rëndësi jashtëzakonisht të madhe ka konkluzioni i miratuar Në kontekst të lëndës Petkoski dhe të tjerët, Komiteti i Ministrave konsideron se kufizimi i të nga katër gjykatat e apelit, në dhjetor të vitit 2018, i cili është i detyrueshëm për gjykatat drejtës së aplikantëve për qasje në gjykatë nga neni 6 i Konventës për shkak të jokompetencës e shkallës së parë. Ai është formuluar në kuptimin se lartësia e kompensimit monetar të gjyqësore, me ç’rast gjykatat nuk e kanë specifikuar autoritetin/organin i cili do të jetë cilën gjykatat ua caktojnë personave të privuar në mënyrë të paligjshme nga liria, që i kompetent për procedimin meritor të asaj lënde, në mënyrë përkatëse u zgjidh me zgjidhjen janë nënshtruar torturës, trajtimit apo dënimit mizor, çnjerëzor ose poshtërues në bazë e re ligjore të inkorporuar në ndryshimet e Ligjit për Gjykatat nga viti 2008.87 Me fjalë të tjera, të shkeljes së të drejtave personale – dëmi jomaterial, duhet të caktohet në shumën e cila sipas nenit 8 të këtij Ligji, “gjykata thirret në jokompetencë gjyqësore vetëm atëherë kur me korrespondon me praktikën e vendosur të GJEDNJ-së, duke u udhëhequr nga çështja Selami ligj në mënyrë eksplicite është parashikuar kompetenca për zgjidhjen e kërkesës konkrete dhe nga çështje tjera të ngjashme. Ky konkluzion mund të trajtohet si masë e rëndësishme e të autoritetit tjetër shtetëror” dhe ai “nuk mund ta hedhë poshtë kërkesën për realizimin e përgjithshme për harmonizimin e praktikës gjyqësore vendase me standardet e Strasburgut një të drejte të caktuar me justifikimin se ekziston vakum juridik dhe se e ka për detyrë të dhe parandalimin e shkeljeve të ngjashme, kështu që, është e kuptueshme se pas miratimit vendos sipas tij, duke iu referuar parimeve të përgjithshme të së drejtës, përveç në rastin kur të tij lënda u mbyll me Rezolutë përfundimtare të KM-së.90 një gjë e këtillë ndalohet në mënyrë eksplicite me ligj.”88 Ndërmarrja e masave të përgjithshme të karakterit legjislativ ka rëndësi vendimtare për Themelimi i departamentit të veçantë për praktikë gjyqësore i cili do të kujdeset për mbylljen e tri lëndëve: Ivanovski, Karajanov dhe Bileski, në të cilat është konstatuar shkelja unifikimin dhe harmonizimin e praktikës së gjykatave vendase, është një hap i rëndësishëm e të drejtës së procedurës së drejtë gjyqësore të nenit 6 nga Konventa e cila ka të bëjë me drejt mbylljes së lëndës Atanasovski, ku burimi i shkeljes së parimit të sigurisë juridike të mangësitë e procedurës së lustrimit, veçanërisht edhe nga aspekti i justifikimit të vendimeve nenit 6 nga KEDNJ-ja, është përcaktuar në praktikën gjyqësore divergjente, kreatore e së gjyqësore, ndërsa tek një pjesë e tyre edhe sa i përket të drejtës së respektimit të jetës cilës ka qenë pikërisht Gjykata Supreme. Për më shumë, në lidhje me lëndën Stoillkovska, e private dhe familjare të nenit 8 (Ivanovski dhe Karajanov). Këto masa, fillimisht kishin të bëjnë cila bën pjesë në grupin e njëjtë të lëndëve me Atanasovski, ku shkelja është bërë për shkak me miratimin e Ligjit për Ndërprerjen e Vlefshmërisë së Ligjit për Lustrim.91 Në përputhje me të praktikës jokonsekuente në nivelin e gjykatave të shkallës së dytë, si masë e përgjithshme këtë Ligj, Komisioni për Verifikimin e Fakteve (i njohur si Komisioni për Lustrim) nga 1 shtatori për parandalimin e gjendjeve të ngjashme në të ardhmen, është vendosur të mbahen i vitit 2015, nuk ka pasur mandat për hapjen e procedurave të reja të lustrimit konform Ligjit të vjetër, dhe janë ndërprerë të gjitha procedurat e filluara për të cilat deri më 1 shtator të 82 Mitkova, nr. 48386/09, aktgjykim nga 15 tetori 2015 vitit 2015 nuk janë miratuar aktvendime nga ana e Komisionit, ndërkaq nga ana tjetër, është 83 Resolution CM/ResDH(2019)195, Execution of the judgment of the European Court of Human Rights Mitkova përcaktuar se Komisionit i ka pushuar mandati me kryerjen përfundimtare të procedurave against North Macedonia (Adopted by the Committee of Ministers on 4 September 2019 at the 1352nd meeting tanimë të filluara, dhe më së voni në afat prej 2 (dy) vitesh nga dita e fillimit të zbatimit of the Ministers’ Deputies) 84 Neni 10 paragrafi 1 i Ligjit të ri për Kontestet Administrative 85 Resolution CM/ResDH(2018)56, Execution of the judgment of the European Court of Human Rights Naumoski against “the former Yugoslav Republic of Macedonia” (Adopted by the Committee of Ministers on 14 February 89 Dy lëndët janë mbyllur me rezolutën përfundimtare të KM Resolution CM/ResDH(2015)152, Execution of the 2018 at the 1307th meeting of the Ministers’ Deputies) judgments of the European Court of Human Rights in Two cases against “the former Yugoslav Republic of 86 Resolution CM/ResDH(2019)197, Execution of the judgment of the European Court of Human Rights Taseva Macedonia” (Adopted by the Committee of Ministers on 24 September 2015 at the 1236th meeting of the Petrovska against North Macedonia (Adopted by the Committee of Ministers on 4 September 2019 at the Ministers’ Deputies) 1352nd meeting of the Ministers’ Deputies) 90 Resolution CM/ResDH(2019)65, Execution of the judgment of the European Court of Human Rights Selami and 87 Ligji për ndryshimin dhe plotësimin e Ligjit për gjykata (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 35 nga Others against North Macedonia (Adopted by the Committee of Ministers on 27 March 2019 at the 1342nd data 14.3.2008) meeting of the Ministers’ Deputies) 88 91 Kjo lëndë është mbyllur me Resolution CM/ResDH(2018)55, Execution of the judgment of the European Court Ligji për Ndërprerjen e Vlefshmërisë së Ligjit për Përcaktimin e Kushtit për Kufizimin e Ushtrimit të Funksionit of Human Rights Petkoski and Others against “the former Yugoslav Republic of Macedonia” (Adopted by the Publik, Qasjes në Dokumente dhe Publikimit të Bashkëpunimit me Organet e Sigurisë Shtetërore (“Gazeta Committee of Ministers on 14 February 2018 at the 1307th meeting of the Ministers’ Deputies) Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 143/2015 nga data 24.8.2015)

38 39 Ekzekutimi i aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut – III. KUADRI DHE PRAKTIKA JURIDIKE DHE INSTITUCIONALE KOMBËTARE E EKZEKUTIMIT mekanizmi i Këshillit të Evropës dhe konteksti institucional kombëtar TË AKTGJYKIMEVE TË GJYKATËS EVROPIANE TË TË DREJTAVE TË NJERIUT

të këtij Ligji.92 Këto ndërhyrje në legjislacion kanë rezultuar me mbylljen e suksesshme të nga ana e KM-së, u perceptua si një masë e përgjithshme dhe e rëndësishme esenciale me të implementimit të lëndëve të lustrimit para KM-së.93 cilën u mbyll lënda Shoqata e qytetarëve “Radko” dhe “Paunkovski”.98 Si rezultat i kësaj reforme, Regjistri Qendror si autoriteti kompetent për regjistrim është i autorizuar ta shqyrtojë vetëm Nga aspekti i nenit 10 (liria e shprehjes), duhet të shënohet dekriminalizimi i fyerjes dhe atë se a janë përmbushur kërkesat e procesit për regjistrimin e ndonjë shoqate të caktuar të shpifjes përmes miratimit të Ligjit për Përgjegjësi Qytetare për Fyerje dhe Shpifje në vitin qytetarëve, duke mos bërë shqyrtime meritore të ligjshmërisë së akteve të saj të themelimit, 2012.94 Me nenin 2 të këtij Ligji u parashikua se “kufizimet e lirisë së shprehjes dhe informimit që ka qenë ndryshe kur këtë kompetencë e kishin gjykatat, si në kohën kur u bë shkelja e rregullohen me ligj përmes përcaktimit të kushteve të rrepta për përgjegjësi qytetare për lirisë së asocimit nga neni 11, që u konstatua në lëndën “Radko”. fyerje dhe shpifje, në përputhje me Konventën Evropiane për Mbrojtjen e të Drejtave të Njeriut dhe Lirive Themelore (neni 10) dhe praktikën e Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Shfuqizimi i heqjes me automatizëm të mjeteve kur është kryer vepër e caktuar penale, Njeriut.” siç është kontrabandimi i mallit, përkatësisht i mjeteve transportuese të përdorura për kontrabandimin e emigrantëve, me ndërhyrje në Kodin Penal (KP) ishte bazë për mbylljen e Njëkohësisht, me nenin 3 në mënyrë të drejtpërdrejtë u jepet përparësi dispozitave të mbikëqyrjes së ekzekutimit të lëndëve Vasilevski99 dhe Andonovski.100 Konventës dhe pikëpamjeve të GJEDNJ-së të përfshira në aktgjykimet e saj, në rast të ekzistimit të vakumit ligjor ose në rast të konfliktit të dispozitave të këtij Ligji me Konventën. Përmes këtyre ndërhyrjeve ligjore u mbyll mbikëqyrja e ekzekutimit të lëndës Makraduli,95 ku shkelja e nenit 10 kishte të bëjë me përgjegjësinë e përcaktuar penale dhe me sanksionin e shqiptuar penal për nënkryetarin e partisë së atëhershme në opozitë në lidhje me deklarimet e tij të dhëna në një pres-konferencë partiake, e që e vë në dukje abuzimin e autorizimeve të drejtorit të atëhershëm të Drejtorisë së Sigurisë dhe Kundërzbulimit, përndryshe kushëri i kryeministrit të atëhershëm.

Kjo masë e përgjithshme ligjore, gjithsesi se do të jetë relevante edhe në kontekstin e adresimit të shkeljes së lirisë së shprehjes në lëndën Gelevski,96 ku aplikanti, i cili ishte opinionist në një gazetë ditore, u dënua penalisht për kritikën që ia ka adresuar një gazetari. Përndryshe, mbikëqyrja e ekzekutimit të kësaj lënde akoma është në rrjedhë e sipër para KM-së, ndërkaq pritet që shteti ta paraqesë planin e veprimit të saj të parë iniciues në afatin gjashtëmujor pas aktgjykimit përfundimtar.

Edhe një reformë në kuadrin ligjor e cila u implementua me miratimin e Ligjit të ri për Shoqatat dhe Fondacionet në vitin 201097, me të cilën u lehtësuan procedurat e regjistrimit,

92 1302 meeting (December 2017) (DH), Action report (12/10/2017), Communication from “the former Yugoslav Republic of Macedonia” concerning the case of IVANOVSKI v. “the former Yugoslav Republic of Macedonia” (Application No. 29908/11), DH-DD(2017)1162, paragrafët 20 – 24 93 Shih, për shembull, Resolution CM/ResDH(2017)428, Execution of the judgment of the European Court of Human Rights Ivanovski against “the former Yugoslav Republic of Macedonia” (Adopted by the Committee of Ministers on 7 December 2017 at the 1302nd meeting of the Ministers’ Deputies); Resolution CM/ ResDH(2018)311, Execution of the judgment of the European Court of Human Rights Karajanov against “the former Yugoslav Republic of Macedonia” (Adopted by the Committee of Ministers on 5 September 2018 at the 1322nd meeting of the Ministers’ Deputies) dhe Resolution CM/ResDH(2020)74, Execution of the judgment of 98 the European Court of Human Rights Bileski against North Macedonia (Adopted by the Committee of Ministers Resolution CM/ResDH(2017)293, Execution of the judgment of the European Court of Human Rights on 4 June 2020 at the 1377th meeting of the Ministers’ Deputies). Association of Citizens “Radko” and Paunkovski against “the former Yugoslav Republic of Macedonia” (Adopted 94 by the Committee of Ministers on 21 September 2017 at the 1294th meeting of the Ministers’ Deputies) (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 143 nga data 14.11.2012) 99 95 Resolution CM/ResDH(2017)145, Execution of the judgment of the European Court of Human Rights Vasilevski Resolution CM/ResDH(2019)190, Execution of the judgment of the European Court of Human Rights Makraduli against “the former Yugoslav Republic of Macedonia” (Adopted by the Committee of Ministers on 10 May 2017 against North Macedonia (Adopted by the Committee of Ministers on 4 September 2019 at the 1352nd meeting at the 1286th meeting of the Ministers’ Deputies) of the Ministers’ Deputies) 100 96 Resolution CM/ResDH(2019)301, Execution of the judgment of the European Court of Human Rights Andonoski Gelevski, nr. 28032/12, aktgjykim nga 8 tetori 2020 against North Macedonia (Adopted by the Committee of Ministers on 13 November 2019 at the 1360th meeting 97 Ligji për Shoqatat dhe Fondacionet (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 52 nga 16 prilli 2010) of the Ministers’ Deputies)

40 41 Ekzekutimi i aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut – mekanizmi i Këshillit të Evropës dhe konteksti institucional kombëtar PIKËPAMJET PËRFUNDIMTARE

PIKËPAMJET PËRFUNDIMTARE stagnon, dhe së këtejmi pastaj kërkohet të ndërmerret një angazhim më intensiv brenda një periudhë më të shkurtër kohore për t’iu përgjigjur emergjencës së kërkesave dhe pritshmërive të Komitetit të Ministrave. Duke iu referuar kësaj, do të ishte mirë në një Ekzekutimi i aktgjykimeve të GJEDNJ-së, gjithsesi se paraqet një proces kompleks të cilit të ardhme të afërt të bëhet një vlerësim dhe rishikim i detajuar i rolit dhe kapaciteteve të i nevojitet përfshirje aktive dhe bashkëveprim konstruktiv i disa faktorëve, të cilët përmes secilës prej palëve të interesuara në mënyrë që të sigurohet përfshirja dhe aktiviteti i tyre më bashkëpunimit dhe ndërveprimit të koordinuar të ndërsjellë duhet t’i identifikojnë masat i madh dhe të garantohet sukses më i madh në këtë proces. dhe aktivitetet më të drejta dhe më përkatëse të cilat duhet të ndërmerren, dinamikën kohore të implementimit të tyre, ta monitorojnë me rregullsi rrjedhën e implementimit të Nga ana tjetër, edhe karakteri subsidiar i sistemit të Konventës determinon sjellje të të njëjtave dhe të reagojnë në kohë të duhur në rast të vështirësive eventuale apo në rast kujdesshme të çdo personi i cili gjatë ushtrimit të autorizimeve të veta zyrtare mund ta të shfaqjes së sfidave të reja të (pa)pritshme në procesin e përgjithshëm. shkelë Konventën Evropiane të të Drejtave të Njeriut, duke e pasur parasysh detyrimin primar të shtetit për implementimin përkatës të Konventës, meqë problemet dhe shkeljet Rruga deri në implementimin përfundimtar dhe të suksesshëm të një aktgjykimi shpeshherë më së lehti dhe pa shumë vështirësi parandalohen dhe shmangen brenda vendit, pa pasur është rrugë e gjatë dhe e vështirë meqë e njëjta kalon përmes Byrosë së Përfaqësimit të fare nevojë që pretendimet e shkeljeve të prezantohen para ndonjë forumi ndërkombëtar, Shtetit para GJEDNJ-së si autoriteti shtetëror i cili pranon notifikim zyrtar nga Regjistri siç është Gjykata e Strasburgut. i Gjykatës në lidhje me aktgjykimin përfundimtar dhe pastaj rruga vazhdon përmes Komisionit Ndërinstitucional për Ekzekutimin e Vendimeve të GJEDNJ-së, gjykatave, Pikërisht për këtë, të gjitha institucionet dhe të gjithë individët duhet ta ndërmarrin prokurorive publike, ministrive, organeve të administratës shtetërore, Akademisë për rolin e “agjentëve” të llojit të vet për ekzekutimet dhe ndryshimet që duhet të ndodhin Gjyqtarë dhe Prokurorë Publikë. dhe së këtejmi ta japin kontributin e tyre maksimal në implementimin e suksesshëm të aktgjykimeve të GJEDNJ-së në kontekstin maqedonas. Do të kishte rëndësi jashtëzakonisht Siç është prezantuar në këtë publikim, ligjet për ekzekutimin e vendimeve të Gjykatës të madhe nëse ata manifestojnë një qasje proaktive në këtë proces, duke ndërmarrë Evropiane të të Drejtave të Njeriut dhe për përfaqësimin e shtetit para Gjykatës Evropiane iniciativa personale për ndryshime konkrete në kuadër të institucioneve të caktuara të të Drejtave të Njeriut, e përbëjnë kuadrin ligjor brenda të cilit zhvillohet procesi i apo në nivel të nënsistemeve integrale të cilat janë prekur me shkeljet e konstatuara përgjithshëm i ekzekutimit të aktgjykimeve të Gjykatës së Strasburgut në nivel kombëtar. të Konventës përmes aktgjykimit të Gjykatës, ndërkaq nuk duhet të presin që hapin e Me fjalë të tjera, këto ligje bëjnë përpjekje për përafrimin e problematikës që ka të bëjë parë drejt ekzekutimit të aktgjykimeve ta ndërmerr Byroja e Përfaqësimit, përkatësisht me ekzekutimin e aktgjykimeve të GJEDNJ-së dhe me mbikëqyrjen të cilën e implementon Komisioni Ndërinstitucional. Komiteti i Ministrave, si dhe krijimin e strukturës e cila në nivel kombëtar duhet të kujdeset për ekzekutimin e aktgjykimeve të GJEDNJ-së. Vetëm përmes qasjes aktive, në mënyrë të pashmangshme do të reduktohet numri i aplikacioneve potenciale në Gjykatë, si dhe numri i aktgjykimeve të cilat shtetit i Megjithatë, duhet të merret parasysh se shteti në këtë përpjekje është relativisht unik në imponojnë detyrime për ekzekutimin e tyre e që ka nevojë për shfrytëzimin e resurseve mesin e shteteve anëtare të Këshillit të Evropës duke e pasur në konsideratë numrin e kadrovike të institucioneve të cilat duhet të përfshihen në procesin e ekzekutimit, dhe për vogël të shteteve të cilat ia kanë mësy rregullimit ligjor të kësaj materie që ka të bëjë me mjete financiare nga buxheti për pagesën eventuale të kompensimit të caktuar të drejtë, i ekzekutimin e aktgjykimeve të GJEDNJ-së. cili në këtë mënyrë në masë të konsiderueshme do të ishte më i ulët.

Për më tepër, është e pakontestueshme se zgjidhjet ligjore u miratuan në rendin juridik Në afat të gjatë, implementimi efikas i aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të vendas para inkorporimit të reformave në procesin e ekzekutimit të aktgjykimeve të Njeriut duhet të kontribuojë në ndërtimin dhe zhvillimin e kulturës së respektimit konsekuent GJEDNJ-së nga viti 2011. E gjithë kjo, marrë në përgjithësi, e imponon nevojën seriozisht të detyrimeve të ndërmarra ndërkombëtare nga ana e shtetit, që duhet ta parandalojë të mendohet për rishikimin dhe revidimin e legjislacionit në fuqi në drejtim të modernizimit cenimin e mëtutjeshëm të reputacionit ndërkombëtar të tij përmes shqiptimeve të shpeshta dhe harmonizimit të tij me reformat e sistemit të mbikëqyrjes së ekzekutimit të cilat në të aktgjykimeve negative të reja në të cilat ai mund t’i ekspozohet gjykimit publik për shkeljen ndërkohë, u krijuan në nivel të Këshillit të Evropës. e bërë ndaj të drejtave themelore të njeriut të cilat i garanton Konventa.

Në këtë drejtim është edhe fakti se krahas strukturës solide institucionale të sistemit Përfundimisht, në këtë mënyrë do të gjenerohet një ndikim (impakt) më largpamës mbi kombëtar për ekzekutimin e aktvendimeve të GJEDNJ-së, me një rol të theksuar të gjendjet e përgjithshme që kanë të bëjnë me sundimin e së drejtës dhe respektimin e të Komisionit Ndërinstitucional dhe Agjentit të Qeverisë – Drejtorit të Byrosë së Përfaqësimit drejtave dhe lirive të njeriut brenda shtetit, që në mënyrë pozitive mund të pasqyrohet jo si koordinator dhe bartës i ekzekutimit dhe me pjesëmarrje të caktuar të subjekteve tjera vetëm mbi përmbushjen e detyrimeve për ekzekutimin e aktgjykimeve të GJEDNJ-së, të cilat relevante, megjithatë në një numër të madh të rasteve ekzekutimi i lëndëve të caktuara burojnë nga anëtarësia e shtetit në Këshillin e Evropës, por edhe mbi përmbushjen e disa prej supozimeve kryesore të anëtarësimit të ardhshëm të shtetit në Bashkimin Evropian.

42 43

Велимир Деловски

Извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права – механизмот при Советот на Европа и националниот институционален контекст Извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права – механизмот при Советот на Европа и националниот институционален контекст

Скопје, 2022 Извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права – механизмот при Советот на Европа и националниот институционален контекст СОДРЖИНА

Издавач: Publisher: Содржина Мисија на ОБСЕ во Скопје OSCE Mission to Skopje

Автор: Author: Велимир Деловски Velimir Delovski Предговор 4 Уредници: Editors: Дарко Павловски Darko Pavlovski ЛИСТА НА КОРИСТЕНИ КРАТЕНКИ 5 Артан Мурати Artan Murati

Лектура: Proofread by: ВОВЕД 6 Матилда Саздова Matilda Sazdova I. СИСТЕМ НА СОВЕТОТ НА ЕВРОПА ЗА ИЗВРШУВАЊЕ НА ПРЕСУДИТЕ НА Графички дизајн: Graphic design: ЕВРОПСКИОТ СУД ЗА ЧОВЕКОВИ ПРАВА 8 Полиестердеј, Скопје Polyesterday, Skopje I.1. Обврска за извршување на пресудите на ЕСЧП 8 Извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права – механизмот при Советот на Европа и националниот институционален контекст – 978-92-9271-039-2 I.2. Нормативна рамка на Советот на Европа за извршување на пресудите на ЕСЧП 10

I.3. Реформа на системот за надзор над извршувањето на пресудите на ЕСЧП 12

I.4. Надзорниот механизам за извршување на пресудите на ЕСЧП- систем на акциони планови и акциони извештаи 14

I.5. Постапка за надзор над извршувањето - систем на надзор на „две траки“ 17

I.6. Акти на Комитетот на министри 19

I.7. Учество на апликантите и на други субјекти во надзорот над извршувањето 20

II. МЕРКИ ЗА ИЗВРШУВАЊЕ НА ПРЕСУДИТЕ НА ЕВРОПСКИОТ СУД ЗА ЧОВЕКОВИ ПРАВА 22

II.1. Видови мерки за извршување на пресудите – општи напомени и национална правна рамка 22

II.2. Избор на мерките за извршување на пресудите 25

III. НАЦИОНАЛНА ПРАВНА И ИНСТИТУЦИОНАЛНА РАМКА И ПРАКСА НА ИЗВРШУВАЊЕ НА ПРЕСУДИТЕ НА ЕВРОПСКИОТ СУД ЗА ЧОВЕКОВИ ПРАВА 27 Содржината на ова издание не секогаш ги одразува погледите или ставовите на Мисијата на ОБСЕ во Скопје. Материјалите во оваа публикација се само за референца. Иако ОБСЕ вложи максимално внимание во нејзината III.1. Институционални структури за извршување на пресудите на подготовка, не презема никаква одговорност за точноста и комплетноста на сите информации, упатства и совети ЕСЧП на национално ниво 27 изнесени или за какви било печатни грешки. Содржината на оваа публикација, ставовите, мислењата, наодите, толкувањата и заклучоците изнесени во неа не мора да ја одразуваат официјалната политика или позиција на III.2.Практично функционирање на системот за координација на процесот на ОБСЕ. Поради овие причини, не може да се покренат никакви барања против ОБСЕ во однос на потенцијалните последици од веродостојноста на информациите или заклучоците содржани во оваа публикација. извршување на пресудите на ЕСЧП на национално ниво 30

III.3.Пресек на состојбите со извршувањето на пресудите против РСМ 34 За примената на старото име на државата во оваа публикација: Државата официјално го промени своето име во 2019 во согласност со Преспанскиот договор. Повеќето III.4.Системски промени поврзани со извршувањето на пресудите на правни акти се создадени пред промената на името на државата и сè уште се во сила и го содржат претходното ЕСЧП против Република Северна Македонија. 35 име на државата во насловите. Употребата на претходното име на државата во овој документ е поради правна прецизност. ЗАКЛУЧНИ СОГЛЕДУВАЊА 40

4 5 Извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права – механизмот при Советот на Европа и националниот институционален контекст ЛИСТА НА КОРИСТЕНИ КРАТЕНКИ

Предговор ЛИСТА НА КОРИСТЕНИ КРАТЕНКИ

Публикацијата „Извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права – меха- ЕКЧП Европска конвенција за човекови права/ низмот при Советот на Европа и националниот институционален контекст“, претставува Конвенција за заштита на човековите права и основните слободи прв дел од едиција составена од три засебни но тесно поврзани публикации, чија изра- ботка е поддржана и под покровителство на Мисијата на ОБСЕ во Скопје, со цел да се ак- ЕСЧП Европски суд за човекови права туелизира тематиката за извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права, да се збогатат стручните ресурси и содржини во конкретната област, но и да се подигне свеста за значењето на оваа проблематика за правната реформа во Северна Македонија. КМ Комитет на министри

Оваа публикација всушност претставува вовед во темата на извршување на пресудите МРК Меѓуресорска комисија за извршување на одлуките на Европскиот суд за на Европскиот суд, при што се дава еден општ приказ на системот на извршување: се човекови права објаснува улогата на Комитетот на министри при Советот на Европа, поимно се обрабо- туваат и разграничуваат т.н. општи мерки (кои најчесто подразбираат законски измени) ОБСЕ Организација за безбедност и соработка во Европа и поединечни мерки (кои се однесуваат конкретно на апликантите во чија корист била донесена пресуда од страна на Европскиот суд за човекови права), а се прави и осврт на националниот контекст односно систем на извршувањето на пресудите на Европскиот РСМ Република Северна Македонија суд за човекови права во Северна Македонија.

Со право може да се истакне очекувањето дека оваа публикација, како и трилогијата во целина, ќе биде од помош на националните институции инволвирани во извршувањето на пресудите на Европскиот суд, коишто пак истовремено се и најзадолжени за оствару- вањето на човековите права и владеењето на правото во државата. Дополнително, пуб- ликацијата односно едицијата би требала да даде поттик за засилено работење на оваа материја во иднина, со оглед на нејзината важност за унапредување на владеењето на правото, како што своевремено беше препознаено и истакнато и во т.н. Прибе извештај од Европската Унија.

Изработката на трилогијата претставува дел од програмските/проектните активности коишто Мисијата на ОБСЕ во Скопје ги презема за зајакнување на капацитетите на на- ционалните власти за остварување и дисеминација на заложбите на ОБСЕ во областа на владеењето на правото и човековите права кои се вткаени во т.н. човекова димензија на ОБСЕ, која пак е суштински аспект од мандатот односно полето на делување на Мисијата во Северна Македонија.

За издавачот Мисија на ОБСЕ во Скопје Дарко Павловски, национален правен офицер Артан Мурати, офицер за владеење на право

6 7 Извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права – механизмот при Советот на Европа и националниот институционален контекст ВОВЕД

ВОВЕД Третиот дел е посветен на извршувањето на пресудите на ЕСЧП донесени во предмети против Република Северна Македонија. Во таа смисла, се претставени правната рамка и институционалните структури за извршување на пресудите на национално ниво и нивно- Извршувањето на пресудите на Европскиот суд за човекови права (во натамошниот текст: то практично функционирање. Освен тоа, се разгледуваат исходот и постигнувањата од „Судот“, „ЕСЧП“) претставува мошне комплексен процес кој вклучува бројни чинители процесот на извршување на некои позначајни пресуди, што се манифестирало преку од- кои се инволвирани во самото извршување или во мониторингот на извршувањето, што редени значајни системски промени. На крајот, се дава и кус осврт на тековните состојби го усложнува спроведувањето на какви било мерки и активности кои треба да доведат до и трендови во врска со извршувањето на пресудите во македонските предмети. ефикасно извршување на пресудите. Клучните сознанија и заклучоци од оваа публикација во однос на националниот систем И покрај важноста на гореспоменатите процеси на извршување и надзор над извршу- за извршување на пресудите на ЕСЧП се накусо сумирани во последното поглавје наре- вањето на пресудите на ЕСЧП, во стручната јавност отсуствуваат потемелни, а понеко- чено Заклучни согледувања. гаш и базични познавања како на домашната правна и институционална рамка за извр- шување на пресудите донесени во македонските предмети со кои е утврдена повреда Од методолошка гледна точка, оваа публикација е изработена после опсежно проучу- на слободите и правата кои се штитат со Конвенцијата за заштита на човековите права вање на сите документи достапни во електронски облик, а кои се однесуваат на домаш- и основните слободи (во натамошниот текст: „Европската конвенција за човекови пра- ните правни правила со кои се уредува надлежноста и постапката за спроведување на ва“, „Конвенцијата“, „ЕКЧП“). Истовремено, за многумина недоволно познати остануваат пресудите на ЕСЧП и преку кои се следи текот на процесот на извршувањето; информа- и механизмите за надзор над извршувањето на пресудите кои ги обезбедува Советот на циите и податоците за извршување на пресудите на ЕСЧП, достапни на официјалната Европа, отелотворени пред сѐ преку Комитетот на министри (во натамошниот текст: „Ко- веб-страници на Бирото за застапување на државата пред Европскиот суд за човекови митетот“, „КМ“). права, вклучувајќи ги и годишните извештаи и записниците од седниците на Меѓуре- сорската комисија за извршување на одлуките на Европскиот суд за човекови права (во Од сиве овие причини се наметна потребата од изготвување на еден ваков едукативен натамошниот текст: „Меѓуресорската комисија“, „МРК“); информациите и податоците за текст, наменет за мошне широк круг корисници, вклучувајќи ги носителите на законо- извршувањето на пресудите на ЕСЧП, достапни на официјалните веб-страници на Ко- давната, извршната и судската власт, на чиј врв на хиерархијата се наоѓа Врховниот суд, митетот на министри и во базата на податоци HUDOC-EXEC, како и годишните извештаи како и апелационите и сите други редовни судови, управното судство, Уставниот суд и другите релевантни документи на Комитетот на министри; извештаите на Европската со оглед на неговата улога на чувар и заштитник на уставно загарантираните слободи и унија и други релевантни меѓународни организации, и слично. права, Академијата за судии и јавни обвинители, органите на управата кои во нивното се- којдневно работење имаат овластувања со кои можат да посегнат по човековите права, Во овие воведни напомени, треба да се искаже и благодарност до г-ѓа Даница Џонова, адвокатите, невладините организации од цивилното општество и правните експерти кои Владин агент и в.д. Директор на Бирото за застапување на државата пред Европскиот се занимаваат со проблематиката поврзана со промоцијата и заштитата на човековите суд за човекови права, која даде нејзин нескромен придонес во подготовката на публи- права, но и за пошироката, лаичка јавност. кацијата.

Публикацијата која се наоѓа пред Вас е структурирана така што таа е поделена во три Врз основа на сето ова, може да се верува дека ова четиво ќе придонесе кон унапре- дела. дување на познавањата на материјата врзана за спроведувањето на пресудите на ЕСЧП дома и дека добиените сознанија ќе најдат соодветна примена како во индивидуалното Во првиот дел првенствено ќе бидат споделени определени информации кои треба да професионално дејствување, така и во институционалната пракса на национално ниво. овозможат увид во нормативната рамка на Советот на Европа за извршување на пресуди- те на ЕСЧП, како и на механизмот на Комитетот на министри за надзор над овој процес.

Во вториот дел се прави разликата помеѓу поединечните (индивидуалните) и општите (генералните) мерки за извршување на пресудите и се анализира степенот на слобода (дискреција) кој им е даден на надлежните државни власти во однос на изборот на мер- ките за извршување на пресудите. Исто така, даден е и осврт на домашната правна рамка по однос на мерките на извршување, согласно Законот за извршување на пресудите на Европскиот суд.

8 9 Извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права – I. СИСТЕМ НА СОВЕТОТ НА ЕВРОПА ЗА ИЗВРШУВАЊЕ НА механизмот при Советот на Европа и националниот институционален контекст ПРЕСУДИТЕ НА ЕВРОПСКИОТ СУД ЗА ЧОВЕКОВИ ПРАВА

I. СИСТЕМ НА СОВЕТОТ НА ЕВРОПА ЗА во кој тие се странки. Членот 46 се применува во однос на секоја пресуда во која Судот ИЗВРШУВАЊЕ НА ПРЕСУДИТЕ НА има утврдено прекршување на Конвенцијата, што ѝ наложува на одговорната држава правна обврска да стави крај на прекршувањето и да обезбеди обесштетување за него- ЕВРОПСКИОТ СУД ЗА ЧОВЕКОВИ ПРАВА вите последици.1

Државите-членки на Советот на Европа во принцип имаат три обврски после донесу- I.1. Обврска за извршување на пресудите на ЕСЧП вањето на за нив неповолна (негативна) пресуда со која е утврдена повреда на Конвен- цијата: (1) да исплатат надомест, доколку тој бил досуден; (2) ако е тоа неопходно, да Европската конвенција за човекови права, покрај гаранции за заштита на основните чо- преземат натамошни индивидуални мерки во полза на апликантот, односно да стават векови права, содржи и механизам којшто има за цел да обезбеди нејзино делотворно крај на повредата утврдена од страна на Судот и да извршат репарација за нејзините по- остварување од страна на државите како договорни страни на овој меѓународен дого- следици на начин што ќе го стави апликантот, во мера во која е тоа можно, во поранеш- вор. Притоа, клучна е улогата на ЕСЧП којшто во своите пресуди анализира и утврдува ната состојба, односно во ситуацијата која постоела пред прекршувањето (restitutio in дали во одреден, конкретен предмет државата ја прекршила Конвенцијата. Со цел пре- integrum)2; и (3) да преземат мерки од општ карактер со цел да осигураат неповторување судите, а со тоа и правата заштитени со Конвенцијата, да не останат само мртво слово на на слични повреди во иднина.3 хартија самата Конвенција експлицитно ја предвидува задолжителноста на пресудите за државите како и надлежноста за вршење надзор на нивното извршување. Во оваа смис- Тужената држава која е одговорна за настанатата повреда на слободите и правата кои ла, клучен е членот 46 од ЕКЧП. ги штити Конвенцијата има висок степен на флексибилност во изборот на средства со кои таа ќе ја исполни нејзината правна обврска од членот 46 од Конвенцијата. Ова про- Член 46, ЕКЧП излегува од принципот на субсидијарност, на кој се заснова целокупниот систем на Задолжителност и извршување на пресудите Конвенцијата, вклучително и извршувањето на пресудите на Европскиот суд. Овој прин- цип, којшто иницијално беше развиен како доктрина во праксата на Европскиот суд, а 1. Високите страни договорнички се обврзуваат да се придржуваат кон конечните пресуди на неодамна беше и експлицитно инкорпориран во Преамбулата на Конвенцијата преку Судот во споровите во кои се странки. Протоколот бр.154 кој стапи во сила на 1 август 2021 година, ја потенцира примарната 2. Конечната пресуда на Судот му се доставува на Комитетот на министрите којшто го одговорност на домашните власти да ги почитуваат и гарантираат слободите и надгледува нејзиното извршување. правата загарантирани со Конвенцијата, да ги определат најсоодветните мерки за 3. Доколку Комитетот на министри смета дека надгледувањето на извршувањето на таа цел, како и да осигураат усогласеност со конечните пресуди донесени од страна на конечната пресуда е спречено поради проблем во толкувањето на пресудата, тој може Судот преку соработка и координација на сите гранки и органи на власта. прашањето да го упати до Судот кој ќе донесе одлука во однос на прашањето за толкувањето. Донесувањето на одлуката за упатување на прашањето до Судот бара двотретинско Сепак, изборот на средства и начинот на нивното практично спроведување не е неогра- мнозинство гласови од претставниците кои имаат право да заседаваат како членови на ничен и истиот е предмет на надзор од страна на Комитетот на министри на Советот на Комитетот. Европа. Машинеријата за надзор над извршувањето на пресудите од страна на државите 4. Доколку Комитетот на министри смета дека Високата страна договорничка, одбива претставува уникатна одлика на системот на Конвенцијата и таа има свој правен основ да се придржува кон конечната пресуда, во случај во којшто таа е странка, може откако, на во членот 46 став 2 од Конвенцијата, кој му дава надлежност на Комитетот на министри таа Висока страна договорничка, ќе ѝ упати формално известување и со одлука донесена со да врши надзор. Тој надзор се спроведува во согласност со Правилата на Комитетот на двотретинско мнозинство гласови од претставниците кои имаат право да заседаваат во министри за надзор над извршувањето на пресудите и на условите за пријателско спо- Комитетот, до Судот да го упати прашањето дали таа страна потфрлила да ја исполни годување (во натамошниот текст: „Правила на КМ за надзор над извршувањето“).5 својата обврска од ставот 1. 5. Доколку Судот утврди прекршување на ставот 1, тој ќе го упати случајот на Комитетот 1 на министри за разгледување на мерките кои треба да се преземат. Доколку Судот уврди дека Papamichalopoulos and Others v. Greece (Article 50), 31 October 1995, § 34, Series A no. 330-B 2 нема прекршување на ставот 1, тој ќе го упати случајот на Комитетот на министрите Akdivar and Others v. Turkey (Article 50), 1 April 1998, §47, Reports of Judgments and Decisions 1998-II 3 којшто ќе го заврши разгледувањето на случајот. Broniowski v. Poland [GC], no. 31443/96, § 193, ECHR 2004-V 4 Протокол бр. 15 за измена на Конвенцијаа за заштита на човековите права и основни слободи (CETS бр. Видно од текстот на членот 46 став 1 од Европската конвенција за човекови права, пре- 213), Стразбур, 24 јуни 2013 год. 5 судите на ЕСЧП имаат обврзувачка сила, што значи дека државите треба да преземат об- Rules of the Committee of Ministers for the supervision of the execution of judgments and of the terms of friendly settlements (Adopted by the Committee of Ministers on 10 May 2006 at the 964th meeting of the врска да се придржуваат кон конечните и правосилни пресуди на Судот во секој предмет Ministers’ Deputies and amended on 18 January 2017 at the 1275th meeting of the Ministers’ Deputies), https://search.coe.int/cm/Pages/result_details.aspx?ObjectId=09000016806dd2a5

10 11 Извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права – I. СИСТЕМ НА СОВЕТОТ НА ЕВРОПА ЗА ИЗВРШУВАЊЕ НА механизмот при Советот на Европа и националниот институционален контекст ПРЕСУДИТЕ НА ЕВРОПСКИОТ СУД ЗА ЧОВЕКОВИ ПРАВА

Општо земено, за секој предмет (или група на слични предмети) КМ ги разгледува мерки- Во неа се напоменува потребата од зајакнување на домашниот капацитет за извршување те за надминување на повредата на Конвенцијата кои ги предложила државата во текот на пресудите на Судот8 и се подвлекува „важноста на раното информирање и ефективната на посебните, тематски состаноци за човекови права на Комитетот (т.н. DH состаноци) координација на сите актери на државата инволвирани во процесот на извршување “.9 кои се одржуваат четири пати годишно (во март, јуни, септември и декември). Притоа, Комитетот усвојува конечна резолуција за затворање на предметот кога ќе заклучи дека Со оглед на разноликите национални пракси, Препораката CM/Rec(2008)2 не оди дотаму било постапено согласно пресудата, односно дека истата била извршена. да го конкретизира агентот на Владата/државата како координатор на процесот на извр- шување на пресудите, иако таа става најголем можен акцент на улогата на агентот како Иако по правило ЕСЧП не е инволвиран во надзорот над извршувањето, Конвенцијата централен координативен орган во надзорот над извршувањето на пресудите на Судот, предвидува можност за негово вклучување во овој процес во две ситуации: особено имајќи предвид дека неговите вообичаени должности се доста слични на оние доделени со препораката. Ô ако Комитетот на министри смета дека надзорот над извршувањето е попречен од проблем поврзан со толкувањето на пресудата, тој може тоа прашање да му го упати Поконкретно, согласно оваа Препорака од државите се очекува: на Судот кој би одлучил по прашањето за толкувањето со одлука донесена со мно- зинство гласови од претставниците во Комитетот (член 46 став 3); и Ô да назначат поединец или тело/орган како координатор на извршувањето на пресуди- те на национално ниво, со референтни контакти кај релевантните национални власти Ô ако Комитетот на министри смета дека државата одбива да се придржува кон конеч- инволвирани во процесот на извршување, кој би имал неопходни овластувања и авто- ната пресуда во предмет во кој таа е странка, тој може, откако ќе ѝ испрати формално ритет да прибавува релевантни информации и да се поврзува со лицата или телата од- известување на таа држава и со одлука донесена со двотретинско мнозинство гласо- говорни на национално ниво за одлучување за мерките неопходни за да се изврши пре- ви од претставниците во Комитетот, да го упати до Судот прашањето дали односната судата и ако е тоа потребно, да преземе или иницира релевантни мерки за да се забрза држава ги исполнила нејзините обврски од ставот 1 (член 46 став 4). Следствено на процесот (став 1). Координаторот треба да игра клучна улога во идентификувањето на тоа, доколку Судот најде повреда, тој треба предметот да му го врати назад на КМ мерките за извршување (став 4) и при подготовката на акционите планови (став 6), заради разгледување на мерките кои треба да бидат преземени (член 46 став 5).6 Ô да го олесни и потпомогне усвојувањето на какви било корисни мерки за да се раз- вијат делотворни синергии помеѓу релевантните актери во процесот на извршување на национално ниво и за да се идентификуваат нивните соодветни надлежности (став 5), I.2. Нормативна рамка на Советот на Европа за извршување на пресудите на ЕСЧП Ô да преземе неопходни чекори за да се осигура дека сите пресуди се извршени, и дека сите пресуди, релевантни одлуки и резолуции на Комитетот на министри се правилно Нормативната рамка за извршување на стразбуршките пресуди ја сочинуваат стандар- и брзо дисеминирани до релевантните актери во процесот на извршување и кога е тоа дите кои се воспоставени во низа инструменти на т.н. „меко право“ (soft law) на Советот неопходно, преведени, така што тие да бидат адекватно запознаени со судската прак- на Европа. Меѓу нив, од клучно значење е Препораката CM/Rec(2008)2 на Комитетот на са на Судот, како и со препораките и праксата на Комитетот на министри (ставови 3 и 7). министри до државите членки за ефикасен домашен капацитет за брзо извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права.7 Дополнително,

Ô државите-членки треба да осигураат постоење на соодветни механизми за ефекти- вен дијалог и пренос на релевантни информации помеѓу координаторот и Комитетот на министри (став 2); 6 Ваквата можност за поведување на постапка за прекршување на членот 46 беше воведена во ЕКЧП во 2010 година, а таа досега за првпат беше применета во 2017 година против Азербејџан заради континуираното 8 одбивање на надлежните власти да осигураат безусловно пуштање на слобода на апликантот (политички Види став g. активист), како би се извршила пресудата во предметот Ilgar Mammadov v. Azerbaijan, no. 15172/13, 22 May 9 Види став h. Во став i. оваа Препорака се осврнува и на Препораката на Парламентарното собрание 2014. Големиот судски совет во 2019 година констатирал дека Азербејџан потфрлил во исполнувањето на 1764 (2002) „Имплементација на пресудите на Европскиот суд за човекови права“ (Parliamentary неговата обврска да се придржува кон пресудата на Судот од 2014 година и со тоа била сторена повреда Assembly Recommendation 1764 (2006) “Implementation of the judgments of the European Court of Human на членот 46 став 1 од ЕКЧП. За повеќе детали, види Ilgar Mammadov v. Azerbaijan [GC], no. 15172/13, 29 May Rights” adopted on 2 October 2006 (24th Sitting)). Во неа „се препорачува Комитетот на министри да ги 2019. поттикне државите-членки да ги подобрат, или онаму каде што е тоа неопходно, да воспостават домашни 7 Recommendation CM/Rec(2008)2 of the Committee of Ministers to Member States on efficient domestic механизми и процедури, како на ниво на влади така и на ниво на парламенти, за да осигураат навремено capacity for rapid execution of judgments of the European Court of Human Rights, Adopted by the Committee и ефективно спроведување на пресудите на Судот, преку координирана акција на сите засегнати of Ministers on 6 February 2008 at its 1017th Session. национални актери и со неопходна поддршка на највисоко политичко ниво“.

12 13 Извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права – I. СИСТЕМ НА СОВЕТОТ НА ЕВРОПА ЗА ИЗВРШУВАЊЕ НА механизмот при Советот на Европа и националниот институционален контекст ПРЕСУДИТЕ НА ЕВРОПСКИОТ СУД ЗА ЧОВЕКОВИ ПРАВА

Ô парламентите да бидат информирани за ситуацијата со извршувањето на пресудите Брајтон (2012)12, Брисел (2015)13 и Копенхаген (2018)14 во кои се расправаат мерките пред- и за мерките кои се преземаат во тој поглед (став 9); како и ложени за да се гарантира долгорочна ефективност на системот на Конвенцијата и ид- нината на Европскиот суд за човекови права. Во сите овие документи се става акцент на Ô да бидат преземени сите неопходни дејствија за ремедирање на повредата на високо принципот на супсидијарност, како и на споделената одговорност на домашните власти ниво, ако е потребно и политичко, кога тоа го бара значаен континуиран проблем во и на Советот на Европа во поглед на националната имплементација на Конвенцијата. процесот на извршувањето (став 10). На пример, Брајтонската декларација, ги охрабрува државите „да развијат домашни Освен Препораката CM/Rec(2008)2, Комитетот на министри има усвоено и неколку други капацитети и механизми за да осигураат брзо извршување на пресудите на Судот“, меѓу препораки чија цел е да се подобри националното спроведување на Конвенцијата, кои другото, и така што „ќе развијат и распределат доволно ресурси на национално ниво во исто така го засегаат и извршувањето на пресудите на ЕСЧП.10 насока на целосно и ефективно извршување на сите пресуди и ќе им пружат соодветни средства и авторитет на владините агенти или на другите службени лица одговорни за координирање на извршувањето на пресудите.“15

I.3. Реформа на системот за надзор над извршувањето на пресудите Бриселската декларација, пак, ги препознава улогата на судството и инволвирањето на на ЕСЧП парламентите во извршувањето,16 „ преку испраќање до нив на годишни или тематски извештаи или преку одржување на дебати со извршната власт за имплементацијата на Одредени стандарди во поглед на извршувањето на пресудите на Судот се резултат и одредени пресуди“,17 вклучително и со присуство на „претставниците на националните на значајната реформа на системот на Конвенцијата којашто е покрената со Конферен- институции за човекови права и на цивилното општество.“18 Дополнително, таа препора- цијата во Интерлакен одржана во 2010 година. Иако започнува во контекст на контину- ча и „востановување на „точки за контакт“ по прашањата на човековите права во рамките ираниот пораст на обемот на судската работа на Судот, оваа реформа истовремено се на релевантните извршни, судски и законодавни органи, како и креирање на мрежи по- фокусира и на надзорот на КМ над извршувањето на пресудите на Судот. меѓу нив преку состаноци, размена на информации, ....“19

Почнувајќи од 2010 година во рамките на реформскиот процес од Интерлакен се усво- Становиштата заземени со Бриселската декларација и препораките содржани во неа се ени четири декларации на конференциите на високо ниво одржани во Измир (2011)11, во голема мера реафирмирани и во текстот на Копенхагеншката декларација (став 22).

10 Тука спаѓаат: Препораката за повторно разгледување или повторно отворање на судската постапка за На оваа голема реформа на системот на извршувањето и на јакнењето на националните одредени случаи на национално ниво по пресуда на Европскиот суд за човекови права [Recommendation No. структури за координација и спроведување на извршувањето, примарно артикулирана R (2000) 2 of the Committee of Ministers to Member States on the re-examination or reopening of certain cases преку високите меѓувладини конференции и декларации, неминовно мора да се надовр- at domestic level following judgments of the European Court of Human Rights, Adopted by the Committee of Ministers on 19 January 2000 at its 694th Session]; Препораката за објавување и дисеминација во државите- зе и сходно на тоа, засилената улога на парламентите во надзорот над извршувањето на членки на текстот на Европската конвенција за човекови права [Recommendation CM/Rec(2002)13 of the пресудите на ЕСЧП. Во таа смисла, се бележи значајна активност на Парламентарното Committee of Ministers to Member States on the publication and dissemination in the Member States of the собрание на Советот на Европа, кое особено ја нагласува потребата од поголема и поак- text of the European Convention of Human Rights, Adopted by the Committee of Ministers on 18 December 2002 at its 822nd Session]; Препораката за верификација на усогласеноста на нацрт-законите, постојните закони и административната пракса со стандардите наведени во Европската конвенција за човекови права; [Recommendation CM/Rec(2004)5 of the Committee of Ministers to Member States on the verification of the compatibility of draft laws, existing laws and administrative practice with standards laid down in the European Convention on Human Rights, Adopted by the Committee of Ministers on 12 May 2004 at its 114th Session]; Препораката за подобрување на домашните лекови [Recommendation CM/Rec(2004)6 of the Committee of Ministers to Member States on the improvement of domestic remedies, Adopted by the Committee of Ministers 12 Види Brighton Declaration of 19/20 April 2012 of the High Level Conference on the Future of the European on 24 February 2010 at its 1077th Session]; Препораката за ефективни лекови за прекумерна должина на Court of Human Rights. постапките [Recommendation CM/Rec(2010)3 of the Committee of Ministers to Member States on effective 13 Види Brussels Declaration of 27 March 2015 of the High-level Conference on the “Implementation of the remedies for excessive length of proceedings, Adopted by the Committee of Ministers on 24 February 2010 at the European Convention on Human Rights, our shared responsibility”. 1077th meeting of the Ministers’ Deputies]; Препораката за системот на Европската конвенција за човекови 14 права во универзитетското образование и професионалната обука [Recommendation CM/Rec(2019)5 of Види Copenhagen Declaration of 12/13 April 2018 of the High-Level Conference on “Continued Reform of the the Committee of Ministers to Member States on the system of the European Convention on Human Rights European Court of Human Rights Convention System – Better balance, improved Protection”. in university education and professional training, replacing Recommendation Rec(2004)4 of the Committee 15 Види Brussels Declaration, цитирана погоре, Action Plan, Point B., став 2. c. of Ministers to Member States on the European Convention on Human Rights in university education and 16 Action Plan, дел B., став 1. c. professional training, Adopted by the Committee of Ministers on 16 October 2019 at the 1357th meeting of the 17 Ministers’ Deputies]. Action Plan, дел B., став 1. h. 18 11 Види Izmir Declaration of 26/27 April 2011 of the High Level Conference on the Future of the European Court of Action Plan, дел B., став 2. j. 19 Human Rights. Action Plan, дел B., став 2. i.

14 15 Извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права – I. СИСТЕМ НА СОВЕТОТ НА ЕВРОПА ЗА ИЗВРШУВАЊЕ НА механизмот при Советот на Европа и националниот институционален контекст ПРЕСУДИТЕ НА ЕВРОПСКИОТ СУД ЗА ЧОВЕКОВИ ПРАВА

тивна вклученост на парламентите во процесот на извршувањето.20 Со нив државите се повикани да поднесуваат акциони планови и/или акциони извештаи за извршувањето на пресудите на Судот во рамките на утврдените рокови, но најдоцна Така, развивањето на посебни парламентарни механизми и структури кои ќе го следат во рок од шест месеци од датумот на кој пресудата станала конечна.24 На тој начин се и поддржуваат овој процес особено се истакнува во Препораката 1764 (2006), Резолу- внесува извесна временска динамика во известувањето и во следењето на евентуалниот цијата 2178 (2017) и Резолуцијата 1823 (2011). Во овој контекст, се бара и организи- напредок во извршувањето. рање на посебни парламентарни дебати посветени на имплементацијата на пресудите на ЕСЧП, со присуство на владини претставници кои би известувале за постигнатиот на- Всушност, акционите планови и акционите извештаи беа воведени во 2004 година, а ста- предок во извршувањето, како и презентирање на годишните извештаи на оваа тема и наа составен дел од процесот на надзор во 2009 година како клучни алатки преку кои усогласување на напорите на сите политички групи за да се осигура дека пресудите на треба да се зајакне дијалогот помеѓу Комитетот на министри и државите, но исто така и Судот се имплементирани.21 со останатите релевантни чинители, вклучувајќи ги и парламентите,25 Нивното поднесу- вање стана задолжително со реформата на работните методи на КМ после конферен- Впрочем, во таа насока, Резолуцијата 1823 (2011) меѓу многуте функции кои треба да цијата одржана во Интерлакен на 1 јануари 2011 година.26 ги извршуваат парламентарците во оваа сфера, ги утврдува и: обезбедувањето соодвет- ни парламентарни процедури за систематска верификација на компатибилноста на на- При доставувањето на акционите планови вообичаена пракса е најпрво до Комитетот црт-законодавството со конвенциските стандарди; надгледувањето на чекорите презе- на министри да биде доставен првичен, иницијален акционен план кој ги содржи само мени од страна на компетентните органи за извршување на пресудите кои се негативни оние мерки кои би можеле да се предвидат во почетниот стадиум од извршувањето. По- за државата (во смисла на тоа дека со нив била утврдена повреда на ЕКЧП), вклучувајќи натаму, зависно од развојот на настаните на национално ниво, постои можност во опре- ја и контролата (надзорот) над фактички преземените мерки; како и воспоставувањето и/ делени временски интервали да се поднесуваат нови, ревидирани акциони планови во или зајакнувањето на структури за насочување и ригорозен надзор над нивните меѓуна- кои се посочува напредокот во спроведувањето на активностите кои биле најавени во родни обврски за почитување на човековите права.22 иницијалниот план, или, пак, се презентираат сосема нови чекори, односно дополни- телни мерки чие преземање се покажало како неопходно во некоја подоцнежна фаза од процесот на извршување на дадената пресуда, а кои не биле ниту навестени во ини- цијалниот акционен план. На овој начин се врши соодветно ажурирање на иницијалниот I.4. Надзорниот механизам за извршување на пресудите на ЕСЧП- акционен план и навремено известување на Комитетот за новиот тек на активностите систем на акциони планови и акциони извештаи врзани за процесот на извршување.

Од клучно значење за начинот на постапување при спроведувањето на надзорот над Покрај акционите планови во кои се наведуваат мерките кои тужената држава има наме- извршувањето се гореспоменатите Правила на Комитетот на министри за надзор над ра да ги преземе за да ја имплементира пресудата на Судот, заедно со индикативна вре- извршувањето.23 менска рамка за роковите во кои се планира нивно преземање, постојат и т.н. акциони извештаи кои, пак, ги опишуваат мерките кои биле веќе преземени за спроведување на пресудата и ги објаснуваат причините поради кои државата смета дека не се неопходни

20 PACE Resolution 1516 (2006) on the implementation of judgments of the European Court of Human Rights; Resolution 1726 (2010) on the effective implementation of the European Convention on Human Rights: the Interlaken process; PACE Resolution 1787(2011) “The implementation of judgments of the European 24 2019 Annual Report of the Committee of Ministers on the supervision of the execution of judgments Court of Human Rights”, adopted on 26 January 2011 (6th Sitting), став 2; PACE Resolution 2055 (2015) “The and decisions of the European Court of Human Rights, достапен на: https://rm.coe.int/annual-report- effectiveness of the European Convention on Human Rights: the Brighton Declaration and beyond”; PACE 2019/16809ec315, стр.11. Resolution 2178 (2017) “The implementation of judgments of the European Court of Human Rights”, adopted 25 on 29 June 2017 (26th Sitting), ставови 1 и 2. Исти така, види ги Резолуциите 2075 (2015), 1787 (2011) и 1516 Brussels Declaration of 27 March 2015 of the High-level Conference on the “Implementation of the European (2006), и Препораките 2079 (2015) и 1955 (2011) кои се однесуваат на имплементацијата на пресудите на Convention on Human Rights, our shared responsibility”, Action Plan, дел B., став 2. a. 26 Европскиот суд за човекови права. Decision of the Committee of Ministers of 2 December 2010 (1100 DH meeting) https://rm.coe.int/ 21 PACE Resolution 2178 (2017), цитирана погоре, став 10 CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=090000168059acda. Исто така 22 види го и Information document CM/Inf/DH(2010)37, 6 September 2010 – Supervision of the execution of PACE Resolution 1823 (2011), “National parliaments: guarantors of human rights in Europe”, adopted on 23 judgments and decisions of the European Court of Human Rights: Implementation of the Interlaken Action June 2011 (25th Sitting), став 6. Plan – Modalities for a twin-track supervision system and Information document CM/Inf/DH(2010)45 final, 7 23 За целосен увид во овие Правила види го нивниот превод на македонски јазик, достапен на веб страната на December 2010 - Supervision of the execution of judgments and decisions of the European Court of Human Бирото за застапување, тука: http://biroescp.gov.mk/wp-content/uploads/2020/10/%D0%9F%D1%80%D0%B0 Rights: Implementation of the Interlaken Action Plan – Outstanding issues concerning the practical modalities %D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B0-%D0%BD%D0%B0-%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5 of implementation of the new twin-track supervision system, достапен на: https://www.coe.int/en/web/ %D1%82-%D0%BD%D0%B0-%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8.pdf execution/rules-and-working-methods.

16 17 Извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права – I. СИСТЕМ НА СОВЕТОТ НА ЕВРОПА ЗА ИЗВРШУВАЊЕ НА механизмот при Советот на Европа и националниот институционален контекст ПРЕСУДИТЕ НА ЕВРОПСКИОТ СУД ЗА ЧОВЕКОВИ ПРАВА

натамошни, дополнителни мерки.27 предвид можноста апликантот да побара неговиот предмет да биде вратен на листата на предмети и мериторно одлучен од ЕСЧП доколку државата не ги реализира обврските Акционите извештаи во принцип се надоврзуваат на претходно доставениот акционен преземени од нејзина страна во изјавената унилатерална декларација, верификувана со план или акциони планови, од кои некои од нив, ажурирани односно ревидирани, од одлуката на Судот со која унилатералната декларација била прифатена.29 причина што со нив се рефлектираат веќе реализираните активности кои биле посочени во претходно изготвениот и доставен акционен план или претходно доставените акцио- ни планови. По добивањето на првичниот акционен план поднесен од страна на држа- вата, Одделот за извршување на пресудите при надлежниот Генерален директорат на I.5. Постапка за надзор над извршувањето- систем на надзор Советот на Европа (кој делува како стручна поддршка односно Секретаријат на Комите- на „две траки“ тот на министри) врши прелиминарна оценка на предвидените мерки за извршување и на предложената динамика за нивно спроведување. Во оваа фаза Одделот за извршување Согласно Правилото 4 од Правилата на КМ за надзор над извршувањето предвидена е на пресудите може од државата да побара дополнителни информации и известувања, политика на разгледување на предметите која подразбира дека ќе биде даден приоритет објаснување или друго, со цел усогласување на текстот на предложениот акционен план. на надзорот над извршувањето на пресудите во кои Судот утврдил постоење на систем- ски проблем во согласност со Резолуцијата Res(2004)3 на Комитетот на министри која Со воведувањето на системот на акциони планови и акциони извештаи практично се се однесува на пресудите кои разоткриваат темелен системски проблем.30 Воедно, јас- овозможи континуирано следење на новиот развој на настаните во поглед на извршу- но се става до знаење дека ваквиот приоритет нема да биде за сметка на други важни вањето во врска со секој конкретен предмет кој е ставен под мониторинг од страна на случаи, особено случаи каде утврдената повреда предизвикала сериозни последици за КМ, особено имајќи предвид дека на овој начин се создадоа канали за поедноставена и оштетената страна. поефикасна комуникација и консултации помеѓу КМ и Одделот за извршување на пресу- дите, од една, и самите држави, од друга страна. Надзорот над извршувањето на пресудите кој го спроведува Комитетот на министри по- крај исплатата на досуденото правично обесштетување од страна на Судот ги опфаќа Инаку, потребно е да се истакне дека надзорната функција на Комитетот на министри и преземените поединечни (индивидуални) мерки кои треба да обезбедат престанок на го вклучува и следењето на исплатата на правичното обештетување за кое условите за повредата, и враќање на апликантот како оштетена страна, колку што е тоа можно, во извршување најчесто се составен дел на самата пресуда на ЕСЧП со која е тоа досуде- истата положба во која се наоѓал пред повредата на Конвенцијата, како и донесените но (рокот за исплата, валутата, затезната камата, итн.). Во негова надлежност влегува и општи (генерални) мерки кои треба да спречат нови слични повреди како оние кои биле извршувањето на одлуките за спогодбено решавање на предметите донесени од страна веќе утврдени или да стават крај на континуираните повреди (Правило 6 став 2). на ЕСЧП врз основа на пријателски спогодби постигнати помеѓу државата и апликантот, односно апликантите, а согласно членот 39 став 4 од ЕКЧП.28 Вообичаено, надзорот над извршувањето се спроведува во однос на конкретен пред- мет или група предмети, кои се категоризирани според видот на повредата, односно Од друга страна, пак, КМ не го следи извршувањето на одлуките донесени врз основа на видот на мерки кои треба да бидат преземени во насока на нивно извршување. Во таа унилатералните декларации кои претставуваат еднострани изјави со кои државите екс- смисла, доколку против истата држава биле донесени две или повеќе пресуди со кои се плицитно признаваат повреди на ЕКЧП и прифаќаат извршување на одредени обврски констатира иста повреда на ЕКЧП, со цел да се осигура унифицираност на преземените (најчесто за исплата на парична сума како правичен надоместок). Сепак, треба да се има чекори, особено во контекст на генералните мерки, во мера во која тие се подеднакво

27 Корисни практични упатства за подготовка на акциони планови и акциони извештаи се дадени во Водичот 29 за пишување на акциони планови и акциони извештаи за извршувањето на пресудите на Европскиот суд за Вообичаено, откако нема да успее обидот да се постигне пријателско спогодување поради тоа што човекови права [Guide for the drafting of action plans and reports for the execution of judgments of the European апликантот ги одбил условите од предлогот за пријателско спогодување, тужената држава поднесува Court of Human Rights], достапен на https://rm.coe.int/guide-drafting-action-plans-reports-en/1680592206 еднострана изјава (унилатерална декларација) со која ќе побара од ЕСЧП да ја избрише апликацијата од 28 Членот 39 од ЕКЧП предвидува можност за спогодбено решавање на спорот преку постигнување на листата на предмети во согласност со членот 37 став 1 од ЕКЧП и Правилото 62A од Деловникот на Судот. За пријателско спогодување помеѓу страните во кој било стадиум од постапката, со тоа што оваа одредба разлика од пријателското спогодување кое не бара експлицитно признавање на повредата на Конвенцијата е дополнително разработена со Правилото 62 од Деловникот на Судот. Пријателските спогодувања од страна на Владата, со унилатералната декларација Владата јасно признава дека имало повреда на ЕКЧП се постигнуваат во постапка која мора да биде спроведена преку строго доверливи преговори помеѓу во случајот на апликантот при што презема обврска да се обезбеди адекватно обесштетување и, ако е тоа страните. Тие генерално ја обврзуваат државата да му исплати на апликантот определен паричен износ, соодветно, да се преземат други неопходни мерки за отстранување на повредата. 30 без официјално да се признае наводната повреда на Конвенцијата. Во принцип, Судот го поттикнува Resolution Res (2004)3 of the Committee of Ministers on judgments revealing an underlying systemic problem користењето на пријателските спогодувања, бидејќи тие овозможуваат побрзо постапување по предметите, (adopted by the Committee of Ministers on 12 May 2004 at its 114th Session). Со оваа Резолуција Судот е повикан особено во оние предмети за кои постои веќе востановена судска пракса, па поради тоа Судот автоматски „да идентификува, во најголема можна мера, што е она што во неговите пресуди во кои е најдена повреда на им предлага определен износ на страните кој соодветствува на сериозноста на наводната повреда и е во Конвенцијата, може да се смета за темелен, системски проблем и изворот на овој проблем, особено кога е склад со износите кои Судот ги доделува во слични случаи со цел да го олесни и забрза пријателското веројатно дека тој покренува бројни апликации, така што да им се помогне на државите во изнаоѓањето на спогодување. соодветно решение и на Комитетот на министри во надзорот над извршувањето на пресудите.“.

18 19 Извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права – I. СИСТЕМ НА СОВЕТОТ НА ЕВРОПА ЗА ИЗВРШУВАЊЕ НА механизмот при Советот на Европа и националниот институционален контекст ПРЕСУДИТЕ НА ЕВРОПСКИОТ СУД ЗА ЧОВЕКОВИ ПРАВА

релевантни за сите засегнати предмети, тие ќе бидат вклучени и разгледани во рамките ден надзор“ кога позитивниот развој на настаните во рамките на националниот процес на иста група предмети. на извршување не укажува на натамошна потреба од „зајакнат надзор“. Таков е случајот кога КМ е задоволен од презентираниот акционен план или степенот на неговата им- Следењето на процесот на извршување на пресудите се одвива во определени времен- плементација, односно кога државата ќе ги надмине клучните пречки кои постоеле во ски интервали за контрола кои се јасно дефинирани во Правилото 7. Согласно востано- процесот на извршување на конкретна пресуда. вената практика, сите предмети се ставаат на агендата на секој од посебните состаноци за човекови права (т.н. DH состаноци) на Комитетот сѐ додека не биде затворен надзорот Спротивно на тоа, трансферот од „стандарден“ во „зајакнат надзор“ е можен, главно над нивното извршување, освен ако тој не одлучи поинаку имајќи го предвид напредокот по иницијатива на Секретаријатот, поради недоставување на акционен план, односно во процесот на извршување. Разгледувањето на извршувањето на определен предмет на акционен извештај, при несогласување помеѓу државата и Секретаријатот околу содр- јавна дебата се врши било по иницијатива на држава-членка на Советот на Европа или жината на акциониот план, односно акциониот извештај (а со цел КМ да може да даде на Секретаријатот на Комитетот, која мора да содржи доволно образложени причини. посуштински насоки и на тој начин да придонесе и да го потпомогне процесот на извр- Иако отсуствуваат јасни критериуми во однос на тоа кога може да се истапи со ваква шување), како и во случај на сериозно доцнење во имплементацијата на мерките предви- иницијатива, јасно е дека ова е поврзано со прогресот односно недостатокот од прогрес дени со акциониот план.33 во извршувањето на конкретна пресуда и потребата да се бараат насоки или поддршка од Комитетот на министри за процесот на извршување, особено во сензитивни случаи. „Зајакнатиот надзор“ овозможува процесот на извршување да се следи одблиску и пора- ди тоа истиот се спроведува преку усвојување на акти (одлуки и/или времени резолуции) Како што е напоменато и во самиот наслов на овој дел, системот за надзор од страна на со кои се изразува задоволство, охрабрување или загриженост и/или се даваат одредени КМ, воведен со реформата од 2011 година, е „во две траки“, со цел приоритизација на сугестии или препораки во однос на определени мерки за извршување. Интервенциите предметите што, пак, му овозможува на Комитетот на министри да се концентрира на по- во зависност од околностите може да добијат и друга форма, како на пример, деклара- комплексните предмети и на тој начин, да се постигне побрзо и поефикасно извршување ција од страна на претседателот на Комитетот на министри или сл., која се доставува до на пресудите на Судот. Според овој систем, повеќето „едноставни“ предмети би пот- засегнатите држави. паднале под стандарден надзор со минимална интервенција од страна на Комитетот на министри („прва трака“). За разлика од него, зајакнатиот надзор („втора трака“) е главно резервиран за предметите во кои се потребни итни индивидуални мерки, пилот пресу- дите, предметите каде што Судот или Комитетот на министри идентификувале крупни I.6. Акти на Комитетот на министри структурални или комплексни проблеми, како и меѓудржавните предмети.31 Во принцип, Комитетот на министри може да донесе два вида акти во процесот на над- Дотолку повеќе, предметите кои првично биле сместени во категоријата „едноставни“ и зор на извршувањето, и тоа: поради тоа влегуваат во стандардниот надзор, можат подоцна да бидат трансферирани во зајакнат надзор, доколку извршувањето станува покомплексно.32 Зајакнатиот надзор 1) времена резолуција - која се носи во текот на спроведување на надзорот над извршу- подразбира поактивен пристап од страна на Комитетот на министри, кој се впушта во по- вањето на определена пресуда или на условите од пријателската спогодба, особено интензивен надзор со цел да им помогне на државите да ја идентификуваат содржината со цел да се обезбедат информации за состојбата со напредокот во извршувањето на мерките за извршување и, кога е тоа неопходно, да извршат притисок врз засегнатата или, каде што е тоа соодветно, за да се изрази загриженост и/или за да се дадат пред- држава таа што поскоро да се придржува кон односната пресуда. лози во врска со извршувањето (Правило 16)34, како и

Ваквата класификација на предметите ја прави Комитетот на министри кој може да од- 2) конечна (финална) резолуција - која се носи откако ќе се утврди дека државата ги лучи определен предмет да биде рекласифициран по иницијатива на држава-членка на презела сите неопходни мерки за почитување на пресудата или за извршување на ус- Советот на Европа или по иницијатива на Секретаријатот, која може да биде дадена во која било фаза од постапката на надзор над извршувањето. Слично на тоа, предмет чие 33 извршување било под „зајакнат надзор“ може последователно да премине во „стандар- Имено, кога државата нема да поднесе акционен план, односно акционен извештај во периодот од 6 месеци по конечноста на пресудата на ЕСЧП, Секретаријатот доставува потсетник, а ако таа тоа не го стори ниту во дополнителниот период од 3 месеци по приемот на потсетникот, Секретаријатот ќе достави предлог извршувањето на конкретниот предмет да се следи под „зајакнат надзор“. 31 Supervision of the execution of judgments of the European Court of Human Rights: procedure and working 34 Освен тоа, времена резолуција се носи и кога се врши проследување на прашањата за толкување methods for the Committee of Ministers’ Human Rights meetings, став 8 (а) Ministers’ Deputies / Rapporteur на пресудите (Правило 10, став 3), имајќи предвид дека постои можност за обраќање на Комитетот на Groups GR-H Rapporteur Group on Human Rights GR-H(2016)2-final, 30 March 2016 министри до ЕСЧП заради толкување на определена пресуда, секогаш кога тој, во смисла на член 46 став 32 Види Information document CM/Inf/DH(2010)45 final, 7 December 2010 (https://search.coe.int/cm/Pages/ 3 од Конвенцијата, смета дека надзорот врз извршувањето на конечната пресуда е попречен или отежнат result_details.aspx?ObjectId=09000016804a3e07). заради проблеми во толкувањето на пресудата (Правило 10, став 1).

20 21 Извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права – I. СИСТЕМ НА СОВЕТОТ НА ЕВРОПА ЗА ИЗВРШУВАЊЕ НА механизмот при Советот на Европа и националниот институционален контекст ПРЕСУДИТЕ НА ЕВРОПСКИОТ СУД ЗА ЧОВЕКОВИ ПРАВА

ловите од пријателската спогодба, по што КМ ќе заклучи дека тој ги извршил неговите шувањето на пресудите според членот 46 став 2 од Конвенцијата, а кои спаѓаат во нивни- овластувања според членот 46 став 2 или членот 39 став 4 од ЕКЧП (Правило 17). те надлежности (Правило 9, став 3), како и поднесоците од институција или тело, на кое му е дозволено да интервенира во постапката пред Судот, во врска со извршувањето По поднесувањето на конечниот акционен извештај од страна на засегнатата држава на пресудите согласно членот 46 став 2 од Конвенцијата било во сите случаи (како Ко- во кој се нагласува дека државата смета дека биле преземени сите неопходни мерки за месарот за човекови права на Советот на Европа) или во оние случаи кои се однесуваат извршување на пресудата и таа нуди соодветно образложение за причините поради кои на овластувањата на Судот (во однос на која било друга институција или тело) (Правило смета дека не се потребни понатамошни мерки, започнува да тече период од 6 месеци во 9, став 4). кој другите држави-членки или Секретаријатот можат да поднесат определени комента- ри во однос на прашањето за затворање на предметот. Дури откако државите-членки и На пример, во досегашната практика на мониторинг над извршувањето на македонските Секретаријатот ќе се согласат дека мерките кои биле предвидени и преземени од страна пресуди само во неколку случаи е забележана поголема инволвираност во процесот на на државата биле доволни, Секретаријатот ќе му предложи на Комитетот на министри, извршувањето преку комуникација со Комитетот на министри на самите апликанти (во усвојување на конечна резолуција, со чиешто усвојување процесот на надзор над извр- однос на пресудата Митови35), односно нивните застапници (за пресудата Здружение на шувањето се смета за завршен. граѓани „Радко“ и Паунковски36) или, пак, активна вклученост на невладините организации (за пресудите Ел Масри37 и Стрезовски и други38). Се покажа дека ваквата комуникација Инаку, покрај конечните и времените резолуции, Комитетот може да донесе и други од- на апликантите и на другите засегнати страни, вклучително и на невладините организа- луки преку кои тој зазема определено стојалиште, или, пак, дава определени насоки во ции кои работат на полето на заштитата на човековите права, може дополнително да го поглед на натамошните чекори кои се очекува да бидат преземени од страна на држа- интензивира дијалогот на тужената и одговорна држава со Комитетот на министри и неа вата во функција на ефикасно извршување и успешно затворање на дадениот предмет, да ја поттикне да биде уште поангажирана во преземањето на мерките и известувањето односно група на предмети. за истите на КМ преку поднесување на ревидирани акциони планови.

Со Правилото 11 од Правилата за надзор над извршувањето, пак, меѓу другото, е про- пишана и постапката во случај на прекршување на обврските која, по правило, се по- кренува само во исклучителни околности. Тоа е засновано на членот 46 став 4 од ЕКЧП кој, како што беше и претходно наведено, предвидува можност Комитетот да го упати предметот до Судот со цел тој да се произнесе дали одговорната држава ги исполнила обврските од пресудата.

I.7. Учество на апликантите и на други субјекти во надзорот над извршувањето Особено значајно е што покрај државата која ги предлага, усвојува и спроведува соод- ветните мерки за извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права, во тој 35 процес свој активен придонес можат да дадат и самите апликанти како оштетени стра- Види ги поднесоците на вториот апликант: https://hudoc.exec.coe.int/eng#{%22fulltext%22:[%22Mitovi%2 2],%22EXECLanguage%22:[%22ENG%22],%22EXECState%22:[%22MKD%22],%22EXECIdentifier%22:[%22DH- ни, кои имаат право да поднесат нивен поднесок (комуникација) во врска со исплатата DD(2020)554E%22]} на правичното обесштетување или со преземањето на поединечните мерки (Правило 9, 36 Види го поднесокот на застапникот на Здружението „Радко“ од 2014 година: https://hudoc.exec.coe.int/en став 1). g#{%22fulltext%22:[%22Radko%22],%22EXECLanguage%22:[%22ENG%22],%22EXECState%22:[%22MKD%22 ],%22EXECIdentifier%22:[%22DH-DD(2014)373E%22]} 37 Истовремено, Комитетот на министри ги разгледува и поднесоците поднесени од не- Во однос на извршувањето на оваа пресуда со свои поднесоци се произнесе невладината организација „Иницијатива за правда на Отвореното општество“ (Open Society Justice Initiative),: владините организации и од националните институции за унапредување и заштита на https://hudoc.exec.coe.int/eng#{%22fulltext%22:[%22El%20Masri%22],%22EXECLanguage%22:[%22ENG%22 човековите права, во врска со извршувањето на пресудите согласно членот 46 став 2 ],%22EXECState%22:[%22MKD%22],%22EXECIdentifier%22:[%22DH-DD(2019)1432E%22]} 38 од Конвенцијата (Правило 9, став 2), поднесоците од меѓународните меѓувладини ор- Двата поднесоци од невладината организација „Но пасаран“ од септември 2020 и февруари 2021 се ганизации или нивни тела или агенции чии цели и активности вклучуваат заштита или достапни на: https://hudoc.exec.coe.int/ENG#{%22fulltext%22:[%22Strezovski%22],%22EXECLanguage%2 2:[%22ENG%22],%22EXECIdentifier%22:[%22DH-DD(2020)766E%22]} и https://hudoc.exec.coe.int/ENG#{% унапредување на човековите права, во однос на прашањата кои се однесуваат на извр- 22fulltext%22:[%22Strezovski%22],%22EXECLanguage%22:[%22ENG%22],%22EXECIdentifier%22:[%22DH- DD(2021)188E%22]}

22 23 Извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права – II. МЕРКИ ЗА ИЗВРШУВАЊЕ НА ПРЕСУДИТЕ механизмот при Советот на Европа и националниот институционален контекст НА ЕВРОПСКИОТ СУД ЗА ЧОВЕКОВИ ПРАВА

II. МЕРКИ ЗА ИЗВРШУВАЊЕ НА ПРЕСУДИТЕ Освен тоа, во зависност од околностите на конкретниот предмет, во голем број предмети НА ЕВРОПСКИОТ СУД ЗА ЧОВЕКОВИ ПРАВА тоа може да подразбира повторување, односно повторно отворање на спорната судска постапка за која ЕСЧП констатирал дека била спроведена спротивно на гаранциите за правично судење кои ги предвидува членот 6 од ЕКЧП (право на правично судење)44 или II.1. Видови мерки за извршување на пресудите – општи напомени и во поретки случаи, дури и при повреда на други одредби од Конвенцијата. национална правна рамка На национално ниво, во РСМ оваа материја е уредена со Законот за извршување на од- Како што е и погоре посочено, покрај обврската за исплата на правично обесштетување луките на Европскиот суд за човекови права45 во кој јасно се укажува дека извршувањето што му било досудено на апликантот од страна на Судот во рамките на рокот утврден од на одлуките на Судот се обезбедува со исплата на досудените средства на жалителите Судот, државите кои ја повредиле Европската конвенција за човекови права имаат обврска како правична отштета и усвојување и преземање на поединечни и општи мерки, заради и од нив се очекува преземање на два вида мерки во процесот на извршување на пресудите отстранување на повредата и последиците кои настанале од истата, како и на причините на ЕСЧП, и тоа: поединечни (индивидуални) мерки кои се однесуваат на самиот апликант, а што довеле до поднесување на жалби пред Судот и соодветно спречување на исти или кога е тоа соодветно, и општи (генерални) мерки во домашниот правен поредок со цел да слични повреди (член 2) и дека извршувањето е задолжително за државата (член 3), за се стави крај на повредата утврдена од Судот и да се отстранат нејзините ефекти.39 што се обезбедуваат средства од Буџетот (член 4).

Инаку, самото правично обесштетување претставува определeн паричен износ кој се Со овој закон се опфатени одлуките на Судот во поширока смисла на зборот, вклучувајќи досудува од страна на ЕСЧП во согласност со членот 41 од Конвенцијата како надомест ги пресудите, одлуките за недопуштеност на жалба, одлуките за бришење на жалбата на претрпената нематеријална и/или во помал број предмети, материјална штета што ја од листата на предмети на Судот поради постигната пријателска спогодба или поради претрпел апликантот од констатираната повреда на Конвенцијата. Освен тоа, правични- изјавување на еднострана декларација од страна на државата со која се признава сторе- от надомест во себе може да ги вклучи и трошоците и издатоците настанати во врска со ната повреда (член 5, точка 6).46 домашната постапка како и оние предизвикани од поведената постапка по апликацијата пред ЕСЧП. Во одредени предмети, Судот може и целосно да ја исклучи потребата од ис- Во овој закон поединечните мерки се препорачуваат во зависност од утврдената повре- плата на правично обесштетување, наоѓајќи дека утврдувањето на повредата претставува- да и состојбата на жалителот во времето на сторувањето на повредата (член 25 став 1). ло, само по себе, правично задоволување (морална сатисфакција) за апликантот и оттука Тие се дефинирани како мерки што државата како договорна страна на Конвенцијата Судот не утврдил потреба од негово досудување. може да ги усвојува во домашниот правен поредок заради отстранување на конкретната повреда утврдена од Судот спрема жалителот, како и за отстранување на евентуалните Во принцип, индивидуалните мерки за извршување на пресудите секогаш се однесуваат и последици од повредата. Државата е слободна да ги избере средствата со кои ќе ги се насочени кон апликантот и имаат за цел отстранување на последиците кои тој ги трпел изврши своите правни обврски (член 5, точка 12). од определена повреда на Конвенцијата која била констатирана во пресудата на ЕСЧП. Нивното преземање се поврзува со фактот дека последиците од повредата не можат секо- Од друга страна, во однос на генералните мерки за извршување на пресудите, предви- гаш соодветно да се елиминираат преку исплата на правично обештетување во износ досу- дено е дека ако со одлука на Судот се констатира дека утврдената повреда произлегува ден од страна на ЕСЧП или, пак, со самото констатирање на повреда на ЕКЧП. Токму од тие од закон, друг пропис или практика на субјектите од членот 24 став (1) на овој закон причини, во таквите предмети неминовно е прибегнувањето кон одредени мерки преку кои (надлежните органи на управата или правосудството), им се препорачува преземање на ќе се осигура целосно анулирање на повредата и restitutio in integrum, односно враќање на општи мерки за надминување на недостатокот, што довел до поднесување на жалба пред истата состојба која постоела пред моментот на настанување на повредата како што е на Судот и соодветно спречување на исти или слични повреди утврдени од Судот (член 26). пример, враќање на земјиштето што било експроприрано,40 враќање на зграда,41 пуштање на слобода на лице кое било и натаму неосновано држено во притвор, и покрај донесената 44 Во врска со преотворањето, односно повторувањето на постапките по пресуда на ЕСЧП од суштинско ослободителна пресуда42 или враќање на некое лице на државна функција.43 значење е Препораката Rec(2000)2 на Комитетот на министри до државите-членки за повторно разгледување или повторно отворање на судската постапка за одредени случаи на национално ниво по пресуда на Европскиот суд за човекови права, спомената погоре. 45 Законот за извршување на одлуките на Европскиот суд за човекови права, („Службен весник на Република Македонија“ бр.67/2009), изменет со Законот за изменување и дополнување на Законот за извршување на 39 одлуките на Европскиот суд за човекови права, („Службен весник на Република Македонија“ бр. 43/2014). Ilgar Mammadov v. Azerbaijan [GC], no. 15172/13, § 147, 29 May 2019 40 Papamichalopoulos v. Greece (Article 50), no. 14556/89, § 38, 31 October 1995 Забележливо е дека овој закон оперира со термините жалба и жалител, наместо апликација и апликант. 46 41 Brumarescu v. Romania (Article 41), no. 28342/95, § 22, 23 January 2001 Поимот „одлука“ во терминологијата на ЕКЧП подразбира процесна одлука односно решение со кое 42 најчесто се решава за допуштеноста на апликациите, за разлика од пресудата со која се одлучува мериторно, Assanidze v. Georgia [GC], no. 71503/01, § 203, ECHR 2004-II за суштината на одреден предмет. Овој поим истовремено се користи и кога станува збор за одлуките кои се 43 Oleksandr Volkov v. Ukraine, no. 21722/11, § 208, ECHR 2013-I однесуваат на постигнато пријателско спогодување, односно изјавена унилатерална декларација.

24 25 Извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права – II. МЕРКИ ЗА ИЗВРШУВАЊЕ НА ПРЕСУДИТЕ механизмот при Советот на Европа и националниот институционален контекст НА ЕВРОПСКИОТ СУД ЗА ЧОВЕКОВИ ПРАВА

Тие се дефинирани како збир на систематски мерки, легислативни измени, промена на на Конвенциските стандарди на национално ниво, така и врз намалувањето на бројот судската и административната практика и постапувањето на надлежните државни орга- на апликации по кои треба да постапува Судот во Стразбур, што, пак, е посакувано од ни, како и сите други мерки што државата ги презема заради ефективно надминување аспект на зајакнување на неговата ефикасност. на утврдените системски правни недостатоци, недоволната правна регулираност, како и неусогласеноста на домашната легислатива со одредбите и стандардите на ЕКЧП и дру- гите прифатени меѓународни стандарди и обврски, кои кумулираат повреди на Конвен- цијата согласно со образложението и насоките на Судот во донесената пресуда (член 5, II.2. Избор на мерките за извршување на пресудите точка 13).47 Во принцип, пресудите на ЕСЧП се од деклараторна природа и се сведуваат на конста- Всушност, идејата која лежи во заднината на преземањето на овој вид мерки се однесува тација на повреда на одредено право или слобода од Конвенцијата. Оттука, тие не се на спречувањето на идни слични повреди на ЕКЧП односно појава на т.н. „клонирани/ многу податливи во однос на природата и опсегот на мерките потребни за извршување повторувачки случаи“ пред ЕСЧП, во кои најчесто се истакнуваат наводи за исти, од- на пресудата, независно дали се работи за индивидуалните или општите мерки, па овие носно слични повреди на Конвенцијата како оние веќе утврдени од страна на ЕСЧП во мерки, како што впрочем ЕСЧП и самиот констатира во многу прилики, треба да ги иден- претходни пресуди против државата. Според становиштето кое го зазема Судот, кога тој тификуваат самите држави. ќе утврди дека е веројатно дека повредата на Конвенцијата би можела да се појави во други, слични ситуации, се јавува потреба од генерални мерки, кои треба да водат смет- Ова се објаснува со принципот на супсидијарност, согласно кој одговорната држава, во ка за целата група поединци која е, односно би била погодена од праксата со која се принцип, има флексибилност при изборот на мерките кои ќе ги преземе со цел да ги прекршува ЕКЧП. Во тој контекст, овие мерки ќе треба да се однесуваат на генералната исполни нејзините обврски од ЕКЧП во однос на извршувањето на пресудите. Во таа пракса, за да системот кој го воспоставува Конвенцијата не биде поткопан од голем број смисла, се нагласува дека преземањето на општите и поединечните мерки ќе зависи од репетитивни апликации кои потекнуваат од истата причина.48 дискрецијата на самата засегната држава која треба да ги избере средствата неопходни за да постапува согласно пресудата.49 Всушност, оваа дискреција во однос на начинот на Од тие причини, овој вид мерки најчесто подразбираат легислативни интервенции, однос- извршување на пресудите ја рефлектира слободата на избор која, пак, произлегува од но измени во националната законска и пошироката правна рамка, промени во судската примарната обврска на државите кои се договорни страни на Конвенцијата да ги гаран- или административната пракса, институционални промени во насока на воспоставување тираат правата и слободите од Конвенцијата согласно член 1 од ЕКЧП.50 на нови поефикасни структури или, пак, јакнење на капацитетот на постојните институ- ции за разбирање и примена на стандардите за човекови права во нивната секојдневна Сепак, тој избор не е целосно слободен, туку опсегот на мерките е детерминиран од работа и избегнување на практики кои се неспоиви со јуриспруденцијата на ЕСЧП. причините поради кои е утврдена повредата,51 односно одговорната држава останува слободна да ги избере средствата со кои ќе ги исполни нејзините правни обврски од Освен тоа, значајни се и мерките кои имаат за цел подигнување на свеста, како што се членот 46 од ЕКЧП, под услов тие средства да бидат во склад со наодите содржани во обуките и едукативните активности, но и објавувањето на пресудите на ЕСЧП на јазикот пресудата на Судот.52 Истовремено, и во богатата пракса на Комитетот на министри кој е службен во одговорната држава и нивното доставување (дисеминација) до засегна- која се развивала во однос на другите држави во слични случаи, националните власти тите власти (органи) кои биле вклучени во донесувањето на спорните домашни одлуки можат да најдат солидни насоки за мерките за извршување кои КМ ќе ги бара или ќе ги или кои треба да учествуваат во процесот на нивното извршување. очекува во процесот на извршување на конкретна пресуда или група пресуди.

Севкупно, преземањето на делотворни генерални мерки треба да има позитивно влија- Од друга страна, пак, во некои посебни околности Судот настојува да го посочи видот ние како врз зајакнувањето на заштитата на човековите права и слободи и примената на мерки кои би можеле да бидат преземени со цел да се стави крај на повредата која утврдил дека постои,53 поради што во неговите пресуди вклучува индикации кои се реле- 47 Нивната содржина е поблиску определена со членот 27, според кој „[о]пшти мерки се: 1) измени и вантни за процесот на извршување и конкретните мерки кои треба да се преземат. дополнувања на законите и другите прописи поради кои настанала утврдената повреда и следење на нивната примена; 2) измени во постапувањето на надлежните субјекти во согласност со закон; 3) обезбедување правна експертиза на законските проекти; 4) стручно оспособување и усовршување на судиите, јавните обвинители, адвокатите, вработените во органите на државната управа, вработените во миграционите служби и други категории на вработени чија работа е поврзана со извршување на законите 49 Правило 6 став 2 од Правилата на КМ за надзор над извршувањето и другите прописи, а со цел за соодветна примена на Конвенцијата и судската пракса востановена од 50 Papamichalopoulos and Others v. Greece (Article 50), 31 October 1995, § 34, Series A no. 330-B Судот и 5) други мерки определени во согласност со одлуката на Судот за спречување на повреди на 51 Конвенцијата со цел за отстранување на недостатоците од системски карактер и обезбедување на Ilgar Mammadov v. Azerbaijan [GC], no. 15172/13, § 187, 29 May 2019 52 обесштетување за последиците од повредите.”. Scozzari and Giunta v. Italy [GC], nos. 39221/98 and 41963/98, § 249, ECHR 2000-VIII 48 53 Bayba ın v. the Netherlands, no. 13600/02, § 79, 6 July 2006 Suso Musa v. Malta, no. 42337/12, § 120, 23 July 2013

26 27 Извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права – III. НАЦИОНАЛНА ПРАВНА И ИНСТИТУЦИОНАЛНА РАМКА И ПРАКСА НА механизмот при Советот на Европа и националниот институционален контекст ИЗВРШУВАЊЕ НА ПРЕСУДИТЕ НА ЕВРОПСКИОТ СУД ЗА ЧОВЕКОВИ ПРАВА

Сепак, земајќи го предвид институционалниот баланс помеѓу Комитетот на министри III. НАЦИОНАЛНА ПРАВНА И според Конвенцијата и одговорноста на државите во овој процес, конечниот избор на мерки кои треба да бидат преземени останува на државата, сѐ разбира под надзор на ИНСТИТУЦИОНАЛНА РАМКА И ПРАКСА Комитетот на министри.54 НА ИЗВРШУВАЊЕ НА ПРЕСУДИТЕ НА Во таа смисла, во однос на прашањето дали државата ги исполнила нејзините обврски ЕВРОПСКИОТ СУД ЗА ЧОВЕКОВИ ПРАВА од членот 46 став 1 од ЕКЧП не е релевантно вклучувањето или отсуството на експлици- тен исказ во пресудата кој е релевантен за извршувањето, туку дали мерките преземени од одговорната држава се во склад со заклучоците и духот на пресудата на Судот.55 Ток- III.1. Институционални структури за извршување на пресудите на му експлицитноста на насоките во пресудите на ЕСЧП во поглед на извршувањето, пак, ЕСЧП на национално ниво би можела да ја отстрани флексибилноста која му е потребна на КМ при спроведувањето на надзорот врз преземените мерки, врз основа на информациите обезбедени од др- Покрај надлежностите да подготвува одбрана, како и да ja претставува и непосредно да ја жавата и имајќи го предвид развојот на состојбата на апликантот, а кои мерки треба да застапува државата во постапките пред Судот во случаите кога државата е странка, како бидат изводливи, навремени, адекватни и доволни.56 и надлежностите да склучува спогодби за пријателско решавање на предметите пред Су- дот и во име на Владата да изјавува еднострана декларација, Бирото за застапување на државата пред Европскиот суд за човекови права (во натамошниот текст: „Бирото за заста- пување“, „Бирото“) кое функционира како орган во состав на Министерството за правда и на чие чело се наоѓа директор на Бирото – владин агент, има и непосредна улога во извр- шувањето на пресудите. Ова двојство на функции на Владиниот агент, и на застапник на државата пред ЕСЧП во предметите иницирани со поднесени апликации против државата, и на учесник и координатор на процесот на извршување на пресудите на ЕСЧП во кои е констатирана повреда, а кои се однесуваат на случаите кои ЕСЧП претходно ги застапувал, е вообичаено во мноштво други држави-членки на Советот на Европа.

Соодветната правна рамка што се однесува на статусот на Владиниот агент на Репу- блика Северна Македонија пред ЕСЧП е во извесна мера меродавна и кога се работи за извршувањето на пресудите на ЕСЧП и е вообличена во Законот за застапување пред Европскиот суд за човекови права.57

Меѓу останатите дејствија кои треба да ги преземе Бирото за застапување на државата пред Европскиот суд за човекови права во сферата на извршувањето спаѓаат и: изгот- вувањето препораки за можни постапувања на домашните судови и државните органи заради извршување на одлуките на Судот во случај на констатирана повреда на Кон- венцијата, следењето на остварувањето на обврските на домашните судови и државни органи кои произлегуваат од одлуките на Судот при констатирани повреди на Конвен- цијата, доставувањето информации до Комитетот на министри при Советот на Европа, во координација со Министерството за надворешни работи, за преземените мерки од државата за извршувањето на пресудите донесени од Судот, учеството во работата на состаноците на KM кога се разгледуваат преземените мерки за извршување на пресудите на Судот од страна на државата, како и соработката со Академијата за обука на судии и јавни обвинители, во постојаната едукација на судиите, јавните обвинители, адвокатите и другите правни професии, заради извршување на пресудите и примена на праксата на Судот како извор на правото.58 54 Ilgar Mammadov v. Azerbaijan [GC], no. 15172/13, § 182, 29 May 2019 55 ibid., § 186 57 56 Закон за застапување на Република Македонија пред Европскиот суд за човекови права („Службен весник ibid., § 184 на Република Македонија“ бр. 67/2009, 88/2014 и 83/2018). 58 Член 4 од Законот, ibid. 28 29 Извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права – III. НАЦИОНАЛНА ПРАВНА И ИНСТИТУЦИОНАЛНА РАМКА И ПРАКСА НА механизмот при Советот на Европа и националниот институционален контекст ИЗВРШУВАЊЕ НА ПРЕСУДИТЕ НА ЕВРОПСКИОТ СУД ЗА ЧОВЕКОВИ ПРАВА

Со членот 6 од Законот за извршување на одлуките на Европскиот суд за човекови пра- и тој е сведен на функционерите кои раководат со министерствата за правда, внатрешни ва се воспоставува Меѓуресорска комисија за извршување на одлуките на Европскиот работи, надворешни работи и финансии,64 додека од него се изземени останатите ми- суд за човекови права, чие работење е поподробно уредено со Деловникот за работа нистри кои беа дел од нејзиниот иницијален состав. Воедно, во Комисијата се вклучени на Meѓуресорската комисија за извршување на одлуките на Европскиот суд за човекови повеќе претставници на правосудниот систем, па покрај претседателот на Судскиот со- права (во натамошнот текст: Деловникот за работа на Meѓуресорската комисија, Делов- вет, претседателот на Врховниот суд, претседателот на Советот на јавните обвинители никот). и државниот јавен обвинител, по функција членови на МРК се и претседателот на Устав- ниот суд, претседателите на четирите апелациони судови (во Скопје, Штип, Битола и Гос- Како што е наведено во членот 11 од Законот и членот 3 од Деловникот, Меѓуресорската тивар), како и претседателот на Вишиот управен суд.65 Вака проширениот состав беше комисија ги врши работите кои се однесуваат на: 1) анализа на пресудите на Судот доне- замислено да овозможи поголема експертиза и инклузивност во работата на МРК, како сени во предмети поднесени против Република Северна Македонија заради утврдување и зголемена ефикасност на процесот на извршување на пресудите на ЕСЧП, од причина на причините кои довеле до повредата; 2) препорачување на поединечни и општи мерки што со него се обезбедува директна инволвираност во согледувањето на состојбите и на надлежните државни органи за отстранување на повредата утврдена од Судот и на дизајнирањето на мерките и препораките за извршување на највисоките претставници последиците од неа; 3) давање на предлози за подобрување на законската регулатива на правосудниот систем, кои и самите треба подоцна да бидат вклучени во спроведу- за заштита на човековите права; 4) следење на извршувањето на одлуките на Судот; 5) вањето на тие мерки и препораки.66 обезбедување и размена на информации и податоци во областа на извршување на од- луките на Судот, како и 6) следење на постојниот систем за извршување на одлуките и Инаку, конкретните должности на членовите на МРК се наброени во членот 4 став 2 од предлагање на мерки за негово подобрување. Деловникот за работа на Meѓуресорската комисија. Освен тоа, заради зајакнување на експертизата по прашања од надлежност на МРК, таа може со одлука да образува ра- Со МРК раководи министерот за правда,59 кој ги свикува и раководи со нејзините сед- ботни тела (член 6 став 1 од Деловникот), односно повремени работни тела (член 6 став 2 ници, учествува во нејзината работа и одлучувањето и треба да се грижи за навремено од Деловникот).67 Сепак, треба да се напомене дека овие одредби остануваат практично спроведување на нејзините заклучоци, како и да презема мерки во случај на непоста- „незаживеани“, бидејќи досега од страна на Комисијата не било формирано такво работ- пување по актите кои таа ги донесува.60 Иако владиниот агент по функција e само член но тело. на Меѓуресорската комисија, сепак агентот и натаму ја има клучната улога во нејзиното работење, особено имајќи предвид и дека сите стручни и административни работи на Меѓуресорската комисија одлучува со мнозинство гласови од вкупниот број на членови Меѓуресорската комисија ги врши Бирото за застапување (член 7 од Законот). на комисијата во форма на заклучоци кои ги донесува по завршување на расправата по секое прашање или по одделен материјал за кое е расправано на седницата (член 21 Клучната улога на Бирото се огледа и во законската одредба во која се вели дека „Би- став 1 и 2 од Деловникот). рото веднаш, а најдоцна во рок од три месеца по доставувањето на известието за конеч- ност на одлуката на Судот ја известува МРК за донесената одлука, за утврдените повреди Всушност, заклучоците претставуваат своевидни препораки за преземање на определе- и предлага можни општи и поединечни мерки за отстранување на повредите утврдени ни активности во насока на извршување на некоја конкретна пресуда на ЕСЧП и со нив, со одлуката.“61 Сходно на тоа, по анализа на одлуката и разгледување на предложените мерки од страна на Бирото, Меѓуресорската комисија „изготвува препорака до надлеж- 64 Член 2 од Законот за изменување и дополнување на Законот за извршување на одлуките на Европскиот ните државни органи, единиците на локалната самоуправа, судството и јавното обвини- суд за човекови права („Службен весник на Република Македонија“ бр. 43/2014), со кој се менува членот телство за преземање на соодветни општи и поединечни мерки за можно отстранување 8 став 1 од Законот за извршување на одлуките на Европскиот суд за човекови права („Службен весник на на повредата утврдена од Судот и спречување на настанување исти или слични повре- Република Македонија“ бр.67/2009). 65 ди“.62 Ibid. 66 Исто така, заради обезбедување на ефикасна работа на Комисијата се предвидува задолжително присуство на нејзините членови, додека на замениците на членовите не им се дава глас при утврдувањето Составот на Меѓуресорската комисија беше изменет и дополнет во 2014 година.63 Така, на мнозинство за одлучување. Види член 2 од Законот за изменување и дополнување на Законот за намален е бројот на претставници на извршната власт кои влегуваат во нејзиниот состав извршување на одлуките на Европскиот суд за човекови права, цитиран погоре. 67 Работните тела можат да вклучат и членови од редот на преставници од соодветните институции и органи 59 за прашања од областа во нивната надлежност (член 6 став 4 од Деловникот). Тие подготвуваат предлог- Член 10 од Законот. заклучоци кои треба да ги усвои Меѓуресорската комисија и содржат конкретни мерки, работни задачи и 60 задолжувања, односно препораки за органите, како и рокови и насоки за начинот на нивното извршување, Член 4 став 1 од Деловникот за работа на Meѓуресорската комисија 61 Член 23 од Законот за извршување на одлуките на ЕСЧП а само во случај ако работното тело од кои било причини тоа не може да заземе став или да утврди 62 предлог по одделно прашање, за тоа прашање одлучува Меѓуресорската комисија (член 11 став 4, 5 и 6 од Член 24 (1) од Законот. Деловникот). Воедно, предвидено е и дека во случај на непостапување по задачите утврдени со одлуката 63 Види го Законот за изменување и дополнување на Законот за извршување на одлуките на Европскиот суд за образување на работното тело владиниот Агент е должен за тоа да ја извести Меѓуресорската комисија за човекови права („Службен весник на Република Македонија“ бр. 43/2014). (член 12 од Деловникот).

30 31 Извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права – III. НАЦИОНАЛНА ПРАВНА И ИНСТИТУЦИОНАЛНА РАМКА И ПРАКСА НА механизмот при Советот на Европа и националниот институционален контекст ИЗВРШУВАЊЕ НА ПРЕСУДИТЕ НА ЕВРОПСКИОТ СУД ЗА ЧОВЕКОВИ ПРАВА

меѓу другото, се определува рокот и надлежниот орган за извршување на препораките седници на МРК што е нешто помалку од две и пол седници годишно и во извесна мера содржани во заклучокот (член 21 став 3 од Деловникот). Со нив може да се бара било отстапува од законски определената динамика од четири седници годишно.69 преземање на некое конкретно определено дејствие (на пример, разгледување на мож- носта од продолжување на истрагата или повторување на определена судска постапка, Независно од причините за поретко свикување на седниците на Меѓуресорската коми- во контекст на индивидуалните мерки, или, пак, разгледување на можноста од законски сија и од бројот на одржаните седници, отсуството на седници не се одразува негативно измени, кога станува збор за генералните мерки). Воедно, во нив може да биде содржано врз одржување на континуитетот во националната координација и во спроведувањето и барање на определени податоци, информации и известувања кои би ѝ помогнале на на мерките за извршување на пресудите. Воедно државата и натаму одржува навремена Комисијата во осмислувањето на соодветни мерки за извршување на некоја конкретна комуникација со Советот на Европа известувајќи го за преземените и планираните чеко- пресуда или група пресуди. ри и активности за имплементација на пресудите, за што главна заслуга имаат Бирото за застапување и Владиниот агент.70 Во насока на ефикасно спроведување на заклучоците предвидена е должност на на- длежните државни органи за нивно извршување (член 23 став 1) во рок не подолг од Се чини дека променетиот пристап кон извршувањето на пресудите на ЕСЧП и вос- 10 дена по истекот на рокот предвиден за реализација на заклучокот, писмено да ја поставувањето на нова, позитивна пракса на понавремено поднесување на акциони информираат МРК за извршувањето на заклучоците и степенот на нивната реализација планови и акциони извештаи и побрзо затворање на одделни предмети и групи на пред- (член 23 став 2). Предвидено е и дека Бирото во соработка со членовите на Меѓуре- мети кога станува збор за досието на Република Северна Македонија пред Комитетот сорската комисија и членовите на работните тела се грижат за обезбедување на точна потекнуваат уште од 2015 и 2016 година. прегледност на степенот на реализирање на заклучоците (член 23 став 3) преку под- готвување на извештај на секои 90 дена или по потреба порано, кој се доставува за Така, на пример, за разлика од 2015 година кога на извршување пред Комитетот чекаа разгледување до неа (член 23 став 4 и 5). Сепак, мора да се признае дека во пракса дури 123 македонски предмети, во текот на 2016 година тој донесе три конечни резо- главно Бирото кое ја пружа сета стручна и административна поддршка во работата на луции кои се однесуваа на вкупно 79 предмети, со што бројот на тековни предмети кон Комисијата е тоа кое го следи степенот на реализирање на нејзините заклучоци и со- крајот на 2016 година се сведе на 66 предмети. Притоа, овие поволни нумерички пока- одветно реагира доколку дојде до извесен застој во нивната имплементација, додека затели во голем дел се должеа на тоа што во март 2016 година целосно беше затворена речиси и да не е воспоставена пракса на изготвување на извештај за тоа, на начин како групата предмети Атанасовиќ и други,71 која што во себе опфаќа 56 „клонирани“ или што наложил законодавецот. повторувачки случаи, во кои беше констатирано прекршување на правото на судење во разумен рок од членот 6 од ЕКЧП. Oва позитивно придвижување беше нотирано и во Из- вештајот на Европската комисија за напредокот на државата за 2016 година. Во него за

III.2. Практично функционирање на системот за координација на процесот на извршување на пресудите на ЕСЧП на национално ниво 69 Сепак, треба да се има предвид дека до почетокот на пандемијата Ковид-19 Меѓуресорската комисија се свикувала многу почесто и во релативно еднакви временски интервали, додека во текот на 2020 и 2021 година била одржана само една седница на Комисијата годишно, при што 19-тата седница од 8 јули 2020 Наспроти законските одредби кои беа погоре изложени во кои на релативно детален година била одржана преку електронска врска. Во овој период, „со цел поголема динамика во процесот начин е нормирано како треба да се одвива процесот на извршувањето и каква треба на извршување на пресудите на ЕСЧП Бирото за застапување, како стручна и административно-техничка да биде улогата на различните чинители во него, останува впечатокот дека најголеми- подршка на Меѓуресорската комисија, врз основа на неговите овластувања согласно членот 4 алинеја 12 од Законот за застапување на државата пред ЕСЧП... согласно кој изготвува препораки за можни от товар во процесот на извршувањето го носат Бирото за застапување и Влади- постапувања на домашните судови и државните органи заради извршување на одлуките на ЕСЧП во ниот агент, кои вложуваат континуирани напори во овој процес, кои, пак, добиваат случај на констатирана повреда на ЕКЧП од страна на државата, издал повеќе препораки во функција на нивна формализација преку седниците и заклучоците кои ги усвојува Меѓуресорската извршување на пресудите на ЕСЧП и остварил динамична комуникација со бројни институции за целите на обезбедување на информации во функција на известување на Комитетот на министри за текот и динамиката комисија. на извршување на пресудите и тековна координација на процесот на извршување.“ (Записник од 19-тата седница на Меѓуресорската комисија за извршување на одлуките на ЕСЧП одржана на 08.07.2020 година, Временската динамика на заседавање на МРК е определена така што таа се состанува по стр.1, достапен на https://biroescp.gov.mk/wp-content/uploads/2021/06/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B 8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D0%BE%D0%B4-19-%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D1%81%D потреба, а најмалку еднаш на три месеци.68 Сепак, праксата покажува дека од нејзината 0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0.pdf ) прва седница одржана на 26 ноември 2012 година, па сѐ до 20-тата одржана на 20 мај 70 Впрочем, и доколку се следи динамиката на поднесување на акциони планови и акциони извештаи од 2021 година, во временски период од речиси осум и пол години биле одржани вкупно 20 страна на државата до Комитетот на министри, на пример, во претходните три години, може да се согледа дека бројот на поднесени акциони планови и извештаи е сличен и се движи од 14 за 18 предмети во 2018, 17 за 29 предмети во 2020, па сѐ до 19 за 25 предмети во 2019 година. 71 Resolution CM/ResDH(2016)35, Execution of the judgments of the European Court of Human Rights Atanasovic 68 Член 12 став 1 од Законот за извршување на одлуките на Европскиот суд за човекови права, цитиран and others and 55 cases against “the former Yugoslav Republic of Macedonia” (Adopted by the Committee of погоре. Ministers on 8 March 2016 at the 1250th meeting of the Ministers’ Deputies)

32 33 Извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права – III. НАЦИОНАЛНА ПРАВНА И ИНСТИТУЦИОНАЛНА РАМКА И ПРАКСА НА механизмот при Советот на Европа и националниот институционален контекст ИЗВРШУВАЊЕ НА ПРЕСУДИТЕ НА ЕВРОПСКИОТ СУД ЗА ЧОВЕКОВИ ПРАВА

првпат откако се следи состојбата со имплементацијата на пресудите на ЕСЧП се нагла- текст, потврда на исклучителната посветеност на Бирото во остварувањето на неговиот сува дека „Бирото за застапување пред ЕСЧП направи направи значителни напори за да мандат во поглед на извршувањето претставува констатацијата содржана во извештајот обезбеди брзо извршување на пресудите на ЕСЧП (како „итен реформски приоритет“) и на Европската комисија од 2018 година, каде во контекст на намалувањето на бројот на постигна добри резултати“ со што „[з]емјата го намали бројот на пресуди на ЕСЧП кои пресуди на ЕСЧП кои чекаат да бидат спроведени посебни заслуги му се припишува на треба да се доизвршат на повеќе од половина до 56.“72 Бирото кога се нагласува дека „Бирото за застапување пред ЕСЧП беше инструмент за подобрување на извршувањето, и покрај тоа што беше недоволно кадровски екипира- Трендот на затворање на поголем број предмети чие извршување се наоѓа под надзор но.“73 на КМ продолжил и во наредните години. Така, тој број изнесувал 52 во 2017 и 2018 година, 35 во 2019 и 40 во 2020 година, од кои 15 водечки. Може да се заклучи дека ова Отчетноста во работењето на Меѓуресорската комисија се обезбедува преку годишниот во голема мера се должело на реформата на надзорот над извршувањето која наметна извештај за нејзината работа, како законска обврска која произлегува од членот 13 од засилена комуникација меѓу националните власти и КМ и имаше среднорочно поволно Законот за извршување на одлуките на ЕСЧП. Овој извештај се доставува до Владата и влијание врз ефикасноста на извршувањето на пресудите на ЕСЧП. до Постојаната анкетна комисија за слободите и правата на граѓанинот при Собрание- то и до Собранието. Дополнително, според членот 20 од Законот за застапување пред Не е исклучено дека овие позитивни резултати во извршувањето во некоја мера би може- ЕСЧП и Бирото изготвува годишен извештај за својата работа кој преку министерот за ле да се доведат и во корелација со работењето на Меѓуресорската комисија. Ова тело правда се доставува до Владата и до Собранието и содржи податоци за работата на Би- е солидно нормативно поставено како орган за координација на целокупниот процес на рото, преглед на тековните и завршените предмети пред Судот, преглед на досудените извршување на пресудите на ЕСЧП, во склад со меѓународните стандарди на Советот на средства на апликантите, анализи на структурата и карактеристиките на апликациите, Европа и компаративната пракса во други држави. Впрочем, станува збор за специфика анализи на пресудите по области и извршувањето на пресудите на Судот. на домашниот систем од причина што слични меѓуресорски, интересекторски работни тела за координација функционираат само уште во помал број држави-членки на Сове- Иако ниту со Законот за извршување на одлуките на Европскиот суд за човекови права, тот на Европа, како што се, на пример, Хрватска, Чешка, Полска, итн. ниту со Законот за застапување на Република Македонија пред Европскиот суд за чове- кови права не е предвидена обврска за јавно презентирање на годишните извештаи на Неретко токму заклучоците и препораките на МРК се преточени во текстовите на кон- Бирото, односно на Меѓуресорската комисија пред пратениците, ниту, пак, таква обвр- кретни акциони планови и акциони извештаи кои се доставуваат во функција на извес- ска произлегува од Деловникот на Собранието, може да се забележи дека таква пракса тување на КМ за текот и напредокот во извршувањето на определени предмети. Меѓутоа, е сепак воспоставена во последните неколку години. Тоа е во склад со стандардите на праксата на нејзиното работење покажа дека би било препорачливо во иднина да се Советот на Европа и со компаративната пракса на законодавните домови ширум Европа. обрне внимание на поредовно свикување и одржување на овие седници, со цел навреме- На овој начин, се засилува дијалогот помеѓу Владиниот агент како своевиден координа- но формулирање и доставување на препораките до надлежните органи и институции и тор на процесот на извршувањето и Собранието, како носител на законодавната власт забрзување на извршувањето како процес во целина. и воедно се зајакнува неговата надзорна улога над спроведувањето на меѓународно преземените обврски на државата во однос на имплементацијата на Конвенцијата на Од друга страна, пак, законската одредба со која се пропишува нивно одржување нај- национално ниво.74 малку еднаш на три месеци се чини надмината и практично неодржлива, особено имајќи предвид дека динамиката на разгледување на предметите пред КМ често наложува брзо, секојдневно дејствување, кое не остава простор за претходно разгледување на секој че- кор на патот на извршувањето на пресудите од страна на МРК. 73 Токму затоа, во недостиг на седници, од исклучително значење е секојдневната кому- COMMISSION STAFF WORKING DOCUMENT, The former Yugoslav Republic of Macedonia 2018 Report Accompanying the document Communication from the Commission to the European Parliament, the никација на Бирото за застапување со засегнатите институции, од кои голем дел се и Council, the European Economic and Social Committee and the Committee of the Regions, 2018 формално претставени во МРК, заради обезбедување навремена реакција. Во тој кон- Communication on EU Enlargement Policy, Strasbourg, 17.4.2018, SWD(2018) 154 final, стр.27 (https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/sites/default/files/20180417-the-former-yugoslav- republic-of-macedonia-report.pdf) 72 74 РАБОТЕН ДОКУМЕНТ НА СЛУЖБИТЕ НА КОМИСИЈАТА, Извештај за Република Македонија за 2016 На пример, годишните извештаи за 2018 година биле разгледувани на седницата на Постојаната анкетна година во прилог на СООПШТЕНИЕТО НА КОМИСИЈАТА ДО ЕВРОПСКИОТ ПАРЛАМЕНТ, ДО СОВЕТОТ, комисија за заштита на слободите и правата на граѓанинот која била одржана на 6 јуни 2019 година. ДО ЕВРОПСКИОТ ЕКОНОМСКО-СОЦИЈАЛЕН КОМИТЕТ И ДО КОМИТЕТОТ НА РЕГИОНИТЕ, Соопштение Види: https://sobranie.mk/2016-2020-srm-ns_article-devetta-sednica-na-postojanata-anketna-komisija- за Политиката за проширување на ЕУ за 2016 година {КОМ (2016) 715 конечнa верзија}, Брисел, 9 ноември za-zashtita-na-slobodite-i-pravata-na-gragjaninot.nspx Слична јавна расправа пред ова работно тело на 2016 година, СВД(2016) 362 конечна верзија, стр. 85 (https://www.sobranie.mk/content/%D0%9D%D0%A1 Собранието беше одржана и на 2 јуни 2021 година, во рамките на која Владиниот агент г-а Даница Џонова %D0%95%D0%98/izveshtaj_na_evropskata_komisija_za_republika_makedonija_2016_godina-mk2-raboten_ ги презентираше двата годишни извештаи за работата на Бирото за застапување пред ЕСЧП и за работата prevod.pdf) на Меѓуресорската комисија во 2020 година.

34 35 Извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права – III. НАЦИОНАЛНА ПРАВНА И ИНСТИТУЦИОНАЛНА РАМКА И ПРАКСА НА механизмот при Советот на Европа и националниот институционален контекст ИЗВРШУВАЊЕ НА ПРЕСУДИТЕ НА ЕВРОПСКИОТ СУД ЗА ЧОВЕКОВИ ПРАВА

III.3. Пресек на состојбите со извршувањето на пресудите против РСМ биле досудени со пресудите и одлуките на ЕСЧП биле исплатени вкупно 2,207,925 евра што во просек претставува околу 220,000 евра на годишно ниво. Впечатливо е дека се Од моментот на ратификација на ЕКЧП на 10 април 1997 година, се креира право за по- бележи тренд на речиси континуиран пораст на овие износи секоја последователна днесување на индивидуални жалби (апликации) против државата согласно членот 34 од година.79 ЕКЧП преку кои се истакнуваат жалбени наводи за повреда на слободите и правата кои ги штити Конвенцијата. 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 165.084 337.150 353.408 301.240 139.145 102.870 87.530 124.900 266.915 329.683 Постапувајќи по индивидуалните апликации поднесени во македонските предмети, Ев- ропскиот суд за човекови права заклучно со крајот на ноември 2021 година има доне- сенo вкупно 185 пресуди против државата, од кои најголемиот дел се донесени во суд- ска формација на Совет од седум судии (151), помал број од Комитет од тројца судии (32), III.4. Системски промени поврзани со извршувањето на пресудите а само 2 од Голем судски совет од седумнаесет судии. Освен тоа, биле донесени и 501 на ЕСЧП против Република Северна Македонија. одлуки.75 Главните достигнувања во извршувањето на македонските пресуди кога станува збор за Според евиденцијата на Комитетот на министри содржана во базата на податоци ХУДОК генералните интервенции во законодавството, усвојувањето на нови политики или вос- ЕКСЕК, од моментот на заведување на првиот македонски предмет пред КМ оформен по поставувањето на нова судска и/или административна пракса, би можеле да се изложат пресудата Јанева76 во 2002 година, заклучно со почетокот на ноември 2021 година под преку досегашното искуство со успешното затворање на некои позначајни предмети или надзор било ставено извршувањето на вкупно 351 македонски предмет. Тие се категори- групи на предмети пред Комитетот на министри. зирани од страна на КМ на следниов начин: 61 водечки и 112 повторувачки предмети, 186 одлуки за пријателско спогодување. Во моментов во тек е постапувањето по 49 предмети, Првиот пример за илустрација се однесува на долготрајноста на домашните судски од кои 40 пресуди и 9 одлуки за пријателско спогодување, додека сите останати предмети постапки и непостоењето на ефективен правен лек за адресирање на ваквата повреда кои влегуваат во споменатата вкупна евиденција на предмети се веќе затворени. на Конвенцијата. Воведувањето на барањето за заштита на правото на судење во разу- мен рок пред Врховниот суд во Законот за судовите како делотворен правен лек со кој Притоа, ако се проучува времетраењето на извршувањето на македонските пресуди се разрешува проблемот на предолгото траење на судските постапки, заедно со низа пред Комитетот на министри, гледано низ призмата на „водечките“ случаи кои што биле други законодавни интервенции во различните процесни закони (Законот за парнична- затворени со конечни резолуции, на пример, извршувањето во 5 предмети затворени во та постапка, Законот за кривичната постапка и Законот за управните спорови) доведоа 2019 година траело повеќе од 5 години, во 4 предмети траело од 2-5 години и во исто до затворање на дури 56 предмети во кои беше констатирана повреда на правото на толку предмети, извршувањето траело помалку од 2 години.77 Слични податоци се дос- судење во разумен рок од членот 6 кои ѝ припаѓаа на групата предмети Атанасовиќ и тапни и во однос на сите претходни години.78 други.80

Според презентираните статистички податоци од страна на Комитетот на министри Со донесувањето на новиот Закон за управни спорови на 25 февруари 2019 година,81 во во последниве десет години само по основ на износи на правично обесштетување кои членот 9 како еден од клучните принципи се востанови начелото на усна расправа, што подразбира изречна обврска за Управниот суд одлуката во управен спор да ја донесе врз основа на јавна, непосредна и усна расправа, при што тој може да одлучи во управен 75 Што се однесува до апликациите поднесени пред ЕСЧП, само во 2020 година било постапено по вкупно 300 предмети против РСМ, од кои 277 завршиле со одлука за недопуштеност или за бришење од листата на предмети, а во однос на останатите 23 апликации биле донесени вкупно 14 пресуди. И во претходните 79 Меѓутоа, мора да се води сметка дека иако овие износи изгледаат навистина високи, особено со години, состојбата била слична и ЕСЧП одлучил по приближно ист број апликации (278 во 2018 и 257 оглед дека нивната исплата се врши од средства од државниот буџет, засега не е направено некакво во 2019 година). За повеќе детали, види https://www.echr.coe.int/Documents/CP_Republic_of_North_ подетално истражување за тоа колку средства се одлеваат од буџетот за исплати на разни други видови Macedonia_ENG.pdf обесштетувања (како на пример, надомест на штета поради поради неоснована осуда или неосновано 76 Јанева, бр. 58185/00, пресуда од 3 октомври 2002 лишување од слобода) кои се на одреден начин поврзани со прекршувања на човековите слободи и 77 Годишен извештај за работата на Меѓуресорската комисија за 2019 година, стр.11, достапен тука: права. Ваквата анализа би помогнала да се има целосен увид во вкупните трошоци кои произлегуваат од http://biroescp.gov.mk/wp-content/uploads/2020/05/2019-%D0%93%D0%9E%D0%94%D0%98% непочитувањето на човековите права, а кои, на крајот на краиптата, паѓаат на товар на граѓаните. 80 D0%A8%D0%95%D0%9D-%D0%98%D0%97%D0%92%D0%95%D0%A8%D0%A2%D0%90%D0%88- Resolution CM/ResDH(2016)35, Execution of the judgments of the European Court of Human Rights %D0%9C%D0%9A-13.05.pdf Atanasovic and others and 55 cases against “the former Yugoslav Republic of Macedonia” (Adopted by the 78 За повеќе информации види ги и останатите годишните извештаи за работата на Меѓуресорската комисија, Committee of Ministers on 8 March 2016 at the 1250th meeting of the Ministers’ Deputies), Final Resolution кои се достапни на веб-страницата на Бирото за застапување пред ЕСЧП: https://biroescp.gov.mk/%d0%b3 CM/ResDH(2016)35 81 %d0%be%d0%b4%d0%b8%d1%88%d0%bd%d0%b8-%d0%b8%d0%b7%d0%b2%d0%b5%d1%88%d1%82%d0 Закон за управните спорови („Службен весник на Република Северна Македонија“ бр. 96/2019 од %b0%d0%b8/ 17.05.2019 година)

36 37 Извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права – III. НАЦИОНАЛНА ПРАВНА И ИНСТИТУЦИОНАЛНА РАМКА И ПРАКСА НА механизмот при Советот на Европа и националниот институционален контекст ИЗВРШУВАЊЕ НА ПРЕСУДИТЕ НА ЕВРОПСКИОТ СУД ЗА ЧОВЕКОВИ ПРАВА

спор без одржување на расправа само во случаите утврдени со закон. Со ова законско пракса на ниво на второстепените судови, како генерална мерка за спречување на слич- решение би требало да се превенираат повреди на правото на правично судење од чле- ни состојби во иднина се прибегнало кон одржување редовни состаноци и усвојување на нот 6 од ЕКЧП слични на оние кои беа утврдени во предметот Миткова.82 Поради тоа, заклучоци на ниво на граѓанските оддели на четирите апелациони судови.89 овие законодавни мерки во голем дел придонесоа кон успешно затворање на извршу- вањето во овој предмет со конечна резолуција на КМ.83 Слична реакција од страна на судството е нотирана и во врска со предметот Селами, каде што ЕСЧП констатира дека апликантот бил изложен на дејствија на тортура спротивни на Истовремено, новиот Закон за управните спорови доследно го инкорпорира начелото членот 3, а воедно домашните судови при досудувањето на надоместокот за неоснова- на контрадикторност, согласно кое судот на странките ќе им овозможи да се произнесат ното лишување од слобода и држење на непозната локација од страна на полицијата не за наводите и предлозите на спротивната страна.84 Во таа смисла, се воведува законска признале, било експлицитно или фактички, дека таквиот третман претставувал тортура, обврска за управните судови да му го достават на жалителот одговорот на жалба подне- што довело до повреда како на членот 3 (забрана за тортура) така и на членот 5 став сен од другата страна (член 76 став 2). Ваквите законски измени беа клучни за затворање- 5 (право на компензација при незаконско лишување од слобода) од ЕКЧП. Во контекст то на предметите Наумоски85 и Тасева Петровска.86 на извршувањето на оваа пресуда, од суштинско значење е заклучокот усвоен од чети- рите апелациони судови во декември 2018 година кој e обврзувачки за првостепените Во контекст на предметот Петкоски и други, Комитетот на министри сметал дека на судови. Тој е формулиран во насока на тоа дека висината на паричниот надоместок кој ограничувањето на правото на апликантите на пристап до суд од членот 6 од Конвен- судовите го досудуваат на лица, неосновано лишени од слобода, подложени на торту- цијата поради судска ненадлежност при што судовите не го посочиле органот кој би ра, нечовечно, деградирачко или понижувачко постапување или казнување по основ на бил надлежен за мериторно постапување по тој предмет било соодветно одговорено повреда на личните права - нематеријалната штета, треба да се определува во износ кој преку новото законско решение содржано во измените на Законот за судовите од 2008 е во согласност со воспоставената пракса на ЕСЧП водејќи се од Селами и други слични година.87 Имено, според член 8 од овој закон, „[с]удот се повикува на судска ненадлеж- случаи. Овој заклучок може да се третира како важна општа мерка за ускладување на ност само кога со закон изрично е предвидена надлежност за решавање на конкретно домашната судска пракса со стандардите на Стразбур и превенција на слични повреди, барање на друг државен орган“ и тој „не може да отфрли барање за остварување на па оттука разбирливо е што по неговото усвојување предметот е затворен со конечна определено право со образложение дека постои правна празнина и должен е да од- резолуција на КМ.90 лучува по него, со повикување на општите начела на правото, освен кога тоа изрично е забрането со закон.“88 Преземањето на општи мерки од законодавен карактер било од круцијално значење за затворање на трите предмети Ивановски, Карајанов и Билески во кои била утврдена Создавањето на посебен оддел за судска пракса кој ќе се грижи за воедначување и хар- повреда на правото на правична судска постапка од членот 6 од Конвенцијата која се монизација на праксата на домашните судови се јавува како значаен чекор кон затворање должела на недостатоците во постапките за лустрација, особено и од аспект на образ- на предметот Атанасовски, каде изворот на повредата на начелото на правна сигурност ложеноста на судските одлуки, а кај дел од нив и на правото на почитување на приват- од членот 6 од ЕКЧП бил лоциран во дивергентната судска пракса чиј креатор бил токму ниот и семејниот живот од членот 8 (Ивановски и Карајанов). Овие мерки првенствено Врховниот суд. Дотолку повеќе, во однос на предметот Стоилковска кој влегува во ис- се состоеле во донесувањето на Законот за престанување на важење на Законот за тата група предмети со Атанасовски, каде повредата настанала поради неконзистентна лустрација.91 Согласно овој закон, Комисијата за верификација на фактите (позната како Комисија за лустрација) од 1 септември 2015 година повеќе немала мандат за 82 Миткова, бр. 48386/09, пресуда од 15 октомври 2015 покренување на нови лустрациски постапки согласно стариот закон, се запирале сите 83 Resolution CM/ResDH(2019)195, Execution of the judgment of the European Court of Human Rights Mitkova започнати постапки за кои до 1 септември 2015 година не биле донесени решенија од against North Macedonia (Adopted by the Committee of Ministers on 4 September 2019 at the 1352nd meeting Комисијата, а воедно било пропишано и дека мандатот на Комисијата престанал со of the Ministers’ Deputies) конечното завршување на веќе започнатите постапки, а најдоцна во рок од 2 години 84 Член 10 став 1 од новиот Закон за управните спорови 85 Resolution CM/ResDH(2018)56, Execution of the judgment of the European Court of Human Rights Naumoski against “the former Yugoslav Republic of Macedonia” (Adopted by the Committee of Ministers on 14 February 89 Двата предмети се затворени со конечната резолуција на КМ Resolution CM/ResDH(2015)152, Execution of 2018 at the 1307th meeting of the Ministers’ Deputies) the judgments of the European Court of Human Rights in Two cases against “the former Yugoslav Republic 86 Resolution CM/ResDH(2019)197, Execution of the judgment of the European Court of Human Rights Taseva of Macedonia” (Adopted by the Committee of Ministers on 24 September 2015 at the 1236th meeting of the Petrovska against North Macedonia (Adopted by the Committee of Ministers on 4 September 2019 at the Ministers’ Deputies) 1352nd meeting of the Ministers’ Deputies) 90 Resolution CM/ResDH(2019)65, Execution of the judgment of the European Court of Human Rights Selami and 87 Закон за изменување и дополнување на Законот за судовите („Службен весник на Република Македонија “ Others against North Macedonia (Adopted by the Committee of Ministers on 27 March 2019 at the 1342nd бр. 35 од 14.03.2008 година) meeting of the Ministers’ Deputies) 88 91 Овој предмет бил затворен со Resolution CM/ResDH(2018)55, Execution of the judgment of the European Закон за престанување на важење на Законот за определување на услов за ограничување за вршење на Court of Human Rights Petkoski and Others against “the former Yugoslav Republic of Macedonia” (Adopted by јавна функција, пристап на документи и објавување на соработката со органите на државната безбедност the Committee of Ministers on 14 February 2018 at the 1307th meeting of the Ministers’ Deputies) („Службен весник на Република Македонија“ бр. 143/2015 од 24.08.2015 година)

38 39 Извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права – III. НАЦИОНАЛНА ПРАВНА И ИНСТИТУЦИОНАЛНА РАМКА И ПРАКСА НА механизмот при Советот на Европа и националниот институционален контекст ИЗВРШУВАЊЕ НА ПРЕСУДИТЕ НА ЕВРОПСКИОТ СУД ЗА ЧОВЕКОВИ ПРАВА

од денот на отпочнување со примена на овој закон.92 Сите овие легислативни интер- Уште една законодавна реформа која била спроведена со донесувањето на новиот За- венции воделе кон успешно затворање на извршувањето на лустрациските предмети кон за здруженија и фондации во 2010 година97 со која биле олеснети постапките за пред КМ.93 регистрација, била перцепирана од страна на КМ, како суштински значајна генерална мерка поради која било оправдано да се затвори предметот Здружение на граѓани „Рад- Од аспект на членот 10 (слобода на изразување), за одбележување е декриминализа- ко“ и Паунковски.98 Како резултат на оваа реформа Централниот регистар како орган цијата на навредата и клеветата со донесувањето на Законот за граѓанска одговорност надлежен за регистрација е овластен да испита само дали биле исполнети процесните за навреда и клевета во 2012 година.94 Со член 2 од овој закон се предвиде дека „[о] барања за регистрација на определено граѓанско здружение, без притоа да се впушта граничувањата на слободата на изразување и информирање законски се уредуваат со во мериторно испитување на законитоста на неговите основачки акти, што било поинаку определување на стриктни услови за граѓанска одговорност за навреда и клевета, во со- кога таа надлежност ја имале судовите, како во времето кога настанала повредата на гласност со Европската конвенција за заштита на човековите права и основните слободи слободата на здружување од членот 11 констатирана во поглед на „Радко“. (член 10) и практиката на Европскиот суд за човекови права.“ Укинувањето на автоматското одземање на средствата со кои е сторено определено Истовремено, со членот 3 директно се дава предност на одредбите на Конвенцијата и на кривично дело, како што е криумчарење стока, односно на транспортните средства упо- становиштата на ЕСЧП содржани во неговите пресуди, во случај на постоење на законска требени за криумчарење мигранти, со законските интервенции во Кривичниот законик празнина или судир на одредбите на овој закон со Конвенцијата. Преку овие законски (КЗ) претставувало основ за затворање на надзорот над извршувањето на предметите интервенции беше овозможено затворањето на надзорот над извршувањето на предме- Василевски99 и Андоноски.100 тот Макрадули,95 каде прекршувањето на членот 10 се должеше на утврдената кривична одговорност и на изречената кривична санкција за потпретседателот на тогаш опозици- ската партија за неговите изјави дадени на партиска прес конференција што упатуваа на злоупотреба на овластувањата на тогашниот директор на Управата за безбедност и контраразузнавање , инаку братучед на тогашниот премиер.

Оваа генерална законодавна мерка секако ќе биде релевантна и во контекст на адреси- рање на повредата на слободата на изразување во предметот Гелевски96 каде што апли- кантот, кој бил колумнист во дневен весник, бил кривично осуден за критиката која ја изнел против новинар. Инаку, надзорот над извршувањето во овој предмет е сѐ уште во тек пред КМ и се очекува државата да го поднесе нејзиниот прв, иницијален акционен план во шестмесечниот рок по конечноста на пресудата.

92 1302 meeting (December 2017) (DH), Action report (12/10/2017), Communication from “the former Yugoslav Republic of Macedonia” concerning the case of IVANOVSKI v. “the former Yugoslav Republic of Macedonia” (Application No. 29908/11), DH-DD(2017)1162, ставови 20-24 93 Види, на пример, Resolution CM/ResDH(2017)428, Execution of the judgment of the European Court of Human Rights Ivanovski against “the former Yugoslav Republic of Macedonia” (Adopted by the Committee of Ministers 97 on 7 December 2017 at the 1302nd meeting of the Ministers’ Deputies); Resolution CM/ResDH(2018)311, Закон за здруженија и фондации („Службен весник на Република Македонија“ бр.52 од 16 април 2010 Execution of the judgment of the European Court of Human Rights Karajanov against “the former Yugoslav година) Republic of Macedonia” (Adopted by the Committee of Ministers on 5 September 2018 at the 1322nd meeting 98 Resolution CM/ResDH(2017)293, Execution of the judgment of the European Court of Human Rights of the Ministers’ Deputies) и Resolution CM/ResDH(2020)74, Execution of the judgment of the European Court Association of Citizens “Radko” and Paunkovski against “the former Yugoslav Republic of Macedonia” (Adopted of Human Rights Bileski against North Macedonia (Adopted by the Committee of Ministers on 4 June 2020 at by the Committee of Ministers on 21 September 2017 at the 1294th meeting of the Ministers’ Deputies) the 1377th meeting of the Ministers’ Deputies). 99 94 Resolution CM/ResDH(2017)145, Execution of the judgment of the European Court of Human Rights Vasilevski „Службен весник на Република Македонија“, бр. 143 од 14.11.2012 година against “the former Yugoslav Republic of Macedonia” (Adopted by the Committee of Ministers on 10 May 2017 95 Resolution CM/ResDH(2019)190, Execution of the judgment of the European Court of Human Rights Makraduli at the 1286th meeting of the Ministers’ Deputies) against North Macedonia (Adopted by the Committee of Ministers on 4 September 2019 at the 1352nd meeting 100 Resolution CM/ResDH(2019)301, Execution of the judgment of the European Court of Human Rights Andonoski of the Ministers’ Deputies) against North Macedonia (Adopted by the Committee of Ministers on 13 November 2019 at the 1360th meeting 96 Гелевски, бр. 28032/12, пресуда од 8 октомври 2020 of the Ministers’ Deputies)

40 41 Извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права – механизмот при Советот на Европа и националниот институционален контекст ЗАКЛУЧНИ СОГЛЕДУВАЊА

ЗАКЛУЧНИ СОГЛЕДУВАЊА период како би се одговорило на итноста на барањата и очекувањата на Комитетот на министри. Поради тоа, пожелно е во блиска иднина да се спроведе детална проценка и преиспитување на улогата и капацитетите на секоја од засегнатите страни со Извршувањето на пресудите на ЕСЧП несомнено претставува комплексен процес кој из- цел да се осигура нивна поголема вклученост и активност и да се гарантира поголема искува активна вклученост и конструктивно содејство на повеќе чинители, кои преку за- успешност на овој процес. емна координирана соработка и интеракција треба да ги идентификуваат најправил- ните и најсоодветните мерки и активности кои треба да бидат преземени и временската Впрочем, и супсидијарниот карактер на системот на Конвенцијата наложува внимателен динамика на нивното спроведување, како и ажурно да го следат текот на спроведување- однос на секое лице кое при вршењето на неговите службени овластувања може да ја то на истите и навремено да реагираат при евентуални потешкотии или при појава на прекрши Европската конвенција за човекови права, имајќи ја предвид примарната обвр- нови (не)очекувани предизвици во целокупниот процес. ска за државата за соодветно спроведување на Конвенцијата, зашто проблемите и по- вредите најлесно и најбезболно се спречуваат и отстрануваат дома, без да има воопшто Патот до конечната, успешна имплементација на една пресуда е честопати долг и мако- потреба наводите за тие повреди да бидат истакнувани пред еден меѓународен форум, трпен зашто истиот минува низ Бирото за застапување на државата пред ЕСЧП како др- каков што е Судот во Стразбур. жавен орган кој добива официјална нотификација од страна на Регистарот на Судот за конечноста на една пресуда, за потоа патот да продолжи низ Меѓуресорската комисија Токму затоа, сите институции и поединци ќе треба да ја преземат улогата на своевидни за извршување на одлуките на ЕСЧП, судовите, јавните обвинителства, министерствата, „агенти“ на извршувањето и на промените кои треба да се случат и да го дадат својот органите на државната управа, Академијата за судии и јавни обвинители. максимален придонес за успешна имплементација на пресудите на ЕСЧП во македонски контекст. Од исклучителна важност би било тие да пројавуваат и проактивен однос во Како што е прикажано во оваа публикација, Законот за извршување на одлуките на Ев- процесот, притоа преземајќи сопствени иницијативи за конкретни промени во рамките ропскиот суд за човекови права и Законот за застапување на Република Македонија на одделни институции или на ниво на цели подсистеми кои се засегнати со утврдените пред Европскиот суд за човекови права ја чинат правната рамка во која се одвива це- повреди на Конвенцијата со определена пресуда на Судот, без притоа да чекаат прво- локупниот процес на спроведување на пресудите на Судот во Стразбур на национално битниот чекор за извршување на пресудите да биде направен од страна на Бирото за ниво. Имено, овие закони прават обид за доближување на проблематиката поврзана со застапување, односно од Меѓуресорската комисија. извршувањето на пресудите на ЕСЧП и надзорот кој го спроведува Комитетот на минист- ри и создавање на структура која на национално ниво треба да се грижи за извршување- Само преку активен пристап неизбежно ќе се намали бројот на потенцијални апликации то на пресудите на ЕСЧП. пред Судот како и бројот на пресуди кои за државата наметнуваат обврска за нивно извршување што, пак, со себе повлекува користење на кадровските ресурси на инсти- Сепак, треба да се има предвид дека државата во ваквиот обид е релативно уникатна туциите кои треба да бидат вклучени во процесот на извршување, како и трошење на меѓу државите-членки на Советот на Европа, со оглед на малиот број држави кои при- финансиските средства од буџетот заради исплата на евентуално досудениот правичен бегнале кон законско регулирање на материјата врзана за извршувањето на пресудите надомест, кој на ваков начин би бил значително намален. на ЕСЧП. На долг рок, ефикасната имплементација на пресудите на Европскиот суд за човекови Освен тоа, неспорно е дека законските решенија беа усвоени во домашниот правен по- права треба да придонесе кон градење и развивање на култура на доследно почитување редок пред воведувањето на реформите во процесот на извршување на пресудите на на меѓународно преземените обврски на државата, што, пак, треба да спречи натамошно ЕСЧП од 2011 година. Сето тоа земено во целина ја наметнува потребата сериозно да се нарушување на нејзиниот меѓународен углед преку често изрекување на нови, неповол- размислува за преиспитување и ревидирање на важечкото законодавство во насока ни пресуди во кои таа би била изложена на јавна осуда за сторената повреда на мини- на негово модернизирање и прилагодување на реформите во системот на надзор над малните човекови права кои ги гарантира Конвенцијата. извршувањето кои настанаа, во меѓувреме, на ниво на Советот на Европа. Конечно, на овој начин ќе се генерира подалекусежно влијание (импакт) врз општите Во прилог на тоа е и фактот дека и покрај солидната институционална поставеност состојби со владеењето на правото и почитувањето на човековите права и слободи во на македонскиот систем за извршување на пресудите на ЕСЧП, со изразита улога на државата, што може позитивно да се одрази не само врз исполнувањето на обврските Меѓуресорската комисија и Владиниот агент- директор на Бирото за застапување како за извршување на пресудите на ЕСЧП кои произлегуваат од членството на државата во координатор и носител на извршувањето и одредено учество на останатите релевантни Советот на Европа, туку исто така и во однос на исполнувањето на некои од клучните субјекти, сепак во голем број случаи извршувањето на определени предмети стагнира, претпоставки за нејзино идно членство во Европската унија. поради што подоцна се бара преземање на позасилен ангажман во пократок временски

42 43

Основные сведения

Организация Организация по безопасности и сотрудничеству в Европе (ОБСЕ / OSCE)

Тип документа book

Дата принятия 13 февраля 2023 г.

Источник ОБСЕ