Radio Europa e Lirë, 17 qershor 2005
Intervistë me Kryetarin e Prezencës së OSBE-së në Shqipëri, Ambasadori Pavel Vacek
Gazetare: Alma Çupi
Z. Ambasador, vetëm dy javë e ndajnë Shqipërinë nga zgjedhjet parlamentare të 3 korrikut. A mund të na thoni se cilat janë shqetësimet kryesore që ka Prezenca e OSBE-së deri në këto momente lidhur me fushatën zgjedhore?
Ka disa shqetësime për një sërë parregullsish. Ne jemi më pak të shqetësuar për parregullsitë teknike dhe administrative, të cilat mund të ndreqen. Unë besoj se të gjitha autoritetet përgjegjëse, qoftë Komisioni Qendror i Zgjedhjeve, Ministria e Pushtetit Vendor dhe Decentralizimit, kryetarët e njësive të qeverisjes vendore apo komisionet zgjedhore po bëjnë më të mirën e mundshme për trajtimin e parregullsive proceduriale dhe administrative. Aktualisht, ne jemi më të shqetësuar nga fakti se ka disa kandidatë të emëruar nga partitë përkatëse, që nuk sillen sipas standardeve më të larta të miratuara nga partitë politike shqiptare të përfshira në kodin e sjelljes.
Është thënë se këto zgjedhje përbëjnë një test të rëndësishëm për Marrëveshjen e Asociim Stabilizimit? Çfarë mendoni se përbën rrezikun kryesor për këto zgjedhje?
Çështja kryesore është nëse Shqipëria do të jetë në gjendje të bëjë zgjedhje më të mira dhe sa më në përputhje me standardet ndërkombëtare dhe angazhimet e OSBE-së. Siç dihet, kjo është sfida që i bën këto zgjedhje kaq të rëndësishme jo vetëm për vetë vendin, demokracinë e tij, por edhe për ambiciet e jashtme të Shqipërisë. Besoj se rreziku qe unë shoh është se kombinimi i të gjitha parregullsive individuale të llojeve të ndryshme nuk do ta lejonte Shqipërinë të bënte zgjedhje më të mira në një masë të konsiderueshme.
Cili është opinioni juaj për fenomenin e Dushkut dhe mënyra se si ai po zbatohet në këtë fushatë?
Opinioni ynë është formuluar në raportet e nxjerra nga Misioni i Vëzhgimit të Zgjedhjeve të OSBE/ODIHR-it. Ai përfaqëson edhe opinionin tonë dhe, për ta thënë thjesht këtë, është parë se efekti i marrëveshjeve të tilla për një votim taktik është deformues. Ky është një fakt jetësor, që është ditur dhe është vënë në dukje nga ana jonë disa herë.
Unë, personalisht, nuk mendoj se zgjedhësit shqiptarë dinë mjaftueshëm për këto marrëveshje të bëra midis partive për një votim taktik, dhe, për sa kohë ata nuk dinë mjaftueshëm, vështirë se mund të zgjedhin duke qenë të mirëinformuar.
A mendoni se vonesat në listat e votuesve mund ta vënë ne rrezik zhvillimin e zgjedhjeve?
1 Ka pasur disa probleme lidhur me listat e zgjedhesve dhe ne, tani, e kemi fjalen per listat perfundimtare. Ne, pa dyshim, jemi perfshire ne mbeshtetjen e autoriteteve shqiptare per prodhimin e listave me te mira zgjedhore. Pa dyshim, ka pasur vonesa ne nivele dhe faza te ndryshme te proceseve, por ne shohim, gjithashtu, qe vonesat kane rezultuar ne veprime korrigjuese. Dhe, pa dyshim, shohim nje permiresim te vazhdueshem, qe eshte edhe falë veprimeve korrigjuese te ndërmarra nga autoritete te ndryshme të përfshira në përgatitjen e listave zgjedhore, si nga Ministri i Pushtetit Vendor dhe Decentralizimit, ashtu edhe nga vetë kryetaret e njësive vendore. Qellimi ynë ka qenë që të ndihmojmë Shqipërinë të realizojë lista më të mira zgjedhore. Janë investuar burime në to, të cilat kanë ardhur nga Komisioni Evropian dhe ne besojmë se përpjekjet tona, të cilat ne i kemi ndërmarrë bashkarisht me autoritetet shqiptare, do të çojnë në rezultatin e dëshiruar, por ka edhe disa probleme sistemike të trashëguara në sistemin zgjedhor, dhe do të vijmë edhe aty.
Cilat janë ankesat kryesore që merr zyra juaj nga partitë politike?
Ankesat janë të kategorive të ndryshme. Për momentin, nuk do të dalloja ndonjë ankesë kryesore. Sigurisht, disa ankesa lidhen me çështjen e kandidatëve, të tjera me listën e zgjedhësve. Ka, gjithashtu, edhe ankesa dhe kundërshtime lidhur me mënyrën e shpërndarjes së qytetarëve në qendrat e votimit në rajone të ndryshme, por kjo është diçka që është ende në vlerësim e sipër dhe po monitorohet nga Misioni Vëzhgues i Zgjedhjeve. Një vlerësim i paanshëm dhe i plotë i këtyre gjërave do të shfaqet në raportet e Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve dhe, une mendoj se një raport tjetër i përkohshëm do të përgatitet për nja dy ditë, prandaj, për momentin, është shpejt për të bërë vlerësimin e përgjithshëm. Pa dyshim, përveç këtyre ankesave që kanë të bëjnë me aspektin teknik dhe procedurial, ka pasur, gjithashtu, edhe probleme politike lidhur me votimin taktik, i cili është kundërshtuar nga disa subjekte politike në skenën shqiptare.
A jeni optimist se këto zgjedhje do të shkojnë mirë?
Duhet të jem optimist. Kjo është pjesë e qëndrimit tonë dhe e mënyrës se si ne i trajtojmë gjërat. Por, në të njëjtën kohë, me afrimin e ditës së zgjedhjeve, ne nuk mund të rrimë pa vëmë re se parregullsitë po shtohen. Unë do të ritheksoja që nuk janë çështjet administrative që mund ta bllokojnë procesin, por janë më shumë çështjet që kanë të bëjnë me përgjegjësinë e partive politike dhe udhëheqjeve të tyre përkatëse, si dhe me shkallën e përgjegjshmërisë së tyre ndaj sjelljes së njerëzve konkretë, qoftë edhe kandidatë dhe, më konkretisht, në ditën e zgjedhjeve, performancën e administrimit të zgjedhjeve, përfshi këtu performancën e komisioneve zgjedhore. Ky është çelësi për të pasur zgjedhje më të mira sipas standardeve ndërkombëtare.
2
Radio Free Europe/Radio Liberty, 17 June 2005
Interview with Head of the OSCE Presence in Albania, Ambassador Pavel Vacek
Journalist: Alma Çupi
Q: Mr. Ambassador, we are only two weeks away from 3 July parliamentary elections. Can you tell us what are the main OSCE concerns regarding the electoral campaign?
There is a multitude of concerns over a number of irregularities. We are less concerned by technical and administrative irregularities, which can be remedied. I believe that all of the responsible authorities, be it the Central Election Commission, the Ministry of Local Government and Decentralization, the mayors, and the election commissions, are doing their best to address the procedural and administrative irregularities. Currently, we are more concerned with the fact that there are candidates put in to the running by their respective parties, who do not behave according to the highest standards adopted by the Albanian political parties that are contained in the code of conduct.
Q: It is said that these elections are an important test regarding the stabilisation and association agreement? What do you think is the main risk of these elections?
The principal issue is whether Albania will be able to have better elections, as much in conformity with the international standards and OSCE commitments as possible. And it has been known that that is the challenge which makes these elections so important not only for the country itself, its own democracy, but also for the external ambitions of the country. I guess the risk which I see is that the combination of all various individual irregularities of different types will in the overall prevent the country from having considerably better elections.
Q: What is your opinion regarding the Dushk phenomenon and the way it is being implemented in this electoral campaign?
Our opinion has been formulated through reports produced by the OSCE/ODIHR Election Observation Mission. That is something which also represents the opinion of ours and, to put it simply, it has been observed that the effect of such tactical voting deals is distortive. That is a fact of life, which has been known and observed by us on a number of occasions.
Personally, I do not think that Albanian voters know enough of these deals, of these tactical voting arrangements being concluded among the parties, and for as long as they do not know enough they can hardly make informed choices.
Q: Mr. Ambassador, do you think that the delay in the voter lists can put the conduct of elections at risk?
1 There has been a number of problems registered on the voter lists being prepared and now we are talking about the final voter lists. We have been involved in supporting the Albanian authorities in producing better voter lists. There have been delays, of course, on various levels and various stages of processes, but we also see that the delays have resulted in a corrective action. We certainly do see a continuous improvement, which is also due to corrective actions taken by various authorities involved in the preparation of the voter lists, be it by the Minister of Local Government and Decentralization or the mayors themselves. Our purpose has been to help Albania achieve a better voter list. There have been resources invested into this which came from the European Commission and we believe that the effort of ours which we have undertaken jointly with the Albanian authorities will produce the desirable result, but sure there are also some systemic problems inherent to the electoral system and we will get to these.
Q: Are you optimistic that these elections will go smoothly?
I have to be optimistic. That is part of our attitude and approach to things. But at the same time, as the election day approaches, we cannot help to see that the irregularities are proliferating. I would re-emphasize the point that it is not the administrative issues which are likely to derail the process, but it is much rather the issues which have to do with the responsibility of the political parties and their respective leadership, and the degree of their accountability for the behaviour of concrete people, be it the candidates and then more concretely on the election day the performance of the election administration, including the performance of the election commissions. That is the key to having better elections according to international standards.
2