Masat individuale për ekzekutimin e aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut si individualizim i ekzekutimit me theks të veçantë në përsëritjen e procedurave

Velimir Dellovski Danica Xhonova

Masat individuale për ekzekutimin e aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut si individualizim i ekzekutimit me theks të veçantë në përsëritjen e procedurave

Akademia për gjykatës dhe Prokurorë Publikë  Masat individuale për ekzekutimin e aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut si individualizim i ekzekutimit me theks të veçantë në përsëritjen e procedurave

Shkup, 2022  Masat individuale për ekzekutimin e aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut si individualizim i ekzekutimit me theks të veçantë në përsëritjen e procedurave Përmbajtja

Botues: Publisher: Përmbajtja Misioni i OSBE-së në Shkup OSCE Mission to Skopje Autor: Author: Velimir Dellovski Velimir Delovski Danica Xhonova Danica Djonova Parathënie 4 Redaktorë: Editors: Darko Pavllovski Darko Pavlovski LISTA E SHKURTESAVE TË PËRDORURA 6 Artan Murati Artan Murati I. HYRJE 7 Përktheu: Translated by: Valon Abdiu Valon Abdiu II. PËRSËRITJA E PROCEDURAVE DHE MASAT E TJERA INDIVIDUALE PËR EKZEKUTIMIN E Lekturoi: Proofread by: AKTGJYKIMEVE TË GJYKATËS EVROPIANE PËR TË DREJTAT E NJERIUT SI FORMË E Lulzim Ademi Lulzim Ademi RESTITUTIO IN INTEGRUM 11 Shtypi: Graphic design: II.1. Masat individuale për ekzekutimin e aktgjykimeve të GJEDNJ-së 11 Polyesterday, Shkup Polyesterday, Skopje II.2. Përsëritja e procedurave si një formë e restitutio in integrum   13 Masat individuale për ekzekutimin e aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut si II.3. Rekomandimi nr. R (2000) 2 i Këshillit të Evropës për rishqyrtimin ose rihapjen e procedurës individualizim i ekzekutimit me theks të veçantë në përsëritjen e procedurave gjyqësore për raste të caktuara në nivel nacional pas aktgjykimit të Gjykatës Evropiane ISBN: 978-92-9271-058-3 për të Drejtat e Njeriut   15 II.4. Klauzola e rigjykimit   17

III. ASPEKTET SPECIFIKE TË PËRSËRITJES SË PROCESEVE GJYQËSORE VENDORE PËRMES PRIZMIT TË JURISPRUDENCËS SË GJYKATËS EVROPIANE TË TË DREJTAVE TË NJERIUT   21 III.1. Procedura pas kërkesës për përsëritjen e proceseve gjyqësore vendore pas aktgjykimit të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut si bazë për një procedurë të re para GJEDNJ-së   21 III.1.1. Çështjet që lidhen me pranimin e kërkesave të reja para GJEDNJ-së 21 III.1.2. Praktika relevante gjyqësore e GJEDNJ-së 24 III.2. Përsëritja e procedurës në bazë të vendimit të GJEDNJ-së   30

IV. PËRSËRITJA E PROCEDURËS SI MASË INDIVIDUALE PËR EKZEKUTIMIN E AKTGJYKIMEVE DHE VENDIMEVE TË GJYKATËS EVROPIANE PËR TË DREJTAT E NJERIUT NË LËNDËT KUNDËR REPUBLIKËS SË MAQEDONISË SË VERIUT   34 IV.1. Korniza ligjore 34 Përmbajtja e këtij publikimi nuk përfaqëson medoemos këndvështrimet apo qëndrimet e Misionit të OSBE-së në Shkup. IV.2. Praktika relevante gjyqësore vendore 39 Materialet në këtë botim janë vetëm për referim. Edhe pse Misioni i OSBE-së në Shkup ka përkushtuar kujdesin më të madh në zhvillimin e tij, i njëjti nuk pranon asnjë përgjegjësi për saktësinë dhe plotësinë e informacioneve, V. SFIDAT NË PËRSËRITJEN E PROCESEVE GJYQËSORE VENDORE NË LËNDËT CIVILE udhëzimeve dhe këshillave të ofruara, apo për ndonjë gabim shtypi. Përmbajtja e këtij botimi, pikëpamjet, DHE PENALE   48 mendimet, gjetjet, interpretimet dhe konkluzionet e shprehura këtu nuk pasqyrojnë domosdoshmërish politikën zyrtare ose qëndrimin e OSBE-së. Për këto arsye, asnjë pretendim nuk mund të bëhet kundër OSBE-së lidhur me V.1. Përsëritja e procedurave civile 48 pasojat e mundshme nga besueshmëria e informacioneve ose konkluzioneve të përfshira në këtë botim. V.2. Përsëritja e procedurave penale 50 Mbi përdorimin e emrit të vjetër të shtetit në këtë publikim: VI. VËSHTRIM PËRMBYLLËS   52 Shteti zyrtarisht ndryshoi emrin kushtetues në vitin 2019 në përpuеthshmëri me Marrëveshjen e Prespës. Shumica e akteve ligjore të krijuara para ndryshimit të emrit akoma janë në fuqi dhe përmbajnë emrin e mëparshëm të ANEKSI: 53 shtetit në titujt e tyre zyrtare. Përdorimi i emrit të mëparshëm të shtetit në këtë dokument bëhet vetëm për shkak të saktësisë ligjore.

4 5  Masat individuale për ekzekutimin e aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut si individualizim i ekzekutimit me theks të veçantë në përsëritjen e procedurave Parathënie

Parathënie Misioni pret që e tërë trilogjia të jetë e dobishme edhe për mendimin akademik, por edhe Misioni i OSBE-së në Shkup (në tekstin e mëtejmë: “Misioni”), në kuadër të mandatit të tij për vendimmarrësit, të cilët duhet të sensibilizohen dhe të informohen për këtë çështje, në programor për të mbështetur shtetin nikoqir në realizimin e angazhimeve të OSBE-së për mënyrë që ta vendosin, përkatësisht ta përmirësojnë vazhdimisht sistemin për mbrojtjen e sundimin e ligjit dhe respektimin e të drejtave të njeriut, padyshim i është përkushtuar të drejtave të njeriut në përputhje me angazhimet e OSBE-së dhe standardet evropiane drejt përhapjes së vlerave, standardeve dhe praktikave më të mira që kanë të bëjnë me Konventën të cilave synon Maqedonia e Veriut. për Mbrojtjen e të Drejtave dhe Lirive Themelore të Njeriut (në tekstin e mëtejmë: “Konventa Evropiane për të Drejtat e Njeriut”, “KEDNJ”, “Konventa”) dhe jurisprudencën e Gjykatës Për botuesin: Evropiane të të Drejtave të Njeriut (në tekstin e mëtejmë: “GJEDNJ”, “Gjykata”). Misioni i OSBE-së në Shkup Darko Pavllovski, Oficer i Lartë Juridik Nevoja për një qasje sistematike në forcimin e kapaciteteve të Republikës së Maqedonisë Artan Murati, Oficer Nacional për Sundimin e Ligjit së Veriut për zbatimin e Konventës është pranuar nga palë të ndryshme të interesit dhe në nivele të ndryshme. Në bashkëpunim, para së gjithash, me Akademinë për Gjyqtarë dhe Prokurorë Publikë, bashkërisht u konstatua nevoja që theksi në këtë fazë të vihet në procesin e ekzekutimit të aktgjykimeve, përkatësisht të vendimeve të Gjykatës në Strasburg. Mu për këtë arsye, në vitin 2021 dhe në fillim të vitit 2022, Misioni e mbështeti përpilimin e një trilogjie në temën e ekzekutimit të aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut.

Për dallim nga publikimi i parë, i cili ka të bëjë me mekanizmin e ekzekutimit të aktgjykimeve në nivel të Këshillit të Evropës dhe me specifikat e kornizës ligjore dhe institucionale nacionale për ekzekutimin e aktgjykimeve dhe publikimi i dytë, i cili për nga temat i kushtohet masave të përgjithshme, në këtë pjesë të tretë shtjellohen të ashtuquajturat masa individuale, gjegjësisht masat individuale për ekzekutim. Një fokus i veçantë në këtë publikim i kushtohet përsëritjes së procedurave gjyqësore vendore pas aktgjykimit të GJEDNJ-së, me të cilin konstatohet shkelje e KEDNJ-së (ose pas një vendimi të GJEDNJ-së) si një nga mjetet për të arritur të ashtuquajturën restitutio in integrum.

Nga pikëpamja metodologjike, ky publikim i tretë trajton përsëritjen e procedurave gjyqësore duke iu shmangur analizës së veçantë të çështjes së përsëritjes së procedurave administrative. Në të njëjtën kohë, ky publikim nuk merret me përsëritjen apo vazhdimin e hetimeve të kontestuara apo me fillimin e hetimeve të reja pas një aktgjykimi të GJEDNJ-së në të cilin është konstatuar shkelje e aspekteve procedurale të të drejtave nga Konventa, si një çështje më vete, e cila, për shkak të hapësirës së kufizuar, mbetet për t'u trajtuar në ndonjë material të ardhshëm.

Misioni shpreson se kjo pjesë e tretë do të jetë veçanërisht e dobishme për juristët praktikant (gjyqtarë, prokurorë, avokatë) të cilët çdo ditë përballen me dilema lidhur me zbatimin e Konventës, veçanërisht kur bëhet fjalë për zbatimin praktik të aktgjykimeve tashmë të miratuara, të cilat shteti ka detyrim ligjor t'i zbatojë plotësisht dhe në mënyrë efektive. Ekzekutimi korrekt i masave individuale, përkatësisht individualizimi adekuat i ekzekutimit, do ta përmirësojë edhe dosjen e Maqedonisë së Veriut para Komitetit të Ministrave të Këshillit të Evropës, si organ përgjegjës për ekzekutimin e aktgjykimeve.

6 7  Masat individuale për ekzekutimin e aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut si individualizim i ekzekutimit me theks të veçantë në përsëritjen e procedurave I. Hyrje

LISTA E SHKURTESAVE TË PËRDORURA I. Hyrje 1

KEDNJ Konventa Evropiane për të Drejtat e Njeriut/Konventa për Mbrojtjen e të Një nga karakteristikat më të rëndësishme të sistemit të Konventës Evropiane për të Drejtat Drejtave dhe Lirive Themelore të Njeriut e Njeriut është se ajo përfshin një mekanizëm për kontrollin e përputhjes me dispozitat e saj. Kështu, KEDNJ-ja jo vetëm që kërkon nga shtetet kontraktuese që në një kuptim abstrakt t’i GJEDNJ Gjykata Evropiane për të Drejtat e Njeriut respektojnë të drejtat dhe detyrimet që rrjedhin prej saj (neni 1 i KEDNJ-së), por në nenin 19, ajo krijon edhe një organ gjyqësor - Gjykatën Evropiane për të Drejtat e Njeriut, e cila është КМ Komiteti i Ministrave kompetente për konstatimin e shkeljeve të KEDNJ-së me aktgjykime që shtetet kontraktuese janë të detyruara t'i respektojnë (neni 46 paragrafi 1 i KEDNJ-së). OSBE Organizata për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë Gjithashtu, KEDNJ-ja në nenin 46 paragrafi 2, parashikon një mekanizëm për mbikëqyrjen e KB Kombet e Bashkuara ekzekutimit të vendimeve, i cili i është besuar Komitetit të Ministrave (në tekstin e mëtejmë: “Komiteti”, “KM”). Një mekanizëm i tillë e tregon rëndësinë në sistemin e GJEDNJ-së për ARSIWA Articles on the Responsibility of States for Internationally Wrongful Acts/ zbatimin efektiv të aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut (Verein gegen Nenet mbi përgjegjësinë e shteteve për aktet e paligjshme ndërkombëtare Tierfabriken Schweiz (VgT) v. Switzerland (no. 2) [GC], no. 32772/02, § 84, ECHR 2009). UN ILC United Nations International Law Commission/Komisioni i së Drejtës Ndërkombëtare i OKB-së Neni 46, KEDNJ Detyrimi dhe ekzekutimi i aktgjykimeve

1. Palët e Larta Kontraktuese marrin përsipër t'i respektojnë aktgjykimet përfundimtare të Gjykatës në kontestet në të cilat ato janë palë. 2. Aktgjykimi përfundimtar i Gjykatës i dorëzohet Komitetit të Ministrave, i cili e mbikëqyr ekzekutimin e tij. 3. Në rast se Komiteti i Ministrave vlerëson se mbikëqyrja e ekzekutimit të aktgjykimit përfundimtar pengohet për shkak të ndonjë problemi në interpretimin e aktgjykimit, ai mund t'ia referojë çështjen Gjykatës, e cila do të marrë vendim për çështjen e interpretimit. Marrja e vendimit për referimin e çështjes në Gjykatë kërkon shumicë prej dy të tretash të përfaqësuesve që kanë të drejtë të marrin pjesë si anëtarë të Komitetit. 4. Nëse Komiteti i Ministrave vlerëson se Pala e Lartë Kontraktuese refuzon ta zbatojë aktgjykimin përfundimtar, në një rast në të cilin ajo është palë, mundet, pasi t'i dërgojë një njoftim zyrtar asaj Pale të Lartë Kontraktuese dhe me një vendim të marrë me shumicë prej dy të tretash të përfaqësuesve që kanë të drejtë të marrin pjesë në Komitet, Gjykatës t’ia shtrojë pyetjen nëse ajo palë nuk e ka përmbushur detyrimin e saj nga paragrafi 1. 5. Nëse Gjykata konstaton shkelje të paragrafit 1, do t'ia referojë rastin Komitetit të Ministrave për shqyrtimin e masave që duhet të ndërmerren. Nëse Gjykata konstaton se nuk ka shkelje të paragrafit 1, do t'ia referojë rastin Komitetit të Ministrave, i cili do ta përfundojë shqyrtimin e rastit.

1 Pjesa hyrëse e këtij publikimi përmban disa vërejtje të përgjithshme për sistemin e ekzekutimit të aktgjykimeve të vendosur në nivel të Këshillit të Evropës. Për më shumë detaje, shihni pjesën e parë të trilogjisë, me titull “Ekzekutimi i aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut - Mekanizmi i Këshillit të Evropës dhe konteksti institucional kombëtar”.

8 9  Masat individuale për ekzekutimin e aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut si individualizim i ekzekutimit me theks të veçantë në përsëritjen e procedurave I. Hyrje

Paragrafi i parë i nenit 46 të KEDNJ-së e përcakton detyrimin e shteteve kontraktuese për t’i GJEDNJ-së, e mbikëqyr marrjen e masave nga ana e shtetit. Mekanizmi i mbikëqyrjes sipas zbatuar aktgjykimet e Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut. Paragrafët e tjerë të nenit nenit 46 të KEDNJ-së ofron një kornizë gjithëpërfshirëse për ekzekutimin e aktgjykimeve 46 të KEDNJ-së e përcaktojnë kornizën për modalitetet procedurale në të cilat vlerësohen të GJEDNJ-së, të përforcuar me praktikën e Komitetit të Ministrave. Në praktikë, puna e masat e ndërmarra nga shteti kontraktues për qëllimet e përmbushjes së një detyrimi të tillë. vazhdueshme mbikëqyrëse e Komisionit ka krijuar një korpus të dokumenteve publike4, të cilat përfshijnë informacione të dhëna nga shtetet kundër të cilave janë miratuar Procesi i ekzekutimit i referohet veprimit të shtetit kontraktues të KEDNJ-së në përputhje aktgjykimet e GJEDNJ-së nën mbikëqyrjen e ekzekutimit të Komitetit, informacione me detyrimet e tij sipas ligjit ndërkombëtar që dalin nga neni 46 paragrafi 1 i KEDNJ-së. Këto të dhëna nga palë të tjera të interesuara ose të përfshira në procesin e ekzekutimit të detyrime bazohen në parimet e së drejtës ndërkombëtare që kanë të bëjnë me ndërprerjen aktgjykimeve të GJEDNJ-së5, si dhe vendimet e marra nga Komiteti i Ministrave për lëndët e shkeljes, mos përsëritjen dhe dëmshpërblimin, siç del nga Nenet mbi Përgjegjësinë e nën mbikëqyrjen e ekzekutimit. Shteteve për Veprimet e Paligjshme Ndërkombëtare.2 Neni 41 i Konventës përmban një mekanizëm për përcaktimin e zhdëmtimit të drejtë për Çështja e ekzekutimit të aktgjykimeve të GJEDNJ-së nga shtetet kontraktuese është jashtë aplikantët që janë viktima të shkeljes së të drejtave dhe lirive të KEDNJ-së. juridiksionit të GJEDNJ-së, me përjashtim të rastit kur është iniciuar “procedurë për shkelje” të nenit 46, të parashikuar në nenin 46, paragrafët 4 dhe 5 të KEDNJ-së (Moreira Ferreira v. Portugal (no. 2) [GC], no. 19867/12, § 102, 11 July 2017)3. Vetëm në “procedurën e shkeljes” Neni 41, KEDNJ nga GJEDNJ-ja kërkohet të bëjë një vlerësim përfundimtar ligjor nëse shteti e ka respektuar Zhdëmtim i drejtë aktgjykimin e GJEDNJ-së dhe detyrimin e tij sipas nenit 46 paragrafi 1 i KEDNJ-së. Me këtë rast, GJEDNJ-ja i merr parasysh të gjitha aspektet e procedurës përpara Komitetit të Ministrave, Nëse Gjykata konstaton se ka pasur shkelje të Konventës ose të protokolleve të saj dhe duke i përfshirë edhe masat që i ka theksuar KM-ja. GJEDNJ-ja e bën vlerësimin e saj duke i nëse ligji vendor i Palës së Lartë Kontraktuese të përfshira e lejon vetëm heqjen e pjesshme marrë parasysh konkluzionet e KM-së në procesin e mbikëqyrjes së ekzekutimit të aktgjykimit të pasojave të asaj shkeljeje, ajo, nëse është e nevojshme, do t'i japë zhdëmtim të drejtë të GJEDNJ-së, qëndrimin e shtetit, përgjegjësia e të cilit kërkohet dhe pretendimet e viktimës palës së dëmtuar. për shkelje të të drejtave të njeriut. Në kuadër të kësaj procedure, GJEDNJ-ja i identifikon detyrimet ligjore që rrjedhin nga aktgjykimi i plotfuqishëm, konkluzionet dhe fryma e aktgjykimit për të përcaktuar nëse shteti kundër të cilit është parashtruar aplikimi dhe Megjithatë, zhdëmtim i drejtë i dhënë nga GJEDNJ-ja nuk i largon gjithmonë të gjitha përgjegjësia e të cilit kërkohet, nuk i ka përmbushur detyrimet e veta nga neni 46 paragrafi shkeljet nga shkeljet e konstatuara të KEDNJ-së. Për këtë arsye mund të jetë e nevojshme 1 (Ilgar Mammadov v. Azerbaijan [GC], § 168, 29 May 2019). që të përcaktohen dhe të zbatohen masa shtesë individuale për ekzekutimin e aktgjykimit. Prandaj, aktgjykimi në të cilin Gjykata konstaton shkelje të Konventës ose të Protokolleve Në të gjitha rastet e tjera, mbikëqyrja e ekzekutimit të aktgjykimeve të GJEDNJ-së i besohet të saj i imponon shtetit përgjegjës një detyrim ligjor jo vetëm për t'i paguar parashtruesit KM-së në përputhje me nenin 46 paragrafi 2 të KEDNJ-së. Në fakt, konsiderohet se Komiteti shumën e zhdëmtimit të drejtë të dhënë nga GJEDNJ-ja në përputhje me nenin 41 të KEDNJ- i Ministrave është në pozitë më të mirë se GJEDNJ-ja për t’i vlerësuar masat konkrete që së, por edhe të zgjedhë një lëndë të mbikëqyrjes nga Komiteti i Ministrave, të përgjithshme duhet të ndërmerren për qëllime të ekzekutimit të aktgjykimeve të GJEDNJ-së. dhe/ose nëse është e përshtatshme, në rendin e tij ligjor të merren masa individuale për t'i dhënë fund shkeljes së përcaktuar nga Gjykata dhe për të zhdmtuar në masën më të madhe Komiteti i Ministrave, në bazë të informacionit të dhënë nga shteti i paditur dhe me vëmendjen të mundshme pasojat e saj (shih Pisano v. Italy (striking out) [GC], no. 36732/97, § 43, 24 e duhur ndaj zhvillimit të rrethanave që kanë të bëjnë me aplikantin pas aktgjykimit të October 2002 dhe Scozzari and Giunta v. Italy [GC], nos. 39221/98 and 41963/98, § 249, ECHR 2000-VIII),6 si dhe Stanev v. Bulgaria [GC], no. 36760/06, § 254, ECHR 2012 dhe Sejdovic v. Italy 2 [GC], no. 56581/00, § 119, ECHR 2006-II). Articles on the Responsibility of States for Internationally Wrongful Acts (ARSIWA), janë në dispozicion përmes këtij linku https://legal.un.org/ilc/texts/instruments/english/commentaries/9_6_2001.pdf. Ato, në parim, konsiderohen si pjesë e së drejtës zakonore ndërkombëtare të kodifikuar. Në vitin 2001, Asambleja e Shteti kontraktues, në parim, është i lirë t’i zgjedhë masat me të cilat do ta zbatojë Përgjithshme e Kombeve të Bashkuara (OKB) vetëm e konstatoi miratimin e tyre nga Komisioni i së Drejtës aktgjykimin me të cilin GJEDNJ-ja ka konstatuar shkelje të KEDNJ-së, që është në përputhje Ndërkombëtare i OKB-së (United Nations International Law Commission (ILC)) dhe i publikoi ato si aneks të me parimin e subsidiaritetit mbi të cilin bazohet sistemi i mbrojtjes së të drejtave të njeriut Rezolutës 56/83.2. Megjithatë, ato gëzojnë autoritet të lartë si shprehje e së drejtës zakonore ndërkombëtare në këtë fushë. Në fakt, edhe numri i vendimeve të gjykatave dhe tribunaleve ndërkombëtare që i referohen ARSIWA-s e dëshmojnë rëndësinë e tyre. 4 3 Kjo procedurë, për herë të parë, u aktivizua kundër Azerbajxhanit për shkak të refuzimit të vazhdueshëm Të disponueshme përmes bazës së të dhënave (https://hudoc.echr.coe.int/eng). 5 të organeve kompetente për të siguruar lirimin e pakushtëzuar të aplikantit (aktivistit politik) me qëllim të Në pajtueshmëri me rregullin nu.9 të Regullave tl Komitetit të Minsitrave për mbikqyrjen e zbatimit të akgjykimeve ekzekutimit të aktgjykimit në lëndën Ilgar Mammadov v. Azerbaijan, no. 15172/13, 22 May 2014. Në atë rast, dhe ujdive miqësore. Përkthimi i tyre në gjuhën maqedonase eështë i disponueshëm në ueb faqen e Birosë për Këshilli i Lartë Gjyqësor i GJEDNJ-së arriti në përfundimin se Azerbajxhani nuk i kishte përmbushur detyrimet përfaqësim, ketu: https://biroescp.gov.mk/wp-content/uploads/2020/10/Правила-на-Комитет-на-Министри.pdf. e tij sipas nenit 46 paragrafi 1 që të respektojë aktgjykimin e Gjykatës së vitit 2014. 6 Egmez v. Cyprus (dec.), no. 12214/07, § 48, 18 September 2012

10 11  Masat individuale për ekzekutimin e aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut si II. Përsëritja e procedurave dhe masat e tjera individuale për ekzekutimin e aktgjykimeve individualizim i ekzekutimit me theks të veçantë në përsëritjen e procedurave të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut si formë e restitutio in integrum

të bazuar në GJEDNJ. Kjo liri veprimi për mënyrën e ekzekutimit të aktgjykimit e pasqyron II. Përsëritja e procedurave dhe masat e tjera lirinë e zgjedhjes që ka të bëjë me detyrimin parësor të shteteve kontraktuese të KEDNJ-së – për t’i garantuar të drejtat dhe liritë e garantuara nga GJEDNJ-ja (Papamichalopoulos and individuale për ekzekutimin e aktgjykimeve Others v. Greece (Article 50), 31 October 1995, § 34, Series A no. 330-B). të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut Sidoqoftë, masat e marra nga shteti për ekzekutimin e një aktgjykimi të GJEDNJ-së duhet të si formë e restitutio in integrum jenë në përputhje me konkluzionet dhe frymën e aktgjykimit (Ilgar Mammadov v. Azerbaijan [GC], § 186, 29 May 2019). Diapazoni i detyrimeve ligjore që rrjedhin nga një aktgjykim i plotfuqishëm i GJEDNJ-së në përputhje me nenin 46 të KEDNJ-së përcaktohet nga arsyet për II.1. Masat individuale për ekzekutimin e aktgjykimeve të GJEDNJ-së të cilat GJEDNJ-ja ka konstatuar shkelje të KEDNJ-së (po aty., § 187). Shteti duhet të heqë çdo pengesë në sistemin e tij ligjor që mund ta pengojë korrigjimin Përderisa aktgjykimet e GJEDNJ-së janë në thelb deklarative nga natyra, në rrethana të adekuat të situatës së aplikantit (Maestri v. Italy [GC], no. 39748/98, § 47, ECHR 2004-I). Për caktuara, me qëllim që të ndihmojë shtetin t’i përmbushë detyrimet e tij sipas nenit 46, dallim nga masat e përgjithshme që duhet të parandalojnë shkelje të ngjashme të KEDNJ- GJEDNJ-ja mund të specifikojë llojin e masave individuale dhe/ose masave të përgjithshme së duke i zgjidhur problemet sistematike nga të cilat lind shkelja e konstatuar e KEDNJ-së, që mund të ndërmerren për t'i dhënë fund situatës për të cilën GJEDNJ-ja ka konstatuar masat individuale për ekzekutimin e aktgjykimeve të KEDNJ-së kanë për qëllim përmirësimin shkelje të GJEDNJ-së (Suso Musa v. Malta, no. 42337/12, § 120, 23 July 2013). e situatës së vetë aplikantëve, gjegjësisht kthimin e tyre në masën më të madhe të mundshme, në gjendjen në të cilën do të kishin qenë nëse do të ishte respektuar KEDNJ-ja dhe nëse Për sa i përket masave individuale, në disa situata konkrete, GJEDNJ-ja mund ta konsiderojë nuk do të kishte ndodhur fare shkelja e KEDNJ-së. Në fakt, shteti përgjegjës për aktin e të dobishme apo edhe të nevojshme t'i tregojë qeverisë përgjegjëse llojin e masave që mund kundërligjshëm është i detyruar të sigurojë “kthimin në gjendjen e mëparshme” (restitutio ose duhet t’i marrë, e ndonjëherë natyra e shkeljes së konstatuar mund të jetë e tillë që in integrum), gjegjësisht ta rikthejë gjendjen që ka ekzistuar përpara se të ndodhte akti i nuk lë zgjidhje tjetër për sa i përket masës individuale që duhet të merret për qëllime të kundërligjshëm, me kusht që kjo të jetë e mundur dhe përfitimi nga kthimi të mos supozojë ekzekutimit të aktgjykimit të GJEDNJ-së (Hirsi Jamaa and Others v. Italy [GC], no. 27765/09, barrë jo proporcionale në krahasim me dobinë nga pagesa e dëmshpërblimit.7. Me fjalë të §§ 209-211, ECHR 2012; Assanidze v. Georgia [GC], no. 71503/01, § 202, ECHR 2004-II; Al- tjera, edhe pse kthimi në gjendjen e mëparshme është rregull, mund të ketë rrethana në të Saadoon and Mufdhi v. the United Kingdom, no. 61498/08, § 171, ECHR 2010; Savriddin cilat shteti përgjegjës përjashtohet – tërësisht ose pjesërisht – nga ky detyrim, me kusht që Dzhurayev v. Russia, no. 71386/10, §§ 252-254, ECHR 2013 (extracts)). të mund ta dëshmojë ekzistencën e rrethanave të tilla. Ilgar Mammadov v. Azerbaijan [GC], no. 15172/13, § 151, 29 May 2019). Si rregull, masat individuale duhet të jenë në kohë, të Prania ose mungesa e udhëzimeve të qarta lidhur me ekzekutimin e tyre, në vetë aktgjykimet përshtatshme dhe të mjaftueshme për të siguruar riparimin sa më të madh të mundshëm e GJEDNJ-së, nuk është vendimtare për sa i përket asaj se një shtet a i ka përmbushur për dëmtimet e përcaktuara nga GJEDNJ-ja (po aty, § 170). detyrimet e tij sipas nenit 46 paragrafi 1 i KEDNJ-së. Ajo që është vendimtare është masat e ndërmarra nga shteti a janë në përputhje me konkluzionet dhe frymën e aktgjykimit të Natyra e shkeljes së konstatuar nga GJEDNJ-ja mund të jetë e tillë që nuk lë zgjidhje reale Gjykatës (Ilgar Mammadov v. Azerbaijan [GC], 2019, § 186). GJEDNJ-ja në mënyrë plotësuese për sa i përket masave të nevojshme për heqjen e saj. Gjykata mund të vendosë të imponojë sqaroi se kufizimi i procesit të mbikëqyrjes kryesisht në vërejtjet e qarta nga ana e GJEDNJ- vetëm një masë të tillë ose ajo masë të nënkuptohet, duke marrë parasysh llojin e shkeljes së do ta eliminonte fleksibilitetin e mbikëqyrjes së kryer nga KM-ja (në bazë të informatave të së konstatuar. Masa të tilla individuale janë, për shembull: kthimi i tokës së shpronësuar,8 cilat i siguron dhe i publikon shteti dhe me kujdesin e duhur, duke marrë parasysh zhvillimin kthimi i ndërtesës,9 kthimi i banesës që është marrë në mënyrë të paligjshme,10 lirimi i një e situatës që ka të bëjë me vetë aplikantin), për sa i përket miratimit dhe ndërmarrjes së masave që janë të realizueshme, në kohë, të përshtatshme dhe të mjaftueshme (po aty, § 7 Shih nenin 35 të Neneve mbi Përgjegjësinë e Shteteve për Veprimet e Paligjshme Ndërkombëtare, të cituar më 184). Kështu, Komiteti i Ministrave mund t’i rivlerësojë vërejtjet e përfshira në aktgjykimet sipër në fusnotën 2. e GJEDNJ-së, të cilat janë të rëndësishme për ekzekutimin, si për shembull, kur faktorë 8 Shih Papamichalopoulos and Others v. Greece (Article 50), 31 October 1995, § 38, Series A no. 330-B. Detyrimi objektivë që janë bërë të njohur pas miratimit të aktgjykimit nga ana e GJEDNJ-së duhet të i shtetit për kthimin e tokës së konfiskuar ishte i përfshirë, si në pjesën operative, ashtu edhe në arsyetimin e aktgjykimit. Meqenëse Greqia nuk e përmbushi detyrimin e tillë për kthimin e tokës, u urdhërua të paguante një merren parasysh në procesin e mbikëqyrjes (po aty, § 183). shumë të caktuar si zhdëmtim i drejtë. Një detyrim i ngjashëm për kthimin e tokës haset edhe në aktgjykimin Ramadhi and Others v. Albania, no. 38222/02, § 102, 13 November 2007. 9 Deri më tani, GJEDNJ-ja asnjëherë nuk i është referuar nenit 46 të KEDNJ-së duke i theksuar Shih Brumarescu v. Romania (just satisfaction) [GC], no. 28342/95, § 22, ECHR 2001-I; Hirschhorn v. Romania, masat, qoftë në pjesën e masave individuale apo në pjesën e masave të përgjithshme, të no. 29294/02, § 114, 26 July 2007; dhe Katz v. Romania, no. 29739/03, § 42, 20 January 2009. Në këto tre raste, detyrimi për kthimin e një ndërtese është theksuar si në pjesën operative ashtu edhe në arsyetimin e cilat pret që Maqedonia e Veriut t’i ndërmarrë për qëllimet e ekzekutimit të një aktgjykimi aktgjykimit, ndërsa mos përmbushja e tij ka rezultuar me atë që GJEDNJ-ja i ka urdhëruar shtetet përgjegjëse konkret të GJEDNJ-së me të cilin konstatohet shkelje e KEDNJ-së. që të bëjnë pagesën e një shume adekuate si zhdëmtim i drejtë për aplikantët. 10 Akimova v. Azerbaijan, no. 19853/03, 27 September 2007

12 13  Masat individuale për ekzekutimin e aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut si II. Përsëritja e procedurave dhe masat e tjera individuale për ekzekutimin e aktgjykimeve individualizim i ekzekutimit me theks të veçantë në përsëritjen e procedurave të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut si formë e restitutio in integrum

personi që gjendet në paraburgim,11 ndërprerja e paraburgimit dhe zëvendësimi i tij me dënimit me vdekje24 dhe kthimi i një personi në funksionin e tij shtetëror pas shkarkimit një masë tjetër të arsyeshme dhe më pak të rëndë të privimit nga liria, ose me kombinim arbitrar të tij.25 të masave të tilla,12 zëvendësimi i dënimit me burgim të përjetshëm me një dënim në përputhje me Konventën,13 sigurimi i kushteve adekuate për paraburgim të aplikantit në një institucion që mund t'i sigurojë atij trajtimin e nevojshëm psikiatrik dhe mbikëqyrjen e vazhdueshme mjekësore, 14 eliminimi i çdo pasoje negative, qoftë të kaluara ose të ardhshme, II.2. Përsëritja e procedurave si një formë e restitutio in integrum që rezultojnë nga dënimi disiplinor,15 fshirja e dënimit për shpifje të shprehur me shkrim nga evidenca penale e aplikantit dhe zhdëmtimi i gjobës së paguar pas përcaktimit të ndërhyrjes Për sa i përket përsëritjes së procedurës si formë e kthimit, ajo mund të merret në jo proporcionale në lirinë e tij të shprehjes,16 hapja e një hetimi të ri penal17 ose mbyllja e konsideratë, varësisht nga lloji i shkeljes së Konventës, vetëm nëse me atë mund të arrihet hetimit aktual,18 shkatërrimi i të dhënave personale në rast të mbledhjes së paligjshme të të eliminimi i shkeljes së konstatuar. Faktor kryesor (por sigurisht jo i vetmi) në vlerësimin nëse dhënave personale mjekësore të aplikantit nga policia,19 rivendosja e marrëdhënieve midis një procedurë gjyqësore vendore duhet të përsëritet në bazë të një aktgjykimi të GJEDNJ- prindit dhe fëmijës me të cilin ai nuk jeton, pas shkurorëzimit,20 lejimi i një komuniteti fetar së, me të cilin konstatohet shkelje e KEDNJ-së, është nëse kjo shkelje e KEDNJ-së mund ose grupi religjioz, regjistrimi i të cilit është refuzuar, që të ketë mundësi për një procedurë të korrigjohet duke e përsëritur procedurën kontestuese. Me këtë rast, është veçanërisht të re regjistrimi,21 shqyrtimi i kërkesës për azil dhe përmbajtja nga dëbimi i një personi të e rëndësishme të theksohet se përsëritja e procedurave gjyqësore vendore, megjithatë, nuk caktuar,22 marrja e garancive nga autoritetet e një vendi të tretë se aplikantët nuk do t'i duhet të kuptohet si e detyrueshme nëse gjykatat vendore ofrojnë arsye të mjaftueshme dhe nënshtrohen trajtimit që është i papajtueshëm me nenin 3 të Konventës (ndalimi i torturës) racionale për refuzimin e kërkesës për përsëritjen e asaj procedure. ose nuk do të riatdhesohen arbitrarisht,23 gjegjësisht se aplikanti nuk do t'i nënshtrohet Kur bëhet fjalë për llojin e shkeljes që është bazë për përsëritjen, përsëritja e procedurës më së shpeshti rekomandohet me rastin e konstatimit të shkeljes së të drejtës për gjykim të drejtë 11 Shih Assanidze v. Georgia [GC], no. 71503/01, § 203, KEDNJ 2004-II dhe pika 14 (a) e pjesës operative. Në këtë nga neni 6 i KEDNJ-së, me ç’ rast mund të bëhet fjalë për ndonjërën nga shkeljet në vijim: aktgjykim, GJEDNJ-ja, duke iu referuar nenit 41 të KEDNJ-së, vendosi detyrimin për lirimin e aplikantit “sa më shpejt të jetë e mundur”. Për situata të ngjashme, shih edhe Ilascu and Others v. Moldova and Russia [GC], no. shkelja e të drejtës për qasje në gjykatë, e drejta për t'u gjykuar nga një gjykatë e përcaktuar 48787/99, § 490, KEDNJ 2004-VII, si dhe pika 22 e pjesës operative; Fatullayev v. Azerbaijan, no. 40984/07, § 177, me ligj, parimi i paanshmërisë ose pavarësisë së gjykatës, e drejta për të marrë pjesë në 22 April 2010, pastaj pika 6 e pjesës operative; Del Río Prada v. Spain [GC], no. 42750/09, § 138, KEDNJ 2013 dhe gjykim, e drejta për t’i pyetur dëshmitarët, e drejta për t’u marrë në pyetje personalisht, pika 3 e pjesës operative. Në dy rastet e fundit, detyrimi ishte vendosur sipas nenit 46 të KEDNJ-së. 12 e drejta për t'u informuar për aktakuzën, e drejta për të pasur kohë dhe mundësi për të Shih Aleksanyan v. Russia, no. 46468/06, § 239, 22 December 2008. Detyrimi për zëvendësimin e masës së paraburgimit të parashikuar në arsyetimin e këtij aktgjykimi sipas nenit 46 ishte përfshirë edhe në pikën 9 të përgatitur mbrojtjen, parimi i procedurës kundërshtuese dhe barazia e armëve, e drejta për pjesës operative të aktgjykimit. ndihmë juridike, ndalimi i nxitjes policore dhe e drejta për aktgjykim të arsyetuar. Është e 13 Shih Scoppola v. Italy (no. 2) [GC], no. 10249/03, § 154, 17 September 2009. Detyrimi për ekzekutimin e këtij kuptueshme se pasojat e devijimit nga parimi i gjykimit nuk mund të korrigjohen brenda aktgjykimi sipas nenit 46 përmendet edhe në pikën 6 (a) të pjesës operative të aktgjykimit. një afati të arsyeshëm me rigjykim, prandaj në shkelje të tilla të nenit 6 nuk ka nevojë të 14 Sławomir Musiał v. Poland, no. 28300/06, 20 January 2009. Gjithashtu, në rast të ekzistimit të kushteve përsëritet procedura gjyqësore në fjalë. joadekuate të burgimit të aplikantit dhe trajtimit të papërshtatshëm mjekësor, aplikanti është transferuar në një institucion të specializuar për të burgosurit që vuajnë nga sëmundje të caktuara mendore, ku ai merr trajtim të përditshëm mjekësor dhe këshillim psikiatrik (Dybeku v. Albania, no. 41153/06, 18 December 2007). Gjithashtu duhet theksuar se përveç shkeljeve të nenit 6 të KEDNJ-së, mundësia e përsëritjes 15 Shih Maestri v. Italy [GC], no. 39748/98, § 47, ECHR 2004-I. së procedurës gjyqësore nuk përjashtohet plotësisht dhe ajo është marrë në konsideratë 16 De Almeida Azevedo v. Portugal, no. 43924/02, 23 January 2007 edhe për shkelje të të drejtave dhe lirive të tjera nga Konventa, ndërsa ekzistenca reale e 17 Shih Abuyeva and Others v. Russia, no. 27065/05, § 243, 2 December 2010 dhe Benzer and Others v. Turkey, no. nevojës për përsëritje duhet të vlerësohet varësisht nga rrethanat e rastit të caktuar dhe 23502/06, § 219, 12 November 2013. nga lloji i shkeljes së konstatuar. Në këtë kuptim, Gjykata ka vendosur nëse do të ishte e 18 Shih Nihayet Arıcı and Others v. Turkey, nos. 24604/04 and 16855/05, § 176, 23 October 2012. përshtatshme të përsëritej procedura përkatëse, me ç’ rast ose ka rekomanduar përsëritje 19 L.H. v. Latvia, no. 52019/07, 29 April 2014 ose e ka refuzuar kategorikisht atë. 20 Mitovi, nr. 53565/13, aktgjykimi i datës 16 prill 2015 dhe Olluri, nr. 3368/18, aktgjykimi i datës 16 janar 2020 21 Kryepeshkopata Ortodokse e Ohrit (Arqipeshkvia Ortodokse Greke e Ohrit në Patriarkanën e Pejës, nr. 3532/07, Një shembull ilustrues është lënda Verein gegen Tierfabriken VgT (no. 2), në të cilën u konstatua aktgjykimi i datës 16 nëntor 2017 dhe Komuniteti Bektashian dhe të tjerët, nr. 48044/10; 75722/12 dhe 25176/13, aktgjykimi i datës 12 prill 2018 22 Në M.S.S. v. Belgium and Greece [GC], no. 30696/09, GJEDNJ 2011, duke i marrë parasysh rrethanat e veçanta të 24 rastit dhe nevojën urgjente për të ndaluar shkeljet e neneve 13 dhe 3 të Konventës, Gjykata ka konsideruar se Al Nashiri v. Poland, no. 28761/11, 24 July 2014 “Greqia ka detyrimin të veprojë pa vonesë duke e shqyrtuar a është e arsyeshme kërkesa për azil të aplikantit 25 Shih Oleksandr Volkov v. Ukraine, no. 21722/11, § 208, ECHR 2013. Detyrimi i theksuar për kthimin e gjyqtarit që i plotëson kërkesat e Konventës dhe në pritje të rezultatit të atij shqyrtimi, do të përmbahet nga dëbimi të shkarkuar në pozitën e tij “sa më parë të jetë e mundur” përmendet edhe në arsyetimin e aktgjykimit sipas i aplikantit.” Megjithatë, asnjë nga këto masa individuale, të cekura sipas nenit 46, nuk është futur në pjesën neneve 41 dhe 46 të KEDNJ-së, por edhe në pikën 9 të pjesës operative të aktgjykimit. GJEDNJ-ja i ndjek të operative (në shqiptimin) të aktgjykimit. njëjtat formulime edhe në praktikën e saj të mëtejshme (si p.sh., shih Kulykov and Others v. Ukraine, nos. 5114/09 23 Shih Hirsi Jamaa and Others v. Italy [GC], no. 27765/09, § 211, ECHR 2012 and 17 others, § 148, 19 January 2017). Ngjashëm: Mishgjoni v. Albania, no. 18381/05, 7 December 2010.

14 15  Masat individuale për ekzekutimin e aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut si II. Përsëritja e procedurave dhe masat e tjera individuale për ekzekutimin e aktgjykimeve individualizim i ekzekutimit me theks të veçantë në përsëritjen e procedurave të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut si formë e restitutio in integrum

shkelje e lirisë së shprehjes, e cila është e mbrojtur me nenin 10 të Konventës, si rezultat i II.3. Rekomandimi nr. R (2000) 2 i Këshillit të Evropës për rishqyrtimin ose refuzimit të vazhdueshëm nga autoritetet kompetente për të lejuar transmetimin televiziv rihapjen e procedurës gjyqësore për raste të caktuara në nivel nacional të një reklame të përgatitur nga një shoqatë për mbrojtjen e kafshëve, e cila paraqitet pas aktgjykimit të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut si aplikant, përkundër shkeljes së konstatuar të nenit 10 në aktgjykimin e mëparshëm të Gjykatës.26 Më konkretisht, shkelja e përsëritur e këtij neni është shkaktuar nga refuzimi i Praktika e Komitetit të Ministrave ndikon në vendosjen e standardeve të përgjithshme Gjykatës Federale të Zvicrës për të vepruar sipas kërkesës së aplikantit për të përsëritur nëpërmjet miratimit të rekomandimeve të Komitetit që lidhen me procesin e ekzekutimit të procedurën kontestuese në të cilën u vendos për kërkesën e tij për transmetimin e reklamës. aktgjykimeve të GJEDNJ-së. Ndër të tjera, i tillë është edhe Rekomandimi nr. R (2000) 2 për Prandaj, ky rast nuk i referohej përsëritjes së procedurës për shkeljen e konstatuar të nenit rishqyrtimin ose rihapjen e procedurave gjyqësore për raste të caktuara në nivel nacional 6 të Konventës, por për refuzimin e rishqyrtimit të ndalimit të transmetimit të reklamës pas aktgjykimit të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut (në tekstin e mëtejmë: televizive dhe rrjedhimisht të nenit 10 të Konventës. “Rekomandimi nr. R (2000) 2”).30 Në aktgjykimet e saj, GJEDNJ-ja shpesh mbështetet pikërisht në standardet e këtij Rekomandimi si pikënisje në arsyetimin e saj në lidhje me çështjen e Aktgjykimi Verein gegen Tierfabriken VgT (no. 2) është gjithashtu i rëndësishëm sepse përsëritjes së proceseve gjyqësore vendore që kanë rezultuar me shkeljen e lirive dhe të ripohon se rihapja e procedurës vendore është një aspekt i rëndësishëm i ekzekutimit të drejtave të Konventës. aktgjykimeve të Gjykatës dhe se kjo duhet të bëhet në përputhje me “përfundimet dhe frymën e aktgjykimit të Gjykatës që ekzekutohet” dhe të jetë “në përputhje me garancitë Në Rekomandimin nr. R (2000) 2 Komiteti i Ministrave vë në dukje se në përputhje me procedurale nga Konventa.” Njëkohësisht theksohet veçanërisht se përsëritja e procedurës praktikën e mbikëqyrjes së ekzekutimit të aktgjykimeve të Gjykatës, rishqyrtimi i një rasti në të cilën është shkelur Konventa nuk është qëllim në vete, por vetëm mjet, edhe atë mjet ose rihapja e procedurave, në disa rrethana të jashtëzakonshme, është dëshmuar të jetë kryesor, i cili përdoret për një qëllim të caktuar – për të siguruar ekzekutimin e plotë dhe mjeti më efektiv, nëse jo edhe i vetmi, për të arritur restitutio in integrum. Prandaj, Komiteti adekuat të aktgjykimeve të Gjykatës.27 i Ministrave u bën thirrje shteteve të vendosin mekanizma për rishqyrtimin e rastit pas konstatimit të shkeljes së Konventës nga ana e Gjykatës, duke përfshirë edhe mekanizmin Gjykata e ka shqyrtuar edhe çështjen e përsëritjes së procedurave gjyqësore edhe në rastet për rihapjen e procedurave gjyqësore, veçanërisht kur: kur është konstatuar shkelje e nenit 4 të Protokollit nr. 7 të Konventës (ndalimi i gjykimit ose dënimit të dyfishtë), me ç’ rast ajo vuri në dukje se në rrethanat e veçanta të rastit “i. Pala e dëmtuar vazhdon të vuajë pasoja të rënda negative për shkak të rezultatit të vendimit konkret, nuk kishte asnjë detyrim për shtetin që ishte përgjegjës për ta rihapur ndonjërën nacional, të cilat nuk janë korrigjuar në mënyrë adekuate me zhdëmtim të drejtë dhe nuk mund nga procedurat e kontestuara (për shembull, në Tsonyo Tsonev v. Bulgaria (no. 4), no. 35623/11, të korrigjohen përveç se me rishqyrtimin e rastit dhe rihapjen e procedurës gjyqësore, dhe §§ 62-66, 6 April 2021). ii. Aktgjykimi i Gjykatës çon në përfundimin në vijim: Gjithashtu, në një lëndë në të cilën u konstatua shkelje e nenit 5 paragrafi 5 të KEDNJ-së, nga a. vendimi nacional i kontestuar është (në thelb) me të drejtë në kundërshtim me Konventën, këndvështrimi i së drejtës për zhdëmtim në rast të privimit të pabazë nga liria, Gjykata arriti ose në përfundimin se do të përbënte një barrë jo proporcionale për aplikantin që të kërkojë b. shkelja e konstatuar bazohet në gabime ose mangësi të rënda procedurale që janë të një përsëritjen e procedurës së kontestuar vendore për kompensimin e dëmit.28 rëndësie të tillë që të ngrenë dyshime serioze mbi rezultatin e procedurave nacionale që janë kontestuar.” Përkundrazi, në rastet kur shkelja e konstatuar e ka prekur të drejtën e pronës, të garantuar me nenin 1 të Protokollit nr. 1 të Konventës, Gjykata ka theksuar mundësinë që ka qenë Prandaj, rihapja e lëndës është e pranueshme vetëm nëse plotësohen dy kushtet kumulative: në dispozicion të aplikantëve për të kërkuar përsëritjen e procedurave në përputhje 1) ekzistenca e vuajtjeve të vazhdueshme, gjegjësisht vuajtja e pasojave negative shumë të me dispozitat përkatëse të legjislacionit vendor, gjë që do t'u mundësonte rishqyrtim të rënda dhe 2) pamundësia për t’i korrigjuar këto pasoja me anë të zhdëmtimit të drejtë. pretendimeve të tyre pronësore-juridike. Bistrović v. Croatia, no. 25774/05, § 58, 31 maj 2007 dhe Strezovski dhe të tjerët, nr. 14460/16 dhe 7 aplikime të tjera, aktgjykimi i datës 27 shkurt Kushti i parë thelbësor që duhet të plotësohet për të përsëritur procedurën gjyqësore është 2020, paragrafi 95).29 veçanërisht i rëndësishëm në rastin e shkeljes materiale të KEDNJ-së. Në fakt, viktima e shkeljes së të drejtave të njeriut duhet të pësojë ende pasoja shumë të rënda negative nga shkelja në momentin kur Gjykata e konstaton shkeljen dhe këto pasoja duhet të jetë e 26 VgT Verein gegen Tierfabriken v. Switzerland, no. 24699/94, § 75, ECHR 2001-VI mundur të hiqen, gjegjësisht të korrigjohen vetëm me përsëritjen e procedurës. 27 Verein gegen Tierfabriken Schweiz (VgT) v. Switzerland (no. 2) [GC], no. 32772/02, § 90, ECHR 2009 28 Velinov, nr. 16880/08, aktgjykimi i datës 19 shtator 2013, paragrafi 74. 29 30 Në rastin Strezovski dhe të tjerët GJEDNJ-ja udhëzoi përsëritjen e procedurave të kontestuara vendore, pasi edhe Miratuar më 19 janar 2000 në mbledhjen e 694-të të Zëvendësministrave. Teksti i plotë i këtij aktgjykimi, me vetë mori qëndrim se nuk është në gjendje ta vlerësojë kërkesën e aplikantëve për kompensimin e dëmit material. përkthim në gjuhën maqedonase, gjendet në aneksin e këtij publikimi.

16 17  Masat individuale për ekzekutimin e aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut si II. Përsëritja e procedurave dhe masat e tjera individuale për ekzekutimin e aktgjykimeve individualizim i ekzekutimit me theks të veçantë në përsëritjen e procedurave të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut si formë e restitutio in integrum

Kur është fjala për shkelje procedurale të KEDNJ-së gjegjësisht kur me aktgjykim të Gjykatës të korrigjohen ndryshe përveçse duke e rishqyrtuar rastin dhe me rifillimin e procedurës është konstatuar një gabim apo mangësi procedurale, përsëritja e procedurës do të varet gjyqësore”, përcakton një raport të caktuar të përparësisë ndërmjet rihapjes së procedurës nga pesha e gabimit, gjegjësisht mangësisë, si dhe nga serioziteti i dyshimit për rezultatin e vendore dhe zhdëmtimit të drejtë, që nënkupton se sa herë që është e mundur, përparësi procedurës vendore. Në rast të shkeljeve procedurale të Konventës, përsëritja e procedurës duhet t'i jepet zhdëmtimit të drejtë në krahasim me rihapjen e procedurës vendore dhe penale të kontestuar mund të çojë në lirimin e aplikantit, por kjo mund të rezultojë edhe në vetëm nëse kompensimi i drejtë është i pamjaftueshëm për të korrigjuar dëmin, duhet të konfirmimin e aktgjykimit të marrë më parë. Kjo tregon se posa të aprovohet kërkesa për përsëritet procedura përkatëse. përsëritjen e procedurës kontestuese, shteti do të ketë detyrim mjetesh, e jo detyrim rezultati në kuptim të përcaktimit paraprak të rezultatit të procedurës së përsëritur. Prandaj, nëse Nga ana tjetër, konsiderohet se, në fund të fundit, shteti përgjegjës për shkeljen duhet të konfirmohet aktgjykimi i miratuar më parë, i cili është kontestuar në Gjykatën e Strasburgut, veprojë në mënyrën më të përshtatshme të mundshme për të siguruar riparim të plotë, në është thelbësore që ai aktgjykim të jetë konfirmuar në një procedurë që është zbatuar duke vend të zhdëmtimit të pjesshëm për shkeljen e konstatuar të Konventës. Për këtë qëllim i respektuar plotësisht të gjitha garancitë për një procedurë të drejtë gjyqësore. është e dëshirueshme të arrihet restitutio in integrum, që nënkupton eliminimin e pasojave juridike dhe materiale të veprimit të tij të paligjshëm duke e rikthyer situatën që do të kishte Vetë kërkesa për “vuajtjen e vazhdueshme” nënkupton ekzistencën e “një lidhjeje të ekzistuar nëse ai veprim nuk do të ishte kryer, gjë që mund të arrihet vetëm duke e rihapur drejtpërdrejtë shkakësore midis shkeljes së konstatuar dhe vuajtjes së vazhdueshme të palës procedurën vendore që ka çuar në atë veprim të kundërligjshëm. Prandaj, zhdëmtimi i drejtë së dëmtuar”, si dhe ekzistencën e “pasojave negative shumë të rënda si rezultat i rezultatit mund t'i shtohet rikthimit në masën në të cilën dëmi nuk mund të korrigjohet plotësisht të vendimit nacional” për të cilin bëhet fjalë.31 Në këtë kuptim, duke marrë parasysh se kur me rikthimin, por të mos parashikohet si alternativë, ose aq më pak, si alternativë e shkelja e Konventës kryhet në procedurë penale, kjo mund të ndikojë në ndëshkimin ose dëshirueshme ndaj rikthimit. dënimin, ndërsa kthimi i aplikantit në situatën në të cilën ka qenë, nëse shkelja nuk do të kishte ndodhur, mund të nënkuptojë: përsëritja e procedurës gjyqësore të përfshijë edhe rishikimin si të ndëshkimit ashtu edhe të dënimit ose vetëm të dënimit, pavarësisht nga ashpërsia e tij. Nga ana tjetër, kërkesa për “vuajtjen e vazhdueshme” bie ndesh me logjikën II.4. Klauzola e rigjykimit e mjetit të jashtëzakonshëm juridik përmes të cilit paraqitet propozimi, gjegjësisht kërkesa për rihapjen e procedurës vendore, duke pasur parasysh se në shumicën e shteteve rihapja e Në parim, Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut nuk ka juridiksion të qartë për të rastit lejohet edhe pas vuajtjes së dënimit me burg ose pasi i dënuari ka vdekur. urdhëruar një shtet të rigjykojë ose të rihapë një rast të caktuar (shih, për shembull, Saïdi v. France, 20 September 1993, § 47, Series A no. 261-C, и Pelladoah v. the Netherlands, 22 Përndryshe, neni 4 paragrafi 2 i Protokollit nr. 7 i Konventës, përcakton kushte paksa të September 1994, § 44, Series A no. 297-B). Megjithatë, gradualisht është zhvilluar praktika ndryshme që duhet të zbatohen për çdo rihapje të rasteve, gjegjësisht, përsëritje të gjyqësore në ato aktgjykime në të cilat konstatohet se nuk janë përmbushur kërkesat për proceseve gjyqësore vendore në krahasim me kriteret e renditura në Rekomandimin nr. R gjykim të drejtë sipas nenit 6 të Konventës, GJEDNJ-ja të theksojë se rigjykimi ose rihapja (2000) 2. Në fakt, me nenin 4 paragrafi 1 i Protokollit nr. 7 vendoset ndalimi për gjykim të e lëndës, nëse kërkohet, në parim, përbën mënyrën më të përshtatshme për eliminimin e dyfishtë ose dënim të dyfishtë, kur thuhet se “askush nuk mund të nxirret para gjykatës shkeljes, që është në përputhje me Rekomandimin nr. R (2000) 2, sipas të cilit këto masa ose të dënohet përsëri në një procedurë penale nga një gjykatë e të njëjtit shtet, për një përfaqësojnë “mjetin më efektiv, nëse jo edhe të vetmin, për të arritur restitutio in integrum.”32 vepër për të cilën tashmë është shpallur i pafajshëm me aktgjykim të plotfuqishëm ose është dënuar në përputhje me ligjin dhe procedurën penale të atij shteti.” Në paragrafin 2 të kësaj Përndryshe, detyrimet për ndërmarrjen e masave individuale për ekzekutimin e aktgjykimit, dispozite thuhet se “dispozitat e paragrafit paraprak nuk e pengojnë rihapjen e lëndës në duke përfshirë edhe përsëritjen e procedurave gjyqësore vendore, mund të shqiptohen në pajtim me ligjin dhe procedurën penale të shtetit për të cilin bëhet fjalë, nëse ka prova për pjesën operative (dispozitivin) e aktgjykimit.33 ose të përfshihen në arsyetimin e aktgjykimit fakte të reja ose fakte të zbuluara shtesë, ose nëse ka pasur ndonjë lëshim thelbësor në procedurën e mëparshme, i cili ka mundur të ndikojë në aktgjykimin e marrë.”

Kushti tashmë i përmendur në Rekomandimin nr. R (2000) 2 për rihapjen e proceseve 32 gjyqësore vendore pas aktgjykimit të GJEDNJ-së - pasojat e rënda negative të shkeljes “të Verein gegen Tierfabriken Schweiz (VgT) v. Switzerland (no. 2) [GC], n o. 32772/02, § 89, ECHR 2009 33 mos mund të eliminohen në mënyrë adekuate me zhdëmtim të drejtë dhe (të) mos mund I tillë është, për shembull: detyrimi për të prodhuar një efekt real konkret “sa më shpejt të jetë e mundur” ose “menjëherë” (si në aktgjykimin Assanidze v. Georgia [GC], no. 71503/01, ECHR 2004-II ); detyrimi për të anuluar, gjegjësisht për të shfuqizuar aktgjykimin vendor të kontestuar dhe për të prodhuar një efekt juridik specifik që paraqet “formën më të përshtatshme të dëmshpërblimit” brenda një periudhe të caktuar, si p.sh. tre muaj 31 Për shembull, në kontekstin e procedurave penale, si “pasoja negative shumë të rënda” mund të konsiderohen: nga data në të cilën aktgjykimi është bërë i plotfuqishëm (si në aktgjykimin Gladysheva v. Russia, no. 7097/10, regjistrimi i dënimit të personit të dënuar në dosjen penale, detyrimi për të paguar një gjobë të konsiderueshme, 6 December 2011) dhe detyrimi për të ekzekutuar vendimin e gjykatës vendore dhe për të prodhuar efektin e ekspozimi i personit të dënuar ndaj kufizimeve në jetën e tij shoqërore dhe profesionale, pavarësisht nëse këto tij real brenda një periudhe të caktuar kohore (si në aktgjykimet Plotnikovy v. Russia, no. 43883/02, 24 February kufizime janë rezultat i shqiptimit të dënimit me kusht, ose i lirimit me kusht. 2005 dhe Gluhaković v. Croatia, no. 21188/09, 12 April 2011).

18 19  Masat individuale për ekzekutimin e aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut si II. Përsëritja e procedurave dhe masat e tjera individuale për ekzekutimin e aktgjykimeve individualizim i ekzekutimit me theks të veçantë në përsëritjen e procedurave të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut si formë e restitutio in integrum

të GJEDNJ-së.34 të rastit individual dhe duhet të përcaktohen në dritën e kushteve nga aktgjykimi i Gjykatës në atë rast, me vëmendjen e duhur ndaj praktikës gjyqësore të GJEDNJ-së.37 Në traditën e gjatë të Gjykatës, detyrimet për marrjen e masave individuale për ekzekutimin e aktgjykimit që janë shqiptuar në pjesën operative (dispozitivin) e aktgjykimit, si dhe ato Në disa nga rastet në të cilat klauzola e rigjykimit është futur në pjesën operative (dispozitivin) detyrime që janë të përfshira në arsyetimin e aktgjykimit, kanë të njëjtën fuqi juridike. të aktgjykimit, si për shembull në rastin Lungoci38, Gjykata urdhëroi që shteti përgjegjës të Megjithatë, një mjet kyç për ekzekutimin e vendimeve të Gjykatës mbetet klauzola e rihapte procedurën vendore në afat prej gjashtë muajsh nga data në të cilën aktgjykimi rigjykimit, fuqia juridike e së cilës nuk varet nga fakti nëse është futur në arsyetim ose në është bërë i plotfuqishëm, nëse aplikanti e kërkon këtë. pjesën operative (dispozitivin) të aktgjykimit. Në lëndën Laska and Lika v. Albania39, GJEDNJ-ja shkoi një hap më tej për të përcaktuar se në Me këtë rast, në aktgjykimet e saj GJEDNJ-ja përdor formulime të ndryshme përmes të cilave bazë të nenit 46 ekziston një detyrim pozitiv për shtetin përgjegjës “të heqë çdo pengesë e shpreh pritshmërinë që shteti përgjegjës të bëjë përsëritjen e procedurës së kontestuar në sistemin ligjor vendor që mund të pengojë që situata e aplikantit të korrigjohet në gjyqësore vendore si masë individuale për zbatimin e një aktgjykimi të caktuar. mënyrë adekuate (...) ose të fusë në përdorim mjet të ri” për rihapjen e lëndëve, e si rezultat i mungesës së një mjeti të tillë në legjislacionin nacional. Më konkretisht, në atë aktgjykim, Kështu, klauzola e rigjykimit, e njohur edhe si “klauzola Gençel“, u formulua për herë të parë GJEDNJ-ja nuk u përmbajt të përsëriste se shtetet anëtare të Konventës janë të detyruara në kontekstin specifik të lëndëve kundër Turqisë që kishin të bëjnë me mungesën e pavarësisë t’i organizojnë sistemet e tyre të drejtësisë në atë mënyrë që do t'u mundësojë gjykatave dhe paanshmërisë së gjykatave nacionale të sigurisë. Në këto lëndë, Gjykata theksoi se sipas të tyre t’i përmbushin kërkesat e Konventës, me ç’ rast ka theksuar se ky parim vlen si për nenit 41 të Konventës “në parim, forma më e përshtatshme e dëmshpërblimit për aplikantin rihapjen e procedurave ashtu edhe për rishqyrtimin e lëndëve të aplikantëve. do të ishte t'i jepej atij një rigjykim pa vonesë nga një gjykatë e pavarur dhe e paanshme”.35 Praktika e GJEDNJ-së është e ndryshme për sa i përket akumulimit të zhdëmtimit të drejtë Më vonë, kjo klauzolë u bë e njohur si “klauzola Gençel-Somogyi”, pasi një pikëpamje e dhe klauzolës së rigjykimit. Kështu, për dallim nga aktgjykimet Gençel dhe Oçalan në të cilat ngjashme u miratua nga GJEDNJ-ja në bazë të nenit 41 edhe në një lëndë kundër Italisë, nuk jepet zhdëmtimi i drejtë, në shumicën e rasteve, GJEDNJ-ja jep në mënyrë kumulative ku shkelja e garancive për gjykim të drejtë kishte të bënte me të drejtën e aplikantit për të zhdëmtim të drejtë dhe vë në dukje mundësinë për rigjykim. Më rrallë, ajo e refuzon kërkesën marrë pjesë në gjykim.36 Siç u përmend më lart, në të dyja rastet kjo klauzolë ishte pjesë për zhdëmtim të drejtë për shkak të përcaktimit të rigjykimit. Përndryshe, GJEDNJ-ja më përbërëse e arsyetimit të aktgjykimeve. së shumti i referohet ekzistimit të një mekanizmi nacional për rishqyrtimin e aktgjykimit vendor, ndonjëherë si plotësim i zhdëmtimit të drejtë të dhënë, e ndonjëherë në mungesë Në Öçalan v. Turkey, Këshilli i Lartë Gjyqësor konstatoi se kur një individ dënohet nga një të tij. gjykatë që nuk i ka plotësuar kërkesat e pavarësisë dhe paanshmërisë, “rigjykimi ose rihapja e lëndës, nëse kërkohet, është, në parim, mjeti më i përshtatshëm për të korrigjuar shkeljen.” Nga ana tjetër, në disa aktgjykime të saj, GJEDNJ-ja e hodhi poshtë shprehimisht mundësinë (formulimi i njohur si “klauzola Öçalan”). Për më tepër, masat konkrete për të korrigjuar e përsëritjes së procedurës së kontestuar të përfunduar në mënyrë të plotfuqishme, pasi shkeljen që i kërkohen shtetit që konsiderohet përgjegjës për shkeljen në mënyrë që ai t’i konstatoi shkelje të nenit 6 të KEDNJ-së në lidhje me të (Henryk Urban dhe Ryszard Urban v. përmbushë detyrimet e tij sipas nenit 46 të Konventës, do të varen nga rrethanat e veçanta Poland, no. 23614/08, § 66, 30 November 2010; Moreira Ferreira v. Portugal (no. 2) [GC], no. 19867/12, §§ 49 and 51, 11 July 2017, si dhe Guðmundur Andri Ástráðsson v. Iceland [GC], 34 26374/18, §§ 311-314, 1 December 2020). Për shembull, detyrimi për të marrë një vendim gjyqësor vendor “pa vonesë”, “i cili i plotëson kërkesat e Konventës” dhe shteti të përmbahet nga çdo veprim derisa të merret një vendim i tillë (aktgjykimi në M.S.S v. Belgium and Greece [GC], no. 30696/09, ECHR 2011); detyrimi për të ndërmarrë një masë konkrete individuale, e Konkretisht, në Guðmundur Andri Ástraðsson v. Iceland [GC], Gjykata deklaroi se në disa cila është “e pashmangshme” dhe “duhet të përcaktohet” në përputhje me kritere të përcaktuara në aktgjykimin rrethana specifike e konsideron të dobishme t’i vë në dukje shtetit që është përgjegjës e Gjykatës (Abuyeva and Others v. Russia, no. 27065/05, 2 December 2010); detyrimi për të ndërmarrë një masë konkrete individuale në përputhje me masat e përgjithshme të nevojshme për zbatimin e saj pa asnjë afat për shkeljen, llojin e masave që mund të ndërmerren për t’i dhënë fund situatës së caktuar (Laska and Lika v. Albania, nos. 12315/04 and 17605/04, 20 April 2010); detyrimi për të ndërmarrë një masë që ka çuar në konstatimin e shkeljes, gjë që shpesh ndodh kur bëhet fjalë për një situatë konkrete individuale që “përfaqëson zhdëmtimin më të përshtatshëm në rrethanat e rastit” (Vojtechová v. me karakter sistemor.40 Në të njëjtën kohë, megjithëse bëhej fjalë për një shkelje që i Slovakia, no. 59102/08, 25 September 2012); detyrimi për të ndërmarrë një masë konkrete individuale, e cila në parim është “forma më e përshtatshme e zhdëmtimitt” (Gençel v. Turkey, no. 53431/99, 23 October 2003 dhe referohej një problemi sistemor, për sa i përket faktit nëse gjykata ishte themeluar në bazë Somogyi v. Italy, no. 67972/01, ECHR 2004-IV); detyrimi për të ndërmarrë një masë konkrete individuale, e cila “nëse është e nevojshme, përfaqëson, në parim, mënyrën më të përshtatshme të eliminimit të shkeljes” (Öcalan v. Turkey [GC], no. 46221/99, ECHR 2005-IV dhe Sejdovic v. Italy [GC], no. 56581/00, ECHR 2006-II). Në të njëjtën 37 kohë, në arsyetim, GJEDNJ-ja ndonjëherë i referohet mundësisë (së nënkuptuar) për të përdorur mjetet juridike Öcalan v. Turkey [GC], no. 46221/99, § 210, ECHR 2005-IV 38 vendore për rishikimin (e jashtëzakonshëm) të aktgjykimeve. Lungoci v. Romania, no. 62710/00, 26 January 2006 35 39 Gençel v. Turkey, no. 53431/99, § 27, 23 October 2003 Laska and Lika v. Albania, nos. 12315/04 and 17605/04, 20 April 2010 36 40 Somogyi v. Italy, no. 67972/01, §..., ECHR 2004-IV Guðmundur Andri Ástráðsson v. Iceland [GC], 26374/18, § 312, 1 December 2020

20 21  Masat individuale për ekzekutimin e aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut si III. Aspektet specifike të përsëritjes së proceseve gjyqësore vendore përmes individualizim i ekzekutimit me theks të veçantë në përsëritjen e procedurave prizmit të jurisprudencës së Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut

të ligjit, e duke marrë parasysh mënyrën se si u emëruan disa nga gjyqtarët e Gjykatës së III. Aspektet specifike të përsëritjes së proceseve Apelit të sapokrijuar në Islandë, GJEDNJ-ja, megjithatë, mori qëndrimin se është detyrim i shtetit përgjegjës që vetë t’i zgjedhë masat e përgjithshme që janë të përshtatshme për gjyqësore vendore përmes prizmit të t’i zgjidhur problemet (sistemore) që çuan në gjetjet e Gjykatës dhe për të parandaluar që shkelje të ngjashme të ndodhin në të ardhmen. Për më tepër, Gjykata theksoi se konstatimi jurisprudencës së Gjykatës Evropiane të të i shkeljes në rastin konkret, në vetvete, nuk mund të merret si bazë për t'i vendosur shtetit Drejtave të Njeriut përgjegjës detyrimin për t’i rihapur të gjitha rastet e ngjashme, të cilat ndërkohë janë bërë res judicata sipas legjislacionit të vendit.41 Përndryshe, ky rast konkret padyshim ka një specifikë interesante, sepse bëhet fjalë për një lloj mbivendosje të masës për përsëritjen e procedurave vendore, e cila njëkohësisht paraqitet edhe si masë e përgjithshme edhe si III.1. Procedura pas kërkesës për përsëritjen e proceseve gjyqësore vendore masë individuale për ekzekutim. pas aktgjykimit të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut si bazë për një procedurë të re para GJEDNJ-së

III.1.1. Çështjet që lidhen me pranimin e kërkesave të reja para GJEDNJ-së Siç u përmend më lartë, ekzekutimi i aktgjykimeve të GJEDNJ-së është jashtë juridiksionit të GJEDNJ-së, me përjashtim të rastit kur iniciohet “procedura e shkeljes”, e parashikuar në nenin 46 paragrafi 4 dhe 5 të KEDNJ-së, kurse në bazë të nenit 46 paragrafi 2 të GJEDNJ-së, roli i mbikëqyrjes mbi ekzekutimin e aktgjykimeve i takon kryesisht Komitetit të Ministrave. Megjithatë, një rol i tillë i Komisionit nuk e pengon GJEDNJ-në që të veprojë në lidhje me kërkesat (aplikimet) e reja të shkaktuara nga masat e marra nga shteti në procesin e ekzekutimit të aktgjykimit të marrë më parë nga GJEDNJ-ja, me të cilin konstatohet shkelje e KEDNJ-së, nëse ajo kërkesë përmban informacione të reja relevante në lidhje me çështjet që nuk i nënshtroheshin vlerësimit gjatë marrjes së aktgjykimit fillestar me të cilin GJEDNJ- ja ka konstatuar më parë shkelje të KEDNJ-së (shih Verein gegen Tierfabriken Schweiz (VgT) v. Switzerland (no.2) [GC], no. 32772/02, §§ 61-63, ECHR 2009).

Masat e marra nga shteti për korrigjimin e shkeljes së konstatuar të KEDNJ-së, të cilat ngrenë një çështje të re për të cilën GJEDNJ-ja nuk ka vendosur me aktgjykimin fillestar, janë në juridiksionin e KEDNJ-së dhe mund të jenë lëndë e një aplikimi të ri, të cilin mund ta shqyrtojë GJEDNJ-ja (Guja v. Republic of Moldavia (no. 2), no. 1085/10, § 35, 27 February 2018). Fakti që mbikëqyrja nga Komiteti i Ministrave, në lidhje me ekzekutimin e aktgjykimit është ende në rrjedhë e sipër, nuk e pengon GJEDNJ-në që të veprojë në lidhje me një aplikim të ri, nëse ai përfshin aspekte të reja që nuk janë shqyrtuar dhe vendosur në kohën kur është marrë aktgjykimi inicial. (Moreira Ferreira v. Portugal (no. 2) [GC], no. 19867/12, § 57, 11 July 2017).

Në kontekst të pranimit të aplikimit të ri, duhet të merren parasysh kriteret e përcaktuara në praktikën gjyqësore në lidhje me nenin 35 paragrafi 2 (b) të KEDNJ-së, sipas të cilit aplikimi duhet të shpallet i papranueshëm nëse në thelb është i njëjtë si çështja që tashmë

41 Guðmundur Andri Ástráðsson v. Iceland [GC], 26374/18, § 314, 1 December 2020

22 23  Masat individuale për ekzekutimin e aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut si III. Aspektet specifike të përsëritjes së proceseve gjyqësore vendore përmes individualizim i ekzekutimit me theks të veçantë në përsëritjen e procedurave prizmit të jurisprudencës së Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut

është shqyrtuar nga Gjykata... dhe nuk përmban asnjë informacion të ri relevant.42 Prandaj, Në mënyrë të ngjashme, në aktgjykimin e saj në rastin Emre v. Switzerland (no. 2)46, Gjykata GJEDNJ-ja duhet të përcaktojë nëse dy aplikimet që i janë parashtruar i referohen në thelb konstatoi se aktgjykimi i ri vendor i marrë pas rihapjes së rastit, me të cilin gjykata vendore të njëjtit person, të njëjtave fakte dhe të njëjtave pretendime të ankesës (Verein gegen kreu një “balancim të ri të interesave”, përfaqësonte një fakt të ri. Gjithashtu, në lidhje me Tierfabriken Schweiz (VgT) v. Switzerland (no. 2) [GC], no. 32772/02, § 63, ECHR 2009). këtë, u konstatua se ende nuk kishte filluar procedura për ekzekutim pranë Komitetit të Ministrave. Vetë koncepti i pretendimeve të anketës karakterizohet nga faktet që janë theksuar në të, e jo vetëm nga bazat ligjore në të cilat bazohet (shih Guerra and Others v. Italy, 19 February Nga ana tjetër, pretendime të ngjashme të ankesës u hodhën poshtë nga GJEDNJ-ja 1998, § 44, Reports 1998-I dhe Powell and Rayner v. the United Kingdom, 21 February 1990, § me vendimet e marra në rastet Schelling v. Austria (no. 2)47 dhe Steck-Risch and Others v. 29, Series A no. 172). Në të njëjtën kohë, GJEDNJ-ja mori qëndrimin se sa herë që aplikanti Leichtenstein48, sepse sipas vlerësimit të GJEDNJ-së, vendimet e gjykatave vendore me të dorëzon informacion të ri, aplikimi nuk do të jetë në thelb i njëjtë me aplikimin e mëparshëm cilat në këto raste u refuzuan kërkesat për përsëritjen e procedurave të kontestuara vendore, (shih Patera v. the Czech Republic (dec.), no. 25326/03, Commission decision of 10 January 1996 nuk bazoheshin ose nuk ishin të lidhura me shkaqe të reja relevante që mund të çonin në и Chappex v. Switzerland (dec.), no. 20338/92, Commission decision of 12 October 1994). shkelje të re të KEDNJ-së.

Sipas praktikës gjyqësore të GJEDNJ-së, përcaktimi i ekzistencës së mundshme të një Më tej, në Steck-Risch and Others v. Leichtenstein, GJEDNJ-ja konstatoi se Komiteti i “çështjeje të re” varet kryesisht nga rrethanat specifike të rastit konkret, ndërsa dallimet Ministrave e mbylli mbikëqyrjen mbi ekzekutimin e aktgjykimit të mëparshëm të GJEDNJ-së midis rasteve nuk janë gjithmonë të qarta. Kështu, për shembull, në Vereingegen para refuzimit të Gjykatës Kushtetuese për ta përsëritur procedurën dhe pa u mbështetur Tierfabriken Schweiz (VgT) v. Switzerland (no. 2)43 GJEDNJ-ja konstatoi se ishte kompetente në faktin se mund të parashtrohet një kërkesë për përsëritjen e procedurës vendore pas të shqyrtonte pretendimin e ankesës në lidhje me refuzimin e gjykatës vendore për ta aktgjykimit të GJEDNJ-së. Megjithatë, kjo kërkesë u shpall e papranueshme sepse nuk bëhej përsëritur procedurën pas aktgjykimit të GJEDNJ-së. Në parim, GJEDNJ-ja iu referua faktit fjalë për ekzistimin e informacionit të ri relevant, gjegjësisht për ekzistencën e arsyeve të se arsyet për refuzimin e kërkesës për përsëritjen e procedurës ishin të reja dhe për këtë reja që mund të shkaktonin shkelje të re të nenit 6 paragrafi 1 të KEDNJ-së, veçanërisht duke arsye përfaqësonin informacion të ri relevant që mund të ishte arsye për konstatimin e një pasur parasysh se refuzimi i referohej përsëritjes së procedurës për zhdëmtimin e dëmit për shkeljeje të re të KEDNJ-së (po aty., § 65). të cilin GJEDNJ-ja në aktgjykimin e saj inicial tashmë ka refuzuar shprehimisht të urdhërojë përsëritjen e procedurës. Në të njëjtën kohë, ajo theksoi se shtetet gëzojnë liri veprimi në Në këtë lëndë, Gjykata vuri në dukje se kompetencat e Komitetit të Ministrave nga neni 46 mënyrën e ekzekutimit të aktgjykimeve të saj dhe se vetëm në rrethana të jashtëzakonshme i KEDNJ-së nuk e cenojnë kompetencën e GJEDNJ-së për të vepruar mbi informacione të ajo urdhëron masa konkrete individuale për heqjen e shkeljes, kurse rrethana të tilla nuk reja relevante në kontekstin e një aplikimi të ri me pretendime për shkelje të GJEDNJ-së. ekzistonin në rastin në fjalë.49 Në të njëjtën kohë, Gjykata në fakt, vendosi kompetencën faktike për të shqyrtuar sjelljen e autoriteteve vendore pas miratimit të aktgjykimit të parë të GJEDNJ-së në rastin Verein Parimet e përgjithshme relevante në lidhje me pranimin e kërkesave të reja në lidhje me gegen Tierfabriken (VgT)44, duke argumentuar se nëse ajo nuk ka qenë në gjendje ta bënte refuzimin e përsëritjes së një procedure të caktuar të kontestuar pas një aktgjykimi të këtë, ky aktgjykim do të kishte shkuar përtej mbikëqyrjes së Konventës. Në fakt, GJEDNJ- Gjykatës janë përmbledhur në rastin e Egmez v. Cyprus50. Paragrafi 48 i këtij vendimi ri ja në vendimin e saj ka marrë parasysh faktin se Komiteti i Ministrave e ka përfunduar konfirmon se konstatimet e shkeljes në aktgjykimet e saj janë, në parim, deklarative (shih mbikëqyrjen e tij mbi ekzekutimin e aktgjykimit të GJEDNJ-së pa qenë në dijeni të refuzimit Krčmár and Others v. the Czech Republic (dec.), no. 69190/01, 30 March 2004; Lyons and të përsëritjes së procedurës së kontestuar, pasi KM-ja nuk ishte e informuar për një vendim Others v. the United Kingdom (dec.), no. 15227/03, ECHR 2003-IX; dhe Marckx v. Belgium, 13 të tillë të Gjykatës Federale të Zvicrës, i cili u miratua pasi KM-ja e miratoi një rezolutë për June 1979, § 58, Series A no. 31)”. Për më tepër, në paragrafin 50, ritheksohet se GJEDNJ-ja mbylljen e mbikëqyrjes mbi ekzekutimin e aktgjykimit të parë. GJEDNJ-ja konsideroi se për nuk ka juridiksion për të verifikuar nëse palët kontraktuese i kanë përmbushur detyrimet e këtë arsye, refuzimi i kontestuar për të përsëritur procedurën përfaqësonte një fakt të ri.45 vendosura ndaj tyre nga aktgjykimet e Gjykatës dhe i ndalohet të shqyrtojë pretendimet e (po aty., § 65). ankesës në lidhje me dështimin e shteteve për t’i zbatuar aktgjykimet, prandaj pretendimet

42 Neni 35 i KEDNJ-së i cili i referohet kritereve për pranimin e aplikimeve para GJEDNJ-së, në paragrafin 2, (b) parashikon se GJEDNJ-ja nuk do të pranojë një aplikim individual të parashtruar në bazë të nenit 34 të KEDNJ- së kur pretendimet e ankesës janë në thelb të njëjta me pretendimet e ankesës të cilat GJEDNJ-ja i ka shqyrtuar 46 më parë, nëse të njëjtat pretendime të ankesës tashmë janë dorëzuar në një organ tjetër hetimor ose gjyqësor Emre v. Switzerland (no. 2), no. 5056/10, 11 October 2011 47 ndërkombëtar dhe nëse ai aplikim nuk përmban fakte të reja. Schelling v. Austria (no. 2) (dec.), no. 46128/07, 16 September 2010 43 48 Verein gegen Tierfabriken Schweiz (VgT) v. Switzerland (no.2) [GC], no. 32772/02, ECHR 2009 Steck-Risch and Others v. Liechtenstein (dec.), no. 29061/08, 11 May 2010 44 49 VgT Verein gegen Tierfabriken v. Switzerland, no. 24699/94, ECHR 2001-VI Shih Steck-Risch and Others v. Liechtenstein (dec.), no. 29061/08, §§ 72-73, 11 May 2010. 45 50 Verein gegen Tierfabriken Schweiz (VgT) v. Switzerland (no. 2) [GC], no. 32772/02, § 67, ECHR 2009 Egmez v. Cyprus (dec.), no. 12214/07, §§ 48-56, 18 September 2012

24 25  Masat individuale për ekzekutimin e aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut si III. Aspektet specifike të përsëritjes së proceseve gjyqësore vendore përmes individualizim i ekzekutimit me theks të veçantë në përsëritjen e procedurave prizmit të jurisprudencës së Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut

e tilla të ankesës shpallen të papranueshme ratione materiae.51 nga një gjykatë e pavarur dhe e paanshme dhe për ofrimin e arsyetimit të mjaftueshëm për vendimet.56 Këto shkelje kishin të bëjnë me një proces gjyqësor afatgjatë në lidhje me Megjithatë, roli i Komitetit të Ministrave në këtë sferë nuk do të thotë se masat e marra nga pronësinë e tokës, të cilën aplikantja e ka humbur përpara gjykatave vendore. shteti përgjegjës për korrigjimin e shkeljes së konstatuar nga Gjykata nuk mund të nxisin një problem të ri që nuk zgjidhet me aktgjykimin dhe për rrjedhojë është lëndë për një aplikim Përveç faktit se Gjykata, me aktgjykimin e saj të datës 3 maj 2007, pas aplikimit të parë, i të ri që mund të shqyrtohet nga Gjykata.52 ka dhënë aplikantes 2.000 euro si zhdëmtim për dëmin jo material, në të njëjtën kohë e ka theksuar edhe mundësinë që aplikantja të parashtrojë një “ankesë në kontekstin e rrethanave Për këto arsye, në rastin Egmez v. Cyprus, Gjykata arriti në përfundimin se ishte kompetente të jashtëzakonshme”, gjë që ajo e ka bërë. Ajo i kërkoi Gjykatës Supreme të Ukrainës t’i të shqyrtonte aplikimet në seritë e mëposhtme të rasteve, si p.sh. kur autoritetet vendore anulojë vendimet e gjykatave më të ulëta në lidhje me rastin e saj dhe t’i miratojë kërkesat e kryejnë një hetim të ri në vend për rastin gjatë ekzekutimit të një prej aktgjykimeve të saj në tërësi. Gjykata e Supreme e refuzoi ankesën e saj të jashtëzakonshme, pasi konstatoi Gjykatës, qoftë duke rifilluar procedurën (shih Emre v. Switzerland no. 2, no. 5056/10, 11 se vendimet e gjykatave vendore ishin të drejta dhe të bazuara mirë. October 2011 dhe Hertel v. Switzerland (dec.), no. 53440/99, ECHR 2002-I), ose duke filluar një grup krejtësisht të ri të procedurave vendase (shih The United Macedonian Organisation Në një kërkesë të re në GJEDNJ, aplikantja u ankua se në refuzimin e ankesës së saj të Ilinden – PIRIN and Others v. Bulgaria (no. 2), nos. 41561/07 and 20972/08, 18 October 2011 jashtëzakonshme, Gjykata Supreme nuk i mori parasysh gjetjet e GJEDNJ-së në aktgjykimin dhe Liu v. Russia (no. 2), no.29157/09, 26 July 2011).53 e saj të datës 3 maj 2007. Duke pasur parasysh specifikën e pyetjeve të parashtruara nga aplikantja, kjo lëndë u kalua nga këshilli prej 7 gjyqtarësh, për shqyrtim dhe vendim te Gjithashtu, kur ka shkelje të vazhdueshme të një të drejte nga Konventa pas miratimit të Këshilli i Madh Gjyqësor, i cili përfshin 17 gjyqtarë.57 aktgjykimit, në të cilin Gjykata ka konstatuar shkelje të kësaj të drejte në një periudhë të caktuar kohore, nuk është e pazakontë që Gjykata të shqyrtojë një aplikim të ri në lidhje Në rastin e mëpasshëm, Këshilli i Madh Gjyqësor konstatoi shkelje të nenit 6 paragrafi 1 me shkeljen e kësaj të drejte në periudhën pasuese (shih ndër të tjera, Ivantoc and Others në procedurën lidhur me ankesën e jashtëzakonshme duke pasur parasysh prezantimin e v. Moldova and Russia, no. 23687/05, §§ 93-96, 15 November 2011 lidhur me paraburgimin shtrembëruar të gjetjeve të aktgjykimit të GJEDNJ-së të dhënë nga Gjykata Supreme në e vazhdueshëm; Wasserman v. Russia no. 2, no. 21071/05, §§ 36-37, 10 April 2008, sepse vendimin e saj të datës 14 mars 2008, në kuadër të procedurës së kasacionit përpara saj, aktgjykimi vendor nuk ishte ekzekutuar). Në raste të tilla, “çështja e re” lind nga vazhdimi i gjë që e ka e bërë të pamundur për aplikanten që kërkesa e saj e pronësisë të shqyrtohet në shkeljes që ishte bazë e aktgjykimit fillestar të Gjykatës.54 dritën e këtyre gjetjeve.

Aktgjykimi Bochan v. Ukraine (no. 2) paraqitet si një aktgjykim referues, të cilit Gjykata i është referuar në mënyrë të vazhdueshme në një sërë rastesh të ngjashme në të ardhmen, në të III.1.2. Praktika relevante gjyqësore e GJEDNJ-së cilat shteti përgjegjës nuk i është përgjigjur pozitivisht kërkesave të aplikantëve për zbatimin e aktgjykimeve të saj duke e përsëritur procedurën e caktuar të kontestuar të vendit. Në lëndën Bochan v. Ukraine (no. 2)55, GJEDNJ-ja e shqyrtoi efektin e mosrespektimit të detyrimit për përsëritjen e procedurës gjyqësore që rezultoi nga shkelja e konstatuar në Ajo është domethënëse nga disa aspekte: aktgjykimin e GJEDNJ-së në lidhje me garancitë nga neni 6 paragrafi 1 për gjykim të drejtë Para së gjithash, në të GJEDNJ-ja i ri konfirmon pikëpamjet e veta që i ka marrë për herë 51 të parë në rastin Verein gegen Tierfabriken Schweiz (VgT) v. Switzerland (no. 2), se autorizimi i Si shembull, shihni vendimet e mëposhtme të GJEDNJ-së: Moldovan and Others v. Moldova (dec.), no. 8229/04 and other applications, 15 February 2011; Dowsett v. the United Kingdom (no. 2) (dec.), no.8559/08, 4 January Komitetit të Ministrave, në përputhje me nenin 46 paragrafi 2 të KEDNJ-së, për të mbikëqyrur 2011; Öcalan v. Turkey (dec.), no. 5980/07, 6 July 2010; Haase v. Germany, no.11057/02, ECHR 2004 III; Komanický ekzekutimin e aktgjykimeve të Gjykatës, nuk e pengon Gjykatën ta shqyrtojë aplikimin e ri v. Slovakia (dec.), no. 13677/03, 1 March 2005; Lyons and Others v. the United Kingdom (dec.), no. 15227/03, ECHR në lidhje me masat e marra nga shteti përgjegjës për ta ekzekutuar aktgjykimin, nëse ai 2003IX; Krčmár and Others v. the Czech Republic (dec.), no. 69190/01, 30 March 2004; и Franz Fischer v. Austria (dec.), no. 27569/02, ECHR 2003VI. aplikim përmban informacione të reja relevante në lidhje me çështjet për të cilat nuk është 52 Egmez v. Cyprus (dec.), no. 12214/07, § 51, 18 September 2012. Në këtë kontekst, ajo u referohet lëndëve: Verein gegen Tierfabriken Schweiz (VgT) v. Switzerland (no. 2) [GC], no. 32772/02, § 62, ECHR 2009; Hakkar v. France (dec.), no.43580/04, 7 April 2009; Haase v. Germany, no. 11057/02, ECHR 2004III; Mehemi v. France (no. 56 2), no. 53470/99, § 43, ECHR 2003-IV]; Rongoni v. Italy, no. 44531/98, § 13, 25 October 2001; Rando v. Italy, no. Bochan v. Ukraine, no. 7577/02, 3 May 2007 57 38498/97, § 17, 15 February 2000; Leterme v. France, 29 April 1998, Reports 1998-III; Pailot v. France, 22 April Kjo është bërë në përputhje me mundësinë e parashikuar nga neni 30 i Konventës Evropiane për të Drejtat 1998, § 57, Reports 1998-II; dhe Olsson v. Sweden (no. 2), 27 November 1992, Series A no. 250. e Njeriut, sipas të cilit “nëse lënda që është në shqyrtim para Këshillit ngre çështje serioze që ndikojnë në 53 Egmez v. Cyprus (dec.), no. 12214/07, § 52, 18 September 2012 interpretimin e Konventës ose të Protokolleve të saj, ose nëse zgjidhja e ndonjë çështjeje nga ana e Këshillit 54 mund të çojë në një rezultat që nuk është në përputhje me aktgjykimin e marrë më parë nga Gjykata, Këshilli Egmez v. Cyprus (dec.), no. 12214/07, § 53, 18 September 2012 ka mundësi që në çdo moment përpara se ta japë aktgjykimin e tij, t'ia delegojë juridiksionin Këshillit të Madh 55 Bochan v. Ukraine (no. 2) [GC], no. 22251/08, ECHR 2015 Gjyqësor, përveç rastit kur njëra nga palët e lëndës e kundërshton atë.”

26 27  Masat individuale për ekzekutimin e aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut si III. Aspektet specifike të përsëritjes së proceseve gjyqësore vendore përmes individualizim i ekzekutimit me theks të veçantë në përsëritjen e procedurave prizmit të jurisprudencës së Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut

vendosur në aktgjykimin fillestar.58 Rrjedhimisht, Gjykata e konsideroi veten kompetente Të njëjtat parime nga lënda Bochan v. Ukraine (no. 2), gjejnë zbatimin e tyre në shumë për të shqyrtuar çështjen e re të ngritur në kërkesën e dytë të parashtruar nga e njëjta aktgjykime të tjera që kanë të bëjnë me çështjen e mosrespektimit të detyrimit të shtetit për aplikante, pa i cenuar prerogativat e shtetit përgjegjës - të Ukrainës dhe të KM-së nga neni të respektuar aktgjykimet e mëparshme të GJEDNJ-së, në të cilat është konstatuar shkelje e 46 i KEDNJ-së, sepse vetë aplikimi vetëm në dukje iu referua mosekzekutimit, gjegjësisht nenit 6 të KEDNJ-së, e shprehur përmes refuzimit të përsëritjes së procedurës së kontestuar mos efikasitetit të zbatimit të aktgjykimit të GJEDNJ-së nga gjykatat nacionale, kurse gjyqësore, e cila duhej të mundësonte anulimin e plotë të shkeljeve të konstatuara tashmë ajo, në fakt, shumë më tepër ka qenë e lidhur me mënyrën e zhvillimit dhe drejtësinë e në aktgjykimin fillestar të GJEDNJ-së. procedurës në të cilën ka vendosur Gjykata Supreme, sesa me vetë rezultatin përfundimtar të asaj procedure. Më konkretisht, si e rëndësishme në procedurën e re para GJEDNJ-së u I tillë është rasti edhe me aktgjykimin e marrë pas kërkesës së dytë të parashtruar nga i njëjti paraqit pyetja nëse arsyetimi i dhënë nga Gjykata Supreme ishte qartësisht në kundërshtim kërkues në lëndën Yaremenko v. Ukraine (no. 2)60. Në fakt, aktgjykimi i GJEDNJ-së i marrë me me gjetjet përkatëse të Gjykatës në aktgjykimin e saj të datës 3 maj 2007. Prandaj, aplikimi rastin e kërkesës së parë, i referohej procedurës penale kundër aplikantit në të cilën ai u dënua i dytë i referohej situatës që dallon nga ajo që është e shqyrtuar në aktgjykimin fillestar të me burgim të përjetshëm, ku GJEDNJ-ja konstatoi shkelje të nenit 3 të Konventës për shkak të GJEDNJ-së dhe përmbante informacione të reja relevante në lidhje me çështjet që nuk janë dështimit në detyrimin e shtetit për të kryer një hetim efektiv për pretendimet se pranimi i fajit vendosur me atë aktgjykim. nga ana e tij është marrë pasi ai i është ekspozuar maltretimit gjatë ndalimit policor pa praninë e avokatit. Përveç kësaj, u konstatua edhe shkelje e nenit 6, paragrafët 1 dhe 3 (c) të Konventës, Më tej, Bochan v. Ukraine (no. 2) ishte gjithashtu një mundësi e shkëlqyer për të sqaruar duke qenë se dënimi i tij bazohej në atë pranim të fajit, megjithëse ai u tërhoq të nesërmen çështjen e zbatimit të nenit 6 në lidhje me kërkesat e jashtëzakonshme në proceset në prani të avokatit të tij dhe përveç kësaj, aplikantit iu mohua e drejta për ndihmë juridike gjyqësore në lëndët civile. Në këtë kuptim, Gjykata konstatoi se neni 6 mund të zbatohej sipas zgjedhjes së tij, sepse avokati i tij u hoq nga lënda nga ana e hetuesit gjatë procedurës, për sa i përket procedurës pas ankesës së jashtëzakonshme të aplikantes, edhe pse neni pasi e këshilloi të mbrohej në heshtje dhe të mos dëshmonte kundër vetes, gjë që e shkeli të 6 paragrafi 1 i KEDNJ-së zakonisht nuk zbatohet në lidhje me mjetet e jashtëzakonshme drejtën e tij për të heshtur, si dhe privilegjin për të mos e inkriminuar veten. Në konstatimin juridike për rihapjen e procedurave të përfunduara gjyqësore. Në fakt, duke u nisur nga përfundimtar për shkeljen e të drejtës për gjykim të drejtë, GJEDNJ-ja potencoi veçanërisht natyra, diapazoni dhe karakteristikat e veçanta të ankesës së jashtëzakonshme për të cilën se mënyra e arsyetimit dhe mungesa e pretenduar e arsyeve për largimin e avokatit nga rasti, bëhet fjalë në rastin konkret, GJEDNJ-ja vlerësoi se sipas kornizës ligjore nacionale në fuqi, ngriti pyetje serioze lidhur me drejtësinë e procedurës në tërësi. aplikantja kishte në dispozicion një mjet juridik që mundësonte shqyrtimin gjyqësor të lëndës së saj civile nga Gjykata Supreme në kontekstin e gjetjes së GJEDNJ-së se vendimet Duke vepruar në lidhje me aplikimin e dytë, GJEDNJ-ja u përqendrua në procedurën përpara fillestare vendore nuk ishin në përputhje me Konventën. Rrjedhimisht, ajo procedurë mund Gjykatës Supreme të Ukrainës pas kërkesës së aplikantit për një shqyrtim të jashtëzakonshëm të vendoset brenda diapazonit të nenit 6 paragrafi 1 dhe garancitë për gjykim të drejtë që të lëndës së tij penale me theks në përputhjen e saj me garancitë për gjykim të drejtë sipas ky nen ua ofron palëve në kontestin gjyqësor duhet të zbatohen në të njëjtën mënyrë siç nenit 6 të Konventës që lidheshin me të drejtën për të heshtur dhe ndalimin për inkriminimin zbatohen në procedurat e kasacionit në lëndët civile, në përgjithësi.59 e vetes. Në rastin konkret, aktgjykimi i Gjykatës Supreme nuk ishte një refuzim klasik i kërkesës për përsëritjen e procedurës, por ishte çështje e interpretimit të aktgjykimit të Për sa i përket çështjes nëse janë respektuar garancitë e nenit 6 paragrafi 1 të KEDNJ-së në GJEDNJ-së nga ana e Gjykatës Supreme, e cila në këtë kuadër dha një vlerësim shumë kritik procedurën pas ankesës së jashtëzakonshme, Gjykata theksoi se roli i saj nuk është të veprojë ndaj pikëpamjeve të Gjykatës, të marra në aktgjykimin e saj, me ç’ rast pranoi vetëm njërën si shkallë e katërt dhe të shqyrtojë nëse aktgjykimet e gjykatave nacionale janë në pajtim me nga vërejtjet e shumta për mënyrën e zhvillimit të procedurës penale të kontestuar, e pastaj nenin 6 paragrafi 1, përveç nëse gjetjet e tyre mund të konsiderohen arbitrare ose haptazi duke i anashkaluar apo duke shprehur mospajtim me vërejtjet e tjera, i vërtetoi aktgjykimet të paarsyeshme. Ajo theksoi se në këtë rast, Gjykata Supreme, në aktgjykimin e saj të datës e shqiptuara në procedurën penale fillestare. Kështu, në kundërshtim me konstatimet 14 mars 2008, i ka paraqitur shumë gabim dhe në mënyrë arbitrare konstatimet e GJEDNJ-së e aktgjykimit të parë të GJEDNJ-së për shkeljen e së drejtës për të heshtur dhe ndalimin në aktgjykimin e datës 3 maj 2007, duke bërë pretendime të rreme se vendimet e gjykatave e vetë-inkriminimit, Gjykata Supreme përjashtoi vetëm një pjesë të provave të marra në vendore ishin të ligjshme dhe të bazuara, gjë që e ka penguar përpjekjen e aplikantes për kundërshtim me Konventën, duke konstatuar se përjashtimi i tyre nuk do të ndikonte në ta shqyrtuar kërkesën e saj pronësore në dritën e aktgjykimit fillestar të GJEDNJ-së dhe në rëndësinë vendimtare të provave të tjera të lëndës. kuadrin e një procedure të ngjashme me procedurën e kasacionit të parashikuar nga ligji vendor, që për pasojë kishte pengimin e drejtësisë, në kundërshtim me nenin 6 paragrafi 1 të Për Gjykatën ishte e papranueshme që Gjykata Supreme bëri vetëm një rishqyrtim të kufizuar KEDNJ-së. Si rezultat i shkeljes së konstatuar, kërkueses i është dhënë një shumë prej 10.000 të lëndës, në vend që të lejonte rishqyrtimin e plotë të saj, që do të përfshinte edhe nxjerrje eurosh si zhdëmtim për dëmin jo material. të plotë të provave. Duke vepruar kështu, aktgjykimi i kërkuesit edhe më tej bazohej në të

58 Bochan v. Ukraine (no. 2) [GC], no. 22251/08, § 33, ECHR 2015 59 60 Bochan v. Ukraine (no. 2) [GC], no. 22251/08, §§ 50-56, ECHR 2015 Yaremenko v. Ukraine (no. 2), no. 66338/09, 30 April 2015

28 29  Masat individuale për ekzekutimin e aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut si III. Aspektet specifike të përsëritjes së proceseve gjyqësore vendore përmes individualizim i ekzekutimit me theks të veçantë në përsëritjen e procedurave prizmit të jurisprudencës së Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut

njëjtat prova akuzuese që u morën nëpërmjet shkeljes së të drejtave të tij procedurale.61 Për nuk duhet të jetë arbitrar në mënyrë që edhe sikur të paraqesë mohim të drejtësisë, që do të rrjedhojë, në procedurën e përsëritur, Gjykata Supreme i përsëriti të njëjtat shkelje të së rezultonte në krijimin e një efekti të pengimit të përpjekjes së aplikantit, procedura kundër drejtës së kërkuesit për gjykim të drejtë, të drejtën për mbrojtje, të drejtën për të heshtur tij të shqyrtohej në dritën e aktgjykimit të Gjykatës në rastin e tij të mëparshëm (mutatis dhe privilegjin kundër vetë-akuzimit dhe është shkelur neni 6 paragrafi 1 dhe neni 6 paragrafi mutandis, Bochan v. Ukraine no. 2 [GC], no. 22251/08, § 64, ECHR 2015).65 3 (c) i Konventës.62 Duke qenë se në aktgjykimin e saj fillestar, GJEDNJ-ja iu referua procedurës para Gjykatës Duke vendosur për kërkesën për dëmshpërblim, GJEDNJ-ja theksoi se sa herë që një person Supreme spanjolle, të marrë në tërësi, pa bërë dallim nëse disa nga gjetjet e saj lidhen vetëm dënohet në një procedurë të caktuar penale, e cila nuk i plotëson kushtet për drejtësi nga me disa prej dënimeve, interpretimi i Gjykatës Supreme në vendimin e saj për kërkesën për Konventa, rihapja, gjegjësisht fillimi i procedurës gjyqësore apo rishqyrtimi i lëndës, nëse rishikim në lidhje me diapazonin dhe domethënien e konstatimeve të Gjykatës se shkelja e kërkohet, duhet të jetë në përputhje me Konventën, si një mënyrë e përshtatshme për të nenit 6 paragrafi 1 kishte të bënte vetëm me njërën nga akuzat, binte ndesh me gjetjet e korrigjuar shkeljen (shih, për shembull, Leonid Lazarenko v. Ukraine, no. 22313/04, § 65, GJEDNJ-së në aktgjykimin e saj fillestar. Duke vepruar kështu, Gjykata Supreme e kapërceu 28 October 2010). Në këtë kontekst, GJEDNJ-ja theksoi se përcaktimi i një shkeljeje të kufirin e vlerësimit të autoriteteve nacionale dhe i keqinterpretoi konkluzionet e përfshira Konventës në vetvete nuk përbën zhdëmtim të drejtë në kuptim të nenit 41 të Konventës në aktgjykimin e GJEDNJ-së, gjë që çoi në përfundimin se nuk ishin përmbushur kërkesat për për dëmin jo material të pësuar nga aplikanti, për të cilin i dha atij një shumë prej 5.000 gjykim të drejtë dhe u bë një shkelje tjetër e nenit 6 paragrafi 1 të Konventës.66 eurosh. Përveç kësaj, GJEDNJ-ja iu referua edhe mundësisë për rigjykim, të parashikuar në legjislacionin ukrainas, e cila ishte në dispozicion të aplikantit, nëse ai e kërkon atë, duke Nga ana tjetër, qasja e Gjykatës ishte krejtësisht e ndryshme në lëndën Moreira Ferreira v. theksuar se ai rigjykim do të duhej të ishte në përputhje me garancitë mbrojtëse materiale Portugal (no. 2), të përmendur më lart, e cila u ndërlidh me procedurën e zhvilluar pas aplikimit dhe procedurale të përfshira në nenin 6 të Konventës dhe do të duhej t’i marrë parasysh të parë të parashtruar nga e njëjta aplikante, në të cilën GJEDNJ-ja konstatoi shkelje të nenit plotësisht konkluzionet e Gjykatës në rastin konkret dhe në aktgjykimin e GJEDNJ-së.63 6 paragrafi 1 të KEDNJ-së për shkak të lëshimit që aplikantja të merrej në pyetje personalisht para Gjykatës së Apelit.67 Për dallim nga Bochan v. Ukraine (no.2) dhe Yaremenko v. Ukraine (no. Në mënyrë të ngjashme, në një lëndë tjetër penale, Serrano Contreras v. Spain (no. 2),64 Gjykata 2), në këtë rast, GJEDNJ-ja nuk konstatoi shkelje të nenit 6 për shkak të refuzimit të Gjykatës e konstatoi pranimin e kërkesës së re, e cila në fakt i referohej procedurës penale kundër Supreme për të lejuar përsëritjen e procedurës penale, në të cilën aplikantja ishte dënuar. kërkuesit, në lidhje me të cilën, me një aktgjykim të mëparshëm të GJEDNJ-së, u konstatua Gjykata Supreme vlerësoi se nuk kishte bazë për rishikimin e aktgjykimit të Gjykatës së Apelit, shkelje e së drejtës për gjykim të drejtë nga neni 6 për shkak të ndryshimit të aktgjykimit sepse ai nuk binte ndesh me aktgjykimin e GJEDNJ-s, ndërsa mos marrja në pyetje e aplikantes lirues në procedurën e ankimit në aktgjykim ndëshkues nga Gjykata Supreme spanjolle, pa përfaqësonte një parregullsi procedurale që nuk i nënshtrohej rishikimit. mbajtur paraprakisht një seancë dëgjimore para tij. Pranimi i aplikimit të ri rezultoi nga refuzimi i pjesshëm i kërkesës së aplikantit për rishikimin e aktgjykimit në fjalë të Gjykatës Në arsyetimin e saj, GJEDNJ-ja theksoi se Konventa nuk e garanton të drejtën e rihapjes së Supreme (i cili, meqë ra fjala, u anulua vetëm në lidhje me njërën nga akuzat, ndërsa për dy procedurës apo të llojeve të tjera të mjeteve juridike përmes të cilave mund të anulohej akuzat e tjera mbeti në fuqi). Ky refuzim, sipas arsyetimit të GJEDNJ-së, duhet të trajtohej si ose rishikohej vendimi përfundimtar i gjykatës. Në aktgjykimin e Këshillit Gjyqësor, të datës një “çështje e re” që i referohej një situate të re, e cila përfshinte informacione krejtësisht të 5 korrik 2011, rigjykimi ose rihapja e procedurës me kërkesë të kërkuesit u cilësua si mjet reja dhe nuk ishte marrë parasysh në procedurën pas kërkesës fillestare, në kundërshtim me adekuat, por jo i domosdoshëm, i vetëm ose ekskluziv për ekzekutimin e aktgjykimit të argumentet e Qeverisë se me pranimin e kërkesës së re do të cenohej parimi non bis in idem. datës 5 korrik 2011 dhe për korrigjimin e shkeljes. Prandaj, Gjykata u përmbajt nga dhënia e udhëzimeve detyruese për atë se si të zbatohej aktgjykimi i saj dhe në vend të kësaj zgjodhi t'i GJEDNJ-ja fillimisht i përsëriti standardet e përgjithshme të vendosura në praktikën e jepte shtetit një hapësirë të gjerë manovrimi në atë sferë, duke ia lënë gjykatave vendase të mëparshme të saj në raste të ngjashme, gjegjësisht se konstatimi i shkeljes nga GJEDNJ-ja vlerësojnë nëse do të ishte e përshtatshme të miratohej një rigjykim ose rihapje e procedurës, nuk jep të drejtën automatike për përsëritjen e procedurës dhe se shkelja e Konventës mund duke e marrë parasysh legjislacionin portugez dhe rrethanat specifike të lëndës.68 të korrigjohet edhe përmes përsëritjes së pjesshme të procedurës, nëse gjatë shqyrtimit të mjetit të jashtëzakonshëm juridik, gjykata vendase i paraqet arsyet për vendimin e saj të Në fakt, GJEDNJ-ja u mbështet në parimin e subsidiaritetit dhe në lirinë e vlerësimit vetanak cilat i plotësojnë kërkesat e nenit 6 paragrafi 1 (Moreira Ferreira v. Portugal no. 2 [GC], no. që u është mundësuar autoriteteve vendase, duke i përfshirë edhe ato gjyqësore, gjatë 19867/12, § 87, 11 July 2017). Gjithashtu, prezantimi i gjetjeve të mëparshme të Gjykatës interpretimit të aktgjykimeve të Gjykatës. Gjegjësisht, për GJEDNJ-në mjaftoi që aktgjykimi

61 65 Yaremenko v. Ukraine (no. 2), no. 66338/09, § 66 , 30 April 2015 Serrano Contreras v. Spain (no. 2), no. 2236/19, § 36, 26 October 2021 62 66 Yaremenko v. Ukraine (no. 2), no. 66338/09, § 67, 30 April 2015 Serrano Contreras v. Spain (no. 2), no. 2236/19, §§ 38-40, 26 October 2021. 63 67 Yaremenko v. Ukraine (no. 2), no. 66338/09, §§ 71-72, 30 April 2015 Moreira Ferreira v. Portugal, no. 19808/08, 5 July 2011 64 68 Serrano Contreras v. Spain (no. 2), no. 2236/19, 26 October 2021 Moreira Ferreira v. Portugal (no. 2) [GC], no. 19867/12, §§ 91-94, 11 July 2017

30 31  Masat individuale për ekzekutimin e aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut si III. Aspektet specifike të përsëritjes së proceseve gjyqësore vendore përmes individualizim i ekzekutimit me theks të veçantë në përsëritjen e procedurave prizmit të jurisprudencës së Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut

i Gjykatës Supreme nuk ishte arbitrar, gjegjësisht gjyqtarët e Gjykatës Supreme nuk e pengesë ligjore për rihapjen e procedurës së kontestuar gjyqësore vendore.73 ndryshuan apo keqinterpretuan aktgjykimin që e ka marrë ajo. Rrjedhimisht, Gjykata nuk mund të përfundonte se mënyra se si Gjykata Supreme e kishte lexuar aktgjykimin e saj ishte Në parim, vendimet e marra në bazë të një ujdie miqësore ndërmjet palëve në procedurën rezultat i një gabimi të qartë faktik ose ligjor që çoi në “pengimin e drejtësisë”.69 para GJEDNJ-së (Qeverisë dhe aplikantit) nuk mund dhe nuk duhet të përbëjnë bazë për përsëritjen e procedurës së kontestuar vendore, duke pasur parasysh tekstin e ujdisë me të cilën, pothuajse pa përjashtim, palët heqin dorë nga çdo pretendim tjetër kundër shtetit në lidhje me faktet e lëndës në fjalë, në këmbim të të cilave shteti merr përsipër t'i paguajë III.2. Përsëritja e procedurës në bazë të vendimit të GJEDNJ-së kërkuesit ex gratia një shumë të caktuar, si kompensim për dëmin e pësuar (jo material dhe/ ose material) dhe/ose shpenzimet në procedurë. Megjithatë, nuk përjashtohet mundësia që Në procedurat para GJEDNJ-së dhe në praktikën vendore, si e rëndësishme parashtrohet jo në disa raste, shteti, për qëllim të arritjes së ujdisë, të marrë përsipër detyrime të veçanta vetëm çështja e mundësisë së përsëritjes së procedurës gjyqësore vendore të kontestuar dhe/ose shtesë, përveç pagesës ex gratia të një shume të caktuar monetare.74 në bazë të aktgjykimit të GJEDNJ-së me të cilin konstatohet shkelje e KEDNJ-së, por edhe e mundësisë eventuale të përsëritjes së procedurave të kontestuara vendore në bazë Përndryshe, mund të përmenden shumë shembuj pozitivë të rihapjes së procedurave të vendimeve (aktvendimeve) të KEDNJ-së me të cilat konstatohet se është arritur një ujdi gjyqësore vendore pas dhënies së një deklarate të njëanshme me të cilën pranohet shkelja e miqësore ndërmjet shtetit, nga njëra anë dhe aplikantit, nga ana tjetër, si dhe mundësia Konventës. Kështu, rihapja e procedurës penale të kontestuar pas miratimit të vendimit të e përsëritjes së procedurave në bazë të vendimeve të GJEDNJ-së të marra në bazë të një GJEDNJ-së në rastin Taktakishvili v. Georgia75, rezultoi me lirimin e aplikantes, ndërsa deklarata deklarate të njëanshme (deklaratë unilaterale) si veprim i shtetit për njohjen e njëanshme të e njëanshme në rastin Sroka v. Poland76 çoi në anulimin e vendimeve vendore të miratuara më shkeljeve të KEDNJ-së.70 parë dhe ndalimin e procedurës penale, pasi në kuadër të procedurës së rifilluar u përfundua se vepra penale për të cilën akuzohej aplikanti nuk përbënte më inkriminim, sepse ndërkohë, Në parim, vetëm në një numër të vogël shtetesh - palë kontraktuese të Konventës Evropiane dispozita ligjore përkatëse është shfuqizuar.77 për të Drejtat e Njeriut, ekziston mundësia e rihapjes së procedurave gjyqësore vendore duke u bazuar në vendimin për ujdinë miqësore ose në bazë të deklaratës së njëanshme.71 Kjo mundësi ose rrjedh drejtpërdrejt nga aktvendimet përkatëse legjislative ose, në raste 73 GJEDNJ-ja i referohet parimeve të nenit 46 të KEDNJ-së kur vlerëson nëse në përputhje me nenin 37 paragrafi më të rralla, rrjedh nga interpretimi i gjerë nga gjykatat vendore i dispozitave ligjore që e 1 (c) duhet të heqë një aplikim të caktuar nga lista e lëndëve në bazë të deklaratës së njëanshme të shtetit me parashikojnë përsëritjen e proceseve gjyqësore vendore në bazë të aktgjykimit të GJEDNJ- të cilën ai i pranon pretendimet për shkelje të KEDNJ-së, duke iu referuar me këtë rast acquis së Komitetit të Ministrave. Neni 37 i KEDNJ-së parashikon që GJEDNJ-ja do të heqë një aplikim të caktuar nga lista e lëndëve së.72 Në të gjitha vendet e tjera, përsëritja e procedurave rezervohet ekskluzivisht për rastet nëse rrethanat lejojnë të arrihet në përfundimin a) se aplikanti e ka tërhequr aplikimin; b) se kontesti është në të cilat shkelja e Konventës është konstatuar me aktgjykim të GJEDNJ-së. zgjidhur ose c) se, për çfarëdo arsye tjetër, ekzistencën e së cilës e përcaktohen Gjykata, nuk justifikohet më vazhdimi i shqyrtimit të aplikimit, Megjithatë, Gjykata vazhdon të shqyrtojë kërkesën nëse këtë e kërkon respektimi i të drejtave të njeriut të garantuara me Konventën dhe Protokollet e saj. 2. Gjykata mund të Me këtë rast, shtetet më lehtë kanë bërë përsëritjen e procedurës pas vendimit të bazuar vendosë ta kthejë aplikimin në listën e lëndëve nëse çmon se rrethanat e justifikojnë këtë. Kështu, për shembull, në një deklaratë të njëanshme, sesa pas vendimit me të cilin konstatohej ujdia miqësore e në disa lëndë GJEDNJ-ja e ka hequr kërkesën nga lista e lëndëve, pasi ka shprehur kënaqësinë se respektimi i arritur midis palëve. Kjo është më se e kuptueshme duke pasur parasysh dallimin ndërmjet të drejtave të njeriut, siç përcaktohet në Konventë dhe Protokollet e saj, nuk kërkonte që ajo të vazhdonte me shqyrtimin e aplikimit, veçanërisht duke pasur parasysh praktikën gjyqësore të qartë dhe të gjerë për çështjen këtyre dy instrumenteve të ndarjes së drejtësisë të GJEDNJ-së. Do të thotë, fakti që shteti, si e ngritur në aplikim. Në veçanti, GJEDNJ-ja konsideroi se natyra dhe shtrirja e detyrimeve që lindin nga KEDNJ- rregull, mund ta dorëzojë deklaratën e njëanshme në GJEDNJ, pasi të ketë dështuar përpjekja ja për shtetin e mbajtur përgjegjës, tashmë ishte elaboruar mjaftueshëm në shumë aktgjykime të saj. Për e mëparshme për të arritur një zgjidhje miqësore të çështjes për shkak të mungesës së më tepër, edhe çështjet e diskutueshme iu prezantuan mjaftueshëm Komitetit të Ministrave dhe ishin nën mbikëqyrje në përputhje me kushtet e nenit 46 paragrafi 2 të Konventës (Tasdemir v. Turkey (dec.), 2019, § 22). pëlqimit nga ana e aplikantit, për dallim nga ujdia, e cila në vetvete nënkupton zgjidhjen 74 Tani për tani, i vetmi rast në nivel kombëtar i ujdisë së arritur miqësore për qëllimet, për të cilat shteti ka përfundimtare të lëndës së Gjykatës, me çka i jepet fund statusit të aplikantit si viktimë marrë një detyrim të veçantë, është rasti Trifunovski, nr. 24094/11, vendimi i datës 2 qershor 2015. Duke pasur e shkeljes së lirive dhe të drejtave të tij dhe për këtë arsye konsiderohet se ekziston një parasysh se Komiteti i Ministrave e mbikëqyr ekzekutimin e vendimeve të marra në bazë të ujdisë miqësore edhe atë vetëm në pjesën e detyrimeve që i ka marrë përsipër qeveria, gjegjësisht shteti, për qëllimet e ujdisë, teksti i ujdisë së arritur të cilës i referohet vendimi i GJEDNJ-së është vendimtar, si për sa i përket detyrimeve të marra përsipër nga shteti, ashtu edhe për sa i përket diapazonit të mbikëqyrjes mbi ekzekutimin e vendimit në bazë të ujdisë që e zbaton Komiteti i Ministrave. 69 Moreira Ferreira v. Portugal (no. 2) [GC], no. 19867/12, §§ 96-97, 11 July 2017 75 Taktakishvili v. Georgia (dec.), no. 46055/06, 16 October 2012 70 Termi “vendim”, në terminologjinë e KEDNJ-së, nënkupton një vendim procedural, pra një aktvendim me të cilin 76 Sroka v. Poland (dec.), no. 42801/07, 6 March 2012 vendoset për pranueshmërinë e aplikimeve, për dallim nga aktgjykimi me të cilin vendoset në mënyrë meritore, 77 për thelbin e një lënde të caktuar. Ky term përdoret edhe kur bëhet fjalë për vendime që i referohen një ujdie Strasbourg, 12 February 2016, DH-GDR (2015)008 Rev, STEERING COMMITTEE FOR HUMAN RIGHTS (CDDH), të arritur miqësore, gjegjësisht një deklarate të dhënë në mënyrë të njëanshme. COMMITTEE OF EXPERTS ON THE REFORM OF THE COURT (DH-GDR), Overview of the exchange of views held 71 at the 8th meeting of DH-GDR on the provision in the domestic legal order for the re-examination or reopening Të tilla janë, për shembull: Republika Çeke, Gjeorgjia, Letonia, Moldavia, Polonia dhe Sllovenia. of cases following judgments of the Court (prepared by the Secretariat), gjendet në https://rm.coe.int/CoER­ 72 I tillë është rasti me Lituaninë dhe Republikën Çeke. MPu­blic­CommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=0900001680654d5a, fq. 12, paragrafi 33.

32 33  Masat individuale për ekzekutimin e aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut si III. Aspektet specifike të përsëritjes së proceseve gjyqësore vendore përmes individualizim i ekzekutimit me theks të veçantë në përsëritjen e procedurave prizmit të jurisprudencës së Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut

Lënda Jeronovičs v. Latvia78 rezultoi nga dështimi i shtetit përgjegjës për të përmbushur kthimin e aplikimit në listën e lëndëve.82 detyrimet e tij të marra përsipër me deklaratën e njëanshme të dhënë nga ana e tij në një lëndë të mëparshme të iniciuar nga i njëjti aplikant, me të cilën është pranuar shkelja e nenit Edhe pse në vendimin e saj për heqjen e aplikimit nga lista e lëndëve, Gjykata nuk i potencoi 3 të KEDNJ-së (ndalimi i torturës). Kjo shkelje ishte si rezultat i trajtimit të cilit iu nënshtrua në mënyrë eksplicite Qeverisë se asaj i mbetej detyrimi për të kryer një hetim efektiv, Gjykata aplikanti nga personat zyrtarë të policisë përderisa ishte i ndaluar në stacionin policor dhe vlerësoi se sipas vendimit për deklaratën e njëanshme, kërkuesi e ruajti mundësinë për të i mënyrës se si u krye hetimi në lidhje me këtë.79 Përveç kësaj, ka pasur edhe shkelje të përdorur “çdo mjet juridik që kishte në dispozicion me qëllim të eliminimit të shkeljes”, si nenit 5 paragrafi 5, nenit 6 paragrafi 1, nenit 13 dhe nenit 14 të KEDNJ-së për shkak të supozim për heqjen e aplikimit nga lista e lëndëve nga Gjykata. Kjo nënkuptonte se shteti mënyrës së veprimit në lidhje me kërkesat për dëmshpërblim të aplikantit dhe kohëzgjatjes kishte një detyrim të vazhdueshëm procedural për t'i ofruar kërkuesit një formë të caktuar së procedurës penale kundër tij, e veçanërisht për shkak të refuzimit të kërkesave të tij për të procedurës për hetimin e trajtimit joadekuat që iu bë nga personat zyrtarë të shtetit. ndihmë juridike për të pasur qasje në një procedurë në të cilën ai do të dëmshpërblehej. Një detyrim i tillë nuk u zhduk me pranimin e shkeljeve dhe pagesën e dëmshpërblimit Krahas pranimit të shkeljeve të shumta të Konventës, shteti, me deklaratën e njëanshme, nga shteti përgjegjës, sepse procedura pas deklaratës së njëanshme nuk kishte për qëllim mori përsipër t'i paguante aplikantit një dëmshpërblim në vlerë prej 4.500 eurosh, si dhe t’i t’i lejonte shtetit të shmangte përgjegjësinë e tij për shkeljet e të drejtave themelore që i merrte të gjitha masat që ishin të nevojshme për të parandaluar shkelje të ngjashme në të përmban Konventa. Edhe pse Konventa, në parim, nuk e garanton të drejtën për të përsëritur ardhmen.80 procedurën vendore, GJEDNJ-ja megjithatë ishte në gjendje të shqyrtonte nëse mënyra në të cilën autoritetet letone vepruan në lidhje me kërkesën për përsëritjen e procedurës Në fakt, kërkesa e re është dorëzuar nga i njëjti aplikant, pasi prokurori publik kompetent prodhoi efekte që ishin të papajtueshme me detyrimin e tyre të vazhdueshëm për të zbatuar e ka refuzuar kërkesën e tij për përsëritjen e procedurës penale të kontestuar në të cilën ai një hetim efektiv, i cili në këtë rast nuk u respektua dhe që për pasojë kishte ri konstatimin e është akuzuar, si dhe procedurën lidhur me sjelljen e pretenduar joadekuate të personave shkeljes së nenit 3 në aspektin procedural.83 zyrtarë të policisë. Kjo kërkesë u refuzua edhe pse bazohej në kushtet e deklaratës së njëanshme të dorëzuar nga qeveria, të cilën prokurori nuk e konsideroi si një rrethanë të re të zbuluar, ndërsa dispozitat përkatëse të Ligjit të Procedurës Penale të Letonisë lejonin përsëritjen e procedurës së përfunduar penale në bazë të rrethanave të reja të zbuluara, si dhe në bazë të konstatimeve të një organi gjyqësor ndërkombëtar se një aktgjykim apo vendim i caktuar i marrë nga institucionet gjyqësore të Letonisë nuk ka qenë në përputhje me rregullat ndërkombëtare që janë të detyrueshme për shtetin.

Duke e shqyrtuar aplikimin e ri, Këshilli i Madh Gjyqësor të cilit i është dorëzuar lënda nga këshilli, si një formacion më i ulët gjyqësor i GJEDNJ-së, kujtoi se edhe në rast se GJEDNJ-ja do ta pranonte deklaratën e njëanshme dhe në përputhje me këtë, do të vendosë ta tërheqë kërkesën nga lista e lëndëve, ky pranim është i kushtëzuar dhe varet nga plotësimi i kushteve të përcaktuara në deklaratë, ndërsa GJEDNJ-ja e rezervon të drejtën që të njëjtën kërkesë (ose një pjesë të saj) ta kthejë në listën e saj të lëndëve. Në këtë kuptim, Gjykata kryen një shqyrtim të plotë të vëllimit dhe diapazonit të detyrimeve të ndryshme të ndërmarra nga shteti nëpërmjet deklaratës së Qeverisë, siç janë deklaruar në vetë vendimin e GJEDNJ-së me të cilin kërkesa fshihet nga lista e lëndëve dhe në në të njëjtën kohë, ka mundësinë të kontrollojë dhe të verifikojë nëse qeveria ka vepruar në përputhje me ato detyrime të marra81, për të vendosur përfundimisht nëse ka “rrethana të jashtëzakonshme” që e justifikojnë

78 Jeronovičs v. Latvia [GC], no. 44898/10, 5 July 2016 79 Megjithëse, siç theksohet në Parathënie, ky publikim nuk merret me përsëritjen apo vazhdimin e hetimeve të kontestuara apo me fillimin e hetimeve të reja pas një aktgjykimi të GJEDNJ-së në të cilin është konstatuar shkelje e aspekteve procedurale të të drejtave nga Konventa, lënda Jeronovičs v. Latvia përfshihet dhe 82 Në fakt, specifika e vendimeve për deklaratën e njëanshme shihet pikërisht në faktin se mbikëqyrja e zbatimit të analizohet ekskluzivisht nga këndvështrimi i pranueshmërisë së kërkesës për përsëritjen e procedurës vendore, tyre në drejtim të respektimit të detyrimeve të marra nga shteti përgjegjës, të përcaktuara në vetë deklaratën, pasi të jepet deklarata e njëanshme. kryhet nga GJEDNJ-ja, për dallim nga vendimet për ujdinë miqësore dhe natyrisht nga aktgjykimet, ekzekutimi 80 Jeronovičs v. Latvia (dec.), no. 547/02, 10 February 2009 i të cilave mbikëqyret nga Komiteti i Ministrave. 81 83 Jeronovičs v. Latvia [GC], no. 44898/10, §§ 67-68, 5 July 2016 Jeronovičs v. Latvia [GC], no. 44898/10, §§ 110-124, 5 July 2016

34 35  Masat individuale për ekzekutimin e aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut si IV. Përsëritja e procedurës si masë individuale për ekzekutimin e aktgjykimeve dhe vendimeve të individualizim i ekzekutimit me theks të veçantë në përsëritjen e procedurave Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut në lëndët kundër Republikës së Maqedonisë së Veriut

IV. Përsëritja e procedurës si masë individuale për kuptimin e përgjithshëm, në të tri ligjet procedurale: Ligjin për Procedurën Kontestimore, ekzekutimin e aktgjykimeve dhe vendimeve Ligjin për Procedurën Penale dhe Ligjin për Kontestet Administrative, ekzistenca e një aktgjykimi të GJEDNJ-së, me të cilin është vërtetuar shkelje e KEDNJ-së, parashihet si bazë e të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut veçantë juridike për përsëritjen e procedurës së kontestuar gjyqësore vendase.87

në lëndët kundër Republikës së Maqedonisë së Përsëritja e procedurave gjyqësore pas shkeljes së konstatuar të KEDNJ-së, nuk është Veriut automatike përkundrazi, në shumicën e shteteve anëtare të Këshillit të Evropës, ajo i nënshtrohet plotësimit të kritereve specifike për pranimin e kërkesës, gjegjësisht propozimit për përsëritje (të cilat parashikohen nga legjislacioni përkatës nacional ose zhvillohen nga vetë praktika gjyqësore vendore, si supozim për të lejuar përsëritjen). Përmbushja e tyre mbikëqyret nga gjykatat vendore, të cilat kanë një hapësirë të gjerë vlerësimi në këtë sferë IV.1. Korniza ligjore (Moreira Ferreira v. Portugal no. 2 [GC], no. 19867/12, § 53, 11 July 2017).

GJEDNJ-ja ka marrë qëndrimin se është detyrë e shteteve të vendosin se si do t’i zbatojnë më Me këtë rast, midis shteteve anëtare të Këshillit të Evropës, ekzistojnë zgjidhje krejtësisht të mirë aktgjykimet e tyre. Edhe atëherë kur parashikojnë mundësinë për të kërkuar rihapjen e ndryshme legjislative në lidhje me: procedurës së përfunduar në bazë të aktgjykimit të Gjykatës, autoritetet vendore duhet të • subjektet e autorizuara për të parashtruar kërkesën, përkatësisht propozimin për parashikojnë një procedurë në të cilën këto kërkesa do të shqyrtohen dhe do të përcaktojnë përsëritjen e procedurës gjyqësore pas aktgjykimit të GJEDNJ-së; kritere për të vendosur nëse përsëritja e kërkuar është e nevojshme në një rast të caktuar. • gjykatën, përkatësisht organin të cilit i parashtrohet kërkesa, gjegjësisht propozimi për Parimisht, nuk ekziston një qasje uniforme midis shteteve lidhur me mundësinë e kërkesës përsëritje88; për rihapjen e procedurave të përfunduara gjyqësore pas konstatimit të shkeljes nga • gjykata, gjegjësisht organi kompetent për marrjen e vendimit në lidhje me kërkesën, Gjykata ose në lidhje me modalitetet për zbatimin e mekanizmave ekzistues për rihapjen e gjegjësisht propozimin për përsëritje.89; procedurave.84 • afatet në të cilat mund të parashtrohet kërkesa, gjegjësisht propozimi për përsëritje etj.

Vënia në dispozicion e procedurave që lejojnë rishqyrtimin e lëndës kur konstatohet shkelje e Nga ana tjetër, disa vende nuk kanë legjislacion të posaçëm që do ta trajtonte çështjen nenit 6 e tregon përkushtimin e shtetit anëtar ndaj Konventës, si dhe ndaj praktikës gjyqësore e përsëritjes së procedurave gjyqësore pas aktgjykimit të GJEDNJ-së, kështu që zbatohen të Gjykatës dhe është mënyra më e mirë për të arritur kthimin në gjendjen fillestare të kërkuesit (restitutio in integrum).85

Në drejtim të zbatimit efikas të Rekomandimit nr. R (2000) 2, Këshilli i Evropës u kërkoi shteteve të tij anëtare të siguronin mundësinë e rihapjes së procedurave penale dhe i inkurajoi ato të konsideronin futjen e një mundësie të tillë në procedurat civile dhe administrative.86 87 Në këtë kontekst edhe pse del përtej diapazonit të këtij materiali, është e nevojshme të theksohet se mungon Mundësia e përsëritjes së procedurave gjyqësore pas një aktgjykimi të GJEDNJ-së, me të vetëm një mjet juridik që do të lejonte përsëritjen e procedurës së zhvilluar para Gjykatës Kushtetuese në bazë të kërkesës për mbrojtjen e lirive dhe të drejtave, nëse me aktgjykim të GJEDNJ-së është vërtetuar se me atë cilin konstatohet shkelje e Konventës, sigurohet ose nëpërmjet legjislacionit përkatës procedurë është shkelur Konventa. Këtu duhet përmendur se, e nxitur nga nevoja për përsëritjen e procedurës (procedural), i cili në mënyrë të hollësishme e parashikon bazën ligjore për këtë, ose pas ankimit kushtetues në rastet për të cilat është konstatuar shkelje nga GJEDNJ-ja, Gjykata Kushtetuese e nënkuptohet, nëpërmjet interpretimit të formulimeve të përgjithshme ligjore në drejtim të Bosnjë dhe Hercegovinës, në maj të vitit 2014, e ka ndryshuar dhe plotësuar Rregulloren e saj të punës për të parashikuar një mundësi të tillë për përsëritjen e procedurës në rastet në të cilat është konstatuar shkelje e së lejimit të rigjykimit. drejtës për qasje në Gjykatën Kushtetuese. 88 Kështu, për shembull, në disa vende, përsëritja e procedurave penale mund të fillohet edhe nga vetë autoritetet Ligjvënësi i Maqedonisë së Veriut zgjodhi opsionin e parë. Përkatësisht, përveç dispozitave shtetërore, si për shembull Prokuroria publike në: Austri, Bosnjë dhe Hercegovinë, Estoni, Finlandë dhe Moldavi. 89 ligjore që e rregullojnë përsëritjen e procedurave si mjet i jashtëzakonshëm juridik në Në një numër të madh vendesh, Gjykata Supreme është kompetente për të vendosur a pranohet kërkesa, përkatësisht propozimit për përsëritjen e procedurës, veçanërisht në lëndët penale (Shqipëri, Austri, Bosnjë dhe Hercegovinë, Qipro dhe Holandë). Në disa vende, një kompetencë e tillë i njihet Gjykatës Supreme, si në lëndët penale ashtu 84 Bochan v. Ukraine (no. 2) [GC], no. 22251/08, § 57, ECHR 2015 edhe në ato civile (Estoni dhe Lituani), ndërsa në disa të tjera, për përsëritjen e procedurave civile vendos gjykata e 85 shkallës së parë para së cilës është zhvilluar procedura (Bosnjë dhe Hercegovinë) ose fare nuk parashikohet mundësia Bochan v. Ukraine (no. 2) [GC], no. 22251/08, § 58, ECHR 2015 e përsëritjes së tyre në përputhje me parimin e res judicata (Greqi dhe Slloveni). Për përsëritjen e procedurave 86 Review of the implementation of Recommendation (2000) 2 of the Committee of Ministers to the Member gjyqësore-administrative, ndonjëherë ka kompetencë eksplicite të Gjykatës së Lartë Administrative (për shembull, në States on re-examination and reopening of certain cases at domestic level following judgments of the Lituani), ndërsa në Norvegji, kërkesa për përsëritjen e procedurës penale pas aktgjykimit të GJEDNJ-së, parashtrohet European Court of Human Rights, paragrafi 22, gjendet në në një organ të posaçëm, i quajtur Komisioni për rishqyrtimin e lëndëve penale. https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=090000168066b42a

36 37  Masat individuale për ekzekutimin e aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut si IV. Përsëritja e procedurës si masë individuale për ekzekutimin e aktgjykimeve dhe vendimeve të individualizim i ekzekutimit me theks të veçantë në përsëritjen e procedurave Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut në lëndët kundër Republikës së Maqedonisë së Veriut

rregullat e përgjithshme që e rregullojnë procedurën përkatëse.90 Ligji për Kontestet Administrative (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 96/2019)91 Në vazhdim janë paraqitur zgjidhjet aktuale në legjislacionin e Republikës së Maqedonisë së Veriut. Neni 82 Procedura e cila me vendim të gjykatës ka përfunduar në mënyrë të plotfuqishme, mund Ligji për Procedurën Kontestimore (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. të përsëritet me kërkesë të palës nëse: 79/2005, 110/2008, 83/2009, 116/2010 dhe 124/2015) 1) ... 2) Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut ka konstatuar shkelje të Konventës Evropiane Neni 400 për Mbrojtjen e të Drejtave dhe Lirive Themelore të Njeriut me aktgjykim përfundimtar ose Përsëritja e procedurës me rastin e aktgjykimit përfundimtar të Gjykatës Evropiane për ka marrë vendim në bazë të deklaratës së njëanshme të shtetit për pranimin e shkeljes së të Drejtat e Njeriut në Strasburg Konventës Evropiane për Mbrojtjen e të Drejtave të Njeriut dhe Lirive Themelore; 3) ... (1) Kur Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut konstaton cenimin e një të drejte të njeriut ose të lirive themelore të parashikuara në Konventën Evropiane për Mbrojtjen e të Drejtave (4) Propozimi për përsëritjen e procedurës parashtrohet në afat prej 30 ditësh nga dita kur dhe Lirive Themelore të Njeriut dhe në Protokollet Shtesë të Konventës, të cilat Republika pala ka mësuar arsyen e përsëritjes, gjegjësisht në afat prej 90 ditësh nga dita kur aktgjykimi e Maqedonisë i ka ratifikuar, pala mundet në afat prej 30 ditësh nga aktgjykimi definitiv i i Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut është bërë i plotfuqishëm, gjegjësisht nga dita e Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut t’i parashtrojë kërkesë gjykatës në Republikën e miratimit të vendimit të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut. Përsëritja nuk mund të Maqedonisë që ka gjykuar në shkallë të parë në procedurën në të cilën është marrë vendimi propozohet sipas bazave të paragrafit (1) pikat 1 dhe 5 të këtij neni pas kalimit të një viti nga me të cilin është cenuar ndonjë e drejtë ose liri themelore e njeriut për ndryshimin e vendimit data kur aktgjykimi është bëri i plotfuqishëm. me të cilin është cenuar ajo e drejtë ose liri themelore. (2) Në procedurën nga paragrafi (1) i këtij neni në mënyrë adekuate zbatohen dispozitat për përsëritjen e procedurës. Në fund, Ligji për Procedurën Jashtëkontestimore (“Gazeta Zyrtare e Republikës së (3) Në përsëritjen e procedurës, gjykatat janë të obliguara t’i respektojnë qëndrimet juridike Maqedonisë” nr. 09/2008) në nenin 33, paragrafi 1, përmban një dispozitë referuese që i të shprehura në aktgjykimin përfundimtar të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut, me referohet zbatimit të përshtatshëm të dispozitave të Ligjit për Procedurën Kontestimore, të cilin është konstatuar cenimi i të drejtave dhe lirive themelore të njeriut. nëse Ligji për Procedurën Jashtëkontestimore nuk parasheh ndryshe. Duke pasur parasysh dispozitën e këtillë referuese, si dhe faktin se Ligji për Procedurën Jashtëkontestimore nuk e rregullon çështjen e përsëritjes së procedurës pas aktgjykimit të GJEDNJ-së, në këtë rast, Ligji për Procedurën Penale (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 150/2010, zbatim gjejnë dispozitat përkatëse të nenit 400 të Ligjit për Procedurën Kontestimore. 100/2012, 142/2016 dhe 198/2018) Siç shihet nga zgjidhjet e mësipërme ligjore, ndryshe nga disa sisteme juridike ku përsëritja Neni 449 e procedurës mund të iniciohet edhe nga subjekte të tjera përveç vetë kërkuesit, në Ligjin Përsëritja e procedurës në favor të të dënuarit për Procedurën Kontestimore dhe në Ligjin për Kontestet Administrative është lënë që të rrjedh nga aplikanti, i cili me aktgjykimin e GJEDNJ-së është identifikuar si viktimë e njërës (1) Procedura penale e përfunduar me aktgjykim përfundimtar mund të përsëritet në favor prej lirive dhe të drejtave të Konventës. Për dallim nga kjo, Ligji për Procedurën Penale nuk të të dënuarit, nëse: përmend shprehimisht që kërkesën, gjegjësisht propozimin për përsëritjen e procedurës 1)... penale duhet ta parashtrojë personi i dënuar, i cili është paraqitur në cilësinë e kërkuesit 2)...

6) me vendim të plotfuqishëm të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut gjatë procedurës 91 Me Ligjin e ri për Kontestet Administrative, është bërë një rregullim plotësues domethënës i kësaj çështjeje në konstatohet cenim i të drejtave dhe lirive themelore të njeriut. krahasim me zgjidhjen e mëparshme që gjendet në nenin 43 të Ligjit për Kontestet Administrative (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 62/2006). Në të, vetëm shkurtimisht, thuhet: “procedura e përfunduar me aktgjykim ose me aktvendim do të përsëritet me kërkesë të palës: ... 7) me vendim të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut.” Për sa i përket afatit në të cilin mund të kërkohet përsëritja e procedurës, ka qenë 90 Një pasqyrë e detajuar krahasuese e legjislacionit në sisteme të ndryshme ligjore kombëtare mund të gjendet në fuqi dispozita e përgjithshme e nenit 44 sipas së cilës: “përsëritja e procedurës mund të kërkohet jo më në: STEERING COMMITTEE FOR HUMAN RIGHTS (CDDH)-COMMITTEE OF EXPERTS ON THE REFORM OF THE vonë se brenda 30 ditëve nga dita kur pala e ka mësuar arsyen e përsëritjes. Nëse pala ka mësuar për arsyen e COURT (DH-GDR), Compilation of written contributions on the provision in the domestic legal order for re- përsëritjes para përfundimit të procedurës në gjykatë, por nuk ka mundur ta përdorë atë arsye gjatë procedurës, examination or reopening of cases following judgments of the Court / Compilation de contributions écrites përsëritja mund të kërkohet në afat prej 30 ditësh nga dita e dorëzimit të vendimit. Pas kalimit të pesë viteve sur les possibilités dans l’ordre juridique interne pour le réexamen ou la réouverture d’affaires à la suite nga momenti kur vendimi është bërë i plotfuqishëm, nuk mund të kërkohet përsëritje”. d’arrêts de la Cour, DH-GDR(2015)002REV, Strasbourg, 31 March/mars 2016, gjendet në https://rm.coe.int/ CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=0900001680654d4f 38 39  Masat individuale për ekzekutimin e aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut si IV. Përsëritja e procedurës si masë individuale për ekzekutimin e aktgjykimeve dhe vendimeve të individualizim i ekzekutimit me theks të veçantë në përsëritjen e procedurave Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut në lëndët kundër Republikës së Maqedonisë së Veriut

para Gjykatës, ndonëse praktika e deritanishme gjyqësore vendore vazhdon në atë drejtim. të njëanshme, sipas nenit 87 paragrafi 1 pika (4) të Ligjit për Kontestet Administrative propozimi për përsëritjen e procedurës parashtrohet në afat prej 30 ditësh nga dita kur pala Kur bëhet fjalë për dilemën nëse vendimi i GJEDNJ-së me të cilin konstatohet deklarata ka mësuar për arsyen e përsëritjes, gjegjësisht në afat prej 90 ditësh nga dita e marrjes së e njëanshme e shtetit për pranimin e shkeljes së KEDNJ-së në formën e një deklarate të vendimit të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut. Prandaj, si afati subjektiv (i cili lidhet njëanshme do të mund të shfaqej si bazë për përsëritjen e procedurës së kontestuar vendore, me mësimin e arsyes së përsëritjes) ashtu dhe ai objektiv (që fillon të rrjedhë nga dita e duhet theksuar se dilema e këtillë nuk ekziston më për sa i përket kontesteve administrative, marrjes së vendimit të GJEDNJ-së) është identik me afatet e përcaktuara në rastet kur pasi që Ligji për Kontestet Administrative i vitit 2019 në nenin 87, paragrafi 1, pikat (1) dhe shkelja konstatohet me aktgjykim, me atë ndryshim që, në atë rast, afati objektiv llogaritet (2) parashikoi mundësinë që procedura që është përfunduar me aktgjykim të plotfuqishëm të nga data e plotfuqishmërisë së aktgjykimit të GJEDNJ-së. gjykatës , me propozim të palës të përsëritet, nëse GJEDNJ-ja me aktgjykim të plotfuqishëm ka konstatuar shkelje të KEDNJ-së ose ka marrë vendim në bazë të deklaratës së njëanshme të Duhet pasur parasysh se zgjidhjet e këtilla ligjore për sa i përket afateve burojnë nga rregullat shtetit për njohjen e shkeljes së KEDNJ-së. e përgjithshme të plotfuqishmërisë së aktgjykimeve, gjegjësisht nga vendimet e marra nga GJEDNJ-ja. Në fakt, aktgjykimet e GJEDNJ-së me të cilat konstatohet shkelje e KEDNJ-së Ndryshe nga Ligji për Kontestet Administrative, as Ligji për Procedurën Kontestimoree as mund të miratohen nga një Komitet prej tre gjyqtarësh, një Këshill prej shtatë gjyqtarësh Ligji për Procedurën Penale nuk përmbajnë dispozita të ngjashme, gjë që paraqet një lloj dhe nga Këshilli i Madh Gjyqësor prej 17 gjyqtarësh.94 Aktgjykimet e marra nga Komiteti prej zbrazëtire ligjore që mund të plotësohet nga praktika gjyqësore vendore. tre gjyqtarësh bëhen të plotfuqishme në ditën e sjelljes së tyre, sikurse edhe aktgjykimet e Këshillit të Madh Gjyqësor, ndërsa aktgjykimet e marra nga Këshilli prej shtatë gjyqtarësh Për sa i përket afateve në të cilat mund të kërkohet përsëritja e procedurave, duhet theksuar bëhen të plotfuqishme pas skadimit të afatit prej 3 (tre) muajsh pas miratimit të tyre, të se në nivel të shteteve anëtare, Këshilli i Evropës përfundoi se ato afate duhet të jenë të paraparë për parashtrimin e kërkesës për referimin e lëndës në Këshillin e Madh Gjyqësor në arsyeshme, duke marrë parasysh kohëzgjatjen e procedurave edhe para vetë GJEDNJ-së, si nenin 43 paragrafi 1 të KEDNJ-së.95 Aktgjykimet e GJEDNJ-së publikohen në ueb-faqen e saj dhe që ato të përcaktohen qartë. Mund të ketë dy lloje afatesh, edhe atë: afatet e llogaritura në bazën e të dhënave HUDOC të Këshillit të Evropës, kështu që, në parim, konsiderohen nga data e miratimit të aktgjykimit të GJEDNJ-së ose afatet e llogaritura nga data e se u janë dorëzuar palëve në kontest, duke pasur parasysh se GJEDNJ-ja nuk ka detyrim për miratimit të vendimit të fundit të gjykatës më të lartë vendore me të cilin shteren mjetet dorëzim të rregullt, në mënyrë analoge me detyrimin e parashikuar për dorëzim të rregullt juridike efektive në nivel nacional, ose mund të bëhet fjalë për një zbatim të kombinuar të në legjislacionin vendor. dy llojeve të afateve, në varësi të zgjidhjeve ligjore të miratuara në sistemet e ndryshme ligjore kombëtare.92 Nga ana tjetër, vendimet e GJEDNJ-së të marra në bazë të ujdisë, si dhe vendimet e marra në bazë të deklaratës së njëanshme të shtetit me të cilën pranohet shkelja e KEDNJ-së, bëhen Në legjislacionin e Maqedonisë së Veriut, afatet e tilla janë të përcaktuara në Ligjin për të plotfuqishme në ditën e publikimit të tyre. Sidoqoftë, nuk duhet harruar ajo që u përmend Procedurën Kontestimoredhe në Ligjin për Kontestet Administrative, ndërsa në Ligjin më parë. Gjegjësisht, në rast të mos përmbushjes së detyrimeve të marra nga shteti me për Procedurën Penale mungon afati i caktuar kohor për parashtrimin e propozimit për deklaratën e njëanshme me të cilën pranohet shkelja e KEDNJ-së, e të cilave i referohet përsëritjen e procedurës penale të kontestuar për të cilën GJEDNJ-ja ka konstatuar shkelje vendimi i GJEDNJ-së, ekziston mundësia që GJEDNJ-ja më vonë ta kthejë në listën e lëndëve të Konventës. Në të njëjtën kohë, rrjedhja e këtyre afateve është e lidhur me aktgjykimin gjyqësore lëndën të cilën me vendimin e tillë e kishte hequr më parë nga lista e saj e lëndëve. përfundimtar të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut (në Ligjin për Procedurën Kontestimore) ose me ditën e plotfuqishmërisë së aktgjykimit të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut, gjegjësisht miratimit të vendimit të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut (në Ligjin për Kontestet Administrative).93 IV.2. Praktika relevante gjyqësore vendore

Për sa i përket afateve në të cilat mund të kërkohet përsëritja e procedurës vendore që ka Siç u theksua më lart, GJEDNJ-ja nuk ka kompetencë eksplicite për të urdhëruar përsëritjen qenë lëndë shqyrtimi në GjEDNJ dhe ka përfunduar me marrjen e vendimit për deklaratë e procedurës vendore të kontestuar, në lidhje me të cilën është konstatuar shkelje e KEDNJ- së. Megjithatë, për shembull, kur një individ dënohet si fajtor në një procedurë që, në 92 Strasbourg, 12 February 2016, DH-GDR (2015)008 Rev, STEERING COMMITTEE FOR HUMAN RIGHTS (CDDH), COMMITTEE OF EXPERTS ON THE REFORM OF THE COURT (DH-GDR), Overview of the exchange of views 94 held at the 8th meeting of DH-GDR on the provision in the domestic legal order for the re-examination or Këto formacione gjyqësore janë të rregulluara në nenin 26 të Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut. reopening of cases following judgments of the Court (prepared by the Secretariat), gjendet në https://rm.coe.int/ 95 Në përputhje me nenin 44 të KEDNJ-së, aktgjykimi i Këshillit të Madh Gjyqësor është përfundimtar, gjegjësisht CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=0900001680654d5a, fq. 5, paragrafi i plotfuqishëm, e i tillë bëhet edhe aktgjykimi i Këshillit kur: a) palët do të deklarojnë se nuk do të kërkojnë 10 c) që lënda të dërgohet në Këshillin e Madh Gjyqësor; b) tre muaj nga data e marrjes së aktgjykimit, nëse nuk 93 Në këtë kontekst, pavarësisht terminologjisë së ndryshme, termat aktgjykim përfundimtar dhe plotfuqishmëri është kërkuar që lënda të dërgohet në Këshillin e Madh Gjyqësor ose c) nëse Këshilli i Madh Gjyqësor e refuzon janë sinonime. kërkesën e parashtruar në bazë të nenit 43 paragrafi 3 të KEDNJ-së.

40 41  Masat individuale për ekzekutimin e aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut si IV. Përsëritja e procedurës si masë individuale për ekzekutimin e aktgjykimeve dhe vendimeve të individualizim i ekzekutimit me theks të veçantë në përsëritjen e procedurave Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut në lëndët kundër Republikës së Maqedonisë së Veriut

kundërshtim me KEDNJ-në, nuk i ka plotësuar kërkesat e nenit 6, për shkak të së cilës KEDNJ- penale vendore (në Papadakis100 dhe në Iljazi101). ja ka konstatuar shkelje të KEDNJ-së, GJEDNJ-ja mund të bëjë me dije se nëse aplikanti kërkon, përsëritja e procedurës përbën, në parim, mënyrë adekuate për korrigjimin e shkeljes. Mirëpo, në shumicën e aktgjykimeve të këtij grupi, GJEDNJ-ja as që e përmend mundësinë Kjo qasje është shumë e pranishme edhe kur bëhet fjalë për aktgjykimet e GJEDNJ-së kundër ligjore në legjislacionin penal vendor për të përsëritur procedurën në bazë të aktgjykimit të Maqedonisë së Veriut. GEDNJ-së, me të cilin konstatohet shkelje e KEDNJ-së, e as për përsëritjen e procedurës si masë më e përshtatshme për korrigjimin e shkeljes së konstatuar. I tillë është, për shembull, Aktgjykimet e para kundër shtetit në të cilat GJEDNJ-ja iu referua shprehimisht mundësisë rasti me aktgjykimet e shqiptuara në rastet: Asani,102 Smiçkovski,103 Ziberi,104 Janevski,105 për përsëritjen e procedurës së kontestuar vendore, në kontekstin e së cilës GJEDNJ-ja Trampevski106 dhe Boshkoski107. konstatoi shkelje të KEDNJ-së, janë aktgjykimet në rastet Demerxhieva dhe të tjerët dhe Spasovski.96 Megjithatë, mungesa e përmendjes nga GJEDNJ-ja në aktgjykimet e saj me të cilat konstatonte shkelje të KEDNJ-së për mundësinë e përsëritjes së procedurës së kontestuar Me aktgjykimin në rastin Demerxhieva dhe të tjerët, GJEDNJ-ja konstatoi shkelje të së drejtës gjyqësore vendore nuk do të thotë se me këtë aplikantët privohen ose duhet të privohen për qasje në gjykatë nga neni 6 paragrafi 1 i Konventës në lidhje me procedurën penale vendore. nga mundësia e përsëritjes së saj duke u bazuar në aktgjykimin e GJEDNJ-së. Në fakt, kjo nuk Duke e vlerësuar kërkesën e aplikantëve për dëmshpërblim, GJEDNJ-ja arriti në përfundimin duhet të çojë në refuzimin ose hedhjen poshtë në mënyrë automatike të kërkesave të tyre se dëmi jo material që aplikantët e pësuan për shkak të shkeljes së konstatuar të nenit 6 të mundshme për përsëritjen e proceseve të kontestuara vendore, të cilat janë parashtruar të KEDNJ-së, në parim, korrigjohet më së miri duke e përsëritur procedurën e kontestuar në përputhje me legjislacionin vendor, për sa kohë që nevoja për përsëritje lind nga qëllimet në nivel nacional (paragrafi 33 i aktgjykimit). Gjithashtu, duke iu referuar pikëpamjeve të e ekzekutimit të aktgjykimit të GJEDNJ-së, duke i marrë parasysh arsyet për të cilat është shprehura në aktgjykimin e lëndës Kostadin Mihaylov v. Bulgaria97, në paragrafin 34 të këtij konstatuar shkelja e KEDNJ-së. aktgjykimi, GJEDNJ-ja ka theksuar se mënyra më e përshtatshme e dëmshpërblimit në rastet në të cilat është konstatuar shkelje e së drejtës për qasje në gjykatë, në kundërshtim me Ndonëse duket se praktika më e re gjyqësore vendore nuk nxjerr në pah probleme në këtë nenin 6 paragrafi 1 të KEDNJ-së, si rregull, do të ishte e përsëritja e procedurës brenda një kuptim, megjithatë, duhet përmendur se në praktikën vendore ka shembuj që tregojnë afati të arsyeshëm kohor dhe rishqyrtimi i lëndës në përputhje me të gjitha garancitë për rrezikun e kuptimit joadekuat të institutit “përsëritje e procedurës pas aktgjykimit të GJEDNJ- gjykim të drejtë. së”. Kështu, për shembull, në aktgjykimin e GJEDNJ-së kundër shtetit, në rastin Naumoski108 është konstatuar shkelje e dyfishtë e nenit 6 të KEDNJ-së në një kontest në lidhje me punën GJEDNJ-ja kishte një qasje të ngjashme në aktgjykimin Spasovski, ku konstatoi shkelje të së për shkak të kohëzgjatjes së gjatë të procedurës, si dhe për shkak të shkeljes së parimit të drejtës për qasje në gjykatë nga neni 6 i KEDNJ-së, por këtë herë në kontekst të procedurës kundërthënies së procedurës për shkak të dështimit të gjykatave vendore për t’ia dorëzuar civile vendore. aplikantit parashtresën e palës kundërshtare, të parashtruar si përgjigje ndaj ankesës së tij në gjykatën e shkallës së dytë. Aplikanti parashtroi propozim për përsëritjen e procedurës Në një sërë aktgjykimesh kundër shtetit në të cilat GJEDNJ-ja konstatoi shkelje të nenit 6 së kontestuar vendore, e cila u refuzua. Kur vendosi për propozimin, megjithëse gjykata paragrafi 1 pikat 1 dhe 3 (d) të KEDNJ-së, gjegjësisht të së drejtës së aplikantëve për gjykim vendore konstatoi se propozimi për përsëritjen e procedurës mbështetej në aktgjykimin e të drejtë për shkak se nuk iu ishte mundësuar t’i marrin në pyetje dëshmitarët e prokurorisë GJEDNJ-së, ajo megjithatë arriti në përfundimin se “faktet të cilave u referohet aplikanti ose për t’i dëgjuar dëshmitarët e mbrojtjes, GJEDNJ-ja ose drejtpërdrejt i referohet – aktgjykimi i GJEDNJ-së dhe mosdorëzimi te paditësi i përgjigjes së të paditurit në lidhje mundësisë ligjore për përsëritjen e procedurës në bazë të aktgjykimit të KEDNJ-së me të me ankesën, në asnjërën nga pikat nga 1 deri në 10 të nenit 392 paragrafi 1 të Ligjit për cilin konstatohet shkelje e KEDNJ-së, si formë më e përshtatshme. e dëmshpërblimit (për shembull, në rastin Atanasov (nr. 2)98 dhe Dushko Ivanovski99) ose vetëm mundësisë ligjore në legjislacionin penal, që aktgjykimi i GJEDNJ-së të jetë bazë për përsëritjen e procedurës

100 96 Papadakis, nr. 50254/07, aktgjykimi i datës 26 shkurt 2013, paragrafi 74 Demerxhieva dhe të tjerët, nr. 19315/06, aktgjykimi i datës 10 qershor 2010 dhe Spasovski, nr. 45150/05, 101 aktgjykimi i datës 10 qershor 2010. Iljazi, nr. 56539/08, aktgjykimi i datës 3 tetor 2013, paragrafi 33. 102 97 Kostadin Mihaylov v. Bulgaria, no. 17868/07, §§ 59-60, 27 March 2008. Në paragrafin 60 të Kostadin Mihaylov v. Asani, nr. 27962/10, aktgjykimi i datës 1 shkurt 2018 Bulgaria konkludohet: “Për këto arsye, gjykata është e mendimit se mënyra më e përshtatshme e dëmshpërblimit 103 Smiçkovski, nr. 15477/14, aktgjykimi i datës 5 korrik 2018 në rastet kur konstatohet se aplikanti nuk ka pasur qasje në gjykatë, në kundërshtim me nenin 6 paragrafi 1 të 104 Ziberi, nr. 27866/02, aktgjykimi i datës 5 korrik 2007 Konventës, është, si rregull, përsëritja e procedurës brenda një afati të arsyeshëm kohor dhe rivlerësimi i rastit 105 duke iu përmbajtur të gjitha kërkesave për gjykim të drejtë (shih Lungoci v. Romania, no. 62710/00, § 56, 26 Janevski, nr. 30259/15, aktgjykimi i datës 19 nëntor 2020 106 January 2006; dhe Yanakiev v. Bulgaria, no. 40476/98, § 90, 10 August 2006).” Trampevski, nr. 4570/07, aktgjykimi i datës 10 korrik 2012 98 107 Atanasov (nr. 2), nr. 41188/06, aktgjykimi i datës 19 prill 2011, paragrafët 25 dhe 43 Boshkoski, nr. 71034/13, aktgjykimi i datës 4 qershor 2020 99 108 Dushko Ivanovski, nr. 10718/05, aktgjykimi i datës 24 prill 2014, paragrafët 33 dhe 64 Naumoski, nr. 25248/05, aktgjykimi i datës 27 nëntor 2012

42 43  Masat individuale për ekzekutimin e aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut si IV. Përsëritja e procedurës si masë individuale për ekzekutimin e aktgjykimeve dhe vendimeve të individualizim i ekzekutimit me theks të veçantë në përsëritjen e procedurave Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut në lëndët kundër Republikës së Maqedonisë së Veriut

ProcedurënKontestimore109, nuk parashikohen si bazë ligjore sipas së cilës mund të kërkohet Në këtë kuptim, duhet pasur parasysh në mënyrë të veçantë se, si çdo bazë tjetër e përsëritja e procedurës.” parashikuar me ligj për përsëritjen eventuale të procedurës vendore (pavarësisht nëse bëhet fjalë për legjislacion civil-procedural, penal-procedural apo administrativ-procedural), Së pari, ky arsyetim tregon ekzistencën e moskuptimit të mjaftueshëm të institutit ashtu edhe aktgjykimi i GJEDNJ-së me të cilin konstatohet shkelje e KEDNJ-së, është bazë “përsëritje e procedurës në bazë të aktgjykimit të GJEDNJ-së” kur është konstatuar shkelje e mjaftueshme në vetvete për përsëritjen e procedurës së kontestuar vendore, e cila e KEDNJ-së, i cili synon ta korrigjojë situatën individuale të aplikantit dhe të sigurojë aq sa parashikohet në të gjitha ligjet procedurale dhe gjykata vendase duhet ta vlerësojë, ndër të është e mundshme resitutio in integrum gjegjësisht kthimin e aplikantit në gjendjen në të tjera, në dritën e konkluzioneve të GJEDNJ-së në aktgjykimin e saj, natyrës së shkeljes dhe cilën ka qenë para se të ndodhte shkelja e konstatuar e KEDNJ-së, dhe në këtë mënyrë të frymës së aktgjykimit të GJEDNJ-së, për të vlerësuar nëse do ta lejojë përsëritjen. eliminohen shkeljet e konstatuara të KEDNJ-së. Së dyti, me të neglizhohet neni 400 i Ligjit për Procedurën Kontestimore, i cili e parasheh aktgjykimin e GJEDNJ-së, me të cilin është Po ashtu problematik, si në rastin e sipërpërmendur të Naumoskit, është edhe rasti me konstatuar shkelje e KEDNJ-së, si bazë e veçantë për përsëritjen e procedurës së kontestuar vendimin e gjykatës vendore për të refuzuar si të pabazuar kërkesën për përsëritjen e vendore. Së treti, duket se ndoshta imponohet një dilemë (gjithsesi e panevojshme) për sa procedurës penale vendore ndaj aplikantit në rastin Papadakis.110 Konkretisht, gjykata i përket asaj se a mund shkelja e KEDNJ-së të paraqitet dhe a mjafton të paraqitet si bazë penale vendore mori qëndrimin se “madje edhe në procedurën e përsëritur në të cilën do e vetme për të kërkuar përsëritje të procedurës së kontestuar vendore ose nëse ajo duhet t’i mundësohej të dënuarit dhe mbrojtësit të tij ta pyesin drejtpërdrejt dëshmitarin, gjendja të kombinohet ose të bashkohet me arsye të tjera shtesë për përsëritjen e procedurës (për faktike nuk do të ndryshonte, gjegjësisht nuk mund të pritet që të merret aktgjykim që do shembull, në kontekstin e rastit konkret të parashikuar në nenin 392 të Ligjit për Procedurën të bazohej vetëm në deklaratën e dëshmitarit, kështu që do të pritej që dëshmitari të lirohej Kontestimore). nga akuza, gjegjësisht të dënohej me një ligj më të lehtë. Aq më tepër që nga ngjarja penale- juridike ka kaluar një periudhë më e gjatë kohore, duke pasur parasysh natyrën e vendit të punës së dëshmitarit, gjegjësisht faktin se ai ka qenë i punësuar në Agjencia amerikane 109 për luftë kundër drogës - DEA, këshilli konsideron se nuk mund të pritet se do të sigurohet Në nenin 392 të Ligjit për Procedurën Kontestimore thuhet: (1) Procedura e cila me vendim të gjykatës ka përfunduar në mënyrë të plotfuqishme, mund të përsëritet me pjesëmarrja në shqyrtimin kryesor, se dëshmitarit do t’i kujtohet ngjarja në detaje ose se do kërkesë të palës nëse: ta ndryshojë dëshminë e tij dhe do ta vë në pikëpyetje vërtetësinë e saj”. 1) në marrjen e vendimit ka marrë pjesë gjyqtari, përkatësisht gjyqtari porotë, i cili sipas ligjit është dashur të përjashtohet (neni 64), gjegjësisht i cili është përjashtuar me vendim të gjykatës; 2) ndonjërës nga palët, me veprim të kundërligjshëm, nuk i është dhënë mundësia të argumentojë para Përkundrazi, në këto raste, duke supozuar se propozimet për përsëritjen e procedurës gjykatës, e sidomos për shkak të mosdorëzimit të parashtresës; do të miratohen për shkak se janë parashtruar në përputhje me kushtet e parashikuara 3) në procedurë, si paditës ose i paditur ka marrë pjesë personi i cili nuk mund të jetë palë në procedurë në legjislacionin vendor (brenda afatit kohor të parashikuar në Ligjin për Procedurën ose nëse pala që është person juridik nuk është përfaqësuar nga personi i autorizuar, nëse pala e paaftë në procedurën kontestimore nuk është përfaqësuar nga përfaqësuesi ligjor, nëse përfaqësuesi ligjor, Kontestimore ose në kushte kur nuk ka ndodhur parashkrimi (vjetërsimi absolut) i ndjekjes gjegjësisht i autorizuari i i palës, nuk ka pasur autorizimin e nevojshëm për zhvillimin e procedurës ose penale), procesi i ekzekutimit kërkon përsëritjen e procedurës vendore në të cilën do të për veprime të veçanta në procedurë, nëse zhvillimi i procedurës, gjegjësisht kryerja e veprimeve të eliminoheshin ose shteti do të demonstronte se i ka bërë të gjitha përpjekjet e arsyeshme veçanta në procedurë, nuk ka qenë e miratuar në mënyrë shtesë; 4) vendimi i gjykatës bazohet në dëshmi të rreme të dëshmitarit ose ekspertit; për t’i eliminuar shkeljet e konstatuara të KEDNJ-së, që nuk është patjetër e thënë, por mund 5) vendimi i gjykatës bazohet në dokument që është i falsifikuar ose në të cilin është vërtetuar përmbajtje të çojë në një rezultat të ndryshëm të procedurës kontestuese. e pavërtetë; 6) vendimi i gjykatës është marrë për shkak të një vepre penale: të gjyqtarit, përkatësisht gjyqtari porotë, të përfaqësuesit ligjor ose të të autorizuarit të palës, të palës kundërshtare ose të ndonjë personi të Nga ana tjetër, ka shembuj pozitivë në praktikën gjyqësore vendore, ku pavarësisht mungesës tretë; së referimit qoftë në drejtim të dispozitave përkatëse ligjore për përsëritjen e procedurës, 7) pala fiton mundësinë ta shfrytëzojë vendimin e plotfuqishëm të gjykatës, i cili është marrë më parë qoftë në drejtim të referimit për mundësinë e përsëritjes së procedurës së kontestuar ndërmjet palëve të njëjta për kërkesën e njëjtë; 8) vendimi i gjykatës bazohet në një vendim tjetër të gjykatës ose në vendimin e ndonjë organi tjetër dhe vendore, si formë e dëmshpërblimit, kërkesat e parashtruara për përsëritjen e procedurave ai vendim në mënyrë të plotfuqishme do të ndryshohet, anulohet, përkatësisht shpallet i pavlefshëm; 9) pala mëson për fakte të reja ose gjen ose fiton mundësinë për të shfrytëzuar prova të reja në bazë të të cilave ka mundur të merret vendim më i favorshëm për palën nëse ato fakte ose prova do të ishin 110 përdorur në procedurën e mëparshme dhe Në rastin Papadakis, GJEDNJ-ja arriti në përfundimin se prova kundër aplikantit e nxjerrë përmes marrjes në 10) me vendim të organit kompetent është vendosur në mënyrë shtesë dhe të plotfuqishme për një çështje pyetje të një dëshmitari që ishte agjent i fshehtë në një operacion për kontrabandë të drogës, ka qenë prova të mëparshme (neni 11 paragrafët (1) dhe (2)) në të cilin bazohet vendimi i gjykatës. vendimtare për dënimin e aplikantit në vitin 2007. Aplikanti dhe mbrojtja e tij nuk patën mundësi në asnjë fazë (2) Procedura e përfunduar në mënyrë të plotfuqishme me aktgjykim në bazë të pranimit fajit, të procedurës kundër tij të përballen dhe ta marrin në pyetje dëshmitarin e prokurorisë. Koha prej një ore që iu aktgjykim në bazë mohimit të fajit, aktgjykim për shkak të mosparashtrimit të përgjigjes ndaj la në dispozicion nga gjykata vendore e shkallës së parë për t’i përgatitur pyetjet që ata do të donin t'ia bënin padisë dhe aktgjykim për shkak të mungesës, nuk mund të përsëritet për arsyet e paragrafit (1) dëshmitarit me shkrim, nga GJEDNJ-ja u vlerësua si e pamjaftueshme, duke e vendosur kështu aplikantin në një pikat 8, 9 dhe 10 të këtij neni. pozicion në të cilin, praktikisht i është hequr e drejta për t’i kundërshtuar provat kundër tij. Kështu, GJEDNJ-ja (3 Procedura e përfunduar në mënyrë të plotfuqishme me aktgjykim në bazë të pranimit të fajit arriti në përfundimin se në këtë rast nuk kishte faktorë të mjaftueshëm kundërbalancues, e as garanci të forta dhe me aktgjykim në bazë të mohimit fajit, mund të përsëritet sepse deklarata e pranimit të fajit, procedurale që do të siguronin një vlerësim të drejtë dhe të duhur të vërtetësisë së dëshmisë së agjentit të përkatësisht e mohimit të fajit, është dhënë gabimisht ose nën ndikimin e detyrimit ose mashtrimit. fshehtë si dëshmitar kundër të akuzuarit.

44 45  Masat individuale për ekzekutimin e aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut si IV. Përsëritja e procedurës si masë individuale për ekzekutimin e aktgjykimeve dhe vendimeve të individualizim i ekzekutimit me theks të veçantë në përsëritjen e procedurave Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut në lëndët kundër Republikës së Maqedonisë së Veriut

të kontestuara vendase kanë rezultuar me procedurë të përsëritur në kontekstin e së cilës Në fakt, për këtë aludon edhe aktgjykimi i GJEDNJ-së në rastin Prodanov114 me të cilin janë eliminuar shkeljet e konstatuara me aktgjykimin e GJEDNJ-së ose nëse përsëritja nuk GJEDNJ-ja konstatoi shkelje të KEDNJ-së pasi shqyrtoi a ka bazë kërkesa, pasi aplikanti më është objektivisht e mundur në rrethana specifike të rastit (si p.sh., për shkak të shfuqizimit parë kishte refuzuar të binte në ujdi me shtetin dhe i sugjeroi GJEDNJ-së që të mos e pranonte të të ashtuquajturit Ligji i Lustrimit), ato kërkesa rezultuan me anulimin e vendimeve të deklaratën e njëanshme të shtetit me të cilën e pranoi shkeljen e KEDNJ-së sepse nuk përbën kontestuara të gjykatave vendore (si në rastin e Karajanov111). E gjithë kjo është në funksion bazë për përsëritjen e procedurës vendore, me ç’ rast aplikanti do të privohej nga mundësia të procesit të suksesshëm të ekzekutimit të aktgjykimeve të GJEDNJ-së, i cili nuk mbetet pa për të kërkuar me sukses restitutio in integrum. Në këtë rast, GJEDNJ-ja filloi shqyrtimin u vënë re nga Komiteti i Ministrave në procesin e mbikëqyrjes së ekzekutimit të aktgjykimeve meritor dhe vlerësimin a ka bazë aplikimi dhe pretendimet të theksuara në të, duke pasur të GJEDNJ-së. parasysh se shteti nuk ka treguar para GJEDNJ-së se Ligji për Procedurën Kontestimore i vitit 2005 përmban dispozita që parashikojnë mundësinë e përsëritjes së procedurës së Çështja për atë se kur fillon të rrjedhë afati për parashtrimin e propozimit për përsëritjen kontestuar vendore në bazë të vendimit të GJEDNJ-së pas deklaratës së njëanshme të e procedurës së kontestuar vendore në lidhje me të cilën GJEDNJ-ja ka konstatuar shkelje deklaruar nga shteti dhe as nuk e ka vënë në dukje praktikën gjyqësore vendore se procedura të KEDNJ-së, paraqitet si e diskutueshme në vende të caktuara në praktikën e deritanishme civile mund të përsëritet, në rast të vendimit të GJEDNJ-së me të cilin pranohet deklarata e gjyqësore vendore kur bëhet fjalë për lëndët civile dhe administrative; ndërsa kjo nuk njëanshme e shtetit dhe lënda hiqet nga lista e lëndëve pranë GJEDNJ-së (shih, a contrario, ndodh kur bëhet fjalë për lëndët penale sepse në LPP nuk ka kufizim kohor për mundësinë e vendimi i GJEDNJ-së për heqjen nga lista të lëndëve pranë GJEDNJ-së), në bazë të deklaratës përsëritjes së procedurës penale të kontestuar vendore. së njëanshme të shtetit, lëndët në rastet e Milçin dhe Psaltirov.115 Gjatë marrjes së vendimit, gjykata i ka marrë parasysh ndryshimet në legjislacionin vendore (ose më konkretisht në Në disa lëndë të Maqedonisë së Veriut, GJEDNJ-ja e përjashtoi nevojën për të përsëritur Ligjin për Kontestet Administrative) të cilat kanë mundësuar përsëritjen e procedurës edhe procedurën e kontestuar vendore. I tillë është rasti kundër shtetit, Velinov,112 ku Gjykata pas vendimit të GJEDNJ-së të marrë pas deklaratës së njëanshme. arriti në përfundimin se në rrethanat specifike të rastit, do të ishte një barrë e tepërt për aplikantin që t'i kërkohej atij të inicionte përsëritje të procedurës së kontestuar vendore për Megjithatë, duhet pasur parasysh se ekziston praktika gjyqësore vendore për sa i përket kompensimin e dëmit në lidhje me të cilën GJEDNJ-ja ka konstatuar shkelje të së drejtës procedurave civile, sipas së cilës vendimi i GJEDNJ-së për pranimin e deklaratës së njëanshme për liri dhe siguri nga neni 5 dhe më konkretisht nga neni 5 paragrafi 5 i KEDNJ-së, i cili e nga ana e shtetit me të cilën pranohet shkelja e KEDNJ-së mund të jetë bazë për përsëritjen garanton të drejtën e kompensimit të dëmit në rast të privimit të pajustifikuar nga liria, për e procedurës së kontestuar vendore. Kjo praktikë gjyqësore është zhvilluar në bazë të arsye se pavarësisht se gjykatat vendore konstatuan se aplikanti nuk ishte i njoftuar për vendimit të GJEDNJ-së në rastin Spirovski.116 Megjithatë, këtu bëhet fjalë për një shembull arsyet e privimit të tij nga liria, ato megjithatë e refuzuan kërkesën e tij për dëmshpërblim. të izoluar në një rast konkret, kështu që zhvillimi i mëtejshëm i praktikës gjyqësore vendore mbetet të tregojë nëse kjo tendencë e veprimit do të ruhet edhe në të ardhmen. Në fund, në lëndët kundër shtetit, GJEDNJ-ja e shqyrtoi dhe vuri në dukje mundësinë e përsëritjes së procedurës edhe në kontekst të kërkesës për kompensimin e dëmit material Në praktikën e Maqedonisë së Veriut është regjistruar edhe një rast, Fetaovski, në të cilin mos në rast të shkeljes së nenit 1 të Protokollit nr. 1 të KEDNJ-së, i cili e garanton të drejtën e përsëritja gjyqësore vendore me të cilën lidhen shkeljet e nenit 6 paragrafi 1 të Konventës, pronës. I tillë është aktgjykimi në lëndën Strezovski dhe të tjerët,113 ku GJEDNJ-ja, në dritën e ishte arsyeja për fillimin e një procedure të re para GJEDNJ-së. Në fakt, në procedurën fillestare rrethanave specifike, nuk mundi ta vlerësojë dëmin e mundshëm material. para saj, Gjykata ka nxjerrë një aktgjykim, me të cilin përveç shkeljes së të drejtës për gjykim brenda një afati të arsyeshëm, është konstatuar edhe shkelja e të drejtës së aplikantit për Kur bëhet fjalë për përsëritjen e proceseve gjyqësore pas vendimit të GJEDNJ-së për qasje në gjykatë në kontekstin e procedurës vendore për dëmshpërblim kundër Inspektoratit deklaratën e njëanshme, është me rëndësi të theksohet se mungesa e dispozitave Veterinar në Kumanovë. Shkelja kryesore e të drejtës për qasje në gjykatë si pjesë përbërëse eksplicite në Ligjin për Procedurën Kontestimore dhe në Ligjin për Procedurën Penale që e së drejtës për gjykim të drejtë ka dalë nga fakti se Gjykata e Apelit në Shkup e refuzoi do ta parashihnin mundësinë që edhe në këto dy ligje procedurale si bazë për përsëritjen e ankesën e aplikantit kundër aktgjykimit të shkallës së parë të Gjykatës Themelore Kumanovë, procedurës të përmendet vendimi i GJEDNJ-së, i marrë në bazë të deklaratës së njëanshme, si i marrë jo në kohë, e në bazë të të dhënave në librin e evidencës së lëndëve të gjykatës së gjegjësisht deklaratës së njëanshme të shtetit, me të cilën ajo e pranon shkeljen e KEDNJ- shkallës së parë, ndonëse i është dorëzuar një kopje e ankesës, e cila sipas vulës pranuese të së, siç është bërë në Ligjin për Kontestet Administrative, por nuk do të thotë se praktika gjyqësore vendore pengohet të përgjigjet në këtë çështje ligjore. 114 Prodanov, nr. 73087/12, aktgjykimi i datës 10 qershor 2021, paragrafët 20-25. 111 Karajanov, nr. 2229/15, aktgjykimi i datës 6 prill 2017. Në këtë aktgjykim, GJEDNJ-ja konstatoi shkelje të nenit 115 Milçin dhe Psaltirov, nr. 17607/15 dhe 32576/15, vendim i datës 16 shtator 2021. 6 të KEDNJ-së për shkak të padrejtësisë së procedurës së lustrimit në tërësi dhe shkeljes së nenit 8 të KEDNJ-së 116 (e drejta për respektimin e jetës private dhe familjare). Spirovski, nr. 60266/14, vendim i datës 12 shkurt 2019. Në këtë kontekst, shih Vendimin e Gjykatës Themelore 112 Civile 2 P4-6/13a, të datës 9 korrik 2019, me të cilin lejohet përsëritja e procedurës vendore në bazë të vendimit Velinov, nr. 16880/08, aktgjykimi i datës 19 shtator 2013, paragrafi 74. të GJEDNJ-së, pas së cilës procedura e përsëritur përfundon me aktgjykimin GZH nr. 702/20 të datës 2 shtator 113 Strezovski dhe të tjerët, nr. 14460/16 dhe 7 kërkesa të tjera, aktgjykimi i datës 27 shkurt 2020, paragrafi 95. 2020 në Gjykatën e Apelit në Shkup.

46 47  Masat individuale për ekzekutimin e aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut si IV. Përsëritja e procedurës si masë individuale për ekzekutimin e aktgjykimeve dhe vendimeve të individualizim i ekzekutimit me theks të veçantë në përsëritjen e procedurave Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut në lëndët kundër Republikës së Maqedonisë së Veriut

Gjykatës Themelore të Kumanovës, ishte dorëzuar brenda afatit ligjor.117 anë të së cilës shteti obligohet që t’i paguajë aplikantit ex gratia një shumë prej 3.300 eurosh, si zhdëmtim për dëmin e pësuar material dhe jo material dhe shpenzimet ligjore dhe të tjera, Me rastin e aktgjykimit të Gjykatës, të datës 19 qershor 2008, aplikanti ka kërkuar përsëritjen ndërsa aplikanti, nga ana e tij ka pranuar të heqë dorë nga çdo pretendim i mëtejshëm nga e procedurës kontestuese në bazë të nenit 400 të Ligjit për Procedurën Kontestimore. shteti në lidhje me faktet e paraqitura në këtë aplikim.119 Ai ka kërkuar nga Gjykata Themelore në Kumanovë që t'i anulojë aktgjykimet e dhëna në procedurën kontestimore për kompensimin e dëmit, si dhe ta aprovojë kërkesën e tij për kompensim të dëmit në procedurë të përsëritur. Përkundrazi, Gjykata Themelore në Kumanovë e refuzoi propozimin e aplikantit për përsëritjen e procedurës si të pabazuar, gjë që u vërtetua me aktgjykimin e mëvonshëm të Gjykatës së Apelit në Shkup. Edhe pse nga gjendja e vërtetuar faktike dhe shkelja e konstatuar, në aktgjykimin e GJEDNJ-së nevoja për përsëritjen e procedurës ka qenë e padiskutueshme, për çka ishin plotësuar edhe kushtet ligjore, gjatë marrjes së vendimit, Gjykata Themelore ka dhënë interpretim jo adekuat të aktgjykimit të GJEDNJ-së, e më pas pa arsyetim të mjaftueshëm dhe të arsyeshëm të pranueshëm konstatoi se propozimi për përsëritjen e procedurës ishte i pabazuar dhe e refuzoi atë për arsye që mbeten të paqarta dhe të shpjeguara në mënyrë të pamjaftueshme. Gjykata e shkallës së parë me rastin e marrjes së vendimit, në vend të përkthimit të aktgjykimit në gjuhën maqedonase, i cili është i publikuar edhe në ueb-faqen e Ministrisë së Drejtësisë, si dëshmi e ka marrë parasysh përkthimin joadekuat të bërë nga një përkthyes i autorizuar gjyqësor, teksti i të cilit ishte deri diku i pasaktë dhe ndryshonte nga teksti i përkthimit të Ministrisë së Drejtësisë, i cili ishte dorëzuar si provë në gjykatë nga ana e aplikantit.

Këto rrethana i referohen pretendimeve të ankesës të theksuara në aplikimin e dytë të parashtruar në GJEDNJ nga i njëjti aplikant, në të cilën ai u ankua edhe një herë për shkelje të nenit 6 të Konventës dhe për të cilën do të krijohet lëndë e re kundër shtetit me të njëjtin titull - Fetaovski. Gjatë dorëzimit të këtij aplikimi në përgjigjen e Qeverisë, Regjistri i GJEDNJ- së, ndër të tjera, i kërkoi Qeverisë të deklarohej në lidhje me refuzimin e gjykatave vendore për ta përsëritur procedurën në kontekstin e vendimit të sipërpërmendur të GJEDNJ-së në rastin Fetaovski, duke iu referuar edhe aktgjykimit në rastin Bochan v. Ukraine (no. 2).118

Për sa i përket aplikimit të dytë, duhet të merret parasysh praktika gjyqësore relevante e GJEDNJ-së, duke përfshirë edhe faktin se bëhej fjalë për rrethana të ngjashme, gjegjësisht edhe në rastin Fetaovski, ngjashëm si edhe në rastin Bochan v. Ukraine (no. 2), trajtohet çështja e drejtësisë së procedurës për përsëritjen e procedurës në të cilën përcaktohen të drejtat civile të aplikantit, të cilat mund të hyjnë në kuadër të mbrojtjes së pronës, të garantuar me nenin 1 të Protokollit nr. 1 të KEDNJ-së. Për më tepër, në rastin Fetaovski, për dallim nga Bochan v. Ukraine (no. 2), GJEDNJ-ja nuk shqiptoi dëmshpërblim të drejtë, gjegjësisht zhdëmtim për dëmin jo material (duke marrë parasysh se aplikanti nuk e kërkoi atë). Mu për këtë arsye, duket se përsëritja e procedurës si masë individuale ishte e vetmja mënyrë për të mundësuar ekzekutimin efikas të aktgjykimit.

Prandaj, është plotësisht e kuptueshme që është arritur një ujdi miqësore me aplikantin, me

117 Për më shumë detaje, shih Fetaovski, nr. 10649/03, aktgjykimi i datës 19 qershor 2008. 118 Për një pasqyrë të plotë në komunikimin me Qeverinë, shih Pasqyrën e fakteve (Statement of Facts) të datës 19 maj 2015, që është në dispozicion në https://hudoc.echr.coe.int/eng#{%22fulltext%22:[%22Fetaovski%22],%22d 119 ocumentcollectionid2%22:[%22COMMUNICATEDCASES%22],%22itemid%22:[%22001-155315%22]}. Shih Fetaovski, nr. 71962/10, vendim i datës 23 shkurt 2016.

48 49  Masat individuale për ekzekutimin e aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut si individualizim i ekzekutimit me theks të veçantë në përsëritjen e procedurave V. Sfidat në përsëritjen e proceseve gjyqësore vendore në lëndët civile dhe penale

V. Sfidat në përsëritjen e proceseve gjyqësore Pastaj, veçanërisht e pranishme është frika për implikimet e mundshme të rishqyrtimit të vendore në lëndët civile dhe penale lëndëve civile për parimet e res judicata dhe sigurisë juridike në paditë e përfunduara civile dhe për interesat legjitime të palëve të treta.

Përvojat me përsëritjen e proceseve gjyqësore, pas konstatimit të shkeljes së Konventës Në fakt, secila palë në procedurën civile ka të drejtë të marrë një vendim përfundimtar dhe Evropiane për të Drejtat e Njeriut, sjellin me vete një sërë sfidash praktike dhe procedurale. të plotfuqishëm, i cili do të merret brenda një afati të arsyeshëm dhe i cili, madje edhe nëse është i mangët nga pikëpamja e Konventës, megjithatë, krijon pritshmëri legjitime në aspekt të sigurisë juridike, veçanërisht nëse pala kundërshtare ka vepruar me mirëbesim në një situatë kur shkeljet e Konventës nuk kanë qenë të qarta në dritën e praktikës ekzistuese të V.1. Përsëritja e procedurave civile Gjykatës.

Si pengesa më të rëndësishme për shtetet në lidhje me përsëritjen e procedurave gjyqësore në Prandaj, si një argument i fortë kundër rihapjes së procedurave civile si rezultat i aktgjykimit lëndët civile konsiderohen parimi i çështjes së gjykuar (res judicata), parimi i sigurisë juridike, të Gjykatës në të cilin është konstatuar shkelje e Konventës, theksohet nevoja për të mbrojtja e palëve të treta që kanë vepruar në mirëbesim (bona fide), si dhe pamundësia siguruar qëndrueshmërinë e vendimeve përfundimtare dhe të plotfuqishme gjyqësore, me praktike për të korrigjuar mangësitë në vendimet e gjykatave vendore të marra shumë vite të cilat zgjidhen rastet që përfshijnë palë private dhe interesa legjitime të të gjitha palëve më parë, duke pasur parasysh natyrën dinamike të marrëdhënieve juridiko-private. Këto në procedurë, të cilat në asnjë mënyrë nuk duhet të neglizhohen. Në këtë kuptim, është aspekte janë të rëndësishme edhe në lidhje me përsëritjen e procedurave administrativo- thelbësore që ato vendime duhet të krijojnë situatë të padyshimtë dhe siguri juridike për të gjyqësore. gjithë personat e interesuar.

Së pari, përsëritja e procedurave civile me rastin e një shkeljeje të konstatuar të Konventës, Në rastin Buchan v. Ukraine (no. 2) GJEDNJ-ja theksoi se “shtetet duhet të vendosin se si t’i mund të jetë problematike nga pikëpamja se lëndët civile zhvillohen shpesh për të zgjidhur zbatojnë më mirë aktgjykimet e Gjykatës, pa i shkelur me këtë rast në mënyrë të paarsyeshme kontestet ndërmjet palëve që kanë interesa të kundërta. Prandaj, kur njëra nga palët parimet e res judicata ose të sigurisë juridike në proceset gjyqësore civile, veçanërisht kur një para Gjykatës e konteston përputhshmërinë me Konventën të procedurës së zbatuar ose proces gjyqësor i tillë ka të bëjë me palë të treta që kanë interesat e tyre legjitime që duhet të vendimit të marrë, rezultati i procedurës para Gjykatës i prek të drejtat dhe interesat e mbrojtur.”120 palëve të tjera, duke përfshirë edhe ato të atyre të drejtat e të cilëve në po atë procedurë janë përcaktuar, gjegjësisht janë njohur me vendim të plotfuqishëm gjyqësor. Gjithashtu, në rastet kur për disa nga arsyet e mësipërme nuk ka pasur mundësi për përsëritje të proceseve gjyqësore civile ose administrative vendore, në disa vende parashikohet Edhe pse GJEDNJ-ja e shqyrton lidhjen vertikale (lidhjen ndërmjet aplikantit dhe shtetit) një mekanizëm për fillimin e procedurës kundër shtetit për të përcaktuar kompensimin dhe i përcakton shkeljet e mundshme të Konventës që mund t'i atribuohen autoriteteve për dëmin që është shkaktuar si pasojë e paligjshmërisë në dhënien e drejtësisë, si dhe shtetërore, aktgjykimi i GJEDNJ-së me të cilën konstatohet shkelje e të drejtave të aplikantit zhdëmtimin e dëmit të pësuar nga aplikanti për shkak të humbjes së mundësisë për të në kuadër të procedurës civile ose shkelje për shkak të vendimit gjyqësor që është marrë në përsëritur procedurën, si alternativë ndaj përsëritjes. një lëndë civile, do të ndikojë edhe në mbrojtjen e të drejtave që u jepet palëve të tjera në procedurë dhe domosdoshmërish e ka edhe dimensionin e vet horizontal, që ndikon edhe në Përndryshe, kur në një vend të caktuar lejueshmëria e mjetit ligjor për përsëritjen e marrëdhëniet e ndërsjella ndërmjet palëve private. Kjo është edhe më shumë kështu edhe procedurës gjyqësore vendore, nga pikëpamja e respektimit të afatit kohor, lidhet me një si rezultat i zgjerimit të vazhdueshëm në praktikën gjyqësore të diapazonit të zbatimit të afat që fillon të rrjedhë nga data e marrjes së aktgjykimit të fundit të plotfuqishëm në të drejtave nga Konventa në lidhje me marrëdhëniet ndërmjet palëve të së drejtës private instancën më të lartë të gjyqësore vendore, dhe ai afat është humbur, gjegjësisht ka skaduar, (Drittwirkung). që ka qenë rezultat i kohëzgjatjes tepër të gjatë të procedurës para GJEDNJ-së, me ç’ rast është tejkaluar afati ligjor në të cilin mund të kërkohet përsëritje, kjo mund të përfaqësojë Efekti i aktgjykimit të GJEDNJ-së, në këtë kuptim, do të jetë edhe më thelbësor nëse një pengesë objektive për zbatimin e aktgjykimit. Prandaj, gjithmonë rekomandohet që konstatimi i shkeljes së Konventës së kryer në procedurë civile ose që rezulton nga një afati për parashtrimin e mjetit adekuat juridik të llogaritet duke filluar nga data e hyrjes në vendim gjyqësor i marrë në një lëndë civile, do të çonte në rihapjen e procedurës gjyqësore fuqi të aktgjykimeve të GJEDNJ-së, gjë që, në fakt, është paraparë edhe në legjislacionin e në fjalë. Aq më tepër, i tillë është rasti kur vetë aktgjykimi i GJEDNJ-së i referohet mundësisë Maqedonisë së Veriut. për përsëritjen e procedurës, për të mundësuar ekzekutimin e aktgjykimit përkatës të GJEDNJ-së. 120 Bochan v. Ukraine (no. 2) [GC], no. 22251/08, § 57, ECHR 2015

50 51  Masat individuale për ekzekutimin e aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut si individualizim i ekzekutimit me theks të veçantë në përsëritjen e procedurave V. Sfidat në përsëritjen e proceseve gjyqësore vendore në lëndët civile dhe penale

V.2. Përsëritja e procedurave penale rishqyrtimi i lëndës mund të rezultojë me heqjen e mangësive të identifikuara nga Gjykata, me ç’ rast rezultati përfundimtar i procedurës së përsëritur penale mund të jetë i njëjtë ose Ndryshe nga procedurat civile në të cilat të drejtat e njërës palë mund të bien ndesh me të i ndryshëm (aktgjykim lirues, vërtetim i aktgjykimit ndëshkues ose ulje, gjegjësisht heqje e drejtat e palës tjetër, konsideratat e tilla nuk janë të rëndësishme në kontekstin e procedurave dënimit). Sidoqoftë, vetë përsëritja e procedurës gjyqësore nuk nënkupton dhe nuk paraqet penale nga pikëpamja e masave të ndërmarra në favor të personave të akuzuar ose të dënuar, asnjë garanci për rezultat të ndryshëm të procedurës gjyqësore për lëndën në fjalë. pavarësisht se mund të ketë një lloj kundërshtimi midis të drejtave të të akuzuarit ose të dënuarit, nga njëra anë, dhe të drejtave që mund t’i kërkojnë viktimat (të dëmtuarit) para Pasi të lejohet përsëritja e një procedure të caktuar penale, është thelbësore që aplikanti të gjykatave vendore, nga ana tjetër. trajtohet me respekt të plotë për supozimin e pafajësisë.125 Për më tepër, në shumë vende është e përcaktuar edhe ndalim i rreptë i ndryshimit për më keq (reformatio in pejus) në kuadër Si pengesa kryesore për rihapjen e procedurave penale paraqiten parimet e res judicata dhe të procedurës së përsëritur penale.126 të sigurisë juridike (plotfuqishmëria e aktgjykimit dhe ndodhja e parashkrimit). Në kontekstin e përsëritjes së procedurës penale, është e një rëndësie të veçantë të merret në Për më tepër, ndonjëherë shfaqja eventuale e parashkrimit (vjetërsimit) absolut të ndjekjes konsideratë mundësia që në sistemet ligjore kombëtare të sigurohet edhe zbatimi adekuat penale mund të paraqitet si rrethanë objektive që do ta pengojë përsëritjen e procedurave i parimit beneficium cohesionnis (privilegji i bashkimit). Kjo do të thotë se vendimi me të penale të kontestuara vendase në të cilat ka ndodhur shkelja e konstatuar e KEDNJ-së dhe do cilin është lejuar përsëritja e procedurës penale për aplikantin, duhet të jetë në favor edhe ta arsyetojë mungesën e mundësisë së përsëritjes së procedurave penale në situata të tilla.121 të personave të tjerë të akuzuar, për të cilët mund të konsiderohet se kanë qenë viktima të asaj shkeljeje të të drejtave të tyre si edhe aplikanti, duke marrë parasysh me këtë rast Për t’i kapërcyer pengesat procedurale për përsëritjen e procedurave penale, siç është kombinimin e rrethanave faktike dhe juridike të rastit. Natyrisht, realizimi i kësaj mundësie parimi res judicata i aktgjykimeve vendore dhe parimi ne bis in idem (ndalimi i gjykimit ose nuk është automatik në bazë të vetë vendimit me të cilin lejohet përsëritja e procedurës për dënimit të dyfishtë për të njëjtën çështje juridike), i garantuar me nenin 4 të Protokollit nr. 7 aplikantin, por lidhet me parashtrimin e kërkesave përkatëse për përsëritjen e procedurës të Konventës, i rëndësishëm është parimi i zbatimit të drejtpërdrejtë të Konventës dhe efekti penale në fjalë veç e veç nga secili person i prekur si i akuzuar. i drejtpërdrejtë i aktgjykimeve të GJEDNJ-së në rendin juridik kombëtar. Në këtë kuptim, aktgjykimet e GJEDNJ-së duhet të konsiderohen si “dokumente ekzekutive” që kërkojnë rishikim të jashtëzakonshëm të aktgjykimeve të kontestuara vendore.122

Vështirësitë procedurale që lidhen me rrjedhën e kohës mund të zgjidhen duke u lejuar personave të tjerë që të kërkojnë përsëritjen e procedurës, si p.sh. prokurori ose anëtarët e familjes në rast të vdekjes ose mungesës së personit të prekur.123 Në rast se rrjedha e kohës ndikon në mundësinë e marrjes në pyetjeve të dëshmitarëve, përpjekjet e organeve gjyqësore për gjetjen e dëshmitarëve konsiderohen të mjaftueshme që Komiteti i Ministrave të mund ta mbyllë lëndën për të cilën bëhet fjalë.124

Përsëritja e suksesshme e një procedure të caktuar gjyqësore pas shkeljes së konstatuar të nenit 6 të KEDNJ, mund të çojë në anulimin e aktgjykimit fillestar të kontestuar, kurse

121 Gjithashtu, kërkesa për përsëritjen e procedurave penale mund të konsiderohet e papranueshme, jo vetëm nëse nuk është parashtruar në kohë, por edhe kur pasojat e shkeljes kanë pushuar së ekzistuari (Moldavia). 122 Strasbourg, 12 February 2016, DH-GDR (2015)008 Rev, STEERING COMMITTEE FOR HUMAN RIGHTS (CDDH), COMMITTEE OF EXPERTS ON THE REFORM OF THE COURT (DH-GDR), Overview of the exchange of views held at the 8th meeting of DH-GDR on the provision in the domestic legal order for the re-examination or reopening of cases following judgments of the Court (prepared by the Secretariat), gjendet në https://rm.coe.int/ CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=0900001680654d5a, fq. 4, paragrafi 9 b). 123 Për shembull, në Bosnje dhe Hercegovinë, Francë dhe Poloni. 125 124 Strasbourg, 12 February 2016, DH-GDR (2015)008 Rev, STEERING COMMITTEE FOR HUMAN RIGHTS (CDDH), Review of the implementation of Recommendation (2000) 2 of the Committee of Ministers to the Member States COMMITTEE OF EXPERTS ON THE REFORM OF THE COURT (DH-GDR), Overview of the exchange of views held on re-examination and reopening of certain cases at domestic level following judgments of the European Court at the 8th meeting of DH-GDR on the provision in the domestic legal order for the re-examination or reopening of Human Rights, paragrafi 19, gjendet në https://hudoc.echr.coe.int/eng#{%22fulltext%22:[%22Fetaovski%22 of cases following judgments of the Court (prepared by the Secretariat), gjendet në https://rm.coe.int/Co­ERM­ ],%22documentcollectionid2%22:[%22COMMUNICATEDCASES%22],%22itemid%22:[%22001-155315%22]} 126 PublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=0900001680654d5a, fq. 5, paragrafi 10 e). Shih paragrafin 12 të të njëjtit dokument.

52 53  Masat individuale për ekzekutimin e aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut si individualizim i ekzekutimit me theks të veçantë në përsëritjen e procedurave VI. Vështrim përmbyllës

VI. Vështrim përmbyllës ANEKSI: Rekomandimi nr. R (2000) 2 i Këshillit të Evropës mbi rishqyrtimin ose rihapjen e procedurave gjyqësore për çështje të caktuara në nivel nacional Procesi i ekzekutimit të aktgjykimeve të GJEDNJ-së zakonisht përballet me sfida të ndryshme, kurse situata në Republikën e Maqedonisë së Veriut nuk bën përjashtim në këtë drejtim. pas aktgjykimit të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut Rëndësi të veçantë për suksesin e procesit të ekzekutimit të aktgjykimeve të GJEDNJ-së ka individualizimi, përkatësisht përshtatja e masave për ekzekutim, në përputhje me udhëzimet që i përmban aktgjykimi, gjegjësisht në frymën dhe thelbin e tij. Kjo është veçanërisht e rëndësishme për arritjen e qëllimit themelor, i cili konsiston në arritjen e të ashtuquajturit KËSHILLI I EVROPËS restitutio in integrum. Përsëritja e procedurës vendore, si masë individuale, është veçanërisht efektive duke qenë se mundëson eliminimin e konsiderueshëm të shkeljes së të drejtave të KOMITETI I MINISTRAVE njeriut, por në të njëjtën kohë i përfshin organet gjyqësore, me ç’ rast ato sensibilizohen dhe edukohen. Rekomandimi nr. R (2000) 2 i Komitetit të Ministrave drejtuar shteteve anëtare për rishqyrtimin ose rihapjen e procedurave gjyqësore për çështje të caktuara në nivel nacional Barra e zbatimit të masave individuale për ekzekutimin e aktgjykimeve të GJEDNJ-së dhe në pas një aktgjykimi të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut [1] (miratuar nga Komiteti këtë kuptim edhe barra e përsëritjes së procedurave kontestuese, natyrisht që i takon në radhë i Ministrave më 19 janar të vitit 2000 në mbledhjen e 694-të të zëvendësministrave) të parë gjyqësorit. Metodologjia e ekzekutimit të masave individuale nënkupton: analizë të detajuar të çdo aktgjykimi, duke përcaktuar se cilat masa individuale janë të përshtatshme Komiteti i Ministrave në përputhje me kushtet e nenit 15b të Statutit të Këshillit të Evropës: për të përmbushur kërkesat e aktgjykimeve dhe zbatimin e tyre. Është e nevojshme të kihet – Duke pasur parasysh synimin e Këshillit të Evropës për të mundësuar një lidhje më të parasysh se jo çdo shkelje e përcaktuar me aktgjykim të GJEDNJ-së kërkon përsëritje të madhe ndërmjet anëtarëve të vet; procedurës vendore. Me këtë rast, me rëndësi të veçantë është respektimi i praktikës së – Duke pasur parasysh Konventën për Mbrojtjen e të Drejtave të Njeriut dhe Lirive Themelore Komitetit të Ministrave, si autoritet kompetent për ekzekutimin dhe Rekomandimit të tij nr. (në tekstin e mëtejmë “Konventa”); R (2000) 2, gjegjësisht të kritereve të përfshira në të. – Duke vënë në dukje se në nenin 46 të Konventës për të Drejtat e Njeriut dhe Liritë Themelore (“Konventa”), palët kontraktuese kanë pranuar detyrimin për të zbatuar Në fund, është e nevojshme të theksohet se ekzekutimi i aktgjykimeve të GJEDNJ-së është i një aktgjykimin përfundimtar të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut (“Gjykata”) në rëndësie të veçantë për sundimin e ligjit dhe realizimin e detyrimeve juridike ndërkombëtare çdo rast në të cilën ata janë palë dhe se Komiteti i Ministrave do ta mbikëqyrë zbatimin e të shtetit. Prandaj, është e nevojshme t'i qasemi kësaj çështjeje me vëmendje të veçantë dhe tij; të mos lejojmë që mu ekzekutimi i masave individuale të bëhet burim i ndonjë padrejtësie – Duke pasur parasysh se në rrethana të caktuara detyrimi i mësipërm mund të kërkojë të re dhe i pasigurisë juridike, veçanërisht për palët e treta të interesuara. Sistemi ligjor, marrjen e masave, të ndryshme nga ato të parashikuara nga Gjykata në përputhje me vendor dhe ndërkombëtar, duhet të jetë konsekuent dhe në interes të të gjitha palëve të nenin 41 të Konventës dhe/ose masa të përgjithshme që do të sigurojnë që pala e dëmtuar interesuara. Edhe pse kjo duket si një detyrë e vështirë, me vullnet të mirë dhe përkushtim të vendoset, për aq sa është e mundur, në të njëjtën situatë përpara shkeljes së Konventës ndaj të drejtave të njeriut, rezultati pozitiv do të ishte më i lehtë për t'u arritur dhe më real. (restitutio in integrum); – Duke theksuar se autoritetet kompetente të shtetit të paditur duhet të vendosin se cilat masa janë më të përshtatshme për të arritur restitutio in integrum, duke marrë parasysh mjetet në dispozicion në përputhje me sistemin ligjor nacional; – Duke pasur parasysh se megjithatë, praktika e Komitetit të Ministrave në mbikëqyrjen e ekzekutimit të vendimeve të Gjykatës tregon se në rrethana të jashtëzakonshme rishqyrtimi i çështjes ose rihapja e procesit gjyqësor ka rezultuar si më efektive, nëse jo edhe si mjet i vetëm për të arritur restitutio in integrum:

I. I fton, duke pasur parasysh këto vëzhgime, palët kontraktuese të sigurojnë që në nivel kombëtar ekzistojnë mundësitë e duhura për të arritur, sa më shumë që të jetë e mundur, restitutio in integrum;

II. Në veçanti, i inkurajon palët kontraktuese t’i rishikojnë sistemet e tyre ligjore nacionale

54 55  Masat individuale për ekzekutimin e aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut si individualizim i ekzekutimit me theks të veçantë në përsëritjen e procedurave VI. Vështrim përmbyllës

për të përcaktuar nëse ka mundësi adekuate për rishqyrtimin e rasteve, duke përfshirë për të arritur, sa më shumë që të jetë e mundur, restitutio in integrum, e veçanërisht edhe rihapjen e proceseve gjyqësore, në rastet ku Gjykata ka konstatuar se ka pasur të ofrojnë mundësi adekuate për rishqyrtimin e rasteve, duke përfshirë edhe rihapjen e shkelje të Konventës, e veçanërisht kur: procedurave gjyqësore. i. i. Pala e dëmtuar vazhdon të vuajë pasoja të rënda negative për shkak të rezultatit të 5. Për sa i përket termave, rekomandimi e përdor “rishqyrtimin” si term të përgjithshëm. vendimit nacional, të cilat nuk janë korrigjuar në mënyrë adekuate me kompensimin e Termi “rihapje e procedurave gjyqësore” nënkupton rihapjen e procedurave gjyqësore si drejtë dhe nuk mund të korrigjohen përveç se me rishqyrtimin e rastit dhe rihapjen e mjete specifike për rishqyrtim. Shkeljet e Konventës mund të korrigjohen duke aplikuar procedurës gjyqësore, dhe masa të ndryshme që shtrihen nga rishqyrtimi administrativ i rastit (për shembull, dhënia e lejes së qëndrimit që është refuzuar më parë) e deri te rihapja e plotë e procedurave ii. Aktgjykimi i Gjykatës çon në përfundimin se: gjyqësore (për shembull, në rastin e dënimit penal). a. vendimi nacional i kontestuar është (në thelb) me të drejtë në kundërshtim me 6. Rekomandimi zbatohet kryesisht për procedurat gjyqësore ku ligji ekzistues mund Konventën, ose të paraqesë pengesën më të madhe për procedurat e reja. Megjithatë, rekomandimi b. shkelja e konstatuar bazohet në gabime ose mangësi të rënda procedurale që janë është gjithashtu i zbatueshëm edhe për masat ose procedurat administrative të tjera, të një rëndësie të tillë që të ngrenë dyshime serioze mbi rezultatin e procedurave megjithëse pengesat e tilla ligjore janë zakonisht më pak të rëndësishme në këto fusha. kombëtare që janë kontestuar. 7. Së pari, ka komente konkrete që i referohen dy qëndrimeve operative të rekomandimit, e më pas edhe komente më të përgjithshme për çështjet që nuk janë trajtuar në mënyrë eksplicite në rekomandim.

ARSYETIM Komente mbi dispozitat operative

8. Paragrafi 1 e përcakton parimin bazë për rekomandimin se të gjitha viktimat (të dëmtuarit) Hyrje e shkeljeve të Konventës duhet të kenë të drejtën, sa më shumë që të jetë e mundur, për 1. Palët kontraktuese të Konventës kanë një liri veprimi, që i nënshtrohet mbikëqyrjes së restitutio in integrum efektive. Palët kontraktuese duhet, në përputhje me rrethanat, t’i Komitetit të Ministrave, për mënyrën se si do të veprojnë në përputhje me detyrimin rishikojnë sistemet e tyre ligjore në mënyrë që të sigurojnë se ekzistojnë mundësitë e sipas nenit 46 të Konventës “për të respektuar aktgjykimin përfundimtar të Gjykatës në nevojshme. çdo rast në të cilën ata janë palë”. 9. Paragrafi 2 i inkurajon shtetet që nuk e kanë bërë akoma një gjë të tillë, të parashikojnë 2. Gjykata ka vlerësuar se “aktgjykimi me të cilin Gjykata ka konstatuar shkelje, i imponon mundësinë e rishqyrtimit të rasteve, duke përfshirë edhe rihapjen e procedurave nacionale, shtetit të paditur detyrim ligjor për t'i dhënë fund një shkeljeje të tillë dhe për të siguruar në mënyrë që t'i jepet efekt i plotë aktgjykimeve të Gjykatës. Ky paragraf gjithashtu i kompensim për pasojat e tij në një mënyrë që do të mundësonte të njëjtën situatë që përcakton rrethanat në të cilat rishqyrtimi ose rihapja është veçanërisht e rëndësishme, e ka ekzistuar para shkeljes së tillë” (shih, ndër të tjera, aktgjykimi i Gjykatës për rastin në disa raste mund të jetë mjeti i vetëm për të arritur restitutio in integrum. Papamikalopulos kundër Greqisë i datës 31 tetor 1995, paragrafi 34, Seria A 330-V). 10. Praktika e organeve të Konventës ka treguar se rishqyrtimi i një rasti ka një rëndësi të Në këtë rast, Gjykata e theksoi parimin e njohur juridik ndërkombëtar të restitutio in madhe, kryesisht në fushën e së drejtës penale. Megjithatë, ky rekomandim nuk kufizohet integrum, të cilin shpesh e ka zbatuar Komiteti i Ministrave gjatë marrjes së vendimeve vetëm në të drejtën penale, por e mbulon çdo kategori të rasteve, veçanërisht ato që i të tij. Në këtë kontekst, nevoja për të përmirësuar mundësitë në përputhje me sistemet plotësojnë kriteret e përcaktuara në pikat (i) dhe (ii). Qëllimi i këtyre kritereve shtesë është ligjore kombëtare për të siguruar zbatimin e restitutio in integrum, për palën e dëmtuar të identifikohen ato situata të jashtëzakonshme në të cilat qëllimi i sigurimit të të drejtave bëhet gjithnjë e më e qartë. të individit dhe ekzekutimi efektiv i aktgjykimeve të Gjykatës mbizotërojnë mbi parimet 3. Edhe pse Konventa nuk përmban dispozitë që u imponon detyrim palëve kontraktuese që e theksojnë doktrinën e res judicata, në veçanti parimin e sigurisë juridike, përkundër të mundësojnë në legjislacionin e tyre nacional rishqyrtim të rastit ose rihapjen e rëndësisë së padyshimtë të këtyre parimeve. procedurës gjyqësore, ekzistenca e një mundësie të tillë, në rrethana të veçanta, është 11. Pika (i) synon të përfshijë situatën në të cilën pala e dëmtuar vazhdon të vuajë pasoja dëshmuar të jetë një mjet i rëndësishëm dhe në disa raste, ky është mjeti i vetëm për ta negative shumë të rënda, të cilat nuk mund të korrigjohen me kompensim të drejtë, për arritur restitutio in integrum. Numri i vendeve që kanë miratuar legjislacion të veçantë që shkak të rezultatit të procedurave nacionale. Ai zbatohet veçanërisht për personat që janë mundëson rishqyrtimin e rastit ose rihapjen e procedurës gjyqësore është në rritje. Në dënuar me burgime të gjata dhe që janë ende në burg në kohën kur organet e Konventës vende të tjera, kjo mundësi është zhvilluar nga gjykatat dhe autoritetet nacionale sipas e shqyrtojnë “rastin”. Megjithatë, ai zbatohet edhe në fusha të tjera, si për shembull kur ligjit ekzistues. një person privohet pa arsye nga disa të drejta civile ose politike (veçanërisht në rastin e 4. Rekomandimi aktual është rezultat i zhvillimeve të tilla. Ajo u bën thirrje palëve humbjes ose mosnjohjes së zotësisë juridike ose personalitetit, deklarimit të falimentimit kontraktuese të sigurojnë që sistemet e tyre ligjore të përmbajnë mundësinë e nevojshme ose ndalimit të veprimtarisë politike), nëse personi dëbohet në kundërshtim me të drejtën

56 57  Masat individuale për ekzekutimin e aktgjykimeve të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut si individualizim i ekzekutimit me theks të veçantë në përsëritjen e procedurave

e tij/e saj për jetë familjare ose nëse fëmija pengohet padrejtësisht të kontaktojë me prindërit e tij/e saj. Vetëkuptohet se duhet të ekzistojë një lidhje e drejtpërdrejtë shkak- pasojë ndërmjet shkeljes së konstatuar dhe vuajtjes së vazhdueshme të palës së dëmtuar. 12. Pika (ii) synon të tregojë, në rastet kur janë plotësuar kushtet e përmendura më sipër, llojin e shkeljeve në të cilat rishqyrtimi i rastit ose rihapja e procedurës ka një rëndësi të veçantë. Shembuj të situatave të tilla janë: (a) dënimet penale që shkelin nenin 10 për shkak se deklaratat që cilësohen si kriminale nga autoritetet nacionale përbëjnë ushtrim legjitim të lirisë së shprehjes së palës së dëmtuar ose shkelje të nenit 9 për shkak të sjelljes që cilësohet si kriminale përbën ushtrim legjitim të lirisë së fesë. Shembuj të situatave në pikën (b) janë ato situata kur pala e dëmtuar nuk ka kohë dhe mundësi ta përgatisë mbrojtjen e tij në procedurat penale, ku aktgjykimi bazohet në deklarata të nxjerra përmes torturës ose nga material për të cilat pala e dëmtuar nuk ka pasur mundësia ta konfirmojë ose në procedura civile ku palët nuk janë trajtuar me respektin e duhur në kuptim të parimit të barazisë. Të gjitha këto mangësi, siç shihet nga vetë teksti i rekomandimit, duhet të jenë aq serioze sa të hedhin dyshime serioze mbi rezultatin e procedurave kombëtare.

Vëzhgime të tjera 13. Rekomandimi nuk e trajton problemin se kush duhet të autorizohet për të kërkuar rihapjen e procedurës gjyqësore apo rishqyrtimin e rastit. Duke marrë parasysh se qëllimi kryesor i rekomandimit është sigurimi i mbrojtjes adekuate të viktimave të disa shkeljeve të rënda të Konventës, të përcaktuara nga ana e Gjykatës, logjika e sistemit nënkupton se individët e prekur duhet të kenë të drejtën t’i parashtrojnë kërkesat e nevojshme në gjykatën kompetente ose te ndonjë autoritet tjetër nacional. Megjithatë, duke marrë parasysh traditat e ndryshme të palëve kontraktuese, në rekomandim nuk është përfshirë asnjë dispozitë që do të kishte një veprim të tillë. 14. Rekomandimi nuk trajton problemin e veçantë të “rasteve masive”, gjegjësisht rastet kur disa mangësi të caktuara strukturore çojnë në shkelje të shumta të Konventës. Në raste të tilla, në parim është më mirë t'i lihet shtetit të prekur që të vendosë nëse rihapja ose rishqyrtimi i rastit është një zgjidhje realiste apo është e përshtatshme të zbatohen masa të tjera. 15. Në procesin e përgatitjes së rekomandimit, u konfirmua se rihapja ose rishqyrtimi mund të shkaktojë probleme për palët/personat e tretë, veçanërisht nëse ata kanë fituar të drejta me vullnet të mirë. Megjithatë, ky problem ekziston tashmë në zbatimin e rregullave të zakonshme nacionale për rishqyrtimin e rasteve apo rihapjen e procedurave. Zgjidhjet që janë aplikuar në këto raste duhet të jenë të zbatueshme, të paktën sipas parimit mutatis mutandis, në rastet kur është urdhëruar rishqyrtimi ose rihapja me qëllim që t’u jepet efekt vendimeve të Gjykatës.

Në rastet e rishqyrtimit ose rihapjes së proceseve gjyqësore për të cilat Gjykata ka dhënë një kompensim të drejtë, pyetjet nëse kjo duhet të merret parasysh dhe si, do të jenë në kuadër të gjykatave ose autoriteteve nacionale kompetente, të cilët shqyrtojnë rrethanat specifike të çdo rasti. [1 Duke qenë se funksionet kuazi-gjyqësore të Komitetit të Ministrave, sipas nenit 32 të mëparshëm të Konventës, do të pushojnë në një të ardhme të afërt, vendimet e Komitetit të Ministrave nuk përmenden. Megjithatë, nënkuptohet se nëse raste të caktuara akoma shqyrtohen m në momentin e miratimit të rekomandimit, parimet e këtij rekomandimi do të zbatohen edhe në ato raste.

58

Велимир Деловски Даница Џонова

Поединечните мерки за извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права како индивидуализација на извршувањето со посебен осврт на повторувањето на постапките  Поединечните мерки за извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права како индивидуализација на извршувањето со посебен осврт на повторувањето на постапките

Скопје, 2022  Поединечните мерки за извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права како индивидуализација на извршувањето со посебен осврт на повторувањето на постапките Содржина

Издавач: Publisher: Содржина Мисија на ОБСЕ во Скопје OSCE Mission to Skopje

Автор: Author: Велимир Деловски Velimir Delovski Даница Џонова Danica Djonova Предговор 4

Уредници: Editors: ЛИСТА НА КОРИСТЕНИ КРАТЕНКИ 6 Дарко Павловски Darko Pavlovski Артан Мурати Artan Murati I. ВОВЕД 7 Лектура: Proofread by: Матилда Саздова Matilda Sazdova II. ПОВТОРУВАЊЕТО НА ПОСТАПКИТЕ И ДРУГИТЕ ПОЕДИНЕЧНИ (ИНДИВИДУАЛНИ) МЕРКИ ЗА Графички дизајн: Graphic design: ИЗВРШУВАЊЕ НА ПРЕСУДИТЕ НА ЕВРОПСКИОТ СУД ЗА ЧОВЕКОВИ ПРАВА КАКО ФОРМА НА Полиестердеј, Скопје Polyesterday, Skopje RESTITUTIO IN INTEGRUM 11 Поединечните мерки за извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права II.1. Поединечни (индивидуални) мерки за извршување на пресудите на ЕСЧП 11 како индивидуализација на извршувањето со посебен осврт на повторувањето на постапките II.2. Повторување на постапките како форма на restitutio in integrum   13 ISBN: 978-92-9271-058-3 II.3. Препораката бр. R (2000) 2 на Советот на Европа за повторно разгледување или повторно отворање на судската постапка за одредени случаи на национално ниво по пресуда на Европскиот суд за човекови права   15 II.4. Клаузула за повторно судење   17

III. СПЕЦИФИЧНИ АСПЕКТИ НА ПОВТОРУВАЊЕТО НА ДОМАШНИТЕ СУДСКИ ПОСТАПКИ НИЗ ПРИЗМАТА НА ЈУРИСПРУДЕНЦИЈАТА НА ЕВРОПСКИОТ СУД ЗА ЧОВЕКОВИ ПРАВА   21 III.1. Постапката по барањето за повторување на домашните судски постапки по пресуда на Европскиот суд за човекови права како основ за нова постапка пред ЕСЧП 21 III.1.1. Прашања поврзани со допуштеноста на новите апликации пред ЕСЧП 21 III.1.2. Релевантна судска практика на ЕСЧП 24 III.2. Повторување на постапката врз основа на одлука на ЕСЧП   30

IV. ПОВТОРУВАЊЕТО НА ПОСТАПКАТА КАКО ИНДИВИДУАЛНА МЕРКА ЗА ИЗВРШУВАЊЕ НА ПРЕСУДИТЕ И ОДЛУКИТЕ НА ЕВРОПСКИОТ СУД ЗА ЧОВЕКОВИ ПРАВА ВО ПРЕДМЕТИТЕ ПРОТИВ РЕПУБЛИКА СЕВЕРНА МАКЕДОНИЈА   34 IV.1. Законска рамка 34 Содржината на ова издание не секогаш ги одразува погледите или ставовите на Мисијата на ОБСЕ во Скопје. IV.2. Релевантна домашна судска практика 40 Материјалите во оваа публикација се само за референца. Иако ОБСЕ вложи максимално внимание во нејзината подготовка, не презема никаква одговорност за точноста и комплетноста на сите информации, упатства и совети V. ПРЕДИЗВИЦИ ВО ПОВТОРУВАЊЕТО НА ДОМАШНИТЕ СУДСКИ ПОСТАПКИ ВО изнесени или за какви било печатни грешки. Содржината на оваа публикација, ставовите, мислењата, наодите, ГРАЃАНСКИТЕ И ВО КРИВИЧНИТЕ ПРЕДМЕТИ   48 толкувањата и заклучоците изнесени во неа не мора да ја одразуваат официјалната политика или позиција на ОБСЕ. Поради овие причини, не може да се покренат никакви барања против ОБСЕ во однос на потенцијалните V.1. Повторување на граѓанските постапки 48 последици од веродостојноста на информациите или заклучоците содржани во оваа публикација. V.2. Повторување на кривичните постапки 50 За примената на старото име на државата во оваа публикација: VI. ЗАКЛУЧНО СОГЛЕДУВАЊЕ   52 Државата официјално го промени своето име во 2019 во согласност со Преспанскиот договор. Повеќето правни акти се создадени пред промената на името на државата и сè уште се во сила и го содржат претходното АНЕКС: 53 име на државата во насловите. Употребата на претходното име на државата во овој документ е поради правна прецизност.

4 5  Поединечните мерки за извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права како индивидуализација на извршувањето со посебен осврт на повторувањето на постапките Предговор

Предговор Мисијата очекува дека целата трилогија ќе биде полезна и за академската мисла, но и Мисијата на ОБСЕ во Скопје (во натамошниот текст: „Мисијата“), во рамките на својот за носителите на одлуки кои треба да бидат сензибилизирани и информирани за оваа програмски мандат за поддршка на државата домаќин за остварување на заложбите на материја за да го устројуваат, односно постојано да го подобруваат системот за заштита ОБСЕ за владеење на правото и почитување на човековите права, несомнено е посветена на човекови права согласно со заложбите на ОБСЕ и европските стандарди кон кои се на дисеминацијата на вредностите, стандардите и најдобрите практики поврзани со Кон- стреми Северна Македонија. венцијата за заштита на човековите права и основните слободи (во натамошниот текст: „Европската конвенција за човекови права“, „ЕКЧП“, „Конвенцијата“) и јурисприденцијата За издавачот: на Европскиот суд за човекови права (во натамошниот текст: „ЕСЧП“, „Судот“). Мисија на ОБСЕ во Скопје Дарко Павловски, национален правен офицер Потребата од систематски пристап во зајакнувањето на капацитетите на Република Се- Артан Мурати, национален офицер за владеење на правото верна Македонија за примена на Конвенцијата е препознаена од различни чинители и на различни нивоа. Во соработка, пред сѐ, со Академијата за судии и јавни обвинители беше заеднички утврдена потребата акцентот во оваа фаза да биде ставен на процесот на извршување на пресудите, односно одлуките на Судот во Стразбур. Токму затоа, Ми- сијата во 2021 и во почетокот на 2022 година, поддржа израбoтка на трилогија на тема извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права.

За разлика од првата публикација, која се занимава со механизмот за извршување на пресудите на ниво на Советот на Европа и со спецификите на националната правна и ин- ституционална рамка за извршување на пресудите и втората публикација која е тематски посветена на општите мерки, во овој трет дел се обработуваат т.н. поединечни, односно индивидуални мерки за извршување. Посебен фокус во оваа публикација е ставен врз повторувањето на домашните судски постапки по пресуда донесена од страна на ЕСЧП со која е констатирано прекршување на ЕКЧП (или по одлука на ЕСЧП) како едно од средствата за постигнување т.н. restitutio in integrum.

Од методолошки аспект, оваа трета публикација се осврнува на повторувањето на суд- ските постапки со тоа што се избегнува посебен осврт на прашањето за повторување на административните постапки. Истовремено, оваа публикација не се занимава со обно- вувањето или продолжувањето на спорните истраги или со започнувањето нови истраги по пресуда на ЕСЧП во која е утврдена повреда на процесните аспекти на правата од Конвенцијата, како засебна проблематика која заради ограничениот простор останува да биде адресирана во некој иден материјал.

Мисијата се надева дека овој трет дел ќе биде особено корисен за правниците практи- чари (судии, обвинители, адвокати) кои секојдневно се соочуваат со дилеми поврзани со примената на Конвенцијата, особено кога станува збор за практично имплементирање на веќе донесени пресуди кои државата има правна обврска целосно и делотворно да ги изврши. Правилното извршување на поединечните мерки, односно соодветното инди- видуализирање на извршувањето, ќе го унапреди и досието на Северна Македонија пред Комитетот на министри на Советот на Европа, како орган надлежен за извршувањето на пресудите.

6 7  Поединечните мерки за извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права како индивидуализација на извршувањето со посебен осврт на повторувањето на постапките I. Вовед

ЛИСТА НА КОРИСТЕНИ КРАТЕНКИ I. ВОВЕД 1

ЕКЧП Европска конвенција за човекови права/ Една од најзначајните карактеристики на системот на Европската конвенција за чове- Конвенција за заштита на човековите права и основните слободи кови права е тоа што тој вклучува механизам за проверка на усогласеноста со нејзините одредби. Така, ЕКЧП не бара само државите договорнички во една апстрактна смисла ЕСЧП Европски суд за човекови права да ги почитуваат правата и обврските што произлегуваат од неа (член 1 од ЕКЧП), туку во членот 19, исто така, воспоставува судско тело – Европскиот суд за човекови права, кој КМ Комитет на министри е надлежен да констатира повреди на ЕКЧП со пресуди што државите договорнички се должни да ги почитуваат (член 46 став 1 од ЕКЧП). ОБСЕ Организација за безбедност и соработка во Европа Покрај тоа, ЕКЧП во член 46 став 2, предвидува механизам за надзор над извршувањето ОН Обединети нации на пресудите, кој му е доверен на Комитетот на министри (во натамошниот текст: „Ко- митетот“, „КМ“). Таквиот механизам ја покажува важноста во системот на ЕКЧП за ефи- ARSIWA Articles on the Responsibility of States for Internationally Wrongful Acts/ касно спроведување на пресудите на Европскиот суд за човекови права (Verein gegen Членови за одговорност на државите за меѓународните противправни акти Tierfabriken Schweiz (VgT) v. Switzerland (no. 2) [GC], no. 32772/02, § 84, ECHR 2009). UN ILC United Nations International Law Commission/Меѓународна правна комисија на ОН Член 46, ЕКЧП Задолжителност и извршување на пресудите

1. Високите страни договорнички се обврзуваат да се придржуваат кон конечните пресуди на Судот во споровите во кои се странки. 2. Конечната пресуда на Судот му се доставува на Комитетот на министрите којшто го надгледува нејзиното извршување. 3. Доколку Комитетот на министри смета дека надгледувањето на извршувањето на конечната пресуда е спречено поради проблем во толкувањето на пресудата, тој може прашањето да го упати до Судот кој ќе донесе одлука во однос на прашањето за толкувањето. Донесувањето на одлуката за упатување на прашањето до Судот бара двотретинско мнозинство гласови од претставниците кои имаат право да заседаваат како членови на Комитетот. 4. Доколку Комитетот на министри смета дека Високата страна договорничка, одбива да се придржува кон конечната пресуда, во случај во којшто таа е странка, може откако на таа Висока страна договорничка, ќе ѝ упати формално известување и со одлука донесена со двотретинско мнозинство гласови од претставниците кои имаат право да заседаваат во Комитетот, до Судот да го упати прашањето дали таа страна потфрлила да ја исполни својата обврска од ставот 1 5. Доколку Судот утврди прекршување на ставот 1, тој ќе го упати случајот на Ко- митетот на министри за разгледување на мерките кои треба да се преземат. До- колку Судот уврди дека нема прекршување на ставот 1, тој ќе го упати случајот на Комитетот на министрите којшто ќе го заврши разгледувањето на случајот.

1 Воведниот дел на оваа публикација содржи некои општи напомени за системот на извршување на пресудите воспоставен на ниво на Советот на Европа. За повеќе детали, види го првиот дел од трилогијата, насловен „Извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права – механизмот при Советот на Европа и националниот институционален контекст“.

8 9  Поединечните мерки за извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права како индивидуализација на извршувањето со посебен осврт на повторувањето на постапките I. Вовед

Првиот став од членот 46 на ЕКЧП ја утврдува обврската на државите договорнички да Комитетот на министри, врз основа на информациите кои ги обезбедува тужената др- се придржуваат до пресудите на Европскиот суд за човекови права. Останатите ставови жава и со должно внимание кон развојот на околностите поврзани со апликантот по од членот 46 на ЕКЧП ја поставуваат рамката за процедуралните модалитети во кои се пресудата на ЕСЧП, врши надзор над усвојувањето на мерките од страна на државата. проценуваат мерките преземени од државата договорничка за целите на исполнување Механизмот за надзор од членот 46 од ЕКЧП предвидува сеопфатна рамка за извршу- на таквата обврска. вање на пресудите на ЕСЧП, засилена со практиката на Комитетот на министри. Во прак- тиката, континуираната надзорна работа на Комитетот има генерирано корпус на јавни Процесот на извршување се однесува на постапување од страна на државата договор- документи4 што опфаќаат информации доставени од државитe против кои се донесени ничка на ЕКЧП согласно со нејзините обврски од меѓународното право кои произлегува- пресудите на ЕСЧП под надзор во извршувањето на Комитетот, информации доставени ат од член 46 став 1 од ЕКЧП. Тие обврски се засноваат на принципите на меѓународното од страна на други заинтересирани или засегнати страни во процесот на извршување право кои се однесуваат на прекин на повредата, неповторување и репарација, како што на пресудите на ЕСЧП5, како и одлуки донесени од Комитетот на министри за предме- произлегува од Членовите за одговорност на државите за меѓународните противправни тите под надзор над извршувањето. акти.2 Членот 41 од Конвенцијата содржи механизам за определување на правично обесште- Прашањето за извршувањето на пресудите на ЕСЧП од страна на државите договорнич- тување на апликантите кои се жртви на повреда на правата и слободите од ЕКЧП. ки, е надвор од надлежноста на ЕСЧП, освен во случај кога е покрената „постапката за прекршување“ на членот 46, предвидена во членот 46 ставови 4 и 5 од ЕКЧП (Moreira Ferreira v. Portugal (no. 2) [GC], no. 19867/12, § 102, 11 July 2017)3. Само во „постапката за Член 41, ЕКЧП прекршување“ од ЕСЧП се бара да направи конечна правна проценка во однос на пра- Правично обесштетување шањето дали државата се придржувала до пресудата на ЕСЧП и својата обврска од чле- нот 46 став 1 од ЕКЧП. Притоа, ЕСЧП ги зема предвид сите аспекти на постапката пред Ако Судот утврди дека постои повреда на Конвенцијата или на нејзините про- Комитетот на министри, вклучително и мерките на кои укажал или посочил КМ. ЕСЧП ја токоли и ако внатрешното право на заисегнатата Висока страна договорничка спроведува својата оценка имајќи ги предвид заклучоците на КМ во процесот на надзор овозможува да се направи само делумно отстранување на последиците на таа по- над извршувањето на пресудата на ЕСЧП, ставот на државата чија одговорност се бара вреда, тој, доколку е тоа потребно, ќе ѝ даде правично обесштетување на оште- и наводите на жртвата на повредите на човековите права. Во рамките на таа постапка, тената страна. ЕСЧП ги идентификува правните обврски што произлегуваат од правосилната пресуда, заклучоците и духот на пресудата со цел да се утврди дали држава против која е подне- сена апликацијата и чија одговорност се бара, не ги исполнила сопствените обврски од Меѓутоа, правичниот надомест досуден од страна на ЕСЧП не секогаш ги отстранува член 46 став 1 (Ilgar Mammadov v. Azerbaijan [GC], § 168, 29 May 2019). сите повреди од утврдените повреди на ЕКЧП. Токму поради тоа може да биде потреб- но определување и спроведување на дополнителни, поединечни мерки за извршување Во сите други случаи, надзорот над извршувањето на пресудите на ЕСЧП му е доверен на на пресудата. Оттука, пресудата во која Судот ќе утврди повреда на Конвенцијата или КМ согласно со членот 46 став 2 од ЕКЧП. Имено, се смета дека Комитетот на министри е на нејзините Протоколи ѝ наметнува на одговорната држава правна обврска не само во подобра позиција од ЕСЧП да ги оцени конкретните мерки што треба да се преземат да му го исплати на подносителот на апликацијата износот на правично обесштетување за целите на извршување на пресудите на ЕСЧП. досуден од страна на ЕСЧП согласно со членот 41 од ЕКЧП туку и да избере предмет на надзор од страна на Комитетот на министри, општи и/или, доколку е тоа соодветно, во нејзиниот правен поредок да бидат усвоени индивидуални мерки за да се стави крај на 2 повредата утврдена од Судот и во најголема можна мера да се обесштетат последиците Articles on the Responsibility of States for Internationally Wrongful Acts (ARSIWA), достапни преку следниов од неа (види Pisano v. Italy (striking out) [GC], no. 36732/97, § 43, 24 October 2002 и Scozzari линк https://legal.un.org/ilc/texts/instruments/english/commentaries/9_6_2001.pdf. Тие, во принцип, се сметаат за дел од кодифицираното меѓународно обичајно право. Во 2001 година Генералното собрание and Giunta v. Italy [GC], nos. 39221/98 and 41963/98, § 249, ECHR 2000-VIII),6 како и Stanev на Обединетите нации (ОН) само го констатира нивното усвојување од страна на Меѓународната правна v. Bulgaria [GC], no. 36760/06, § 254, ECHR 2012 и Sejdovic v. Italy [GC], no. 56581/00, § 119, комисија на ОН (United Nations International Law Commission (ILC)) и нив ги објави како анекс кон Резолуцијата 56/83.2. Сепак, тие уживаат висок авторитет како израз на меѓународното обичајно право во областа. Впрочем, и бројот на одлуки на меѓународните судови и трибунали кои се повикуваат на ARSIWA 4 ја докажуваат нивната релевантност. Достапни преку базата на податоци HUDOC- EXEC (https://hudoc.echr.coe.int/eng) на Советот на Европа. 5 3 Оваа постапка, за првпат, била активирана против Азербејџан заради континуираното одбивање на Согласно со Правилото бр. 9 од Правилата на Комитетот на министри за надзор на извршувањето на надлежните власти да осигураат безусловно пуштање на апликантот (политички активист) на слобода во пресудите и пријателските спогодби. Нивниот превод на македонски јазик е достапен на веб-страницата на насока на извршување на пресудата во предметот Ilgar Mammadov v. Azerbaijan, no. 15172/13, 22 May 2014. Бирото за застапување, овде: https://biroescp.gov.mk/wp-content/uploads/2020/10/Правила-на-Комитет-на- Во тој случај, Големиот Судски совет на ЕСЧП заклучил дека Азербејџан не ги исполнил своите обврски Министри.pdf. 6 согласно со членот 46 став 1 да ја почитува пресудата на Судот од 2014 година. Egmez v. Cyprus (dec.), no. 12214/07, § 48, 18 September 2012

10 11  Поединечните мерки за извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права како II. Повторувањето на постапките и другите поединечни (индивидуални) мерки за извршување индивидуализација на извршувањето со посебен осврт на повторувањето на постапките на пресудите на Европскиот суд за човекови права како форма на restitutio in integrum

ECHR 2006-II). II. Повторувањето на постапките и другите Додека пресудите на ЕСЧП се во суштина деклараторни по природа, во одредени окол- поединечни (индивидуални) мерки за извршување ности со цел да ѝ помогне на државата да ги исполни своите обврски од членот 46, ЕСЧП на пресудите на Европскиот суд за човекови може да го наведе типот на поединечни и/или општи мерки што би можеле да се презе- мат со цел да се стави крај на ситуацијата за која ЕСЧП утврдил дека ја повредува ЕКЧП права како форма на restitutio in integrum (Suso Musa v. Malta, no. 42337/12, § 120, 23 July 2013). II.1. Поединечни (индивидуални) мерки за извршување Во однос на индивидуалните мерки, во одредени конкретни ситуации, ЕСЧП може да на пресудите на ЕСЧП смета дека е корисно или дури и неопходно да ѝ го посочи на одговорната Влада ви- дот на мерки што таа би можела или би требало да ги преземе, а понекогаш природата Државата треба да ги отстрани сите пречки во нејзиниот домашен правен систем што на констатираната повреда може да биде таква што не остава избор во однос на инди- би можеле да спречат соодветно ремедирање на состојбата на апликантот (Maestri v. видуалната мерка која треба да се преземе за целите на извршување на пресудата на Italy [GC], no. 39748/98, § 47, ECHR 2004-I). За разлика од општите мерки кои треба да ЕСЧП (Hirsi Jamaa and Others v. Italy [GC], no. 27765/09, §§ 209-211, ECHR 2012; Assanidze v. превенираат слични повреди на ЕКЧП преку решавање на системските проблеми од кои Georgia [GC], no. 71503/01, § 202, ECHR 2004-II; Al-Saadoon and Mufdhi v. the United Kingdom, произлегува констатираната повреда на ЕКЧП, индивидуалните мерки за извршување no. 61498/08, § 171, ECHR 2010; Savriddin Dzhurayev v. Russia, no. 71386/10, §§ 252-254, на пресудите на ЕСЧП се насочени кон ремедирање на состојбата на самите апликан- ECHR 2013 (extracts)). ти, односно нивно враќање во најголема можна мера, во состојбата во која тие би биле до­колку ЕКЧП била почитувана и доколку повредата на ЕКЧП воопшто не се случила. Присуството или отсуството на експлицитни насоки релевантни за нивното извршување, Имено, државата одговорна за противправниот чин е должна да обезбеди „враќање во во самите пресуди на ЕСЧП, не е одлучувачко во однос на тоа дали една држава ги ис- поранешна состојба“ (restitutio in integrum), односно да ја врати состојбата која постоела полнила своите обврски од членот 46 став 1 на ЕКЧП. Она што е одлучувачко е дали пред да настапи противправниот чин, под услов тоа да е возможно и користа од реститу- преземените мерки од страна на државата се компатибилни со заклучоците и духот на цијата да не претпоставува непропорционален товар споредено со користа од исплата пресудата на Судот (Ilgar Mammadov v. Azerbaijan [GC], 2019, § 186). ЕСЧП дополнително на надомест7, Со други зборови, иако враќањето во поранешната состојба е правило, појасни дека ограничувањето на процесот на надзор исклучиво на експлицитните укажу- може да има околности во кои државата која е одговорна e изземенa – целосно или вања од страна на ЕСЧП би ја отстранило флексибилноста на надзорот што го спроведу- делумно – од оваа обврска, под услов да може да покаже постоење на такви околности ва КМ (врз основа на информациите кои ги обезбедува и пласира државата и со должно (Ilgar Mammadov v. Azerbaijan [GC], no. 15172/13, § 151, 29 May 2019). По правило, инди- внимание земајќи го предвид развојот на ситуацијата во однос на самиот апликант), во видуалните мерки треба да бидат навремени, соодветни и доволни за да се обезбеди однос на усвојување и преземање мерки што се изводливи, навремени, соодветни и до- најголема можна репарација за повредите утврдени од ЕСЧП (ibid, § 170). волни (ibid., § 184). Така, Комитетот на министри може да ги преоцени укажувањата содр- жани во пресудите на ЕСЧП, коишто се релевантни за извршувањето, како на пример, Природата на повредата утврдена од страна на ЕСЧП може да биде таква што нема да кога објективни фактори кои станале познати по донесувањето на пресудата од страна остави реален избор во однос на мерките кои се потребни за нејзино отстранување. Су- на ЕСЧП мора да се земат предвид во процесот на надзор (ibid., § 183). дот може да одлучи да наметне само една таква мерка или таа мерка да се подразбира, имајќи го предвид видот на констатираната повреда. Такви поединечни мерки се, на Засега, ЕСЧП ниту еднаш не се повикал на членот 46 од ЕКЧП со укажување на мерките, пример: враќање на експроприраната земјишна парцела,8 враќање на зграда,9 враќање било во делот на поединечните, било во делот на општите мерки, кои очекува Северна Македонија да ги преземе за целите на извршување на конкретна пресуда на ЕСЧП со која се констатира повреда на ЕКЧП. 7 Види член 35 од Членовите за одговорност на државите за меѓународните противправни акти, цитирани погоре во фуснота 2. 8 Види Papamichalopoulos and Others v. Greece (Article 50), 31 October 1995, § 38, Series A no. 330-B. Обврската на државата за враќање на одземеното земјиште била содржана, како во оперативниот дел, така и во образложението на пресудата. Со оглед на тоа дека Грција пропуштила да ја исполни таквата обврска за реституција, нејзе ѝ било наложено да исплати определен износ како правично обесштетување. Слична обврска за реституција на земјиште се среќава и во пресудата Ramadhi and Others v. Albania, no. 38222/02, § 102, 13 November 2007. 9 Види Brumárescu v. Romania (just satisfaction) [GC], no. 28342/95, § 22, ECHR 2001-I; Hirschhorn v. Romania, no. 29294/02, § 114, 26 July 2007; и Katz v. Romania, no. 29739/03, § 42, 20 January 2009. Во овие три предмети обврската за враќање на зграда е наведена и во оперативниот дел и во образложението на пресудата, а нејзиното неисполнување имало за последица ЕСЧП да им наложи на одговорните држави да пристапат кон исплата на соодветен износ на правично обесштетување на апликантите. 12 13  Поединечните мерки за извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права како II. Повторувањето на постапките и другите поединечни (индивидуални) мерки за извршување индивидуализација на извршувањето со посебен осврт на повторувањето на постапките на пресудите на Европскиот суд за човекови права како форма на restitutio in integrum

на стан кој бил незаконито заземен,10 пуштање на слобода на лице што се наоѓа во прит- определено лице,22 добивање на гаранции од властите на трета држава дека апликантите вор,11 запирање на притворот и негова замена со друга разумна и помалку строга мерка нема да бидат подложени на третман што е инкомпатибилен со членот 3 од Конвенцијата на лишување од слобода, или со комбинација на такви мерки,12 замена на казната дожи- (забраната за тортура) или арбитрарно репатрирани,23 односно дека апликантот нема да вотен затвор со казна компатибилна со Конвенцијата,13 обезбедување адекватни услови биде подложен на смртна казна24 и враќање на лице на државна функција по неговото за притвор на апликантот во установа која може да му даде неопходен психијатриски арбитрарно разрешување.25 третман и постојан медицински надзор,14 во рамките на кои преку консултативен процес, во кој биле вклучени претставници на сите релавантни чинители (МВР, Министерството за правда, Народниот правобранител, Јавното обвинителство, како и други експерти од академската средина и од невладините организации), бил избран моделот на т.н. „Обви- II.2. Повторување на постапките како форма на restitutio in integrum нителство плус“, отстранување на какви било минати или идни негативни последици кои произлегуваат од дисциплинската казна,15 бришење на казната за клевета искажана по Што се однесува на повторувањето на постапката како форма на реституција, тоа може писмен пат од кривичното досие на апликантот и надоместување на исплатената парич- да дојде предвид, зависно од видот на повредата на Конвенцијата, само доколку со него на казна по утврдување на несразмерно вмешување во неговата слобода на изразување,16 може да се постигне отстранување на утврдената повреда. Клучно (но секако не и един- отворање на нова кривична истрага17 или затворање на тековната истрага,18 уништување ствено) при оценката на тоа дали една домашна судска постапка треба да се повтори по на личните податоци во случај на нелегално собирање на личните медицински податоци основ на пресуда на ЕСЧП, со која се констатира повреда на ЕКЧП, е тоа дали таа повре- на апликантот од страна на полицијата,19 обновување на односите помеѓу родителот и да на ЕКЧП може да се ремедира со повторување на спорната постапка. Притоа, особено детето со кое тој не живее, по развод на бракот,20 дозволување на верска заедница или значајно е да се истакне дека повторувањето на домашната судска постапка, сепак, не религиозна група чија регистрација била одбиена да добие пристап до нова постапка треба да се разбере како задолжително доколку домашните судови понудат доволни и за регистрација,21 разгледување на барањето за азил и воздржување од депортација на разумни прични за одбивање на барањето за повторување на таа постапка.

Кога станува збор за видот на повредата која е основ за повторувањето, повторување- то на постапката најчесто се препорачува при утврдување на прекршување на правото на правично судење од членот 6 од ЕКЧП, при што може да станува збор за некоја од 10 Akimova v. Azerbaijan, no. 19853/03, 27 September 2007. следниве повреди: нарушување на правото на пристап до суд, правото на судење од суд 11 Види Assanidze v. Georgia [GC], no. 71503/01, § 203, ECHR 2004-II и точка 14 (а) од оперативниот дел. Во оваа востановен со закон, принципот на непристрасност или независност на судот, правото пресуда ЕСЧП, повикувајќи се на членот 41 од ЕКЧП, наложил обврска за пуштање на апликантот на слобода „во најскоро можно време“. За слични ситуации, види и Ilascu and Others v. Moldova and Russia [GC], no. 48787/99, да се учествува во судењето, правото да се испрашуваат сведоци, правото да се биде § 490, ECHR 2004-VII, како и точка 22 од оперативниот дел; Fatullayev v. Azerbaijan, no. 40984/07, § 177, 22 April лично сослушан, правото да се биде информиран за обвинението, правото да се има 2010, потоа точка 6 од оперативниот дел; Del Río Prada v. Spain [GC], no. 42750/09, § 138, ECHR 2013 и точка 3 време и можности за подготовка на одбрана, начелото на контрадикторна постапка и ед- од оперативниот дел. Во последните два случаи, обврската била наметната по членот 46 од ЕКЧП. 12 наквоста на оружјата, правото на правна помош, забраната за полициско поттикнување Види Aleksanyan v. Russia, no. 46468/06, § 239, 22 December 2008. Обврската за замена на мерката притвор искажана во образложението на оваа пресуда по членот 46 била вклучена и во точка 9 од оперативниот и правото на образложена пресуда. Разбирливо е дека последиците од отстапувањето дел на пресудата. од начелото на судење, не можат да бидат ремедирани во разумен рок преку повторно 13 Види Scoppola v. Italy (no. 2) [GC], no. 10249/03, § 154, 17 September 2009. За обврската за извршување на судење, поради што при такви повреди на членот 6 отпаѓа потребата од повторување на оваа пресуда по членот 46 се говори и во точката 6 (а) од оперативниот дел на пресудата. предметната судска постапка. 14 Sławomir Musiał v. Poland, no. 28300/06, 20 January 2009. Исто така, во случај на постоење на неадекватни услови на затворање на апликантот и несоодветен медицински третман, апликантот е пренесен во специјализирана установа за затвореници кои страдаат од одредени душевни заболувања каде што тој добива дневен медицински третман и психијатриско советување (Dybeku v. Albania, no. 41153/06, 18 December 2007). 22 Во M.S.S. v. Belgium and Greece [GC], no. 30696/09, ECHR 2011, имајќи ги предвид посебните околности 15 на случајот и ургентната потреба да се запрат повредите на членовите 13 и 3 од Конвенцијата, Судот Види Maestri v. Italy [GC], no. 39748/98, § 47, ECHR 2004-I. 16 De Almeida Azevedo v. Portugal, no. 43924/02, 23 January 2007 сметал дела „на Грција паѓа обврската без одлагање да постапи така што ќе ја разгледа основаноста на 17 барањето за азил на апликантот што ги исполнува барањата на Конвенцијата и во очекување на исходот на Види Abuyeva and Others v. Russia, no. 27065/05, § 243, 2 December 2010 и Benzer and Others v. Turkey, no. тоа разгледување, ќе се воздржи од депортација на апликантот“. Сепак, ниту една од овие индивидуални 23502/06, § 219, 12 November 2013. мерки, посочени според членот 46, не биле внесени во оперативниот дел (во изреката) на пресудата. 18 Види Nihayet Arıcı and Others v. Turkey, nos. 24604/04 and 16855/05, § 176, 23 October 2012. 23 Види Hirsi Jamaa and Others v. Italy [GC], no. 27765/09, § 211, ECHR 2012 19 L.H. v. Latvia, no. 52019/07, 29 April 2014 24 Al Nashiri v. Poland, no. 28761/11, 24 July 2014 20 Митови, бр. 53565/13, пресуда од 16 април 2015 година и Олури, бр. 3368/18, пресуда од 16 јануари 2020 25 Види Oleksandr Volkov v. Ukraine, no. 21722/11, § 208, ECHR 2013. Изречната обврска за враќање на разрешениот година судија на неговата позиција „во најскоро можно време“ е спомната и во образложението на пресудата по 21 Православна Охридска архиепископија (Грко-православна охридска архиепископија на Пеќката членовите 41 и 46 од ЕЧКП, но и во точка 9 од оперативниот дел на пресудата. Истите формулации ЕСЧП ги патријаршија, бр. 3532/07, пресуда од 16 ноември 2017 година и Бекташката заедница и други, бр. следи и во неговата натамошна практика (како на пример, види Kulykov and Others v. Ukraine, nos. 5114/09 and 48044/10; 75722/12 и 25176/13, пресуда од 12 април 2018 година 17 others, § 148, 19 January 2017). Слично: Mishgjoni v. Albania, no. 18381/05, 7 December 2010.

14 15  Поединечните мерки за извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права како II. Повторувањето на постапките и другите поединечни (индивидуални) мерки за извршување индивидуализација на извршувањето со посебен осврт на повторувањето на постапките на пресудите на Европскиот суд за човекови права како форма на restitutio in integrum

Треба да се напомене и дека освен при повреди на членот 6 од ЕКЧП, можноста за пов- Наспроти тоа, во предмети во кои констатираната повреда го засегала правото на соп- торување на судската постапка не е целосно исклучена и таа била разгледувана и при ственост, загарантирано со членот 1 од Протоколот бр. 1 кон Конвенцијата, Судот упатил повреди на останатите права и слободи од Конвенцијата, а реалното постоење на потре- на можноста која им стоела на располагање на апликантите да побараат повторување на бата од повторување, треба да биде ценето во зависност од околностите на дадениот постапките во согласност со соодветните одредби од домашното законодавство, што би случај и од видот на констатираната повреда. Во таа смисла, Судот се произнесувал дали им овозможило повторно разгледување на нивните имотно-правни побарувања (Bistrović би било соодветно да се пристапи кон повторување на соодветната постапка, при што v. Croatia, no. 25774/05, § 58, 31 May 2007 и Стрезовски и други, бр. 14460/16 и 7 други тој или препорачал повторување или истото категорично го отфрлил. апликации, пресуда од 27 февруари 2020, став 95).29

Илустративен пример претставува предметот Verein gegen Tierfabriken VgT (no. 2), во кој била утврдена повреда на слободата на изразување заштитена со членот 10 од Конвенцијата, како резултат на континуираното одбивање од страна на надлежните власти да дозволат II.3. Препораката бр. R (2000) 2 на Советот на Европа за повторно телевизиско емитување на реклама изработена од страна на здружение за заштита на жи- разгледување или повторно отворање на судската постапка за вотните, што се јавува како апликант, и покрај уврдената повреда на членот 10 во претход- одредени случаи на национално ниво по пресуда на Европскиот ната пресуда на Судот.26 Поконкретно, повторната повреда на овој член била предизвика- на од одбивањето на Сојузниот суд на Швајцарија да постапува по барањето на апликантот суд за човекови права за повторување на спорната постапка во која се одлучувало по неговото барање за емиту- Практиката на Комитетот на министри влијае врз воспоставувањето на општите стандар- вање на рекламата. Оттука, овој предмет не се однесувал на повторување на постапката ди преку усвојување на препораки на Комитетот релевантни за процесот на извршување по утврдена повреда на членот 6 од Конвенцијата туку на одбивањето да се преиспита на пресудите на ЕСЧП. Меѓу другите, таква е и Препораката бр. R (2000) 2 за повторно забраната за емитување телевизиска реклама, и со тоа на членот 10 од Конвенцијата. разгледување или повторно отворање на судската постапка за одредени случаи на на- ционално ниво по пресуда на Европскиот суд за човекови права (во натамошниот текст: Пресудата Verein gegen Tierfabriken VgT (no. 2) е значајна и затоа што во неа се реафирми- „Препораката бр. R (2000) 2“).30 Во неговите пресуди ЕСЧП често се потпира токму врз ра дека повторното отворање на домашната постапка претставува важен аспект од извр- стандардите на оваа Препорака како почетна точка во неговото резонирање по однос на шувањето на пресудите на Судот и тоа треба да се одвива во согласност со „заклучоците прашањето за повторување на домашните судски постапки од кои произлегла повредата и духот на пресудата на Судот што се извршува“ и да биде „во склад со процедуралните на конвенциските слободи и права. гаранции од Конвенцијата.“ Истовремено, особено се потенцира дека повторувањето на постапката во која била прекршена Конвенцијата не е цел самата по себе, туку само Во Препораката бр. R (2000) 2 Комитетот на министри забележува дека согласно со прак- средство, и тоа клучно средство, што се користи со определена цел – да се обезбеди тиката на вршење надзор врз извршувањето на пресудите на Судот, повторното разгле- целосно и соодветно извршување на пресудите на Судот.27 дување на еден случај или повторното отворање на постапки, во некои исклучителни околности, се покажало како најефикасно, ако не и единствено, средство за постигну- Судот се осврнал на прашањето за повторување на судските постапки и во предмети во вање на restitutio in integrum. Затоа, Комитетот на министри ги повикува државите да кои било констатирано прекршување на членот 4 од Протоколот бр. 7 кон Конвенцијата воведат механизми за повторно разгледување на случајот по утврдувањето на повреда (забрана на двојно судење или казнување), при што тој забележал дека во посебните на Конвенцијата од страна на Судот, вклучувајќи го и механизмот за повторно отворање околности на дадениот случај, немало обврска за државата која била одговорна повтор- на судските постапки, особено кога: но да ja отвори која било од спорните постапки (на пример, во Tsonyo Tsonev v. Bulgaria (no. 4), no. 35623/11, §§ 62-66, 6 April 2021). „i. Оштетената страна продолжува да претрпува сериозни негативни последици како резултат на исходот на националната одлука, кои не се соодветно отстранети со Исто така, во предмет во кој била најдена повреда на член 5 став 5 од ЕКЧП, од аспект правичниот надоместок и не можат да се поправат поинаку освен со повторно раз- на правото на надомест при неосновано лишување од слобода, Судот заклучил дека би гледување на случајот и повторно отворање на судската постапка, и претставувал несразмерен товар за апликантот тој да бара повторување на спорната до- машна постапка за надомест на штета.28 ii. Пресудата на Судот води до следниот заклучок: а. оспорената национална одлука е мериторно (во суштина) спротивна на Конвен- цијата, или

26 VgT Verein gegen Tierfabriken v. Switzerland, no. 24699/94, § 75, ECHR 2001-VI 29 27 Во Стрезовски и други ЕСЧП упати на повторувањето на спорните домашни постапки, откако и самиот зазема Verein gegen Tierfabriken Schweiz (VgT) v. Switzerland (no. 2) [GC], no. 32772/02, § 90, ECHR 2009 став дека тој не е во можност да го оцени барањето на апликантите за надомест на материјалната штета. 28 Велинов, бр. 16880/08, пресуда од 19 септември 2013, став 74. 30 Усвоена на 19 јануари 2000 година на 694-тиот состанок на замениците министри. Целосниот текст на оваа пресуда, со превод на македонски јазик, е достапен во анексот кон оваа публикација. 16 17  Поединечните мерки за извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права како II. Повторувањето на постапките и другите поединечни (индивидуални) мерки за извршување индивидуализација на извршувањето со посебен осврт на повторувањето на постапките на пресудите на Европскиот суд за човекови права како форма на restitutio in integrum

б. утврденото прекршување се заснова на сериозни процедурални грешки или недос- на тоа дека, во повеќето држави, повторното отворање на предметот е дозволено дури и татоци што се од таква тежина што ќе фрлат сериозен сомнеж во поглед на откако затворската казна била веќе издржана или откако осуденото лице починало. исходот на националните постапки кои се оспорени.“ Инаку, членот 4 став 2 од Протоколот бр. 7 кон Конвенцијата, воспоставува малку пои- Оттука, повторното отворање на предметот е прифатливо само ако бидат исполнети накви услови кои треба да важат во поглед на какво било повторно отворање, односно двата кумулативни услови: 1) постоење на конитунирано страдање, односно трпење повторување на домашните судски постапки во споредба со оние критериуми наведени на многу сериозни негативни последици и 2) неможност за ремедирање на таквите во Препораката бр. R (2000) 2. Имено, со член 4 став 1 од Протоколот бр. 7 се востано- последици по пат на правично обесштетување. вува забрана за двојно судење или двојно казнување, кога се вели дека „[н]икој не може да биде изведен пред суд или повторно да биде осуден во кривична постапка од страна Првиот суштински услов, кој треба да биде исполнет за да дојде до повторување на суд- на суд на истата држава, за дело за кое веќе бил правосилно ослободен или осуден во ската постапка, е особено значаен во случај на материјална повреда на ЕКЧП. Имено, согласност со законот и кривичната постапка на таа држава.“ Во ставот 2 од оваа од- жртвата на повреда на човековите права треба сѐ уште да трпи мошне сериозни нега- редба се истакнува дека „одредбите од претходниот став не го спречуваат повторното тивни последици од повредата во време кога Судот ја утврдува повредата и овие после- отворање на предметот во согласност со законот и кривичната постапка на државата за дици треба да може да бидат отстранети, односно ремедирани само со повторување на која станува збор, доколку постојат докази за нови или дополнително откриени факти, постапката. или доколку имало фундаментален пропуст во претходната постапка, кој би можел да влијае врз донесената пресуда.“ Кога станува збор за процесна повреда на ЕКЧП, односно кога со пресуда на Судот била востановена грешка или недостаток од процесна природа, повторувањето на постапката Веќе спомнатиот услов во Препораката бр. R (2000) 2 за повторно отворање на домашната ќе зависи од тежината на грешката, односно од недостатокот, како и од сериозноста на судска постапка по пресуда на ЕСЧП – сериозните негативни последици од повредата да сомнението за исходот на домашната постапка. При процесни повреди на Конвенција- „не бидат соодветно отстранети со правичниот надоместок и (да) не можат да се поправат та, повторувањето на спорната кривична постапка може да доведе до ослободување на поинаку освен со повторно разгледување на случајот и повторно започнување на судската апликантот, но тоа може да има за резултат и потврдување на претходно донесената осу- постапка“, воспоставува извесен однос на првенство помеѓу повторното отворање на до- дителна пресуда. Ова укажува дека штом ќе биде уважено барањето за повторување на машната постапка и правичниот надоместок, кој подразбира дека секогаш кога е тоа мож- спорната постапка, за државата настанува обврска на средства, а не обврска на резул- но, треба да му се даде првенство на правичното обесштетување во однос на повторното тат во смисла на претходно детерминирање на исходот на повторената постапка. Оттука, отворање на домашната постапка и само доколку правичниот надоместок е недоволен за доколку дојде до потврдување на претходно донесената пресуда, која била оспорувана санирање на повредата, треба да се пристапи кон повторување на соодветната постапка. пред Судот во Стразбур, клучно е таа пресуда да била потврдена во постапка која била спроведена со целосно почитување на сите гаранции за правична судска постапка. Од друга страна, се смета дека, во крајна линија, државата која е одговорна за повреда- та треба да постапува на најсоодветен можен начин за да обезбеди целосна репарација, Самото барање за „континуирано страдање“ подразбира постоење на „непосредна кау- наместо само делумно обесштетување за утврдената повреда на Конвенцијата. За таа цел зална врска помеѓу утврдената повреда и континуираното страдање на оштетената стра- е пожелно да се постигне restitutio in integrum, што значи елиминирање на правните и на на“, како и постоење на „мошне сериозни негативни последици како резултат на исходот материјалните последици од нејзиниот противправен акт преку повторно воспоставување на националната одлука“ за која станува збор.31 Во таа смисла, водејќи сметка за тоа дека на ситуацијата која би постоела доколку тој акт не бил извршен, што може да се постигне кога повредата на Конвенцијата ќе биде сторена во кривичните постапки, би можела да само преку повторно отворање на домашната постапка која довела до тој противзаконски влијае врз осудата или врз казнувањето, а враќањето на апликантот во состојбата во која акт. Поради тоа, правичниот надоместок може да се додаде кон реституцијата во мера во тој се наоѓал, доколку не настанала повредата би можело да подразбира: повторувањето која штетата не може целосно да се обесштети преку реституција, но да не биде предви- на судската постапка да вклучи и преиспитување, како на осудата, така и на казната или ден како алтернатива, или уште помалку, како посакувана алтернатива на реституцијата. само на казната, без оглед на нејзината тежина. Од друга страна, барањето за „контину- ирано страдање“ е спротивно на логиката на вонредното правно средство преку кое се ис- такнува предлог, односно барање за повторно отворање на домашната постапка, со оглед II.4. Клаузула за повторно судење 31 На пример, во контекст на кривичните постапки, како „мошне сериозни негативни последици“ може да Во принцип, Европскиот суд за човекови права нема јасна надлежност да ѝ наложи на се сметаат: запишувањето на осудата на осуденото лице во казнената евиденција, обврската за плаќање државата повторно судење или повторно отворање на предметот (види, на пример, Saïdi на парична казна во значителен износ, изложувањето на осуденото лице на ограничувања во неговиот социјален и професионален живот, било таквите ограничувања да се резултат на изрекување на условна v. France, 20 September 1993, § 47, Series A no. 261-C, и Pelladoah v. the Netherlands, 22 казна, било да се резултат на условен отпуст.

18 19  Поединечните мерки за извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права како II. Повторувањето на постапките и другите поединечни (индивидуални) мерки за извршување индивидуализација на извршувањето со посебен осврт на повторувањето на постапките на пресудите на Европскиот суд за човекови права како форма на restitutio in integrum

September 1994, § 44, Series A no. 297-B). Сепак, постепено се развила судска практика ле на отсуството на независност и непристрасност на националните безбедносни судови. во оние пресуди во кои се утврдува дека не биле исполнети барањата за фер-судење Во овие предмети, Судот посочил дека според членот 41 од Конвенцијата „во принцип, од членот 6 од Конвенцијата, ЕСЧП да укаже дека повторното судење или повторното најсоодветната форма на обесштетување на апликантот би била нему да му се даде пов- отворање на предметот, доколку тоа биде побарано, во принцип, претставува најсоодве- торно судење без одлагање од страна на независен и непристрасен суд.“35 тен начин на отстранување на повредата, што е на линија и на Препораката бр. R (2000) 2, според која тие мерки претставуваат „најефикасно, ако не и единствено, средство за Подоцна, оваа клаузула станала позната како „клаузула Gençel-Somogyi“, откако слично постигнување на restitutio in integrum.“32 гледиште од ЕСЧП било усвоено по членот 41 и во предмет против Италија во кој пре- кршувањето на гаранциите за фер-судење се однесувало на правото на апликантот да Инаку, обврските за преземање на индивидуални мерки за извршување на пресудата, учествува на судењето.36 Како што е и погоре спомнато, во двата предмети оваа клаузула вклучувајќи го и повторувањето на домашните судски постапки, може да бидат изречени била составен дел на образложението на пресудите. во оперативниот дел (во изреката) на пресудата33 или да бидат вклучени во образложе- нието на пресудата на ЕСЧП.34 Во Öçalan v. Turkey, Големиот судски совет утврдил дека кога поединецот бил осуден од суд кој не ги исполнувал барањата за независност и непристрасност „повторното су- Во рамките на долгата традиција на Судот, обврските за преземање на индивидуални дење или повторното отворање на предметот, доколку тоа биде побарано, во принцип, мерки за извршување на пресудата кои се изречени во оперативниот дел (во изреката) на претставува најсоодветен начин на отстранување на повредата“ (формулација позната пресудата, како и оние обврски што се вклучени во образложението на пресудата, имаат како „клаузула Öçalan“). Притоа, конкретните мерки за отстранување на повредата кои иста правна сила. Сепак, клучно средство за извршување на пресудите на Судот, остану- се бараат од државата која се смета за одговорна за повредата за таа да ги исполни ва клаузулата за повторно судење чија правна сила не зависи од тоа дали е таа вметната нејзините обврски од членот 46 од Конвенцијата, ќе зависат од посебните околности на во образложението или во оперативниот дел (во изреката) на пресудата. индивидуалниот случај и мора да бидат утврдени во светлина на условите од пресудата на Судот во тој случај, со должно внимание кон судската практика на ЕСЧП.37 Притоа, во своите пресуди, ЕСЧП користи различни формулации преку кои тој го изразува своето очекување, одговорната држава да пристапи кон повторување на спорната домаш- Во некои од случаите во кои клаузулата за повторно судење била вметната во оператив- на судска постапка како индивидуална мерка за имплементација на определена пресуда. ниот дел (во изреката) на пресудата, како на пример, во Lungoci38, Судот одредил одго- ворната држава повторно да ја отвори домашната постапка во рок од шест месеци од Така, клаузулата за повторно судење, позната и како „клаузула Gençel“, за првпат, била датумот на кој пресудата станала конечнa, ако апликантот тоа го побара. формулирана во специфичниот контекст на предметите против Турција што се однесува- Во предметот Laska and Lika v. Albania39, ЕСЧП отишол и чекор понатаму за да востанови 32 Verein gegen Tierfabriken Schweiz (VgT) v. Switzerland (no. 2) [GC], no. 32772/02, § 89, ECHR 2009 дека според членот 46 постои позитивна обврска за одговорната држава „да отстрани 33 Такви се, на пример: обврската да се произведе конкретен реален ефект „во најбрз можен рок“ или какви било пречки во домашниот правен систем кои би можеле да спречат ситуацијата „веднаш“ (како во пресудата Assanidze v. Georgia [GC], no. 71503/01, ECHR 2004-II ); обврската да се укине, на апликантот да биде адекватно поправена (...) или да се воведе нов лек“ за повторно односно да се стави вон сила спорната домашна одлука и да се произведе конкретен правен ефект кој отворање на предметите, а со оглед на недостигот на таков лек во националното право. претставува „најсоодветен облик на редресирање“ во рамките на одреден рок, како на пример, три месеци од датумот на кој пресудата станала правосилна (како во пресудата Gladysheva v. Russia, no. 7097/10, 6 Поконкретно, во таа пресуда, ЕСЧП не се воздржал да повтори дека државите-членки на December 2011 ) и обврската за извршување на домашната судска одлука и произведување на нејзин Конвенцијата се должни да ги организираат своите правосудни системи на начин што ќе реален ефект во рамките на одреден рок (како во пресудите Plotnikovy v. Russia, no. 43883/02, 24 February овозможат нивните судови да ги исполнат барањата од Конвенцијата, при што тој навел 2005 и Gluhaković v. Croatia, no. 21188/09, 12 April 2011). 34 дека овој принцип се применува и во однос на повторното отворање на постапките и На пример, обврската да се донесе „без одлагање“ домашна судска одлука „која ги исполнува барањата на Конвенцијата“ и државата да се воздржува од какво било дејствие сѐ до моментот на донесување на таква повторното разгледување на предметот на апликантите. одлука (пресудата во M.S.S. v. Belgium and Greece [GC], no. 30696/09, ECHR 2011); обврската да се преземе конкретна индивидуална мерка која е „неизбежна“ и „треба да биде определена“ согласно со одредени Практиката на ЕСЧП е различна во поглед на акумулацијата на правичното обесштету- критериуми наведени во пресудата на Судот (Abuyeva and Others v. Russia, no. 27065/05, 2 December 2010); обврската да се преземе конкретна индивидуална мерка во согласност со генералните мерки неопходни вање и на клаузулата за повторно судење. Така, за разлика од пресудите Gençel и Oçalan за таа да се спроведе без каков било рок (Laska and Lika v. Albania, nos. 12315/04 and 17605/04, 20 April 2010 ); обврската да се преземе конкретна индивидуална мерка која „претставува најсоодветно обесштетување во околностите на случајот“ (Vojtechová v. Slovakia, no. 59102/08, 25 September 2012); обврската да се 35 преземе конкретна индивидуална мерка која е во принцип „најсоодветната форма на обесштетување“ Gençel v. Turkey, no. 53431/99, § 27, 23 October 2003 (Gençel v. Turkey, no. 53431/99, 23 October 2003 и Somogyi v. Italy, no. 67972/01, ECHR 2004-IV); обврската да 36 Somogyi v. Italy, no. 67972/01, §..., ECHR 2004-IV се преземе конкретна индивидуална мерка која „ако е потребно, претставува, во принцип, најсоодветен 37 Öcalan v. Turkey [GC], no. 46221/99, § 210, ECHR 2005-IV начин на отстранување на повредата“ (Öcalan v. Turkey [GC], no. 46221/99, ECHR 2005-IV и Sejdovic v. Italy [GC], 38 no. 56581/00, ECHR 2006-II). Воедно, во образложението, понекогаш ЕСЧП упатува и на (имплицитната) Lungoci v. Romania, no. 62710/00, 26 January 2006 39 можност да се искористат домашните правни лекови за (вонредно) преиспитување на пресудите. Laska and Lika v. Albania, nos. 12315/04 and 17605/04, 20 April 2010

20 21  Поединечните мерки за извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права како III. Специфични аспекти на повторувањето на домашните судски постапки индивидуализација на извршувањето со посебен осврт на повторувањето на постапките низ призмата на јуриспруденцијата на Европскиот суд за човекови права

во кои не се доделува правичен надомест, во повеќето случаи, ЕСЧП кумулативно досу- III. Специфични аспекти на повторувањето на дува правично обесштетување и упатува на можноста од повторно судење. Поретко, тој го одбива барањето за правично обесштетување поради изреченото повторно судење. домашните судски постапки низ призмата Инаку, ЕСЧП претежно упатува на постоењето на национален механизам за преиспи- тување на домашната пресуда, понекогаш како дополнение на доделеното правично на јуриспруденцијата на Европскиот суд за обесштетување, а понекогаш во негово отсуство. човекови права Од друга страна, во некои од своите пресуди, ЕСЧП изречно ја отфрлил можноста за повторување на спорната правосилно завршена постапка, по утврдување на повреда на членот 6 од ЕКЧП во однос на истата (Henryk Urban and Ryszard Urban v. Poland, no. 23614/08, § 66, 30 November 2010; Moreira Ferreira v. Portugal (no. 2) [GC], no. 19867/12, §§ III.1. Постапката по барањето за повторување на домашните судски 49 and 51, 11 July 2017, како и Guðmundur Andri Ástráðsson v. Iceland [GC], 26374/18, §§ постапки по пресуда на Европскиот суд за човекови права како 311-314, 1 December 2020). основ за нова постапка пред ЕСЧП Поконкретно, во Guðmundur Andri Ástráðsson v. Iceland [GC], Судот се изјаснил дека во одредени специфични околности тој смета дека е корисно да ѝ укаже на државата која е одговорна за повредата за видот на мерки кои би можеле да бидат преземени за да III.1.1. Прашања поврзани со допуштеноста на новите се стави крај на определена ситуација која довела до утврдувањето на повредата, што апликации пред ЕСЧП е често случај кога станува збор за ситуација од системски карактер.40 Притоа, иако се работело за повреда која упатувала на системски проблем од аспект на тоа дали три- Како што беше претходно спомнато, извршувањето на пресудите на ЕСЧП е надвор од буналот бил востановен врз основа на закон, а со оглед на начинот на назначување на надлежноста на ЕСЧП, освен во случај кога е покрената „постапката за прекршување“ некои од судиите на новоформираниот Апелационен суд во Исланд, ЕСЧП сепак, зазел предвидена во членот 46 став 4 и 5 од ЕКЧП, а согласно со членот 46 став 2 од ЕКЧП став дека обврска на одговорната држава е самата да ги избере општите мерки кои се улогата на надзор над извршувањето на пресудите, примарно, му припаѓа на Комитетот соодветни за да ги реши (системските) проблеми кои довеле до наодите на Судот и за на министри. Сепак таквата улога на Комитетот не го спречува ЕСЧП да постапува по да спречи да настанат слични повреди во иднина. Уште повеќе, Судот нагласил дека нови апликации предизвикани од мерките преземени од државата во процесот на извр- утврдувањето на повреда во конкретниот случај, само по себе не може да се земе како шувањето на претходно донесената пресуда од страна на ЕСЧП со која се констатира по- основ за, на одговорната држава да ѝ се наложи обврска повторно да ги отвори сите вреда на ЕКЧП, доколку таа апликација содржи нови релевантни информации во врска слични предмети кои во меѓувреме станале res judicata согласно со домашното право.41 со прашања кои не биле предмет на оцена при донесувањето на иницијалната пресуда Инаку, конкретниов случај очигледно има интересна специфика, бидејќи станува збор за со која ЕСЧП еднаш веќе констатирал повреда на ЕКЧП (види Verein gegen Tierfabriken своевидно преклопување на мерката за повторување на домашните постапки која исто- Schweiz (VgT) v. Switzerland (no.2) [GC], no. 32772/02, §§ 61-63, ECHR 2009). времено се јавува и како општа и како поединечна мерка за извршување. Мерките преземени од државата за целите на ремедирање на констатираната повреда на ЕКЧП, што покренуваат ново прашање за кое ЕСЧП не одлучувал со иницијалната пре- суда, спаѓаат во надлежност на ЕСЧП и може да бидат предмет на нова апликација по која може да постапува ЕСЧП (Guja v. the Republic of Moldova (no. 2), no. 1085/10, § 35, 27 February 2018). Фактот дека надзорот од страна на Комитетот на министри, во однос на извршувањето на пресудата сѐ уште е во тек, не го спречува ЕСЧП да постапува по нова апликација доколку таа вклучува нови аспекти кои не биле предмет на разгледување и одлучување при донесувањето на иницијалната пресуда (Moreira Ferreira v. Portugal (no. 2) [GC], no. 19867/12, § 57, 11 July 2017).

Во контекст на допуштеноста на новата апликација треба да се имааат предвид критери- умите утврдени во судската практика во врска со член 35 став 2 (б) од ЕКЧП, според кои апликацијата треба да се прогласи за недопуштена доколку таа е суштински иста како и 40 Guðmundur Andri Ástráðsson v. Iceland [GC], 26374/18, § 312, 1 December 2020 прашањето кое е веќе испитано од Судот... и не содржи никакви нови релевантни инфор- 41 Guðmundur Andri Ástráðsson v. Iceland [GC], 26374/18, § 314, 1 December 2020

22 23  Поединечните мерки за извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права како III. Специфични аспекти на повторувањето на домашните судски постапки индивидуализација на извршувањето со посебен осврт на повторувањето на постапките низ призмата на јуриспруденцијата на Европскиот суд за човекови права

мации.42 Според тоа, ЕСЧП мора да утврди дали двете апликации, поднесени пред него, Слично на тоа, во својата пресуда во случајот Emre v. Switzerland (no. 2)46, Судот утврдил суштински се однесуваат на истото лице, истите факти и истите жалбени наводи (Verein дека новата домашна пресуда донесена по повторното отворање на случајот, со која gegen Tierfabriken Schweiz (VgT) v. Switzerland (no. 2) [GC], no. 32772/02, § 63, ECHR 2009). пресуда домашниот суд спровел „ново балансирање на интересите“ претставувала нов факт. Исто така, во врска со ова, било забележано дека постапката за извршување пред Самиот концепт на жалбениот навод се карактеризира со фактите кои се наведени во Комитетот на министри сè уште не била ниту започната. него, а не само со правните основи врз кои тој се потпира (види Guerra and Others v. Italy, 19 February 1998, § 44, Reports 1998-I и Powell and Rayner v. the United Kingdom, 21 February Од друга страна, слични жалбени наводи биле одбиени од страна на ЕСЧП со одлуките 1990, § 29, Series A no. 172). Истовремено, ЕСЧП зазел став дека секогаш кога апликантот донесени во случаите Schelling v. Austria (no. 2)47 и Steck-Risch and Others v. Liechtenstein48, доставува нови информации, апликацијата нема да биде суштински иста како претход- за­тоа што според оценката на ЕСЧП, одлуките на домашните судови со кои во овие слу­ ната апликација (види Patera v. the Czech Republic (dec.), no. 25326/03, Commission decision чаи се одбиваат барањата за повторување на спорните домашни постапки, не биле за­ of 10 January 1996 и Chappex v. Switzerland (dec.), no. 20338/92, Commission decision of 12 сно­вани или не биле поврзани со релевантни нови основи кои можат да доведат до нова October 1994). по­вреда на ЕКЧП.

Според судската практика на ЕСЧП, утврдувањето на евентуалното постоење на „ново Понатаму, во Steck-Risch and Others v. Liechtenstein, ЕСЧП констатирал дека Комитетот прашање“ во голема мера зависи од специфичните околности на конкретен случај, а на министри го затворил надзорот над извршувањето на претходната пресуда на ЕСЧП разликите меѓу случаите не се секогаш јасни. Така, на пример, во Verein gegen Tierfabriken пред одбивањето на Уставниот суд да ја повтори постапката и без да се потпира на фак- Schweiz (VgT) v. Switzerland (no. 2)43 ЕСЧП утврдил дека е надлежен да го испита жалбениот тот дека може да се поднесе барање за повторување на домашната постапка по пресу- навод во врска со одбивањето на домашниот суд да ја повтори постапката по пресудата да на ЕСЧП. Сепак, оваа апликација била прогласена за недопуштена бидејќи овде не на ЕСЧП. ЕСЧП во принцип се повикал на тоа дека основите за одбивање на барањето ста­нувало збор за постоење на нови релевантни информации, односно за постоење на за повторување на постапката биле нови и затоа претставувале релевантна нова инфор- но­ви основи кои би можеле да поттикнат нова повреда на членот 6 став 1 од ЕКЧП, осо- мација која можела да биде повод за констатирање на нова повреда на ЕКЧП (ibid., § 65). бено имајќи предвид дека одбивањето се однесувало на повторувањето на постапката за надомест на штета за која ЕСЧП во својата првобитна пресуда веќе изречно одбил Во овој предмет, Судот истакнал дека со овластувањата на Комитетот на министри од да нареди повторување на постапката. Притоа, тој потенцирал дека државите уживаат член 46 од ЕКЧП не се навлегува во надлежноста на ЕСЧП да постапува по нови реле- ди­скреција во начинот на извршување на неговите пресуди и дека само во исклучителни вантни информации во контекст на нова апликација со наводи за повреда на ЕКЧП. Во- окол­ности тој наложува конкретни индивидуални мерки за отстранување на повредата, едно, Судот всушност, воспоставил фактичка надлежност да го испитува однесување- а такви околности не постоеле во предметниот случај. 49 то на домашните органи по донесувањето на првата пресуда на ЕСЧП во Verein gegen Tierfabriken (VgT)44, со аргумент дека доколку тој тоа не бил во состојба да го направи, Релевантните општи принципи кои се однесуваат на допуштеноста на новите апликации оваа пресуда би излегла надвор од надзорот на Конвенцијата. Имено, при неговото од- кои го засегаат одбивањето да се повтори определена спорна постапка по донесена лучување ЕСЧП го зел предвид фактот дека Комитетот на министри го завршил неговиот пресуда на Судот, биле сумирани во случајот на Egmez v. Cyprus50. Во ставот 48 од оваа надзор над извршувањето на пресудата на ЕСЧП без да има сознание за одбивањето, одлука се реафирмира дека наодите на повреда во неговите пресуди, во принцип, се спорната постапка да биде повторена бидејќи КМ не бил информиран за таквата одлука деклараторни (види Krčmár and Others v. the Czech Republic (dec.), no. 69190/01, 30 March на Сојузниот суд на Швајцарија, која била донесена откако КМ донел резолуција со која 2004; Lyons and Others v. the United Kingdom (dec.), no. 15227/03, ECHR 2003-IX; и Marckx v. го затворил надзорот над извршувањето на првата пресуда. ЕСЧП сметал дека поради Belgium, 13 June 1979, § 58, Series A no. 31)“. Понатаму, во ставот 50, се повторува дека ова, спорното одбивање да се повтори постапката претставувало нов факт.45 (ibid., § 65). ЕСЧП нема јурисдикција да потврди дали договорните страни се придржувале кон обвр- ските што им биле наметнати со пресудите на Судот и е забрането да се преиспитуваат жалбените наводи во врска со неуспехот на државите да ги извршат пресудите, па такви-

42 Членот 35 од ЕКЧП кој се однесува на критериумите за допуштеност на апликациите пред ЕСЧП, во став 2, (б) предвидува дека ЕСЧП нема да ја прифати индивидуалната апликација поднесена врз основа на членот 34 од ЕКЧП кога жалбените наводи во суштина се исти како и жалбените наводи што ЕСЧП 46 претходно ги разгледувал, ако истите жалбени наводи се веќе доставени до друга меѓународна истражна Emre v. Switzerland (no. 2), no. 5056/10, 11 October 2011 47 или судска инстанца и доколку таа апликација не содржи нови факти. Schelling v. Austria (no. 2) (dec.), no. 46128/07, 16 September 2010 43 48 Verein gegen Tierfabriken Schweiz (VgT) v. Switzerland (no.2) [GC], no. 32772/02, ECHR 2009 Steck-Risch and Others v. Liechtenstein (dec.), no. 29061/08, 11 May 2010 44 49 VgT Verein gegen Tierfabriken v. Switzerland, no. 24699/94, ECHR 2001-VI Види Steck-Risch and Others v. Liechtenstein (dec.), no. 29061/08, §§ 72-73, 11 May 2010. 45 50 Verein gegen Tierfabriken Schweiz (VgT) v. Switzerland (no. 2) [GC], no. 32772/02, § 67, ECHR 2009 Egmez v. Cyprus (dec.), no. 12214/07, §§ 48-56, 18 September 2012

24 25  Поединечните мерки за извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права како III. Специфични аспекти на повторувањето на домашните судски постапки индивидуализација на извршувањето со посебен осврт на повторувањето на постапките низ призмата на јуриспруденцијата на Европскиот суд за човекови права

те жалбени наводи се прогласуваат за недопуштени ratione materiae.51 судење од страна на независен и непристрасен суд и за обезбедување на доволно образ- ложение на одлуките.56 Овие повреди се однесувале на долготрајната парница, околу Меѓутоа, улогата на Комитетот на министри во оваа сфера, не значи дека мерките што сопственоста на земјиште, која апликантката ја изгубила пред домашните судови. се преземени од одговорната држава за да се поправи повредата, утврдена од Судот, не можат да поттикнат нов проблем за кој не е решавано со пресудата, па оттука претставу- Освен тоа што Судот со својата пресуда од 3 мај 2007 година, по првата апликација на ва предмет на нова апликација која може да биде разгледана од Судот.52 апликантката ѝ доделил 2.000 евра, како надомест на нематеријалната штета, тој исто- времено, укажал на можноста апликантката да поднесе „жалба во контекст на вонредни- Од тие причини, во Egmez v. Cyprus, Судот заклучил дека тој е надлежен да ги разгледа те околности“ што таа и го сторила. Таа побарала од украинскиот Врховен суд да ги уки- апликациите во низата случаи што следуваат, како на пример, кога домашните власти ќе не одлуките на пониските судови во врска со нејзиниот случај и во целост да ги одобри спроведат ново домашно испитување во случајот при извршувањето на некоја од пресу- нејзините барања. Врховниот суд ја одбил нејзината вонредна жалба, откако утврдил дите на Судот, било преку повторно започнување на постапка (види Emre v. Switzerland дека одлуките на домашните судови биле правилни и добро засновани. no. 2, no. 5056/10, 11 October 2011 и Hertel v. Switzerland (dec.), no. 53440/99, ECHR 2002-I), било преку започнување на цел нов сет домашни постапки (види The United Macedonian Во новата апликација до ЕСЧП, апликантката се жалела дека при одбивањето на неј- Organisation Ilinden – PIRIN and Others v. Bulgaria (no. 2), nos. 41561/07 and 20972/08, 18 зината вонредна жалба, Врховниот суд не ги зел предвид наодите на ЕСЧП во неговата October 2011 и Liu v. Russia (no. 2), no.29157/09, 26 July 2011).53 пресуда од 3 мај 2007 година. Со оглед на специфичноста на поставените прашања од страна на апликантката, овој предмет му бил отстапен од страна на советот од 7 судии на Исто така, при постоење на континуирана повреда на некое право од Конвенцијата по разгледување и одлучување на Големиот судски совет во чиј состав влегуваат 17 судии.57 усвојувањето на пресуда, во која Судот утврдил повреда на тоа право во одреден вре- менски период, не е невообичаено Судот да разгледа нова апликација во врска со по- Во последователниот случај, Големиот судски совет утврдил повреда на членот 6 став вредата на тоа право во последователниот период (види, меѓу другите, Ivantoc and Others 1 во постапката што се однесувала на вонредната жалба со оглед на дисторзираната v. Moldova and Russia, no. 23687/05, §§ 93-96, 15 November 2011 во врска со континуиран презентација на наодите од пресудата на ЕСЧП која ја дал Врховниот суд во негова- притвор; Wasserman v. Russia no. 2, no. 21071/05, §§ 36-37, 10 April 2008, заради тоа што та одлука од 14 март 2008 година, во рамките на касационата постапка пред него, што домашната пресуда не била извршена). Во такви случаи, „новото прашање“ произлегува ја оневозможило апликантката нејзиното сопственичко барање да биде разгледано во од продолжувањето на повредата која претставувала основа за првобитната пресуда на светлината на тие наоди. Судот.54 Пресудата Bochan v. Ukraine (no. 2) се јавува како референтна пресуда, на која Судот постојано се повикувал во низа идни, слични случаи во кои одговорната држава не одго- III.1.2. Релевантна судска практика на ЕСЧП ворила позитивно на барањата на апликантите за имплементација на неговите пресуди преку повторување на определена спорна домашна постапка. Во предметот Bochan v. Ukraine (no. 2)55, ЕСЧП го разгледувал ефектот на непостапување- то по обврската за повторување на судската постапка која произлегла од повредата кон- Таа е значајна од неколку аспекти: статирана во пресуда на ЕСЧП во поглед на гаранциите од членот 6 став 1 за правично Најпрво, во неа ЕСЧП ги реафирмира своите гледишта за првпат заземени во Verein gegen 51 Tierfabriken Schweiz (VgT) v. Switzerland (no. 2), дека овластувањето на Комитетот на минист- Како пример, види ги следниве одлуки на ЕСЧП: Moldovan and Others v. Moldova (dec.), no. 8229/04 and oth- er applications, 15 February 2011; Dowsett v. the United Kingdom (no. 2) (dec.), no.8559/08, 4 January 2011; ри, согласно со членот 46 став 2 од ЕКЧП, да врши надзор над извршувањето на пресуди- Öcalan v. Turkey (dec.), no. 5980/07, 6 July 2010; Haase v. Germany, no.11057/02, ECHR 2004 III; Komanický v. те на Судот, не го попречува Судот да ја испита новата апликација во однос на мерките Slovakia (dec.), no. 13677/03, 1 March 2005; Lyons and Others v. the United Kingdom (dec.), no. 15227/03, ECHR кои ги презела одговорната држава за извршување на пресудата, доколку таа апликација 2003IX; Krčmár and Others v. the Czech Republic (dec.), no. 69190/01, 30 March 2004; и Franz Fischer v. Austria (dec.), no. 27569/02, ECHR 2003VI. содржи нови релевантни информации поврзани со прашањата за кои не било одлучува- 52 Egmez v. Cyprus (dec.), no. 12214/07, § 51, 18 September 2012. Во тој контекст, се реферира на предметите: Verein gegen Tierfabriken Schweiz (VgT) v. Switzerland (no. 2) [GC], no. 32772/02, § 62, ECHR 2009; Hakkar v. 56 France (dec.), no.43580/04, 7 April 2009; Haase v. Germany, no. 11057/02, ECHR 2004III; Mehemi v. France (no. Bochan v. Ukraine, no. 7577/02, 3 May 2007 57 2), no. 53470/99, § 43, ECHR 2003-IV]; Rongoni v. Italy, no. 44531/98, § 13, 25 October 2001; Rando v. Italy, no. Ова било направено согласно со можноста која ја дава членот 30 од Европската конвенција за човекови 38498/97, § 17, 15 February 2000; Leterme v. France, 29 April 1998, Reports 1998-III; Pailot v. France, 22 April права, според кој „доколку предметот чиешто разгледување е во тек пред советот, предизвикува 1998, § 57, Reports 1998-II; и Olsson v. Sweden (no. 2), 27 November 1992, Series A no. 250. сериозни прашања што се одразуваат врз толкувањето на Конвенцијата или на нејзините протоколи, или 53 Egmez v. Cyprus (dec.), no. 12214/07, § 52, 18 September 2012 доколку решавањето на некое прашање пред советот, може да води кон резултат што е неконзистентен 54 со пресудата што претходно ја донел Судот, советот, во кој било момент пред тој да ја донесе својата Egmez v. Cyprus (dec.), no. 12214/07, § 53, 18 September 2012 пресуда, може надлежноста да му ја отстапи на Големиот судски совет, освен ако една од страните во 55 Bochan v. Ukraine (no. 2) [GC], no. 22251/08, ECHR 2015 предметот приговара на тоа“.

26 27  Поединечните мерки за извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права како III. Специфични аспекти на повторувањето на домашните судски постапки индивидуализација на извршувањето со посебен осврт на повторувањето на постапките низ призмата на јуриспруденцијата на Европскиот суд за човекови права

но во иницијалната пресуда.58 Следствено на тоа, Судот себеси се сметал за надлежен Истите начела од предметот Bochan v. Ukraine (no. 2), наоѓаат своја примена и во бројни да го разгледува новото прашање покренато во втората апликација поднесена од истата други пресуди кои го засегаат прашањето за непридржување кон обврската на државата апликантка, без притоа да посега по прерогативите на одговорната држава – Украина и за почитување на претходни пресуди на ЕСЧП во кои е констатирана повреда на членот на КМ од членот 46 од ЕКЧП затоа што самата апликација само навидум се однесувала на 6 од ЕКЧП, изразено преку одбивање на повторувањето на спорната судска постапка, неизвршувањето, односно неефикасноста на спроведувањето на пресудата на ЕСЧП од што би требало да овозможи целосно анулирање на веќе констатираните повреди во страна на националните судови, а таа всушност, многу повеќе била поврзана со начинот иницијалната пресуда на ЕСЧП. на водењето и правичноста на постапката во која одлучувал Врховниот суд, отколку со самиот краен резултат од таа постапка. Поконкретно, како клучно во новата постапка, Таков е примерот и со пресудата донесена по поднесената втора апликација од страна пред ЕСЧП се јавило прашањето дали образложението кое го дал Врховниот суд било на истиот апликант во предметот Yaremenko v. Ukraine (no. 2)60. Имено, пресудата на ЕСЧП очигледно спротивно на релевантните наоди на Судот во неговата пресуда од 3 мај 2007 донесена по повод првата апликација, се однесувала на кривичната постапка против година. Оттука, втората апликација се однесувала на ситуација која се разликува од таа апликантот во која тој бил осуден на казна доживотен затвор, при што ЕСЧП нашол пре- што била разгледана во иницијалната пресуда на ЕСЧП и содржела нови релевантни кршување на членот 3 од Конвенцијата поради потфрлањето во обврската на државата информации во врска со прашања за кои не било одлучено со таа пресуда. да спроведе делотворна истрага за наводите дека неговото признание било прибавено откако тој бил изложен на малтретирање при полициското задржување без присуство Понатаму, Bochan v. Ukraine (no. 2) претставувал и одлична можност за да се разјасни пра- на адвокат. Дополнително на тоа, утврдена била и повреда на членот 6 ставови 1 и 3 (в) шањето за применливоста на членот 6 во однос на вонредните барања во судските постап- од Конвенцијата со оглед на тоа дека неговата осуда се засновала врз тоа признание, ки во граѓанските предмети. Во таа смисла, Судот констатирал применливост на членот 6 иако тоа било повлечено наредниот ден во присуство на неговиот адвокат, а освен тоа во однос на постапката по вонредната жалба на апликантката, иако членот 6 став 1 од на апликантот му било ускратено правото на правна помош по негов сопствен избор би- ЕКЧП, вообичаено не се применува во поглед на вонредните правни лекови за повторно дејќи неговиот адвокат бил отстранет од предметот од страна на истражителот во текот отворање на завршена судска постапка. Имено, поаѓајќи од природата, опсегот и посеб- на постапката, откако го советувал да се брани со молчење и да не сведочи против себе, ните одлики на вонредната жалба за која станува збор во дадениот случај, ЕСЧП сметал со што било повредено неговото право на молчење, како и привилегијата да не се инкри- дека според важечката национална правна рамка, апликантката имала на располагање минира себеси. Во неговиот заклучен наод за повреда на правото на правично судење, правно средство со кое се овозможувала судска ревизија на нејзиниот граѓански предмет ЕСЧП особено потенцирал дека начинот на образложување и наводниот недостиг од од страна на Врховниот суд во контекст на наодот на ЕСЧП дека првичните домашни одлу- причини за отстранувањето на адвокатот од случајот, покренувале сериозни прашања ки не биле во склад со Конвенцијата. Сходно на тоа, таа постапка би можела да се доведе во однос на правичноста на постапката во целина. во опсегот на членот 6 став 1 и заштитните гаранции за правично судење што тој член им ги дава на учесниците во парницата, би требало да се применуваат на ист начин како што се Постапувајќи по втората апликација, ЕСЧП се фокусирал на постапката пред Врховни- применуваат во касационите постапки во граѓанските предмети, воопшто.59 от суд на Украина по барањето на апликантот за вонредно преиспитување на неговиот кривичен предмет со акцент на нејзината ускладеност со гаранциите за фер-судење од Во поглед на прашањето дали во постапките по вонредната жалба биле испочитувани га- членот 6 од Конвенцијата кои се однесувале на правото на молчење и забраната за са- ранциите од членот 6 став 1 од ЕКЧП, Судот потенцирал дека неговата улога не е да поста- моинкриминација. Во дадениот предмет, пресудата на Врховниот суд не претставувала пува како четврта инстанца и да преиспитува дали пресудите на националните судови се класично одбивање на барањето за повторување на постапката, туку станувало збор за усогласени со членот 6 став 1, освен ако нивните наоди може да се сметаат за произволни сопствено толкување на пресудата на ЕСЧП од страна на Врховниот суд, кој во тие рамки или очигледно неразумни. Тој предочил дека во овој случај, Врховниот суд, во својата пре- дал многу критичка оценка на гледиштата на Судот, заземени во неговата пресуда, при суда од 14 март 2008 година, мошне погрешно и произволно ги претставил наодите на што тој прифатил само една од многуте забелешки за начинот на спроведување на спор- ЕСЧП во пресудата од 3 мај 2007 година, изнесувајќи невистинити тврдења дека одлуките ната кривична постапка, па игнорирајќи ги или изразувајќи несогласување со останатите, на домашните судови биле законски и основани, со што бил осуетен обидот на апликантка- ги потврдил пресудите донесени во иницијалната кривична постапка. Така, наспроти та нејзиното имотно побарување да биде разгледано во светлината на иницијалната пре- наодите содржани во првата пресуда на ЕСЧП за повреда на правото на молчење и за- суда на ЕСЧП и во рамките на постапка која е слична на касационата постапка која била браната за самоинкриминација, Врховниот суд исклучил само дел од доказите прибаве- пропишана со домашното право, што имало за последица оневозможување на правдата, ни спротивно на Конвенцијата, наоѓајќи дека нивното изземање не би имало влијание врз во спротивност со членот 6 став 1 од ЕКЧП. Како резултат на утврдената повреда, на апли- одлучувачкото значење на останатите докази во предметот. кантката ѝ бил досуден износ од 10.000 евра како надомест на нематеријалната штета.

58 Bochan v. Ukraine (no. 2) [GC], no. 22251/08, § 33, ECHR 2015 59 Bochan v. Ukraine (no. 2) [GC], no. 22251/08, §§ 50-56, ECHR 2015 60 Yaremenko v. Ukraine (no. 2), no. 66338/09, 30 April 2015

28 29  Поединечните мерки за извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права како III. Специфични аспекти на повторувањето на домашните судски постапки индивидуализација на извршувањето со посебен осврт на повторувањето на постапките низ призмата на јуриспруденцијата на Европскиот суд за човекови права

За Судот било неприфатливо тоа што Врховниот суд пристапил само кон ограничено пре- дава автоматско право на повторување на постапката и дека повредата на Конвенцијата испитување на предметот, наместо да дозволи негово темелно преразгледување, што би би можела да биде ремедирана дури и преку делумно повторување на постапката, до- вклучило и темелно изведување на доказите. Со ваквото постапување, пресудата на апли- колку при разгледувањето на вонредниот правен лек, домашниот суд изнесе причини кантот и натаму била заснована врз истите инкриминирачки докази кои биле прибавени за неговата одлука кои ги задоволуваат барањата на членот 6 став 1 (Moreira Ferreira v. преку повреда на неговите процедурални права.61 Следствено на тоа, во повторената по- Portugal no. 2 [GC], no. 19867/12, § 87, 11 July 2017). Исто така, презентацијата на претход- стапка, Врховниот суд ги повторил истите повреди на правото на апликантот на правично ните наоди на Судот не треба да биде произволна така што дури и да претставува неги- судење, правото на одбрана, правото на молчење и привилегијата против самоинкримина- рање на правдата, што би резултирало во креирање на ефект на осуетување на обидот ција и била сторена повреда на членот 6 став 1 и на членот 6 став 3 (в) од Конвенцијата.62 на апликантот, постапката против него да биде разгледувана во светлината на пресудата на Судот во неговиот претходен случај (mutatis mutandis, Bochan v. Ukraine no. 2 [GC], no. Произнесувајќи се по барањето за обесштетување, ЕСЧП нагласил дека секогаш кога 22251/08, § 64, ECHR 2015).65 некое лице е осудено во определена кривична постапка, која не ги исполнува барањата за правичност од Конвенцијата, повторното отворање, односно започнување на судската Со оглед на тоа дека во својата иницијална пресуда ЕСЧП се осврнал на постапката пред постапка или преиспитувањето на предметот, ќе мора, доколку било побарано, да биде шпанскиот Врховен суд, земена во целина, без притоа да направи разграничување дали во согласност со Конвенцијата, како соодветен начин на отстранување на повредата некои од неговите наоди се однесувале само на некои од осудите, интерпретацијата на (види, на пример, Leonid Lazarenko v. Ukraine, no. 22313/04, § 65, 28 October 2010). Во тој Врховниот суд при неговото одлучување по барањето за ревизија во однос на обемот и контекст, ЕСЧП укажал дека утврдувањето на повреда на Конвенцијата само по себе не значењето на наодите на Судот дека повредата на членот 6 став 1 се однесувала само на претставува правично обесштетување во смисла на членот 41 од Конвенцијата за нема- едно од обвиненијата, била во спротивност со наодите на ЕСЧП во неговата иницијална теријалната штета што ја претрпел апликантот за што му досудил износ од 5.000 евра. пресуда. Со тоа, Врховниот суд ја пречекорил маргината на проценка на националните Освен тоа, ЕСЧП упатил и на можноста за повторно судење, предвидена во украинското власти и погрешно ги претставил заклучоците содржани во пресудата на ЕСЧП, што до- право, која му била достапна на апликантот, доколку тој тоа го побара, нагласувајќи вело до заклучок дека не биле исполнети барањата за правично судење и била сторена дека тоа повторно судење, ќе мора да биде ускладено со материјалните и процедурал- уште една повреда на членот 6 став 1 од Конвенцијата.66 ните заштитни гаранции втемелени во членот 6 од Конвенцијата и ќе мора целосно да води сметка за заклучоците на Судот во конкретниот случај и во пресудата на ЕСЧП.63 Од друга страна, сосема поинаков бил пристапот на Судот во предметот Moreira Ferreira v. Portugal (no. 2), спомнат погоре, кој се надоврзал на постапката водена по првата апли- Слично на тоа, во друг кривичен предмет, Serrano Contreras v. Spain (no. 2),64 Судот утврдил кација поднесена од страна на истата апликантка, а во која ЕСЧП констатирал повреда на допуштеност на новата апликација која фактички се однесувала на кривичната постап- членот 6 став 1 од ЕКЧП поради пропустот апликантката да биде сослушана лично пред ка против апликантот во однос на која, со претходна пресуда на ЕСЧП, била констати- Апелациониот суд.67 За разлика од Bochan v. Ukraine (no.2) и Yaremenko v. Ukraine (no. 2), во рана повреда на правото на правично судење од членот 6 поради преиначувањето на овој предмет, ЕСЧП не утврдил повреда на членот 6 поради одбивањето на Врховниот суд апелационата ослободителна пресуда во осудителна, од страна на шпанскиот Врховен да дозволи повторување на кривичната постапка, во која била осудена апликантката. Вр- суд, без претходно да биде одржана расправа пред него. Допуштеноста на новата апли- ховниот суд сметал дека немало основ за преиспитување на пресудата на Апелациониот кација произлегла од делумното одбивање на барањето на апликантот за ревизија на суд зашто таа не се косела со пресудата на ЕСЧП, а самото несослушување на апликантка- споменатата пресуда на Врховниот суд (која, патем, била укината само во однос на едно та претставувало процесна неправилност која не била подложна на преиспитување. од обвиненијата, додека за останатите две обвиненија останала во сила). Тоа одбивање, според резонирањето на ЕСЧП, требало да се третира како „ново прашање“ што се одне- Во неговото образложение, ЕСЧП истакнал дека Конвенцијата не го гарантира право- сувало на нова ситуација, која опфаќала сосема нови информации, и не било разгледу- то на повторно отворање на постапката или на други видови правни лекови преку кои вано во постапката по иницијалната апликација, наспроти аргументите на Владата дека конечната судска одлука би можела да биде укината или ревидирана. Во пресудата на со прифаќањето на новата апликација би бил нарушен принципот non bis in idem. Судскиот совет, од 5 јули 2011 година, повторното судење или повторното отворање на постапката на барање на апликантот, било опишано како соодветно, но не и како неоп- ЕСЧП најпрво ги повторил општите стандарди востановени во неговата претходна прак- ходно, единствено или исклучиво средство за извршување на пресудата од 5 јули 2011 тика во слични предмети, т. е. дека констатирањето на повреда од страна на ЕСЧП не година и за ремедирање на повредата. Поради тоа, Судот се воздржал од давање обвр- зувачки насоки за тоа како да се спроведе неговата пресуда и наместо тоа, избрал да ѝ

61 Yaremenko v. Ukraine (no. 2), no. 66338/09, § 66 , 30 April 2015 62 65 Yaremenko v. Ukraine (no. 2), no. 66338/09, § 67, 30 April 2015 Serrano Contreras v. Spain (no. 2), no. 2236/19, § 36, 26 October 2021 63 66 Yaremenko v. Ukraine (no. 2), no. 66338/09, §§ 71-72, 30 April 2015 Serrano Contreras v. Spain (no. 2), no. 2236/19, §§ 38-40, 26 October 2021. 64 67 Serrano Contreras v. Spain (no. 2), no. 2236/19, 26 October 2021 Moreira Ferreira v. Portugal, no. 19808/08, 5 July 2011

30 31  Поединечните мерки за извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права како III. Специфични аспекти на повторувањето на домашните судски постапки индивидуализација на извршувањето со посебен осврт на повторувањето на постапките низ призмата на јуриспруденцијата на Европскиот суд за човекови права

даде на државата голема слобода за маневрирање во таа сфера, а на домашните судови Притоа, државите полесно прибегнувале кон повторување на постапката по одлука им ја препуштил проценката за тоа дали би било соодветно да се одобри повторно су- заснована врз унилатерална декларација, отколку по одлука со која се констатира по- дење или повторно отворање на постапката, притоа имајќи ги предвид португалското стигнатата пријателска спогодба помеѓу страните. Тоа е сосема разбирливо имајќи ја законодавство и конкретните околности на предметот.68 предвид дистинкцијата помеѓу овие два инструменти на правораздавање на ЕСЧП. Име- но, тоа што унилатералната декларација, државата по правило може да ја поднесе до Всушност, ЕСЧП се потпирал врз принципот на супсидијарност и врз слободата на соп- ЕСЧП, откако претходно ќе пропадне обидот за евентуално постигнување на спогодбено ствена проценка која им била овозможена на домашните власти, вклучително и на суд- решавање на предметот поради отсуство на согласност од страна на апликантот, за раз- ските, при толкувањето на пресудите на Судот. Имено, за ЕСЧП било доволно тоа што лика од спогодувањето кое само по себе означува конечно решавање на предметот на пресудата на Врховниот суд не била арбитрарна, односно судиите од Врховниот суд не Судот, со што се става крај на статусот на апликантот на жртва на повреда на неговите ја измениле или погрешно претставиле пресудата што ја донел тој. Следствено, Судот слободи и права, па оттука се смета дека постои правна пречка за повторно отворање на не можел да заклучи дека начинот на кој Врховниот суд ја прочитал неговата пресуда спорната домашна судска постапка.73 била резултат на очигледна фактичка или правна грешка која довела до „попречување на правдата“.69 Во принцип, одлуките донесени врз основа на пријателско спогодување помеѓу стран- ките во постапката пред ЕСЧП (Владата и апликантот), не може и не треба да претставу- ваат основ за повторување на спорната домашна постапка имајќи го предвид текстот на спогодбата со која скоро без исклучок, странките се откажуваат од какви било дру- III.2. Повторување на постапката врз основа на одлука на ЕСЧП ги побарувања од државата во однос на фактите на предметниот случај, за сметка на што државата се обврзува на апликантот да му исплати ex gratia определен износ, како Во постапките пред ЕСЧП, и во домашната практика, како важно се поставува не само пра- надомест за претрпената (нематеријална и/или материјална) штета и/или трошоците во шањето за можноста за повторување на спорната домашна судска постапка врз основа на постапката. Сепак, не е исклучено дека во некои случаи, државата може за целите на пресуда на ЕСЧП со која се констатира повреда на ЕКЧП, туку и евентуалната можност за спогодување да преземе посебни и/или дополнителни обврски различни од исплата на повторување на спорните домашни постапки врз основа на одлуки (решенија) на ЕСЧП со ex gratia на определен паричен износ.74 кои се констатира дека било постигнато пријателско спогодување помеѓу државата, од една, и апликантот, од друга страна, како и можноста за повторување на постапките врз Инаку, би можело да се спомнат мноштво позитивни примери за повторно отворање на основа на одлуки на ЕСЧП донесени врз основа на еднострана изјава (унилатерална декла- домашната судска постапка по изјавена унилатерална декларација со која се признава рација) како чин на државата за еднострано признавање на повредите на ЕКЧП.70 повреда на Конвенцијата. Така, повторното отворање на спорната кривична постапка

Начелно, само во помал број држави – договорни страни на Европската конвенција за чо- 73 ЕСЧП се повикува на принципите од членот 46 од ЕКЧП кога оценува дали согласно со членот 37 став 1 векови права, постои можност за преотворање на домашните судски постапки врз осно- (в) е да симне определена апликација од листата на предмети врз основа на унилатерална декларација на ва на одлука за пријателско спогодување или врз основа на унилатерална декларација.71 државата со која таа ги признава наводите за повреда на ЕКЧП, притоа реферирајќи на acquis на Комитетот Ваквата можност или директно произлегува од соодветните легислативни решенија или на министри. Членот 37 од ЕКЧП предвидува дека ЕСЧП ќе симне определена апликација од листата на предмети доколку околностите овозможуваат да се заклучи а) дека апликантот ја повлекол апликацијата; б) во поретки случаи, извира од екстензивната интерпретација од страна на домашните дека спорот е решен или в) дека, од која било друга причина, чие постоење го утврдува Судот, не е повеќе судови на законските одредби со кои е предвидено повторувањето на домашните судски оправдано да се продолжи со разгледувањето на апликацијата. Сепак, Судот продолжува со разгледувањето постапки по пресуда на ЕСЧП.72 Во сите останати држави повторувањето на постапките е на апликацијата ако тоа го бара почитувањето на правата на човекот загарантирани со Конвенцијата и нејзините Протоколи. 2. Судот може да одлучи повторно да ја врати апликацијата на листата на предмети резервирано исклучиво за случаите во кои повредата на Конвенцијата била востановена ако оцени дека околностите тоа го оправдуваат. Така, на пример, во некои предмети ЕСЧП ја отстранил со пресуда на ЕСЧП. апликацијата од листата на предмети, откако изразил задоволство дека почитувањето на човековите права, како што е дефинирано во Конвенцијата и нејзините Протоколи, не налага тој да продолжи со испитувањето на апликацијата особено со оглед на јасната и обемна судска практика на темата која се покренува во апликацијата. ЕСЧП особено сметал дека природата и обемот на обврските што произлегуваат од ЕКЧП за државата повикана на одговорност, веќе претходно биле доволно разработени во бројни негови пресуди. 68 Дополнително, и спорните прашања доволно му биле предочени на Комитетот на министри и биле под Moreira Ferreira v. Portugal (no. 2) [GC], no. 19867/12, §§ 91-94, 11 July 2017 69 Moreira Ferreira v. Portugal (no. 2) [GC], no. 19867/12, §§ 96-97, 11 July 2017 надзор согласно со условите во членот 46 став 2 од Конвенцијата (Tasdemir v. Turkey (dec.), 2019, § 22). 74 70 Поимот „одлука“, во терминологијата на ЕКЧП, подразбира процесна одлука, односно решение со кое Засега единствен случај на национално ниво на постигнато пријателско спогодување за целите, а за кое најчесто се решава за допуштеноста на апликациите, за разлика од пресудата со која се одлучува мериторно, државата преземала посебна обврска, е случајот на Трифуновски, бр. 24094/11, одлука од 2 јуни 2015 за суштината на одреден предмет. Овој поим, истовремено се користи и кога станува збор за одлуките кои се година. Имајќи предвид дека Комитетот на министри врши надзор над извршувањето на одлуките донесени однесуваат на постигнато пријателско спогодување, односно изјавена унилатерална декларација. врз основа на пријателско спогодување и тоа само во делот на обврските што за целите на спогодувањето 71 ги презела Владата, односно државата, текстот на постигнатата спогодба на кој се реферира во одлуката Такви се, на пример: Чешката Република, Грузија, Летонија, Молдавија, Полска и Словенија. на ЕСЧП е пресуден, како во однос на обврските што ги презела државата, така и во однос на опсегот на 72 Таков е случајот со Литванија и со Чешката Република. надзор над извршувањето на одлуката врз основа на спогодба што ја спроведува Комитетот на министри.

32 33  Поединечните мерки за извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права како III. Специфични аспекти на повторувањето на домашните судски постапки индивидуализација на извршувањето со посебен осврт на повторувањето на постапките низ призмата на јуриспруденцијата на Европскиот суд за човекови права

по донесувањето на одлуката на ЕСЧП во предметот Taktakishvili v. Georgia75, резулти- Разгледувајќи ја новата апликација, Големиот судски совет кому му бил отстапен пред- рало во ослободување на апликантката, додека унилатералната декларација во Sroka v. метот во надлежност од страна на советот, како пониска судска формација на ЕСЧП, Poland76 довела до укинување на претходно донесените домашни одлуки и запирање на потсетил дека и во случај кога ЕСЧП ќе ја прифати унилатералната декларација и сходно кривичната постапка, откако во рамките на одново започнатата постапка било заклуче- на тоа, ќе одлучи да ја тргне апликацијата од листата на предмети, тоа прифаќање е но дека кривичното дело за кое бил обвинет апликантот повеќе не претставувало инкри- условно и зависи од исполнувањето на условите наведени во декларацијата, а ЕСЧП го минација, зашто во меѓувреме, релевантната законска одредба била ставена вон сила.77 задржува правото истата апликација (или дел од неа) да биде вратена на неговата листа на предмети. Во таа смисла, Судот спроведува темелно испитување на обемот и опсегот Предметот Jeronovičs v. Latvia78 произлегол од непостапувањето на одговорната држа- на различните обврски кои ги презела државата преку декларацијата на Владата онака ва по нејзините обврски преземени со унилатералната декларација изјавена од нејзина како што се тие наведени во самата одлука на ЕСЧП со која апликацијата се брише од страна во претходен предмет инициран од истиот апликант, со која била признаена по- листата на предмети и притоа, тој има можност да провери и верификува дали Владата вреда на членот 3 од ЕКЧП (забрана на тортура). Таа повреда се должела на третманот дејствувала во склад со тие преземени обврски81, за на крајот да одлучи дали постојат на кој бил подложен апликантот од страна на полициските службени лица додека бил „исклучителни околности“ кои го оправдуваат враќањето на апликацијата во листата на задржан во полициска станица и на начинот на кој била спроведена истрагата во тој предмети.82 поглед.79 Освен тоа, имало и повреда на членот 5 став 5, членот 6 став 1, членот 13 и членот 14 од ЕКЧП поради начинот на постапување по отштетните побарувања на апли- Иако во својата одлука за симнување на апликацијата од листата на предмети, Судот кантот и траењето на кривичната постапка против него, а особено поради одбивањето не ѝ напоменал изречно на Владата дека за неа останувала обврската да спроведе де- на неговите барања за правна помош со цел да добие пристап до постапка во која би бил лотворна истрага, Судот проценил дека според одлуката за унилатерална декларација, обесштетен. Покрај признанието на повеќекратните повреди на Конвенцијата, државата апликантот ја задржал можноста да употреби „какви било правни лекови кои му биле со унилатералната декларација се обврзала на апликантот да му исплати надомест на достапни со цел да се отстрани повредата“, како претпоставка за Судот да ја симне штета во износ од 4.500 евра како и да ги преземе сите мерки кои биле неопходни за да апликацијата од листата на предмети. Ова подразбирало дека за државата важела кон- спречи слични повреди во иднина.80 тинуираната процедурална обврска, на апликантот да му осигура одредена форма на постапка за истрага на несоодветниот третман кој бил применет врз него од страна на Впрочем, новата апликација била поднесена од истиот апликант, откако надлежниот службените лица на државата. Таквата обврска не исчезнала со признанието на повре- јавен обвинител го одбил неговото барање за повторување на спорната кривична по- дите и исплатата на обесштетувањето од страна на одговорната држава од причина што стапка во која тој бил обвинет, како и на постапката што се однесувала на наводното постапката по унилатерална декларација немала за цел да ѝ се дозволи на државата да несоодветно постапување од страна на полициските службени лица. Тоа барање било ја избегне нејзината одговорност за прекршувањата на фундаменталните права содржа- одбиено иако се засновало на условите од унилатералната декларација поднесена од ни во Конвенцијата. И покрај тоа што Конвенцијата, во принцип, не го гарантира правото Владата, која обвинителот не ја сметал за новооткриена околност, а соодветните од- на повторување на домашната постапка, ЕСЧП сепак, можел да преиспита дали начинот редби од латвискиот Закон за кривичната постапка, дозволувале повторување на завр- на кој латвиските власти постапиле по барањето за повторување на постапката произвел шената кривична постапка врз основа на новооткриени околности, како и врз основа на ефекти кои биле инкомпатибилни со нивната континуирана обврска за спроведување на наоди на меѓународен судски орган дека определена пресуда или одлука донесена од делотворна истрага, која во случајов не била испочитувана, а што имало за последица латвиските правосудни институции не била во склад со меѓународните правила кои се повторно констатирање на повреда на членот 3 во неговиот процесен аспект.83 обврзувачки за државата.

75 Taktakishvili v. Georgia (dec.), no. 46055/06, 16 October 2012 76 Sroka v. Poland (dec.), no. 42801/07, 6 March 2012 77 Strasbourg, 12 February 2016, DH-GDR (2015)008 Rev, STEERING COMMITTEE FOR HUMAN RIGHTS (CDDH), COMMITTEE OF EXPERTS ON THE REFORM OF THE COURT (DH-GDR), Overview of the exchange of views held at the 8th meeting of DH-GDR on the provision in the domestic legal order for the re-examination or reopening of cases following judgments of the Court (prepared by the Secretariat), достапно на https://rm.coe.int/CoER- MPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=0900001680654d5a, стр. 12, став 33. 78 Jeronovičs v. Latvia [GC], no. 44898/10, 5 July 2016 81 79 Jeronovičs v. Latvia [GC], no. 44898/10, §§ 67-68, 5 July 2016 Иако, како што беше истакнато во Предговорот, оваа публикација не се занимава со обновувањето или 82 Всушност, специфичноста на одлуките за унилатерална декларација се огледа токму во фактот што продолжувањето на спорните истраги или со започнувањето нови истраги по пресуда на ЕСЧП со која надзорот над нивното спроведување во смисла на придржување на одговорната држава кон преземените е утврдена повреда на процесните аспекти на правата од Конвенцијата, предметот Jeronovičs v. Latvia е обврски, кои се наведени во самата декларација, го врши ЕСЧП, за разлика од одлуките за пријателско вклучен и се анализира исклучиво од аспект на дозволеноста на барањето за повторување на домашната спогодување и секако, пресудите, чиешто извршување го надгледува Комитетот на министри. постапка, откако ќе биде изјавена унилатерална декларација. 83 80 Jeronovičs v. Latvia [GC], no. 44898/10, §§ 110-124, 5 July 2016 Jeronovičs v. Latvia (dec.), no. 547/02, 10 February 2009

34 35  Поединечните мерки за извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права како IV. Повторувањето на постапката како индивидуална мерка за извршување на пресудите и одлуките индивидуализација на извршувањето со посебен осврт на повторувањето на постапките на Европскиот суд за човекови права во предметите против Република Северна Македонија

IV. Повторувањето на постапката како Македонскиот законодавец се определил за првата опција. Имено, покрај законските индивидуална мерка за извршување на одредби со кои се уредува повторувањето на постапките како вонреден правен лек во генерална смисла, во сите три процесни закони: Законот за парничната постапка, Зако- пресудите и одлуките на Европскиот суд нот за кривичната постапка и со Законот за управните спорови, постоењето на пресуда на ЕСЧП со која е констатирана повреда на ЕКЧП е предвидено како посебен правен за човекови права во предметите против основ за повторување на спорната домашна судска постапка.87 Република Северна Македонија Повторувањето на судските постапки по констатирана повреда на ЕКЧП, не е автоматско туку во повеќето држави членки на Советот на Европа тоа е предмет на исполнување на конкретни критериуми за допуштеност на барањето, односно предлогот за повторување (кои се предвидени со соодветното национално законодавство или развиени со самата IV.1. Законска рамка домашна судска практика, како претпоставка да се дозволи повторувањето). Нивното исполнување е надгледувано од страна на домашните судови, кои имаат широка марги- ЕСЧП зазел гледиште дека задача на државите e да одлучат како најдобро да ги спрове- на на проценка во таа сфера (Moreira Ferreira v. Portugal no. 2 [GC], no. 19867/12, § 53, 11 дат своите пресуди. Дури и тогаш кога предвиделе можност да се бара повторно отво- July 2017). рање на завршената постапка врз основа на пресуда на Судот, домашните власти треба да обезбедат постапка во која би се разгледувале таквите барањa и да утврдат крите- Притоа, помеѓу државите-членки на Советот на Европа, постојат сосема различни легис- риуми за одлучување дали во определен случај е потребно бараното повторување. Во лативни решенија во однос на: принцип, меѓу државите не постои униформен пристап во однос на можноста да се бара • субјектите овластени за поднесување на барањето, односно предлогот за повтору- повторно отворање на завршената судска постапка по наодот на повреда од страна на вање на судските постапки по пресуда на ЕСЧП; Судот или во однос на модалитетите за спроведување на постојните механизми за пов- • судот, односно органот до кој се поднесува барањето, односно предлогот за повто- торно отворање на постапките.84 рување88; • судот, односно органот надлежен за одлучување по барањето, односно предлогот Достапноста на процедурите кои овозможуваат предметот да биде преиспитан кога е за повторување89; утврдена повреда на членот 6, ја демонстрира посветеноста на државата членка кон • роковите во кои може да се поднесе барањето, односно предлогот за повторување, Конвенцијата како и кон судската практика на Судот и е најдобриот начин за да се по- итн. стигне враќање во првобитната ситуација на апликантот (restitutio in integrum).85 Наспроти тоа, некои држави немаат специјално законодавство кое би се однесувало на Во насока на ефикасна имплементација на Препораката бр. R (2000) 2, Советот на Евро- проблематиката на повторување на судските постапки по пресуда на ЕСЧП, па во приме- па ги повикал неговите држави членки да обезбедат можност за повторно отворање на кривичните постапки и ги поттикнал да го разгледаат воведувањето на таквата можност 87 Во овој контекст, иако излегува надвор од опфатот на овој материјал, потребно е да се истакне дека во граѓанските и во управните постапки.86 отсуствува единствено правен лек кој би овозможил повторување на постапката која се водела пред Уставниот суд по барање за заштита на слободите и правата, доколку со пресуда на ЕСЧП е утврдено дека со таа постапка била повредена Конвенцијата. Овде, би требало да се спомне дека поттикнат од Можноста за повторување на судските постапки по пресуда на ЕСЧП, со која е утврдена потребата да ја обнови постапката по уставната жалба во предметите за кои била утврдена повреда од повреда на Конвенцијата, е обезбедена или преку релевантното (процесно) законодав- страна на ЕСЧП, Уставниот суд на Босна и Херцеговина, во мај 2014 година, го изменил и дополнил својот ство во кое експлицитно се предвидува правниот основ за тоа или, имплицитно, преку Деловник за работа, со цел да предвиди таква можност за повторување на постапката во случаите во кои била констатирана повреда на правото на пристап до Уставниот суд. интерпретација на општите законски формулации во насока на тоа да се дозволи пов- 88 Така, на пример, во некои држави повторувањето на кривичните постапки може да биде иницирано и од торно судење. самите државни органи, како што е тоа јавното обвинителство во: Австрија, Босна и Херцеговина, Естонија, Финска и Молдавија. 89 Во голем број држави надлежен да одлучува за дозволеноста на барањето, односно предлогот за повторување на постапката е Врховниот суд, а особено во кривичните предмети (Албанија, Австрија, Босна и Херцеговина, 84 Bochan v. Ukraine (no. 2) [GC], no. 22251/08, § 57, ECHR 2015 Кипар и Холандија). Во некои држави е признаена таква надлежност за Врховниот суд и во кривичните и во 85 граѓанските предмети (Естонија и Литванија), додека во други, за повторувањето на граѓанските постапки, Bochan v. Ukraine (no. 2) [GC], no. 22251/08, § 58, ECHR 2015 одлучува првостепениот суд пред кој се водела постапката (Босна и Херцеговина) или воопшто не е предвидена 86 Review of the implementation of Recommendation (2000) 2 of the Committee of Ministers to the Member можност за нивно повторување согласно со начелото на res judicata (Грција и Словенија). За повторувањето на States on re-examination and reopening of certain cases at domestic level following judgments of the Europe- управно-судските постапки понекогаш постои изречна надлежност на Врховниот управен суд (на пример, во an Court of Human Rights, став 22, достапно на Литванија), додека во Норвешка, барањето за повторување на кривичната постапка по пресуда на ЕСЧП, се https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=090000168066b42a поднесува до посебен орган, наречен Комисија за преиспитување на кривичните предмети.

36 37  Поединечните мерки за извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права како IV. Повторувањето на постапката како индивидуална мерка за извршување на пресудите и одлуките индивидуализација на извршувањето со посебен осврт на повторувањето на постапките на Европскиот суд за човекови права во предметите против Република Северна Македонија

на се општите правила со кои се уредува соодветната постапка.90 Закон за управните спорови („Службен весник на Република Северна Македонија“ бр. 96/2019)91 Во продолжение се прикажани актуелните решенија во домашното законодавство во Република Северна Македонија. Член 82

Закон за парничната постапка („Службен весник на Република Македонија“ бр. 79/2005, Постапката што со одлука на судот е завршена правосилно може, по предлог од 110/2008, 83/2009, 116/2010 и 124/2015) странката, да се повтори, ако: 1) ... Член 400 2) Европскиот суд за човекови права со правосилна пресуда констатирал повреда на Повторување на постапка по повод конечна пресуда на Европската конвенција за заштита на човековите права и основните слободи или Европскиот суд за човекови права во Стразбур донел одлука врз основа на еднострана изјава на државата за признавање на повреда на Европската конвенција за заштита на човековите права и основните слободи; (1) Кога Европскиот суд за човекови права ќе утврди повреда на некое човеково пра- 3) ... во или на основните слободи предвидени во Европската конвенција за заштита на основните човекови права и слободи и во Дополнителните протоколи на Конвенција- (4) Предлогот за повторување на постапката се поднесува во рок од 30 дена од денот та, кои Република Македонија ги ратификувала, странката може во рок од 30 дена кога странката дознала за причината за повторување, односно во рок од 90 дена од од конечноста на пресудата на Европскиот суд за човекови права да поднесе барање денот на правосилноста на пресудата на Европскиот суд за човекови права, односно до судот во Република Македонија кој судел во прв степен во постапката во која донесувањето на одлуката на Европскиот суд за човекови права. Повторувањето не е донесена одлуката со која е повредено некое од човековите права или основните може да се предложи по основите од став (1) точки 1 и 5 на овој член по истекот на слободи за измена на одлуката со која тоа право или основна слобода е повредена. една година од правосилноста на пресудата. (2) Во постапката од ставот (1) на овој член, соодветно се применуваат одредбите за повторување на постапката. Конечно, Законот за вонпарничната постапка („Службен весник на Република Маке- (3) Во повторувањето на постапката, судовите се должни да ги почитуваат правни- донија“ бр. 09/2008) во членот 33 став 1, содржи упатувачка одредба со која упатува на те ставови изразени во конечната пресуда на Европскиот суд за човекови права, со сообразна примена на одребите од Законот за парнична постапка, доколку со Законот за која е утврдена повреда на основните човекови права и слободи. вонпарнична постапка не е поинаку определено. Имајќи ја предвид ваквата упатувачка одредба, а со оглед на тоа дека Законот за вонпарнична постапка не го регулира прашањето на повторување на постапката по пресуда на ЕСЧП, во случајот, своја примена Закон за кривичната постапка („Службен весник на Република Македонија“ бр. 150/2010, наоѓаат соодветните одредби од членот 400 од Законот за парничната постапка. 100/2012, 142/2016 и 198/2018) Како што е видливо од горните законски решенија, за разлика од некои правни системи Член 449 каде што повторувањето на постапката може да биде иницирано и од други субјекти Повторување на постапката во корист на осудениот различни од самиот апликант, во Законот за парничната постапка и во Законот за управните спорови е оставено иницијативата за тоа да произлезе од апликантот кој со (1) Кривичната постапка завршена со правосилна пресуда може да се повтори во ко- пресудата на ЕСЧП е идентификуван како жртва на некоја од конвенциските слободи рист на осудениот, ако: и права. Спротивно од тоа, Законот за кривичната постапка, изречно не спомнува дека 1)... барањето, односно предлогот за повторување на кривичната постапка треба да биде 2)...

6) со правосилна одлука на Европскиот суд за човековите права се утврди повреда на 91 Со новиот Закон за управните спорови е направено значително дорегулирање на оваа материја во однос човековите права и основни слободи во текот на постапката. на претходното решение содржано во членот 43 од Законот за управните спорови („Службен весник на Република Македонија“ бр. 62/2006). Во него, само накусо, се вели: „постапката окончана со пресуда или со решение ќе се повтори на барање на странката: … 7) по одлука на Европскиот суд за човекови пра- ва.“ Во однос на рокот во кој може да се бара повторување на постапката, во примена беше општата 90 одредба од членот 44 според која: „повторување на постапката може да се бара најдоцна во рок од 30 Деталниот компаративен преглед на законодавството во различните национални правни системи, може да се погледне во: STEERING COMMITTEE FOR HUMAN RIGHTS (CDDH)- COMMITTEE OF EXPERTS ON THE дена од денот кога странката дознала за причината за повторување. Ако странката дознала за причината REFORM OF THE COURT (DH-GDR), Compilation of written contributions on the provision in the domestic legal за повторувањето пред да биде окончана постапката во судот, но таа причина не можела да ја употреби order for re-examination or reopening of cases following judgments of the Court / Compilation de contributions во текот на постапката, повторување може да се бара во рок од 30 дена од денот на доставувањето на écrites sur les possibilités dans l’ordre juridique interne pour le réexamen ou la réouverture d’affaires à la suite одлуката. По истекот на пет години од правосилноста на одлуката, не може да се бара повторување.“ d’arrêts de la Cour, DH-GDR(2015)002REV, Strasbourg, 31 March/mars 2016, достапен на https://rm.coe.int/ CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=0900001680654d4f 38 39  Поединечните мерки за извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права како IV. Повторувањето на постапката како индивидуална мерка за извршување на пресудите и одлуките индивидуализација на извршувањето со посебен осврт на повторувањето на постапките на Европскиот суд за човекови права во предметите против Република Северна Македонија

поднесен од страна на осуденото лице кое се јавило во својство на апликант пред Судот, странката дознала за причината за повторување, односно во рок од 90 дена од денот на иако досегашната домашна судска практика оди во таа насока. донесувањето на одлуката на Европскиот суд за човекови права. Оттука, и субјективниот рок (што се врзува за дознавањето за причината за повторување) и објективниот рок (што Кога станува збор за дилемата дали одлуката на ЕСЧП со која се констатира еднострана започнува да тече од денот на донесувањето на одлуката на ЕСЧП) е идентичен со роко- изјава на државата за признавање на повреда на ЕКЧП во форма на унилатерална вите дефинирани во случаите кога повредата е констатирана со пресуда, со таа разлика декларација би можела да се јави како основ за повторување на спорната домашна што, во тој случај, објективниот рок се смета почнувајќи од правосилноста на пресудата постапка, треба да се нагласи дека ваквата дилема повеќе не постои во однос на на ЕСЧП. управните спорови, откако Законот за управните спорови од 2019 година во член 87 став 1 точки (1) и (2) предвиде можност постапката што со одлука на судот е правосилно Треба да се има предвид дека ваквите законски решенија во поглед на роковите завршена, по предлог од странката, да се повтори, ако ЕСЧП со правосилна пресуда извираат од генералните правила за правосилност на пресудите, односно одлуките кои констатирал повреда на ЕКЧП или донел одлука врз основа на еднострана изјава на ги донесува ЕСЧП. Имено, пресудите на ЕСЧП со кои се констатира повреда на ЕКЧП државата за признавање на повреда на ЕКЧП. може да бидат донесени од страна на Комитет од тројца судии, од Совет од седум судии и од Големиот судски совет од 17 судии.94 Оние пресуди кои се донесени од страна Наспроти Законот за управните спорови, ниту Законот за парничната постапка ниту на Комитет од тројца судии, стануваат правосилни со денот на нивното донесување, Законот за кривичната постапка не содржат слични одредби, што претставува своевидна како и пресудите на Големиот судски совет, додека пресудите донесени од страна на правна празнина која би можела да ја пополни домашната судска практика. Совет од седум судии, стануваат правосилни со истекот на рокот од 3 (три) месеци по нивното донесување, предвиден за поднесување на барање за упатување на предметот Што се однесува на роковите во кои може да се бара повторување на постапките, треба да до Големиот судски совет во член 43 став 1 од ЕКЧП.95 Пресудите на ЕСЧП се објавуваат се напомене дека на ниво на државите членки, на Советот на Европа е заклучено дека тие на неговата интернет-страница во HUDOC-базата на Советот на Европа, со што, во рокови треба да бидат разумни, имајќи ја предвид и должината на траењето на постапките принцип, се сметаат за доставени до странките во спорот, имајќи предвид дека ЕСЧП и пред самиот ЕСЧП, како и тие да бидат јасно дефинирани. Може да постојат два вида нема обврска за уредна достава аналогна на обврската која е предвидена за уредна рокови, и тоа: рокови кои се сметаат од датумот на донесување на пресудата на ЕСЧП или достава во домашното законодавство. рокови кои се сметаат од датумот на донесување на последната одлука на највисоката до- машна судска инстанца со која се исцрпуваат ефективните правни лекови на национално Од друга страна, одлуките на ЕСЧП донесени врз основа на спогодување, како и ниво, или може да станува збор за комбинирана примена на двата вида рокови, зависно од одлуките донесени врз основа на еднострана декларација на државата со која се законските решенија усвоени во различните национални правни системи.92 признава повредата на ЕКЧП, стануваат правосилни со денот на нивното објавување. Сепак, не треба да се изуми она што беше веќе напоменато. Односно дека во случај Во македонското законодавство таквите рокови се дефинирани во Законот за парнична- на неисполнување на преземените обврски од страна на државата со едностраната та постапка и во Законот за управните спорови, додека во Законот за кривичната постап- декларација со која се признава повредата на ЕКЧП, а на кои реферира одлуката на ка изостанува конкретна временска рамка за поднесување на предлог за повторување ЕСЧП, постои можност ЕСЧП подоцна да го врати на листата на судски предмети оној на спорната кривична постапка за која ЕСЧП утврдил повреда на Конвенцијата. Притоа, предмет што со таквата одлука претходно го симнал од својата листа на предмети. течењето на тие рокови се врзува за конечноста на пресудата на Европскиот суд за чо- векови права (во Законот за парничната постапка) или за денот на правосилноста на пресудата на Европскиот суд за човекови права, односно донесувањето на одлуката на Европскиот суд за човекови права (во Законот за управните спорови).93 IV.2. Релевантна домашна судска практика

Во однос на роковите во кои може да се побара повторување на домашната постапка Како што беше посочено и погоре, ЕСЧП нема експлицитна надлежност да нареди која била предмет на одлучување во ЕСЧП и завршила со донесување на одлука за ед- повторување на домашната спорна постапка, во однос на која констатира повреда на ЕКЧП. нострана декларација, според член 87 став 1 точка (4) од Законот за управните спорови Меѓутоа, на пример, кога поединецот е осуден за виновен во постапка која спротивно на предлогот за повторување на постапката се поднесува во рок од 30 дена од денот кога 94 92 Овие судски формации се уредени во членот 26 од Европската конвенција за човекови права. Strasbourg, 12 February 2016, DH-GDR (2015)008 Rev, STEERING COMMITTEE FOR HUMAN RIGHTS (CDDH), 95 COMMITTEE OF EXPERTS ON THE REFORM OF THE COURT (DH-GDR), Overview of the exchange of views held Согласно со членот 44 од ЕКЧП, пресудата на Големиот судски совет е конечна односно правосилна, а at the 8th meeting of DH-GDR on the provision in the domestic legal order for the re-examination or reopening таква станува и пресудата на Советот кога: а) странките ќе изјават дека нема да бараат случајот да биде of cases following judgments of the Court (prepared by the Secretariat), достапно на https://rm.coe.int/CoER- доставен пред Големиот судски совет; б) три месеци од датумот на донесувањето на пресудата, доколку не MPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=0900001680654d5a, стр. 5, став 10 c) било побарано случајот да биде доставен до Големиот судски совет или в) доколку Големиот судски совет 93 го отфрли барањето доставено врз основа на членот 43 став 3 од ЕКЧП. Во овој контекст, и покрај различната терминологија, изразите конечност и правосилност се синоними.

40 41  Поединечните мерки за извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права како IV. Повторувањето на постапката како индивидуална мерка за извршување на пресудите и одлуките индивидуализација на извршувањето со посебен осврт на повторувањето на постапките на Европскиот суд за човекови права во предметите против Република Северна Македонија

ЕКЧП не ги задоволила барањата на членот 6, пoради што ЕСЧП констатирал повреда на Сепак, во најголемиот дел пресуди од оваа група, ЕСЧП ниту укажува на законската ЕКЧП, ЕСЧП може да укаже дека доколку апликантот побара, повторувањето на постапката можност во домашното кривично законодавство за повторување на постапката врз претставува, во принцип, соодветен начин за ремедирање на повредата. Овој пристап е основа на пресуда на ЕСЧП, која констатира повреда на ЕКЧП, ниту на повторувањето многу присутен и кога станува збор за пресудите на ЕСЧП против Северна Македонија. на постапката како најсоодветна мерка за ремедирање на констатираната повреда. Та- ков е, на пример, случајот со пресудите изречени во предметите: Асани,102 Смичковски,103 Првите пресуди против државата во кои ЕСЧП експлицитно се повика на можноста за Зибери,104 Јаневски,105 Трампевски106 и Бошкоски107. повторување на спорната домашна постапка, во контекст на која ЕСЧП констатирал по- вреда на ЕКЧП се пресудите во случаите Демерџиева и други и Спасовски.96 Меѓутоа, отсуството на упатување од страна на ЕСЧП во неговите пресуди со кои констатира повреда на ЕКЧП на можноста за повторување на спорната домашна судска Со пресудата во случајот Демерџиева и други, ЕСЧП констатира повреда на правото на постапка, не значи дека со тоа апликантите се лишени или треба да бидат лишени од пристап до суд од членот 6 став 1 од Конвенцијата во однос на домашната кривична по- можноста за нејзино повторување по основ на пресудата на ЕСЧП. Имено, тоа не тре- стапка. Оценувајќи го барањето на апликантите за надомест на штета, ЕСЧП заклучил дека ба да доведе до автоматско одбивање или отфрлање на нивните евентуални барања нематеријалнатa штета што апликантите ја претрпеле поради констатираната повреда на за повторување на спорните домашните постапки, кои биле поднесени во согласност членот 6 од ЕКЧП, во принцип, најдобро се ремедира преку повторување на спорната по- со домашното законодавство, сѐ додека потребата од повторување произлегува од стапка на национално ниво (став 33 од пресудата). Дополнително, осврнувајќи се на ста- целите на извршување на пресудата на ЕСЧП, имајќи ги предвид причините поради кои е вовите изнесени во пресудата во случајот Kostadin Mihaylov v. Bulgaria97, во ставот 34 од констатирана повредата на ЕКЧП. оваа пресуда, ЕСЧП посочил дека најсоодветен начин на обесштетување во предметите во кои е констатирана повреда на правото на пристап до суд, спротивно на членот 6 став 1 Иако се чини дека можеби поновата домашна судска практика не разоткрива проблеми од ЕКЧП, по правило, би било повторувањето на постапката во разумен рок и повторното во оваа смисла, сепак, треба да се спомне дека во домашната практика постојат испитување на случајот во согласност со сите гаранции на правичното судење. примери кои укажуваат на опасноста од несоодветно разбирање на институтот „повторување на постапката по пресуда на ЕСЧП“. Така, на пример, во пресудата на Сличен пристап ЕСЧП имал и во пресудата Спасовски, каде што тој констатира повреда ЕСЧП против државата, во случајот Наумоски108 е констатирана двократна повреда на правото на пристап до суд од членот 6 на ЕКЧП, но овој пат во контекст на домашната на членот 6 од ЕКЧП во работен спор и тоа поради долгото траење на постапката и граѓанска постапка. дополнително поради повреда на начелото на контрадикторност на постапката со оглед на пропустот на домашните судови да му го достават на апликантот поднесокот Во низа пресуди против државата во кои ЕСЧП констатирал повреда на членот 6 став 1 на спротивната страна поднесен во одговор на неговата жалба пред второстепениот точка 1 и 3 (г) од ЕКЧП, односно на правото на апликантите на правично судење поради суд. Апликантот поднел предлог за повторување на спорната домашна постапка, кој тоа што не им било овозможено да ги испитаат сведоците на обвинителството или да бил одбиен. При неговото одлучување по предлогот, иако домашниот суд констатирал бидат сослушани сведоците на одбраната, ЕСЧП или директно реферира на законската дека предлогот за повторување на постапката бил поткрепен со пресудата на ЕСЧП, тој можност за повторување на постапката врз основа на пресудата на ЕСЧП со која се сепак, дошол до заклучок дека „фактите на кои се повикува апликантот – пресудата на констатира повреда на ЕКЧП, како најсоодветна форма на обесштетување (на пример, ЕСЧП и недоставувањето до тужителот на одговорот на жалба од тужениот, во ниту една во Атанасов (бр.2)98 и Душко Ивановски99) или само на законската можност во кривичното законодавство, пресудата на ЕСЧП да претставува основ за повторување на домашната кривична постапка (во Пападакис100 и во Иљази101).

96 Демерџиева и други, бр. 19315/06, пресуда од 10 јуни 2010 год. и Спасовски, бр. 45150/05, пресуда од 10 јуни 2010 год. 97 Kostadin Mihaylov v. Bulgaria, no. 17868/07, §§ 59-60, 27 March 2008. Во ставот 60 од Kostadin Mihaylov v. Bulgaria се заклучува: „Судот, од овие причини, е на став дека најсоодветниот начин на обесштетување во случаите каде што ќе утврди дека апликантот немал пристап до суд, спротивно на членот 6 став 1 од 102 Асани, бр. 27962/10, пресуда од 1 февруари 2018 година Конвенцијата е, како правило, повторување на постапката во разумен рок и преоценување на случајот 103 придржувајќи се до сите барања на правичното судење (види Lungoci v. Romania, no. 62710/00, § 56, 26 Смичковски, бр. 15477/14, пресуда од 5 јули 2018 година 104 January 2006; и Yanakiev v. Bulgaria, no. 40476/98, § 90, 10 August 2006).“ Зибери, бр. 27866/02, пресуда од 5 јули 2007 година 98 105 Атанасов (бр. 2), бр. 41188/06, пресуда од 19 април 2011 година, ставови 25 и 43 Јаневски, бр. 30259/15, пресуда од 19 ноември 2020 година 99 106 Душко Ивановски, бр. 10718/05, пресуда од 24 април 2014 година, ставови 33 и 64 Трампевски, бр. 4570/07, пресуда од 10 јули 2012 година 100 107 Пападакис, бр. 50254/07, пресуда од 26 февруари 2013 година, став 74 Бошкоски, бр. 71034/13, пресуда од 4 јуни 2020 година 101 108 Иљази, бр. 56539/08, пресуда од 3 октомври 2013 година, став 33 Наумоски, бр. 25248/05, пресуда од 27 ноември 2012 година

42 43  Поединечните мерки за извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права како IV. Повторувањето на постапката како индивидуална мерка за извршување на пресудите и одлуките индивидуализација на извршувањето со посебен осврт на повторувањето на постапките на Европскиот суд за човекови права во предметите против Република Северна Македонија

од точките од 1 до 10 на член 392 став 1 од Законот за парничната постапка109, не се Во оваа смисла, особено треба да се има предвид дека како и секој друг законски предвидени како законски основ според кој се бара повторувањето на постапката.“ предвиден правен основ за евентуално повторување на домашната постапка (независно дали станува збор за граѓанско-процесно, кривично-процесно или управно-процесно Прво, ваквото образложение укажува на постоење на недоволно разбирање на институтот законодавство), така и пресудата на ЕСЧП со која е констатирана повреда на ЕКЧП, е „повторување на постапката по пресуда на ЕСЧП“ кога е констатирана повреда на ЕКЧП, доволен основ самата по себе за повторување на спорната домашна постапка, која е а кој има за цел да ја ремедира индивидуалната состојба на апликантот и да обезбеди предвидена во сите процесни закони и домашниот суд треба да ја оцени, меѓу другото, колку што е можно resitutio in integrum, односно враќање на апликантот во состојбата во во светлото на заклучоците на ЕСЧП во неговата пресуда, природата на повредата и која се наоѓал пред настапувањето на констатираната повреда на ЕКЧП, и на тој начин, духот на пресудата на ЕСЧП, за да оцени дали ќе го дозволи повторувањето. отстранување на констатираните повреди на ЕКЧП. Второ, со него се прави превид на членот 400 од Законот за парничната постапка, кој пресудата на ЕСЧП со која е Слично проблематичен, како во гореспомнатиот случај на Наумоски, е и случајот со одлу- констатирана повреда на ЕКЧП, ја предвидува како посебен основ за повторување на ката на домашниот суд да го одбие како неосновано барањето за повторување на домаш- спорната домашна постапка. Трето, дополнително се чини дека можеби се наметнува ната кривична постапка против апликантот во Пападакис.110 Имено, домашниот кривичен (секако непотребно) дилема во однос на тоа дали повредата на ЕКЧП може да се појави суд зазел став дека „дури и во повторената постапка во која би било овозможено на осу- и е доволно да се појави како единствен основ по кој се бара повторување на домашната дениот и неговиот бранител непосредно испрашување на сведокот, не би се променила спорна постапка или тој треба да се комбинира или кумулира со други дополнителни фактичката состојба, односно не може да се очекува да биде донесена пресуда која би основи за повторување на постапката (на пример, во контекст на конкретниот случај се засновала само на исказот на сведокот, па така би се очекувало сведокот да биде ос- предвидени во членот 392 од Законот за парничната постапка). лободен од обвинение, односно осуден по поблаг закон. Ова дотолку повеќе што изминат е подолг временски период од кривично-правниот настан, па имајќи ја предвид природата на работното место на сведокот, односно тоа што тoj бил вработен во ДЕА-aгенцијата на САД за борба против дрога, советот смета дека не може да очекува дека ќе се обезбеди 109 Членот 392 од Законот за парничната постапка гласи: присуство на главниот претрес, дека сведокот детално ќе се сети на настанот или дека ќе (1) Постапката што со одлука на судот е завршена правосилно, може, по предлог од странката, да се го измени својот исказ и во прашање ќе ја доведе неговата веродостојност.“ повтори, ако: 1) при донесувањето на одлуката учествувал судија, односно судија поротник, кој според законот морал да биде изземен (член 64), односно кој со решение на судот бил изземен; Напротив, во овие случаи, под претпоставка предлозите за повторување на постапките 2) на некоја странка со незаконско постапување, а особено со пропуштање на доставувањето не ѝ да бидат усвоени затоа што тие се поднесени согласно со условите предвидени во до- била дадена можност да расправа пред судот; машното законодавство (во рокот кој го предвидува Законот за парничната постапка или 3) во постапката како тужител или тужен, учествувало лице кое не може да биде странка во постапката или ако странката која е правно лице не ја застапувало овластено лице, ако парнично во услови кога не е настапена апсолутна застареност на кривичниот прогон), процесот неспособната странка не ја застапувал законски застапник, ако законскиот застапник, односно на извршување бара повторување на домашната постапка во која би биле отстранети полномошник на странката, немал потребно овластување за водење на постапката или за одделни или државата би покажала дека ги сторила, сите разумни напори за отстранување на дејствија во постапката, доколку водењето на постапката, односно вршењето на одделни дејствија во постапката не било дополнително одобрено; констатираните повреди на ЕКЧП, што нужно не мора, но може да доведе до поинаков 4) одлуката на судот се заснова врз лажен исказ на сведок или вештак; исход на спорната постапка. 5) одлуката на судот се заснова врз исправа што е фалсификувана или во која е заверена невистинита содржина; 6) до одлуката на судот дошло поради кривично дело: на судијата, односно на судијата поротник, на Од друга страна, постојат позитивни примери во домашната судска практика, каде што законскиот застапник или на полномошникот на странката, на спротивната странка или на некое и покрај отуството на укажување било во насока на релевантните законски одредби за трето лице; повторување на постапката, било во насока на упатување на можноста за повторување 7) странката стекне можност да ја употреби правосилната одлука на судот која порано меѓу истите странки е донесена за исто барање; на спорната домашна постапка, како форма на обесштетување, поднесените барања за 8) одлуката на судот се заснова врз друга одлука на суд или врз одлука на некој друг орган, а таа одлука ќе биде правосилно преиначена, укината, односно поништена; 9) странката узнае за нови факти или најде или стекне можност да употреби нови докази врз основа 110 на кои за странката можела да биде донесена поповолна одлука тие факти или докази да биле Во Пападакис, ЕСЧП дошол до заклучок дека доказот против апликантот изведен со сослушување употребени во поранешната постапка и на сведок кој бил прикриен агент во операцијата за криумчарење на дрога, бил одлучувачки доказ за 10) со одлука на надлежен орган дополнително правосилно е одлучено за претходно прашање (член осудата на апликантот во 2007 година. Апликантот и неговата одбрана немале можност во ниту една фаза 11 ставови (1) и (2)) на кое се заснова одлуката на судот. од постапката против него да се соочат и да го распрашаат сведокот на обвинителството. Времето од (2) Постапката правосилно завршена со пресуда врз основа на признание, пресуда врз основа на еден час кое им било оставено на располагање од страна на домашниот првостепен суд за подготовка одрекување, пресуда поради неподнесување на одговор на тужба и пресуда поради изостанок, на прашањата кои би сакале писмено да му ги постават на сведокот, од страна на ЕСЧП било оценето не може да се повтори поради причините од ставот (1) точки 8, 9 и 10 на овој член. како неадекватно, со што апликантот бил ставен во положба во која бил практично лишен од правото да (3) Постапката правосилно завршена со пресуда врз основа на признание и пресуда врз основа ги оспори доказите против него. Така, ЕСЧП дошол до заклучок дека во случајот немало ниту доволно на одрекување, може да се повтори затоа што изјавата за признание, односно одрекување е контрабалансирачки фактори, ниту силни процесни гаранции кои би обезбедиле правична и соодветна дадена во заблуда или под влијание на присила или измама. оцена за веродостојноста на исказот на прикриениот агент како сведок против обвинетиот.

44 45  Поединечните мерки за извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права како IV. Повторувањето на постапката како индивидуална мерка за извршување на пресудите и одлуките индивидуализација на извршувањето со посебен осврт на повторувањето на постапките на Европскиот суд за човекови права во предметите против Република Северна Македонија

повтoрување на спорните домашни постапки резултирале со повторена постапка во кон- превенирана да одговори домашната судска практика. текст на која се отстрануваат повредите констатирани со пресудата на ЕСЧП или докол- ку повторувањето не е објективно можно во специфични околности на случајот (како, на Имено, токму на тоа алудира и пресудата на ЕСЧП во случајот на Проданов114 со која пример, поради укинувањето на т.н. Закон за лустрација), тие барања имале за последи- ЕСЧП констатира повреда на ЕКЧП по испитување на основаноста на апликацијата, отка- ца поништување на спорните домашни судски одлуки (како во случајот на Карајанов111). ко апликантот претходно одбил да се спогоди со државата и му сугерирал на ЕСЧП да не Сево ова е во функција на успешниот процес на извршување на пресудите на ЕСЧП кој ја прифати унилатералната декларација на државата со која таа ја признала повредата не останува незапазен од страна на Комитетот на министри во процесот на надзор над на ЕКЧП затоа што не претставува основ за повторување на домашната постапка, со што извршувањето на пресудите на ЕСЧП. апликантот би бил лишен од можноста успешно да бара restitutio in integrum. Во овој случај, ЕСЧП се впуштил во мериторно испитување и оцена на основаноста на аплика- Прашањето за тоа од кога почнува да тече рокот за поднесување на предлогот за повто- цијата и наводите истакнати во неа, имајќи предвид дека државата не покажала пред рување на спорната домашна постапка во однос на која ЕСЧП има констатирано повреда ЕСЧП дека Законот за парничната постапка од 2005 година, содржи одредби кои пред- на ЕКЧП, исто така се појавува како спорно на места во досегашната домашна судска видуваат можност за повторување на спорната домашна постапка по основ на одлука практика која се однесува на граѓанските и на управните предмети, додека тоа не е слу- на ЕСЧП по изјавена унилатерална декларација од страна на државата ниту укажала на чај кога станува збор за кривичните предмети бидејќи во ЗКП нема временско ограничу- домашната судска практика дека граѓанската постапка може да се повтори, во случај на вање на можноста за повторување на спорната домашна кривична постапка. одлука на ЕСЧП со која се прифаќа унилатералната декларација на државата и пред- метот се симнува од листата на предмети пред ЕСЧП (види, а contrario, одлука на ЕСЧП Во некои македонски предмети, ЕСЧП ја исклучил потребата од повтoрување на спорната со која се симнуваат од листата на предмети пред ЕСЧП), врз основа на унилатералната домашна постапка. Таков е и случајот против државата, Велинов,112 каде што Судот дошол декларација на државата предметите во случаите на Милчин и Псалтиров.115 При одлучу- до заклучок дека во конкретните околности на случајот, за апликантот би бил претеран вањето, Судот ги зел предвид измените во домашното законодавство (или поконкретно, товар да се бара тој да иницира повторување на спорната домашна постапка за надомест во Законот за управните спорови) со кои се овозможило повторување на постапката и по на штета во однос на која ЕСЧП констатирал повреда на правото на слобода и безбедност одлука на ЕСЧП донесена по унилатерална декларација. од членот 5, а поконкретно на член 5 став 5 од ЕКЧП, со кој се гарантира правото на надо- мест на штета при неосновано лишување од слобода, од причина што и покрај тоа што до- Меѓутоа, треба да се има предвид дека постои домашна судска практика во поглед на машните судови констатирале дека aпликантот не бил известен за причините за неговото граѓанските постапки, според која, одлуката на ЕСЧП за прифаќање на унилатералната лишување од слобода, тие сепак, го одбиле неговото барање за надомест на штета. декларација од страна на државата со која се признава повредата на ЕКЧП, може да биде основ за повторување на спорната домашна постапка. Ваквата судска практика е развиена Конечно, во предмети против државата, ЕСЧП разгледал и упатил на можноста од пов- врз основа на одлуката на ЕСЧП во случајот на Спировски.116 Сепак, тука станува збор за из- торување на постапката и во контекст на барањето за надомест на материјалната штета олиран пример во конкретен предмет, па затоа, останува натамошниот развој на домашна- во случај на повреда на членот 1 од Протоколот бр. 1 од ЕКЧП, кој го гарантира правото та судска практика да покаже дали и во иднина ќе се задржи ваквиот тренд на постапување. на сопственост. Таква е пресудата во предметот Стрезовски и други,113 каде што ЕСЧП во светлото на специфичните околности, не можел да ја процени евентуалната материјална Во македонската практика е забележан и еден случај, Фетаовски, во кој неповтору- штета. вањето на домашната судска практика за која се врзуваат повредите на членот 6 став 1 од Конвенцијата, било причина за покренување на нова постапка пред ЕСЧП. Имено, Кога станува збор за повторувањето на судските постапки по одлука на ЕСЧП за уни- во иницијалната постапка пред него, Судот донел пресуда со која покрај повреда на латерална декларација, значајно е да се истакне дека отсуството на изречни одреби во правото на судење во разумен рок, била утврдена и повреда на правото на апликантот Законот за парничната постапка и во Законот за кривичната постапка кои би предвиделе на пристап до судот во контекст на домашната постапка за надомест на штета против Ве- можност и во овие два процесни закони како основ за повторување на постапката да се теринарната инспекција во Куманово. Клучната повреда на правото на пристап до судот јави одлука на ЕСЧП, донесена по основ на еднострана изјава, односно унилатерална како интегрален дел на правото на правично судење произлегла од фактот што Апела- декларација на државата, со која се признава повредата на ЕКЧП, како што е тоа напра- циониот суд во Скопје ја отфрлил жалбата на апликантот против првостепената пресуда вено во Законот за управните спорови, но не значи дека дека на ова правно прашање е 114 Проданов, бр. 73087/12, пресуда од 10 јуни 2021 година, ставови 20 – 25 111 Карајанов, бр. 2229/15, пресуда од 6 април 2017 година. Во оваа пресуда ЕСЧП констатираше повреда на 115 Милчин и Псалтиров, бр. 17607/15 и 32576/15, одлука од 16 септември 2021 година членот 6 од ЕКЧП поради неправичност на лустрациската постапка во целина и повреда на членот 8 од 116 ЕКЧП (право на почитување на приватниот и семејниот живот). Спировски, бр. 60266/14, одлука од 12 февруари 2019 година. Во овој контекст, види го Решението на 112 Основниот граѓански суд 2 П4-6/13а од 9 јули 2019 година, со кое се дозолува повторување на домашната Велинов, бр. 16880/08, пресуда од 19 септември 2013 година, став 74 постапка по основ на одлуката на ЕСЧП, по што повторената постапка завршува со пресуда ГЖ бр. 702/20 113 Стрезовски и други, бр. 14460/16 и 7 други апликации, пресуда од 27 февруари 2020, став 95 од 2 септември 2020 година на Апелациониот суд во Скопје.

46 47  Поединечните мерки за извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права како IV. Повторувањето на постапката како индивидуална мерка за извршување на пресудите и одлуките индивидуализација на извршувањето со посебен осврт на повторувањето на постапките на Европскиот суд за човекови права во предметите против Република Северна Македонија

на Основниот суд Куманово, како ненавремена, а врз основа на податоците во деловод- начин да се овозможи ефикасно извршување на пресудата. никот на првостепениот суд, иако нему му била доставена копија од жалбата која според приемниот печат на Основниот суд Куманово била поднесена во законскиот рок.117 Оттука, сосема разбирливо е што се пристапило кон склучување на пријателска спогод- ба со апликантот со која државата се обврзала на апликантот да му исплати ex gratia По повод донесената пресуда на Судот, од 19 јуни 2008 година, апликантот побарал износ од 3.300 евра, како надомест за претрпената материјална и нематеријална штета повторување на спорната постапка врз основа на членот 400 од Законот за парничната и правните трошоци и издатоци, а апликантот, од своја страна, се согласил да се откаже постапка. Тој притоа барал од Основниот суд во Куманово да ги укине судските пресуди од какви било натамошни побарувања од државата во врска со фактите изнесени во донесени во спорната постапка за надомест на штета, како и да го усвои неговото ба- оваа апликација.119 рање за надомест на штета во повторената постапка. Спротивно на тоа, Основниот суд во Куманово го одбил предлогот на апликантот за повторување на постапката како неосно- ван, што било потврдено со подоцнежната пресуда на Апелациониот суд во Скопје. Иако од утврдената фактичка состојба и констатираната повреда, во пресудата на ЕСЧП била неспорна потребата за повторување на постапката, за што биле исполнети и законските услови, при одлучувањето Основниот суд во Куманово дал несоодветно толкување на пресудата на ЕСЧП, по што без доволно и разумно прифатливо образложение заклучил дека предлогот за повторување на постапката е неоснован и го одбил од причини кои остануваат нејасни и недоволно образложени. При неговото одлучување, првостепениот суд наместо преводот на пресудата на македонски јазик кој е објавен и на веб-страни- цата на Министерството за правда, како доказ зел предвид несоодветен превод кој бил направен од страна на овластен судски преведувач чиј текст во извесна мера бил непре- цизен и се разликувал од текстот на преводот на Министерството за правда, а кој му бил доставен како доказ на судот од страна на апликантот.

На овие околности се однесуваат жалбените наводи истакнати во втората апликација поднесена до ЕСЧП од истиот апликант, во која тој одново се жалел на повреда на чле- нот 6 од Конвенцијата, а по која ќе биде оформен нов предмет против државата под истиот назив – Фетаовски. При доставувањето на оваа апликација на одговор на Вла- дата, Регистарот на ЕСЧП, меѓу другото, побарал од Владата да се произнесе во однос на одбивањето од страна на домашните судови да ја повторат постапката во контекст на гореспомнатата пресуда на ЕСЧП во случајот Фетаовски, притоа реферирајќи и на пресудата во предметот Bochan v. Ukraine (no. 2).118

Во врска со втората апликација, треба да се има предвид релевантната судска практика на ЕСЧП, вклучително и фактот што станувало збор за слични околности, односно и во Фетаовски, слично како и во Bochan v. Ukraine (no. 2), се третира прашањето за правичнос- та на постапката за повторување на постапката во која се утврдуваат граѓански права на апликантот, кои би можеле да влезат во опсегот на заштита на сопственоста, загаранти- рана со членот 1 од Протоколот бр. 1 од ЕКЧП. Згора на тоа, во Фетаовски, за разлика од Bochan v. Ukraine (no. 2), ЕСЧП не досудил правично обесштетување, односно надомест на нематеријалната штета (со оглед на тоа дека апликантот не го побарал тоа). Токму затоа, се чини дека повторувањето на постапката како индивидуална мерка бил единствениот

117 За повеќе детали, види Фетаовски, бр. 10649/03, пресуда од 19 јуни 2008 година. 118 За целосен увид во комуникацијата до Владата види го Прегледот на фактите (Statement of Facts) од 19 мај 2015 година, достапен на https://hudoc.echr.coe.int/eng#{%22fulltext%22:[%22Fetaovski%22],%22docum 119 entcollectionid2%22:[%22COMMUNICATEDCASES%22],%22itemid%22:[%22001-155315%22]}. Види Фетаовски, бр. 71962/10, одлука од 23 февруари 2016 година.

48 49  Поединечните мерки за извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права како V. Предизвици во повторувањето на домашните судски постапки индивидуализација на извршувањето со посебен осврт на повторувањето на постапките во граѓанските и во кривичните предмети

V. Предизвици во повторувањето на отворање на предметната судска постапка. Дотолку повеќе, тоа е случај кога со самата домашните судски постапки во граѓанските пресуда на ЕСЧП се упатува на можноста за повторување на постапката, а со цел да се овозможи извршувањето на односната пресуда на ЕСЧП. и во кривичните предмети Понатаму, особено се присутни стравувањата за можни импликации од преразгледу- вањето на граѓанските случаи за принципите на res judicata и правна сигурност во завр- Искуствата со повторувањето на судските постапки, откако ќе биде утврдено прекршу- шените граѓански парници и за легитимните интереси на трети лица. вање на Европската конвенција за човекови права, со себе носат низа практични и про- цедурални предизвици. Имено, секоја страна во граѓанската постапка има право да добие конечна и правосилна одлука, која ќе биде донесена во рамките на разумен рок и која, дури и ако е дефектна од гледна точка на Конвенцијата, сепак, креира легитимни очекувања во поглед на прав- ната сигурност, особено доколку спротивната страна постапувала во добра верба во си- V.1. Повторување на граѓанските постапки туација кога повредите на Конвенцијата не биле очигледни во светлината на постојната практика на Судот. Како најзначајни пречки за државите во однос на повторувањето на судските постапки во граѓанските предмети, се сметаат начелото на пресудена работа (res judicata), начело- Оттука, како силен аргумент против повторното отворање на граѓанските постапки то на правна сигурност, заштитата на трети лица кои дејствувале со добра верба (bona следствено на пресудата на Судот во која е констатирана повреда на Конвенцијата, се fide), како и практичната неможност да се исправат недостатоците во одлуките на до- истакнува потребата да се обезбеди одржливост на конечните и правосилни судски од- машните судови кои биле донесени пред повеќе години, а имајќи ја предвид динамична- луки со кои се решаваат случаите кои инволвираат приватни странки и легитимни ин- та природа на приватно-правните односи. Овие аспекти се во голема мера релевантни и тереси на сите страни во постапката, кои никако не смеат да бидат пренебрегнати. Во во однос на повторувањето на управно-судските постапки. таа смисла, суштински значајно е дека тие одлуки мора да креираат извесност и правна сигурност за сите засегнати лица. Најпрво, повторувањето на граѓанските постапки по повод констатирана повреда на Конвенцијата, би можело да биде проблематично од аспект на тоа што граѓанските Во Bochan v. Ukraine (no. 2) ЕСЧП истакнал дека „државите треба да одлучат како најдо- предмети често се водат со цел да се решат споровите помеѓу страните кои имаат спро- бро да ги спроведат пресудите на Судот, без притоа неоправдано да ги нарушат принци- тивни интереси. Оттука, кога една од страните пред Судот ја оспорува ускладеноста со пите на res judicata или правната сигурност во граѓанска парница, особено кога таквата Конвенцијата на постапката која била применета или на одлуката која била донесена, парница се однесува на трети страни кои имаат сопствени легитимни интереси кои треба исходот на постапката пред Судот ги засега правата и интересите на другите страни, да бидат заштитени.“120 вклучително и на оние чиишто права во истата таа постапка биле утврдени, односно при- знаени со правосилна судска одлука. Освен тоа, во случаите во кои немало можност за повторување на домашните граѓански или управно-судски постапки од некои од горенаведените причини, во некои држави се Иако ЕСЧП ја разгледува вертикалната поврзаност (врската помеѓу апликантот и држава- предвидува механизам за поведување на постапка против државата за утврдување на та) и утврдува евентуални повреди на Конвенцијата кои им се припишуваат на државните надомест на штетата што била предизвикана како последица на противправност во пра- власти, пресудата на ЕСЧП со која се утврдува повреда на правата на апликантот во вораздавањето, како и надоместување на штетата која ја претрпел апликантот поради рамките на граѓанската постапка или повреда која се должи на судска одлука донесена губењето на можноста за повторување на постапката, како алтернативи на повторување- во некој граѓански предмет, ќе има влијание и врз заштитата на правата која им се дава то. на другите страни во постапката и нужно има и своја хоризонтална димензија, што ги засега и заемните односи меѓу приватните страни. Тоа е уште повеќе така и како резул- Инаку, кога во одделна држава дозволеноста на правното средство за повторување на тат на континуираното проширување во судската практика на опсегот на примена на домашната судска постапка, од аспект на неговата навременост, се врзува за рок кој правата од Конвенцијата во поглед на односите помеѓу страните на приватното право започнува да тече од датумот на донесување на последната правосилна пресуда на нај- (Drittwirkung). високата домашна судска инстанца, а тој рок бил пропуштен, односно истекол, што се должело на предолгото траење на постапката пред ЕСЧП, со кое бил надминат законски- Ефектот на пресудата на ЕСЧП, во оваа смисла, ќе биде уште посуштински доколку от рок, во кој можело да се бара повторување, ова би можело да претставува објективна констатирањето на повреда на Конвенцијата сторена во граѓанската постапка или која произлегува од судска одлука донесена во граѓански предмет, би довело до повторно 120 Bochan v. Ukraine (no. 2) [GC], no. 22251/08, § 57, ECHR 2015

50 51  Поединечните мерки за извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права како V. Предизвици во повторувањето на домашните судски постапки индивидуализација на извршувањето со посебен осврт на повторувањето на постапките во граѓанските и во кривичните предмети

пречка за имплементација на пресудата. Поради тоа, секогаш се препорачува сметањето лице.123 Во случај кога протокот на време се одразува врз можноста да се сослушуваат на рокот за поднесување на соодветниот правен лек да се врши започнувајќи од денот сведоци, напорите кои ги прават правосудните власти за да ги лоцираат сведоците се на правосилноста на пресудите на ЕСЧП, што е, впрочем, случај и во македонското за- сметаат за доволни за Комитетот на министри да може да го затвори предметот за кој конодавство. станува збор.124

Успешното повторување на определена судска постапка по утврдена повреда на чле- нот 6 од ЕКЧП, може да доведе до укинување на првобитната спорна пресуда, а преи- V.2. Повторување на кривичните постапки спитувањето на предметот, може да има за последица отстранување на недостатоците идентификувани од страна на Судот, при што конечниот исход на повторената кривич- За разлика од граѓанските постапки во кои правата на едната страна можат да дојдат во на постапка може да биде ист или различен (ослободителна пресуда, потврдување на судир со правата на другата страна, таквите согледувања не се релевантни во контекст осудителната пресуда или намалување, односно укинување на казната). Во секој случај, на кривичните постапки од аспект на мерките преземени во корист на лицата кои биле самото повторување на судската постапка, не повлекува со себе и не претставува ни- обвинети или осудени, без оглед на тоа што може да стане збор за своевидна спротивс- каква гаранција за поинаков исход на предметната судска постапка. тавеност меѓу правата на обвинетото или осуденото лице, од една, и правата кои можат да ги бараат жртвите (оштетените) пред домашните судови, од друга страна. Штом ќе се дозволи повторувањето на определена кривична постапка, суштински е ва- жно апликантот да биде третиран со целосно почитување на презумпцијата на неви- Како клучни пречки за повторно отворање на кривичните постапки се јавуваат начела- ност.125 Дополнително, во многу држави е предвидена и строга забрана за менување та на res judicata и правна сигурност (правосилноста на пресудата и настапувањето на кон полошо (reformatio in pejus) во рамките на повторената кривична постапка.126 застареноста). Во контекст на повторувањето на кривичните постапки, од особено значење е да се ра- Згора на тоа, понекогаш евентуалното настапување на апсолутна застареност на кривич- згледа можноста во националните правни системи да се осигура и соодветна примена ното гонење може да се јави како објективна околност која ќе го попречи повторувањето на начелото beneficium cohaesionis (привилегија на здружување). Тоа значи дека одлу- на спорните домашни кривични постапки во кои настанала констатираната повреда на ката со која било дозволено повторување на кривичната постапка за апликантот, треба ЕКЧП и ќе го оправда отсуството на можност за повторување на кривичните постапки во да биде во полза и за останатите сообвинети лица за кои може да се смета дека биле такви ситуации.121 жртви на таа повреда на нивните права како апликантот, притоа имајќи ја предвид ком- бинацијата на фактичките и правните околности на случајот. Се разбира, реализацијата За да се надминат процесните пречки за повторување на кривичните постапки, како што на ваквата можност не е автоматска врз основа на самата одлука, со која е дозволено се начелото на res judicata на домашните пресуди и начелото ne bis in idem (забрана за повторување на постапката за апликантот, туку се врзува за поднесување на соодветни двојно судење или казнување за истата правна работа), загарантирано и со членот 4 барања за повторување на предметната кривична постапка одделно од страна на секое од Протоколот бр. 7 кон Конвенцијата, релевантни се начелото на директна примена на засегнато со обвинето лице. Конвенцијата и директниот ефект на пресудите на ЕСЧП во националниот правен поре- док. Во таа смисла, пресудите на ЕСЧП треба да се сметаат за „извршни исправи“ кои изискуваат вонредно преиспитување на спорните домашни пресуди.122

Процесните тешкотии кои се поврзуваат со протокот на време може да бидат решени преку дозволување на други лица да бараат повторување на постапката, како што се тоа обвинителот или членовите на семејството во случај на смрт или отсуство на засегнатото 123 На пример, во Босна и Херцеговина, Франција и Полска. 124 Strasbourg, 12 February 2016, DH-GDR (2015)008 Rev, STEERING COMMITTEE FOR HUMAN RIGHTS (CDDH), COMMITTEE OF EXPERTS ON THE REFORM OF THE COURT (DH-GDR), Overview of the exchange of views held at the 8th meeting of DH-GDR on the provision in the domestic legal order for the re-examination or reopening 121 Исто така, барањето за повторување на кривичните постапки може да се смета за недопуштено, не само of cases following judgments of the Court (prepared by the Secretariat), достапно на https://rm.coe.int/CoER- ако тоа било поднесено ненавремено туку и тогаш кога последиците од повредата престанале да постојат MPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=0900001680654d5a, стр. 5, став 10 e). 125 (Молдавија). Review of the implementation of Recommendation (2000) 2 of the Committee of Ministers to the Mem- 122 Strasbourg, 12 February 2016, DH-GDR (2015)008 Rev, STEERING COMMITTEE FOR HUMAN RIGHTS (CDDH), ber States on re-examination and reopening of certain cases at domestic level following judgments of COMMITTEE OF EXPERTS ON THE REFORM OF THE COURT (DH-GDR), Overview of the exchange of views held the European Court of Human Rights, став 19, достапно на https://hudoc.echr.coe.int/eng#{%22fulltex- at the 8th meeting of DH-GDR on the provision in the domestic legal order for the re-examination or reopening t%22:[%22Fetaovski%22],%22documentcollectionid2%22:[%22COMMUNICATEDCASES%22],%22item of cases following judgments of the Court (prepared by the Secretariat), достапно на https://rm.coe.int/CoER- id%22:[%22001-155315%22]} 126 MPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=0900001680654d5a, стр. 4, став 9 b). Види став 12 од истиот документ.

52 53  Поединечните мерки за извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права како индивидуализација на извршувањето со посебен осврт на повторувањето на постапките VI. Заклучно согледување

VI. Заклучно согледување АНЕКС: Препорака бр. R (2000) 2 на Совет на Европа за повторно разгледување или повторно отворање на судската постапка за одредени случаи на Процесот на извршување на пресудите на ЕСЧП вообичаено се соочува со различни предизвици, а состојбата во Република Северна Македонија не е исклучок во тој поглед. национално ниво по пресуда на Европскиот суд за човекови права Од особено значење за успешноста на процесот на извршување на пресудите на ЕСЧП е индивидуализацијата, односно подесувањето на мерките за извршување, согласно со насоките содржани во пресудата, односно во нејзиниот дух и суштина. Ова е особено релевантно за постигнување на основната цел, која се состои во постигнување на т.н. СОВЕТ НА ЕВРОПА restitutio in integrum. Повторувањето на домашната постапка, како поединечна мерка е особено ефективно со оглед на тоа што овозможува значајно отстранување на повредата КОМИТЕТ НА МИНИСТРИ на човековите права, но истовремено, ги инволвира правосудните инстанци со што тие се сензибилизираат и едуцираат. Препорака бр. R (2000) 2 на Комитетот на министри до државите членки за повторно разгледување или повторно отворање на судската постапка за одредени случаи на на- Товарот на спроведувањето на поединечните мерки за извршување на пресудите на ционално ниво по пресуда на Европскиот суд за човекови права [1] (донесена од Коми- ЕСЧП, а во таа смисла и товарот за повторување на спорните постапки, секако е пред тетот на министри на 19 јануари 2000 година на 694-тиот состанок на замениците сѐ на судството. Методологијата на извршување на поединечните мерки подразбира: министри) детална анализа на секоја пресуда, утврдување какви поединечни мерки се соодветни за задоволување на побарувањата на пресудите и нивно спроведување. Потребно е да се Комитетот на министри во согласност со условите од член 15 б од Статутот на Советот има на ум дека не секоја повреда, утврдена со пресуда на ЕСЧП, изискува повторување на Европа: на домашната постапка. Притоа, од особено значење е согледувањето на практиката на – Имајќи ја предвид намерата на Советот на Европа да овозможи поголемо здружување Комитетот на министри, како надлежен орган за извршувањето и неговата Препорака бр. помеѓу неговите членки; R (2000) 2, односно критериумите содржани во неа. – Имајќи ја предвид Конвенцијата за заштита на човековите права и основните слободи (во понатамошниот текст „Конвенцијата“); За крај, потребно е да се истакне дека извршувањето на пресудите на ЕСЧП е од особено – Наведувајќи дека во член 46 од Конвенцијата за човековите права и основните слобо- значење за владеењето на правото и остварувањето на меѓународно-правните обврски ди („Конвенцијата“), договорните страни ја прифатија обврската да се придржуваат на државата. Затоа, потребно е кон оваа материја да се пристапи со особено внимание кон конечната пресуда на Европскиот суд за човекови права („Судот“) во секој случај и да не се дозволи токму извршувањето на поединечните мерки да стане извор на некое во кој тие се страни, како и дека Комитетот на министри ќе го надгледува нејзиното ново неправо и правна несигурност, особено за трети засегнати лица. Правниот систем, извршување; домашниот и меѓународниот, треба да биде конзистентен и во интерес на сите засегнати – Имајќи предвид дека во одредени околности горенаведената обврска може да нало- страни. Иако тоа изгледа како тешка задача, со добра волја и посветеност на човековите жува донесување на мерки, поинакви од оние што ги предвидува Судот во согласност права, позитивниот резултат би бил полесно достижен и пореален. со член 41 од Конвенцијата и/или општите мерки коишто ќе осигураaт дека оштетена- та страна се става, колку што е тоа возможно, во истата ситуација пред повредата на Конвенцијата (restitutio in integrum); – Наведувајќи дека надлежните органи на тужената држава треба да одлучат кои мер- ки се најсоодветни за да се постигне restitutio in integrum, имајќи ги притоа предвид средствата достапни во согласност со националниот правен систем; – Имајќи предвид дека, сепак, практиката на Комитетот на министри при надгледување на извршувањето на пресудите на Судот покажува дека во вонредни околности пов- торното разгледување на случајот или повторното отворање на судската постапка се покажало како најефикасно, ако не и единствено средство за постигнување на restitutio in integrum:

I. Ги поканува, во поглед на овие согледувања, договорните страни да осигураат дека на национално ниво постојат соодветни можности да се постигне, колку што е тоа можно, restitutio in integrum;

54 55  Поединечните мерки за извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права како индивидуализација на извршувањето со посебен осврт на повторувањето на постапките VI. Заклучно согледување

II. Особено ги охрабрува договорните страни да ги разгледаат нивните национални 4. Сегашната препорака е резултат на ваквите случувања. Таа ги повикува договорните правни системи за да утврдат дали постојат соодветни можности за повторно раз- страни да осигураат дека нивните правни системи ја содржат неопходната можност гледување на случаите, вклучувајќи и повторно отворање на судските постапки, во да постигнат, колку што е тоа возможно, restitutio in integrum, а особено да обезбедат случаи каде што Судот утврдил дека имало повреда на Конвенцијата, а особено соодветни можности за повторно разгледување на случаите, вклучувајќи и повторно кога: отворање на судските постапки. i. Оштетената страна продолжува да претрпува сериозни негативни последици како 5. Во поглед на термините, препораката употребува „повторно разгледување“ како гене- резултат на исходот на националната одлука, кои не се соодветно отстранети со рички термин. Терминот „повторно отворање на судски постапки“ означува повторно правичниот надоместок и не можат да се поправат поинаку освен со повторно раз- отворање на судски постапки како специфични средства за повторно разгледување. гледување на случајот и повторно отворање на судската постапка, и Повредите на Конвенцијата може да бидат поправени со примена на различни мерки коишто се протегаат од административно повторно разгледување на случајот (на при- ii. Пресудата на Судот води до заклучокот дека: мер, доделување на дозвола за престој којашто била претходно одбиена) до целосно а. оспорената национална одлука е мериторно (во суштина) спротивна на Конвен- повторно отворање на судските постапки (на пример, во случај на кривична осуда). цијата, или 6. Препораката се применува главно на судските постапки каде што постојното пра- б. утврденото прекршување се заснова на сериозни процедурални грешки или не- во може да претставува најголема пречка за новите постапки. Сепак, препораката е, достатоци што се од таква тежина што ќе фрлат сериозен сомнеж во поглед на исто така, применлива и за административните или другите мерки или постапки, иако исходот на националните постапки кои се оспорени. таквите правни пречки обично се помалку важни во овие области. 7. Прво, следуваат конкретни коментари што се однесуваат на двата оперативни ставо- ви од препораката, а потоа и поопшти коментари за прашања коишто не се експли- цитно разгледани во препораката. ОБРАЗЛОЖЕНИЕ Коментари за оперативните одредби Вовед 8. Во ставот 1 е утврдено основното начело за препораката дека сите жртви (оштетени) од 1. Договорните страни на Конвенцијата имаат дискреција, којашто е предмет на надзор повредите на Конвенцијата треба да имаат право на, колку што е тоа можно, ефектив- на Комитетот на министри, во однос на тоа како ќе постапат во согласност со обвр- но restitutio in integrum. Договорните страни треба, соодветно на тоа, да ги разгледаат ската од член 46 од Конвенцијата „за да се придржуваат кон конечната пресуда на нивните правни системи со цел да се осигураат дека постојат неопходните можности. Судот во секој случај во кој тие се страни.“ 9. Ставот 2 ги охрабрува државите коишто сѐ уште не го сториле тоа, да предвидат мож- 2. Судот сметал дека „пресуда со која Судот утврдил прекршување на тужената др- ност за повторно разгледување на случаите, вклучувајќи и повторно отворање на на- жава ѝ наметнува правна обврска да стави крај на таквото прекршување и да даде ционалните постапки, со цел да им се даде целосен ефект на пресудите од Судот. Овој обесштетување за неговите последици на начин на кој ќе се овозможи истата си- став исто така ги утврдува оние околности во кои повторното разгледување или повтор- туација којашто постоела пред таквото прекршување“ (види, меѓу другото, пресуда ното отворање е особено важно, а во некои случаи е можеби единствено средство за на Судот за случајот Папамикалопулос против Грција од 31 октомври 1995 година, да се постигне restitutio in integrum. став 34, Серија A 330-B). Во овој случај, Судот го истакна добропознатото меѓуна- 10. Практиката на органите на Конвенцијата покажа дека повторното разгледување на родно правно начело на restitutio in integrum, којшто често го применувал Комитетот случај е од голема важност, главно во областа на кривичното право. Сепак, оваа на министри при донесувањето на своите одлуки. Во овој контекст, потребата да се препорака не е ограничена само на кривичното право, туку таа ја покрива која било подобрат можностите согласно со националните правни системи за да се осигура категорија на случаи, особено оние што ги исполнуваат критериумите наведени во примена на restitutio in integrum, за оштетената страна станува сѐ поочигледна. точките (i) и (ii). Целта на овие дополнителни критериуми е да се идентификуваат 3. Иако Конвенцијата не содржи одредба којашто им наметнува обврска на договорни- оние исклучителни ситуации во кои целта за осигурување на правата на поединецот те страни да овозможат во нивното национално право повторно разгледување на слу- и ефективно извршување на пресудите на Судот, преовладуваат во поглед на начела- чајот или повторно отворање на судската постапка, постоењето на таквата можност, во та коишто ја нагласуваат доктрината на res judicata, особено на принципот на правна посебни околности, се покажало важно средство и, во некои случаи, тоа претставува сигурност, и покрај несомнената важност на овие начела. единствено средство за да се постигне restitutio in integrum. Расте бројот на држави што 11. Точката (i) има за цел да ја опфати ситуацијата во која оштетената страна продолжу- усвоиле посебно законодавство што овозможува повторно разгледување на случајот ва да трпи мошне сериозни негативни последици, коишто не може да се поправат со или повторно отворање на судската постапка. Во други држави, ваквата можност била правичен надоместок, поради исходот на националните постапки. Истиот, особено се развиена од страна на судовите и националните органи според постојното право. применува на лица коишто се осудени на долги затворски казни и коишто се сѐ уште во

56 57  Поединечните мерки за извршување на пресудите на Европскиот суд за човекови права како индивидуализација на извршувањето со посебен осврт на повторувањето на постапките VI. Заклучно согледување

затвор во моментот кога органите на Конвенцијата го разгледуваат „случајот“. Меѓутоа, случаи каде што повторното разгледување или повторното отворање било наложено тоа се применува и во другите области, како на пример, кога едно лице е неоправдано со цел да им се даде ефект на одлуките на Судот. лишено од одредени граѓански или политички права (особено во случај на загуба или непризнавање на правна способност или личност, изјави за стечај или забрани за поли- Во случаите на повторно разгледување или повторно отворање на судските постапки тичка активност), ако лицето е протерано при прекршување на неговото или нејзиното за кои Судот доделил некаков правичен надоместок, прашањата дали и како тој треба право на семеен живот или ако детето е неправедно спречено да контактира со своите да се земе предвид, ќе бидат во рамките на надлежните национални судови или органи родители. Се подразбира дека треба да постои директна причинско-последична врска коишто ги разгледуваат конкретните околности на секој случај. помеѓу утврдената повреда и континуираното страдање на оштетената страна. 12. Точката (ii) има за цел да укаже, во случаи кога се исполнети горенаведените услови, на [1 Со оглед на тоа дека квазисудските функции на Комитетот на министри, според поранешниот член 32 од видот на повредите во кои од особена важност е повторното разгледување на случајот Конвенцијата, ќе престанат во блиска иднина, не се спомнуваат одлуките на Комитетот на министри. Сепак, се подразбира дека ако одредени случаи сѐ уште се разгледуваат во моментот на усвојување на или повторното отворање на постапката. Примери на такви ситуации се: (а) кривичните препораката, начелата за оваа препорака ќе се применат и во тие случаи. осуди што го прекршуваат членот 10 затоа што изјавите коишто се карактеризираат како криминални од националните органи претставуваат легитимно остварување на слободата на изразување на оштетената страна или прекршувањето на членот 9 поради однесувањето што се карактеризира како криминално, претставува легитимно оствару- вање на слободата на религија. Примери на ситуации под точка (б) се оние ситуации каде што оштетената страна нема време и можности да ја подготви својата одбрана во кривичните постапки, каде што пресудата се заснова на изјави извлечени по пат на мачење или од материјал за кој оштетената страна немала можност да го потврди или во граѓански постапки каде што страните не биле третирани со должна почит во поглед на начелото на еднаквост. Сите такви недостатоци треба, како што се гледа од текстот на самата препорака, да бидат толку сериозни што ќе предизвикаат сериозен сомнеж во поглед на исходот на националните постапки.

Други согледувања 13. Препораката не се занимава со проблемот кој треба да биде овластен да побара повторно отворање на судската постапка или повторно разгледување на случајот. Имајќи го предвид тоа што основната цел на препораката е да осигура соодветна заштита на жртвите на одредени тешки повреди на Конвенцијата, утврдени од страна на Судот, логиката на системот подразбира дека засегнатите поединци треба да има- ат право да ги достават потребните барања до надлежниот суд или до друг национа- лен орган. Сепак, имајќи ги предвид различните традиции на договорните страни, во препораката не беше вклучена ниту една одредба што би имала такво дејство. 14. Препораката не се осврнува на посебниот проблем на „масовни случаи“ односно слу- чаи каде што одредени структурни недостатоци водат до многубројни повреди на Конвенцијата. Во такви случаи, во принцип е најдобро да ѝ се остави на засегнатата држава да одлучи дали повторното отворање или разгледување претставува реално решение или е соодветно да се применат други мерки. 15. Во процесот на подготовка на препораката беше потврдено дека повторното отво- рање или повторното разгледување може да предизвика проблеми на трети страни/ лица, особено доколку тие стекнале права со добра волја. Сепак, овој проблем веќе постои во примената на вообичаените национални правила за повторно разгледу- вање на случаите или повторно отворање на постапките. Решенијата кои се примене- ти во овие случаи треба да бидат применливи, барем на mutatis mutandis основа, во

58 59