Televisioni Klan, 11 nëntor 2005
Intervistë e Kryetarit të Prezencës së OSBE-së në Shqipëri, Ambasadorit Pavel Vacek
Gazetare: Ilva Tare
Përsëri Shqipëria nuk arriti të kishte zgjedhje të lira dhe demokratike, por u tha se ato ishin pjesërisht sipas standardeve. A ndjeheni përgjegjës për këtë, meqenëse keni dhënë asistencë gjatë reformimit të procesit zgjedhor?
Ne jemi përgjegjës për asistencën e ofruar dhe jo për rezultatet. Ato jane gjithmonë dhe plotësisht në dorë të përfaqësuesve politikë të Shqipërisë.
Partitë e vogla e akuzojnë OSBE-në se ka dështuar në Shqipëri me reformat zgjedhore të herëpashershme. Sipas tyre, OSBE-ja ka rënë në kurthin e partive të mëdha dhe ka injoruar interesat e partive të vogla, duke dëgjuar vetëm dy partitë e mëdha. Si i përgjigjeni kësaj akuze?
Siç e dimë të gjithë, akuzat janë gjithmonë të vështira, por unë mendoj se kurthi më i madh në të cilin njerëzit mund të bien është të fajësojnë organizatat ndërkombëtare. Unë mendoj se çështja kryesore është nëse të gjithë partnerët në skenën politike shqiptare kanë qenë reciprokisht të hapur dhe të vëmendshëm ndaj njëri-tjetrit. Ne, sigurisht, i dëgjojmë gjithmonë njerëzit dhe i njohim shqetësimet. Se në çfarë shkalle këto shqetësime kanë qenë pjesë e çfarëdo konsensusi që qëndron në themel të Kodit aktual Zgjedhor, kjo është një çështje tjetër.
Ndoshta ju e konsideruat atë të mjaftueshëm për arritjen e konsensusit midis dy partive kryesore?
Pa dyshim, ky konsensus ishte çelësi për miratimin e Kodit Zgjedhor.
Pas çdo zgjedhjeje, lind gjithnjë nevoja për përmirësimin e kuadrit ligjor dhe pasi kjo realizohet, bëhet përsëri thirrje për përmirësime të tjera. Çfarë nuk funksionon siç duhet me këto ndryshime?
Kjo është gjithmonë e lidhur me shkallën e përparimit. Pa dyshim, komentet dhe rekomandimet e bëra në secilat nga zgjedhjet e mëparshme kanë pasur për qëllim çuarjen më tej të këtij përparimi. Kjo do të thotë përafrim i standardeve sipas interpretimit të ODIHR-it dhe kjo na çon ne në raportin e publikuar së fundmi nga ODIHR-i në lidhje me zgjedhjet e fundit në Shqipëri.
A kishte OSBE-ja ndonjë mundësi për ta frenuar përpara zgjedhjeve fenomenin Dushk, që, në raport, thuhet se cenoi edhe Kushtetutën?
Ka një numër përgjigjesh për pyetjen që shtroni, të cilat janë përfshirë edhe në raport. Kjo ka qenë më tepër një çështje për partitë politike shqiptare dhe njihet gjerësisht nga të gjitha palët e interesuara, në veçanti, ato të interesuara drejtpëpërsëdrejti, d.m.th., vetë partite politike, se ka patur shqetësime në lidhje me mekanikat e këtyre
1 marrëveshjeve për një votim strategjik, që u janë bërë të ditura edhe partive. Në një farë mënyre, ndikimet deformuese të këtyre marrëveshjeve strategjike të votimit u kthyen kundër atyre, që në fakt, i promovuan ato të parët.
Doni të thoni se faji është i partive politike dhe se OSBE-ja nuk mundi të bënte asgjë për ta parandaluar atë?
Pa dyshim që OSBE-ja, ashtu si organizata të tjera ndërkombëtare, as nuk mund të bëjë që gjërat të ndodhin dhe as nuk mund të parandalojë që gjërat të ndodhin. Roli i saj është këshillues, asistues dhe jo ndërhyrës. Unë mendoj se shqetësimet iu bënë prezente shumë aktorëve në skenën politike dhe ata e dinë shumë mirë këtë.
Sipas raportit të ODIHR-it, aplikimi i skemës së Dushkut shkoi deri aty sa shkeli Kushtetutën. Në këtë kontekst, a e konsideroni Kuvendin aktual të ligjshëm?
Së pari, unë nuk do të jap ndonjë gjykim, sepse, para së gjithash, kjo ka të bëjë me formulimet që përfshihen në raport. Nuk mendoj se raporti thotë se ky zbatim i marrëveshjeve për votim strategjik ishte jokushtetues dhe, së dyti, ka të bëjë me efektet deformuese të këtyre marrëveshjeve, dhe gjykimi nese ato ishin apo jo kushtetuese nuk na takon ne ta japim.
A do të mbeteni një partner në procesin e reformës zgjedhore, edhe pse disa parti të vogla nuk do të donin t'ju shihnin ju si pjesë e një procesi të tillë?
Asistenca për çuarjen më tej të reformës zgjedhore është një prej detyrave të perfshira ne mandatin tone, kështu që nuk ka vend per pyetje nëse do të japim asistencë apo jo. Çështja tjetër ka të bëjë me konsensusin mbi parametrat themelorë të çuarjes më tej të reformës zgjedhore. Kjo duhet arritur nga vetë partite politike shqiptare. Dhe, nuk po e them këtë për herë të parë, ne do të ishim shumë të kënaqur nëse ky konsensus arrihet nga vetë aktorët politikë pa ndonjë ndërmjetësim apo përfshirje të jashtme dhe atëherë ne mund të ndërhyjmë me ekspertizë teknike në hartimin legjislativ kur të vijë momenti.
Nuk jeni lodhur nga të gjitha këto negociata?
Debati sapo ka filluar dhe është mire që ka filluar. Mbetem në pritje të marrëveshjes që do të dalë mbi konturet kryesore të themeleve të reformës zgjedhore dhe mendoj se mund nevojitet më shumë kohë deri atëherë.
Ashtu siç ka ndodhur zakonisht, raporti dhe rekomandimet janë lexuar në mënyra të ndryshme nga njerëz të ndryshëm. Disa prej tyre thonë se ndryshimi i sistemit zgjedhor kërkohet në raportin e ODIHR-it, ndërsa disa të tjerë thonë se raporti nuk e sugjeron këtë gjë. Çfarë mendoni për këtë?
Raporti, sigurisht, që nuk dikton një gjë të tillë. Ai bën disa rekomandime që kanë lidhje me Kodin aktual Zgjedhor, por nuk mendoj se është në logjikën e punës së ODIHR-it që të japë receta për zgjidhje. Për këtë arsye, kjo është lënë e hapur dhe në dorë të përfaqësimit politik të vendit. Kjo na çon pikërisht tek raporti që duhet të lexohet nga të gjithë ata që janë të interesuar për ta çuar përpara reformën dhe unë kam shumë besim se raporti është bërë një material referimi jo vetëm për partitë
2 politike por edhe, për shembull, për komisionin e posaçëm të ngritur nga Kuvendi dhe kjo shkon përtej komenteve të shkurtra që mund të bëhen në këtë rast.
Z. Ambasador, nuk keni ndonjë koment tuajin për këtë çështje?
Jo pikërisht ashtu. Unë nuk do të interpretoja raportin e ODIHR-it, sepse do të ketë një mundësi për ta pasur një prezantim të tillë nga personi më kompetent për këtë, domethënë, Drejtori i ODIHR-it, i cili do të vijë së shpejti në Shqipëri, dhe një nga qëllimet e vizitës së tij është të paraqesë konstatimet dhe rekomandimet e raportit.
Ka pasur propozime, veçanërisht, nga partitë e vogla për ndryshimin e sistemit zgjedhor në sistem proporcional apo proporcional rajonal. Për cilin prej tyre do të ishit pro?
Është një zgjedhje që duhet bërë nga aktorët shqiptarë. Kjo është pikërisht një prej çështjeve themelore që duhet zgjidhur nga aktorët politikë shqiptarë dhe jo nga institucionet ndërkombëtare. Pikërisht për këtë arsye, ODIHR-i nuk ka bërë ndonjë rekomandim apo përcaktuar ndonjë zgjedhje në këtë drejtim. Kjo sepse dihet se sisteme të ndryshme zgjedhore kanë avantazhe dhe disavantazhe në lidhje me rrjedhojat dhe ndikimin e tyre mbi skenën politike dhe jetën e vendit. Ekzistojnë praktika të vendeve të ndryshme që u përmbahen sistemeve të ndryshme zgjedhore, dhe këto duhen parë, por askush nuk mund të përcaktojë një zgjedhje të veçantë në këtë drejtim.
Sipas informacionit që ju keni marrë nga monitorimi i zgjedhjeve, çfarë nuk shkoi siç duhet ishte sistemi zgjedhor apo infrastruktura zgjedhore?
Ndoshta, është një element i tretë që ju nuk e përmendët, dhe kjo është qëndrimi i partive politike përsa i përket ndikimit të tyre të panevojshmëm mbi administratën zgjedhore. Ky është ndoshta edhe thelbi i problemit dhe kjo përshkruhet mjaft qartë në vetë raportin e ODIHR-it.
Me kë nga autoritetet shqiptare ju duket më e lehtë për të bashkëpunuar, Presidentin apo Kuvendin?
Kësaj pyetjeje nuk mund t'i jepet përgjigje. Normalisht, unë kam kontakte pune me një sërë institucionesh dhe zyrtarësh shqiptarë dhe e vlerësoj shumë bashkëpunimin që kam si me zyrën e Presidentit, ashtu edhe me Kuvendin. Besoj se kaq mjafton, këto janë gjëra që dihen dhe nuk ka nevojë të shkohet më tej.
Pyetja e fundit. Do të largohem nga kjo intervistë pa kuptuar se i kujt ishte faji për problemet serioze në zgjedhjet e 3 korrikut…
Problemi qëndron se kërkohet se kujt t'i hidhet faji. Kjo ndoshta nuk na çon shumë larg. Nëse kërkojmë si e si të fajësojmë dikë, nuk zgjidhim gjë. Në të vërtetë, ato që duhen kërkuar janë zgjidhjet. Dhe ky do të ishte sugjerimi im.
3
Klan television, 11 November 2005
Interview of the Head of the OSCE Presence in Albania, Ambassador Pavel Vacek
Journalist: Ilva Tare
Albania failed again to have free and democratic elections. Instead it was said that they partly met the standards. Do you feel responsible for this since you have offered assistance during the reforms on the electoral process?
We are responsible for the assistance, not for the results. Those are always and entirely in the hands of the Albanian political representation.
Smaller parties accuse the OSCE of having failed in Albania with the frequent electoral reforms. According to them, the OSCE has fallen in the trap of the larger parties and that you have ignored the smaller parties' interests, listening only to the two main parties. How do you comment on these allegations?
Accusations are always difficult as we all know, but I think that the biggest trap people can fall into is to put the blame on the international organisations. I think that the principal question is whether all partners on the Albanian political scene have been mutually receptive and whether they have listened to each-other. Obviously, we always listen to people and we always know the concerns. To what degree those concerns have been part of whatever consensus which underlies the current electoral code, that's another question.
Maybe you considered it enough for the consensus to be reached between the two main parties?
Obviously, that consensus was the key to having the Electoral Code passed.
After every election there is a need for further improving the legal framework. And after this gets accomplished there is another call for other improvements. What is going wrong with the changes?
Well, it's always about the degree of the progress. Obviously, the comments and the recommendations made after each of the elections in the past were meant to further that progress. It's about the approximation to the standards as interpreted by the ODIHR and this brings us to the recently-published report by ODIHR on the last elections in Albania.
Did the OSCE have any possibility to prevent the Dushk scheme before the elections took place, which, according to the report, violated the Constitution?
There is quite a number of replies to this question contained in the report itself. It was much more an issue for the Albanian political parties and it is widely known to all those concerned, especially to those directly concerned, i.e. the political parties themselves, that there have been concerns about the mechanics of these strategic voting deals which have been shared with the parties. In a way, the distorting effects
1 of those strategic voting deals have turned against those who actually initially promoted them.
You want to say that the blame goes to the political parties and that the OSCE couldn't do anything to prevent it?
Obviously, the OSCE, like other international organisations, can not either make things happen or prevent things from happening. Its role is advisory; the role there is one of assistance, not of interference. I think that the concerns were raised with many actors in the political scene and they knew very well.
According to the ODIHR report the use of the Dushk scheme went as far as violating the constitution. In this context do you consider the current Parliament a legitimate one?
I will not pass judgements, because first of all it is about the formulations contained in the report. I do not think that the report says that this implementation of the strategic voting deals was unconstitutional and, secondly, it is about the distorting effects of those deals, and the judgement on the constitutionality or not is not up to us to pass.
Will you remain a partner in the electoral reform process, even though some small parties would not want to see you as part of such a process?
The assistance in furthering the electoral reform is one of the mandated tasks of ours, so there is no question that we would shy away. The other thing is the consensus on the fundamental parameters of the further electoral reform. That has to be reached by the Albanian political parties themselves. …And I am not saying this for the first time - we would be more than happy if that consensus is reached by themselves without any outside facilitation or involvement and then we can come in with the technical expertise in legislative drafting, when it comes to it.
Aren't you tired of all this negotiating?
The debate is only beginning and it is good that it has begun and I will be looking forward to the emerging agreement on the principal contours, on the fundamentals of the electoral reform and I think that possibly more time is needed for that to happen.
As it has been usually the case, the report and the recommendations are read differently by different people. Some of them say that the changing of the electoral system is required in ODIHR's report and some others say the report does not suggest such a thing. What do you think?
Well, the report, certainly, does not prescribe that. It makes a number of recommendations which relate to the current Electoral Code, but I don't think it is the logic of the ODIHR's work to prescribe choices, to impose them, and that is why this is left open and this is up to the political representation of the country. And this brings us exactly to the report which needs to be read by all of those who are interested in pursuing the reform and I very much believe that the report has become a reference material not only for the political parties, but also for instance for the special
2 committee established by the Assembly and this certainly goes beyond one's short comments one could be able to make on this occasion.
Mr. Ambassador you do not have any comment of your own for this issue?
Not really, not in terms of interpreting the report, because there will be an opportunity to receive such a presentation from the most authoritative person. That will be the Director of ODIHR who is coming to the country, and the visit is coming soon and one of the purposes of the visit is to present the findings and the recommendations of the report.
There have been proposals especially by the small parties to change the electoral system into a pure proportional system or a regional proportional one? Which of these choices would you be in favour of?
That is a choice which has to be done locally. This is exactly one of the fundamental questions which have to be resolved by the Albanian political actors, not by international institutions and that is why ODIHR deliberately did not make any such recommendation or did not prescribe any such choice. Because it is known that various electoral systems have both pros and cons in terms of their consequences, in terms of their impact on the political scene and life of the country. And there are practices of various countries, which adhere to various systems, and this will have to be looked at, but nobody will prescribe any particular choice in that regard.
According to the information you received out of the monitoring of the elections what went wrong was the electoral system or the infrastructure of the elections?
Well, it is perhaps a third thing which you did not mention and that's rather the performance of the political parties in terms of their undue influence on the electoral administration. That is perhaps the core of the problem there and again this is quite well described in the ODIHR report itself.
With whom of the Albanian authorities you find it easier to work with, the President or the Assembly?
That's a question which is not answerable. By definition, I am in a working contact with a number of Albanian institutions and office holders and I very much value the interaction I am able to have with both the President's Office and also the Assembly and I can not help you on this one, because this is a sort of labelling into which one does not go.
The last question. I will leave without understanding who was guilty for the serious problems in the 3 July elections…
The problem is in looking for whom to put the blame on. This probably does not lead too far, if we only look for how to put the blame on others… That in itself does not help too much. It is rather the search for solutions which has to be there. And that's my suggestion.
3