Youth Assemblies for Community Development

Asambletë Rinore për Zhvillimin e Komuniteteve

osce Mission in Kosovo  Përmbajtja

Hyrje Çka është Asambleja Rinore?................................................................... 3 Ku gjenden asambletë rinore?...................................................................3 Ndryshimet e rekomanduara nga asambletë rinore nga viti 2005.............4 Projektet e viteve 2004 dhe 2005..............................................................10 Kampi verorë i asamblesë rinore.............................................................. 11 Si mundem të bëhem anëtarë?.................................................................12 Si mundem ti përkrah Asamblet rinore?....................................................12

osce Mission in Kosovo

2 Hyrje

K y dokument ju ofron informata themelore për asambletë rinore. Çka janë asambletë rinore, çfarë bëjmë, kush janë anëtarët dhe si mund të anëtarësoheni.

Gjithashtu këtu do të gjeni për rekomandimet tona për politika më të mira rinore në Kosovë dhe kontributet e dhëna përmes projek- teve tona.

Nëse jeni një i ri, lexojeni këtë doracak dhe nëse ju rrëmben dhe dë- shironi të inkuadroheni për të përmirësuar jetën, ejani dhe bashko- huni në asamblenë rinore. Këtë e bëjmë ne!

Nëse jeni zyrtarë lokal apo anëtarë i bashkësisë lokale, lexojeni, mendoni për të dhe na ndihmoni.

Çka është Asambleja Rinore?

Asambletë rinore janë simulim joqeveritar dhe jopolitik i kuvendeve komunale në Kosovë. Këto Asamble përbëhen nga 20 deri 30 të rinj, të cilët merren me rikrijimin e aktiviteteve dhe funksioneve të kuven- dit komunal. Kemi më shumë se 300 anëtarë nga komuniteti shqiptarë, serb, boshnjak, ashkali, romë, turk dhe kroat nga Kosova. Ne takohemi për të diskutuar rreth çështjeve me interes për ne dhe për komunitetet tona, angazhohemi me përfaqësuesit e qeverisë lokale në këto çështje, trajnohemi në tema të ndryshme, krijojmë rekomandime për çështjet madhore për rininë në Kosovë (të radhitura në faqet e këtij doracaku) dhe pastaj zbatojnë projekte të cilat i drejtohen atyre çësh- tjeve.

Kush mund të inkuadrohet?

Asambletë rinore janë të hapura për të gjithë të rinjtë e moshave të shkollave të mesme. Asambletë Rinore fillojnë të përzgjedhin pjesë- marrësit e interesuar në fillim të vitit por kjo procedurë vazhdon gjatë gjithë kohës. Kriter kryesor është që pjesëmarrësit të kanë angazhim dhe dëshirë të përmirësojnë komunitetin e tyre.

Ku gjenden asambletë rinore?

Asambletë Rinore janë themeluar në trembëdhjetë komuna në Kosovë. Asambletë Rinore gjenden në:

Dragash - DR Mitrovicë - MI Gjilan - GN Podujevë - PJ Kaçanik - KA Prishtinë - PR Kamenicë - KK Rahovec - RH Leposaviq - LE Prizren - PZ Lipjan - LI Suharekë Vushtrri - VU

3  Ndryshimet e rekomanduara nga asambletë rinore nga viti 2005

K uvendet Rinore të Kosovës kanë identifikuar dhe janë pajtuar una- nimisht për shtat problemet më të mëdha me të cilat rinia e Kos- ovës ballafaqohet sot.

Ato janë: papunësia, marrëdhëniet jo shumë të mira etnike, hapsira të pamjaftueshme për të rinjë, mungesë e konsultimit me rininë nga or- ganet vendimmarrëse, standarde dhe mundësi të pakta arsimore, ndotja e ambientit dhe martesat e hershme. Më poshtë i kemi shtjelluar problemet në më shumë detaje, duke përf- shirë arsyet e tyre, pasojat dhe zgjidhet e mundshme për të përmirësuar situatën.

Papunësia

Çështja parësore dhe njëra ndër çësh- tjet më alarmante me të cilat ballafaqo- hemi ne sot është mungesa e mundë- sive për punësim brenda Kosovës.Pa ndonjë mundësi për të gjetur një punë te rregullt,të vlefshme dhe legale ,si zgjedhje na mbesin një numer i vogël i mundësive të dëshirueshme. Largimi nga Kosova për atë numer të vogël të rinjësh të cilët kanë fatin të dalin jas- htë vendit dhe kryesisht angazhohen në punë fizike shërbyese, nëpërmjet të cilave aftësitë e tyre nuk vijnë ne shprehje, kjo nxit aktivitete kriminale. Që të trija këto opcione kanë një ndikim të madh negativ për Kosovën në përgjithesi. Ne i kemi identifikuar 6 mënyra se si me shpenzime te vogla në mënyrë që të Një djalosh i pa-strehë në Prishtinë përmirësohet kjo situatë.

◊ Ministria e Arsimit Shkencës dhe Teknologjisë me bizneset e Ko- sovës duhet të bashkëpunojnë në mënyrë qe të ofrojnë përvojë pune gjatë verës për të gjithë të interesuarit. Kjo do te sillte efekte të ndërsjel- la pozitive si për bizneset edhe për nxënësit. Bizneset do të kishin pasur mundësi që në mënyrën më të mirë ta prezentojne punën e tyre si dhe mundësinë e punësimit të matutjeshëm për ata të cilët janë treguar të mirë gjatë punës. Kështu nxënësit do të kishin rast të përfitojnë përvojë pune adekuate dhe njëkohësisht do të kishin plotësuar njohuritë e tyre teorike/arsimore nga përvoja e fituar.

◊ IPVQ dhe BE do të duhej që ta përfshinin rininë e Kosovës ne cili- ndo grup punues i cili synon të zgjedhë problemin e papunësisë në mënyrë qe të sigurohen se brengat e rinisë janë të adresuara në mënyrë adekuate përmes propozimeve.

4 ◊ UNMIK-u dhe IPVQ-të duhet ti ndryshojnë ligjet doganore me qëllim që të stimulohet/favorizohet prodhimi vendor më tepër se ai i importuar.

◊ Zyret komunale të punësimit/Byrotë për punësim duhet te ofro- jnë trajnime në lëmitë sikurse që janë : përpilimi dhe shkruarja e CV- se(biografisë), teknikat e intervistimit, si të aplikohet për punë etj.

◊ Bizneset e Kosoves do të duhej t’i bënin shpalljet për punësim në botimet/revistat rinore.

◊ SHPK dhe Gjykatat Komunale duhet ti përcjellin rastet e shfrytëz- imit të fëmijëve të cilët detyrohen të punojnë, si dhe të sigurojnë një tretman adekuat të punëtoreve te rinjë në Kosovë.

Marrëdhëniet ndëretnike

Problemi i dytë me të cilin ballafaqohet rinia e Kosovës janë marrëdhëni- et ndëretnike të cilat ende nuk qëndrojnë në nivelin e duhur.Kjo rrjedhë nga presioni direkt apo indirekt nga shoqëria në të cilën ende ekziston frika nga mënyra se si mund të reagoj familja, miqtë ose pjesëtarë të tjerë të shoqërisë në lirinë e lëvizjes apo shoqërimin eventual me pjesë- tarët e bashkësive tjera. Bashkësitë minoritare i frikohen integrimit në shoqëri për shkak se sulmi dhe dhuna kundër pjesëtarëve të bashkësive minoritare në Kosovë është ende e pranishme.

Sërish kemi bërë përpjekje të gjejmë 5 rekomandime që mund të ndih- mojnë në tejkalimin e kësaj situate.

◊ IPVQ në Kosovë duhet të sigurojnë kushte për hapjen e vendeve të përbashkëta të punës si rastin e Gjilanit ngase integrimi do të jetë shumë më i sukseshëm nëse ekziston interesi financiar në të dyja anët.

◊ Asambletë rinore, UNMIK-u, dhe IPVQ-të duhet të realizojnë shumë më tepër manifestime të përbashkëta kulturore dhe sportive me ndihmën e KFOR-it dhe të SHPK-së në rast nevoje.

◊ Asambletë rinore, UNMIK-u, IPVQ-të me Mediat duhet të organi- zojnë fushata informative për të përkrahur të gjithë ata të cilët dëshirojnë të marrin pjesë në promovimin e bashkëjetesës dhe të bashkëpunimit.

◊ Asambletë rinore dhe MASHT-i duhet të bashkëpunojnë në or- ganizimin e grupeve punuese nëpër shkolla të cilat do të diskutojnë në temën e marrëdhënieve ndëretnike dhe të inkuadrimit të zyrtarëve të komunës dhe politikanëve në ato bisedime.

◊ Kuvendet rinore do të marrin pjesë në organizimin e një karnavali që do të shërbej për të promovuar lëvizjen e lirë. Këto manifestime do të përcillen me muzikë dhe diskutime në tema të caktuara.

Mungesa e objeketeve kulturore, sportive dhe rinore Çështja e tretë që ne kemi identifikuar dhe që ka një ndikim të madh tek të rinjtë e Kosovës është mungesa e qendrave sportive, teatrove, 5  kinemave dhe lokacioneve për ak- tivitete të përgjithshme rinore. Kjo mungesë e shkarkimit të energjisë dhe e shprehjës së krijimtarisë të të rinjve sjell në rritjen e numrit të për- doruesve të drogës dhe alkoolit dhe të atyre që inkuadrohen në krime. Gjendja është e tillë për shkak të mungesës së bashkëpunimit në mes komunave me të rinjtë dhe të alokimit të buxhetit dhe lokacion- eve që kërkohen për këto aktivitete.

◊ IPVQ-të mund të përsëris ak- tivitetin kulturor që ishte organi- zuar në Suharekë me emrin Festari nëpër gjithë Kosovën. Një festival një javor me aktivitete sportive dhe kulturore që është zbatuar nga fon- det e komunës dhe të donatorëve.

◊ IPVQ-të duhet të inkuadroj rininë në planifikimin e buxhetit për ak- tivitetet rinore në nivelin komunal dhe qendrorë.

◊ Asambletë rinore mund të organizojnë aktivitete sportive dhe kul- turore në bashkëpunim me Komunat.

◊ Asambletë rinore mund të organizojnë fushata për ngritjen e vetëd- ijes së të rinjve për efektet negative të drogës dhe alkoolit pas përdorimit të tyre.

Mungesa e inkuadrimit të të rinjëve në procesin e mar- rjes së vendimeve Brenga yne e katërt është që të rinjët e Kosovës janë lënë jashtë procesit të marrjes së vendimeve. Nuk ftohen në mënyrë të rregullt në diskutimet e rëndësishme që ndikojn në jetën dhe të ardhmën e tyre në shkolla, universitete, qeveri lokale dhe qendrore dhe në UNMIK. Kjo ka shkaktuar që të aprovohen ligjet dhe rregulloret të cilat janë dedikuar për të rinjët mirëpo nuk kanë arritur qëllimin.

◊ Asambletë rinore, OJQ-të rinore, forumet dhe grupet joformale rinore mund të themelojnë dhe të organizojnë këshillat e nxënësve me qëllim të nxitjes dhe inkurajimit të nxënësve në proceset e marrjës së vendimeve nëpër shkolla dhe IPVQ. Të përpilojnë projekte dhe të grumbullojnë fonde për këto këshilla/forume me qëllim të sigurimit të funksionimit të tyre.

◊ Asambleja rinore dhe Zyrtari Komunal për Informim mund të organizojn fushata për vetëdijësim të të rinjëve me qëllim të njoftimit mbi ligjet dhe të drejtat e tyre.

◊ OJQ-të rinore – të organizojnë grupet punuese për të rinjë me qëllim të ngritjes së kapaciteteve të tyre dhe vetëdijësimi mbi të drejtat e tyre brenda procesit vendim marrës.

6 ◊ IPVQ-të duhet të inkurajojnë dhe të ndihmojnë në pjesëmarjen e rinisë në përpilimin e buxhetit komunal dhe qëndror dhe përpilimin e politikave me qëllim të sigurimit të fondeve dhe burimeve të mjaftueshme për aktivitete rinore dhe zbatimin e legjislacionit që rregullon konsultimet paraprake me të rinjët për këto çështje. Më tej, komunat brenda strukturave të tyre duhet të themelojnë pikat kontaktuese për çështjet rinore (p.sh. Zyrëtari për çështje rinore-ZÇR) dhe të kërkohet nga ZÇR-ja përgaditja e planit vjetor veprues për për- parimin e çështjeve rinore në nivelin komunal. Ky plan veprues duhet të përpilohet në bashkëpunim të ngushtë me përfaqësuesit e të gjitha grupeve rinore.

◊ Ministria për Kulturë Rini dhe Sport (MKRS) dhe Ministria për Arsim, Shkencë dhe Teknologji (MASHT) duhet të ndërprejë prak- tikat e deritanishme të miratimit të vendimeve me ndikonim në rininë pa pëlqimin paraprak nga ana e këshillave/forumeve të shkollave. Gjith- ashtu, organizimi i cilido aktivitet duhet të jetë në bashkëpunim me të rinjët me qëllim të sigurimit të përshtatshmërisë së tyre me kohën dhe orarin e ditës së të rinjëve.

◊ MKRS duhet të sigurojë funksionimin e Parlamentit rinorë të Kosovës dhe që asambletë rinore të marrin rolin aktiv në Parlamentin rinorë.

◊ Bashkësia Ndërkombëtare duhet të ndërmarrë hapa serioz në mënyrë që të ndikoj në IPVQ-të lokale dhe qendrore, që proaktivisht të merr parasysh dhe të përfshijnë rekomandimet dhe brengat e grupeve rinore. Ata gjithashtu duhet të sigurojnë bashkëpunimin në mes të rinisë dhe autoriteteve lokale gjatë zhvillimit dhe zbatimit të projekteve me ndikim tek të rinjët.

Mungesë e çasjes në ambiente dhe institucione kuali- tative Problemi i pestë të cilin e kemi identifikuar ne është standardi i ulët i pajisjeve arsimore dhe vështirësia e çasjes në ato ekzistuese. Bibliotekat janë të varfëra, laboratoret janë të pamjaftueshme, mësimdhënësit nuk janë të motivuar si dhe numri i vendeve te lira ne Universitet publik është i kufizuar. Këto standarde të ulëta ndikojnë në pamundësinë e studentëve që praktikisht ti ushtrojnë njohuritë e tyre teorike si dhe ta zhvillojnë kup- timit e drejtë të tyre. Si e tillë, përgaditja e tyre për jetën në botën prak- tike është e kufizuar dhe e pamjaftueshme. Këto probleme janë shfaqur si pasojë e sistemit të politizuar arsimor ku bindjet politike të cilat nuk lidhen me arsimin bien ndesh me esencën e politikës arsimore, që shpie drejt implementimit jo të drejtë të ligjeve mbi arsimin në të gjitha nivelet.

◊ IPVQ-të dhe UNMIK-u mund të sigurojnë që ligji mbi arsimin të im- plementohet në mënyrë të mirëfilltë.

◊ Mësimdhënësit duhet të kenë më tepër liri për të specializuar në lëmitë e ekpertizës së tyre individuale dhe të ligjerojnë dhe japin mësim

7  mbi lëndët të cilat i kanë mëAn për zemër. example of environmental carelessness in Kosovo

◊ Asambletë rinore duhet aktivizuar këshillet e shkollave në institucio- net e tyre përkatëse dhe ti inkurajojnë të njejtat në institucionet tjera. ◊ OSBE-ja mund të organizojë trajnime për nxënësit/ studentët dhe pu- nonjësit e arsimit lidhur me ndikimin e korrupsionit, mitos dhe politizimit të sistemit arsimor.

◊ MASHT(Ministria e Arsimit, Shkencës dhe Teknologjisë) mund të ofrojë informata më të mira rreth regjistrimit në universitet publik si dhe ta bëjë procesin e bursimit më transparent me më pak nepotizëm (të familjarizuar) dhe më të lehtë për çasje për ata të cilët ju nevojitet me të vërtetë.

Dëmtimi i ambientit Një shembull i pakujdesisë ndaj ambientit në Kosovë

Problemi i gjashtë nga problemet e identifikuara më të cilat përballet rinia e Kosovës sot është gjendja e ambientit të dëmtuar e shkaktuar nga popullata indiferente/e pa interesuar, komuniteti i biznesit dhe institucio- net. Me një mungesë të vetëdijes së popullsisë në përgjithësi lidhur me këtë çështje, kujdes të pakët të autoriteteve lokale dhe qëndrore për të zgjidhur problemin, investimet e pamjaftueshme në riciklimin dhe grumbullimin e mbeturinave, planifikimi i dobët për vendosjen e fabrikave dhe prak- tikat e shfrytëzimeve ilegale, bëjnë që e ardhmja e ambientit të Kos- ovës të duket e zbehtë. Jemi ne që duhet të ballafaqohemi me gabimet e gjeneratave më të vjetra dhe si të tilla ne kemi propozuar gjashtë mënyra për të përmirësuar situatën.

◊ Asambletë rinore, OJQ-të, OSBE-ja, IPVQ-të dhe mediat mund të udhëheqin fushata mediale (TV, Radio, fletushkave) dhe trajnime/dis- kutime në grupe lidhur me problemet e ambientit nga ana e eksperëve lokal, efektet e mundshme, çfarë fenomene natyrore do të mund të mbroheshin, mënyrat më të cilat njerëzit do të mund të ndihmonin dhe çfarë mund të arrihet. Me më tepër njohuri, ata mund të jenë pjesë e zgjidhjes dhe presionit mbi qeverinë për ndryshime.

◊ MASHT-i duhet të inkorporojë aspekte të arsimimit për ambientin në kurikulumin e shkollës fillore në mënyrë që njohuritë të rrënjosen që nga mosha e re. Prandaj, nuk do të ketë nevojë për ndryshim pikëpamjeje, por vetëm në formimin e tyre.

◊ Asambletë rinore, OJQ-të dhe anëtarët e komunitetit lokal mund të marrin pjesë në aksionet për pastrimin e zonave lokale me vlerë natyrore të dëmtuara nga shkarkimet ilegale dhe mbeturinat.

◊ IPVQ-të dhe UNMIK-u – të aprovojnë ligje dhe legjislacion që të

8 mbrojnë zonat e pakta të gjelbëruara që kanë mbetur dhe ambientin në përgjithësi. Mbrojtje shtesë për pyjet nga prerja ilegale dhe kërkesat për një vlerësim për ndikimin në ambient mbi të gjitha zhvillimet e mëdha industriale. Ky legjislacion do të ketë efekt shtesë në rritjen e vetëdijes dhe do të fuqizojë ata të cilët po mundohen t’i bëjnë ndryshimet.

Martesat e hershme Çështja e shtatë e identifikuar, me të cilën rinia e Kosovës përballet sot, është edhe martesa e hershme. Ndoshta është një problem që prek një numër të vogël, por efekti negative i saj është i tmerrshëm.

◊ Policia dhe gjykatat komunale duhet të mbështesin ligjet relevante qe janë në fuqi në mënyrë që t’i mbrojnë të rinjët nga abuzimi.

◊ Qendrat për punë sociale dhe zyrtarët komunal për barazi gjinore duhet të obligohen që t’i vizitojnë shkollat dhe në mënyrë të gjërë t’i infor- mojnë të rinjët lidhur me të drejtat e tyre ligjore, procedurat dhe mënyrat e ndihmave që janë në dispozicion për ata. Në anën tjetër këto institucione kanë nevojë për përkrahje nëpërmes ngritjes së kapaciteteve në mënyrë që të jenë të gatshëm të përgjigjen në mënyrë adekuate ndaj këtyre detyrave.

◊ Asambletë rinore, Ministria e Arsimit, Shkencës dhe Teknologjisë (MASHT) dhe drejtoritë komunale të arsimit (DKA) duhet që ta dis- kutojnë këtë çështje nëpër shkolla dhe në media nëpër vendet ku është problemi i paraqitur dhe të ngritet vetëdija e popullatës për seriozitetin e kësaj çështjeje.

Trajnimet Trajnimet janë një pjesë e rëndësishme e projektit të Asamblesë rinore. Ne kemi mundësi t’i zhvillojmë shkathtësitë dhe aftësitë tona përmes trajnimeve të ndryshme me qëllim që t’i kuptojmë dhe adresojmë më mirë problemet me të cilat sot ballafaqohemi. Kemi vijuar trajnimet e cekura më poshtë, të cilat na janë ofruar nga OSBE-ja dhe OJQ-të lokale.

◊ Teknikat e avokimit dhe lobimit ◊ Si të planifikohet dhe të zhvillohet një fushatë ◊ Ndërtimi i ekipit

Trajnim në Gjilan, Asambleja rinore

9  ◊ Strukturat komunale ◊ Përpilimi dhe menaxhimi i projektit ◊ Menaxhimi dhe zgjidhja e konfliktit ◊ Komunikimi i brendshëm ◊ Zgjidhja e problemit ◊ Të drejtat e njeriut ◊ Gazetari

Projektet gjatë viteve 2004 dhe 2005

Mementuar qëllim që ti adresojmë çështjet e identifikuara, ne kemi imple- disa projekte në Kosovë.

Marrëdhëniet e tendosura ndër-etnike

Ne jemi në proces të zhvillimit të një filmi dokumentar mbi lirinë e lëvizjes në Kosovë.Për këtë qëllim ne kemi vijuar trajnimin nga një këshilltar I BBC-së nga Britania e Madhe dhe që gjashtë muaj jemi duke bërë xhir- ime në njëmbëdhjetë komuna të Kosovës. Këtë e bëjmë me qëllim që ta promovojmë lirinë e lëvizjes duke vërë në pah disa çështje thelbësore lidhur me këtë temë së bashku jemi duke punuar disa filma dokumentarë të shkurtër mbi disa prej projekteve të mëposhtme.

Ne gjithashtu kemi organizuar një sër fushatash që kanë pasur për qël- lim ngritjen e vetëdijes dhe tolerancës ndër-etnike. Këto fushata kanë përfshirë parada nëpër qytete të ndryshme, shfaqje të këngëve dhe val- leve popullore,aktivitete sportive,ekspozita si dhe një seri debatesh mbi cështjet e lirisë së lëvizjes në Kosovë dhe promovimit të tolerancës ndër- etnike. Fushatat janë implementuar në Lipjan, Vushtrri, Suharekë dhe Prizren. Anëtarët e asambleve rinore nga Vushtrri dhe Mitrovica kanë kaluar nëpër trajnime të trajnerëve mbi strukturat dhe funksionet e kuvendeve komunale, përgatitjen e projekteve dhe ndërtimit të paqes. Këto trajn- ime tani janë përcjellë nga anëtarët e asambleve rinore tek moshatarët e tyre në shkolla nën mbikqyrjen e Caritas-it

Mungesa e hapësirave sportive, kulturore dhe rinore

Asambleja Rinore e Dragashit e ka promovuar turizmin nëpërmes të përpilimit të hartave dhe vendosjes së shtyllave informative/udhëzuese të zonave, fenomeneve/dukurive natyrore dhe të shtigjeve të rajonit të Gorës, me qëllim të orientimit sa më të mirë për njerëzit që udhëtojnë në këtë rajon. Asambleja Rinore e Dragashit gjithashtu ka menaxhuar edhe ri-aftësimin e fushës shkollore në Dragash dhe ka organizuar një turnir mbarë ko- sovar basketbolli me pjesëmarrje të 80 të rinjëve, inaugurimit të kësaj fushe.

Ne poashtu po provojmë të ofrojmë aktivitete sportive me shpenzime të ulëta për rininë e Kosovës përmes krijimit të një shoqate të orientuesve të cilat deri më tani janë krijuar në Gjilan, Kamenicë dhe Podujevë dhe kanë inkuadruar më shumë se 100 të rinjë

Mungesa e inkuadrimit në procesin e vendimmarrjes

Asambletë rinore kanë organizuar një fushatë (dymbëdhjetë tryeza të

10 rrumbullakta, një seri radio spotesh, një debat televiziv dhe shkruar) në mënyrë që të ngrisin vetëdijen mbi vështirësitë ekzistuese me inkuad- rimin e të rinjëve në procesin e vendimmarrjes në shkolla dhe të ndikojnë në përmirësimin e arsimimit në shkollat e mesme. Kjo ka ngjarë deri më tani në Gjilan, Kamenicë, Mitrovicë dhe Vushtrri.

Anëtarët e asambleve rinore kanë themeluar një buletin në shkollat e MI. Përgatiten nga nxënësit dhe mbulon çështjet e arsimit, aktivitetet e komunës dhe të të rinjëve në mënyrë që të ngritet vetëdija mbi çështjet me interes në komunitetin shkollorë. Deri me tani kanë dalë XX numra që kanë qarkulluar tek XX nxënës të shkollave të mesme dhe akoma vazhdon te dalë I pavarur nga fondet e OSBE me përkrahjen nga fondi i shkollave dhe nga shitja e këtij buletini.

Përkeqësimi i ambientit

Kemi implementuar një seri prej tetë fushatash me theks në rëndësinë e vetëdijes ambientale përmes radio spoteve, tri debateve televizive, gjashtë debateve në shkollat e mesme, posterëve dhe buletineve. Për më tepër, kemi organizuar tetë ditë pastrimi në zona të ndryshme të Kosovës dhe kemi siguruar mbi 200 shporta për hedhurina për qendrat e qyteteve për të promvuar vazhdimisht vetëdijen ambientale. Këto janë implementuar në Gjilan, Kamenicë, Vushtrri, Leposaviq, Podujevë dhe Suharekë në partneritet me organizatat e tjera rinore, zyrtarët komunalë për rini dhe me kompanitë komunale të shërbimeve publike.

Martesat e hershme

Asambletë rinore kanë punuar në ngritjen vetëdijes së nxënësve të shkol- lave të mesme dhe të prindërve të tyre për problemin e martesave të her- shme në komunën e Rahovecit përmes trajnimeve, debateve (një në TV dhe dy në radio), dhe prodhimit e shfaqjës së një filmi të shkurtë dokumentar.

Kampi veror i asambleve rinore Në mes të datave 19 dhe 26 gusht 2005, në Zhablak të Malit të zi u or- ganizua kampi i tretë vjetor i asambleve rinore.

Në kamp mërrën pjesë mbi 250 anëtarë të asambleve rinore të moshës në 16 deri 20 vjeç nga komuniteti shqiptarë, serb, ashkali, boshnjak, kroat, romë, dhe turk.

Kampi ka pasur dy qëllime:

1. Të ofrojë një mundësi për të rinjtë nga pjesë dhe grupe të ndry- shme etnike të Kosovës për të takuar njëri tjetrin dhe për të ndërtuar marrëdhënie përtej kufijve gjeografik dhe etnik në mënyrë që të shtohet bashkëpunimi në mes asambleve rinore dhe

2. Për të na dhënë një forum për të diskutuar problemet kryesore me të cilat ballafaqohet rinia e Kosovës dhe për të përgatitur rekomandimet e mësipërme.

Përmes aktiviteteve për ndërtimin e ekipit, janë ndërtuar marrëdhënie në mes anëtarëve të regjioneve dhe etnive të ndryshme. Ka qenë një sukses i madh me shoqërime të mira dhe janë krijuar marrëdhënie pune dhe siq tha një anëtarë i grupit “ne filluam kampin me shtrën- gime dore por përfunduam kampin me përqafime me njëri tjetrin”.

11  Si mund të bëhem anëtarë? Nëse jeni në mes moshës 15 dhe 18 vjeç dhe dëshironi të dini më shumë, kontaktoni shumicën e anëtarëve lokal në listën kontaktuese në fund të kësaj broshure ose zyrën e OSBE-së në regjionin tuaj.

Si mund t’i përkrah asambletë rinore? Nëse jeni një zyrtarë komunal, anëtarë i ndonjë OJQ-je ose jeni shërbyes civil i cili mund të kontribuoj në zhvillimin e vetëdijes politike dhe sociale të të rinjve dhe që jeni të gatshëm të dëgjoni brengat tona dhe idetë tona atëherë ne do të dëshironim të dëgjojmë nga ju. Ju mund të kontaktoni asambletë rinore përmes listës kontaktuese në fund të këtij doracaku, duke kontaktuar shkollat lokale ose duke kontaktuar zyrat e OSBE-së në rajonin tuaj.

Ju faleminderit!

Ju faleminderit që e keni lexuar këtë broshurë. Shpresojmë të na kontaktoni në të ardhmen, qoftë si anëtarë, zyrtarë, ose thjeshtë si një i interesuar për të kontribuar për përmirësimin e jetës së të rinjve në Kosovë. Na ndi- hmoni neve për t’i ndihmuar vetës.

Lista kontaktuese

Dragash: +381 29 44 200 - Latif

Gjilan: Jelena Vasic: jelena_vasic_db@yahoo.com OSCE: +381 280 24 757 - Edmond

Kaçanik: OSCE: +381 38 500 162: Jeton Lika

Kamenicë: Community Centre Kamenica: cc_kamenica@yahoo.com Arta Hoda: artushi15@hotmail.com Bedri Krasniqi: bedri_2@hotmail.com OSCE: +381 280 24 757 - Ljubo / Fatmir

Leposaviq: Bojana: bojanalep@yahoo.com OSCE +38 28 33 944 - Snežana

Lipjan: li_youth_assembly@hotmail.com OSCE: +381 38 581 844 - Pedrag / Berat

Mitrovicë: Besart Hajrizi: besarth@hotmail.com OSCE: +38 28 33 944 Shkendiza

Podujevë: Fidan Rekaliu: rekaliu96@hotmail.com Kreshnik Hyseni: niku_kh@hotmail.com OSCE: 381 38 500 162 - Elita

Prishtinë: OSCE: 381 38 500 162 - Ismet

Prizren: OSCE: +381 29 44 200 - Alev

Rahovec: OSCE: + 381 29 76 501 - Art

Suharekë: Fisni Shurdhaj: niki_llokumi9@hotmail.com Besart Lumi: bes_senior@hotmail.com OSCE: +381 29 44 200 – Salih/Kreshnik

Vushtrri: Beqir Lahu: Beqir_l@hotmail.com OSCE: +38 28 33 944 - Sevdije

www.youthassemblies.com

12

Youth Assemblies for Community Development

osce Mission in Kosovo  Contents

Introduction....................................................................................3 What is a Youth Assembly?............................................................3 Who can be a member?.................................................................3 Where are there Youth Assemblies?..............................................3 The Youth Assembly Recommendations for Change 2005............4 The Projects of the Youth Assembly...............................................10 The Youth Assembly Retreat 2005.................................................11 How can I get involved as a member?...........................................12 How can I support the Youth Assemblies?.....................................12

osce Mission in Kosovo

2 Introduction

T his document will guide you through the Youth Assemblies. What are the Youth Assemblies, what do we do, who is involved, and how to get involved with us.

It also tells you our recommendations for a better Youth Policy in Kosovo and the contribution the we’ve already made through our projects.

If you’re a young person, read it and if it grabs you and you’d like to get stuck in to make life better, come and join the Youth Assembly. We do it!

If you are a local official or a local community member, read it, think about it and help us.

What is A Youth Assembly?

A Youth Assembly is a non-governmental, non-political simulation of a Municipal Assembly in Kosovo. It involves around 20-30 young people in each municipality who are engaged in the recreation of Municipal Assem- bly activities and functions. We have over 300 members from Albanian, Serbian, Bosniak, Ashkali, Roma, Turkish and Croat communities of Kos- ovo. We meet to discuss issues of concern and interest to ourselves and our community, we engage with representatives of local government on these issues, we receive training on a range of topics, we make recom- mendations on the major issues in Kosovo for Youth (they are outlined on page(…I can’t fill this in until the booklet is made) and then imple- ment projects which address those issues.

Who can be involved?

Youth Assemblies are open for all young people of secondary school age. The Youth Assemblies begin selection of the interested partici- pants at the beginning of the year but this procedure is on-going. The main criterion is for participants to have commitment and desire to improve their community.

Where are there Youth Assemblies?

The Youth Assemblies have been established in thirteen municipalities in Kosovo. There are Youth Assemblies in:

Dragash/Dragaš - DR Mitrovicë/Mitrovica - MI Gjilan/Gnjilane - GN Podujevë/Podujevo - PJ Kaçanik/Kačanik - KA Prishtinë/Priština - PR Kamenicë/Kamenica - KK Rahovec/Orahovac - RH Leposavić/Leposaviq - LE Prizren/Prizren - PZ Lipjan/Lipljan - LI Prizren - PZ Vushtrri - VU Suharekë/Suva Reka

3  Youth Assembly Recommendations for Change 2005

Y outh Assemblies of Kosovo have been able to identify and unani- mously agree upon the seven major problems facing the Youth of Kosovo today.

They are unemployment, poor inter-ethnic relations, insufficient youth facilities, lack of consultation with youth in the decision making bodies, low standards and opportunities within education, environmental decline and early marriage. Below we set ou t the problems in more detail, their causes, consequenc- es and possible solutions for the improvement of the situation.

Unemployment

The first of the issues confronting us to- day is the lack of employment opportu- nities within Kosovo. Without reason- able possibility for regular, worthwhile and legal employment we are left with few desirable choices. Departure from Kosovo for the lucky few who have that option, menial labour that fails to utilise our skills and criminal activity. All three of these options have a massively nega- tive impact on Kosovo in general. We have identified 6 low cost means to improve the situation.

◊ Ministry for Education Science and Technology (MEST) and Kosovo’s businesses need to co-operate to pro- A homeless boy in Prishtina vide work experience over the summer for all who are interested. This would have clearly positive effects for both business and the pupils. Businesses would have the opportunity to take some of the brightest and best and introduce them to their work with possibilities of further employment to those who work out well. The pupils will gain relevant work experience to supplement their educational qualifications.

◊ Provisional Institutions of Self Government (PISG) and Euro- pean Union (EU) should involve Kosovo Youth in any working groups intended to resolve the problems with unemployment in order to ensure that the concerns of Youth are adequately addressed by the proposals. United Nations Mission in Kosovo (UNMIK) and PISG must change the law on customs to improve incentives for local production rather than import.

◊ Municipal Bureau for Employment should provide more trainings on CV writing, interview technique and job applications. Kosovo’s busi- nesses should post advertisements in youth focused publications. 4 ◊ Kosovo Police Service (KPS) and Municipal courts must follow up on cases of the abuse of child labour and ensure proper treatment of young workers in Kosovo.

Strained Inter-Ethnic Relations

The second pressing issue for the youth of Kosovo is the state of in- ter-ethnic relations in Kosovo which are not yet at even the most ba- sically functioning level. This comes from direct and indirect pres- sures from a society in which many family members, friends and community members instil a sense of fear and opposition that pre- vents both freedom of movement and association. Minority communi- ties are hesitant to be integrated into society because of the still re- cent violence and continued attacks on minority community members.

Again, we have identified 5 possible means to improve the inter-com- munity relationships.

◊ PISG should establish more common business spaces for all commu- nities as exist in GN should be established since the desire to integrate is much deeper across all communities if there are financial incentives.

◊ Youth Assemblies, UNMIK and PISG should all implement more common cultural and sporting events open and accessible to all with support of KFOR, UNMIK police and KPS to provide security where nec- essary.

◊ UNMIK, PISG, Media outlets and Youth Assemblies should con- duct Awareness campaigns to encourage involvement in these events and media campaigns to promote the benefits of multi-ethnic co-opera- tion.

◊ Youth Assemblies and MEST should co-operate to hold discussion groups in schools on the issue of inter-ethnic relations with the involve- ment of Municipal officials and politicians.

◊ Youth Assemblies will implement activities to promote freedom of Movement. They will involve music, speeches and discussion of the is- sues at hand.

Lack of Involvement in the Decision Making Processes Our fourth concern is that the young people of Kosovo are left outside the processes of decision-making. They are not regularly invited to relevant discussions which affect their lives and future in either schools, universities, local and central government or UNMIK. This has led to laws and regulations that are supposed to represent the interests of the youth but which fail to do so.

◊ Youth assembly, Youth NGO forums and informal youth groups can establish and organise the pupils councils in order to en- courage and engage pupils in the decision making process within and across schools and PISG. They can draft projects and fundraise for

5  these councils/forums in order to secure their functioning

◊ Youth Assembly and Municipal Information Officer (MIO) can conduct an awareness raising campaign for the youth to see their rights and the laws.

◊ Youth NGO’s can hold capacity building working groups for youth to build the awareness of their rights regarding the decision making proc- ess.

◊ Local PISG must encourage and facilitate the participation of the Youth in the drafting of Municipal and Central budgets and policies to ensure sufficient allocation of funds and resources for Youth activities and implement legislation regulating consultation with youth on such issues

◊ Furthermore, the Municipalities should support the MYO and re- quest from the MYO preparation of the annual action plan for enhance- ment of the youth in the municipal level. This Action plan should be drafted in close cooperation with representatives of all youth groups.

◊ Ministry for Culture Youth and Sport (MCYS) and MEST must cease the practices of approving decisions affecting youth without prior approval endorsed by the school forums/councils. Also, any organisa- tion of activities should be in co-operation with Youth to ensure that they take place at a time and with an agenda suitable for the youth.

◊ MCYS should ensure the functioning of the Kosovo Youth Parliament and the Youth Assemblies could take an active role in the Youth Parliament.

◊ The International Community must make serious effort to influence the local and central PISG to proactively consider and incorporate recom- mendations and concerns of the youth groups. They must also ensure co-operation with and between youth and local authorities when devel- oping and implementing any projects which have an impact on the youth.

Lack of Sporting, Cultural and Youth facilities

The third issue we have identified that heavily affects the Youth of Ko- sovo is the lack of sports centres, theatres, cinemas and spaces for general youth activities. This lack of outlet for the youth’s energy and creativity is leading to increased numbers of drug and alcohol users and those involved with crime. It has come about because of the lack of co-operation between municipali- ties and youth with the allocation of the budget and facilities required for these activities.

6 ◊ PISG could replicate, across Kosovo, the cultural activity model used in SR in the Festari. A week long festival of sporting and cultural activi- ties implemented with Municipal and sponsorship funds.

◊ PISG should involve the youth in the planning of Municipal and Cen- tral allocation of funds for youth activities.

◊ Youth Assemblies can organise sporting and cultural events in co- operation with Municipalities.

◊ Youth Assemblies can organise an awareness campaign on the ef- fects of drug and alcohol addiction

Lack of access to quality educational facilities and institutions Our fifth identified problem is with the low standard of education- al facilities and the difficulty of gaining access to those that do exist. The libraries are poor, the laboratories are insufficient, the teachers are not motivated and the availability of university places is limited. These low standards result in the inability of students to practical- ly test out their acquired theoretical knowledge and properly develop their understanding. As such, their preparedness for life in the practi- cal world in limited and insufficient. The problems have come about because of a politicised educational system where unrelated political beliefs conflict with sound educational policy which leads, at all lev- els, to the non-implementation of the appropriate laws on education.

◊ PISG and UNMIK can ensure that the law on education is imple- mented as directed

◊ Teachers should have more freedom to specialise in their individ- ual areas of expertise and teach subjects they are passionate about.

◊ The Youth Assemblies should activate school councils in their re- spective institutions and encourage them in others.

◊ OSCE can organise trainings for students and staff on effects of cor- ruption, bribery and politicisation of the educational system.

◊ MEST can provide better information on how to be enrolled at uni- versity and should make the scholarship process more transparent, less nepotistic and more accessible to those who really need it.

Environmental Deterioration The sixth of our identified problems facing the Youth of Kosovo today is the deteriorating environmental situation caused by an apathetic popu- lation, business community and institutions. With a lack of awareness of the population in general of the issue, little regard of the local and 7  central authorities to so- An example of environmental carelessness in Kosovo lution, insufficient invest- ment into recycling and refuse collection, the poor planning of the placement of factories and illegal log- ging practices, the future for Kosovo’s environment looks bleak. It is us who will have to live the mis- takes of the older genera- tions and as such we have suggested six ways to im- prove the situation.

◊ Youth Assemblies, NGO’s, OSCE, PISG and media outlets can conduct Media campaigns (TV, Radio, leaflets) and trainings/discussion groups on problems with environment from local experts, the possible effects, what natural phenomena there are to save, ways in which the people can help and what can be achieved. With more knowledge, they can be part of the solution and the pressure on the government to effect change would be increased

◊ MEST should incorporate environmental education aspects into the primary school curriculum in order to have the knowledge implanted from a young age. Therefore, it will not require a change of attitudes, only the formation of them.

◊ Youth Assemblies, NGO’s and local community members can participate in clean-up operations in local areas of natural worth dam- aged by illegal dumping and littering.

◊ PISG and UNMIK can approve laws and legislation to protect the few green areas remaining and the environment in general. Additional protection for woodlands from illegal logging and requirements for envi- ronmental impact assessments on all major industrial development. This legislation will have the additional effect of raising awareness and will empower those who are trying to make the changes.

Early Marriage

The seventh identified issues facing the young people of Kosovo to- day is that of early marriage. It is a problem that affects perhaps only a small number but the negative effect on those few is enormous.

◊ Police and Municipal courts must uphold the relevant laws that are in place to protect the young from abuse.

8 ◊ Centres for Social Welfare and Municipal Gender Officers should be obliged to go to the schools and to widely inform youngsters about their legal rights, procedures and means of assistance available to them. On the other hand these institutions need support through capacity building to be enabled to adequately respond to this task.

◊ Youth Assemblies, MEST and Municipal Education Directors (MED) should have this issue discussed in schools and in the media in areas where it is a problem to raise awareness amongst the population of the seriousness of the issue.

Trainings The Trainings are a central part of the Youth Assembly project. We are able to develop our skills and capacities in order to better understand and address the problems facing us today. We have attended the follow- ing trainings provided by OSCE Mission and Local NGO’s.

◊ Advocacy and Lobbying techniques ◊ How to plan and organize a campaign ◊ Team Building ◊ Municipal structures ◊ Project development and writing ◊ Conflict management and resolution ◊ Internal communication ◊ Problem Solving ◊ Human rights ◊ Journalism

Training in GN Youth Assembly

9  2004 and 2005 Projects

I n order to go some way to addressing the identified issues we have implemented several projects in Kosovo.

Strained Inter-ethnic Relations

We are in the process of developing a documentary film on Freedom of Movement throughout Kosovo. We received training from a BBC consultant from the UK and have been filming throughout the past six months in eleven municipalities in an effort to try and promote free- dom of movement by uncovering some of the issues surrounding it along with short documentaries on several of the projects seen below.

We had a series of campaigns to develop inter-ethnic awareness and toler- ance throughout the local community. These included parades through the various towns, folk dancing and singing displays, exhibitions, sport activi- ties and a series of debates on the issue of Freedom of Movement and Toler- ance Promotion in Kosovo. This has been implemented in LI, SM ,VU and PZ.

Youth Assembly members from VU and MI received training of train- ers on MA structures and functions, project development and peace building. This training is now passed on by the Youth Assembly members to 300 of their peers in schools with Caritas supervision.

Lack of Sporting, Cultural and Youth facilities

DR Youth Assembly encouraged tourism through the mapping and sign- posting of areas, natural phenomena and pathways for people to follow in the Gora region. DR Youth Assembly has also managed the re-development of the school field in DR and organised a Kosovo-wide Basketball tournament for 100 youth for its inauguration. And we are trying to provide low cost sporting activities for the Youth of Kosovo through the development of an Orienteering society in Kosovo which has so far been developed in GN, KK and PJ and has involved over 100 youth.

Lack of Involvement in the Decision Making Processes

The Youth Assemblies organised a campaign (twelve roundtables, a series of radio spots, one TV debate and eight radio debates and the develop- ment of recommendations) in order to raise awareness on existing diffi- culties with youth involvement in the decision making process in schools and influence the improvement of education in secondary schools. This has so far taken place in GN, KK, MI and VU municipalities.

Youth Assembly members founded a newsletter in schools in MI. It is writ- ten by the students and covers issues of education, the activities of the municipality and of the youth in order to raise awareness of the issues of

10 concern in the school community. This has so far produced 12 issues cir- culating to over 500 secondary school pupils and is still running independ- ently of OSCE funds with support from school funds and sales of the bulletin.

Environmental Deterioration

We implemented a series of eight campaigns highlighting the importance of environmental awareness through radio spots, three TV debates, 6 debates in secondary schools, posters and newsletters. In addition we organised eight clean up days in various areas of Kosovo and pro- vided over 200 rubbish bins for town centres in order to promote con- tinued environmental awareness. This was implemented in GN, KK,VU ,LE, PJ and SR in partnership with other Youth organisations, the Mu- nicipal Youth Officers and with the Municipal Public Utilities Companies.

Early Marriage

The Youth Assembly raised awareness of secondary school students and parents on the problem of early marriages in the Rahovec/Oraho- vac municipality through trainings, debates, one TV and two radio talk shows, and the production and broadcasting of a short documentary film.

The Youth Assembly Retreat

B etween the 19th and 26th August 2005 the 3rd annual Youth As- sembly summer retreat took place in Žabljak, Montenegro. It involved over 250 of our members between the ages of 16-20 from the Albanian, Ashkali, Bosniak, Croat, Gorani, Roma, Serbian and Turkish communities.

The retreat itself had two goals:

1. To provide an opportunity for youth from different areas and eth- nicities in Kosovo to meet each other and build relationships across geo- graphic and ethnic boundaries in order to increase co-operation between our Youth Assemblies, and

2. To give us a forum to discuss the main problems facing the Youth of Kosovo and come up with the recommendations seen above.

Through team building activities the relationships were build up between members of different regions and ethnicities. It was a great success with strong friendships and working relationships being established and, as one of our members said, ‘we began the retreat shaking hands but ended it by hugging each other’.

11 How can I get involved as a member? If you are between 15 and 18 years old and want to know more, contact your nearest member on the contact list at the back of the booklet or the OSCE office in your region.

How can I support the Youth Assemblies? If you are a Municipal Official, a local NGO member or a civil servant who can contribute to the development of political and social awareness of young people and are willing to listen to our concerns and ideas then we’d love to hear from you. You can contact the various Youth Assemblies through the contact list at the back of this booklet, by contacting local schools or by contacting the OSCE office in your region.

Thank You!

Thank you for reading and we hope to hear from you in the future, whether it be as a member, an official or simply an interested person with something to contribute to the improvement of Youth life in Kosovo. Help us to help ourselves!

Contact List

Dragash/Dragaš OSCE: +381 29 44 200 - Latif

Gjilan/Gnjilane Jelena Vasic: jelena_vasic_db@yahoo.com OSCE: +381 280 24 757 - Edmond

Kaçanik/Kačanik OSCE: +381 38 500 162: Jeton Lika

Kamenicë/Kamenica: Community Centre Kamenica: cc_kamenica@yahoo.com Arta Hoda: artushi15@hotmail.com Bedri Krasniqi: bedri_2@hotmail.com OSCE: +381 280 24 757 - Ljubo / Fatmir

Leposavić/Leposaviq: Bojana: bojanalep@yahoo.com OSCE +38 28 33 944 - Snežana

Lipjan/Lipljan: li_youth_assembly@hotmail.com OSCE: +381 38 581 844 - Pedrag / Berat

Mitrovicë/Mitrovica Besart Hajrizi: besarth@hotmail.com OSCE: +38 28 33 944 i pitaj za Shkendiza

Podujevë/Podujevo: Fidan Rekaliu: rekaliu96@hotmail.com Kreshnik Hyseni: niku_kh@hotmail.com OSCE: 381 38 500 162 - Elita

Prishtinë/Priština OSCE: 381 38 500 162 - Ismet

Prizren/Prizren OSCE: +381 29 44 200 - Alev

Rahovec/Orahovac OSCE: + 381 29 76 501 - Art

Suharekë/Suva Reka Fisni Shurdhaj: niki_llokumi9@hotmail.com Besart Lumi: bes_senior@hotmail.com OSCE: +381 29 44 200 – Salih/Kreshnik

Vushtrri/Vučitrn Beqir Lahu: Beqir_l@hotmail.com OSCE: +38 28 33 944 - Sevdije

www.youthassemblies.com

12

Omladinske skupštine za razvoj zajednice

osce Mission in Kosovo  Sadržaj

Uvod Šta je omladinska skupština?................................................................... 3 Ko može biti član?.....................................................................................3 Gde postoje omladinske skupštine?..........................................................3 Predlozi omladinskih skupština za promene 2005.....................................4 Projekti omladinskih skupština...................................................................9 Radni letnji sastanak 2005........................................................................11 Kako se ja mogu uključiti kao član?..........................................................12 Kako ja mogu da podržim omladinske skupštine?....................................12

osce Mission in Kosovo

2 Uvod

O vaj će vas dokument voditi kroz omladinske skupštine. Šta su omladinske skupštine, šta mi radimo, ko je uključen i kako možete da nam se priključite.

U njemu takođe možete naći naše preporuke za bolje smernice za mlade na Kosovu, i doprinos koji smo mi dali putem svojih projekata.

Ako ste vi mlada osoba, pročitajte ovo, i ako vam se svidi i želeli bi ste da se uključite da bi ste život učiniti boljim, dođite i pridružite se omladinskim skupštinama. Mi ćemo to uraditi.

Ako ste vi lokalni funkcioner ili pripadnik neke zajednice, pročitajte ovo, razmislite o tome i pomozite nam.

Šta je Omladinska skupština?

Omladinske skupštine su nevladine, nepolitičke simulacije (rada) skupština opština na Kosovu. One obuhvataju po 20-30 mladih ljudi iz svake opštine, koji učestvuju u simulaciji rada i funkcionisanja skupština opština. Ima preko 300 članova iz redova albanske, srpske, bošnjačke, aškalijske, romske, turske i hrvatske zajednice na Kosovu. Mi se sasta- jemo da razgovaramo o pitanjima koja su bitna i interesuju nas i našu zajednicu, radimo sa predstavnicima lokalnih vlasti na ovim pitanjima, pohađamo kurseve iz različitih oblasti/tema, dajemo preporuke o pitan- jima koja su vrlo bitna za omladinu na Kosovu (o ovome možete naći na strani br. 4) i onda sprovodimo projekte koji se odnose na ta pitanjima.

Ko se može uključiti?

Omladinske skupštine su otvorene za sve mlade ljude koji idu u srednju školu. One počinju selekciju zainteresovanih učesnika na početku svake godine, ali je to procedura koja se odigrava svo vreme. Glavni kriteri- jum za sve učesnike jeste da su posvećeni i žele da poboljšaju svoju zajednicu.

Gde se nalaze omladinske skupštine?

Omladinske skupštine su formirane u trinaest opština na Kosovu. Omladinske skupštine postoje u sledećim opštinama:

Dragaš - DR Mitrovica - MI Gnjilane - GN Podujevo - PJ Kačanik - KA Priština - PR Kamenica - KK Orahovac - RH Leposavić - LE Prizren - PZ Lipljan - LI Suva Reka - SR Vučitrn - VU

3  Omladinske skupštine Preporuke za promene u 2005. godini

M i, omladinske skupštine na Kosovu, utvrdili smo 7 najvećih proble- ma sa kojima se kosovska omladina danas suočava. Ovi problemi su: nezaposlenost, slabi međuetnički odnosi, nedostatak prosto- ra namenjenog za mlade, nedostatak konsultacija/savetovanja sa om- ladinom u organima gde se donose odluke, nizak standard i ograničene mogućnosti za obrazovanje mladih, zagađenje životne sredine i rani bra- kovi.

Ovde se detaljnije navode problemi mladih, uzroci ovih problema, posl- edice kao i predlozi rešenja sa ciljem kako bi se ova situacija popravila.

Nezaposlenost

Prvo i najurgentnije pitanje koje nas pogađa danas jeste nemogućnost zapošljavanja na Kosovu. Nepostojan- jem razumnih mogućnosti za redovno, valjano i legalno zaposlenje, izbor nam je sveden na zanemarljiv broj poželjnih mogućnosti: odlazak sa Kosova za neko- licinu srećnika kojima se ukaže prilika , ropski poslovi, koji ne mogu da iskoriste i unaprede naše kvalifikacije, i bavljenje kriminalom. Sve ove tri mogućnosti im- aju ogroman negativan uticaj na Kosovo uopšte.

Mi smo utvrdili 6 načina da se ova sit- uacija poboljša, a koji ne koštaju mno- go.

◊ MPNT i kosovska privreda treba da sarađuju da bi obezbedili mogućnost sticanja radnog iskustva u toku leta za sve one koji su za to zainteresovani. Ovo bi imalo izuzetno povoljan efekat, kako za preduzeća tako i za učenike. Preduzeća bi dobila mogućnost da dobiju neke od najbistrijih i najboljih i predstave im svoj rad, sa mogućnošću budućeg zaposlenja za one koji su se dobro pokazali, odnosno koji su dobro radili. Učenici bi svoju stručnu spremu upotpunili stečenim odgovarajućim radnim iskustvom.

◊ Privremene institucije samouprave (PIS) i Evropska unija (EU) treba da uključe kosovsku omladinu u sve radne grupe čiji je cilj rad na rešavanju problema nezaposlenosti, a da bi se osiguralo da se brige mladih adekvatno predstavljaju kroz preporuke i predloge ovih radnih grupa.

◊ Misija Ujedinjenih nacija na Kosovu (UNMIK) i PIS mora- ju promeniti carinski zakon kojim bi se podsticala lokalna proizvodnja umesto uvoza proizvoda. 4 ◊ Opštinski biroi za zapošljavanje trebaju obezbediti više kurseva na temu pisanja biografija, tehnika intervjuisanja za zaposlenje, konkurisan- ja za radna mesta.

◊ Kosovska preduzeća treba da oglašavaju radna mesta u novinama i časopisima za mlade.

◊ Kosovska policija (KPS) i opštinski sudovi moraju da reagovati na slučajeve zloupotrebe dece kao radne snage i da obezbede ispravan tretman mladih radnika na Kosovu.

Međuetnički odnosi Drugi hitan problem kosovske omladine predstavlja situacija sa međuetničkim odnosima na Kosovu, koji još uvek čak nisu ni na najos- novnijem nivou funkcionisanja. Ovo potiče od direktnih ili indirektnih pri- tisaka iz društva u kojem mnogi se članovi porodica, prijatelji i pripadnici zajednica ulivaju osećaj straha i protivljenja koji sprečava kako slobodu kretanja tako i moguće druženje sa članovima drugih zajednica. Manjin- ske zajednice se neodlučno integrišu u društvo zbog još uvek nedavnog nasilja i stalnih napada na pripadnike manjinskih zajednica na Kosovu.

U ovom slučaju, utvrdili smo pet mogućih načina za poboljšanje odnosa između zajednica.

◊ PIS treba da uspostave više zajedničkih radnih mesta za sve zajed- nice, kako je to slučaj u Gnjilanu, s obzirom da je želja za integracijom u svim zajednicama mnogo veća ako postoji finansijski interes.

◊ Omladinske skupštine, UNMIK i PIS trebaju da organizuju više zajedničkih, otvorenih, kulturnih i sportskih manifestacija, a uz pomoć KFOR-a, UNMIK policije i KPS koji bi prema potrebi osiguravali bezbed- nost.

◊ Omladinske skupštine, UNMIK, PIS i mediji treba da organizuju informativne kampanje da bi podsticali učestvovanje u ovakvim mani- festacijama i medijskim kampanjama a da bi se promovisale prednosti multietničke saradnje.

◊ Omladinske Skupštine i MPNT treba da sarađuju u organizaciji radnih grupa u školama, a koje će diskutovati o problemu međuetničkih odnosa, i u kojima bi učestvovali opštinski funkcioneri i političari..

◊ Omladinske Skupštine će održati karneval radi promovisanja slobode kretanja. Tu će biti muzike, govora i razgovora o prisutnim problemima.

Nedostatak sportskih, kulturnih i pros- torija za mlade Kao treći problem koji teško pogađa kosovsku om- ladinu mi smo identifikovali nedostatak sportskih centara, pozorišta, bioskopa i prostora za opšte om- ladinske aktivnosti Ovaj nedostatak oduška za en- ergiju i kreativnost mladih dovodi do uvećanja broja onih koji zloupotrebljavaju droge i alkohol i bave se kriminalom. Do problema je došlo zbog nedostatka

5  saradnje između opština i omladinaca, koji pate od bolesti zavisnosti, oko dodele budžeta i prostorija potrebnih za ovakve aktivnosti.

◊ PIS bi mogle da na čitavom Kosovu primene model kulturne aktivnos- ti koji je korišćen u Suvoj Reci za Festari manifestaciju, jednonedeljnom festivalu sportskih i kulturnih aktivnosti koje su organizovane uz finansi- jsku podršku Opštine i drugih sponzora.

◊ PIS treba omladinu da uključi u planiranje raspodele sredstava za omladinske aktivnosti opštinskom i centralnom nivou

◊ Omladinske skupštine mogu u saradnji sa opštinskim vlastima da organizuju sportska i kulturna dešavanja.

◊ Omladinske skupštine mogu da organizuju informativne kampanje o posledicama bolesti zavisnosti.

Nedostatak uključenosti u donošenje odluka Našu četvrtu brigu predstavlja činjenica da su mladi na Kosovu van proc- esa donošenja odluka. Oni nisu redovno pozivani na važne diskusije koji utiču na njihove živote i budućnost, ni u svojim školama, univerzitetima, lokalnoj i centralnoj vladi niti u UNMIK-u. Zbog toga se donose zakoni i propisi koji treba da predstavljaju interese mladih, a koji to ne čine.

◊ Omladinska skupština, omladinski NVO-i, forumi i neformalne omladinske grupe mogu da osnuju i organizuju savete učenika da bi se učenici podsticali da učestvuju u procesu odlučivanja unutar škola i između njih i PIS. Sastavljati projekte i prikupljati sredstva za ove save- te/forume da bi se njihovo funkcionisanje osiguralo.

◊ Omladinske skupštine i opštinski službenik za informisanje mogu da održavaju informativne kampanje za mlade da bi oni znali svoja prava i zakone.

◊ Omladinske NVO – Održavaju radne grupe za izgradnju kapac- iteta da bi se mladi upoznali sa svojim pravima u pogledu postupaka odlučivanja.

◊ Lokalne PISU moraju da podstiču i omoguće učestvovanje omladine u sastavljanju opštinskih i centralnog budžeta i smernica da bi se obez- bedila raspodela dovoljnih sredstava za omladinske aktivnosti i sprovodili zakoni kojima se predviđa savetovanje sa mladima o ovim pitanjima.

Zatim, opštine treba da podržavaju OSO i da od OSO traže da sastavlja godišnji akcioni plana za povećanje prisustva omladine na opštinskom nivou. Ovaj akcioni plan treba da se sastavlja u bliskoj saradnji sa pred- stavnicima svih omladinskih grupa.

◊ Ministarstvo kulture, omladine i sporta (MKOS) i MPNT moraju da ukinu praksu usvajanja odluka koje se tiču mladih bez prethodnog odo- brenja od strane školskih foruma/saveta. Takođe, svako organizovanje aktivnosti mora da bude u saradnji sa mladima da bi se obezbedilo da se

6 one održavaju u vreme i sa programom koji omladini odgovara.

◊ MKOS treba da obezbedi rad kosovskog omladinskog parlamenta a omladinske skupštine bi mogle da imaju aktivnu ulogu u omladinskom parlamentu.

◊ Međunarodna zajednica mora ozbiljno da se potrudi da utiče na lokalne i centralne PIS da blagovremeno razmotre i uzmu u obzir pre- poruke i brige mladih. Oni takođe, moraju da obezbede saradnju sa mladi- ma i između omladine i lokalnih vlasti prilikom sastavljanja i sprovođenja svih projekata koji se tiču mladih.

Nedostatak pristupa kvalitetnim školskim prostori- jama i ustanovama Peti problem koji smo utvrdili predstavlja nizak standard školskih ob- jekata i teškoće sa kojima se dobija pristup postojećim. Biblioteke su oskudne, nema dovoljno kabineta, nastavnici nisu motivisani a mesta za upis na fakultetima su ograničena. Zbog ovako niskih standarda stu- denti ne mogu u praksi da provere svoja stečena teorijska znanja i da ih na ispravan način shvate. Zbog toga je njihova spremnost za život u praktičnom svetu ograničena i nedovoljna. Problemi su nastali zbog politizovanog školskog sistema gde nevezana politička uverenja dolaze u konflikt sa zdravom obrazovnom politikom, što na svim nivoima dovodi do nesprovođenja odgovarajućih zakona o školstvu.

◊ PILS i UNMIK mogu da obezbede da se zakon o obrazovanju sprovodi kako je propisano.

◊ Prosvetni radnici treba da imaju više slobode da se specijalizuju u svojim pojedinačnim stručnim oblastima i predaju one predmete koje stvarno vole.

◊ Omladinska skupština treba da pokrene savete škola u svojim in- stitucijama i da podstiče uspostavljanje istih u drugim institucijama.

◊ OEBS može da organizuje kurseve za učenike i radnike o posledicama korupcije, potplaćivanja i politizacije školskog sistema.

◊ MPNT može da obezbedi bolje informisanje o tome kako se upisati na fakultet i treba da obezbedi da dodela stipendija bude transparentnija, manje preko veza i otvorenija za one kojima je treba.

7  Degradacija životne sredine Šesti od problema koje smo utvrdili sa kojima se omladi- na Kosova danas suočava jeste pogoršavanje situacije životne sredine, prouzroko- vano nezainteresovanošću stanovništva, privrede i in- stitucija. Budućnost životne sredine na Kosovu izgleda sumorno zbog nedostatka svesti građana u vezi ovog problema, neobraćanja ili nedovoljnog obraćanja pažnje lokalnih i central- nih vlasti za rešenje istog, nedovoljnih investicija u reciklažu, neisprav- nog sakupljanja otpada, slabog planiranja lokacija fabrika i bespravne izgradnje. Mi moramo da se suočavamo sa greškama starijih gener- acija i shodno tome predlažemo šest načina za poboljšanje situacije.

◊ Omladinske skupštine, NVO-i, OEBS, Institucije samouprave PISU i mediji treba da organizuju medijske kampanje (preko TV-a, ra- dia i letaka) obuke/diskusije u grupama o ovim problemima, uz sarad- nju lokalnih eksperata, o mogućim posledicama, o tome koji se prirodni fenomeni moraju sačuvati i o tome kako građani mogu da pomognu i šta se može postići. Sa više znanja, oni mogu postati deo rešenja i pritiska na vlasti da bi promene bile efikasnije.

◊ Ministarstvo prosvete, nauke i tehnologije treba da uključi u plan i program osnovnih škola aspekte životne sredine, kako bi se znanje o toj temi steklo već u mlađem uzrastu. To ne zahteva promenu stavova, već stvaranje istih.

◊ Omladinske skupštine, NVO-i i članovi lokalnih zajednica mogu učestvovati i akcijama čišćenja u lokalnim oblastima gde je prirodno bogatstvo oštećeno nelegalnim odlaganjem smeća odn. otpada.

◊ Privremene institucije samouprave i UNMIK – treba da usvoje zakone u cilju zaštite zelenih oblasti koje su preostale i životne sredine u celini. Potrebna je posebna zaštita šuma od nelegalne seče i potrebne su dodate procene o stanju životne sredine i uticaju bilo kog većeg industri- jskog razvoja na životnu sredinu. Ovi će zakoni imati efekat osvešćivanja i osnaživanja onih koji pokušavaju da sprovode promene.

Rano stupanje u brak

Jedno od sedam utvrđenih pitanja sa kojim se mladi sa Kosova suočavaju danas jeste rano stupanje u brak. Ovaj problem pogađa samo mali broj ljudi, ali je njegov efekat na njih ogorman.

8 ◊ Policija i opštinski sudovi treba da se pridržavaju zakona koji pos- toje kako bi zaštitili mlade od zloupotrebe.

◊ Centri za socijalnu pomoć i opštinski službenici za ravnopravnost polova treba da posećuju škole i naširoko obaveštavaju mlade o svojim pravima, postupcima i pomoći koja im je dostupna. Takođe ove institucije treba da daju svoju podršku kroz izgradnju kapaciteta da bi se osposobili da adekvatno odgovore ovom zadatku.

◊ Omladinske skupštine, MPNT i odeljenje za prosvetu treba da raspravu o ovim pitanjima sprovodi po školama, medijima i u svim oblas- tima gde se problem može tretirati, kako bi se podigla svest populacije o ozbiljnosti ovog pitanja.

Obuke Obuke su glavni deo projekta Omaldinske skupštine. Naš je cilj raz- vijanje veština i izgradnja naših kapacitete radi boljeg razumevanja i predstavljanja svih problema sa kojima se danas suočavamo u javnosti. Mi smo pohađali sledeće kurseve obezbedjene od strane OEBS-ove misje na Kosovu i lokalnih nevladinih organizacija:

◊ Zastupanje interesa i tehnike lobiranja ◊ Kako planirati i organizovati kampanje ◊ Izgradnja tima ◊ Opštinske strukture ◊ Pisanje i razvoj projekta ◊ Upravljanje i rešavanje konflikta ◊ Međusobna komunikacija ◊ Rešavanje problema ◊ Ljudska prava ◊ Novinarstvo

9  Projekti u 2004. i 2005. godini

D a bismo uspeli da u što boljem svetlu predstavimo i ukažemo na određene probleme koje smo utvrdili, mi smo sproveli nekoliko pro- jekata na Kosovu.

Zaoštreni Međuetnički odnosi

Treutno radimo na dokumentarnom filmu na temu slobode kretanja na Kosovu. Konslutant BBC TV stanice iz Velike Britanije nas je obučavao za snimanje i montažu filma. Tokom proteklih šest meseci smo snimali širom Kosova u 11 opština otkrivajući neka bitna pitanja, a sve u cilju promocije slobode kretanja.

Organizovali smo niz kampanja sa ciljem poboljšanja i razvijanja međuetničkih odnosa i tolerancije, uključujći tu i parade po raznim gradovima, priredbe sa folklorom i pesmom, ali i niz debata na temu slobode kretanja na Kosovu. Ovaj projekat je sproveden u Lipljanu, Štimlju i Prizrenu.

Nedostatak sportskih, kulturnih i omladinskih prostorija

Omladinska skupština Dragaša promoviše turizam kroz izradu mape na kojoj su obeležena sva najznačajnija mesta u opštini, prirodni fenomeni i putevi i staze, što će mogućim posetiocima olakšati kretanje kroz region Gore.

Omladinska skupština Dragaša je takođe uspela da preuredi šklosko dvorište u Dragašu i organizovala je košarkaški turninr sa 80 učesnika, održanom na dan inauguracije.

Takođe pokušavamo da omogućimo nisko budžetne sportske aktivnosti za mlade na Kosovu kroz razvoj usmerenog društva na Kosovu koje je za sada uspostavljeno u Gnjilanu, Kosovskoj Kamenici i Podujevu i uključilo je preko 100 mladih ljudi.

Nedovoljna uključenost u procese donošenja odluka

Omladinske Skupštine, u saradnji sa opštinskim odeljenjima za obra- zovanje i predstavnicima đaćkih veća srednjih škola, organizovale su dvanaest okruglih stolova, radio spotove, jednu TV i osam radio debata, sa ciljem podizanja svesti o postojećim teškoćama da bi se uticalo na poboljšanje kvaliteta obrazovanja u srednjim školama. Do sada ovakve aktivnosti su organizovane u Gnjilanu, Kosovskoj Kamenici, Mitrovici i Vučitrnu.

Bilten objavljen od učenika srednjih škola u Mitrovici bavi se pitanjima prosvete u opštini i uopšte sa pitanjima maldih ljudi školskog doba. Cilj ovog biltena je da se poveća svest o svim pitanjima koji se tiču školske omladine. Do sada je izdato 12 brojeva sa preko 500 primeraka koji su distribuirani učeincima. Ovaj bilten se i dalje objavljuje nazavisno od

10 fondova OEBS-a a materijalna sredstva potrebna izdavanje biltena se obezbeđuju iz školskih fondova i od novca prikupljnog od prodaje samog biltena.

Članovi omladinske skupštine Vučitrna i Mitrovice su pohađali kurseve sa temama: opštinskih struktura i njihovog funkcionisanja, razvoja projekta i izgradnje mira. Ove obuke se sada dalje prenose od strane omaldinske skupštine na oko 300 mladih ljudi svih škola pod nadzorom Karitasa.

Zagađenost životne sredine

Serija od osam kampanja o važnosti pitanja životne sredine preko radio spotova, tri TV debate, postera, biltena, akcije čišćenja osam dana i sa preko postavljenja 200 kanti za smeće sa ciljem održavanja kontinu- irane svesti o važnosti vođenja računa održavanja životne sredine. Ovi projekti su sprovedeni u Gnjilanu, Kosovskoj Kamenici, Leposaviću, Podujevu i Suvoj Reci u saradnji sa ostalim omladinskim organizaci- jama, opštinskim službenicima za omladinu i sa opštinskim javnim preduzećima.

Prevremeni brak

Omladinska Skupština je skrenula pažnju učenika srednjih škola i roditel- ja na problem prevremenih brakova u opštini Orahovac kroz obuke, de- bate, jedne TV i dve radio emisije i pripremanjem i emitovanjem kratkog dokumentarnog filma.

Kamp omladinske skupštine U periodu između 19. i 26. avgusta 2005. treći godišnji kamp Omladinske Skupštine je održan na Žabljaku u Crnoj Gori.

U kampu je učestvovalo preko 250 naših članova uzrasta 16-20 godina iz albanske, aškalijske, bošnjačke, hrvatske, goranske, romske, srpske i turske zajednice.

Sam po sebi kamp je imao dva cilja:

1. Da pruži šansu omladincima iz različitih regiona i etničkih grupa na Kosovu da se susretnu i razviju odnos koji prevazilazi geografske i etničke granice u cilju unapređivanja saradnje između svih Omladinskih skupština

2. Da nam omogući forum za diskusiju o glavnim problemima sa kojim se omladina Kosova suočava i da iznađe preporuke koje su i navedene gore.

Kroz aktivnosti izgradnje tima stvorene su veze između članova iz različitih regiona i etničkih grupa. Snažna prijateljstva i odnosi koji su uspostavlje- ni tokom rada predstavlja veliki uspeh, ili kako je jedan od naših članova rekao, ‘započeli smo kamp sa rukovanjem, ali smo ga završili sa zagrljajima’.

11 Kako mogu postati član? Ukoliko imaš između - lariju OEBS-a u svom regionu..

Kako mogu pomoći omladinskim skupštinama? Ako ste opštinski zvaničnik, član lokalne NVO ili javni službenik koji može doprineti jačanju političke ili društvene svesti mladih i ako želite da zajedno raspravljamo o brigama i idejama onda nam se javite. Možete kontaktirati odgovarajuće omladinske skupštine uz pomoć kontakt liste koja se nalazi na poleđini ove brošure, preko lokalnih škola ili putem kontakta sa OEBS-ovom kancelarijom u vašem regionu.

Hvala!

Hvala što ste pročitali ovaj priručnik i nadamo se da ćete nam se javiti uskoro, bilo sa željom da postanete član, bilo kao zvaničnik ili jednostavno kao zainteresovana osoba koja ima nešto što može doprineti poboljšanju života omladine na Kosovu. Pomozite nam da pomognemo sami sebi i svima!

Lista kontakata

Dragaš OSCE: +381 29 44 200 - Latif

Gnjilane Jelena Vasić: jelena_vasic_db@yahoo.com OSCE: +381 280 24 757 - Edmond

Kačanik OSCE: +381 38 500 162: Jeton Lika

Kamenica: Community Centre Kamenica: cc_kamenica@yahoo.com Arta Hoda: artushi15@hotmail.com Bedri Krasniqi: bedri_2@hotmail.com OSCE: +381 280 24 757 - Ljubo / Fatmir

Leposaviq: Bojana: bojanalep@yahoo.com OSCE +38 28 33 944 - Snežana

Lipljan: li_youth_assembly@hotmail.com OSCE: +381 38 581 844 - Pedrag / Berat

Mitrovica Besart Hajrizi: besarth@hotmail.com OSCE: +38 28 33 944 i pitaj za Shkendiza

Podujevo: Fidan Rekaliu: rekaliu96@hotmail.com Kreshnik Hyseni: niku_kh@hotmail.com OSCE: 381 38 500 162 - Elita

Priština OSCE: 381 38 500 162 - Ismet

Prizren OSCE: +381 29 44 200 - Alev

Orahovac OSCE: + 381 29 76 501 - Art

Suva Reka Fisnik Shurdhaj: niki_llokumi9@hotmail.com Besart Lumi: bes_senior@hotmail.com OSCE: +381 29 44 200 – Salih/Kreshnik

Vučitrn Beqir Lahu: Beqir_l@hotmail.com OSCE: +38 28 33 944 - Sevdije

www.youthassemblies.com

12