Kyiv Recommendations on Judicial Independence in Eastern Europe, South Caucasus and Central Asia (ro)

Zyra e OSBE-së për Institucione Grupi kërkimor Max Planck Minerva Demokratike dhe për të Drejtat e Njeriut për Pavarësinë Gjyqësore

REKOMANDIMET E KIEVIT PËR PAVARËSINË E GJYQËSORIT NË EVROPËN LINDORE, KAUKAZIN JUGOR DHE AZINË QENDRORE

-Administrimi gjyqësor, përzgjedhja dhe përgjegjshmëria-

Kiev, 23-25 qershor 2010

Pavarësia e gjyqësorit është një element i domosdoshëm i të drejtës për një proces të rregullt gjyqësor, i shtetit të së drejtës dhe demokracisë. Në përpjekje për të mbështetur vendet e Evropës Lindore, Kaukazit Jugor dhe Azisë Qendrore për forcimin e pavarësisë gjyqësore në përputhje me këto parime, Zyra e OSBE-së për Institucione Demokratike dhe të Drejtat e Njeriut (ODIHR) së bashku me Institutin “Max Planck Minerva” për të drejtën e krahasuar publike dhe ndërkombëtare (MPI), organizuan dhe drejtuan në Kiev një takim mbi pavarësinë gjyqësore me specialistë të rajonit. Në këtë takim morën pjesë rreth 40 specialistë të pavarur, ndër të cilët kishte studiues të shquar dhe praktikues me përvojë nga 19 shtete pjesëmarrëse të OSBE-së, nga Këshilli i Evropës dhe Komisioni i tij i Venecias.

Pas një studimi të thelluar të sistemit ligjor dhe praktikave lidhur me pavarësinë gjyqësore, ODIHR dhe MPI zgjodhën tri tema veçanërisht të rëndësishme për pavarësinë gjyqësore. (1) Administrimi i gjyqësorit, duke u përqendruar tek këshillat gjyqësorë, organet gjyqësore vetëqeverisëse dhe rolin e kryetarëve të gjykatave; (2) Përzgjedhja e gjyqtarëve – kriteret dhe procedurat; dhe (3) Përgjegjshmëria e gjyqtarëve dhe pavarësia e gjyqësorit në gjykim. Takimi përfundoi me miratimin e një liste joshteruese rekomandimesh (bashkëngjitur “Rekomandimet e Kievit për pavarësinë gjyqësore në Evropën Lindore, Kaukazin Jugor dhe Azinë Qendrore”). Këto rekomandime kanë për qëllim të forcojnë më

1 tej pavarësinë e gjyqësorit në rajon, në të tria fushat e zgjedhura tematike.

Shtetet pjesëmarrëse ftohen të rishikojnë idetë e rekomandimeve të Kievit, të evidentojnë fushat ku praktika e tyre i korrespondon tashmë asaj që është rekomanduar dhe të shkëmbejnë informacionet përkatëse me ODIHR-in. Mbi këtë bazë, ODIHR-i do të bëjë të mundur shkëmbimin e ekspertizës dhe do të ofrojë asistencë teknike në interes të shteteve pjesëmarrëse të cilat shprehin interesin për të forcuar më tepër pavarësinë e gjyqësorit të tyre duke zbatuar masat e parashikuara në Rekomandimet e Kievit. 1

1 Ky dokument u publikua nga Zyra e OSBE-së për Institucione Demokratike dhe për të Drejtat e Njeriut me titull "Rekomandimet e Kievit për Pavarësinë e Gjyqësorit në Evropën Lindore, Kaukazin Jugor dhe Azinë Qendrore". Ky përkthim jozyrtar në gjuhën shqipe u përgatit nga Prezenca e OSBE-së në Shqipëri.

2 Pjesa I – Administrimi gjyqësor

1. Administrimi i gjykatave dhe i gjyqësorit duhet të rrisë gjykimin e paanshëm dhe të pavarur në përputhje me të drejtat për një proces të rregullt dhe shtetin e të drejtës. Administrimi gjyqësor nuk duhet përdorur asnjëherë për të ndikuar në përmbajtjen e vendimmarrjes gjyqësore. Procesi i administrimit gjyqësor duhet të jetë transparent.

Këshillat gjyqësorë, komisionet e kualifikimit dhe organet vetëqeverisëse

Ndarja e kompetencave në administratën gjyqësore

2. Këshillat gjyqësorë janë organe me detyra të caktuara të administrimit gjyqësor dhe kompetenca të pavarura për të garantuar pavarësinë e gjyqësorit. Për të evituar përqendrimin e tepruar të pushtetit një në organ gjyqësor dhe perceptimet e korporatizmit, rekomandohet që të bëhet dallimi dhe ndarja e kompetencave të ndryshme, siç janë përzgjedhja (shih paragrafët 3-4 dhe 8), ngritja në detyrë dhe trajnimi i gjyqtarëve, disiplina (shih paragrafët 5, 9, 14, 25-26), vlerësimi profesional (shih paragrafët 27-28) dhe buxheti (shih paragrafin 6). Një alternativë e mirë do të ishte caktimi i organeve të ndryshme të pavarura kompetente për aspekte të caktuara të administrimit gjyqësor pa ushtruar mbi to kontroll nga një institut apo autoritet i vetëm. Përbërja e këtyre organeve duhet të reflektojë detyrat e tyre të përcaktuara. Puna e tyre duhet të rregullohet me ligj dhe jo me udhëzime ekzekutive.

Përzgjedhja e gjyqtarëve

3. Nëse nuk ka një organ të pavarur të ngarkuar me këtë detyrë, duhet të krijohet një komision i posaçëm specialistësh për të bërë provimet me shkrim dhe me gojë gjatë procesit të përzgjedhjes së gjyqtarëve (shih gjithashtu paragrafin 8). Në këtë rast kompetenca e këshillit gjyqësor duhet të kufizohet në verifikimin e kryerjes së procedurave të rregullta, dhe ose të emërojë kandidatët e përzgjedhur nga komisioni, ose t’ia rekomandojë ata autoritetit emërues. (Për procesin e rekrutimit shih paragrafët 21- 23.)

4. Ndryshe nga ajo që u tha më sipër, për përzgjedhjen dhe trajnimin e gjyqtarëve mund të jenë drejtpërdrejt përgjegjës këshillat gjyqësorë ose komisionet e kualifikimit apo kolegjet e kualifikimit. Në këtë rast është me shumë rëndësi që këto organe të mos jenë nën kontrollin e ekzekutivit dhe të veprojnë të pavarura nga qeveritë e rajonit (për përbërjen shih gjithashtu paragrafin 8).

3 Disiplina

5. Për të parandaluar akuzat për korporatizëm dhe për të garantuar një procedurë të rregullt disiplinore, këshillat gjyqësorë nuk do të jenë kompetentë për dy aspektet e mëposhtme: a) të marrin ankesa dhe të kryejnë hetim disiplinor dhe në të njëjtën kohë b) të dëgjojnë një çështje dhe të marrin vendim për masa disiplinore. Vendimet disiplinore duhet t’u nënshtrohen shqyrtimit të një gjykate kompetente (shih gjithashtu paragrafët 9, 14, 25-26.)

Këshilla mbi buxhetimin

6. Pa cenuar përgjegjësitë ekzistuese të qeverisë në propozimin e buxhetit gjyqësor dhe të parlamentit për miratimin e buxhetit, do të ishte e këshillueshme që organi i cili përfaqëson gjyqësorin, siç është për shembull një këshill gjyqësor, t’i paraqiste qeverisë nevojat e sistemit të drejtësisë për buxhet, në mënyrë që të bëhet e mundur një proces të mirëinformuar vendimmarrjeje. Ky organ duhet të dëgjohet edhe në parlament gjatë debatit për buxhetin. Këshillat gjyqësorë mund të luajnë një rol edhe në shpërndarjen e buxhetit brenda gjyqësorit.

Përbërja e këshillave gjyqësorë

7. Kur krijohet një këshill gjyqësor, anëtarët gjyqtarë të tij do të zgjidhen nga kolegët e tyre dhe do të përfaqësojnë gjyqësorin në shkallë të gjerë, duke përfshirë edhe gjyqtarë të shkallës së parë. Këshillat gjyqësorë nuk duhet të mbizotërohen nga gjyqtarë të gjykatës së apelit. Kur një kryetar gjykate emërohet në këshill, ai ose ajo duhet të heqë dorë nga pozicioni si kryetar i gjykatës. Përveç një numri të konsiderueshëm anëtarësh të këshillit të zgjedhur nga gjyqtarët, në përbërje të këshillit gjyqësor duhet të ketë edhe profesorë të së drejtës dhe do të ishte mirë të kishte edhe një anëtar të dhomës së avokatisë, për të pasur një bazë më të gjerë përfshirjeje dhe më tepër transparencë. Prokurorët duhet të përjashtohen në atë vende ku ata nuk bëjnë pjesë në të njëjtin institucion gjyqësor me gjyqtarët. Nga pjesëmarrja në këshill duhet të përjashtohen gjithashtu edhe përfaqësues të tjerë të organeve të zbatimit të ligjit. As presidenti i shtetit dhe as ministri i drejtësisë nuk duhet të kryesojnë këshillin. Kryetari i këshillit gjyqësor duhet të zgjidhet me shumicë votash nga radhët e anëtarëve të këshillit. Puna e këshillit gjyqësor nuk duhet të dominohet nga përfaqësues të ekzekutivit apo legjislativit.

Anëtarësia e organeve që vendosin përzgjedhjen gjyqësore

8. Anëtarët e komisioneve të posaçme për përzgjedhjen gjyqësore (shih paragrafin 3) duhet të emërohen nga këshilli gjyqësor nga radhët e profesionistëve të ligjit, duke përfshirë edhe anëtarë të gjyqësorit. Në rastet kur këshillat gjyqësorë, komisionet e kualifikimit apo kolegjet e kualifikimit janë drejtpërdrejt përgjegjës për përzgjedhjen e gjyqtarëve (shih paragrafin 4), anëtarët duhet të emërohen për afate të përcaktuara.

4 Përveç një numri të konsiderueshëm anëtarësh në këtë organ përzgjedhës, do të ishte mirë të përfshiheshin edhe grupe të tjera (profesorë të së drejtës, avokatë) dhe kjo duhet vendosur në bazë të kulturës dhe përvojës përkatëse ligjore. Përbërja e këshillit duhet të bëjë të mundur që për post gjyqësor arsyet politike të mos marrin epërsi ndaj kualifikimeve të një kandidati (shih paragrafin 21).

Anëtarësia e organeve që vendosin disiplinën

9. Organet kompetente për të dëgjuar një çështje disiplinore dhe për të marrë vendim për masa disiplinore (shih paragrafin 5, b) nuk duhet të përbëhen vetëm nga gjyqtarë, por edhe nga jogjyqtarë. Gjatë mandatit të tyre, anëtarët gjyqtarë nuk duhet të kryejnë funksione të tjera që kanë të bëjnë me gjyqtarët apo komunitetin gjyqësor, siç janë administrimi, buxhetimi apo përzgjedhja në gjyqësor. Organet që vendosin për çështje disiplinore nuk duhet të kontrollohen nga ekzekutivi dhe mbi to nuk duhet të ketë asnjë ndikim politik. Duhet mënjanuar çfarëdolloj kontrolli nga ekzekutivi mbi këshillat gjyqësorë apo organet e ngarkuara me çështje të disiplinës (shih gjithashtu paragrafët 5, 25-26.)

Transparenca e administratës gjyqësore

10. Këshilli gjyqësor duhet të mblidhet rregullisht në mënyrë që t’i përmbushë detyrat e tij. Mundësia e publikut për të qenë i pranishëm në diskutimet e këshillit gjyqësor dhe publikimi i vendimeve të tij duhet të garantohet në ligj dhe në praktikë.

Roli i kryetarëve të gjykatave

11. Roli i kryetarëve të gjykatave duhet të kufizohet vetëm në kuptimin e mëposhtëm: ata mund të marrin funksione gjyqësore të cilat janë të barasvlershme me ato të ushtruara nga anëtarët e tjerë të gjykatës. Kryetarët e gjykatave nuk duhet të ndërhyjnë në gjykimet e bëra nga gjyqtarë të tjerë dhe as nuk duhet të përfshihen në përzgjedhjen e gjyqtarëve. Ata nuk duhet të kenë vendimmarrje as në lidhje me shpërblimet (shih paragrafin 13 për shpërblimet dhe privilegjet). Ata mund të kenë funksione përfaqësuese dhe administrative, ku përfshihet edhe personeli jo-gjyqësor. Funksionet administrative kërkojnë trajnim në aftësitë drejtuese. Kryetarët e gjykatave nuk duhet të keqpërdorin kompetencat e tyre në shpërndarjen e mjeteve/burimeve të gjykatës, për të pasur ndikim mbi gjyqtarët.

Caktimi i çështjeve

12. Vendimet administrative të cilat mund të ndikojnë gjykimin real (të mirëfilltë) nuk duhet të jenë kompetencë ekskluzive e kryetarëve të gjykatave. Një shembull është caktimi i çështjeve, i cili ose duhet të jetë i rastësishëm, ose të bëhet në bazë kriteresh të qarta dhe objektive të paracaktuara nga një bord gjyqtarësh të gjykatës. Pasi të jetë vendosur një mekanizëm shpërndarjeje, nuk duhet ndërhyrë më në të.

5 Shpërblimet dhe privilegjet individuale

13. Në një perspektivë afatgjatë, shpërblimet dhe privilegjet duhet të hiqen dhe pagat të rriten në nivelin e duhur për të përmbushur nevojat e gjyqtarëve për një standard të përshtatshëm jetese dhe të pasqyrojnë siç duhet përgjegjësinë e profesionit të tyre. Për sa kohë ekzistojnë shpërblimet dhe privilegjet, ato duhet të jepen në bazë të kritereve të paracaktuara dhe një procedure transparente. Kryetarët e gjykatave nuk duhet të kenë të bëjnë me vendimmarrjen mbi shpërblimet dhe privilegjet.

Roli i kufizuar në disiplinimin e gjyqtarëve

14. Kryetarët e gjykatave mund të depozitojnë një ankesë tek organi, i cili është kompetent për marrjen e ankesave dhe kryerjen e hetimeve disiplinore (shih paragrafin 5,a). Për të siguruar një shqyrtim të pavarur dhe objektiv të ankesës, kryetarët e gjykatave nuk duhet të kenë autoritetin për të nisur apo për të miratuar një masë disiplinore.

Mandati i kufizuar

15. Kryetarët e gjykatave duhet të emërohen me një mandat të kufizuar disavjeçar dhe të drejtë rinovimi vetëm një herë. Në rast emërimi ekzekutiv, mandati duhet të jetë i shkurtër dhe të mos rinovohet.

Përzgjedhja transparente dhe e pavarur e kryetarëve të gjykatave

16. Përzgjedhja e kryetarëve të gjykatave duhet të jetë transparente. Pozicioni i hapur për kryetar gjykate duhet të publikohet dhe për këtë pozicion mund të aplikojnë të gjithë gjyqtarët të cilët kanë vitet e mjaftueshme të punës dhe përvojën e nevojshme. Organi kompetent për përzgjedhjen mund t’i intervistojë kandidatët. Një alternativë e mirë do të ishte që gjyqtarët e një gjykate të caktuar ta zgjedhin vetë kryetarin e gjykatës përkatëse. Në rastin e një emërimi ekzekutiv, një organ këshillimor –si për shembull një këshill gjyqësor apo komision kualifikimi (shih paragrafin 4) – duke marrë parasysh edhe pikëpamjet e gjykatës përkatëse duhet të ketë të drejtë të bëjë një rekomandim, të cilin ekzekutivi mund ta rrëzojë vetëm me një vendim të argumentuar. Në këtë rast, organi këshillimor mund të rekomandojë një kandidat tjetër. Për të siguruar mbrojtje ndaj ndikimit të tepërt të ekzekutivit, organi këshillimor duhet të jetë në gjendje ta hedhë poshtë vendimmarrjen e ekzekutivit me shumicë të cilësuar votash.

Pjesa II – Përzgjedhja dhe trajnimi i gjyqtarëve

Mundësia për t’u bërë gjyqtar

17. Mundësia për t’u bërë gjyqtar u duhet dhënë jo vetëm juristëve të rinj me trajnimin e specializuar, por edhe juristëve që kanë një përvojë të konsiderueshme në profesion (pra,

6 të krijohet mundësia e hyrjes në gjyqësor në mes të karrierës). Niveli i përvojës së fituar në profesionin përkatës, sipas të cilit kandidatët mund të kualifikohen për të aplikuar për poste gjyqësore, duhet vlerësuar me kujdes.

Përmirësimi i arsimimit ligjor

18. Aksesi në profesionin e gjyqtarit duhet të kufizohet me ata kandidatë që kanë një diplomë të nivelit lartë në drejtësi. Në kurrikulën universitare i duhet dhënë më tepër rëndësi stërvitjes së aftësive analitike. Duhen përfshirë elemente të tilla si raste studimore, eksperienca praktike, klinika ligjore dhe simulime gjyqesh. Duhet garantuar e njëjta cilësi arsimimi në universitetet shtetërore edhe ato private, si dhe në arsimin në distancë. Një vlerësim i jashtëm i kurrikulave të universiteteve mund të kontribuonte pozitivisht në përmirësimin e tyre.

Përmirësimi i trajnimit të veçantë për gjyqtarët

19. Atje ku shkollat për gjyqtarët janë pjesë e procedurës së përzgjedhjes, ato duhet të jenë të pavarura nga pushteti ekzekutiv. Programet e trajnimit duhet të përqendrohen tek ajo që i nevojitet shërbimit gjyqësor dhe të plotësojnë arsimin universitar. Në to duhet të përfshihen aspekte të etikës, aftësi komunikuese, aftësi për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve, aftësi drejtuese dhe aftësi të hartimit të teksteve ligjore. Në ato vende ku ekziston një këshill gjyqësor, ai mund të vërë në praktikë rekomandime për arsimimin ligjor të gjyqtarëve. Këtu përfshihen përcaktime për aftësitë e nevojshme dhe këshilla për arsimimin e vazhdueshëm të gjyqtarëve.

20 Trajnime të veçanta, siç parashikohen në pikën 19, duhen bërë edhe për përfaqësuesit e profesioneve të tjera në fushën e drejtësisë që hyjnë në gjyqësor.

Procesi i rekrutimit

21. Për të siguruar transparencë në procesin e përzgjedhjes, procedura dhe kriteret për përzgjedhjen e gjyqtarëve duhen përcaktuar qartë në ligj. Njoftimi për pozicionet e lira, si dhe afatet dhe kushtet, duhet të bëhen publike dhe të shpërndahen gjerësisht. Lista e të gjithë kandidatëve që aplikojnë (ose të paktën e atyre që kanë kaluar përzgjedhjen e parë) duhet të bëhet publike. Organi përzgjedhës duhet të jetë i pavarur, përfaqësues dhe i përgjegjshëm përpara publikut (shih paragrafët 3-4). Ky organ duhet të marrë në intervistë të paktën kandidatët të cilët kanë arritur raundin e fundit, me kusht që tema e intervistës dhe pesha e saj në procesin e përzgjedhjes të jetë e paracaktuar.

22. Nëse do të ketë kontroll të figurës së kandidatëve, këto informacione duhen trajtuar me kujdesin më të madh dhe vetëm në aspektin e zbatimit të ligjit. Autoriteti përzgjedhës mund të kërkojë një kontroll standard për precedentë penalë si dhe arsye të tjera skualifikuese nga policia. Rezultatet e këtij kontrolli duhet t’i tregohen edhe aplikuesit, i

7 cili duhet të jetë në gjendje t’i ankimojë në gjykatë. Nuk duhet bërë asnjë kontroll tjetër nga asnjë shërbim tjetër sigurie. Vendimi për të refuzuar një kandidat në bazë të këtyre kontrolleve duhet të jetë i arsyetuar.

23. Kur emërimin përfundimtar të një gjyqtari e bën President i Shtetit, vendimi i emërimit duhet bërë vetëm ndër kandidatët e emëruar nga organi përzgjedhës (p.sh. Këshilli Gjyqësor, Komisioni i Kualifikimit apo Komisioni i Ekspertëve (shih paragrafët 3-4). Refuzimi për të emëruar një kandidat të tillë duhet të bazohet vetëm për shkaqe procedurale dhe duhet arsyetuar. Në këtë rast organi përzgjedhës duhet ta rishikojë vendimin e tij. Një alternativë do të ishte që organit përzgjedhës t’i jepej autoritet për të hedhur poshtë veton e presidentit me shumicë të cilësuar votash. Te gjitha vendimet duhet të merren brenda një kohe të shkurtër siç parashikohet në ligj.

Përfaqësimi i minoriteteve brenda gjyqësorit

24. Në përgjithësi, do të ishte e preferueshme që përbërja e gjyqësorit të reflektonte përbërjen e gjithë popullsisë. Për të rritur përfaqësimin e minoriteteve në gjyqësor, grupet e nënpërfaqësuara duhet të nxiten që të marrin kualifikimet e nevojshme për t’u bërë gjyqtarë. Askush nuk duhet të përjashtohet ngaqë i përket një grupi të caktuar minoritar.

Pjesa III – Përgjegjshmëria e gjyqtarëve dhe pavarësia e gjyqësorit në gjykim

Procedimet disiplinore

25. Procedimet disiplinore ndaj gjyqtarëve duhet të trajtojnë rastet e akuzave për sjellje të keqe profesionale të cilat janë flagrante dhe të pajustifikueshme dhe krijojnë një reputacion të keq për gjyqësorin. Përgjegjësia displinore e gjyqtarëve nuk shtrihet tek përmbajtja e vendimeve të tyre, ku përfshihen edhe interpretimet e ndryshme ligjore ndërmjet gjykatave; ose tek rastet e gabimeve gjyqësore, apo kritikat ndaj gjykatës.

Organ i pavarur i cili merr vendime në lidhje me disiplinën

26. Për gjykimin e rasteve të disiplinës gjyqësore (shih paragrafin 9) duhet të ngrihet një organ i veçantë i pavarur. Organet të cilat gjykojnë raste të disiplinës gjyqësore nuk munden që t’i nisin ato apo të kenë në përbërje të tyre anëtarë që mund t’i nisin këto çështje disiplinore. Këto organe duhet t’u sigurojnë gjyqtarëve të akuzuar garanci procedurale, ku përshihet edhe e drejta për të paraqitur një mbrojtje dhe e drejta për t’iu drejtuar një gjykate kompetente. Si rregull, seancat disiplinore për gjyqtarët duhet të jenë transparente. Këto seanca do të jenë të hapura, me përjashtim të rasteve kur gjyqtari i akuzuar kërkon që të jenë të mbyllura. Në këtë rast vendos gjykata nëse kërkesa është e justifikuar. Vendimet që kanë të bëjnë me disiplinën gjyqësore duhet të jenë të arsyetuara. Vendimet përfundimtare për masa disiplinore duhet të botohen.

8 Vlerësimi profesional i gjyqtarëve

27. Aty ku bëhen vlerësime profesionale për gjyqtarët, ato nuk duhet të përdoren për të dëmtuar gjykimin e pavarur. Vlerësimi i punës së gjyqtarëve duhet të jetë kryesisht cilësor dhe i përqendruar në aftësitë e tyre, ku përfshihen aftësitë profesionale (njohja e ligjit, aftësia për të drejtuar gjyqet, aftësia për të shkruar vendime të arsyetuara), aftësitë personale (aftësia për të përballuar ngarkesën e punës, aftësia për të marrë vendime, përshtatja me teknologjitë e reja), aftësitë shoqërore (aftësia për të ndërmjetësuar, respekt për palët) dhe për një avancim të mundshëm në një pozicion administrativ, aftësi për të drejtuar. Po këto aftësi duhet të kultivohen në programet e trajnimeve gjyqësore dhe në punë.

28. Gjyqtarët nuk do të vlerësohen në asnjë rrethanë për përmbajtjen e vendimeve të tyre (qoftë drejtpërdrejt, qoftë nëpërmjet llogaritjes së numrit të vendimeve të kthyera). Mënyra se si e gjykon një gjyqtar çështjen nuk duhet të shërbejë asnjëherë si bazë për dënim. Statistikat për efiçencën e veprimtarisë së gjykatës duhet të përdoren kryesisht për arsye administrative dhe duhet të shërbejnë vetëm si një nga faktorët për vlerësimin e gjyqtarëve. Vlerësimet e gjyqtarëve mund t’u shërbejnë atyre për të identifikuar aspekte të punës së tyre, të cilat ata mund të duan t’i përmirësojnë dhe për qëllime të një avancimi të mundshëm. Provimet periodike për gjyqtarët (verifikimet) që mund të çojnë në largime nga puna apo në sanksione të tjera, nuk janë të përshtatshme për gjyqtarët me pozicion të përjetshëm.

29. Kriteret për vlerësimin periodik duhet të jenë të përcaktuara qartë, transparente dhe uniforme. Kriteret bazë duhet të përcaktohen në ligj. Kriteret e sakta që përdoren në vlerësimet periodike, si dhe afatet dhe mekanizmat e kryerjes së vlerësimit, duhet të përcaktohen në rregullore të mëpasshme.

Vlerësimet e pavarura

30. Megjithëse këshilli gjyqësor mund të luajë një rol në përcaktimin e kritereve dhe të procedurave, vlerësimet profesionale duhet të bëhen në nivel lokal. Kryesisht, vlerësimet duhet të bëhen nga gjyqtarë të tjerë. Kryetarët e gjykatave nuk duhet të kenë kompetencën ekskluzive për të vlerësuar gjyqtarët, por roli i tyre duhet të plotësohet nga një grup gjyqtarësh nga e njëjta gjykatë dhe nga gjykata të tjera. Ky grup duhet të marrë parasysh edhe opinionet e personave të jashtëm të cilët punojnë rregullisht me gjyqtarët (si p.sh. avokatët dhe profesorët e të drejtës), në lidhje me përkushtimin, respektimin e palëve dhe të rregullave procedurale nga ana e gjyqtarëve.

31. Vlerësimet duhet të përmbajnë edhe një vlerësim kritik të vendimeve të shkruara të gjyqtarit dhe të mënyrës se si i drejton gjyqet. Vlerësimet duhet të jenë transparente. Gjyqtarët duhet të dëgjohen dhe të informohen mbi rezultatet e vlerësimit dhe të kenë mundësinë e apelimit.

9 Përgjegjshmëria profesionale nëpërmjet transparencës

32. Si rregull, gjyqet duhet të jenë transparente. Për të dhënë prova të sjelljes së gjyqtarëve në sallën e gjyqit, si dhe për të pasur regjistrime të sakta të gjyqeve, seancat duhet të regjistrohen me mjete elektronike, të cilat bëjnë një riprodhim të plotë. Procesverbalet e shkruara dhe raportet stenografike nuk janë të mjaftueshme. Për të rritur përgjegjshmërinë profesionale dhe publike të gjyqtarëve, vendimet duhet të botohen në baza të dhënash dhe në faqe interneti në mënyrë që ato të jenë vërtet të aksesueshme dhe pa pagesë. Vendimet duhet të indeksohen sipas lëndës, çështjes ligjore që është ngritur dhe emrit të gjyqtarit që i ka shkruar. Duhet të botohen gjithashtu edhe vendimet që dalin nga organet e disiplinës (shih gjithashtu paragrafin 26).

33. Për të ndërtuar besimin e publikut në gjykatë, autoritetet duhet të nxisin aksesin e gazetarëve në gjykata dhe të krijojnë pozicionin e sekretarit të shtypit apo specialistit të medias. Nuk duhet të ketë pengesa që gazetarët të ndjekin gjyqet.

Gjykimi i pavarur penal

34. Prirja akuzatore e sistemeve të drejtësisë në pjesën më të madhe të vendeve të Evropës Lindore, Kaukazit Jugor dhe Azisë Qendrore kërkon disa përmirësime. Dhënia e pafajësisë ende konsiderohet si një njollë e zezë apo një dështim. Për të pakësuar presionin mbi gjyqtarët për të mënjanuar dhënien e pafajësive, rekomandohet me forcë që të bëhen ndryshime në sistemin e vlerësimeve të tyre profesionale (dhe, nëse është me vend, të konsiderohen edhe ndryshime në vlerësimin e prokurorëve dhe hetuesve). Numri i vendimeve për pafajësi nuk duhet të jetë kurrë një tregues për vlerësimin e gjyqtarëve. Gjyqtarët duhet të tregohen shumë të matur në shqyrtimin e kërkesave për miratimin e masave shtrënguese të arrestit në burg. Rishikimi në apel i vendimeve për pafajësi duhet të bëhet vetëm në rrethana shumë të veçanta.

Pavarësia e brendshme

35. Dhënia e udhëzimeve, shpjegimeve apo zgjidhjeve nga gjykatat e larta, është një dukuri që nuk duhet inkurajuar, por për sa kohë që ekzistojnë, ato nuk duhet të jenë të detyrueshme për gjyqtarët e gjykatave më të ulta, përndryshe përbëjnë shkelje të pavarësisë individuale të gjyqtarëve. Për më tepër, vendimet e gjykatave më të larta dhe vendimet specifike të hartuara si precedentë nga këto gjykata duhet të kenë statusin e rekomandimeve dhe nuk duhet të jenë të detyrueshme për gjyqtarët e gjykatave më të ulta për çështje të tjera. Ato nuk duhet të përdoren për të kufizuar lirinë e gjykatave më të ulta në vendimmarrjen dhe përgjegjësinë e tyre. Interpretimi i unifikuar i ligjit duhet të inkurajohet nëpërmjet studimit të praktikës gjyqësore, e cila gjithashtu nuk ka forcë detyruese.

10

‫ ال ا
ء‬ ‫
ت آ‬

‫‪ $‬أورو!
ا  ‪ ،‬ب ا
ز و
ا‬

‫‪ --‬ا‪,‬دارة ا
) وا('
ر وا&‪
%‬ء ‪--‬‬

‫‪
0 5?.0‬آ> !‪9
< =9‬ن‬ ‫‪ &20‬ا‪ /01‬وا‪
.‬ون‬ ‫ا‪
.‬م ا&
رن وا
‪9‬ن ا‪5‬و‪$‬‬ ‫‪ $‬أورو!
!&‪ 78‬ا&‪
%6‬ت ا‪&45‬ا‪3‬‬ ‫و;ق ا‪
%9,‬ن‬

‫آ ‪2010 94 25-23 ،‬‬ ‫ال ا
ء ه ‪ $ GF< HI J ( KI‬ا&‪
F‬آ& ا‪
.‬د و
دة ا
‪9‬ن وا‪&45‬ا‪
F0 $ .3‬و ‪ OI5‬ا‪5<N‬ان ‪$‬‬ ‫أورو!
ا  وا
ز وب 
ا ‪ R4R. $‬ال ا
ء !&
‪ P0 GQ4‬ه‪ UV‬ا&‪
N‬دئ ‪ &20 S0
 ،‬ا‪/01‬‬ ‫وا‪
.‬ون ‪ $‬أورو!
!&‪ 78‬ا&‪
%6‬ت ا‪&45‬ا‪ 3‬و;ق ا‪
%9,‬ن !
‪
.‬ون ‪
0 5?.0 P0‬آ> !‪9
< =9‬ن ا‪
.‬م ا&
رن‬ ‫وآ
ن ا<
ء و; ه
‪40 F9‬‬ ‫وا
‪9‬ن ا‪5‬و‪ S&29 ، $‬وا
‪ S‬ا&
ع ا‪NW‬اء ا‪; $&<,‬ل ال ا
ء ‪ $‬آ‬ ‫'‪N‬ا ‪
&<I O?! /0 ، %0‬ء !
رزون و آ‪
N‬ر ا&&
ر‪ 19 /0 /‬دو ‪
0‬رآ !&‪ &2‬ا‪ /01‬وا‪
.‬ون ‪ $‬أورو!
‪ ،‬و‪
?0‬‬ ‫‪ ><[0‬أورو!
و[ ا‪ 5N‬ا
!‪.
? .‬‬

‫!‪ O2< G&.0 \F! 5.‬ا
‪ 99‬وا&&
ر
ت ا
) ا&‪(
! <.‬ل ا
)‪
 ،‬م ‪ 780‬ا&‪
%6‬ت ا‪&45‬ا‪ 3‬و;ق‬ ‫ا‪
%9,‬ن !
‪
.‬ون ‪
0 5?.0 P0‬آ> !‪9
< =9‬ن ا‪
.‬م ا&
رن وا
‪9‬ن ا‪5‬و‪
'
! $‬ر __ ‪0‬ا^‪ P‬ذات أه& '
 !
‪N%‬‬ ‫(ل ا
ء ‪ -1:‬ا‪,‬دارة ا
) ‪ P0 ،‬اآ‪ <I R‬ا&[
> ا
) و ا‪ O8F‬ا‪V‬ا‪
a?< $‬ت ا
) ‪ ،‬ودور ا&ا‪P‬‬ ‫ا&‪ -2، &8F‬ا('
رات ا
) وا&‪ 4
.‬و ا‪,‬اءات ؛‪ N
F0 -3‬ا
ة وال ا
ء ‪ $‬إ‪5‬ار ا‪
8;1‬م‪ .‬و'<‪d‬‬ ‫(ل ا
ء ‪ $‬اورو!
‬ ‫ا(&
ع ‪ P0‬ا‪
&I‬د ‪K; J-‬ي ‪
 /0 I&[0 -‬ت )و ا& &  "
ت آ‬ ‫ا  وب ا
ز و
ا "( ‪ ،‬وا‪j‬ض ‪ /0‬ه‪ UV‬ا
ت ه ‪ R4R.‬ال ا
ء ‪ $‬ا& ‪ $‬إ‪
3‬ر‬ ‫ا&^‪
I‬ت ا‪ _k‬ا&‪
W‬رة ‪.‬‬

‫‪ <I‬ال ا
ء ‪$‬‬ ‫ان ا‪5‬ول ا&
رآ ‪I50‬ة (‪.‬اض ا‪
81‬ر ااردة آ
ت )و ا& &  "
ت آ‬ ‫اورو!
ا  وب ا
ز و
ا "(‪ ،‬و‪ 545F‬ا&[
(ت ا‪
&0 P0 G!
 $‬ر
?
ا
) !
‪ P0 l.Q‬ا&‬ ‫!‪ ،H‬و‪
N‬دل ا&‪
0<.‬ت ذات ا‪ 780 P0 <K‬ا&‪
%6‬ت ا‪&45‬ا‪ 3‬و;ق ا‪
%9,‬ن‪ .‬و
‪
N %‬دل ا‪NW‬ات و‪O45‬‬ ‫ا&‪5I
%‬ة ا ‪.‬د !
‪5)
Q‬ة ‪ <I‬ا‪5‬ول ا&
رآ ا‪ /I N. $‬ا(ه&
م ‪
4R‬دة ‪ R4R.‬ال ا?‪
a‬ت ا
) ا‪
?! 
W‬‬ ‫‪' /0‬ل ‪ VQ‬ا‪5‬ا! ااردة !
ت آ ‪.‬‬

‫ا ء اول ‪ -:‬ادارة ا ‬

‫‪ <I 7[4 -1‬إدارة ا&‪
F‬آ‪ O‬وا‪ <%‬ا
) ‪R4R.‬ا?
و;
د‪; P0 m
&4
&!
?4‬ق ا&‪
F‬آ& ا‪
.‬د و
دة ا
‪9‬ن‬ ‫‪.‬ا‪,‬دارة ا
) ‪ 7[4‬أ( ‪5W%‬م أ!‪5‬ا <‪& 0 <I _n‬ن ‪ P <&I‬اار ا
)‪ $‬و‪ l&I‬ا‪,‬دارة ا
) ‪ 7[4‬أن ‪84‬ن‬ ‫‪.

Qm‬‬

‫ا&[
> ا
) وا<[
ن وه‪
a‬ت ا‪ O8F‬ا‪V‬ا‪$‬‬

‫‪ O%‬ا‪
;K‬ت ‪ $‬ا‪,‬دارة ا
)‬

‫‪ -2‬ا&[
> ا
) وا?‪
a‬ت ‪
?&! Q<80‬م ‪5F0‬دة  ا‪,‬دارة ا
) و ;
ت ‪
&  <%0‬ن ال ا
ء ‪ /0.‬أ‪l‬‬ ‫‪
Q‬دي ا‪,‬اط ‪ $‬آ‪ R‬ا‪ <%‬ا
) ‪ 5% $‬وا;‪ 5‬وا‪K‬رات ا‪ R&
! 4 ,<8‬و ا‪<W0 /! lKQ‬‬ ‫ا('‪

K‬ت ‪ lN <I ،‬ا&‪
k‬ل ا('
ر)ا‪ 29‬ا‪Q‬ات‪ ، (8, 4-3‬و [‪ P‬و‪5‬ر‪ 74‬ا
ة ‪ ،‬وا(‪
N 9‬ط )ا‪ 29‬ا‪Q‬ات ‪-5‬‬ ‫‪ ، (26-25, 14-9‬ا‪ O‬ا&?‪) $‬ا‪ 29‬ا‪Q‬ات ‪ (28-27‬وا&‪R‬ا‪) 9‬ا‪ 29‬ا‪Q‬ة ‪ (6‬و_& '
ر ‪ 5‬ه ‪ >n‬ه‪
a‬ت ‪<%0‬‬ ‫‪[ KW0‬ا‪5F0 79‬دة ‪ $‬ا‪,‬دارة ا
) دون ‪%< O? 4.‬ة ‪' /0‬ل ‪ %60‬وا;‪5‬ة أو <‪ .‬و‪ l8  $jN4‬ه‪UV‬‬ ‫ا?‪
a‬ت !‪ >8. 4‬ا&?
م ا‪
?<&I O24 ,
?! 
W‬ا
‪9‬ن ا^‪0 /0 (5! $.‬م ‪VQ‬ي ‪.‬‬

‫ا('
ر ا
)‪$‬‬

‫‪ /84 O
0‬ه
ك ه‪ a‬أ'ى ‪ UV?!
? 5?.4 <%0‬ا&?& ‪ $jN ،‬إ‪
9‬ء [ ‪, <%0‬اء ا('‪
N‬رات ا‪ W‬وا ‪$ 4Q‬‬ ‫‪ <&I‬ا'
ر ا
ة ) ا‪ 29‬ا‪Q‬ة ‪ $ (8‬ه‪ UV‬ا‪ $jN4 
F‬أن ‪ K4‬ا'‪
K‬ص ا&[<> ا‪ <I $5.‬ا‪ /0 GF‬أ‪ O H9‬ا‪
N‬ع‬ ‫ا‪,‬اءات ا‪ FFK‬و إ‪ /.
0‬ا&‪ /Fm‬ا&‪
W‬ر‪ lN /0 /4‬ا<[ أو ا إ < ا‪3 /.‬ع ‪<&I <I‬‬ ‫)ا‪ 29‬ا‪Q‬ات ‪.(23-21‬‬ ‫ا‪w‬‬

‫‪ /0 (5! -4‬ذ= ‪ ،‬ا&[
> ا
) أو ا<[
ن ا&‪6‬ه< أو ‪60‬ه‪ l‬ا‪8 5 
0R‬ن ‪6%0‬و ‪6%0‬و ‪m
N0‬ة ‪ /I‬ا'
ر‬ ‫و‪5‬ر‪ 74‬ا
ة ‪ $‬ه‪ UV‬ا‪84 H9
 
F‬ن أ‪; 0‬ي أن ( ‪8‬ن ه‪ UV‬ا?‪
a‬ت ‪ SF‬ة ا‪ <%‬ا‪ ، 4VQ‬وأ‪l8 ! l&.
?9‬‬ ‫‪ /I l%0‬ا‪
08F‬ت ا‪ ) &<,‬ا‪ 29‬ا‪Q‬ة ‪.(8‬‬

‫ا(اءات ا‪n‬د‪N4‬‬

‫‪ /0 -5‬أ‪ P0 l‬اد‪
I‬ءات ا‪ l8‬و^&
ن ااءات ‪n‬د‪
I N4‬د ‪
،‬ن ا&[
> ا
) ‪8 /‬ن ا&‪ 5; <I KW‬اء ‬ ‫او(‪ $< -:‬ا ‪
8‬وى وإاء ‪
F‬ت ‪n‬د‪ $ N4‬ا‪
& -:
9
_ H%Q9 S‬ع ا‪I5‬ى وا‪
W‬ذ ار ‪5 <I‬ا! ‪n‬د‪VW ,N4‬‬ ‫اارات ا‪n‬د‪ N4‬و ‪ !
< P W‬و ?
ا(‪
a‬ف ‪ lN /0‬ا&‪ &8F‬ا&‪) KW‬ا‪ 29‬ا‪Q‬ات ‪.(26-25 ،14-9‬‬

‫‪ 0‬رة ا&‪R‬ا‪9‬‬

‫‪ -6‬دون ا&‪
%‬س !
&‪6%‬و
ت ا
)& ‪ <I‬ا‪( 08F‬اح ا&‪R‬ا‪ 9‬ا
) وا‪
&I‬د ا‪
&N‬ن ا&‪R‬ا‪a? {K4 H9
 ، 9‬‬ ‫&‪ {
K0 lk‬ا‪ <%‬ا
) ‪ lk0 ،‬ا&[<> ا
)‪ ، $‬أن ‪54‬م إ ا‪ 08F‬ا(;

ت ا&‪R&
! <.‬ا‪
2< 9‬م ا
) ‪،‬‬ ‫‪ /0‬أ‪ P <&I l?% l‬اار و‪ $jN4‬أ‪
4‬أن ‪ P&%4‬ا‪
&N‬ن ?‪ UV‬ا?‪ $ a‬ا&‪5‬او(ت ! ‪n‬ن ا&‪R‬ا‪ 7.<4 5 ، 9‬ا&[<>‬ ‫ا
)‪ $‬دورا ‪ $‬ز‪ P4‬ا&‪R‬ا‪ $ 9‬ا‪
2‬م ا
) أ‪.
4‬‬

‫‪ /48‬ا&[
> ا
)‬

‫‪ -7‬ا‪ 7W4 ، )
 ><[0 >n O
&4‬أ‪
I‬ء ه‪V‬ا ا&[<> ‪ lN /0‬أا‪ /0 O?9‬ا
ة و‪ lk&4‬ا[?
ز ا
)‪ $‬آ‪
&! ، l8‬‬ ‫‪ $‬ذ= 
ة ‪
F0 /0‬آ‪ O‬ا‪5‬ر ا‪1‬و ‪ ،‬ه‪V‬ا ا&[<> ا
) ( ‪[4‬ز أن ‪
 H<I /&?4‬ة ‪ &8F0‬ا(‪
a‬ف ‪ \F! ،‬اذا ‪O‬‬ ‫‪
 /.‬ض إ ا&[<> ا
) ‪ H<. ،‬أن ‪ HNK0 /0 l%4‬آ
^ ‪ ،‬و!‪K‬ف ا‪5I /I 2‬د ا‪
I1‬ء ا&‪/NW‬‬ ‫!ا ا
ة ‪ ><[&< $jN4 ،‬ا
)‪ $‬ان ‪ O 4‬أ
‪V‬ة ا
‪9‬ن و‪ l Q4‬أن ‪84‬ن ‪ !
9 /0  I H‬ا&‪P[  ، /0
F‬‬ ‫ا&‪ /0 54R‬ا‪ 0&.‬وا ‪ ، 
Q‬و ‪ $jN4‬ا‪
.N‬د ا&‪ /I5‬ا‪ /0
.‬و ا‪
I‬ء ا
! ا‪ \; ، 0
.‬ا‪&4 ( O?9‬ن ‪ >Q‬ا‪Qw‬‬ ‫ا
) ;
ل ا
ة و ا‪
4‬ا‪
.N‬د ‪ $&4 ( /0‬إ ا‪ =<%‬ا
)‪
%60 /0 $‬ت ‪ GN‬ا
‪9‬ن و> )> ا‪5‬و او وز‪4‬‬ ‫ا‪5.‬ل أس ا&[<> ا
) ‪ 7W4 ،‬ر)> ا&[<> ا
) ‪ /! /0‬أ‪ N<Jn! H)
I‬ا‪1‬ات ‪
I1‬ء ا&[<> ا
) ‪،‬‬ ‫و( ‪[4‬ز <&[<> ا
)‪ $‬أن ‪<k&0 H<I /&?4‬ن ‪ /0‬ا‪ <%‬ا‪ 4VQ‬و ا‪ <%‬ا ‪. .4‬‬

‫‪ 4 I‬ه‪
a‬ت ا‪
W‬ذ ار ! ‪n‬ن ا'
ر ا
ة‬

‫‪ -8‬و‪ $jN4‬أن ‪ /.4‬أ‪
I‬ء ا<[
ن ا‪
'( 
W‬ر ا
ة )ا‪ 29‬ا‪Q‬ة ‪ ><[0 lN /0 ، (3‬ا
ء ‪Q /0‬ف ر
ل ا
‪9‬ن‪،‬‬ ‫!&
‪ $‬ذ= أ‪
I‬ء ا
ء ;\ ا&[
> ا
) و[
ن ا‪n‬ه‪ l‬أو [
ن ا‪6%0 
0R‬و ‪6%0‬و ‪m
N0‬ة ‪ /I‬ا'
ر ا
ة‬ ‫)ا‪ 29‬ا‪Q‬ة ‪ ، (4‬و‪ $jN4‬أن ‪50 545F O4‬ة ا‪ 7K&
! l&.‬و!‪K‬ف ا‪5I /I 2‬د أ‪
I‬ء ا‪
8‬ن ا
) ‪ ،‬وإدراج ا‪
aQ‬ت‬ ‫ا&? ا‪'1‬ى أ‪J0 0‬ب ‪) H‬أ
‪V‬ة ا
‪9‬ن ‪ ،‬ا&‪0
F‬ن( ‪ ،‬و‪ <I‬أ
س ‪ /0‬ا‪ 
k‬وا‪NW‬ة ا
‪ 99‬ذات ا‪ .<K‬و‪7[4‬‬ ‫ا
) )ا‪ 29‬ا‪Q‬ة ‪.(21‬‬ ‫‪
& 
?48‬ن أن ‪8‬ن ا(‪
NI‬رات ا‪60 <I <. ( 
%‬هت ا&‪ lj  {m‬ا‪)
w‬‬

‫‪ 4 I‬ه‪
a‬ت ا‪
W‬ذ ار ! ‪n‬ن ا(اءات ا‪n‬د‪N4‬‬

‫‪ -9‬ا‪
9
8‬ت ا&‪n   $ 2< KW‬د‪ N4‬وا‪
W‬ذ ار ! ‪n‬ن ا(اءات ا‪n‬د‪[4 ( N4‬ز ?
ا‪
W‬ذ ‪5‬ا! )ا‪ 29‬ا‪Q‬ة ‪، 5‬‬ ‫_
‪8 / (
9‬ن ;‪K‬ا ‪
 /0 Q60‬ة ‪ ،‬و‪ 7<
?8‬ا&‪
I
! lk‬ء !&
‪ $‬ذ= ‪
' /0‬رج ا&? ا
) ‪،‬ا
ة ا‪
I1‬ء‬ ‫أ'ى ?
< !

ة أو ا&[&‪ P‬ا
) ‪ lk0 ،‬ا‪,‬دارة وا&‪R‬ا‪ ، 9‬أو ا'
ر‬ ‫و'ل ة و(‪ 7[4 O?4‬ا( ‪64‬دوا و‪)
w‬‬ ‫ا
ة ‪ ،‬ا‪
9
8‬ت ا&‪  KW‬ا‪n ! SN‬ن ا(اءات ا‪n‬د‪ 7[4 N4‬أ( ‪8‬ن ‪ SF‬أي ‪Q9‬ذ ‪ /0‬ا‪ <%‬ا‪ 4VQ‬او ا‪<%‬‬ ‫ا‪ 7[ $jN4 . 
%‬أي ‪9‬ع ‪ /0‬ا
! ‪ lN /0‬ا‪ <%‬ا‪ <I 4VQ‬ا&[
> ا
) أو ا?‪
a‬ت ا&‪n ! Q<8‬ن ا(اءات‬ ‫ا‪n‬د‪).N4‬ا‪ 29‬أ‪
4‬ا‪Q‬ات ‪.(26-25-5‬‬

‫‪ 
Qm‬ا‪,‬دارة ا
)‬

‫!?
‪ ،‬ول ا[&?ر إ ‪50‬او(ت‬ ‫‪4 -10‬م ا&[<> ا
) !
(&
ع !‪
2‬م دورى ; ‪ /0 /8&4‬أداء ‪ H0
?0‬ا&‪<8‬‬ ‫ا&[<> ا
)‪ $‬و‪  9‬ارا‪ 7[4 H‬ان ‪84‬ن ‪Q80‬ل !&‪ 7‬ا
‪9‬ن وا&&
ر‪.‬‬

‫دور أ‪
I‬ء ا&‪&8F‬‬

‫ا
) ا‪ $‬ه‪$‬‬ ‫‪ -11‬و‪ $jN4‬أن ‪84‬ن دور أ‪
I‬ء ا&‪
F‬آ‪5F0 O‬ود <‪ .&
! 4
j‬ا
‪ -: $‬أ‪ } l&F 5
?9‬ا‪)
w‬‬ ‫‪
%0‬و‪ =< 4‬ا‪
&4 $‬ر?
أ‪
I‬ء '‪ $ /4‬ا&‪ /0 &8F‬ا
ة‪ <I 7[4 .‬ا‪
I1‬ء ‪5I‬م ا‪ $ l'5‬ا‪
8;1‬م ا
) ‪/0‬‬ ‫‪
 lN‬ة '‪ ، /4‬و‪ 7[4‬أ( ‪ O4‬ا&
رآ ‪ $‬ا'
ر ا
ة‪ .‬و( ‪84‬ن ه
ك اى ‪ 545F 
0 l'5‬ا‪1‬ر )ا‪ 29‬ا‪Q‬ة ‪13‬‬ ‫&‪ <k‬وإدار‪ $
&! ، 4‬ذ= ا‪m,‬اف ‪ <I‬ا&‪ J /Qw‬ا
)‪. /‬‬ ‫‪ /I‬ا&‪~
8‬ت وا(‪
0‬زات( ‪84 5‬ن ‪
I‬ء و‪)
w‬‬ ‫ا‪,‬دار‪5 7< 4‬ر‪ $
N4‬ا‪5‬رات ا‪,‬دار‪5I 7[4 .4‬م إ
ءة ا‪5W‬ام رؤ
ء ا&‪
F‬آ‪ O‬ا'‪0%  O?
K‬ا‪G‬‬ ‫ا‪)
w‬‬ ‫ا&‪ <I
N< _64
&! &8F‬ا
ة ‪.‬‬

‫إ;
 ا ‬ ‫‪ -12‬و‪< $jN4‬ارات ا‪,‬دار‪ 4‬ا‪ <I _6 5 $‬ا‪ lKQ‬ا&^‪ $I‬أ( ‪8‬ن ^&‪ /‬ا('‪
K‬ص ا‪KF‬ي ؤ
ء ا&‪
F‬آ‪O‬‬ ‫‪
k0‬ل ذ= ه إ;
 ا  ‪ ،‬ا‪ $jN4 $‬أ( ‪8‬ن ‪ I‬ا) أو ‪ <I‬أ
س ‪5F0 4
.0‬دة <‪
Q‬وا^‪ F‬و‪4 I^0‬ره
‬ ‫‪
 ><[0‬ة ا&‪[&! &8F‬د ا‪
&I‬د‪ 7[4 ، U‬ان ‪8‬ن  ز‪ P4‬او إ;
 ا  دون ‪. l'5‬‬

‫ا&‪~
8‬ت وا(‪
0‬زات ا‪Q‬د‪4‬‬

‫( ‪ 7[4
?I‬ر‪%0 P‬ى اوا‪ 7‬ا ‪%0‬ى آ
ف <‪N‬‬ ‫‪ <I -13‬ا&‪5‬ى ا‪ $jN4 l4‬إ‪
j‬ء ا‪.‬وات وا(‪
0‬زات‪ .‬و!‪ً 5‬‬ ‫ا;

ت ا
ة <‪KF‬ل ‪%0 <I‬ى ‪ ، O)0 $ .0‬وا ‪ F9 <I >8.‬آ
ف ‪6%0‬و ‪
&
3 . O??0‬ا‪.‬وات‬ ‫وا(‪
0‬زات ‪ O4‬ا‪ <I
?F0 7[4 ،
?! l&.‬أ
س ‪5F0 4
.0‬دة <‪
Q‬وإاءات ‪84 ( \F! . 
Qm‬ن ‪5‬ى ا‪
I‬ء ا&[<>‬ ‫ا
) ا‪ l'5‬و ا‪ <I _n‬ا&‪~
8‬ت أو ا(‪
0‬زات ‪.‬‬

‫دور ‪5F0‬ود ‪n $‬د‪ 74‬ا
ة‬

‫‪ -14‬رؤ
ء ا&‪
F‬آ‪ O? O‬ر‪8m P‬ى إ ا?‪ a‬ا‪8 $‬ن ‪ $< KW0‬ا ‪
8‬وى وإاء ا‪
F‬ت ا‪n‬د‪) N4‬ا‪ 29‬ا‪Q‬ة ‪-5‬‬ ‫او(( ‪ /0‬أ‪
&^ l‬ن إاء ‪ l%0‬و‪8 < $I^0‬ى ‪ ،‬و‪ <I $jN4‬أا‪
I‬ء رؤ
ء ا&‪
F‬آ‪5I O‬م &<= < ‪5N‬ء أو ا‪
W‬ذ‬ ‫‪5‬ا! ‪n‬د‪. N4‬‬

‫ا&‪5F0 7K‬د ا(‪l‬‬

‫‪ /. $jN4 -15‬ا‪
I‬ء رؤ
ء ا&‪
F‬آ‪5. O‬د ‪5F0‬ود ‪ /0‬ا‪%‬ات ‪
' P0‬ر ا[‪Q 545‬ة وا;‪5‬ة ‪ 
; $ .‬ا‪7&! /.‬‬ ‫‪ $jN4 ،‬أن ‪8‬ن ‪50‬ة ا‪K /.‬ة ا‪ l1‬دون ود إ‪. 545[< 9
80‬‬ ‫‪<8‬‬

‫‪ 
Qm‬وا ا'
ر ا‪
I‬ء ر)
 ا&‪&8F‬‬

‫‪ $jN4 -16‬ا'
ر رؤ
ء ا&‪
F‬آ‪ .
Q ! O‬و‪  9 jN4‬و ا‪I‬ن ا&
‪ 7‬ا
‪J‬ة ؤ
ء ا&‪
F‬آ‪ . O‬و‪ P&[ /8&4‬ا
ة ‪P0‬‬ ‫ا‪ 051‬از‪ / 0‬ا‪NW‬ة ‪[4 ،‬ز <?‪ a‬ا&‪ <!
0 KW‬ا&‪ /Fm‬و_& '
ر ‪ 5‬ه أن ‪ 7W4‬ا&‪ 4 . {m‬ر)
‬ ‫‪ lN /0‬ا‪ <%‬ا‪ ، 4VQ‬وه ه‪ a‬ا
ر‪lk0 - 4‬‬ ‫ا&‪ lN /0 &8F‬ا
ة ‪ >Q9 /0‬ا&‪ 
; $ . &8F‬ا‪! /.‬ا ‪<8‬‬ ‫‪ ><[0‬ا
ء أو [ ا‪n‬ه‪) l‬ا‪ 29‬ا‪Q‬ة ‪ P0 - (4‬ا‪ /.! V'1‬ا(‪
NI‬ر و?
ت ‪ 29‬ا‪5‬ا)ة ا
) ا‪5‬ا'< ‪ ،‬و ‪4F‬‬ ‫ا
ت ا‪ O4 5 $‬ر ?
‪ lN /0‬ا‪ <%‬ا‪! 4VQ‬ار ‪ $ ، l<.0‬ه‪ UV‬ا‪[4 
F‬ز <?‪ a‬ا(
ر‪ 4‬ا‪R‬آ &‪{m‬‬ ‫‪ 
^,
! . <W0‬إ ذ= ‪ /0 ،‬أ‪ l‬ا‪ _n 5^ 4
&F‬ا‪ <%‬ا‪ 4VQ‬ا&‪ $jN4 ، 3Q‬أن ‪8‬ن ا?‪ a‬ا(
ر‪
 4‬درة‬ ‫‪
[ <I‬وز ;‪ G‬اƒ ا‪VQ‬ي !‪ N<Jn‬ا‪1‬ات‪.‬‬  ‫ا ء ا  ‪ -:‬ا ر ا ة وا ر‬

‫اع ‪ $‬ال ا ‪ ?0‬ا
ء‬

‫‪< -17‬ل ا ‪ ?0‬ا
ء ‪ 7[4‬ا( ‪84‬ن } 
ل ا
‪9‬ن ا ‪
N‬ب ‪5 P0‬ر‪
' 74‬ص و‪ /8‬أ‪

4‬ل ا
‪9‬ن ذوى‬ ‫ا‪
F‬ة ا&? ا ا
ء( ان ا‪5‬ر ‪ /0‬ا‪NW‬ة‬ ‫ا‪NW‬ة ‪ $‬ا‪ ?0 $ l&.‬ا
‪9‬ن )وه‪V‬ا ‪' /0 ، $.4‬ل ا‪'5‬ل ‪K0 $‬‬ ‫ا&‪ ?0 $ N%8‬ذات < و ‪n O 7[4‬ه‪ l‬ا&‪ 7
&< /Fm‬ا
) !‪. 4
.‬‬

‫‪ /%F‬ا‪ O<.‬ا
‪$99‬‬

‫‪ 7[4 -18‬ان ‪ K4‬ال إ ‪ ?0‬ا
ء ‪ <I‬ه‪(6‬ء ا&‪ /Fm‬ذوى ا‪5‬ر
ت ا‪  <I1‬ا
‪9‬ن‪ .‬و‪ $ $jN4‬ا&
ه„‬ ‫ا[
‪ .0‬إ‪4‬ء ‪ /0 54R0‬ا(ه&
م ‪5‬ر‪ 74‬ا&?
رات ا‪ lk0 ، <<F‬درا
ت ا
‪ ،
4‬وا‪NW‬ة ا‪ ، <&.‬و ورش ا‪ l&.‬ا
‪99‬‬ ‫و^‪ O‬ا&‪
F‬آ‪ O‬ا‪K‬ر‪ ، 4‬و‪
&^ $jN4‬ن ‪ >Q9‬ا&‪%‬ى ‪ /0‬ا‪ $ O<.‬ا[
‪
.0‬ت ا‪ 08F‬وا‪ $
&! ، 
W‬ذ= !ا‪ „0‬ا‪O<.‬‬ ‫‪ ، 5.! /I‬ا‪ O‬ا‪
W‬ر‪
& $‬ه„ ا[
‪ l8 ! O?% .0‬إ‪4 $ $!
[4‬ه
‪.‬‬

‫‪ /%F‬ا‪5‬ر‪ 74‬ا‪
W‬ص <
ة‬

‫‪ -19‬ان ا&‪5‬ارس <
ة ه‪R $‬ء ‪ /0‬إاءات ا('
ر ‪ ،‬و ‪ 7[4‬أن ‪8‬ن ‪ /I <%0‬ا‪ <%‬ا‪ ، 4VQ‬و‪N $jN4‬ا‪„0‬‬ ‫ا‪5‬ر‪ 74‬ان آ‪
0 <I R‬ه ‪<0‬ب ‪ $‬ا‪ 05W‬ا
) وا‪
&8‬ل ا‪ O<.‬ا[
‪ . $.0‬و‪ $jN4‬أن  &‪ l‬ا‪ 79‬ا‪'1‬ق‬ ‫ا&?‪ ،‬و‪
?0‬رات ا(‪
K‬ل ‪ ،‬وا‪5‬رة ‪ 4% <I‬ا‪R‬ا‪
I‬ت وا&?
رات ا‪,‬دار‪ 4‬و‪
?0‬رات ا‪ J
K‬ا
‪54 \; ، 99‬‬ ‫‪ ><[0‬ا
ء ‪ N4 H9† ،‬ا‪5‬ار 
ت '
 <‪ O<.‬ا
‪
< $99‬ة ‪ .‬وه‪V‬ا ‪0 l& 4‬ا‪
Q‬ت ا&?
رات ذات ا‪ <K‬و‪O45‬‬ ‫ا& رة ! ‪n‬ن ا‪ O<.‬ا&‪
< &%‬ة ‪.‬‬

‫‪ -20‬أ‪
4‬ا‪5‬ر‪
' 74‬ص ‪ <I‬ا‪ F‬ا&
ر ا‪ $ H‬ا‪Q‬ة ‪ 19‬ه أن ‪54‬م &&‪ $<k‬ا&?‪ /‬ا
‪ 99‬ا‪'1‬ى و ا ?
ا‪
K‬ل‬ ‫!

ء ‪.‬‬

‫‪ <&I‬ا‪w‬‬

‫‪ /0 -21‬أ‪
&^ l‬ن ا ‪ <&I $ 
Q‬ا('
ر ‪† ،‬ن إاءات و‪ 4
.0‬ا'
ر ا
ة ‪ 7[4‬أن ‪8‬ن ‪5F0‬دة !^ح !&‪7‬‬ ‫ا
‪9‬ن ‪ $jN4 .‬أن ‪8‬ن ا ا‪ J‬ا‪ /I   ، 0<.0 Qw‬ا وط ا&<! و‪w‬وف ا‪ ، l&.‬و ‪ 7[4‬ا(‪I‬ن و‪ 9‬ه
‬ ‫‪
9 <I‬ق وا‪ P& &)
 . P‬ا&‪) /Fm‬أو ‪ <I‬ا‪K &)
 l1‬ة( ‪ 7[4‬ان ‪8‬ن ‪?&[< ;
0‬ر‪ ،‬و ‪ a? $jN4‬ا('
ر‬ ‫ان ‪8‬ن ‪ <%0‬و‪ <k&0‬و‪6%0‬و [
‪ U‬ا[&?ر )ا‪ 29‬ا‪Q‬ات ‪ $jN4 ( 4-3‬أن [ي ‪ <I <!
0‬ا‪ P0 l1‬ا&‪ /Fm‬ا‪/4V‬‬ ‫!<‪j‬ا ا‪5‬ور ا?
)‪ 4m ، $‬أن ‪84‬ن ‪^0‬ع ا&
!< و_<?
‪ <&I $‬ا('
ر ‪5F0‬د <‪.
Q‬‬

‫‪ -22‬إذا آ
‪ S9‬ه
ك ‪
4F‬ت ‪ $jN4 ،‬ا‪ )
 4
.!
?.0 l0
.‬و! ‪
 l8‬رم ‪ <I‬أ
س 
دة ا
‪9‬ن ‪ <% /8&4 .‬ا('
ر‬ ‫‪
4F 7<3‬ت ‪ )5N0‬و‪ QF‬ا‪%‬ا!‪ G‬ا[
) و ‪F‬ى أ‪
N‬ب أ'ى ‪ /0‬ا ‪ .3‬و ‪ 7[4‬أن ‪  O4‬ا
)„ ‪ /I‬ا‪
4F‬ت‬ ‫<&‪ ، {m‬ا‪V‬ي ‪ $jN4‬أن ‪84‬ن ‪ H‬ا‪ $ GF‬ا‪ /.‬ا‪
0‬م ا&‪5I 7[4 . &8F‬م إاء أي ‪
4F‬ت أ'ى ‪ lN /0‬أي ‪ /0‬ا‪R?1‬ة‬ ‫ا‪ . 01‬وار رƒ ا&‪ {m‬ا
دا إ ‪
4F‬ت ‪ 7[4‬أن ‪84‬ن ‪. <.0‬‬

‫‪ -23‬اذا آ
ن ا‪ 7K‬ا?
)‪ /0 $^
< $‬ر)> ا‪5‬و ‪ $jN4 ،‬أن ‪ <I K4‬ا&‪ /Fm‬ا&‪
W‬ر‪ lN /0 /4‬ه‪ a‬ا('
ر‬ ‫)‪ ><[0 lk0‬ا
ء ‪ [ ،‬ا‪n‬ه‪ l‬أو [ ا‪NW‬اء ‪ ،‬وا‪ 29‬ا‪Q‬ات ‪ (4-3‬و‪ /8&4‬أن ‪ 5%4‬رƒ ‪ /.‬ه‪V‬ا ا&‪<I {m‬‬ ‫أ> إا) } ‪ ،‬و‪ 7[4‬أن ‪84‬ن ‪ $ <.0‬ه‪ UV‬ا‪ <I 7[4 
F‬ا?‪ a‬إ‪
I‬دة ا‪ $ 2‬اره
!
('
ر ‪
' ،‬ر وا;‪ 5‬ا‪
I‬ء‬ ‫ه‪ a‬ا('
ر ا‪5‬رة ‪ ƒ9 <I‬ا‪ Q‬ا)
‪' /0 $‬ل ‪ S4K‬ا‪ P& . N<J1‬اارات ا‪ /.4 $‬ا‪
W‬ذه
‪ 7[4‬ان ‪8‬ن‬ ‫‪ J $‬ن ة ز‪K 0‬ة آ&
;‪5‬ده
ا
‪9‬ن ‪.‬‬

‫&‪ lk‬ا‪
<1‬ت دا'‪ l‬ا‪ <%‬ا
)‬

‫‪  -24‬ا‪&.‬م ‪8‬ن ‪ /0‬ا&‪J‬ب ‪ H‬أن  ‪ l8‬ا‪ <%‬ا
) !‪K‬رة ‪ >8.‬آ‪ N‬ا‪
8%‬ن ‪ /0 .(&m‬أ‪ l‬ز‪
4‬دة‬ ‫&‪ lk‬ا‪
<1‬ت ‪ $‬ا[?
ز ا
)‪ ، $‬و‪ P[  $jN4‬ا[&
‪
I‬ت ا(‪ <I k& l‬اآ‪
%‬ب ا&‪6‬هت ا ور‪F( 4‬اذ‬ ‫‪ 7K0‬ا
^‪ 7[4 ( . $‬ا‪
.N‬د أ;‪ $&4 H91 } 5‬إ أ< ‪. .0‬‬  ‫ا ء ا   ‪ ! "# -:‬ا ة وا ل ا ء  ا "‪$ %‬‬

‫ا‪,‬اءات ا‪n‬د‪N4‬‬

‫‪ -25‬ا‪
W‬ذ ا‪,‬اءات ا‪n‬د‪ 5^ N4‬ا
ة ‪ ،‬ا‪ P0 l0
.‬ا‪(
F‬ت ا&‪% 0IR‬ء ا‪<%‬ك ا&?‪ $‬ا‪ Qj ( $‬وا[‪&%‬‬ ‫وا‪
N< >& $‬أ‪ .&%!
4‬ا
ء ‪ .‬وا&‪6%‬و ا‪n‬د‪
< N4‬ة ( &‪F& 5‬ى أ;‪ O?0
8‬أو ا(;‪
8‬م ا‪
K‬درة ‪ $
&! ،‬ذ=‬ ‫ا('
ت ‪ $‬ا‪ %Q‬ا
‪ /! $99‬ا&‪
F‬آ‪ ، O‬أو إ أ‪ /0 <k0‬ا‪
'1‬ء ا
) ‪ ،‬أو ‪ 5‬ا&‪
F‬آ‪. O‬‬

‫ه‪
W( <%0 a‬ذ ار ! ‪n‬ن ا‪,‬اءات ا‪n‬د‪N4‬‬

‫‪ -26‬أن ‪8‬ن ه
ك ه‪ [ ، &8F0) <%0 
' a‬أو ‪
4
 $ lKQ< (><[0‬ا‪n‬د‪ 74‬ا
)‪) $‬ا‪ 29‬ا‪Q‬ة ‪[4 ( (9‬ز‬ ‫<?‪
a‬ت ا‪(
; lKQ $‬ت ا‪n‬د‪ 74‬ا
)‪ $‬ا(  ع آ‪
Wmn‬ص أو أ‪
I‬ء وا‪5! /8&4 /4V‬ء ا&‪m
N‬ة ‪ $‬ا  ‪ ،‬م ه‪UV‬‬ ‫ا?‪
a‬ت !‪ O45‬ا &
‪
9‬ت ا‪,‬ا) ا‪ 0
F‬واز‪ ^
< 0‬ا&?‪ $
&! ، O‬ذ= ا‪ O45 $ GF‬د
ع ‪ ،‬وآ‪ =V‬ا‪$ GF‬‬ ‫ا‪
a‬ف ا‪ O8F‬أ‪
0‬م ا&‪ &8F‬ا&‪ 7[4 ، KW‬أن ‪8‬ن ا ‪ 
Q‬ه‪ $‬ا
‪5I‬ة [<‪
%‬ت ا(&
ع ا‪n‬د‪
< N4‬ة ‪ 7[4 ،‬أن ‪8‬ن‬ ‫ه‪ UV‬ا[<‪
%‬ت ‪ ، /<.< ;Q0‬إ( إذا آ
ن ا
^‪ $‬ا‪V‬ي ا?‪ 7< O‬أن ‪8‬ن ‪ <j0‬و ‪ $ ، 4‬ه‪ UV‬ا‪ <I /.4 
F‬ا&‪&8F‬‬ ‫أن را<‪ 7‬و‪
0‬إذا آ
ن ه
ك ‪N4
0‬ر ه‪V‬ا ا<‪5K ، 7‬ر اارات ! ‪n‬ن ا‪,‬اءات ا‪n‬د‪
N(
! & 0 N4‬ب ‪ ،‬و  ‬ ‫اارات ا?
) ! ‪n‬ن ا‪5‬ا! ا‪n‬د‪.N4‬‬

‫ا‪ O‬ا&?‪
< $‬ة‬

‫‪ O4
05I -27‬إاء ا&
ت ا&? <
ة ‪ 7[4 ،‬أ( ‪5W%‬م ‡^ار !
ل ا‪ O 7[4 . O8F‬أداء ا
ة &
‬ ‫‪ $
I9‬ا&
م ا‪1‬ول ‪ P0 ،‬اآ‪
?0 <I R‬را?‪ $
&! ، O‬ذ= ا‪
Q8‬ءة ا&? )ا&‪ .‬ا
‪ ، 99‬وا‪5‬رة ‪ <I‬إاء‬ ‫ا&‪
F‬آ&
ت ‪ ،‬وا‪5‬رة ‪ <I‬آ
! ا;‪
8‬م ‪ ، (
99
 NN%0‬وا‪
Q8‬ءة ا ‪) KW‬ا‪5‬رة ‪ <I‬ا‪7I P0 l0
.‬ء ا‪ ، l&.‬وا‪5‬رة ‪<I‬‬ ‫ا‪
W‬ذ اار وا(‪
Q9‬ح و ا‪ P0 l0
.‬ا‪
8‬ت ا[‪545‬ة(‪ ،‬وا‪
Q8‬ءة ا(&
‪) I‬ا‪5‬رة ‪ <I‬ا} ‪ ،‬وا;ام ا[
ه
ت‬ ‫ا(‪3‬اف( ‪ ،‬و!
‪ R4R. N%‬ا‪5‬رة ا(دار‪ P0 lj  4‬ادارى ‪ ،‬ا‪
Q8‬ءة <
دة ا(دار‪ ، 4‬و‪ $jN4‬أن ‪R‬رع ه‪ UV‬ا&?
رات ذا?
‬ ‫‪! $‬ا‪ „0‬ا‪5‬ر‪ 74‬ا
)‪ ، $‬وآ‪  =V‬ا‪. Qw‬‬

‫‪ 7[4 -28‬أ( ‪84‬ن ‪ O‬ا
ة &
‪ SF‬أي ‪w‬ف ‪ /0‬ا‪2‬وف !
ء ‪ <I‬ارا?‪ O‬أو ا(;‪
8‬م )إ‪m
N0
0‬ة أو ‪' /0‬ل‬ ‫‪4‬ر ا
^‪ 7[4   $
&8; $‬أ( ‪5W%4‬م آ‪
n‬س ‪ . !.‬و‪ /.4‬ا‪5W‬ام‬ ‫;‪
%‬ب ‪(5.0‬ت ‪ l45.‬اارات !
(;‪
8‬م( آ‬ ‫ا‪
K;,‬ءات !
ء ‪ <I‬آ‪
Q‬ءة ‪m
N0‬ة ا&‪
?<&. &8F‬أ

‪J1‬اض إدار‪ ، 4‬و‪84‬ن !&‪ !
k‬ا;‪ 5‬ا‪.‬ا‪ /0 } l0‬ا‪.‬ا‪$ l0‬‬ ‫‪ O‬ا
ة ‪.‬‬

‫و‪ /8&4‬ا‪5W‬ام &
ت ا
ة <&‪5I
%‬ة ‪ 545F $‬ا‪ O?<&I 79‬ا‪
?%F $ 7J4 5 $‬و‪R4R.‬ه
او ‪J1‬اض ا‬ ‫ا‪ ، Qw‬ا('‪
N‬رات ا‪5‬ور‪
< 4‬ة )ا(‪
&I‬دات( ‪
< N
0 S%‬ة ذوى ا‪
F‬ة ;
< !
‪NW‬ة ‪.‬‬ ‫‪ $jN4 -29‬أن ‪8‬ن ‪ 4
.0‬ا‪ O‬ا&? ‪ 
Qm‬و وا^‪ F‬و‪5;0‬ة ‪ ،‬و‪  $jN4‬ا&‪ 4
.‬ا‪ $ 
1‬ا
‪9‬ن ‪5F ،‬د‬ ‫ا&‪4
.‬ا‪ 5‬ا&‪ $ 05W%‬ا‪ O‬ا‪5‬وري !†
^ اآ‪  k‬ا<ا){ ‪
N ،‬إ ‪ S P0 7‬و
ت ‪ VQ‬ه‪ UV‬ا&
ت ‪.‬‬

‫&
ت ‪<%0‬‬

‫‪ /; $ -30‬أن ‪ ><[0‬ا
ء ‪ 7.<4 5‬دورا ‪ 4
.0 545F $‬وإاءات ‪ $jN4 ،‬إاء ا&
ت ا&? ‪ <I‬ا&‪%‬ى‬ ‫ا&‪ . $<F‬و[ى ا&
ت أ

‪
 /0‬ة '‪ ./4‬و‪ <I $jN4‬رؤ
ء ا&‪
F‬آ‪ =<& O‬ا('‪
K‬ص ا‪KF‬ي ‪ O‬ا
ة ‪،‬‬ ‫و‪ $jN4 /8‬أن ‪ l&8%4‬ا‪5‬ور ا‪V‬ى ‪ HN.<4‬ه‪V‬ا ا&[<> ‪
 /0 I&[0 lN /0‬ة ا&‪ &8F‬ذا?
و‪
F0‬آ‪J O‬ه
‪ ،‬و‪ $jN4‬أن‬ ‫‪ 2‬ه‪ UV‬ا&[&‪ /0 I‬ا
ة أ‪ $
4‬راء ا‪'5‬ء ا‪<0
.4 /4V‬ن !
‪
29‬م ‪ P0‬ا
^‪
k0) $‬ل ذ= ا&‪ (/0
F‬وأ
‪V‬ة‬ ‫ا
‪9‬ن‪ P0 ،‬ا(;ام ‪ 
8‬ا(‪3‬اف واا‪ 5I‬ا‪
2
! 
W‬م ا‪5‬ا'<‪ lN /0 $‬ا
^‪. $‬‬

‫‪ -31‬ا&
ت ‪ 7[4‬ان  &‪0 l‬ا‪ .‬اارات ا‪ $‬أ‪5‬ره
ا
^‪ /0 $‬ا;‪
8‬م ‪ !80‬و ر‪ 5‬آ‪  Q‬ا&‪
F‬آ&
ت‬ ‫!ا ا
^ او ا
^‪ .‬ا&
ت ‪ 7[4‬ان ‪8‬ن ‪ 7[4 .
Qm‬أن ‪ˆ P&%4‬راء ا
ة وا‪ „)
9 <I O?I3‬ا‪P0 ، O‬‬ ‫ا‪.‬اض ص ا‪
I‬دة ا‪
a(
! O‬ف ‪.‬‬

‫ا&‪
%‬ء ا&? ‪' /0‬ل ا ‪
Q‬‬

‫‪ -32‬ا ‪ 7[4 
Q‬أن ‪8‬ن ه‪ $‬ا
‪5I‬ة <&‪
F‬آ&
ت ‪ O45 .‬ا‪1‬د ‪< <I‬ك ا
ة ‪ I
 $‬ا&‪^
F0 /I   ، &8F‬‬ ‫د <&‪
F‬آ& ‪ 7[4 ،‬أن ‪
%< l[%‬ت ا(&
ع ‪  G43 /I‬ا‪R?1‬ة ا‪8,‬و‪ ;
( 9‬ا‪.‬ض ‪0‬ة ا'ى‪ .‬آ
!‬ ‫ا‪N‬وآ(ت وا
ر‪ 4‬ا('‪R‬ا ‪ S%‬آ
 ‪ R4R. .‬ا&‪5K‬ا ا&? وا‪
< 0
.‬ة ‪   ،‬اارات ا
) ‪ $‬ا‪5I‬‬ ‫ا‪
9
N‬ت و‪0‬ا‪ P‬ا‪ S99,‬آ‪ /0 l.[ lN%‬ال إ?
;
ا‪ ،%4 0‬و‪ .
9
[0‬اارات ا
) ‪ 7[4‬أن ‪
?? O‬و
‬ ‫<&^ع ‪ ،‬و ا_
ر ا&‪ l)
%‬ا
‪ ، 99‬وأ&
ء ا
ة ا‪ /4V‬آ‪N‬ا ه‪ UV‬اارات ا
) ‪ .‬ارات ا?‪
a‬ت  ا‪
W‬ذ ار ! ‪n‬ن‬ ‫ا‪,‬اءات ا‪n‬د‪ N4‬أ‪ 7[4
4‬ان   )ا‪ 29‬أ‪
4‬ا‪Q‬ة ‪(26‬‬

‫‪ _ l?% -33‬ا[&?ر ‪ $‬ا&‪
F‬آ‪ ، O‬و‪ $jN4‬أن  [‪ P‬ا‪
<%‬ت ول ا‪ /QFK‬إ ا&‪
F‬آ‪ ، O‬وإ‪
9‬ء ‪ P0‬و‪Qw‬‬ ‫ا‪ 8%‬ا‪ $QFK‬أو ا&‪6%‬ول ا(‪ ، $0I‬وأ( ‪84‬ن ه
ك ;ا‪ R‬أو ‪
NI‬ت أ‪
0‬م ا‪ F /QFK‬ر ا&‪
F‬آ&
ت ‪.‬‬

‫ا‪ O8F‬ا[
) ا&‪l%‬‬

‫‪ -34‬ا‪ RF‬ا(?
‪ O2 $0‬ا‪5.‬ا ‪5<! O2.0 $‬ان أورو!
ا  وب ا
ز و
ا ‪ 7<4‬ا‪.‬ج ‪R ( ،‬ال ‪N.‬‬ ‫ا‪ /0 )N‬ا(?
م ‪ 0I‬داء أو  ‪ .99
 l‬و<‪ l‬ا ‪ <I }j‬ا
ة [‪ 7‬ا‪N‬اءة ‪5 ! =V! {K4 ،‬ة !‪
29 $ j‬م‬ ‫ا‪ O‬ا&?‪) $‬وإذا آ
ن ذ= ‪ ،
N
0‬ا‪j‬ات  ‪ O 29‬ا&‪ /I5‬ا‪ /0
.‬وا&‪ /F‬آ‪ 7[4 ( .(=V‬أن ‪84‬ن ‪5I‬د أ;‪
8‬م‬ ‫ا‪N‬اءة أ!‪5‬ا ‪m60‬ا ‪ O‬ا
ة‪ .‬ا
ة !‪KF< 
F‬ل ‪0 $ $; 45 <I‬ا‪
N<3 .‬ت ا&ا ‪ <I‬ا(;[
ز ا‪G!
%‬‬ ‫<&‪
F‬آ& ‪ .‬و‪ K4‬ا‪.‬اض ا(‪
a‬ف ‪ $‬ا‪N‬اءة ‪2‬وف ا‪. 4
j< )
k‬‬  ‫ا(ل ا‪5‬ا'<‬

‫‪ -35‬إ‪5‬ار ا&‪
F‬آ‪ O‬ا‪
<.‬ا?
ت ‪ ،‬و ا‪%Q‬ات ‪ ،‬أو ارات ‪8 /‬ن ‪ ، .[ 0‬و‪
&
3 /8‬آ
‪0 S9‬دة ‪ 7[4
?9† ،‬أن‬ ‫( ‪8‬ن ‪
< 0R<0‬ة <&‪
F‬آ‪ O‬أ‪ l‬در ‪' .‬ف ذ= ‪ lk&
?9† ،‬ا‪
45.‬ت ‪ <I‬ا(ل ا‪Q‬دي <
ة ‪ 
^,
! .‬إ‬ ‫ذ=‪ VW ،‬ارات ا&‪
F‬آ‪ O‬ا‪
<.‬واارات ا(‪ <I )
k‬و‪ H‬ا‪ 545F‬وا!‪ G‬ه‪ UV‬ا&‪
F‬آ‪ V'n
?9
 O‬و^‪ P‬ا
ت و(‬ ‫‪8‬ن ‪
 0R<0‬ة ا&‪
F‬آ‪ O‬ا(د‪ 9‬در ‪
4
 $‬أ'ى ‪ .‬و‪5I 7[4‬م ا‪5W‬ا‪ /0
?0‬أ‪ 4; 5 l‬ا&‪
F‬آ‪ O‬ا(د‪P $ 9‬‬ ‫اار و‪ l&F‬ا&‪6%‬و ‪ .‬و‪ %Q 5; P[  O‬ا
‪9‬ن ‪' /0‬ل درا
ت ا&&
ر ا
) ا‪
? > $‬أ‪ 4‬ة ‪50‬ة‪.‬‬

ԵԱՀԿ Ժողովրդավարական հաստատությունների Դատական անկախության հետազոտությունների և մարդու իրավունքների գրասենյակ Մաքս Պլանք Միներվա խումբ

ԱՐԵՎԵԼՅԱՆ ԵՎՐՈՊԱՅՈՒՄ, ԵՎՐՈՊԱՅՈՒՄ ՀԱՐԱՎԱՅԻՆ ԿՈՎԿԱՍՈՒՄ ԵՎ ԿԵՆՏՐՈՆԱԿԱՆ ԱՍԻԱՅՈՒՄ ԴԱՏԱԿԱՆ ԱՆԿԱԽՈՒԹՅԱՆ ԱՆԿԱԽՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ ԿԻԵՎՅԱՆ ՀԱՆՁՆԱՐԱՐԱԿԱՆՆԵՐ

- Դատական վարչարարություն, ընտրություն և հաշվետվողականություն -

Կիև, 23-25 հունիս, 2010 թ.

Դատական անկախությունը արդար դատավարության իրավունքի, օրենքի գերակայության և ժողովրդավարության կարևորագույն նախադրյալներից է: Թվարկված սկզբունքներին համահունչ դատական անկախությունն ամրապնդելու գործում Արևելյան Եվրոպայի, Հարավային Կովկասի և Կենտրոնական Ասիայի պետություններին օժանդակելու նպատակով ԵԱՀԿ Ժողովրդավարական հաստատությունների և մարդու իրավունքների գրասենյակը (ԺՀՄԻԳ) Հանրային և միջազգային համեմատական իրավունքի Մաքս Պլանքի ինստիտուտի հետ համատեղ կազմակերպեց և Կիևում անցկացրեց դատական անկախության հարցերով փորձագետների տարածաշրջանային խորհրդակցություն: Հանդիպմանը մասնակցեցին մոտ 40 անկախ փորձագետներ, ներառյալ` ԵԱՀԿ-ի մասնակից 19 պետությունների հայտնի գիտնականներ և բարձրաստիճան պրակտիկ աշխատողներ, ինչպես նաև` Եվրոպայի խորհրդի և Վենետիկյան հանձնաժողովի ներկայացուցիչներ:

Դատական անկախության հետ առնչվող իրավական համակարգերի և պրակտիկայի մանրակրկիտ հետազոտության հիման վրա ԺՀՄԻԳ-ը և Մաքս Պլանքի ինստիտուտն ընտրեցին դատական անկախության համար կարևորվող հետևյալ երեք թեմաները. (1) դատական վարչարարություն` առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով դատական խորհուրդներին, դատական ինքնակառավարման մարմիններին և դատարանների նախագահների դերին, (2) դատավորների ընտրությունը` չափորոշիչներ և ընթացակարգեր, և (3) դատավորների հաշվետվողականությունը և դատական անկախությունը դատական որոշումների կայացման գործընթացում: Հանդիպման ավարտին ընդունվեց հանձնարարականների ոչ սպառիչ ցանկ (առդիր` «Արևելյան Եվրոպայում, Հարավային Կովկասում և Կենտրոնական Ասիայում դատական անկախության վերաբերյալ կիևյան հանձնարարականներ»):  2

Հանձնարարականների նպատակն է նշված երեք թեմատիկ ոլորտներում էլ ավելի ամրապնդել դատական անկախությունը տարածաշրջանում:

Մասնակից պետություններին առաջարկվում է ուսումնասիրել Կիևյան հանձնարարականներում զետեղված գաղափարները և ուղենիշները, բացահայտել այն ոլորտները, որոնցում իրենց պրակտիկան արդեն իսկ համահունչ է հանձնարարականներին, և այդ մասին տեղեկություններ տրամադրել ԺՀՄԻԳ-ին: Ըստ այդմ, ԺՀՄԻԳ-ը կօժանդակի փորձի փոխանակմանը և տեխնիկական աջակցություն կցուցաբերի մասնակից այն պետություններին, որոնք ցանկություն կհայտնեն` Կիևյան հանձնարարականների մեջ ներառված միջոցառումների իրագործմամբ էլ ավելի ամրապնդելու իրենց դատական համակարգերի անկախությունը:

մաս դատական I մաս. դատական վարչարարությունը

1. Դատարանների և դատական համակարգի վարչարարությունը պետք է նպաստեն անկախ և անկողմնակալ դատական որոշումների կայացմանը` արդար դատավարության իրավունքներին և օրենքի գերակայությանը համահունչ: Դատական վարչարարությունը երբևէ չպետք է օգտագործվի դատարաններում կայացվող որոշումների բովանդակության վրա ազդելու նպատակով: Դատական վարչարարության գործընթացը պետք է թափանցիկ լինի:

Դատական խորհուրդները, որակավորման հանձնաժողովները և ինքնակառավարման մարմինները

Իրավասությունների բաժանումը դատական համակարգում

2. Դատական խորհուրդները դատական վարչարարության կոնկրետ առաջադրանքներով և անկախ իրավասություններով օժտված մարմիններ են, որոնք խնդիրը դատական անկախությունը երաշխավորելն է: Դատական մեկ մարմնում իշխանության ավելորդ կենտրոնացումից և կորպորատիզմի ընկալումներից խուսափելու նպատակով խորհուրդ է տրվում տարբերակել տարբեր իրավասությունները, օրինակ` ընտրությունը (տես 3-4-րդ, 8-րդ պարբերություններ), դատավորների մասնագիտական առաջխաղացումը և վերապատրաստումը, կարգապահական վարույթները (տես 5-րդ, 9-րդ, 14-րդ, 25-26-րդ պարբերություններ), մասնագիտական գնահատումը (տես 27-28-րդ պարբերություններ) և բյուջեն (տես 6- րդ պարբերություն): Արդյունավետ տարբերակ է դատական վարչարարության կոնկրետ ուղղություններով լիազորված տարբեր անկախ մարմինների ստեղծումը` դրանց չենթարկելով որևէ մեկ կառույցի կամ գերատեսչության հսկողությանը: Այդ մարմինների յուրաքանչյուրը կազմավորելիս պետք է հաշվի առնել դրա  3

առանձնահատուկ խնդիրները: Նրանց աշխատանքը պետք է կանոնակարգել օրենքով, այլ ոչ` գործադիրի որոշումներով:

Դատավորների ընտրությունը

3. Եթե այս խնդիրը որևէ այլ անկախ մարմնի վրա դրված չէ, ապա պետք է ստեղծել առանձին փորձագիտական հանձնաժողով` դատավորների ընտրության գործընթացում գրավոր և բանավոր քննություններն անցկացնելու նպատակով (տես նաև 8-րդ պարբերությունը): Այս պարագայում, դատական խորհրդի լիազորությունները պետք է սահմանափակել պատշաճ ընթացակարգերի պահպանումը ստուգելով և կամ հանձնաժողովի ընտրած թեկնածուներին նշանակելով, կամ նշանակող մարմնին նրանց առաջադրելով: (Նշանակման գործընթացի վերաբերյալ տես 21-23-րդ պարբերությունները:)

4. Որպես այլընտրանք, դատավորների ընտրության և վերապատրաստման պատասխանատվությունն ուղղակիորեն կարող է դրվել դատական խորհուրդների, որակավորման հանձնաժողովների կամ որակավորման կոլեգիաների վրա: Այդ պարագայում հույժ կարևոր է, որպեսզի թվարկված մարմինները չլինեն գործադիր հսկողության ներքո, այլ` գործեն տարածքային կառավարման մարմիններից անկախ (կազմավորման կարգի վերաբերյալ նույնպես տես 8-րդ պարբերությունը):

Կարգապահական վարույթները

5. Կորպորատիզմի վերաբերյալ հնչեցվող մեղադրանքները բացառելու և կարգապահական արդար ընթացակարգ երաշխավորելու նպատակով անհրաժեշտ է, որպեսզի դատական խորհուրդները միաժամանակ օժտված չլինեն հետևյալ երկու իրավասություններով. ա) բողոքների ստացում և կարգապահական քննության անցկացում, և բ) գործի քննություն և կարգապահական տույժի վերաբերյալ որոշման կայացում: Կարգապահական որոշումները պետք է ենթակա լինեն իրավասու դատարանի կողմից վերաքննության կարգով հսկողության (տես նաև 9-րդ, 14-րդ, 25- 26-րդ պարբերությունները):

Բյուջետային խորհուրդները

6. Չսահմանափակելով դատական համակարգի բյուջեն առաջարկելու և հաստատելու` ներկայումս համապատասխանաբար կառավարությանը և խորհրդարանին վերապահված իրավասությունները, ցանկալի կլիներ, որպեսզի դատական համակարգի շահերը ներկայացնող որևէ մարմին, օրինակ` դատական խորհուրդը, կարողանա կառավարությանը ներկայացնել դատական համակարգի բյուջետային կարիքները, քանի որ դա կնպաստի իրազեկված որոշումների կայացմանը: Բացի այդ, բյուջեի քննարկումների շրջանակում այդ մարմնի կարծիքը պետք է լսվի նաև խորհրդարանում: Դատական խորհուրդները կարող են  4

դերակատարում ունենալ նաև դատական համակարգի ներսում բյուջեի բաշխման հարցերում:

Դատական խորհուրդների կազմավորումը

7. Եթե ստեղծվում է դատական խորհուրդ, ապա դրա անդամ դատավորները պետք է ընտրվեն այլ դատավորների կողմից և ներկայացնեն ողջ դատական իշխանությունը, այդ թվում` առաջին ատյանի դատարանների դատավորներին: Դատական խորհուրդներում չպետք է գերիշխող ազդեցություն ունենան վերաքննիչ դատարանների դատավորները: Այն դեպքերում, երբ խորհրդի կազմում նշանակվում է դատարանի նախագահ, նա պետք է վայր դնի դատարանի նախագահի լիազորությունները: Դատավորների կողմից ընտրված դատական խորհրդի կազմում զգալի թվով դատավոր անդամներից զատ` պետք է լինեն նաև իրավագիտության դասախոսներ. ցանկալի է ընդգրկել նաև փաստաբաններ, որպեսզի այն ավելի ներառական և թափանցիկ լինի: Այն երկրներում, որոնցում դատախազները չեն մտնում միևնույն կորպուսի մեջ, ինչ դատավորները, դատախազները պետք է չներառվեն դատական խորհրդի կազմում: Պետք է արգելել նաև իրավապահ և իրավակիրառ մարմինների այլ ներկայացուցիչների մասնակցությունը: Խորհրդի ղեկավարը չպետք է լինի պետության նախագահը կամ արդարադատության նախարարը: Դատական խորհրդի նախագահը պետք է ընտրվի անդամների թվից` ձայների մեծամասնությամբ: Դատական խորհրդի աշխատանքում չպետք է գերիշխող ազդեցություն ունենան իշխանության գործադիր և օրենսդիր ճյուղերի ներկայացուցիչները:

Դատավորների ընտրության վերաբերյալ որոշումներ կայացնող մարմինների անդամները

8. Դատավորների ընտրության հատուկ հանձնաժողովների անդամները (տես 3-րդ պարբերությունը) պետք է նշանակվեն դատական խորհրդի կողմից` մասնագետ իրավաբանների, այդ թվում` դատական իշխանության ներկայացուցիչների թվից: Եթե դատական խորհուրդները, որակավորման հանձնաժողովները կամ որակավորման կոլեգիաներն են ուղղակիորեն պատասխանատու դատավորների ընտրության համար (տես 4-րդ պարբերություն), անդամները պետք է նշանակվեն պաշտոնավարման որոշակի սահմանված ժամկետով: Ընտրությունը կատարող մարմնի կազմում զգալի թվով դատավորներ ընգրկելուց զատ, ցանկալի է մասնագիտական այլ խմբերի (իրավունքի պրոֆեսորներ, փաստաբաններ) ընդգրկումը, որի վերաբերյալ որոշումը պետք է կայացվի համապատասխան իրավական մշակույթի և փորձառության հիման վրա: Մարմնի կազմը պետք է լինի այնպիսին, որպեսզի քաղաքական նկատառումները չգերակայեն դատավորի պաշտոնի թեկնածուի մասնագիտական որակավորման նկատմամբ (տես 21-րդ պարբերությունը):  5

Կարգապահական վարույթներում որոշումներ կայացնող մարմինների կազմը

9. Կարգապահական վարույթ քննելու և կարգապահական տույժի վերաբերյալ որոշում կայացնելու իրավասությամբ օժտված մարմինները (տես 5, բ պարբերությունը) չպետք է կազմված լինեն բացառապես դատավորներից: Դրանց կազմում պետք է լինեն նաև այլ մասնագիտական շրջանակների ներկայացուցիչներ: Պաշտոնավարման ժամկետի ընթացքում տվյալ մարմինների կազմում ընդգրկված դատավոր անդամները չպետք է կատարեն դատավորներին կամ դատական հանրությանը առնչվող այլ գործառույթներ` օրինակ` վարչարարական, բյուջետավորման կամ դատավորների ընտրության: Դատավորների նկատմամբ կարգապահական վարույթներում որոշումներ կայացնող մարմինները չպետք է վերահսկվեն գործադիր իշխանության կողմից: Պետք է բացառել կարգապահական հարցերով կայացվող որոշումների նկատմամբ քաղաքական ազդեցությունը: Դատական խորհուրդների կամ կարգապահական վարույթների առնչությամբ լիազորություններով օժտված մարմինների նկատմամբ իշխանության գործադիր թևի ցանկացած վերահսկողությունից անհրաժեշտ է խուսափել: (Տես նաև 5-րդ, 25-26-րդ պարբերություններ:)

Դատական վարչարարության թափանցիկությունը

10. Դատական խորհուրդը պետք է իր խնդիրները լուծելու նպատակով պարբերաբար նիստեր գումարի: Դատական խորհրդի քննարկումների հասանելիությունը հանրությանը և խորհրդի որոշումների հրապարակումը պետք է երաշխավորված լինեն օրենքով և պրակտիկայում:

Դատարաննների նախագահների դերը

11. Դատարանների նախագահների դերը պետք է խստորեն սահմանափակված լինի հետևյալ իմաստով. նրանք պետք է ստանձնեն միայն այնպիսի դատական գործառույթներ, որոնք համարժեք են դատարանի այլ անդամների կողմից իրականացվող գործառույթներին: Դատարանի նախագահը չպետք է միջամտի այլ դատավորների կողմից դատական որոշումների կայացմանը և չպետք է մասնակցի դատավորների ընտրությանը: Դատարանի նախագահը չպետք է կարողանա ազդել վարձատրության վրա (պարգևավճարների և արտոնությունների վերաբերյալ տես 13-րդ պարբերությունը): Նրանք կարող են ունենալ ներկայացուցչական և վարչական, այդ թվում` ոչ դատական աշխատողների նկատմամբ հսկողության գործառույթներ: Վարչական գործառույթները կատարելու համար անհրաժեշտ է կառավարչական կարողությունների զարգացման համար նախատեսված վերապատրաստում: Դատարանների նախագահները չպետք է դատարանի ռեսուրսները բաշխելու` իրենց իրավասությունները չարաշահեն դատավորների նկատմամբ ազդեցություն գործադրելու նպատակով:  6

Գործերի բաշխումը

12. Վարչական այն որոշումները, որոնք կարող են ազդել գործի` ըստ էության լուծման վրա, չպետք է վերապահված լինեն դատարանի նախագահի բացառիկ իրավասությանը: Նման որոշման օրինակ է գործերի բաշխումը, որը պետք է իրականացվի կամ պատահական կարգով, կամ` կանխորոշված, հստակ և օբյեկտիվ չափորոշիչների հիման վրա, որոնք կսահմանվեն դատարանի դատավորների կոլեգիայի կողմից: Գործերի բաշխման սահմանված մեխանիզմի աշխատանքին չպետք է միջամտել:

Անհատական պարգևավճարները և արտոնությունները

13. Երկարաժամկետ հատվածում անհրաժեշտ է վերացնել պարգևավճարները և արտոնությունները, իսկ աշխատավարձերը` հասցնել համարժեք այնպիսի մակարդակի, որը բավարար կլինի` ապահովելու դատավորների պատշաճ կենսամակարդակը, և հավուր պատշաճի կարտացոլի նրանց մասնագիտության պատասխանատվության աստիճանը: Եթե կան պարգևավճարներ և արտոնություններ, ապա դրանք պետք է տրամադրվեն նախապես սահմանված և թափանցիկ ընթացակարգի հիման վրա: Դատարանների նախագահները չպետք է կարողանան ազդել պարգևավճարների կամ արտոնությունների վրա:

Սահմանափակ դերը դատավորների նկատմամբ հարուցվող կարգապահական վարույթներում

14. Դատարանների նախագահներն իրավասու են բողոք ներկայացնել բողոքներ ստանալու և կարգապահական վարույթ իրականացնելու իրավասությամբ օժտված մարմնին (տես 5, ա պարբերություն): Բողոքի անկախ և օբյեկտիվ քննությունն ապահովելու համար անհրաժեշտ է, որպեսզի դատարանների նախագահները չունենան կարգապահական վարույթ հարուցելու կամ կարգապահական տույժ կիրառելու իրավասություն:

Պաշտոնավարման սահմանափակ ժամկետը

15. Դատարանների նախագահները պետք է նշանակվեն սահմանափակ թվով տարիների պաշտոնավարման ժամկետով` վերջինս ընդամենը մեկ անգամ երկարաձգելու հնարավորությամբ: Գործադիրի կողմից նշանակման դեպքում պաշտոնավարման ժամկետը պետք է կարճ լինի` առանց երկարաձգման հնարավորության:

Դատարանների նախագահների թափանցիկ և անկախ ընտրությունը

16. Դատարանների նախագահների ընտրությունը պետք է թափանցիկ լինի: Դատարանի նախագահի թափուր տեղի առկայության մասին անհրաժեշտ է  7

հայտարարություն հրապարակել: Պետք է կարողանան դիմել պահանջվող ստաժ/փորձ ունեցող բոլոր դատավորները: Ընտրելու իրավասությամբ օժտված մարմինը կարող է անցկացնել թեկնածուների հարցազրույցներ: Արդյունավետ տարբերակ է, օրինակ, կոնկրետ դատարանի դատավորների կողմից այդ դատարանի նախագահի ընտրության մեխանիզմը: Գործադիրի կողմից նշանակման դեպքում առաջադրում կատարելու իրավասությունը պետք է վերապահվի խորհրդակցական մարմնի, օրինակ` դատական խորհրդին կամ որակավորման հանձնաժողովին (տես 4- րդ պարբերությունը)` հաշվի առնելով նաև տեղի դատավորների կարծիքները, ընդ որում` գործադիրը պետք է իրավունք ունենա առաջադրումը մերժել միայն պատճառաբանված որոշմամբ: Այդ դեպքում խորհրդակցական մարմինն իրավասու է առաջադրել այլ թեկնածուի: Բացի այդ, գործադիրի անհարկի ճնշումից պաշտպանվելու նպատակով խորհրդակցական մարմինը պետք է հնարավորություն ունենա ձայների որակյալ մեծամասնությամբ հաղթահարել գործադիրի վետոն:

մաս դատավորների ընտրությունը և վերապատրաստումը II մաս.

Դատավորի մասնագիտության հասանելիությունը տարբեր սուբյեկտների համար

17. Դատավորի մասնագիտությունը պետք է հասանելի լինի ոչ միայն հատուկ վերապատրաստում անցած երիտասարդ իրավաբանների, այլ նաև` իրավաբանի մասնագիտական աշխատանքի հարուստ փորձ ունեցող իրավաբանների համար (այսինքն` կարիերայի միջին հատվածից դատական համակարգ մուտքի հնարավորություն): Համապատասխան մասնագիտական ոլորտում կուտակված փորձի` դատավորի պաշտոնի համար համարժեքության գնահատումը պետք է զգուշորեն իրականացնել:

Իրավաբանական կրթության բարելավումը

18. Դատավորի մասնագիտության հասանելիությունը պետք է սահմանափակել բարձրագույն իրավաբանական կրթության աստիճան ունեցող թեկնածուներով: Համալսարանական կրթության ուսումնական ծրագրերում պետք է ավելի շատ ուշադրություն դարձնել վերլուծական հմտությունների դասավանդմանը: Պետք է ծրագրերում ներառել այնպիսի տարրեր, ինչպիսիք են գործնական վարժությունները, պրակտիկ փորձը, իրավաբանական կլինիկաները և դատախաղերը: Կրթության միևնույն մակարդակը պետք է երաշխավորել պետական և մասնավոր համալսարաններում, ներառյալ` հեռակա ուսուցման ծրագրերում: Համալսարանական ուսումնական ծրագրերի արտաքին գնահատումը կարող է դրական ազդեցություն ունենալ դրանց կատարելագործման վրա:  8

Դատավորների հատուկ ուսուցման բարելավումը

19. Այն երկրներում, որոնցում դատավորների դպրոցներն ընտրության գործընթացի մաս են կազմում, դպրոցները պետք է անկախ լինեն գործադիր իշխանությունից: Ուսուցման ծրագրերը պետք է ուղղվեն դատական ծառայության կարիքները բավարարելուն, ի հավելումն համալսարանական կրթության: Դրանք պետք է ներառեն այնպիսի թեմաներ, ինչպիսիք են էթիկան, հաղորդակցության հմտությունները, վեճեր լուծելու կարողությունը, կառավարչական հմտությունները և իրավական գրագրության հմտությունները: Եթե գոյություն ունի դատական խորհուրդ, ապա վերջինս կարող է ընդունել դատավորների իրավաբանական կրթության վերաբերյալ հանձնարարականներ` մատնանշելով, մասնավորապես, անհրաժեշտ համապատասխան հմտությունները և խորհուրդներ դատավորների շարունակական կրթության վերաբերյալ:

20. Սույնի 19-րդ պարբերության մեջ նշված հատուկ կրթություն պետք է կազմակերպել նաև դատական համակարգում աշխատանքի անցնող` այլ մասնագիտությունների տեր անձանց համար:

Աշխատանքի ընդունման գործընթացը

21. Ընտրության գործընթացի թափանցիկությունն ապահովելու համար անհրաժեշտ է, որպեսզի դատավորների ընտրության կարգը և չափորոշիչները հստակորեն սահմանված լինեն օրենքով: Թափուր տեղի մասին հայտարարությունը, ինչպես նաև պայմանները և կարգը պետք է հրապարակվեն և լայնորեն տարածվեն: Հանրությանը մատչելի պետք է լինի դիմող բոլոր թեկնածուների ցանկը (կամ առնվազն նախաորակավորված թեկնածուների ցանկը): Ընտրող մարմինը պետք է լինի անկախ, ներկայացուցչական և հանրության նկատմամբ պատասխանատու (տես 3-4-րդ պարբերությունները): Այն պետք է հարցազրույց անցկացնի առնվազն վերջնական փուլին հասած թեկնածուների հետ` պայմանով, որ և հարցազրույցի թեման, և դրա տեսակարար կշիռն ընտրության գործընթացում նախապես սահմանված լինեն:

22. Եթե պահանջվում են անձի անցյալի ստուգումներ, ապա դրանք պետք է իրականացնել առավելագույնս զգուշությամբ` խստորեն հենվելով օրենքի գերակայության սկզբունքի վրա: Ընտրող մարմինը կարող է ոստիկանությունից պահանջել դատվածության ստանդարտ ստուգում, ինչպես նաև` պաշտոնի հետ անհամատեղելիության այլ հիմքերի պարզաբանում: Ստուգման արդյունքները պետք է տրամադրվեն դիմողին, ով պետք է իրավունք ունենա դրանք բողոքարկել դատական կարգով: Անձի անցյալի որևէ այլ ստուգում անվտանգության մարմինների կողմից չպետք է իրականացվի: Անձի անցյալի ստուգումների հիման վրա թեկնածությունը մերժելու մասին որոշումը պետք է պատճառաբանված լինի:  9

23. Եթե դատավորի վերջնական նշանակումը կատարում է պետության նախագահը, ապա նշանակելու հայեցողությունը պետք է սահմանափակվի ընտրող մարմնի (օրինակ` դատական խորհուրդ, որակավորման հանձնաժողով կամ փորձագիտական հանձնաժողով, տես 3-4-րդ պարբերություններ) առաջադրած թեկնածուների շրջանակով: Այդպիսի թեկնածուի նշանակումը կարող է մերժվել միայն ընթացակարգային հիմքերով, ընդ որում` պատճառաբանված որոշմամբ: Այդ դեպքում ընտրող մարմինը պետք է վերանայի իր որոշումը: Որպես տարբերակ` կարելի է, օրինակ, ընտրող մարմնին իրավունք վերապահել` ձայների որակյալ մեծամասնությամբ հաղթահարելու նախագահի վետոն: Բոլոր որոշումները պետք է կայացվեն օրենքով սահմանված կարճ ժամկետներում:

Փոքրամասնությունների ներկայացվածությունը դատական համակարգում

24. Ընդհանուր առմամբ, ցանկալի կլինի, որպեսզի դատական համակարգի կազմում արտացոլված լինի երկրի բնակչության կառուցվածքը: Դատական համակարգում փոքրամասնությունների ներկայացվածությունը մեծացնելու նպատակով անհրաժեշտ է թերներկայացված խմբերին խրախուսել, որպեսզի նրանք ձեռք բերեն դատավոր դառնալու համար անհրաժեշտ որակավորումները: Որոշակի փոքրամասնության խմբի պատկանելու հիմքով որևէ մեկին բացառելն արգելվում է:

III մաս. մաս դատավորների հաշվետվողականությունը և դատավորի անկախությունը դատական որոշումներ կայացնելիս

Կարգապահական վարույթները

25. Դատավորների նկատմամբ կարգապահական վարույթներով պետք է լուծվեն ենթադրյալ մասնագիտական խախտումների այն դեպքերը, որոնք կոպիտ են, աններելի, և խարխլում են դատական իշխանության հեղինակությունը: Դատավորները չպետք է պատասխանատվության ենթարկվեն իրենց որոշումների կամ վճիռների բովանդակության, այդ թվում` տարբեր դատարանների կողմից իրավական նորմերի տարաբնույթ մեկնաբանության, դատական սխալների օրինակների կամ դատարանների քննադատության համար:

Կարգապահական որոշումներ կայացնող անկախ մարմինը

26. Պետք է գոյություն ունենա դատավորների նկատմամբ կարգապահական վարույթներում որոշումներ կայացնող հատուկ անկախ մարմին (դատարան, հանձնաժողով կամ խորհուրդ) (տես 9-րդ պարբերությունը): Դատավորների կարգապահությանն առնչվող խնդիրներով որոշումներ կայացնող մարմինները չպետք է կարգապահական վարույթներ հարուցելու իրավունք ունենան: Ավելին, դրանց կազմում չպետք է լինեն այնպիսի անդամներ, ովքեր օժտված կլինեն կարգապահական վարույթներ հարուցելու իրավասությամբ: Նշված մարմինները պետք է մեղադրվող դատավորին ընձեռեն դատավարական երաշխիքներ, ներառյալ` պաշտպանությունը  10

ներկայացնելու իրավունքը և իրավասու դատարանում որոշումը բողոքարկելու իրավունքը: Դատավորների գործերով կարգապահական լսումները պետք է անցկացվեն թափանցիկության պայմաններում: Դրանք պետք է լինեն դռնբաց, բացառությամբ երբ մեղադրվող դատավորը միջնորդություն է ներկայացնում լսումը դռնփակ անցկացնելու մասին: Այդ պարագայում միջնորդության հիմնավորված լինելու հարցը որոշում է դատարանը: Դատավորի կարգապահության վերաբերյալ որոշումները պետք է պատճառաբանված լինեն: Կարգապահական տույժերի վերաբերյալ վերջնական որոշումները պետք է հրապարակվեն:

Դատավորների մասնագիտական գնահատումը

27. Եթե անցկացվում են դատավորների մասնագիտական գնահատումներ, ապա դրանք չպետք է օգտագործվեն` ի վնաս դատական որոշումների կայացման անկախության: Դատավորների կատարողականի գնահատումը պետք է հիմնականում լինի որակական` ուշադրություն դարձնելով նրանց հմտություններին, այդ թվում` մասնագիտական բանիմացությանը (օրենքի իմացություն, դատական նիստ անցկացնելու կարողություն, պատճառաբանված որոշումներ գրելու կարողություն), անձնական որակներին (աշխատանքային բեռը կրելու կարողություն, որոշումներ կայացնելու կարողություն, նոր տեխնոլոգիաներ կիրառելու պատրաստակամություն), սոցիալական որակներին (միջնորդելու կարողություն, կողմերին հարգելու ունակություն), ինչպես նաև` վարչական պաշտոնի նշանակվելու հնարավորության դեպքում, առաջնորդելու և ղեկավարելու համար պահանջվող որակներին: Թվարկված հմտությունները պետք է սերմանվեն թե դատավորների ուսուցման ծրագրերի, թե ընթացիկ աշխատանքի շրջանակներում:

28. Դատավորները չպետք է որևէ պարագայում գնահատվեն իրենց որոշումների կամ դատավճիռների բովանդակության հիման վրա (կամ ուղղակիորեն, կամ` բեկանման տոկոսային ցուցանիշի հաշվարկով): Դատավորի կողմից կոնկրետ գործի լուծումը չպետք է որևէ պարագայում նրան պատասխանատվության ենթարկելու հիմք դառնա: Դատարանների գործունեության արդյունավետության վերաբերյալ վիճակագրական տվյալները հիմնականում օգտագործվելու են վարչական նպատակների համար` դատավորների գնահատման գործընթացում կիրառվելով ի թիվս այլ գործոնների: Դատավորների գնահատման օգնությամբ կարելի է օգնել դատավորներին` սեփական աշխատանքի մեջ բացահայտելու այն ոլորտները, որոնցում նրանք կարող են կատարելագործվելու ցանկություն ունենալ: Դատավորների գնահատման արդյունքները կարող են կիրառվել նաև մասնագիտական առաջխաղացման նպատակով: Ցմահ պաշտոնավարման ժամկետով դատավորների նշանակելու պարագայում ընդունելի չեն դատավորների այնպիսի պարբերական քննությունները (ատեստացիաներ-վերապատրաստում), որոնց արդյունքում նրանք կարող են հեռացվել պաշտոնից կամ ենթարկվել այլ պատժամիջոցների:  11

29. Մասնագիտական գնահատման չափորոշիչները պետք է լինեն հստակորեն սահմանված, թափանցիկ և միասնական: Հիմնարար չափորոշիչները պետք է նախատեսված լինեն օրենքով: Պարբերական գնահատման մեջ օգտագործվող կոնկրետ չափորոշիչները, ինչպես նաև` գնահատումների կատարման ժամկետները և մեխանիզմները, պետք է մասնավորեցվեն ենթաօրենսդրական ակտերով:

Անկախ գնահատումները

30. Չնայած որ դատական խորհուրդը կարող է որոշակի դերակատարում ունենալ դատավորների մասնագիտական գնահատման չափորոշիչները և կարգը սահմանելու հարցում, գնահատումը պետք է անցկացնել տեղական մակարդակով: Գնահատումը պետք է անցկացնեն հիմնականում այլ դատավորները: Դատարանի նախագահը չպետք է դատավորին գնահատելու բացառիկ իրավասությամբ օժտված լինի: Դատարանի նախագահից զատ, այդ գործընթացին պետք է մասնակցի միևնույն դատարանի, ինչպես նաև այլ դատարանների դատավորների խումբ: Վերջինս պետք է դատավորի ջանասիրությունը, կողմերին հարգալիր վերաբերվելու և դատավարական կանոնները պահպանելու կարողությունը գնահատելիս հաշվի առնի նաև արտաքին այն սուբյեկտների կարծիքները, որոնք կանոնավոր կերպով շփվում են դատավորի հետ (օրինակ` փաստաբաններ), ինչպես նաև` իրավագիտության դասախոսների տեսակետները:

31. Գնահատումները պետք է ներառեն դատավորի գրավոր որոշումների ուսումնասիրություն, ինչպես նաև` նրա կողմից դատական նիստի վարման կարգի դիտարկում: Գնահատումները պետք է թափանցիկ լինեն: Դատավորների կարծիքը նույնպես պետք է լսել: Նրանք պետք է տեղեկացվեն գնահատման արդյունքների մասին և ունենան բողոքարկելու հնարավորություն:

Մասնագիտական հաշվետվողականությունը` թափանցիկության միջոցով

32. Դատական նիստը, որպես կանոն, պետք է լինի թափանցիկ: Դատական նիստերի դահլիճում դատավորի վարքագծի վերաբերյալ տեղեկություններ, ինչպես նաև` դատական նիստերի ստույգ արձանագրություններ ստանալու նպատակով անհրաժեշտ է դատական նիստը ձայնագրել լիարժեք վերարտադրության հնարավորություն ընձեռող էլեկտրոնային սարքերով: Գրավոր արձանագրությունները և սղագրությունները բավարար չեն: Դատավորների մասնագիտական հաշվետվողականությունը և հանրության նկատմամբ հաշվետվողականությունը բարձրացնելու նպատակով անհրաժեշտ է որոշումները տվյալների շտեմարաններում և ինտերնետային կայքերում հրապարակել այնպես, որպեսզի դրանք իսկապես հասանելի լինեն և անվճար: Որոշումները պետք է ինդեքսավորված լինեն ըստ խնդրո առարկայի, արծարծված իրավական խնդիրների և կազմող դատավորների անունների: Կարգապահական վարույթներով որոշումներ  12

կայացնող մարմինների որոշումները նույնպես պետք է հրապարակվեն (տես նաև 26- րդ պարբերությունը):

33. Դատարանների նկատմամբ հանրության վստահությունը բարձրացնելու նպատակով իշխանությունները պետք է խրախուսեն դատարանների հասանելիությունը լրագրողների համար` միաժամանակ նաև ստեղծելով մամլո քարտուղարի կամ մամուլի հետ աշխատանքի պատասխանատուի հաստիքներ: Դատական նիստերին լրագրողների մասնակցության խոչընդոտներ կամ արգելակներ չպետք է լինեն:

Քրեական գործերով անկախ դատական որոշումների կայացումը

34. Արևելյան Եվրոպայի, Հարավային Կովկասի և Կենտրոնական Ասիայի պետությունների մեծ մասում արդարադատության համակարգերի մեղադրական կողմնակալության խնդիրը լուծման կարիք ունի: Արդարացման դատավճիռները մինչ օրս համարվում են «սև բծեր» կամ ձախողումներ: Արդարացման դատավճիռներից խուսափելու ուղղությամբ դատավորների վրա առկա ճնշումը նվազեցնելու նպատակով խորհուրդ է տրվում անպայմանորեն փոփոխել նրանց մասնագիտական գնահատման համակարգը (համապատասխան դեպքերում` նաև դիտարկել դատախազների և քննիչների գնահատման համակարգում փոփոխություններ կատարելու նպատակահարմարությունը): Արդարացման դատավճիռների քանակը երբևէ չպետք է դատավորների գնահատման ցուցանիշ լինի: Դատավորներին անհրաժեշտ է իսկական հայեցողություն ձեռք բերել մինչդատական կալանքի վերաբերյալ միջնորդությունները քննելու և լուծելու հարցում: Արդարացման դատավճիռների բողոքարկումը վերաքննության կարգով պետք է թույլատրել միայն ամենաբացառիկ հանգամանքներում:

Ներքին անկախությունը

35. Ողջունելի չէ ավելի բարձր ատյանի դատարանների կողմից հրահանգների, բացատրությունների կամ պարզաբանումների հրապարակման պրակտիկան: Այնուհանդերձ, եթե այդպիսիք կան, ապա դրանք չպետք է պարտադիր լինեն ավելի ցածր ատյանի դատարանների համար: Այլապես, դրանցով կխախտվի առանձին դատավորի անկախությունը: Բացի այդ, ավելի բարձր ատյանի դատարանների օրինակելի որոշումները և դրանց կողմից ուղղակիորեն որպես նախապես ճանաչված որոշումները պետք է հանձնարարականի կարգավիճակ ունենան, սակայն` այլ գործերով պարտադիր չլինեն ավելի ցածր ատյանի դատարանների դատավորների համար: Դրանք չպետք է կիրառվեն` սահմանափակելու ավելի ցածր ատյանի դատարանների կողմից որոշումներ կայացնելու ազատությունը և պատասխանատվությունը: Օրենքի մեկնաբանման միատեսակությունն անհրաժեշտ է խրախուսել դատական պրակտիկայի ուսումնասիրություններով, որոնք նույնպես պարտադիր բնույթ չունեն:

ATƏT-in Demokratik Təsisatlar Məhkəmə Hakimiyyətinin Müstəqilliyinə və İnsan Hüquqları Bürosu dair Maks Plank Minerva Tədqiqat Qrupu

ŞƏRQİ AVROPA, CƏNUBİ QAFQAZ VƏ MƏRKƏZİ ASİYADA MƏHKƏMƏ HAKİMİYYƏTİNİN MÜSTƏQİLLİYİNƏ DAİR KİYEV TÖVSİYƏLƏRİ*

- Məhkəmə İdarəçiliyi, Hakimlərin Seçilməsi və Məsuliyyəti -

Kiyev şəhəri, 23-25 iyun 2010-cu il

Məhkəmə hakimiyyətinin müstəqilliyi ədalətli məhkəmə araşdırması hüququ, qanunun aliliyi və demokratiyanın mühüm elementidir. Şərqi Avropa, Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya ölkələrində bu prinsiplərə əsasən, məhkəmə sisteminin müstəqilliyinin gücləndirilməsinə dəstək məqsədilə, ATƏT-in Demokratik Təsisatlar və İnsan Hüquqları Bürosu (DTİHB) Müqayisəli Dövlət Hüququ və Beynəlxalq Hüquq üzrə Maks Plank İnstitutu (MPİ) ilə birlikdə Kiyevdə Məhkəmə Hakimiyyətinin Müstəqilliyinə dair regional ekspert görüşü təşkil etmiş və ona ev sahibliyi etmişdir. Görüşdə təxminən 40 müstəqil ekspert iştirak etmişdir ki, onların arasında ATƏT-ə üzv olan 19 ölkədən, Avropa Şurası və onun Venesiya Komissiyasından tanınmış alim və təcrübəli mütəxəssislər də var idi.

Məhkəmə hakimiyyətinin müstəqilliyinə dair hüquqi sistemlər və təcrübələrin dərindən araşdırılmasından sonra DTİHB və MPİ məhkəmə hakimiyyətinin müstəqilliyinə xüsusi aidiyyəti olan üç mövzu seçdilər: (1) Məhkəmə idarəetməsi, xüsusilə də məhkəmə şuraları, məhkəmə özünüidarəetmə orqanları və məhkəmə sədrlərinin rolu ; (2) Hakimlərin seçilməsi - meyar və prosedurlar və (3) Hakimlərin hesabatlılığı və məhkəmə qərarlarının çıxarılması zamanı məhkəmə hakimiyyətinin müstəqilliyi. Toplantı çoxsaylı müfəssəl tövsiyələrin qəbul edilməsi ilə yekunlaşdı (“Şərqi Avropa, Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiyada Məhkəmə Hakimiyyətinin Müstəqilliyinə dair Kiyev Tövsiyələri” əlavə edilib). Həmin tövsiyələrin məqsədi regionda seçilmiş üç mövzunun əhatə dairəsi üzrə məhkəmə hakimiyyətinin müstəqilliyini daha da gücləndirməkdir.

Üzv Ölkələr Kiyev Tövsiyələrində əksini tapmış ideyaları nəzərdən keçirmək, onların təcrübəsində tövsiyə edilən məsələlərə artıq uyğun olan sahələri müəyyənləşdirmək və müvafiq məlumatları DTİHB ilə bölüşməyə dəvət olunurlar. DTİHB buna müvafiq olaraq,

* Bu sənədin əsli “Kyiv Recommendations on Judicial Independence in Eastern Europe, South Caucasus and Central Asia” adı altında ATƏT-in Demokratik Təsisatlar və İnsan Hüquqları Bürosu tərəfindən 2010-cu ili avqust ayında dərc edilmişdir. Bu qeyri-rəsmi Azərbaycan dilinə tərcümə ATƏT-in Bakı Ofisi tərəfindən hazırlanmışdır. Kiyev Tövsiyələrində əksini tapmış tədbirləri həyata keçirməklə öz ədliyyə sistemlərinin müstəqilliyini daha da gücləndirməkdə maraqlı olduqlarını ifadə etmiş Üzv Dövlətlərin mənafeyi üçün təcrübə mübadiləsinə şərait yaradacaq və texniki dəstək təmin edəcək.

1-ci Hissə - Məhkəmə İdarəetməsi

1. Məhkəmə və hakimlərin idarə edilməsi müvafiq prosessual hüquqları və qanunun aliliyinə əsasən, qərarların müstəqil və qərəzsiz qəbul edilməsini gücləndirməlidir. Məhkəmə idarəetməsi heç bir halda məhkəmə qərarlarının məzmununa təsir etmək üçün istifadə edilməməlidir. Məhkəmə idarəetməsi ilə bağlı prosedurlar şəffaf olmalıdır.

Məhkəmə Şuraları, Təkmilləşdirmə Komissiyaları və Özünüidarəetmə Orqanları

Məhkəmə İdarəetməsi Sahəsində Səlahiyyət Bölgüsü

2. Məhkəmə Şuraları məhkəmə hakimiyyətinin müstəqilliyini təmin etmək üçün xüsusi məhkəmə idarəetmə vəzifələri və müstəqil hüquqlar verilmiş orqanlardır. Bir məhkəmə orqanında həddən çox səlahiyyətin toplanmasına və korporativizm təfəkkürünə yol verilməməsi üçün hakimlərin seçilməsi (bax: bənd 3-4, 8), hakimlərin vəzifə yüksəlişi və təlimləndirilməsi, intizam (bax: bənd 5, 9, 14, 25-26), peşə dəyərləndirilməsi (bax: bənd 27- 28) və büdcə (bax: bənd 6) kimi müxtəlif səlahiyyətlər arasında fərq qoymaq və onları ayırmaq tövsiyə olunur. Məsələn, məhkəmə idarəetməsinin xüsusi aspektləri üzrə məsul olan və eyni bir qurum və ya orqanın nəzarət altında olmayan müxtəlif müstəqil orqanların təsis edilməsi düzgün seçimdir. Bu orqanların hər birinin tərkibi onların məxsusi vəzifələrini əks etdirməlidir. Onların işi müvafiq icra hakimiyyəti orqanının aktları ilə deyil, qanunla tənzimlənməlidir.

Hakimlərin Seçilməsi

3. Bu vəzifənin həvalə edildiyi başqa müstəqil orqan olmazsa, hakim seçimi prosesində yazılı və şifahi imtahanların keçirilməsi üçün xüsusi ekspert komissiyası təsis edilməlidir (bax: həmçinin bənd 8). Bu halda Məhkəmə Şurasının səlahiyyəti lazımi prosedurlara riayət edilib-edilmədiyinin yoxlanılması və ya komissiya tərəfindən seçilmiş namizədlərin təyin edilməsi və yaxud onların təyinedici orqana tövsiyə edilməsi ilə məhdudlaşmalıdır (İşəgötürmə prosesi üçün bax: bənd 21-23).

4. Alternativ qaydada Məhkəmə Şuraları, İxtisas Komissiyaları və ya İxtisas Kollegiyası hakimlərin seçilməsi və təlimləndirilməsinə görə bilavasitə məsuliyyət daşıya bilər. Bu halda həmin orqanların icra hakimiyyətinin nəzarəti altında olmaması və yerli icra hakimiyyəti orqanlarından müstəqil fəaliyyət göstərməsi mühümdür (tərkib üçün bax həmçinin: bənd 8).

İntizam Tədbirləri

5. Korporativizm iddialarının qarşısını almaq və ədalətli intizam prosedurunu təmin etmək üçün Məhkəmə Şuraları aşağıda verilmiş sahələrin hər ikisində səlahiyyətə malik olmamalıdır: a) eyni vaxtda həm şikayətlərin qəbulu, həm də intizam məsələləri üzrə araşdırma aparılması, b) işə baxılması və intizam tədbirləri üzrə qərarın verilməsi. İntizam tədbirlərinə dair qərarlardan səlahiyyətli məhkəməyə şikayət vermək imkanı olmalıdır (bax həmçinin: bəndlər 9, 14, 25-26). Büdcə Məsləhəti

6. Hökumətin məhkəmə büdcəsini təklif etmək və parlamentin büdcəni qəbul etmək üzrə mövcud səlahiyyətlərinə xələl gətirmədən, məlumatlı qərarın çıxarılmasına şərait yaratmaq üçün məhkəmənin maraqlarını ifadə edən orqanın, məsələn Məhkəmə Şurasının ədliyyə sisteminin büdcə ehtiyaclarını hökumətə təqdim etməsi məqsədəuyğun olar. Bu orqanın həm də büdcə məsələləri barədə qərar qəbul edilərkən parlamentdə çıxış etmək imkanı olmalıdır. Məhkəmə Şuraları məhkəmə sistemi daxilində büdcə vəsaitlərinin bölgüsündə də rol oynaya bilər.

Məhkəmə Şuralarının Tərkibi

7. Məhkəmə şurası təsis edildiyi halda, onun hakim üzvləri həmkarları tərəfindən seçilməli və birinci instansiya məhkəmələrindən olan hakimlər də daxil olmaqla, bütövlükdə məhkəmə hakimiyyətini təmsil etməlidirlər. Məhkəmə sədri Şuraya təyin edildiyi halda o, məhkəmənin sədri vəzifəsindən istefa verməlidir. Hakimlər tərəfindən seçilən məhkəmə hakimiyyəti üzvlərinin kifayət qədər çox olmasından başqa, Məhkəmə Şurasına daha çox şəxsin əhatə edilməsi və şəffaflıq prinsiplərinin inkişafın üçün hüquq professorları və vəkillər kollegiyasının üzvü də daxil edilməlidir. Prokurorlar hakimlər ilə eyni hüquqi korpusa aid olmadıqları halda istisna edilməlidirlər. Hüquq-mühafizə orqanlarının digər nümayəndələri də iştirakdan kənar edilməlidirlər. Nə Ölkə Prezidenti, nə də Ədliyyə Naziri Şuraya sədrlik etməlidir. Məhkəmə Şurasının sədri öz üzvləri arasından əksər səs çoxluğu ilə seçilməlidir. Məhkəmə Şurasının işində icra və qanunvericilik orqanlarının nümayəndələri üstünlük təşkil etməməlidirlər.

Hakimlərin Seçilməsinə Cavabdeh Orqanların Tərkibi

8. Hakimlərin seçilməsi üzrə xüsusi komissiyaların üzvləri (bax: bənd 3) Məhkəmə Şurası tərəfindən məhkəmə hakimiyyətinin üzvləri də daxil olmaqla, hüquqşünaslar arasından seçilməlidir. Məhkəmə Şuraları, İxtisas Komissiyaları və ya İxtisas Kollegiyası hakim seçiminə görə bilavasitə məsuliyyət daşıdıqları halda (bax: bənd 4), üzvlər müəyyən müddət üçün təyin edilməlidirlər. Bu seçkili orqanda məhkəmə hakimiyyəti üzvlərinin sayının kifayət qədər çox olması ilə yanaşı, müvafiq hüquq mədəniyyəti və təcrübəsi də nəzərə alınmaqla, digər peşə qruplarından üzvlərin qəbulu da arzuolunandır (hüquq professorları, vəkillər). Bu şuraların tərkibi siyasi məsələlərin hakim vəzifəsinə namizədin peşə keyfiyyətləri üzərində üstünlüyə malik olmamasını təmin etməlidir (bax: bənd 21).

İntizam Komissiyalarının Tərkibi

İntizamla bağlı işə baxmaq və intizam tədbirlərinə dair qərar vermək səlahiyyətinə malik orqanlar (bax: bənd 5, b) yalnız hakimlərdən təşkil edilməməli və onlara hakim peşəsindən kənar üzvlər də daxil olmalıdır. Səlahiyyət müddətində bu komissiyaların üzvləri idarəetmə, büdcənin tutulması və ya hakimlərin seçilməsi kimi, hakimlər və ya məhkəmə icması ilə bağlı digər funksiyaları yerinə yetirməməlidirlər. İntizam işlərinə dair qərar qəbul edən orqanlarına icra hakimiyyəti tərəfindən nəzarət edilməməli və onların işinə hər hansı siyasi təsir olmamalıdır. İcra hakimiyyətinin Məhkəmə Şuraları və ya intizam məsələləri həvalə edilmiş digər orqanlar üzərində hər hansı nəzarətinə yol verilməməlidir (Bax həmçinin: bənd 5, 25-26).

Məhkəmə İdarəetməsinin Şəffaflığı Vəzifələrinin yerinə yetirilməsi üçün Məhkəmə Şurası mütəmadi olaraq iclaslar keçirməlidir. İctimaiyyətin Məhkəmə Şurasının iclaslarına buraxılması və şuranın qərarlarının dərc olunması qanunla təmin edilməli və təcrübədə tətbiq olunmalıdır.

Məhkəmə Sədrlərinin Rolu

11. Məhkəmə sədrlərinin rolu aşağıdakı qaydada ciddi məhdudlaşdırılmalıdır: onlar məhkəmə funksiyalarını yalnız məhkəmənin digər hakimlərinin yerinə yetirdiyi ölçüdə həyata keçirə bilərlər. Məhkəmə sədrləri başqa hakimlər tərəfindən məhkəmə işləri üzrə qərarların verilməsinə müdaxilə etməməli və hakimlərin seçilməsinə cəlb olunmamalıdır. Onların hakimlərin maaşları və mükafatlandırılmasının miqdarına dair söz demək səlahiyyəti də olmamalıdır (Bax: mükafat və imtiyazlara dair bənd 13). Məhkəmənin qeyri- hakim heyəti üzərində nəzarət də daxil olmaqla, onların təmsilçilik və inzibati funksiyaları ola bilər. İnzibati funksiyalar idarəetmə sahəsində təlimin keçilməsini tələb edir. Məhkəmə sədrləri hakimlərə təsir etmək məqsədilə məhkəmə vəsaitlərini bölüşdürməklə öz səlahiyyətlərindən sui-istifadə etməməlidirlər.

Məhkəmə İşlərinin Bölgüsü

12. Məhkəmə qərarlarının məzmununa təsir edəcək inzibati qərarların verilməsi məhkəmə sədrlərinin müstəsna səlahiyyətində olmamalıdır. Bunun bir misalı ya ixtiyari və yaxud da əvvəlcədən müəyyən edilmiş qaydada olması nəzərdə tutulan, məhkəmənin hakimlər şurası tərəfindən müəyyən edilmiş aydın və obyektiv meyarlara əsaslanan məhkəmə işlərinin bölgüsüdür. Qəbul edildiyi təqdirdə, bölgü mexanizminə müdaxilə edilməməlidir.

Fərdi Mükafat və İmtiyazlar

13. Uzunmüddətli əsasda mükafat və imtiyazlar ləğv edilməli və əmək haqları hakimlərin müvafiq yaşayış standartına uyğun ehtiyaclarını təmin edəcək və onların peşə məsuliyyətini müvafiq qaydada əks etdirəcək lazımi səviyyəyə qaldırılmalıdır. Mükafat və imtiyazlar mövcud olduqca, bunlar əvvəlcədən müəyyən edilmiş meyarlara və şəffaf prosedura əsasən verilməlidir. Məhkəmə sədrlərinin mükafat və ya imtiyazların verilməsi üzrə səlahiyyəti olmamalıdır.

Hakimlərin İntizam Məsuliyyətinə Cəlb Edilməsində Məhdud Rol

14. Məhkəmə sədrləri şikayətləri qəbul etməyə görə məsul orqana şikayət verə və intizam araşdırması apara bilərlər (bax: bənd 5 a). Şikayətə müstəqil və obyektiv baxılmasını təmin etmək üçün məhkəmə sədrlərinin intizam tədbiri başlatmaq və ya görmək səlahiyyəti olmamalıdır.

Səlahiyyət Müddətinin Məhdud Olması

15. Məhkəmə sədrləri səlahiyyət müddətlərinin yalnız bir dəfə uzadılması imkanı ilə məhdud müddətə təyin edilməlidirlər. İcra hakimiyyəti tərəfindən təyin olunduqda bu müddət yenidən təyin olunma imkanı olmadan qısa olmalıdır.

Məhkəmə Sədrlərinin Şəffaf və Müstəqil Seçilməsi

16. Məhkəmə sədlərinin seçimi şəffaf olmalıdır. Məhkəmə sədri vəzifəsinə vakansiyalar dərc edilməlidir. Müvafiq staj / təcrübəyə malik bütün hakimlər müraciət edə bilərlər. Seçim etmək səlahiyyətinə malik orqan namizədlərlə müsahibə apara bilər. Müəyyən bir məhkəmənin hakimlərinin öz sədrlərini seçməsi yaxşı üsul ola bilər. Məsələn, sədr icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən təyin edildikdə Məhkəmə Şurası və ya İxtisas Komissiyası (bax: bənd 4) timsalında hər hansı məsləhətçi orqan yerli hakimlərin də rəyi nəzərə alınmaqla tövsiyələr vermək hüququna malik olmalıdırlar, və icra hakimiyyəti orqanı yalnız əsaslandırılmış qərarı ilə həmin tövsiyələri rədd edə bilər. Bu halda məsləhətçi orqan başqa namizəd də tövsiyə edə bilər. Bundan əlavə, icra hakimiyyətinin həddən artıq təsirindən qorunmaq üçün məsləhətçi orqan səlahiyyətli səs çoxluğu ilə icra orqanının vetosunu qaldırmaq imkanına malik olmalıdır.

2-ci Hissə - Hakimlərin Seçilməsi və Təlimləndirilməsi

Hakim Peşəsinə Çıxış Müxtəlifliyi

17. Hakim peşəsinə çıxış tək xüsusi təlim keçmiş gənc hüquqşünaslara yox, həm də hüquqşünaslıq peşəsində böyük təcrübəyə malik hüquqşünaslara da verilməlidir (yəni, karyera ortası məhkəməyə qəbul). Hakimliyə namizədliyini irəli sürə bilmək üçün müvafiq peşə sahəsində qazanılmış təcrübənin səviyyəsi diqqətlə qiymətləndirilməlidir.

Hüquq Təhsilinin Yaxşılaşdırılması

18. Hakim peşəsinə çıxış ali hüquq təhsili olan namizədlərlə məhdudlaşmalıdır. Universitetin təhsil proqramında analitik bacarıqların öyrədilməsinə daha çox diqqət yetirilməlidir. Kazuslar üzərində iş, praktiki təcrübə, hüquq klinikaları və rəmzi məhkəmələr buraya daxil edilməlidir. Dövlət və özəl universitetlərdə və əlavə olaraq, distant təhsil proqramlarının təhsil səviyyəsinin eyni olması təmin edilməlidir. Universitetin təhsil proqramının kənardan dəyərləndirilməsi onların yaxşılaşdırılmasına müsbət töhfə ola bilər.

Hakimlərin Xüsusi Hazırlığının Təkmilləşdirilməsi.

19. Hakimlər üçün təhsil müəssisələrinin seçim prosedurlarının tərkib hissəsini təşkil etdiyi halda, belə müəssisələr icra hakimiyyətindən müstəqil olmalıdır. Təlim proqramları hakimlik fəaliyyətində nəyə ehtiyacın olduğuna diqqət yetirməli və universitet təhsilini tamamlamalıdır. Buraya davranış aspektləri, ünsiyyət bacarıqları, mübahisələri tənzimləmə bacarığı, idarəetmə bacarıqları və hüquqi sənədlərin tərtib edilməsi bacarıqları daxil edilməlidir. Məhkəmə Şurası mövcud olduqda o, hakimlərin hüquqi təhsili üzrə tövsiyələr qəbul edə bilər. Buraya müvafiq bacarıqların təsnifatı və hakimlərin davamlı təhsilinə dair məsləhətlər daxildir.

20. 19-cu bənddə qeyd edilmiş xüsusi təlimlər həm də hakimlər sırasına qoşulmuş digər hüquqşünaslıq peşəsi sahibləri üçün də təmin edilməlidir.

İşəgötürmə Prosesi

21. Seçim prosesində şəffaflığın təmin edilməsi üçün hakimlərin seçilməsi üzrə prosedur və meyarlar qanunla aydın şəkildə müəyyən edilməlidir. Vakansiya elanı və habelə şərtlər və şərait ictimaiyyət üçün açıqlanmalı və geniş yayılmalıdır. Müraciət etmiş bütün şəxslərin siyahısı (və ya ən azı qısa siyahısı) ictimaiyyət üçün açıq olmalıdır. Seçici orqan müstəqil, nümayəndəli və ictimaiyyət qarşısında məsuliyyətli olmalıdır (Bax: bənd 3-4). Həm müsahibənin mövzusu və həm də onun həcminin seçim prosesində əvvəlcədən müəyyən edilməsi şərti ilə, o, ən azı yekun mərhələyə çatmış namizədlərlə müsahibə aparmalıdır. 22. Əgər namizədin keçmişi yoxlanılarsa, bu yoxlamalar son dərəcə ehtiyatlı və yalnız hüququn aliliyi prinsipi əsasında aparılmalıdır. Seçici orqan polisdən cinayət keçmişinin və namizədliyin rədd edilməsi üçün hər hansı əsaslar üzrə standart yoxlamanın aparılmasını tələb edə bilər. Belə yoxlamaların nəticələri namizədə təqdim edilməli və o, məhkəmə qaydasında həmin nəticələri mübahisələndirmək hüququna malik olmalıdır. Sadalananlardan başqa hər hansı təhlükəsizlik xidməti tərəfindən heç bir digər keçmiş yoxlamaları həyata keçirilməməlidir. Keçmiş yoxlamaları əsasında namizədin rədd edilməsinə dair qərar əsaslandırılmalıdır.

23. Hakimlərin yekun təyinatının Dövlət Prezidentinin səlahiyyətinə aid olduğu hallarda, onun səlahiyyət dairəsi seçim orqanı tərəfindən tövsiyə edilmiş namizədlərə münasibətdə məhdudlaşmalıdır (Məs, Məhkəmə Şurası, İxtisas Komissiyası və ya Ekspert Komissiyası; bax: bənd 3-4). Belə namizədin təyin edilməsindən imtina yalnız prosedura istinad etməli və əsaslandırılmalıdır. Bu halda seçici orqan öz qərarını təkrar nəzərdən keçirməlidir. Bunun bir üsulu seçici orqana səlahiyyətli səs çoxluğu ilə prezidentin vetosunu aradan qaldırmaq hüququnun verilməsi olar. Bütün qərarlar qanunla müəyyən edilmiş qısa vaxt çərçivəsində qəbul edilməlidir.

Məhkəmə Hakimiyyətində Azlıqların Təmsil Edilməsi

24. Ümumiyyətlə, məhkəmə hakimiyyətinin bütövlükdə əhalinin tərkibini əks etdirməsi məqsədəuyğundur. Məhkəmə sistemində azlıqların təmsil edilməsini artırmaq üçün az təmsil olunan qruplar hakim olmaq üçün lazımi keyfiyyətlərə malik olmağa ruhlandırılmalıdır. Hər hansı azlıq qrupuna aid olduqlarına görə heç kim istisna edilməməlidir.

3-cü Hissə - Hakimlərin Hesabatlılığı və Məhkəmə Qərarında Məhkəmə Hakimiyyətinin Müstəqilliyi

İntizam İcraatları

25. Hakimlərə qarşı intizam icraatları bütövlükdə məhkəmə hakimiyyətinin nüfuzuna xələl gətirən kobud və bağışlanılmaz peşə davranışı halları ilə bağlı olmalıdır. Hakimlərin intizam məsuliyyəti məhkəmələr arasında hüquqi şərhdə fərqlər də daxil olmaqla, onların hökm və qərarlarına və ya məhkəmənin tənqid edilməsinə şamil edilməməlidir.

İntizam Məsələlərinə dair Qərar Qəbuledici Müstəqil Orqan

26. İntizam məsələləri ilə bağlı hallara dair qərar vermək üçün (bax: bənd 9) xüsusi müstəqil orqan olmalıdır (məhkəmə, komissiya və ya şura). İntizam məsələlərinə baxan orqan intizam icraatı başlatmaq səlahiyyətlərinə malik olmamalı, həmçinin belə səlahiyyətləri olan üzvlərə malik olmamalıdır. Bu orqanlar ittiham edilən hakimi prosessual təminatlar və əlavə olaraq, müdafiə təşkil etmək və səlahiyyətli məhkəməyə şikayət vermək hüququ ilə təmin etməlidir. Hakimlərin intizam məsuliyyəti ilə bağlı icraatlar, bir qayda olaraq, şəffaf olmalıdır. İttiham edilən hakim prosesin qapalı keçirilməsini xahiş etməzsə, belə dinləmələr açıq olmalıdır. Bu halda, məhkəmə həmin xahişin əsaslı olub-olmadığına dair qərar verməlidir. İntizam məsələlərinə dair qərarlar əsaslandırılmalıdır. İntizam məsələlərinə dair yekun qərarlar dərc olunmalıdır.

Hakimlərin Peşə Qiymətləndirilməsi

27. Hakimlərin peşə qiymətləndirilməsi aparıldıqda bundan qərarların müstəqil olaraq çıxarılmasına zərər yetirəcək tərzdə istifadə olunmamalıdır. Hakimlərinin işinin qiymətləndirilməsi əsasən keyfiyyət göstəricilərinə əsaslanmalı və peşə keyfiyyətləri (hüquqi bilik, məhkəmə prosesini aparmaq bacarığı, əsaslandırılmış qərarlar yazmaq bacarığı), şəxsi keyfiyyətlər (iş yükünün öhdəsindən gəlmək, qərar vermək, yeni texnologiyalara açıqlıq bacarığı), sosial keyfiyyətlər (vasitəçilik etmək, tərəflərə hörmət bacarığı) də daxil olmaqla onların bacarıqlarına diqqət yetirməli və inzibati idarəetmə vəzifəsinə mümkün yüksəliş üçün rəhbərlik etmək bacarığına nəzər salmalıdır. Həmin bacarıqlar məhkəmə təlim proqramları, habelə işdə mənimsənilməlidir.

28. Hakimlər heç bir halda verdikləri qərarların məzmununa görə qiymətləndirilməməlidir (birbaşa və ya qərarların ləğv edilməsi hallarının sayına əsasən). Hakimin işə nə cür baxması heç zaman sanksiya üçün əsas olmamalıdır. Hakimlik fəaliyyətinin səmərəliliyinə dair statistik məlumatlar əsasən inzibati məqsədlər üçün saxlanılmalı və yalnız hakimlərin qiymətləndirilməsində amillərdən biri kimi nəzərdən keçirilməlidir. Hakimlərin qiymətləndirilməsindən hakimlərə təkmilləşdirmək istədikləri iş aspektlərini müəyyən etməyə kömək və mümkün vəzifə yüksəlişi üçün istifadə edilə bilər. Hakimlərin işdən çıxarılması və ya digər sanksiyalara gətirib çıxaracaq müntəzəm imtahanlar (attestasiyalar) ömürlük təyin olunmuş hakimlər üçün məqsədəuyğun deyil.

29. Peşə qiymətləndirilməsi üzrə meyarlar aydın şəkildə bildirilməli, şəffaf və vahid olmalıdır. Əsas meyarlar qanunda göstərilməlidir. Müntəzəm qiymətləndirmələrdə istifadə edilən dəqiq meyarlar peşə qiymətləndirmələrinin vaxtı və mexanizmləri ilə birlikdə qaydalarda əksini tapmalıdır.

Müstəqil Qiymətləndirmələr

30. Məhkəmə Şurası meyar və prosedurların müəyyən edilməsində rol oynasa da peşə qiymətləndirmələri yerli səviyyədə aparılmalıdır. Qiymətləndirmələr əsasən başqa hakimlər tərəfindən aparılmalıdır. Məhkəmə sədrləri hakimləri qiymətləndirmək üçün müstəsna səlahiyyətə malik olmamalı və onların rolu eyni və digər məhkəmələrdən olan hakimlər qrupu tərəfindən tamamlanmalıdır. Həmin qrup həmçinin vaxtaşırı olaraq, hakimin işə diqqətlə yanaşması, tərəflərə hörməti və prosedur qaydalarına münasibətini öyrənmək üçün onunla müntəzəm təmasda olan şəxslərin (məsələn, vəkillər) və hüquq professorlarının fikirlərini də nəzərə almalıdır.

31. Qiymətləndirməyə hakimin yazılı qərarlarının nəzərdən keçirilməsi və onun məhkəmə proseslərini nə cür aparmasını müşahidə edilməsi daxil olmalıdır. Qiymətləndirmələr şəffaf olmalıdır. Hakimlər dinlənilməli və şikayət etmək imkanı verilməklə qiymətləndirmənin nəticəsi onlara bildirilməlidir.

Şəffaflıq Əsaslı Peşə Məsuliyyəti

32. Məhkəmə proseslərində şəffaflıq norma olmalıdır. Məhkəmə zalında hakimlərin davranışına dair sübut və habelə dəqiq proses qeydlərini təmin etmək üçün dinləmələr tam izlənilməsini təmin edən elektron vasitələrlə qeyd edilməlidir. Yazılı protokol və stenoqram hesabatları kifayət hesab edilmir. Hakimlərin peşə və ictimai məsuliyyətini artırmaq üçün qərarlar məlumat bazasında və veb səhifələrində elə dərc edilməlidir ki, onları pulsuz olaraq əldə etmək imkanı olsun. həqiqətən müyəssər və pulsuz edən tərzdə dərc edilməlidir. Qərarlar mövzu, qaldırılmış hüquq məsələləri və onları tərtib etmiş hakimlərin adlarına uyğun indekslənməlidir. İntizam məsuliyyətinə dair qərarlar verən orqanların qərarları da dərc edilməlidir (bax həmçinin: bənd 26). 33. Məhkəmələrə ictimai güvəni artırmaq üçün səlahiyyətli orqanlar jurnalistlərin məhkəmələrə çıxışına şərait yaratmalı və mətbuat katibi və ya mətbuatla iş üzrə mütəxəssis vəzifələri təsis etməlidirlər. Məhkəmə proseslərində iştirak edən jurnalistlər qarşısında heç bir baryer və ya maneə olmamalıdır.

Cinayətlərə İşləri üzrə Məhkəmə Qərarlarının Müstəqilliyi

34. Şərqi Avropa, Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiyanın əksər ölkələrində ədliyyə sistemlərinin ittiham etməyə meylli olması ilə bağlı tədbir görmək lazımdır.. Bəraətlər hələ də qara ləkə və ya uğursuzluq hesab edilir. Bəraətlərdən yan keçmək üçün hakimlər üzərində təzyiqi azaltmaq üçün onların peşə qiymətləndirilməsi sistemində dəyişiklik (və müvafiq halda prokuror və təhqiqatçıların qiymətləndirilməsində dəyişikliyin nəzərə alınması) ciddi surətdə tövsiyə olunur. Bəraətlərin sayı hakimlərin qiymətləndirilməsi üçün heç zaman göstərici olmamalıdır. Hakimlərə həbs qətimkan tədbirinin seçilməsi üçün müraciətlərə baxılmasında faktiki səlahiyyətlərə malik olmalıdırlar. Bəraətlərdən edilən şikayətlərə məhkəmə qaydasında baxılması baxışı ən istisna hallarla məhdudlaşdırılmalıdır.

Daxili Müstəqillik

35. Yuxarı instansiya məhkəmələri tərəfindən direktiv, izahat və ya qərarların verilməsinə yol verilməməlidir, lakin onlar mövcud olduğu halda, aşağı instansiya məhkəmələrinin hakimləri üçün məcburi xarakterli olmamalıdır. Əks halda onlar hakimlərin fərdi müstəqilliyinin pozulmasına yol açır. Bundan əlavə, yuxarı instansiya məhkəmələrinin presedent qərarları və həmin məhkəmələr tərəfindən xüsusi olaraq, presedentlər kimi müəyyən edilmiş qərarlar tövsiyə xarakterli olmalı və başqa işlərdə aşağı instansiya məhkəməsinin hakimləri üçün məcburi olmamalıdır. Bunlar aşağı instansiya məhkəməsi hakimlərinin qərar çıxarma azadlığının və onlara görə məsuliyyətin məhdudlaşdırılması üçün istifadə edilməməlidir. Qanunun vahid şəkildə şərh edilməsi heç bir məcburedici gücə malik olmayan məhkəmə praktikasının öyrənilməsi vasitəsilə stimullaşdırılmalıdır.

ANEKS 1 Kijevske preporuke o nezavisnosti pravosuđa u istočnoj Evropi, južnom Kavkazu i centralnoj Aziji

Ured OSCE-a za demokratske institucije i ljudska prava Max Planck Minerva Research Group on Judicial Independence

KIJEVSKE PREPORUKE O NEZAVISNOSTI PRAVOSUĐA U ISTOČNOJ EVROPI, JUŽNOM KAVKAZU I CENTRALNOJ AZIJI

Napomena: Ovaj dokument je izvorno objavio Ured OSCE-a za demokratske institucije i ljudska prava u augustu 2010. godine, pod nazivom "Kijevske preporuke o nezavisnosti pravosuđa u istočnoj Evropi, južnom Kavkazu i centralnoj Aziji" ("Kyiv Recommendations on Judicial Independence in Eastern Europe, South Caucasus and Central Asia"). Ovaj neslužbeni prevod pripremila je Misija OSCE-a u Bosni i Hercegovini.

- Sudska uprava, odabir sudija i odgovornost -

U Kijevu, 23-25 juna 2010. godine

Nezavisnost pravosuđa je neophodan element prava na zakonitost postupanja, vladavine prava i demokratije. U nastojanju da se pruži podrška državama istočne Evrope, južnog Kavkaza i centralne Azije u jačanju nezavisnosti pravosuđa u skladu sa ovim principima, Ured za demokratske institucije i ljudska prava OSCE-a (ODIHR), zajedno sa Max Planck Institutom za komparativno javno pravo i međunarodno pravo (MPI), organizirao je regionalni sastanak eksperata o nezavisnosti pravosuđa, u Kijevu. Na sastanku je učestvovalo oko 40 nezavisnih eksperata, među kojima su bili i ugledni stručnjaci i praktičari iz 19 zemalja članica OSCE-a, i iz Vijeća Evrope, te Venecijanske komisije.

Nakon sveobuhvatnog istraživanja pravnih sistema i praksi u vezi sa nezavisnosti pravosuđa, ODIHR i MPI su odabrali tri teme koje su od naročitog značaja za nezavisnost pravosuđa: (1) sudska uprava sa fokusom na sudska vijeća, sudska samoupravna tijela i uloga predsjednika suda; (2) odabir sudija – kriteriji i procedure; i (3) odgovornost sudija i nezavisnost suda u donošenju presuda. Sastanak je završen usvajanjem niza zaključaka (u prilogu: „Kijevske preporuke o nezavisnosti pravosuđa u zemljama istočne Evrope, južnog Kavkaza i centralne Azije“). Cilj ovih Preporuka je dalje jačanje nezavisnosti sudstva u regiji unutar tri odabrane tematske oblasti. Zemlje učesnice se pozivaju da razmotre ideje sadržane u Kijevskim preporukama, identificiraju područja u kojima njihova praksa već odgovara onome što se preporučuje, te razmijene relevantne informacije sa ODIHR-om. ODIHR će shodno tome omogućiti razmjenu stručnog mišljenja i pružiti tehničku pomoć zemljama učesnicama koje pokažu interes za dalje jačanje nezavisnosti pravosuđa, primjenjujući mjere sadržane u Kijevskim preporukama.

Prvi dio – Sudska uprava

1. Upravljanje sudovima i pravosuđem će poboljšati nezavisno i nepristrasno presuđivanje u skladu sa pravom na zakonito postupanje i vladavinom prava. Sudska uprava se nikada ne smije koristiti kako bi se izvršio uticaj na donošenje odluka u pravosuđu. Proces sudske uprave mora biti transparentan.

Sudska vijeća , kvalifikacione komisije i samoupravna tijela

Raspodjela nadležnosti u sudskoj upravi

2. Sudska vijeća su tijela kojima su povjereni konkretni zadaci sudske uprave i koja imaju nezavisnu nadležnost kako bi nezavisnost sudstva bila zagarantovana. Da bi se izbjegla prevelika koncentracija moći u jednom sudskom tijelu i percepcija korporatizma, preporučuje se razlikovanje i razdvajanje nadležnosti, kao što su: odabir, (vidjeti paragrafe 3-4, 8.), unapređenja i obuka sudija, disciplinska pitanja (vidjeti paragrafe 5, 9, 14, 25-26), profesionalna evaluacija (vidjeti paragraphe 27-28), i budžet (vidjeti paragraf 6). Dobro rješenje je uspostavljanje različitih nezavisnih tijela koja će biti nadležna za određene dijelove sudske uprave i koja neće biti pod kontrolom jedne institucije ili organa vlasti. Sastav ovih tijela bi trebao odražavati njihove konkretne zadatke. Njihov rad treba biti regulisan zakonskim propisima, a ne izvršnim uredbama.

Odabir sudija

3. Ukoliko ne postoji neko drugo nezavisno tijelo kojemu je ovaj zadatak povjeren, trebalo bi osnovati posebnu stručnu komisiju za održavanje pismenih i usmenih ispita u procesu odabira sudija (vidjeti također paragraf 8). U tom slučaju nadležnost Sudskog vijeća bi trebala biti ograničena na to da potvrdi ispravnost procedure i da imenuje kandidate koje komisija odabere ili da ih preporuči organima vlasti koji vrše imenovanje. (Vezano za proces zapošljavanja vidjeti paragrafe 21-23. )

4. Inače, Sudska vijeća, Kvalifikacione komisije ili Kvalifikacioni kolegiji mogu biti direktno odgovorni za izbor i obuku sudija. U tom slučaju, nužno je da ta tijela nisu pod kontrolom izvršne vlasti i da funkcioniraju nezavisno od regionalnih vlada (u vezi sa sastavom ovih tijela, vidjeti i paragraf 8).

Disciplinska pitanja

5. Kako bi se izbjegli navodi korporatizma i garantirala pravedna disciplinska procedura, Sudska vijeća ne smiju biti nadležna i za a) zaprimanje pritužbi i sprovođenje disciplinskih istraga, i za b) rješavanje predmeta i donošenje odluka o disciplinskim mjerama. Disciplinske odluke moraju podlijegati kontroli od strane nadležnog suda (vidjeti i paragrafe 9, 14, 25-26).

Savjet u vezi sa budžetom

6. Ne dovodeći u pitanje postojeće odgovornosti vlade za predlaganje sudskog budžeta i parlamenta za usvajanje budžeta, bilo bi poželjno da tijelo koje predstavlja interese sudstva, kao što je Sudsko vijeće, prezentira vladi budžetske potrebe pravosudnog sistema kako bi olakšalo donošenje utemeljene odluke. To tijelo bi također trebao saslušati parlament za vrijeme razmatranja budžeta. Sudska vijeća mogu također imati ulogu u raspodjeli budžeta unutar sudstva.

Sastav Sudskih vijeća

7. Tamo gdje je uspostavljeno Sudsko vijeće, članove-sudije će birati njihove kolege i predstavljat će svo sudstvo, uključujući sudije sa provstepenih sudova. U Sudskim vijećima ne smiju prevladavati sudije drugostepenih sudova. Kada predsjednik suda bude imenovan za člana Vijeća, on/a mora dati ostavku na mjesto predsjednika suda. Osim većeg broja sudija, Sudsko vijeće bi se trebalo sastojati i od profesora prava i, po mogućnosti, člana advokatske komore, kako bi se promovirala veća uključenost i transparentnost. Tužioci trebaju biti izostavljeni tamo gdje oni ne pripadaju istom pravosudnom tijelu kao i sudije. Drugim predstavnicima agencija za sprovedbu zakona bi se također trebalo onemogućiti učešće. Ni predsjednik države ni ministar pravde ne bi trebali predsjedavati Vijećem. Predsjednik Sudskog vijeća bi trebao biti izabran većinom glasova članova Vijeća. Radom Sudskog vijeća ne smiju dominirati predstavnici izvršne i zakonodavne vlasti.

Članstvo u tijelima koja odlučuju o izboru sudija

8. Članove posebnih komisija za izbor sudija (vidjeti paragraf 3) bi trebalo imenovati Sudsko vijeće iz redova pravnika, uključujući sudstvo. Kada su Sudsko vijeće , Kvalifikaciona komisija ili Kvalifikacioni kolegij direktno odgovorni za odabir sudija (vidjeti paragraf 4), članovi bi trebali biti imenovani na određeno vrijeme. Osim većeg broja sudija, u ovo tijelo za odabir poželjno je uključiti i druge profesionalne grupe (profesore prava, advokate), a oni bi trebali biti izabrani u skladu sa relevantnom pravnom praksom. Njihov sastav mora osigurati da politička uvjerenja ne prevagnu nad kvalifikacijama kandidata za mjesto sudije (vidjeti paragraf 21).

Članstvo u tijelima koja donose odluke u disciplinskim postupcima

9. Tijela koja su nadležna za vođenje disciplinskih postupaka i donošenje odluka o disciplinskim mjerama (vidjeti para 5, b) ne smiju biti sastavljena isključivo od sudija, nego moraju predstavljati presjek, uključujući članove izvan pravne profesije. Za vrijeme svog mandata, članovi Vijeća iz sudstva ne smiju obavljati druge funkcije koje se tiču sudstva, kao što je sudska uprava, određivanje budžeta ili izbor sudija. Tijela koja donose odluke u disciplinskim slučajevima ne smiju biti pod kontrolom izvršne vlasti niti smije biti bilo kakvog političkog uticaja u vezi sa disciplinskim postupcima. Sve vrste kontrole izvršnog dijela vlasti nad Sudskim vijećima ili tijelima kojima su povjerena disciplinska pitanja moraju se izbjegavati. (Vidjeti i paragrafe 5, 25-26.) Transparentnost sudske uprave

10. Sudsko vijeće se mora sastajati redovno kako bi izvršilo svoje zadatke. Pristup javnosti odlučivanju Sudskog vijeća i objavljivanje njihovih odluka mora biti zagarantirano zakonom i praksom.

Uloga predsjednika suda

11. Uloga predsjednika suda treba biti strogo ograničena u sljedećem smislu: oni mogu obavljati sudijsku funkiju koja je ekvivalentna onoj koju vrše drugi članovi suda. Predsjednik suda ne smije se miješati u donošenje presuda drugih sudija i ne smije biti uključen u odabir sudija. Također ne smiju odlučivati o platama (vidjeti paragraf 13 o bonusima i privilegijama). Predsjednik suda može imati predstavničku i administrativnu funkciju, uključujući kontrolu nad nesudskim osobljem. Predsjednik suda ne smije zloupotrijebiti svoju nadležnost za raspodjelu sudskih resursa kako bi vršio uticaj na sudije.

Raspodjela predmeta

12. Upravne odluke koje mogu uticati na presudu ne bi trebale biti pod isključivom nadležnošću predsjednika sudova. Primjer toga je raspodjela predmeta, koja bi trebala biti nasumična ili na osnovu jasnih i objektivnih kriterija koje prethodno odredi odbor sudija pojedinog suda. Nakon što ti kriteriji budu usvojeni, ne smije se manipulirati mehanizmom za raspodjelu predmeta.

Pojedinačni bonusi i privilegije

13. Dugoročno govoreći, bonusi i privilegije trebaju biti ukinuti i plate podignute na adekvatan nivo koji zadovoljava potrebe sudija u smislu odgovarajućeg životnog standarda i koje će adekvatno odraziti odgovornost njihove profesije. Dok god bonusi i privilegije postoje, trebali bi se dodjeljivati na osnovu unaprijed utvrđenih kriterija i transparentnog postupka. Predsjednici sudova ne smiju odlučivati o bonusima i privilegijama.

Ograničena uloga u disciplinskim postupcima protiv sudija

14. Predsjednik suda može podnijeti pritužbu tijelu nadležnom za primanje pritužbi i sprovođenje disciplinskih istraga (vidjeti paragraf 5, a). Kako bi se osigurala nezavisna i objektivna ocjena pritužbe, predsjednik suda ne bi trebao imati ovlast ni da inicira ni da usvaja disciplinske mjere.

Ograničen mandat

15. Predsjednici sudova bi trebali biti imenovani na ograničen broj godina sa opcijom jednog ponovnog imenovanja. U slučaju da predsjednika suda imenuje izvršna vlast, mandat bi trebao biti kratak, bez mogućnosti ponovnog imenovanja. Trensparentan i nezavisan odabir predsjednika suda

16. Odabir predsjednika suda treba biti transparentan. Konkurs za mjesto predsjednika suda mora biti objavljen. Sve sudije sa neophodnim iskustvom mogu se prijaviti. Tijelo nadležno za odabir može obaviti razgovor sa kandidatima. Dobra opcija je da sudije određenog suda izaberu predsjednika suda. U slučaju da izvršna vlast imenuje predsjednika suda, savjetodavno tijelo, kao što je Sudsko vijeće ili Kvalifikaciona komisija (vidjeti paragraf 4), bi trebalo imati pravo da da preporuku (uzimajući u obzir mišljenja lokalnih sudija) koju izvršno tijelo može odbaciti obrazloženom odlukom. U tom slučaju savjetodavno tijelo može preporučiti drugog kandidata. Nadalje, da bi se zaštitilo od pretjeranog uticaja izvršnih tijela, savjetodavno tijelo treba imati pravo da odbaci veto izvršnog tijela kvalificiranom većinom glasova.

Drugi dio – Odabir i obuka sudija

Različitost pristupa sudijskom zvanju

17. Pristup sudijskom zvanju trebaju imati ne samo mladi pravnici sa posebnom obukom nego i pravnici sa značajnim iskustvom koje su stekli radeći u pravnoj profesiji. Stepen u kojem stečeno iskustvo u relevantnom zvanju može kvalifikovati kandidata za pravosudnu poziciju mora biti pažljivo ocijenjen.

Unapređenje pravnog obrazovanja

18. Pristup pravosudnim pozicijama bi trebao bit ograničen na one kandidate sa višim diplomama. U planovima i programima univerziteta više pažnje treba posvetiti analitičkim vještinama. Trebaju biti uključeni elementi kao što je proučavanje predmeta, praktično iskustvo, pravne klinike i studentski sudovi. Isti nivo obrazovanja treba biti zagarantovan na državnim i privatnim univerzitetima, uključujući i dopisni studij. Vanjska evaluacija plana i programa univerziteta može pozitivno doprinjeti njihovom napretku.

Unapređenje specijalne obuke za sudije

19. Tamo gdje su škole za sudije dio procesa odabira, one moraju biti nezavisne od izvršne vlasti. Programi obuke se trebaju fokusirati na to šta je potrebno u pravosuđu i nadopuniti univerzitetsko obrazovanje. Programi bi trebali obuhvatiti aspekte etike, komunikacijskih vještina i vještine pisanja pravnih dokumenata. Ako postoji Sudsko vijeće, ono može usvojiti preporuke za pravnu obuku sudija. To uključuje specifikaciju odgovarajućih vještina i upute u vezi sa kontinuiranom edukacijom sudija.

20. Posebnu obuku iz paragrafa 19 bi također trebalo pružiti predstavnicima drugih pravnih profesija koji se uključuju u sudstvo.

Proces imenovanja

21. Kako bi se osigurala transparentnost u procesu odabira, procedura i kriteriji za sudski odabir moraju biti jasno definisani zakonom. Oglas za poziciju, kao i uslovi, trebaju biti i najšire dostupni. Lista svih prijavljenih kandidata (ili barem uža lista) bi trebala biti dostupna javnosti. Tijelo koje vrši odabir bi trebalo biti nezavisno, sastavljeno od različitih stručnjaka i odgovorno javnosti (vidjeti paragrafe 3-4). To tijelo treba obaviti razgovore barem sa onim kandidatima koji su došli do finalne faze, pod uslovom da su tema razgovora i njegov značaj u proceduri unaprijed određeni.

22. Ukoliko se provode provjere kandidata, treba ih obaviti sa najvećom mogućom pažnjom i strogo u skladu sa vladavinom prava. Organ koji vrši odabir može zahtijevati od policije standardnu provjeru o nepočinjenju krivičnog djela ili bilo čega drugog što bi moglo eliminirati kandidata. Rezultati ovih provjera bi trebali biti dostupni i kandidatu, koji bi trebao imati mogućnost da se na njih žali sudu. Nikakve druge provjere ne bi trebala vršiti bilo koja sigurnosna služba. Odluka o odbijanju kandidata na osnovu provjere mora biti obrazložena.

23. Tamo gdje konačnu odluku o imenovanju sudije donosi predsjednik države, diskreciono pravo za imenovanje treba biti ograničeno na kandidate koje nominira tijelo za odabir (npr. Sudsko vijeće, Kvalifikaciona komisija ili Stručna komisija; vidjeti paragrafe 3-4). Neimenovanje takvog kandidata može biti zasnovano samo na proceduralnoj osnovi i mora biti obrazloženo. U tom slučaju tijelo za odabir treba preispitati svoju odluku. Jedna opcija bi bila da se tijelu za odabir da moć da odbaci predsjednički veto kvalificiranom većinom. Sve odluke moraju biti donesene unutar kratkih rokova predviđenih zakonom.

Zastupljenost manjina u pravosuđu

24. U prinicipu, bilo bi poželjno da sastav pravosudnih organa odražava sastav stanovništva u cjelini. Da bi se povećala zastupljenost manjina u pravosudnim organima, grupe koje nisu dovoljno zastupljene bi trebalo poticati u sticanju potrebnih kvalifikacija za položaj sudije. Niko ne smije biti isključen jer je član određene manjinske grupe.

Treći dio – Odgovornost sudija i sudska nezavisnost kod donošenja presuda

Disciplinski postupak

25. Disciplinski postupci protiv sudija trebaju se baviti teškim slučajevima kršenja dužnosti koja se ne mogu opravdati, i koja bacaju ljagu na pravosudni sistem. Disciplinska odgovornost sudija ne smije se odnositi na sadržaj njihovih odluka ili presuda, uključujući razlike u tumačenju zakonskih odredaba; ili na primjere sudskih pogrešaka; ili na kritiziranje sudova.

Nezavisno tijelo za donošenje odluka o disciplinskim pitanjima

26. Mora postojati posebno nezavisno tijelo (sud, komisija ili vijeće ) koje će donositi presude u predmetima koji su u vezi sa disciplinskim pitanjima u sudstvu (vidjeti paragraf 9). Tijela koja odlučuju u disciplinskim postupcima, niti neki od njihovih članova-sudija, ne mogu ujedno i pokrenuti te disciplinske postupke. Ova tijela moraju optuženom sudiji osigurati zaštitu u postupku, uključujući pravo na iznošenje odbrane i pravo na žalbu nadležnom sudu. Saslušanja u disciplinskim postupcima protiv sudija moraju biti transparentna. Takva saslušanja moraju biti otvorena za javnost, osim ako sudija koji je optužen ne traži da budu zatvorena. U tom slučaju, sud mora odlučiti da li je taj zahtjev opravdan. Odluke u vezi sa disciplinskim postupkom moraju sadržavati obrazloženje. Konačna odluka o disciplinskim mjerama mora biti objavljena. Profesionalna evaluacija sudija

27. Tamo gdje se vrše profesionalne evaluacije sudija, one ne smiju biti na štetu nazavisnog presuđivanja. Evaluacija rada sudije mora prvenstveno biti kvalitativna i fokusirati se na njihove vještine, uključujući profesionalnu osposobljenost (poznavanje zakona, sposobnost vođenja postupka, sposobnost pisanja obrazloženih odluka), lična sposobnost (sposobnost rada na velikom broju predmeta, sposobnost donošenja odluka, otvorenost ka novim tehnologijama), društvene vještine (sposobnost medijacije, poštivanje stranaka u postupku) i, za moguće unapređenje na upravnu poziciju, sposobnost za vodstvo. Ove vještine treba njegovati u programima za obuku sudija, kao i na poslu.

28. Sudije neće ni pod kojim okolnostima biti ocjenjivane na osnovu sadržaja njihovih odluka ili presuda (bilo direktno ili kroz izračunavanje postotka ukinutih presuda). Način na koji sudija donese odluku ne smije nikada služiti kao osnova za kažnjavanje. Statistike koje se odnose na rad suda koristit će se uglavnom u svrhe upravljanja i služiti kao samo jedan od faktora u evaluaciji sudija. Evaluacija sudija se može koristiti kako bi se pomoglo sudijama da identificiraju aspekte svog rada koje bi možda htjeli poboljšati i u svrhu mogućeg unapređenja. Periodični ispiti za sudije (potvrde) koji mogu dovesti do njihovog otpuštanja ili kažnjavanja nisu prikladni za sudije sa doživotnim mandatom.

29. Kriteriji za profesionalno ocjenjivanje trebaju biti jasni, transparentni i jednoobrazni. Osnovni kriteriji trebaju biti predviđeni zakonom. Precizni kriteriji koji se koriste u periodičnom ocjenjivanje određuju se dalje u propisima, zajedno sa rokovima i mehanizmima za sprovođenje ocjenjivanja.

Nezavisno ocjenjivanje

30. Dok Sudsko vijeće može imati ulogu u određivanju kriterija i procedure, profesionalno ocjenjivanje treba sprovoditi na lokalnom nivou. Ocjenjivanje trebaju sprovoditi uglavnom druge sudije. Predsjednik suda ne bi trebao imati isključivu nadležnost za ocjenjivanje sudija, nego u taj proces treba biti uključena i grupa sudija sa istog ili drugih sudova. Ta grupa treba također razmotriti mišljenja i drugih koji se redovno susreću sa sudijom (kao npr. advokati) i profesora prava, u vezi sa dužnom pažnjom sudije, njegovim poštivanjem stranaka u postupku i poslovnika.

31. Evaluacija bi trebala uključivati ocjenu pismenih odluka sudije i komentar načina na koji on vodi postupke. Evaluacije moraju biti transparentne. Sudije treba saslušati i obavijestiti o rezultatu ocjene, sa mogućnošću za reviziju po žalbi.

Profesionalna odgovornost kroz transparentnost

32. Transparentnost mora biti pravilo u sudskim postupcima. Da bi se osigurali dokazi o ponašanju sudija u sudnici, kao i tačni zapisnici sa sudskih postupaka, ročišta se moraju snimati putem elektroničkih uređaja koji omogućavaju punu reprodukciju. Pisani protokoli i stenografski izvještaji nisu dovoljni. Da bi se povećala profesionalna i javna odgovornost sudija, odluke moraju biti objavljene u bazama podataka i na internet stranicama na način koji će ih učiniti uistinu dostupnima i besplatnima. Odluke moraju biti podijeljene u skladu sa temom, pravnim pitanjima i imenima sudija koje su ih napisale. Odluke tijela koja odlučuju o disciplinskim pitanjima također moraju biti objavljene. (vidjeti također paragraf 26).

33. Da bi se povećalo povjerenje javnosti u sudove, organi vlasti bi trebali poticati pristup novinara sudovima i uvesti mjesto službenika za medije. Ne smije biti prepreka prisustvu novinara sudskim postupcima.

Nezavnisno donošenje presude u krivičnom postupku

34. Akuzatorska pristrasnost pravosudnih sistema u većini zemalja istočne Evrope, južnog Kavkaza i centralne Azije mora biti otklonjena. Oslobađajuće presude se još uvijek smatraju crnom mrljom ili nesupjehom. Da bi se smanjio pritisak na sudije da izbjegavaju oslobađajuće presude, promjena sistema njihovog ocjenjivanja (i, ako je to prikladno, razmatranje promjena u ocjenjivanju tužilaca i istražitelja) odlučno se preporučuju. Broj oslobađajućih presuda ne bi nikada smio biti faktor u ocjenjivanju sudija. Sudije moraju imati stvarno diskreciono pravo prilikom razmatranja zahtjeva za odobrenje pritvora prije početka glavnog pretresa. Ocjena oslobađajućih presuda u žalbi mora biti ograničena samo na izuzetne okolnosti.

Unutrašnja nazavisnost

35. Viši sudovi ne bi trebali izdavati direktive, objašnjenja ili rezolucije, ali ukoliko ih izdaju, ne smiju biti obavezujući za sudije nižih sudova. Inače oni predstavljaju kršenje lične nezavisnosti sudija. Osim toga, primjerne odluke viših sudova i odluke koje ovi sudovi posebno odrede kao precedente moraju imatu status preporuka a ne biti obavezujuće za sudije nižih sudova u drugim predmetima. One se ne smiju koristiti kako bi se ograničila sloboda nižih sudova u procesu donošenja odluka i vršenju njihovih odgovornosti. Jednoobraznost tumačenja zakona se mora poticati kroz proučavanje sudske prakse koja također nije obavezujuća.

‫‪Max Planck Minerva Research Group on‬‬ ‫‪OSCE Office for Democratic Institutions and‬‬ ‫‪Judicial Independence‬‬ ‫‪Human Rights‬‬

‫‪DISCLAIMER‬‬

‫‪This document was originally published by the OSCE Office for Democratic Institutions and‬‬ ‫‪Human Rights (ODIHR) and the Max Planck Institute for Comparative Public Law and‬‬ ‫‪International Law (MPI) in 2010 as the Kyiv Recommendations on Judicial Independence in‬‬ ‫‪Eastern Europe, South Caucasus and Central Asia. This Dari version is an unofficial translation‬‬ ‫‪commissioned by The Max Planck Foundation for International Peace and the Rule of Law, for its‬‬ ‫‪own purposes. The Foundation does not accept any responsibility or liability for any errors‬‬ ‫‪contained in or misunderstandings arising from this translation. Furthermore, the opinions and‬‬ ‫‪information it contains do not necessarily reflect the policy and position of ODIHR.‬‬

‫ﮔروه ﺗﺣﻘﯾﻘﺎﺗﯽ ﻣﯾﻧروای ﻣﺎﮐس ﭘﻼﻧﮏ درﺑﺎره اﺳﺗﻘﻼل ﻗﺿﺎﯾﯽ‬ ‫ادارات دﻣوﮐراﺗﯾﮏ وﺣﻘوق ﺑﺷر)‪(ODIHR‬ﺳﺎزﻣﺎن اﻣﻧﯾت و ھﻣﮑﺎری اروﭘﺎ‬ ‫ﭘﯾﺷﻧﮭﺎدات ﻧﺷﺳت ﮐﯾﯾف در ﻣورد اﺳﺗﻘﻼل ﻗﺿﺎﯾﯽ در ﺷرق اروﭘﺎ‪ ،‬ﻗﻔﻘﺎز ﺟﻧوﺑﯽ و آﺳﯾﺎی‬ ‫ﻣرﮐزی‬ ‫‪ -‬اداره ﻗﺿﺎﺋﯽ‪ ،‬ﺗﻌﯾﯾﻧﺎت و ﭘﺎﺳﺧﮕوﯾﯽ ‪-‬‬ ‫ﮐﯾف‪ 25-23 ،‬ﺟون ‪2010‬‬ ‫اﺳﺗﻘﻼل ﻗﺿﺎﯾﯽ ﯾﮑﯽ از ﻣوﻟﻔﮫ ھﺎی ﺿروری ﺑرﺧورداری از ﺣق ﻓراﯾﻧد ﻣﺣﺎﮐﻣﺎﺗﯽ‪ ،‬ﺣﺎﮐﻣﯾت ﻗﺎﻧون و دﻣوﮐراﺳﺗﯽ اﺳت‪.‬‬ ‫اداره )‪ (OSCE‬ﻧﮭﺎد ھﺎی دﻣوﮐراﺗﯾﮏ و ﺣﻘوق ﺑﺷــر )‪ (ODIHR‬ﻣﺷــﺗرﮐﺎ ﺑﺎ اﻧﺳــﺗﯾﺗوت ﻣﺎﮐس ﭘﻼﻧﮓ ﺑرای ﺣﻘوق ﻋﻣوﻣﯽ‬ ‫ﻣﻘﺎﯾﺳ ـﮫ ای و ﺣﻘوق ﺑﯾن اﻟﻣﻠﻠﯽ )‪ (MPI‬ﻧﺷ ـﺳ ـﺗﯽ از ﮐﺎرﺷ ـﻧﺎﺳ ـﺎن ﻣﻧطﻘوی را در راﺑطﮫ ﺑﮫ اﺳ ـﺗﻘﻼل ﻗﺿ ـﺎﯾﯽ در ﺷ ـﮭر ﮐﯾﯾف‬ ‫ﻣﯾزﺑﺎﻧﯽ و ﺳـــﺎزﻣﺎﻧدھﯽ ﻧﻣودﻧد ﮐﮫ ﺑرﺣﻣﺎﯾت ازﮐﺷـــور ھﺎی اروﭘﺎی ﺷـــرﻗﯽ‪ ،‬ﻗﻔﻘﺎز ﺟﻧوﺑﯽ و آﺳـــﯾﺎی ﻣرﮐزی‪ ،‬ﺟﮭت ﺗﺣﮑﯾم‬ ‫اﺳــﺗﻘﻼل ﻗﺿــﺎﯾﯽ درﻣطﺎﺑﻘت ﺑﺎ اﺻــول ﻓوق اﻟذﮐر‪ ،‬ﺗﻣرﮐز داﺷــت‪ .‬در اﯾن ﻧﺷــﺳــت ﺣدود ‪ 40‬ﮐﺎرﺷــﻧﺎس ﻣﺳــﺗﻘل ﺑﮫ ﺷــﻣول‬ ‫داﻧﺷـﻣﻧدان ﺷـﮭﯾر و ﮐﺎرﮔزاران ارﺷـد از ‪ 19‬ﮐﺷـور ﺷـرﮐت ﮐﻧﻧده )‪ (OSCE‬و از ﺷـورای اروﭘﺎﯾﯽ و ﮐﻣﯾﺳـﯾون وﻧﯾس ﺣﺿـور‬ ‫ﺑﮭم رﺳﺎﻧﯾده ﺑودﻧد‪.‬‬ ‫ادارات دﻣوﮐراﺗﯾﮏ وﺣﻘوق ﺑﺷـر )‪ (ODIHR‬و اﻧﺳـﺗﯾﺗوت ﺣﻘوﻗﯽ ﻣﻘﺎﯾﺳـوی ﻋﺎﻣﮫ و ﺣﻘوق ﺑﯾناﻟﻣﻠل ﻣﺎﮐس ﭘﻼﻧﮏ ) ‪،(MPI‬‬ ‫ﺑﻌداز ﺗﺣﻘﯾﻘﺎت ﻋﻣﯾق در ﻣورد ﺳﯾﺳﺗمھﺎ و طرزاﻟﻌﻣل ھﺎی ﺣﻘوﻗﯽ در راﺑطﮫ ﺑﺎ اﺳﺗﻘﻼل ﻗﺿﺎﯾﯽ‪ ،‬ﺳﮫ ﻣوﺿوع را اﻧﺗﺧﺎب ﮐرده‬ ‫اﻧد ﮐﮫ از اھﻣﯾت وﯾژهای ﺑرﺧوردار اﺳت‪:‬‬ ‫)‪ (1‬اداره ﻗوه ﻗﺿﺎﺋﯾﮫ ﺑﺎ ﺗﻣرﮐز ﺑر ﺷوری ھﺎی ﻗﺿﺎﯾﯽ‪ ،‬ﻧﮭﺎدھﺎی ﻗﺿﺎﯾﯽ ﻣﺳﺗﻘل و ﻧﻘش رؤﺳﺎی ﻣﺣﺎﮐم‬ ‫)‪ (2‬ﺗﻌﯾﯾﻧﺎت ﻗﺿﺎﯾﯽ ‪ -‬ﻣﻌﯾﺎرھﺎ و طرزاﻟﻌﻣل ھﺎ‬ ‫)‪ (3‬ﭘﺎﺳ ـﺧﮕوﯾﯽ ﻗﺿ ـﺎت واﺳ ـﺗﻘﻼل ﻗﺿ ـﺎﯾﯽ در ﻗﺿ ـﺎوت‪ .‬اﯾن ﻧﺷ ـﺳ ـت ﺑﺎ ﺗﺻ ـوﯾب ﻣﺟﻣوﻋﮫ ای از ﭘﯾﺷ ـﻧﮭﺎدات ﺑﮫ ﭘﺎﯾﺎن رﺳ ـﯾد‬ ‫)ﺿـﻣﯾﻣﮫ "ﭘﯾﺷـﻧﮭﺎدات ﻧﺷـﺳـت ﮐﯾﯾف در ﻣورد اﺳـﺗﻘﻼل ﻗﺿـﺎﯾﯽ در اروﭘﺎی ﺷـرﻗﯽ ‪ ،‬ﻗﻔﻘﺎز ﺟﻧوﺑﯽ و آﺳـﯾﺎی ﻣﯾﺎﻧﮫ"(‪ .‬ھدف از اﯾن‬ ‫ﭘﯾﺷﻧﮭﺎدات ﺗﻘوﯾت ﺑﯾﺷﺗراﺳﺗﻘﻼل ﻗﺿﺎﯾﯽ ﻣﻧطﻘﮫای در ﺳﮫ ﺣوزه ﻣﻧﺗﺧب ﻓوق اﻟذﮐر اﺳت‪.‬‬ ‫از ﮐﺷـورھﺎی ﺷـرﮐت ﮐﻧﻧده درﺧواﺳـت ﺷـد ﺗﺎ اﻓﮑﺎر و رھﻧﻣودھﺎی اراﺋﮫ ﺷـده در ﭘﯾﺷـﻧﮭﺎدات ﻧﺷـﺳـت ﮐﯾف را ﺑررﺳـﯽ ﮐﻧﻧد و‬  ‫ﺳﺎﺣﺎﺗﯽ را ﺷﻧﺎﺳﺎﯾﯽ ﮐﻧﻧد ﮐﮫ در آن طرزاﻟﻌﻣل ھﺎی آن ھﺎ ﺑﺎ ﭘﯾﺷﻧﮭﺎدات ﻣﺗذﮐره ﻣطﺎﺑﻘت داﺷﺗﮫ ﺑﺎﺷد و اطﻼﻋﺎت ﻣرﺑوطﮫ را ﺑﺎ‬ ‫ادارات دﻣوﮐراﺗﯾﮏ وﺣﻘوق ﺑﺷـر ﺷـرﯾﮏ ﻧﻣﺎﯾﻧد‪ .‬ﺑر اﯾن اﺳـﺎس‪ ،‬ادارات دﻣوﮐراﺗﯾﮏ وﺣﻘوق ﺑﺷـر ﺗﺑﺎدل ﺗﺧﺻـصھﺎی ﻻزم را‬ ‫ﺗﺳـﮭﯾل ﻣﯽﮐﻧﻧد و ﺑرای ﮐﺷـورھﺎی ﺷـرﮐت ﮐﻧﻧده ﮐﮫ درﺻـدد ﺗﻘوﯾت اﺳـﺗﻘﻼل ﻗﺿـﺎﯾﯽ ﺧود ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﻧد‪ ،‬ﺣﻣﺎﯾت ﺗﺧﻧﯾﮑﯽ را ﺑﺎ اﺗﺧﺎذ‬ ‫ﺗداﺑﯾر ﻣﺗذﮐره در ﭘﯾﺷﻧﮭﺎدات ﮐﯾف اراﺋﮫ ﻣﯽدھﻧد‪.‬‬

‫ﻗﺳﻣت اول – اداره ﻗوه ﻗﺿﺎﺋﯾﮫ‬ ‫‪ .1‬اداره ﻣﺣﺎﮐم و ﻗوه ﻗﺿـﺎﺋﯾﮫ ﺑﺎﯾد ﻗﺿـﺎوت ﻣﺳـﺗﻘل و ﺑﯽطرﻓﺎﻧﮫ را در ﻣطﺎﺑﻘت ﺑﺎ ﻓراﯾﻧد رﺳـﯾدﮔﯽ ﺑﮫ ﺣﻘوق )ﺣق ھﺎ( و ﺣﺎﻛﻣﯾت‬ ‫ﻗﺎﻧون ﺗﻘوﯾت ﻛﻧﻧد‪ .‬ﻧﺑﺎﯾداز اداره ﻗوه ﻗﺿـﺎﺋﯾﮫ‪ ،‬ﺟﮭت ﺗﺄﺛﯾرﮔذاری ﺑرﻣﺣﺗوی ﺗﺻـﻣﯾمﮔﯾری ﻗﺿـﺎﯾﯽ اﺳـﺗﻔﺎده ﺷـود‪ .‬روﻧد ﮐﺎری اداره‬ ‫ﻗوه ﻗﺿﺎﺋﯾﮫ ﺑﺎﯾد ﺷﻔﺎف ﺑﺎﺷد‪.‬‬

‫ﺷوری ھﺎی ﻗﺿﺎﯾﯽ‪ ،‬ﮐﻣﯾﺳﯾونھﺎی ارزﯾﺎﺑﯽ واﺟدان ﺷراﯾط و ﻧﮭﺎدھﺎی ﻣﺳﺗﻘل‬ ‫ﺗﻘﺳﯾم ﺻﻼﺣﯾتھﺎ در اداره ﻗوه ﻗﺿﺎﺋﯾﮫ‬ ‫‪ .2‬ﺷـوری ھﺎی ﻗﺿـﺎﯾﯽ‪ ،‬ﻧﮭﺎدھﺎﯾﯽ اﻧد ﮐﮫ ﺑﮫ ﻣﻧظور ﺗﺿـﻣﯾن اﺳـﺗﻘﻼل ﻗﺿـﺎﯾﯽ‪ ،‬دارای ﺻـﻼﺣﯾتھﺎی ﻣﺳـﺗﻘل و در راﺑطﮫ ﺑﺎ اداره‬ ‫ﻗوه ﻗﺿــﺎﺋﯾﮫ وظﺎﯾف ﻣﺷــﺧﺻــﯽ ﺑرﻋﮭده دارﻧد‪ .‬ﺑﮫ ﻣﻧظور ﺟﻠوﮔﯾری از ﺗﻣرﮐز ﺑﯾش از ﺣد ﻗدرت در ﯾﮑﯽ از ﻧﮭﺎدھﺎی ﻗﺿــﺎﺋﯾﮫ‬ ‫واﺟﺗﻧﺎب از ﻧﻔوذ اﺗﺣﺎدﯾﮫ ھﺎی ﺑزرگ ﺻـﻧﻔﯽ‪ ،‬ﭘﯾﺷـﻧﮭﺎد ﻣﯽ ﮔردد ﺗﺎ ﺻـﻼﺣﯾﺗﮭﺎی ﻣﺧﺗﻠف از ﻗﺑﯾل ﺗﻌﯾﯾﻧﺎت )ﺑﮫ ﭘﺎراﮔرافھﺎی ‪، 4-3‬‬ ‫‪ 8‬رﺟوع ﺷـود(‪ ،‬ﺗرﻓﯾﻊ و آﻣوزش ﻗﺿﺎت‪ ،‬اﻧﺿﺑﺎط )ﺑﮫ ﭘﺎراﮔرافھﺎی ‪ 26 – 25، 14 ،9 ، 5‬رﺟوع ﺷود(‪ ،‬ارزﯾﺎﺑﯽ ﻣﺳﻠﮑﯽ )ﺑﮫ‬ ‫ﭘﺎراﮔرافھﺎی ‪ 28 -27‬رﺟوع ﺷـ ـود( و ﺑودﺟﮫ )ﺑﮫ ﭘﺎراﮔراف ‪ 6‬رﺟوع ﺷـ ـود( از ھم ﻣﺗﻣﺎﯾز و ﺟدا ﮔردﻧد‪ .‬در اﯾن ﻣورد‪ ،‬ﮔزﯾﻧﮫ‬ ‫ﻣﻧﺎﺳـب‪ ،‬اﯾﺟﺎد ﻧﮭﺎدھﺎی ﻣﺳـﺗﻘل و ﻣﺗﻔﺎوت ازھم اﺳـت ﮐﮫ ﺑدون اﯾﻧﮑﮫ ﺗﺣت ﮐﻧﺗرل ﯾﮏ ﻧﮭﺎد ﯾﺎ ﻣرﺟﻊ واﺣد ﻗرار ﮔﯾرﻧد ﺑرای اﻧﺟﺎم‬ ‫اﻣور ﺧﺎص اداره ﻗوه ﻗﺿـﺎﺋﯾﮫ‪ ،‬دارای ﺻـﻼﺣﯾت ﺑﺎﺷـﻧد‪ .‬ﺗرﮐﯾب اﯾن ﻧﮭﺎدھﺎ ﺑﺎﯾد اﻧﻌﮑﺎسدھﻧده وظﺎﯾف ﺧﺎص آﻧﮭﺎ ﺑﺎﺷـد‪ .‬اﻣور آﻧﮭﺎ‬ ‫ﺑﺎﯾد ﺗوﺳط ﻗﺎﻧون ﻋﺎدی ﺗﻧظﯾم ﺷود ﻧﺳﺑت ﺑﮫ اﯾﻧﮑﮫ ازطرﯾق ﻓرﻣﺎن اﺟراﯾﯽ ﺗﻧظﯾم ﮔردد‪.‬‬

‫ﺗﻌﯾﯾﻧﺎت ﻗﺿﺎﯾﯽ‬ ‫‪ .3‬ﺟزء در ﻣواردی ﮐﮫ اﯾن وظﯾﻔﮫ ﺑﮫ ﯾﮏ ﻧﮭﺎد ﻣﺳﺗﻘل دﯾﮕر واﮔذار ﺷده ﺑﺎﺷد‪ ،‬در ﺳﺎﯾر ﻣوارد‪ ،‬ﺑﺎﯾد ﯾﮏ ﮐﻣﯾﺳﯾون ﻣﺟزا ﺑرای‬ ‫ﺑرﮔزاری اﻣﺗﺣﺎﻧﺎت ﮐﺗﺑﯽ و ﺷـﻔﺎھﯽ در روﻧد ﺗﻌﯾﯾﻧﺎت ﻗﺿـﺎﯾﯽ ﺗﻌﯾﯾن ﮔردد )ھﻣﭼﻧﯾن ﺑﮫ ﭘﺎراﮔراف ‪ 8‬رﺟوع ﺷـود(‪ .‬دراﯾن ﻣورد‪،‬‬ ‫ﺻـﻼﺣﯾت ﺷـورای ﻗﺿـﺎﯾﯽ ﺑﺎﯾد ﻣﺣدود ﺑراﯾن ﺑﺎﺷـد ﮐﮫ اﺟراات ﺑﮫ ﺻـورت درﺳـت اﻧﺟﺎم ﮔﯾرد و ﯾﺎ ﻧﺎﻣزدھﺎی اﻧﺗﺧﺎب ﺷـده ﺗوﺳـط‬ ‫ﮐﻣﯾﺳــﯾون ﺗﻌﯾﯾن ﮔردﯾده و ﯾﺎ آﻧﮭﺎ را ﺑﮫ ﻣرﺟﻊ ﺗﻌﯾﯾﻧﺎت ﭘﯾﺷــﻧﮭﺎد ﮐﻧﻧد‪) .‬ﺑرای ﭘروﺳــﮫ اﺳــﺗﺧدام ﺑﮫ ﭘﺎراﮔرافھﺎی ‪ 23-21‬رﺟوع‬ ‫ﺷود‪(.‬‬

‫‪ .4‬روش دﯾﮕرﺗﻌﯾﯾﻧﺎت ﻗﺿـﺎﯾﯽ طوری اﺳـت ﮐﮫ ﺷـوراھﺎی ﻗﺿـﺎﯾﯽ ﯾﺎ ﮐﻣﯾﺳـﯾونھﺎ و ھﯾﺋتھﺎی ارزﯾﺎﺑﯽ واﺟدان ﺷـراﯾط ﻣﻣﮑن‬ ‫اﺳـت ﻣﺳـﺗﻘﯾﻣﺎ ً ﻣﺳـﺋول ﺗﻌﯾﯾﻧﺎت و آﻣوزش ﻗﺿـﺎت ﺑﺎﺷـﻧد‪ .‬در اﯾن ﺻـورت‪ ،‬ﻻزم اﺳـت ﺗﺎ اﯾن ﻧﮭﺎدھﺎ ﺗﺣت اﺛر ﻗوه اﺟراﯾﯾﮫ ﻧﺑوده و‬ ‫ﻣﺳﺗﻘل از ﻧظﺎم ھﺎی ﻣﻧطﻘﮫای ﻋﻣل ﮐﻧﻧد )ﺑرای ﺗرﮐﯾب اﯾن ﻧﮭﺎدھﺎ ﺑﮫ ﭘﺎراﮔراف ‪ 8‬رﺟوع ﺷود(‪.‬‬ ‫اﻧﺿﺑﺎط‬ ‫‪ .5‬ﺑﮫ ﻣﻧظور ﺟﻠوﮔﯾری از دﻋﺎوی اﺗﺣﺎدﯾﮫ ھﺎی ﺑزرگ ﺻــﻧﻔﯽ و ﺗﺿــﻣﯾن ﯾﮏ طرزاﻟﻌﻣل اﻧﺿــﺑﺎطﯽ ﻣﻧﺻــﻔﺎﻧﮫ‪ ،‬ﺷــوری ھﺎی‬ ‫ﻗﺿﺎﯾﯽ در دو ﻣورد ذﯾل ﺑطور ھﻣزﻣﺎن ﺻﻼﺣﯾت ﻧدارﻧد‪:‬‬ ‫اﻟف‪ :‬درﯾﺎﻓت ﺷﮑﺎﯾﺎت و راه اﻧدازی ﺗﺣﻘﯾﻘﺎت اﻧﺿﺑﺎطﯽ‬ ‫ب‪ :‬رﺳﯾدﮔﯽ ﺑﮫ ﻗﺿﯾﮫ و ﺗﺻﻣﯾمﮔﯾری در ﻣورد اﻗداﻣﺎت اﻧﺿﺑﺎطﯽ‬ ‫ﺗﺻـ ـﺎﻣﯾم اﻧﺿـ ـﺑﺎطﯽ ﺑﺎﯾد ﺗﺣت ﻧظﺎرت ﻣﺣﮑﻣﮫ ﺑﺎ ﺻـ ـﻼﺣﯾت اﺳـ ـﺗﯾﻧﺎﻓﯽ اﺗﺧﺎذ ﮔردد )ﺑﮫ ﭘﺎراﮔراف¬ھﺎی ‪ 26 -25 ،14 ،9‬رﺟوع‬ ‫ﺷ و د (‪.‬‬

‫ﻣﺷوره درﻣورد ﺑودﺟﮫ‬ ‫‪ .6‬ﺑدون اﯾﺟﺎد ﻣﺣدودﯾت در ﻣﺳـﺋوﻟﯾت ﮐﻧوﻧﯽ دوﻟت در ﭘﯾﺷـﻧﮭﺎد ﺑودﺟﮫ ﻗوه ﻗﺿـﺎﺋﯾﮫ و ﻣﺳـﺋوﻟﯾت ﭘﺎرﻟﻣﺎن در ﺗﺻـوﯾب آن‪ ،‬ﭘﯾﺷـﻧﮭﺎد‬ ‫ﻣﯽﮔردد ﺗﺎ ﻧﮭﺎد ﻧﻣﺎﯾﻧده ﻣﻧﺎﻓﻊ ﻗوه ﻗﺿـﺎﺋﯾﮫ ﻣﺎﻧﻧد ﺷـورای ﻗﺿـﺎﯾﯽ؛ ﺿـرورﯾﺎت ﻧظﺎم ﻋدﻟﯽ وﻗﺿـﺎﯾﯽ را ﺑﮫ ﻣﻧظور ﺗﺳـﮭﯾل در ﺗﺻـﻣﯾم‬ ‫ﮔﯾری آﮔﺎھﺎﻧﮫ ﺑﮫ دوﻟت اراﺋﮫ دھد‪ .‬اﯾن ﻧﮭﺎد ﺑﺎﯾد در ﭘﺎرﻟﻣﺎن در ﺑﺣث ﺑودﺟﮫ ﻧﯾز ﻣﺷـﺎرﮐت داده ﺷـود‪ .‬ﺷـوری ھﺎی ﻗﺿـﺎﯾﯽ ﻣﻣﮑن‬ ‫اﺳت در ﺗوزﯾﻊ ﺑودﺟﮫ در ﻗوه ﻗﺿﺎﺋﯾﮫ ﻧﯾز ﻧﻘش داﺷﺗﮫ ﺑﺎﺷﻧد‪.‬‬  ‫ﺗرﮐﯾب ﺷوری ھﺎی ﻗﺿﺎﯾﯽ‬ ‫‪ .7‬در ﺻـورت ﺗﺄﺳـﯾس ﺷـورای ﻗﺿـﺎﯾﯽ‪ ،‬ﻗﺿـﺎت آن ﺗوﺳـط اﻋﺿـﺎ اﻧﺗﺧﺎب ﻣﯽﺷـود و ﻣﻧﺣﯾث ﮐل ازﻗوه ﻗﺿـﺎﯾﯾﮫ ﺑﮫ ﺷـﻣول ﻗﺿـﺎت‬ ‫ﻣﺣﺎﮐم ﻓوﻗﺎﻧﯽ ﻧﻣﺎﯾﻧدﮔﯽ ﻣﯽﮐﻧﻧد‪ .‬ﺷـوری ھﺎی ﻗﺿـﺎﯾﯽ‪ ،‬ﺗﺣت اﺛر ﻗﺿـﺎت ﻣﺣﮑﻣﮫ اﺳـﺗﯾﻧﺎف ﻧﻣﯽﺑﺎﺷـﻧد‪ .‬زﻣﺎﻧﯽ ﮐﮫ رﺋﯾس ﯾﮏ ﻣﺣﮑﻣﮫ‬ ‫ﺑﮫ ﻋﺿــوﯾت ﺷــوری ﺗﻌﯾﯾن ﻣﯽﺷــود‪ ،‬ﺑﺎﯾد از ﺳــﻣت ﺧود ﺑﮫ ﻋﻧوان رﺋﯾس ﻣﺣﮑﻣﮫ اﺳــﺗﻌﻔﺎ دھد‪ .‬ﺑﮫ ﻏﯾر از ﺗﻌداد ﻗﺎﺑل ﺗوﺟﮭﯽ از‬ ‫اﻋﺿـﺎی ﺷـورای ﻗﺿـﺎﯾﯽ ﮐﮫ ﺗوﺳـط ﻗﺿـﺎت اﻧﺗﺧﺎب ﻣﯽﺷـوﻧد‪ ،‬ﺳـﺎﯾر اﻋﺿـﺎ ﺑﺎﯾد از ﻣﯾﺎن اﺳـﺎﺗﯾد ﺣﻘوق و ﺗرﺟﯾﺣﺎ ً ﻋﺿـو اﻧﺟﻣن‬ ‫وﮐﻼی ﻣداﻓﻊ اﻧﺗﺧﺎب ﺷـوﻧد ﺗﺎ ﺷـﻣوﻟﯾت وﺳـﯾﻊ و ﺷـﻔﺎﻓﯾت در ﺗﻌﯾﯾﻧﺎت اﻓزاﯾش ﯾﺎﺑد‪ .‬در ﺑﺧﺷـﮭﺎﯾﯽ ﮐﮫ ‪p‬ﺎرﻧواﻻن ﺑﮫ ﻋﻧوان ﻗﺎﺿـﯽ‪،‬‬ ‫ﻋﺿـو ھﻣﺎن واﺣد ﻗﺿـﺎﯾﯽ ﻧﺑﺎﺷـﻧد‪ ،‬ﻧﻣﯽﺗواﻧﻧد در ﺷـورای ﻗﺿـﺎﯾﯽ ﻋﺿـوﯾت ﯾﺎﺑﻧد‪ .‬ھﻣﭼﻧﯾن ﻧﻣﺎﯾﻧدﮔﺎن دﯾﮕر ﻧﮭﺎدھﺎی ﻣﺟری ﻗﺎﻧون‬ ‫ﻧﯾز ﻧﻣﯽﺗواﻧﻧد در ﺷـــوری ﻋﺿـــوﯾت ﯾﺎﺑﻧد‪ -‬رﺋﯾس ﺟﻣﮭور و وزﯾرﻋدﻟﯾﮫ ھم ﻧﻣﯽﺗواﻧﻧد ﺑﮫ ﻋﻧوان رﺋﯾس ﺷـــوری اﻧﺗﺧﺎب ﮔردﻧد‪.‬‬ ‫رﺋﯾس ﺷـورای ﻗﺿـﺎﯾﯽ ﺑﺎﯾد ﺑﺎ اﮐﺛرﯾت آراء از ﻣﯾﺎن اﻋﺿـﺎی آن اﻧﺗﺧﺎب ﺷـود‪ .‬اﻣور ﺷـورای ﻗﺿـﺎﯾﯽ ﺗﺣت اﺛر ﻧﻣﺎﯾﻧدﮔﺎن ﻗوای‬ ‫ﻣﺟرﯾﮫ و ﻣﻘﻧﻧﮫ ﻧﻣﯽﺑﺎﺷد‪.‬‬

‫ﻋﺿوﯾت درﻧﮭﺎدھﺎی ﺗﺻﻣﯾم ﮔﯾرﻧده در ﻣورد ﺗﻌﯾﯾﻧﺎت ﻗﺿﺎﯾﯽ‬ ‫‪ .8‬اﻋﺿـﺎی ﮐﻣﯾﺳـﯾونھﺎی وﯾژه ﺑرای ﺗﻌﯾﯾﻧﺎت ﻗﺿـﺎﯾﯽ ) ﺑﮫ ﭘﺎراﮔراف ‪ 3‬رﺟوع ﺷـود( ﺑﺎﯾد ﺗوﺳـط ﺷـورای ﻗﺿـﺎﯾﯽ از ﻣﯾﺎن ﻣدارج‬ ‫ﻣﺳـﻠﮏ ﺣﻘوﻗﯽ ﺑﮫ ﺷﻣول اﻋﺿﺎی ﻗوه ﻗﺿﺎﺋﯾﮫ ﺗﻌﯾﯾن ﺷوﻧد‪ .‬در ﻣواردی ﮐﮫ ﺷوری ھﺎی ﻗﺿﺎﯾﯽ‪ ،‬ﮐﻣﯾﺳﯾونھﺎ ﯾﺎ ھﯾﺋتھﺎی ارزﯾﺎﺑﯽ‬ ‫واﺟدان ﺷـراﯾط ﻣﺳـﺗﻘﯾﻣﺎ ً وظﯾﻔﮫ ﺗﻌﯾﯾﻧﺎت ﻗﺿـﺎﯾﯽ را ﺑر ﻋﮭده دارﻧد )ﺑﮫ ﭘﺎراﮔراف ‪ 4‬رﺟوع ﺷـود(‪ ،‬اﻋﺿـﺎ ﺑﺎﯾد ﺑرای دوره ﮐﺎری‬ ‫ﻣﺷـﺧﺻـﯽ ﺗﻌﯾﯾن ﮔردﻧد‪ .‬ﺑﮫ ﺟزء ﺗﻌداد ﻗﺎﺑل ﺗوﺟﮭﯽ از اﻋﺿـﺎی ﺷـورای ﻗﺿـﺎﯾﯽ در اﯾن ﻧﮭﺎد ﻣﻧﺗﺧب‪ ،‬ﻋﺿـوﯾت ﺳـﺎﯾر ﮔروهھﺎی‬ ‫ﻣﺳ ـﻠﮑﯽ )اﺳ ـﺎﺗﯾد ﺣﻘوق‪ ،‬وﮐﻼی ﻣداﻓﻊ( ﻧﯾز ﻣطﻠوب و ﭘﺳ ـﻧدﯾده ﻣﯽﺑﺎﺷ ـد و ﺑﺎﯾد ﺑر اﺳ ـﺎس ﻓرھﻧﮓ ﺣﻘوﻗﯽ و ﺗﺟرﺑﮫ ﺣﻘوﻗﯽ ﻣرﺗﺑط‬ ‫آﻧﮭﺎ ﺻورت ﮔﯾرد‪ .‬ﺗرﮐﯾب ﺷوری ﻗﺿﺎﯾﯽ ﺗﺿﻣﯾن ﻣﯽﮐﻧد ﮐﮫ ﻣﻼﺣظﺎت ﺳﯾﺎﺳﯽ ﻧﻣﯽ ﺗواﻧد در رﺳﯾدﮔﯽ ﺑﮫ اھﻠﯾت ﮐﺎﻧدﯾداھﺎی اداره‬ ‫ﻗﺿﺎﯾﯽ ﻧﻔوذ داﺷﺗﮫ ﺑﺎﺷد‪) .‬ﺑﮫ ﭘﺎراﮔراف ‪ 21‬رﺟوع ﺷود(‪.‬‬

‫ﻋﺿوﯾت در ﻧﮭﺎدھﺎی ﺗﺄﻣﯾن اﻧﺿﺑﺎط ﻗﺿﺎﯾﯽ‬ ‫‪ .9‬ﻧﮭﺎدھﺎی ذﯾﺻ ـﻼح ﺑرای رﺳ ـﯾدﮔﯽ ﺑﮫ دوﺳ ـﯾﮫ اﻧﺿ ـﺑﺎطﯽ و ﺗﺻ ـﻣﯾمﮔﯾری در ﻣورد اﻗداﻣﺎت اﻧﺿ ـﺑﺎطﯽ ) ﺑﮫ ﭘﺎراﮔراف ‪) 5‬ب(‬ ‫رﺟوع ﺷـود( ﻣﻧﺣﺻـرا ً ﻣﺗﺷـﮑل از ﻗﺿـﺎت ﻧﻣﯽ ﺑﺎﺷـد‪ ،‬ﺑﻠﮑﮫ ﻧﯾﺎزﻣﻧد ﻋﺿـوﯾت اﻋﺿـﺎی ﺧﺎرج از ﻣﺳـﻠﮏ ﻗﺿـﺎﯾﯽ ﻧﯾز ﻣﯽﺑﺎﺷـد‪.‬‬ ‫اﻋﺿــﺎی ﻧﮭﺎد ﻗﺿــﺎﯾﯽ در ﻣدت دوره ﮐﺎری‪ ،‬ﻧﻣﯽ ﺗواﻧﻧد وظﯾﻔﮫ دﯾﮕری را ﻣرﺗﺑط ﺑﮫ ﻗﺿــﺎت ﯾﺎ ﺳــﺎﺣﮫ ﻗﺿــﺎﯾﯽ ﻣﺎﻧﻧد اﻣوراداری‬ ‫ﻗﺿـﺎ‪ ،‬ﺑودﺟﮫ و ﯾﺎ ﺗﻌﯾﯾﻧﺎت ﻗﺿـﺎﯾﯽ اﻧﺟﺎم دھﻧد‪ .‬ﻧﮭﺎدھﺎی ذﯾﺻـﻼح اﻧﺿـﺑﺎط ﻗﺿـﺎﯾﯽ ﻧﺑﺎﯾد ﺗﺣث اﺛر ﻗوه ﻣﺟرﯾﮫ ﺑﺎﺷـﻧد و ﻧﺑﺎﯾد ھﯾﭻ‬ ‫ﻧﻔوذ ﺳ ـﯾﺎﺳ ـﯽ ﻧﯾز ﺑر اﻧﺿ ـﺑﺎط ﻣذﮐور ﺣﺎﮐم ﺑﺎﺷ ـد‪ .‬ﻗوه ﻣﺟرﯾﮫ ﺑﺎﯾد از ھر ﻧوع ﻧﻔوذ ﺑﺎﻻی ﺷ ـوری ھﺎی ﻗﺿ ـﺎﯾﯽ ﯾﺎ ﻧﮭﺎدھﺎی ﺗﺄﻣﯾن‬ ‫اﻧﺿﺑﺎط اﺟﺗﻧﺎب ﻧﻣﺎﯾﻧد‪ ) .‬ﺑﮫ ﭘﺎراﮔراف ‪ 26-25 ، 5‬ﻧﯾز رﺟوع ﺷود(‪.‬‬

‫ﺷﻔﺎﻓﯾت اداره ﻗوه ﻗﺿﺎﺋﯾﮫ‬ ‫‪ .10‬ﺷـورای ﻗﺿـﺎﯾﯽ ﺑرای اﻧﺟﺎم وظﺎﯾف ﺧود ﺑﮫ طور ﻣﻧظم داﯾر ﻣﯽﮔردد‪ .‬ﻋﻠﻧﯽ ﺑودن ﺟﻠﺳـﺎت ﺷـورای ﻗﺿـﺎﯾﯽ و ﻧﺷـر ﻓﯾﺻـﻠﮫ‬ ‫ھﺎی آن ﺑﮫ ﺻورت ﻗﺎﻧوﻧﯽ و ﻋﻣﻠﯽ ﺗﺿﻣﯾن ﻣﯽﺷود‪.‬‬

‫ﻧﻘش رؤﺳﺎی ﻣﺣﺎﮐم‬ ‫‪ .11‬ﻧﻘش رؤﺳـﺎی ﻣﺣﺎﮐم ﺑﺎﯾد ﻣﺣدود ﺑﮫ ﻣوارد ذﯾل ﺑﺎﺷـد‪ :‬آﻧﮭﺎ ﺻـرف ﻣﯽ ﺗواﻧﻧد وظﺎﯾف ﻗﺿـﺎﯾﯽای را ﺑرﻋﮭده ﺑﮕﯾرﻧد ﮐﮫ ﯾﮑﺳـﺎن‬ ‫ﺑﺎ وظﺎﯾف ﺳـﺎﯾراﻋﺿـﺎی ﻣﺣﮑﻣﮫ ﻣﯽﺑﺎﺷـد‪ .‬رؤﺳـﺎی ﻣﺣﺎﮐم ﻧﺑﺎﯾد در ﺗﺻـﻣﯾمﮔﯾری ﺳـﺎﯾر ﻗﺿـﺎت و ﺗﻌﯾﯾﻧﺎت ﻗﺿـﺎﯾﯽ دﺧﺎﻟت ﮐﻧﻧد‪ .‬آﻧﮭﺎ‬ ‫ﻧﺑـﺎﯾـد در ﻣورد ﻣﮑـﺎﻓـﺎت اظﮭـﺎرﻧظرﻧﻣـﺎﯾﻧـد‪) .‬درراﺑطـﮫ ﺑـﮫ ﻣﮑـﺎﻓـﺎت و اﻣﺗﯾـﺎزات ﺑـﮫ ﭘـﺎراﮔراف ‪ 13‬رﺟوع ﺷــــود( آﻧﮭـﺎ ﻣﻣﮑن اﺳــــت‬ ‫وظﺎﯾف ﻧﻣﺎﯾﻧدﮔﯽ و اداری داﺷــﺗﮫ ﺑﺎﺷــﻧد ﺑﮫ ﺷــﻣول ﮐﻧﺗرل ﮐﺎرﻣﻧدان ﺑﺧش ﻏﯾر ﻗﺿــﺎﯾﯽ‪ .‬اﺟراات اداری ﻧﯾﺎزﻣﻧد آﻣوزش ظرﻓﯾت‬ ‫ھﺎی ﻣدﯾرﯾﺗﯽ اﺳـت‪ .‬رؤﺳـﺎی ﻣﺣﺎﮐم ﻧﺑﺎﯾد از ﺻـﻼﺣﯾت ھﺎی ﺷـﺎن ﻣﺑﻧﯽ ﺑر اﻋطﺎی ﺗﺳـﮭﯾﻼت ﺑﮫ ﻣﺣﺎﮐم ‪ ،‬ﺑر اﻋﻣﺎل ﻧﻔوذ درﻗﺿـﺎت‬ ‫اﺳﺗﻔﺎده ﻛﻧﻧد‪.‬‬

‫وظﯾﻔﮫ رﺳﯾدﮔﯽ ﺑﮫ ﻗﺿﺎﯾﺎ‬ ‫‪ .12‬ﺗﺻـﺎﻣﯾم اداری ﮐﮫ ﺑر ﻧص ﺣﮑم ﺗﺄﺛﯾرﮔذار ﺑﺎﺷـد‪ ،‬ﻧﺑﺎﯾد ﺷـﺎﻣل ﺻـﻼﺣﯾت اﻧﺣﺻـﺎری رؤﺳـﺎی ﻣﺣﺎﮐم ﻣﺣﺳـوب ﺷـود‪ .‬ﯾﮑﯽ از‬ ‫ﻣﺛﺎل ھﺎی آن‪ ،‬ﺗوزﯾﻊ ﻗﺿـﺎﯾﺎ ﺟﮭت رﺳـﯾدﮔﯽ اﺳـت ﮐﮫ ﺑﺎﯾد ﺑﺻـورت ﻻﺗری ﯾﺎ ﺑر اﺳـﺎس ﻣﻌﯾﺎرھﺎی ﺷـﻔﺎف وﻋﯾﻧﯽ از ﻗﺑل ﺗﻌﯾﯾن‬  ‫ﺷده ﺗوﺳط ھﯾﺋت ﻗﺿﺎﯾﯽ ﻣﺣﮑﻣﮫ اﻧﺟﺎم ﮔﯾرد‪ .‬ﻣﮑﺎﻧﯾزم ﺗوزﯾﻊ ﻗﺿﺎﯾﺎ ﻧﺑﺎﯾد ﺑﻌد ازاﺗﺧﺎذ ﻓﯾﺻﻠﮫ ھﺎی ﻗﺿﺎﯾﯽ‪ ،‬ﻣداﺧﻠﮫ ﻧﻣﺎﯾد‪.‬‬

‫ﻣﮑﺎﻓﺎت و اﻣﺗﯾﺎزات اﻧﻔرادی‬ ‫‪ .13‬ﻣﮑﺎﻓﺎت و اﻣﺗﯾﺎزات دراز ﻣدت ﺑﺎﯾد ﻗطﻊ ﮔردد و ﻣﻌﺎﺷ ـﺎت ﺑﮫ ﻣﯾزان ﻛﺎﻓﯽ اﻓزاﯾش ﯾﺎﺑد ﺗﺎ ﺗﺄﻣﯾن ﻣﻌﯾﺷ ـت ﻣﻧﺎﺳ ـب ﻗﺿ ـﺎت را‬ ‫ﻓراھم ﻧﻣﺎﯾد و ھﻣﭼﻧﺎن ﺑطورﻗﻼﺑل ﻣﻼﺣظﮫ ای‪ ،‬ﺑﯾﺎﻧﮕر ﻣﮑﻠﻔﯾت ھﺎی ﻣﺳـ ـﮑﻠﯽ ﻗﺿـ ـﺎت ﺑﺎﺷـ ـد‪ .‬درﺻـ ـورت ﻣوﺟودﯾت ﻣﮑﺎﻓﺎت و‬ ‫اﻣﺗﯾﺎزات‪ ،‬ﺑﺎﯾد ﺑر اﺳـﺎس ﻣﻌﯾﺎرھﺎی از ﻗﺑل ﺗﻌﯾﯾن ﺷـده و طرزاﻟﻌﻣل ھﺎی ﺷـﻔﺎف اﻋطﺎ ﺷـوﻧد‪ .‬رؤﺳـﺎی ﻣﺣﺎﮐم در اﻋطﺎی ﻣﮑﺎﻓﺎت ﯾﺎ‬ ‫اﻣﺗﯾﺎزات ﻧﻘﺷﯽ ﻧدارﻧد‪.‬‬

‫ﻧﻘش ﻣﺣدود در ﻗﺿﺎوت ﻗﺿﺎﯾﺎی اﻧﺿﺑﺎطﯽ‬ ‫‪ .14‬رؤﺳـﺎی ﻣﺣﺎﮐم ﻣﯽﺗواﻧﻧد ﺷـﮑﺎﯾﺎت ﺧود را ﺑﮫ ﻧﮭﺎدی ارﺟﺎع دھﻧد ﮐﮫ ﺻـﻼﺣﯾت درﯾﺎﻓت ﺷـﮑﺎﯾﺎت و اﻧﺟﺎم ﺗﺣﻘﯾﻘﺎت اﻧﺿـﺑﺎطﯽ‬ ‫را ﺑرﻋﮭده دارد )ﺑﮫ ﭘﺎراﮔراف ‪) 5‬اﻟف( رﺟوع ﺷـود(‪ .‬ﺑﮫ ﻣﻧظور اطﻣﯾﻧﺎن از اﻧﺟﺎم ﺑررﺳـﯽ ﻣﺳـﺗﻘل و ﻋﯾﻧﯽ ﺷـﮑﺎﯾﺎت‪ ،‬رؤﺳـﺎی‬ ‫ﻣﺣﺎﮐم ﻧﺑﺎﯾد ﺻﻼﺣﯾت آﻏﺎز ﯾﺎ اﺗﺧﺎذ اﻗدام اﻧﺿﺑﺎطﯽ را داﺷﺗﮫ ﺑﺎﺷﻧد‪.‬‬

‫ﻣدت ﻣﺣدود دوره ﮐﺎری‬ ‫‪ .15‬رؤﺳـﺎی ﻣﺣﮑﻣﮫ ﺑﺎﯾد ﺑرای ﺳـﺎلھﺎی ﻣﺣدود ﺻـرف ﺑﺎ ﻓرﺻـت ﺗﻣدﯾد ﯾﮏ دوره دﯾﮕر‪ ،‬ﺗﻌﯾﯾن ﺷـوﻧد‪.‬در ﺻـورت اﻧﺗﺻـﺎب در‬ ‫ﻗوه اﺟراﯾﯾﮫ‪ ،‬دوره ﮐﺎری ﺑﺎﯾد ﮐوﺗﺎه و ﻏﯾر ﻗﺎﺑل ﺗﻣدﯾد ﺑﺎﺷد‪.‬‬

‫ﺗﻌﯾﯾﻧﺎت ﺷﻔﺎف و ﻣﺳﺗﻘل رؤﺳﺎی ﻣﺣﮑﻣﮫ‬ ‫‪ .16‬ﺗﻌﯾﯾﻧﺎت رؤﺳـﺎی ﻣﺣﺎﮐم ﺑﺎﯾد ﺷـﻔﺎف ﺑﺎﺷـد‪ .‬ﺑﺳـتھﺎی ﺧﺎﻟﯽ رﯾﺎﺳـتھﺎی ﻣﺣﺎﮐم ﺑﺎﯾداﻋﻼن ﮔرددوھﻣﮫ ﻗﺿـﺎت ارﺷـد و ﻣﺟرب‬ ‫ﺑرای اﺣراز ﺑﺳـت ھﺎی ﻣذﮐور ﺑﺎﯾد درﺧواﺳـت ﻧﻣوده ﺑﺗواﻧﻧد‪ .‬ﻧﮭﺎد ذﯾﺻـﻼح ﺗﻌﯾﯾﻧﺎت ﻗﺿـﺎﯾﯽ ﻣﻣﮑن اﺳـت ﺑﺎ ﮐﺎﻧدﯾداھﺎ ﻣﺻـﺎﺣﺑﮫ‬ ‫ﮐﻧد‪ .‬ﮔزﯾﻧﮫ ﻣطﻠوب اﯾن اﺳـت ﮐﮫ ﻗﺿـﺎت ﻣﺣﮑﻣﮫ ﺧﺎص‪ ،‬رﺋﯾس ﻣﺣﮑﻣﮫ را اﻧﺗﺧﺎب ﮐﻧﻧد‪ .‬در ﺻـورت ﺗﻌﯾﯾﻧﺎت ﻗوه اﺟراﯾﯾﮫ‪ ،‬ﯾﮏ‬ ‫ﻧﮭﺎد ﻣﺷـورﺗﯽ ﻣﺎﻧﻧد ﺷـورای ﻗﺿـﺎﯾﯽ ﯾﺎ ﮐﻣﯾﺳـﯾون ارزﯾﺎﺑﯽ واﺟدان ﺷـراﯾط )ﺑﮫ ﭘﺎراﮔراف ‪ 4‬رﺟوع ﺷـود( ‪ -‬ﺑﺎ ﺗوﺟﮫ ﺑﮫ ﻧظرات‬ ‫ﻗﺿـﺎت ﻣﺣﺎﮐم ﻣﺣﻠﯽ‪ ،‬ﺑﺎﯾد ﺣق اراﺋﮫ ﺳـﻔﺎرﺷﯽ را داﺷﺗﮫ ﺑﺎﺷد ﮐﮫ ﻗوه اﺟراﯾﯾﮫ ﺻرف ﺑﺗواﻧد ﺑﺎ اﺗﺧﺎذ ﺗﺻﻣﯾم ﻣﺳﺗدل آن را رد ﮐﻧد‪.‬‬ ‫در اﯾن ﺣﺎﻟت‪ ،‬ﻧﮭﺎد ﻣﺷـ ـورﺗﯽ ﻣﯽﺗواﻧد ﻧﺎﻣزد دﯾﮕری را ﭘﯾﺷـ ـﻧﮭﺎد ﻧﻣﺎﯾد‪ .‬ﻋﻼوه ﺑر اﯾن‪ ،‬ﺑرای ﺟﻠوﮔﯾری از ﻧﻔوذ ﺑﯾش از ﺣد ﻗوه‬ ‫اﺟراﯾﯾﮫ‪ ،‬ﻧﮭﺎد ﻣﺷورﺗﯽ ﺑﺎﯾد ﺑﺎ اﮐﺛرﯾت آراء‪ ،‬ﺻﻼﺣﯾت رد ﺗﺻﻣﯾم ﻗوه اﺟراﯾﯾﮫ را داﺷﺗﮫ ﺑﺎﺷد‪.‬‬

‫ﻗﺳﻣت دوم – ﮔزﯾﻧش و آﻣوزش ﻗﺿﺎﯾﯽ‬ ‫ﺗﻧوع دﺳت ﯾﺎﺑﯽ ﺑﮫ ﺷﻐل ﻗﺿﺎﯾﯽ‬ ‫‪ .17‬دﺳـ ـتﯾﺎﺑﯽ ﺑﮫ ﺷـ ـﻐل ﻗﺿـ ـﺎﯾﯽ ﻧﮫ ﺗﻧﮭﺎ ﺑﺎﯾد ﺑﮫ ﺣﻘوﻗداﻧﺎن ﺟوان ﮐﮫ دارای آﻣوزش وﯾژه ﻣﯽﺑﺎﺷـ ـﻧد ﻣﯾﺳـ ـر ﮔردد؛ ﺑﻠﮑﮫ ﺑﺎﯾد ﺑﮫ‬ ‫ﺣﻘوﻗداﻧﺎﻧﯽ ﮐﮫ ﺗﺟرﺑﮫ ﮐﺎﻓﯽ در ﻣﺳ ـﻠﮏ ﺣﻘوﻗﯽ دارﻧد )از طرﯾق ورود ﺳ ـطﺢ ﻣﯾﺎﻧﮫ ﻣﺳ ـﻠﮑﯽ در ﻗوه ﻗﺿ ـﺎﺋﯾﮫ( ‪ ،‬ﻧﯾز ﻣﯾﺳ ـر ﮔردد‪.‬‬ ‫ﮐﺎﻧدﯾدان واﺟد ﺷـراﯾط ﺑرای اﺣراز ﺑﺳـتھﺎی ﻗﺿـﺎﯾﯽ ﺑﺎ ﺗوﺟﮫ ﺑﮫ ﻣﯾزان ﺗﺟرﺑﮫ آﻧﮭﺎ در ﻣﺳـﻠﮏ ﻣرﺑوطﮫ‪ ،‬ﺑﺎﯾد ﺑطوردﻗﯾق ارزﯾﺎﺑﯽ‬ ‫ﮔردﻧد‪.‬‬

‫ﺑﮭﺑود آﻣوزش ﺣﻘوﻗﯽ‬ ‫‪ .18‬دﺳـــﺗﯾﺎﺑﯽ ﺑﮫ ﻣﺳـــﻠﮏ ﻗﺿـــﺎﯾﯽ ﺑﺎﯾد ﻣﺣدود ﺑﮫ ﮐﺎﻧدﯾدای دارای ﻣدرک ﺣﻘوق ﺑﮫ ﺳـــوﯾﮫ ﺑﺎﻻﺗر ﮔردد‪ .‬در ﻧﺻـــﺎب ﺗﺣﺻـــﯾﻠﯽ‬ ‫ﭘوھﻧﺗونھﺎ ﺑﯾﺷـﺗر ﺑﺎﯾد ﺑﮫ آﻣوزش ﻣﮭﺎرتھﺎی ﺗﺣﻠﯾﻠﯽ ﺗوﺟﮫ ﺷـود‪ .‬ﻣوﺿـوﻋﺎﺗﯽ ﻣﺎﻧﻧد ﻣطﺎﻟﻌﺎت ﻣوردی‪ ،‬ﺗﺟرﺑﮫ ﻋﻣﻠﯽ‪ ،‬ﮐﻠﯾﻧﯾﮏھﺎی‬ ‫ﺣﻘوﻗﯽ‪ ،‬ﻣﺣﺎﮐﻣﺎت ﺗﻣﺛﯾﻠﯽ ﺑﺎﯾد ﺑطور ﺗﻠﻔﯾﻘﯽ درﻧﺻـﺎب ﺗﺣﺻـﯾﻠﯽ ﺷـﺎﻣل ﮔردد‪ .‬زﻣﯾﻧﮫ آﻣوزش ﺑﮫ ﺷـﻣول آﻣوزش از راه دور ﺑﺎﯾد در‬ ‫ﭘوھﻧﺗونھﺎی دوﻟﺗﯽ و ﺧﺻـوﺻـﯽ ﺑطورﯾﮑﺳـﺎن ﻓراھم ﮔردد‪ .‬ارزﯾﺎﺑﯽ ﺑﯾروﻧﯽ ﻧﺻـﺎب درﺳـﯽ ﭘوھﻧﺗونھﺎ ﻣﯽﺗواﻧد ﺑﮫ ﺑﮭﺑود آن¬ھﺎ‬ ‫ﮐﻣﮏ ﮐﻧد‪.‬‬

‫ﺑﮭﺑود آﻣوزش ﺗﺧﺻﺻﯽ ﻗﺿﺎت‬ ‫‪ .19‬در ﺻــورﺗﯽﮐﮫ آﻣوزﺷــﮕﺎهھﺎی ﻗﺿــﺎت ﺑﺧﺷــﯽ از روﻧد ﮔزﯾﻧش ﺑﺎﺷــﻧد؛ ﺑﺎﯾد ﻣﺳــﺗﻘل از ﻗوه ﻣﺟرﯾﮫ ﻋﻣل ﮐﻧﻧد‪ .‬ﺑرﻧﺎﻣﮫھﺎی‬ ‫آﻣوزﺷـﯽ ﺑﺎﯾد روی آن ﻧﮑﺎﺗﯽ ﮐﮫ در ﺧدﻣﺎت ﻗﺿـﺎﯾﯽ ﺿـرورت اﺳـت‪ ،‬ﺗﻣرﮐز ﻧﻣﺎﯾد و ﻣﮑِﻣِل آﻣوزش ﭘوھﻧﺗوﻧﯽ ﺑﺎﺷـد‪ .‬ﺑرﻧﺎﻣﮫھﺎی‬ ‫آﻣوزﺷ ـﯽ ﺑﺎﯾد ﺟﻧﺑﮫھﺎی اﺧﻼﻗﯽ‪ ،‬ﻣﮭﺎرتھﺎی ارﺗﺑﺎطﯽ‪ ،‬ﺗواﻧﺎﯾﯽ ﺣل و ﻓﺻ ـل ﻣﻧﺎزﻋﺎت‪ ،‬ﻣﮭﺎرتھﺎی ﻣدﯾرﯾﺗﯽ و ﻣﮭﺎرتھﺎی طرح‬ ‫ﻣﺳــوده ھﺎی ﻗواﻧﯾن را ﺷــﺎﻣل ﮔردﻧد‪ .‬در ﺻــورت ﻣوﺟودﯾت ﺷــورای ﻗﺿــﺎﯾﯽ‪ ،‬اﯾن ﻧﮭﺎد ﻣﯽﺗواﻧد ﭘﯾﺷــﻧﮭﺎداﺗﯽ را ﺑرای آﻣوزش‬ ‫ﺣﻘوﻗﯽ ﻗﺿـﺎت اراﺋﮫ ﻧﻣﺎﯾد‪ .‬اﯾن ﭘﯾﺷـﻧﮭﺎدات ﺷـﺎﻣل وﯾژﮔﯽھﺎی ﻣﮭﺎرتھﺎی ﻣرﺑوطﮫ و ﻣﺷـوره در ﻣورد اداﻣﮫ ﺗﺣﺻـﯾل ﻗﺿـﺎت ﻣﯽ‬ ‫ﺑﺎﺷد‪.‬‬

‫‪ .20‬آﻣوزشھﺎی ﺗﺧﺻـﺻـﯽ ﮐﮫ در ﭘﺎراﮔراف ‪ 19‬ﺗﺷـرﯾﺢ ﺷـده‪ ،‬ﺑﺎﯾد ﺑرای ﻧﻣﺎﯾﻧدﮔﺎن ﺳـﺎﯾر ﻣﺳـﻠﮏ ھﺎی ﺣﻘوﻗﯽ ﮐﮫ ﺑﮫ اداره ﻗوه‬ ‫ﻗﺿﺎﺋﯾﮫ ﻣﻠﺣق ﻣﯽﺷوﻧد‪ ،‬ﻧﯾز ﻣﯾﺳر ﺷود‪.‬‬

‫ﻓرآﯾﻧد اﺳﺗﺧدام‬ ‫‪ .21‬ﺑرای اطﻣﯾﻧﺎن از ﺷـﻔﺎﻓﯾت در روﻧد ﺗﻌﯾﯾﻧﺎت‪ ،‬ﻣراﺣل و ﻣﻌﯾﺎرھﺎی ﺗﻌﯾﯾﻧﺎت ﻗﺿـﺎﯾﯽ ﺑﺎﯾد ﺑﮫ طور واﺿـﺢ ﺗوﺳـط ﻗﺎﻧون ﻣﺷـﺧص‬ ‫ﮔردد‪ .‬ﺑﺳـت ھﺎی ﺧﺎﻟﯽ و ھﻣﭼﻧﯾن ﺷـراﯾط و ﺿـواﺑط ﺑﺎﯾد ﺑطور ﻋﻠﻧﯽ اﻋﻼم و ﻧﺷـر ﺷـود‪ .‬ﻟﺳـت ﺗﻣﺎم داوطﻠﺑﺎن ﻣﺗﻘﺎﺿـﯽ )ﯾﺎ ﺣداﻗل‬ ‫ﯾﮏ ﻟﺳـت ﮐوﺗﺎه( ﺑﺎﯾد در دﺳـﺗرس ﻋﻣوم ﻗرار ﮔﯾرد‪ .‬ھﯾﺋت ﺗﻌﯾﯾﻧﺎت ﺑﺎﯾد ﻣﺳـﺗﻘل‪ ،‬ﻣﺳـﺋول و ﻧﻣﺎﯾﻧده ﻋﻣوم ﻣردم ) ﺑﮫ ﭘﺎراﮔراف ھﺎی‬ ‫‪ 3-4‬رﺟوع ﺷـ ـود( ﺑﺎﺷـ ـد‪ .‬ﻣﺻـ ـﺎﺣﺑﮫ ﺑﺎﯾد ﺗﻧﮭﺎ ﺑﺎ ﮐﺎﻧدﯾداﻧﯽ ﮐﮫ ﺑﮫ دور ﻧﮭﺎﯾﯽ راه ﯾﺎﻓﺗﮫاﻧد‪ ،‬ﺻـ ـورت ﮔﯾرد‪ ،‬ﻣﺷـ ـروط ﺑر اﯾﻧﮑﮫ ھم‬ ‫ﻣوﺿوع ﻣﺻﺎﺣﺑﮫ و ھم ﻣﯾزان دﺷواری آن در روﻧد ﺗﻌﯾﯾﻧﺎت از ﻗﺑل ﺗﻌﯾﯾن ﺷده ﺑﺎﺷد‪.‬‬

‫‪ .22‬درﺻـورت ﺑررﺳـﯽ ﺳـواﺑق‪ ،‬ﺑﺎﯾد اﯾن ﺑررﺳـﯽ ﺑﺎ ﻧﮭﺎﯾت دﻗت و ﺑراﺳـﺎس ﺣﮑم ﻗﺎﻧون ﺻـورت ﮔﯾرد‪ .‬ﻣرﺟﻊ ﺗﻌﯾﯾﻧﺎت ﻣﯽ ﺗواﻧد‬ ‫ﺳـﻧد ﻣﻌﯾﺎری ﺟﮭت ﺑررﺳـﯽ ﺳـواﺑق ﺟرﻣﯽ و ﺳـﺎﯾرﻣوارد ﻣﺑﺗﻧﯽ ﺑر رد ﺻـﻼﺣﯾت ﮐﺎﻧدﯾداھﺎ رااز ﻣرﺟﻊ ﭘوﻟﯾس در ﺧواﺳـت ﻧﻣﺎﯾد‪.‬‬ ‫ﻧﺗﺎﯾﺞ اﯾن ﺑررﺳـﯽ ﺑﺎﯾد در اﺧﺗﯾﺎر ﻣﺗﻘﺎﺿـﯽ ﻗرار ﮔﯾرد ﺗﺎ ﺑﺗواﻧد ﺣق درﺧواﺳـت ﺗﺟدﯾد ﻧظر را در ﻣﺣﮑﻣﮫ داﺷـﺗﮫ ﺑﺎﺷـد‪ .‬ھﯾﭻ ﻧﮭﺎد‬ ‫اﻣﻧﯾﺗﯽ دﯾﮕری‪ ،‬ﺑررﺳﯽ ﺳواﺑق را اﻧﺟﺎم ﻧدھد‪ .‬ﺗﺻﻣﯾم ﺑر رد ﺻﻼﺣﯾت ﮐﺎﻧدﯾدا ﺑﮫ اﺳﺎس ﺑررﺳﯽ ﺳواﺑق‪ ،‬ﺑﺎﯾد ﻣﺳﺗدل ﺑﺎﺷد‪.‬‬

‫‪ .23‬اﮔر ﻣرﺣﻠﮫ ﻧﮭﺎﯾﯽ اﻧﺗﺧﺎب ﯾﮏ ﻗﺎﺿـﯽ از ﺻـﻼﺣﯾت رﺋﯾس ﺟﻣﮭور ﺑﺎﺷـد‪ ،‬در اﯾن ﺣﺎﻟت‪ ،‬ﺗﻌﯾﯾﻧﺎت از ﻣﯾﺎن ﮐﺎﻧدﯾداﻧﯽ ﺻـورت‬ ‫ﻣﯽﮔﯾرد ﮐﮫ از ﺟﺎﻧب ھﺋﯾت ﺗﻌﯾﯾﻧﺎت ﻣﻌرﻓﯽ ﺷــدهاﻧد‪ ).‬ﻣﺎﻧﻧد ﺷــورای ﻗﺿــﺎﯾﯽ‪ ،‬ﮐﻣﯾﺳــﯾون ارزﯾﺎﺑﯽ واﺟدان ﺷــراﯾط ﯾﺎ ﮐﻣﯾﺳــﯾون‬ ‫ﮐﺎرﺷـﻧﺎﺳـﺎن؛ )ﺑﮫ ﭘﺎراﮔرافھﺎی ‪ 4-3‬رﺟوع ﺷـود‪ (.‬اﻣﺗﻧﺎع از ﺗﻌﯾﯾن ھﻣﭼو ﮐﺎﻧدﯾداﯾﯽ ﺑﺎﯾد ﺑراﺳـﺎس دﻻﯾل ﻣﺑﺗﻧﯽ ﺑرﭘروﺳـﯾﺟرھﺎ و‬ ‫ﻣﺳـــﺗدل ﺑﺎﺷـــد‪ .‬در اﯾن ﺣﺎﻟت‪ ،‬ھﯾﺋت ﺗﻌﯾﯾﻧﺎت ﺑﺎﯾد در ﺗﺻـــﻣﯾم ﺧود ﺗﺟدﯾد ﻧظر ﻧﻣﺎﯾد؛ ﯾﮏ ﮔزﯾﻧﮫ اﯾن اﺳـــت ﮐﮫ ھﺋﯾت ﺗﻌﯾﯾﻧﺎت ﺑﺎ‬ ‫اﮐﺛرﯾت آراء‪ ،‬ﺻـﻼﺣﯾت رد ﺗﺻـﻣﯾم رﯾﺎﺳـت ﺟﻣﮭوری را داﺷـﺗﮫ ﺑﺎﺷـد‪ .‬ﺗﻣﺎم ﺗﺻـﺎﻣﯾم ﺑﺎﯾد در ﻣﺣدوده زﻣﺎﻧﯽ ﮐوﺗﺎه ﻣدت ﻣﺻـرح در‬ ‫ﻗﺎﻧون اﺗﺧﺎذ ﮔردد‪.‬‬

‫ﻧﻣﺎﯾﻧدﮔﯽ اﻗﻠﯾتھﺎ در ﻗوه ﻗﺿﺎﺋﯾﮫ‬ ‫‪ .24‬ﺑﮭﺗر اﺳـت ﺑطورﻋﺎم ﺗرﮐﯾب ﻗوه ﻗﺿـﺎﺋﯾﮫ ﻣﻧﻌﮑس ﺗرﮐﯾب ﻧﻔوس ﻣﻧﺣﯾث ﮐل ﺑﺎﺷـد‪ .‬ﺑﮫ ﻣﻧظور اﻓزاﯾش ﺗﻌداد ﻧﻣﺎﯾﻧدﮔﺎن اﻗﻠﯾتھﺎ‬ ‫در ﻗوه ﻗﺿـﺎﺋﯾﮫ‪ ،‬ﮔروهھﺎﯾﯽ ﮐﮫ ﺗﻌداد ﻧﻣﺎﯾﻧده ﮐمﺗری دارﻧد‪ ،‬ﺑﺎﯾد ﺑرای ﮐﺳـب ﺻـﻼﺣﯾتھﺎی ﻻزم ﺑرای ﻧﯾل ﺑﮫ ﻣﺳـﻠﮏ ﻗﺿـﺎ ﺗﺷـوﯾق‬ ‫ﺷوﻧد‪ .‬ﻧﺑﺎﯾدھﯾﭻ ﮐدام آﻧﮭﺎ ﺑﮫ دﻟﯾل ﻋﺿوﯾت ﮔروه ھﺎی اﻗﻠﯾﺗﯽ ﻣﺷﺧص از اﯾن اﻣر ﻣﺳﺗﺛﻧﯽ ﮔردﻧد‪.‬‬

‫ﻗﺳﻣت ﺳوم ‪ -‬ﭘﺎﺳﺧﮕو ﺑودن ﻗﺿﺎت و اﺳﺗﻘﻼل ﻗﺿﺎﯾﯽ در ﻗﺿﺎوت‬ ‫اﺟراات اﻧﺿﺑﺎطﯽ‬ ‫‪ .25‬اﺟراات اﻧﺿـﺑﺎطﯽ ﻋﻠﯾﮫ ﻗﺿـﺎت ﺑﮫ ﻣواردی از ﻗﺑﯾل ﺳـوء رﻓﺗﺎر ﻣﺳـﻠﮑﯽ رﺳـﯾدﮔﯽ ﻣﯽﮐﻧد ﮐﮫ ﻗﺑﯾﺢ و ﻏﯾر ﻗﺎﺑل ﮔذﺷـت اﺳـت و‬ ‫ﻣوﺟب ﺑﯽاﻋﺗﺑﺎری ﻗوه ﻗﺿـﺎﺋﯾﮫ ﻣﯽﺷـود‪ .‬ﻣﺳـﺋوﻟﯾت اﻧﺿـﺑﺎطﯽ ﻗﺿـﺎت ﻧﺑﺎﯾد ﺑﮫ ﻧﺻـوص اﺣﮑﺎم ﯾﺎ ﻗﺿـﺎوت آﻧﮭﺎ ﺗﻌﻣﯾم ﯾﺎﺑد‪ ،‬ھﻣﭼﻧﺎن‬ ‫ﻣﺳؤﻟﯾت ﻗﺿﺎﯾﯽ ﻧﺑﺎﯾد دراﺧﺗﻼﻓﺎت ﻧﺎﺷﯽ از ﺗﻔﺳﯾر ﻗﺎﻧون ﻣﯾﺎن ﻣﺣﺎﮐم‪،‬اﺷﺗﺑﺎھﺎت ﻗﺿﺎﯾﯽ؛ ﯾﺎاﻧﺗﻘﺎد از ﻣﺣﺎﮐم‪ ،‬ﺗﻌﻣﯾم ﯾﺎﺑد‪.‬‬ ‫ھﯾﺋت ﻣﺳﺗﻘل ذﯾﺻﻼح در ﺗﺄﻣﯾن اﻧﺿﺑﺎط‬ ‫‪ .26‬ﯾﮏ ﻧﮭﺎد ﻣﺳـﺗﻘل وﯾژه)ﻣﺣﮑﻣﮫ‪ ،‬ﮐﻣﯾﺳـﯾون ﯾﺎ ﺷـوری( ﺑرای رﺳـﯾدﮔﯽ ﺑﮫ ﻗﺿـﺎﯾﺎی اﻧﺿـﺑﺎط ﻗﺿـﺎﯾﯽ وﺟود دارد )ﺑﮫ ﭘﺎراﮔراف ‪9‬‬ ‫رﺟوع ﺷـود(‪ .‬ﻧﮭﺎدھﺎﯾﯽ ﮐﮫ ﻣﺳـﺋول رﺳـﯾدﮔﯽ ﺑﮫ ﻗﺿـﺎﯾﺎی اﻧﺿـﺑﺎط ﻗﺿـﺎﯾﯽ ھﺳـﺗﻧد‪ ،‬ﻣﻣﮑن اﺳـت آﻧﮭﺎ را ﭘﯾﮕﯾری ﻧﮑﻧﻧد و ﯾﺎاﺷـﺧﺎﺻـﯽ‬ ‫درآﻧﺟﺎ ﺑﮫ ﻋﻧوان اﻋﺿـﺎ‪ ،‬ﺑﮫ ﻗﺿـﺎﯾﺎی ﻣﺗذﮐره رﺳـﯾدﮔﯽ ﮐﻧﻧد‪ .‬اﯾن ﻧﮭﺎدھﺎ ﺑﺎﯾد ﺑرای ﻗﺎﺿـﯽ ﻣﺗﮭم‪ ،‬اﻗداﻣﺎت ﺣﻣﺎﯾوی طﺑق ﭘروﺳـﯾﺟر‬ ‫ھﺎ از ﺟﻣﻠـﮫ ﺣق دﻓﺎع و ھﻣﭼﻧﯾن ﺣق درﺧواﺳــــت ﺗﺟـدﯾدﻧظر در ﻣﺣﮑﻣـﮫ ذﯾﺻــــﻼح را رﻋﺎﯾت ﻧﻣـﺎﯾﻧـد‪ .‬ﺷــــﻔﺎﻓﯾت‪ ،‬ﻣﻌﯾﺎری ﺑرای‬ ‫رﺳـﯾدﮔﯽ ﺑﮫ ﻗﺿـﺎﯾﺎی اﻧﺿـﺑﺎطﯽ ﻗﺿـﺎت اﺳـت‪ .‬اﯾن ﻧوع ﺟﻠﺳـﺎت ﻋﻠﻧﯽ ﻣﯽﺑﺎﺷـد‪ ،‬ﻣﮕر اﯾﻧﮑﮫ ﻗﺎﺿـﯽ ﻣﺗﮭم ﺳـری ﺑودن آن را ﺗﻘﺎﺿـﺎ‬ ‫ﻧﻣﺎﯾد‪ .‬دراﯾن ﻣورد‪ ،‬ﻣﺣﮑﻣﮫ ﺗﺻ ـﻣﯾم ﻣﯽﮔﯾرد ﮐﮫ آﯾﺎ ﺗﻘﺎﺿ ـﺎی ﻣﺗﮭم ﻣؤﺟﮫ اﺳ ـت ﯾﺎ ﺧﯾر‪ .‬ﺗﺻ ـﺎﻣﯾم ﻣرﺑوط ﺑﮫ اﻧﺿ ـﺑﺎط ﻗﺿ ـﺎﯾﯽ ﺑﺎﯾد‬ ‫ﻣﺳﺗدل ﺑﺎﺷد‪ .‬ﺗﺻﺎﻣﯾم ﻧﮭﺎﯾﯽ در ﻣورد اﻗداﻣﺎت اﻧﺿﺑﺎطﯽ ﺑﺎﯾدﻧﺷر ﮔردد‪.‬‬  ‫ارزﯾﺎﺑﯽ ﻣﺳﻠﮑﯽ ﻗﺿﺎت‬ ‫‪ .27‬در ﻣراﺟﻊ ارزﯾﺎﺑﯽھﺎی ﻣﺳـﻠﮑﯽ ﻗﺿـﺎت ﻧﺑﺎﯾد ﺑﮫ رﺳـﯾدﮔﯽ ﻣﺳـﺗﻘل ﺻـدﻣﮫ وارد ﺷـود‪ .‬ارزﯾﺎﺑﯽ اﺟراات ﻗﺿـﺎت ﺑﺎﯾد در اﺑﺗدا‬ ‫ﻣﺑﺗﻧﯽ ﺑرﮐﯾﻔﯾت ﺻــورت ﮔﯾرد و ﺑر ﻣﮭﺎرﺗﮭﺎی آﻧﮭﺎ ﻣﺗﻣرﮐز ﺑﺎﺷــد؛ ﺑﮫ ﺷــﻣول اھﻠﯾت ﻣﺳــﻠﮑﯽ )داﻧش ﺣﻘوﻗﯽ ‪ ،‬ﺗواﻧﺎﯾﯽ ﺑرﮔزاری‬ ‫ﻣﺣﺎﮐﻣﮫ‪ ،‬ﺗواﻧﺎﯾﯽ ﻧﮕﺎرش ﺗﺻـﺎﻣﯾم ﻣﺳـﺗدل(‪ ،‬اھﻠﯾت ﻓردی )ﺗواﻧﺎﯾﯽ اﺟرای ﺣﺟم ﮐﺎری‪ ،‬ﺗواﻧﺎﯾﯽ ﺗﺻـﻣﯾمﮔﯾری و ﺗﻣﺎﯾل ﺑﮫ ﺗﮑﻧﺎﻟوژی‬ ‫ﺟدﯾد(‪ ،‬ﻣﮭﺎرت ھﺎی اﺟﺗﻣﺎﻋﯽ )ﺗواﻧﺎﯾﯽ ﻣﯾﺎﻧﺟﯽﮔری‪ ،‬اﺣﺗرام ﺑﮫ طرﻓﯾن( و ھﻣﭼﻧﺎن ظرﻓﯾت ارﺗﻘﺎی اﺣﺗﻣﺎﻟﯽ در ﯾﮏ ﺑﺳــت اداری‬ ‫و ﺷـﺎﯾﺳـﺗﮕﯽ رھﺑری‪ .‬اﯾن ھﻣﮫ ﻣﮭﺎرتھﺎ ﺑﺎﯾد از طرﯾق ﺑرﻧﺎﻣﮫ ھﺎی آﻣوزش ﻗﺿـﺎﯾﯽ و ھﻣﭼﻧﯾن در ﺟرﯾﺎن اﻧﺟﺎم وظﯾﻔﮫ رﺷـد داده‬ ‫ﺷود‪.‬‬

‫‪ .28‬اﺟراات ﻗﺿـﺎت ﻧﺑﺎﯾد ﺗﺣت ھﯾﭻ ﺷـراﯾطﯽ ﺑر اﺳـﺎس ﻣﺣﺗوای ﻓﯾﺻـﻠﮫ ھﺎ ﯾﺎ ﻗﺿـﺎوت ﺷـﺎن )ﭼﮫ ﺑطور ﻣﺳـﺗﻘﯾم و ﭼﮫ از طرﯾق‬ ‫ﻣﺣﺎﺳـﺑﮫ ﻣﯾزان رﺟوع ﺑﮫ ﻓﯾﺻـﻠﮫ ھﺎی ﻗﺑﻠﯽ( ارزﯾﺎﺑﯽ ﮔردد‪ .‬ﭼﮕوﻧﮕﯽ ﻓﯾﺻـﻠﮫ ﻗﺎﺿـﯽ در ﻣورد ﯾﮏ ﻗﺿـﯾﮫ‪ ،‬ﻧﺑﺎﯾد ھﯾﭼﮕﺎه ﻣﺑﻧﺎی‬ ‫اﻋﻣﺎل ﺗﺣرﯾم ﺑرﻗﺎﺿـﯽ ﺑﺎﺷـد‪ .‬آﻣﺎر ﻣرﺑوط ﺑﮫ ﻣوﺛرﯾت اﺟراات ﻣﺣﮑﻣﮫ ﻓﻘط ﺑﮫ ﻣﻧظور ﻣﻘﺎﺻـداداری ﻣورد اﺳـﺗﻔﺎده ﻗرار ﻣﯽﮔﯾرد و‬ ‫ﺻ ـرف ﯾﮑﯽ از ﻋواﻣل ارزﯾﺎﺑﯽ ﻗﺿ ـﺎت ﻣﯽﺑﺎﺷ ـد‪ .‬ارزﯾﺎﺑﯽ ﻗﺿ ـﺎت ﻣﻣﮑن اﺳ ـت ﺑرای ﮐﻣﮏ ﺑﮫ آﻧﮭﺎ ﻣورد اﺳ ـﺗﻔﺎده ﻗرار ﮔﯾرد ﺗﺎ‬ ‫ﺟﻧﺑﮫھﺎی ﮐﺎری ﺧود را ﺷـﻧﺎﺳـﺎﯾﯽ و آﻧرا ﺑﮫ ﻣﻧظور ارﺗﻘﺎء اﺣﺗﻣﺎﻟﯽ ﺑﮭﺑود ﺑﺧﺷـﻧد‪ .‬اﻣﺗﺣﺎﻧﺎت دوره ای ﺑرای )آزﻣﺎﯾﺷـﺎت( ﻗﺿـﺎت‬ ‫ﮐﮫ ﻣﻣﮑن اﺳت ﻣﻧﺟر ﺑﮫ ﺑرﮐﻧﺎری ﯾﺎ ﻣﺟﺎزاتھﺎی دﯾﮕر ﺷود‪ ،‬ﺑرای ﻗﺿﺎت دارای وظﺎﯾف داﺋﻣﯽ‪ ،‬ﻣﻧﺎﺳب ﻧﻣﯽ ﺑﺎﺷد‪.‬‬

‫‪ .29‬ﻣﻌﯾﺎرھﺎی ارزﯾﺎﺑﯽ ﻣﺳـﻠﮑﯽ ﺑﺎﯾد ﺑﮫ وﺿـوح ﺑطور ﺷـﻔﺎف و ﻣﺗﺣد اﻟﺷـﮑل اﻋﻼم ﺷـود‪ .‬ﻣﻌﯾﺎرھﺎی اﺳـﺎﺳـﯽ ﺑﺎﯾد در ﻗﺎﻧون ﭘﯾش‬ ‫ﺑﯾﻧﯽ ﺷــود‪ .‬ﻣﻌﯾﺎرھﺎی دﻗﯾق ﻣورد اﺳــﺗﻔﺎده درارزﯾﺎﺑﯽھﺎی دورهای ﺑﺎﯾد ﺑﺎ وﺿــﺎﺣت ﺑﯾﺷــﺗر در ﻣﻘررات‪ ،‬ھﻣراه ﺑﺎ زﻣﺎن ﺑﻧدی و‬ ‫ﻣﮑﺎﻧﯾزمھﺎی اﺟرای ارزﯾﺎﺑﯽھﺎ ﺑﯾﺎن ﺷود‪.‬‬

‫ارزﯾﺎﺑﯽ ﻣﺳﺗﻘل‬ ‫‪ .30‬در ﺣﺎﻟﯾﮑﮫ ﯾﮏ ﺷـورای ﻗﺿـﺎﯾﯽ ﻣﻣﮑن اﺳـت در ﺗﻌﯾﯾن ﻣﻌﯾﺎرھﺎ و ﭘروﺳـﯾﺟر ھﺎ ﻧﻘش داﺷـﺗﮫ ﺑﺎﺷـد‪ ،‬ارزﯾﺎﺑﯽھﺎی ﻣﺳـﻠﮑﯽ ﺑﺎﯾد‬ ‫در ﺳـطﺢ ﻣﺣﻠﯽ اﻧﺟﺎم ﺷـود‪ .‬ارزﯾﺎﺑﯽھﺎ ﻋﻣدﺗﺎ ً ﺗوﺳـط ﺳـﺎﯾر ﻗﺿـﺎت اﻧﺟﺎم ﻣﯽﺷـود‪ .‬رؤﺳـﺎی ﻣﺣﺎﮐم ﻧﺑﺎﯾد ﺻـﻼﺣﯾت اﻧﺣﺻﺎری ﺑرای‬ ‫ارزﯾﺎﺑﯽ ﻗﺿـﺎت را داﺷـﺗﮫ ﺑﺎﺷـﻧد‪ ،‬ﺑﻠﮑﮫ ﻧﻘش آﻧﮭﺎ ﺑﺎﯾد ﺗوﺳـط ﮔروھﯽ از ﻗﺿـﺎت ھﻣﺎن ﻣﺣﮑﻣﮫ و ﺳـﺎﯾر ﻣﺣﺎﮐم ﺗﮑﻣﯾل ﺷـود‪ .‬اﯾن‬ ‫ﮔروه ھﻣﭼﻧﯾن ﺑﺎﯾد ﻧظرات اﻓراد ﺧﺎرج از ﻣﺣﮑﻣﮫ را ﮐﮫ ﺑﮫ طور ﻣرﺗب ﺑﺎ ﻗﺎﺿ ـﯽ )ﻣﺎﻧﻧد وﮐﻼی ﻣداﻓﻊ( و اﺳ ـﺎﺗﯾد ﺣﻘوق ﺳ ـر و‬ ‫ﮐﺎر دارﻧد‪ ،‬ﺑﺎ در ﻧظرداﺷت اﻧﺿﺑﺎط و اﺣﺗرام ﺑﮫ طرﻓﯾن و ﻗواﻋد رﺳﯾدﮔﯽ ﺗوﺳط ﻗﺎﺿﯽ رﻋﺎﯾت ﻧﻣﺎﯾﻧد‪.‬‬ ‫‪ .31‬ارزﯾﺎﺑﯽھﺎ ﺑﺎﯾد ﺷـﺎﻣل ﺑررﺳـﯽ ﺗﺻـﺎﻣﯾم ﮐﺗﺑﯽ ﻗﺎﺿـﯽ و ﻣﺷـﺎھده ﻧﺣوه اﺟراات ﻣﺣﺎﮐﻣﺎﺗﯽ وی ﺑﺎﺷـد‪ .‬ارزﯾﺎﺑﯽھﺎ ﺑﺎﯾد ﺷـﻔﺎف‬ ‫ﺑﺎﺷـﻧد‪ .‬ﻧﺗﯾﺟﮫ ارزﯾﺎﺑﯽھﺎ ﺑﺎﯾد ﺑﮫ اطﻼع ﻗﺿﺎت رﺳﺎﻧﯾده ﺷود و ﻧظرات آﻧﮭﺎ ھﻣراه ﺑﺎ ﻓرﺻت درﺧواﺳت ﺗﺟدﯾد ﻧظر در ﻣورد آن‬ ‫ﺷﻧﯾده ﺷود‪.‬‬

‫ﭘﺎﺳﺧﮕوﯾﯽ ﻣﺳﻠﮑﯽ از طرﯾق ﺷﻔﺎﻓﯾت‬ ‫‪ .32‬ﺷــﻔﺎﻓﯾت ﻗﺎﻋده ﻣﺣﺎﮐﻣﺎت اﺳــت‪ .‬ﺑرای اراﺋﮫ ﻣدارﮐﯽ در ﻣورد رﻓﺗﺎر ﻗﺿــﺎت در ﻣﺣﮑﻣﮫ‪ ،‬و ھﻣﭼﻧﯾن ﺳــواﺑق ﻣﺣﺎﮐﻣﮫ دﻗﯾق‪،‬‬ ‫ﺟﻠﺳـﺎت رﺳـﯾدﮔﯽ ﺗوﺳـط دﺳـﺗﮕﺎهھﺎی اﻟﮑﺗروﻧﯾﮑﯽ ﺑﺎ ﻗدرت ﺑﺎزﭘﺧش ﮐﺎﻣل‪ ،‬ﺿـﺑط و ﺛﺑت ﻣﯽﺷـود‪ .‬اﺳـﻧﺎد ﻣﮑﺗوب و ﮔزارشھﺎی‬ ‫اﺳـﺗﻧوﮔراﻓﯽ " دﺳـت ﻧوﯾﺳـﯽ ﮐوﺗﺎ و ﺳـرﯾﻊ" ﮐﺎﻓﯽ ﻧﻣﯽﺑﺎﺷـﻧد‪ .‬ﺑرای ﺗﻘوﯾت ﭘﺎﺳـﺧﮕوﯾﯽ ﻣﺳـﻠﮑﯽ و ﻋﻣوﻣﯽ ﻗﺿـﺎت‪ ،‬ﺗﺻـﺎﻣﯾم ﺑﺎﯾد در‬ ‫ﺑﺎﻧﮑﮭﺎی اطﻼﻋﺎﺗﯽ و در وﯾبﺳ ـﺎﯾت ھﺎ )ﺑﮫ ﺷ ـﯾوهای( ﻧﺷ ـر ﺷ ـود ﮐﮫ واﻗﻌﺎ ً در دﺳ ـﺗرس و راﯾﮕﺎن ﺑﺎﺷ ـد‪ .‬ﺗﺻ ـﺎﻣﯾم ﺑﺎﯾد ﻣطﺎﺑق ﺑﮫ‬ ‫ﻣوﺿوع‪ ،‬ﻣوارد ﺣﻘوﻗﯽ ﻣطرح ﺷده و اﺳﺎﻣﯽ ﻗﺿﺎﺗﯽ ﮐﮫ آن را ﺗﺣرﯾرداﺷﺗﮫ اﻧد‪ ،‬ﻓﮭرﺳت ﺑﻧدی ﺷوﻧد‪ .‬ﺗﺻﺎﻣﯾم ﻣرﺑوط ﺑﮫ ﻧﮭﺎدھﺎی‬ ‫ذﯾﺻﻼح ﺗﺄﻣﯾن اﻧﺿﺑﺎط ﻧﯾز ﻧﺷرﮔردد )ﺑﮫ ﭘﺎراﮔراف ‪ 26‬ﻧﯾز رﺟوع ﺷود(‪.‬‬ ‫‪ .33‬ﺑرای اﯾﺟـﺎد اﻋﺗﻣـﺎد ﻋﻣوﻣﯽ ﺑـﮫ ﻣﺣـﺎﮐم‪ ،‬ﻣﻘـﺎﻣـﺎت ﺑـﺎﯾـد دﺳــــﺗرﺳــــﯽ روزﻧـﺎﻣـﮫﻧﮕـﺎران ﺑـﮫ ﻣﺣـﺎﮐم را ﻓراھم ﻛﻧﻧـد و ﺑﺳـــ ـتھـﺎی‬ ‫ﺳـﮑرﺗرﯾت ﻣطﺑوﻋﺎﺗﯽ ﯾﺎ ﻣدﯾر رﺳـﺎﻧﮫای را اﯾﺟﺎد ﻛﻧﻧد‪ .‬ھﯾﭻ ﻣﺎﻧﻌﯽ ﻧﺑﺎﯾد ﺑرای اﺷـﺗراک روزﻧﺎﻣﮫ ﻧﮕﺎران در ﻣﺣﮑﻣﮫ وﺟود داﺷﺗﮫ‬ ‫ﺑﺎﺷد‪.‬‬

‫رﺳﯾدﮔﯽ ﻣﺳﺗﻘﻼﻧﮫ ﺟزاﯾﯽ‬ ‫‪ .34‬ﺟﺎﻧﺑداری اﺗﮭﺎم آﻣﯾز ﺳـﯾﺳـﺗمھﺎی ﻋدﻟﯽ و ﻗﺿـﺎﯾﯽ در اﮐﺛر ﮐﺷـورھﺎی اروﭘﺎی ﺷـرﻗﯽ‪ ،‬ﻗﻔﻘﺎز ﺟﻧوﺑﯽ و آﺳـﯾﺎی ﻣﯾﺎﻧﮫ ﻧﯾﺎز ﺑﮫ‬ ‫اﺻـﻼح دارد‪ .‬ﺑراﺋت دادن ﺗوﺳـط ﯾﮏ ﻗﺎﺿـﯽ ھﻧوز ﯾﮏ ﻋﻼﻣﮫ ﻣﻧﻔﯽ و ﯾﺎ ﻧﺎﮐﺎﻣﯽ ﻣﺣﺳـوب ﻣﯽﺷـود‪ .‬ﺑرای ﮐﺎھش ﻓﺷـﺎر ﺑر ﻗﺿـﺎت‬ ‫ﺟﮭت ﺟﻠوﮔﯾری از ﺑراﺋت دادن‪ ،‬ﺗﻐﯾﯾر در ﺳـــﯾﺳـــﺗم ارزﯾﺎﺑﯽ ﻣﺳـــﻠﮑﯽ آﻧﮭﺎ )و در ﺻـــورت ﻟزوم ﺑﺎ ﺗوﺟﮫ ﺑﮫ ﺗﻐﯾﯾر در ارزﯾﺎﺑﯽ‬ ‫‪p‬ﺎرﻧواﻻن و ﻣﺳـﺗﻧطﻘﯾن( ﻧﯾز ﭘﯾﺷـﻧﮭﺎد ﻣﯽﮔردد‪ .‬ﺗﻌداد ﻗﺿـﺎﯾﺎی ﺗﺑرﺋﮫ ﺷـده ھرﮔز ﻧﺑﺎﯾد ﻣﻌﯾﺎری ﺑرای ارزﯾﺎﺑﯽ اﺟراات ﻗﺿـﺎت ﻗرار‬ ‫ﮔﯾرد‪ .‬ﻗﺿــﺎت ﺑﺎﯾد در ﺑررﺳــﯽ درﺧواﺳــﺗﮭﺎی ﺗﺄﯾﯾد ﮔرﻓﺗﺎری ﻗﺑل از ﻣﺣﺎﮐﻣﮫ‪ ،‬اﺧﺗﯾﺎرات واﻗﻌﯽ ﺧود را داﺷــﺗﮫ ﺑﺎﺷــﻧد‪ .‬ﺑررﺳــﯽ‬ ‫اﺳﺗﯾﻧﺎﻓﯽ ﺗﺑرﺋﮫھﺎ ﺑﺎﯾد ﺑﮫ اﺳﺗﺛﻧﺎﯾﯽﺗرﯾن ﺷراﯾط ﻣﺣدود ﺷود‪.‬‬

‫اﺳﺗﻘﻼل داﺧﻠﯽ‬ ‫‪ .35‬از ﺻـدور اﺣﮑﺎم‪ ،‬اﺳﺗﮭداات‪ ،‬ﺗوﺿﯾﺣﺎت و ﻓﯾﺻﻠﮫھﺎی ﻣﺣﺎﮐم ﻋﺎﻟﯽ ﺑﺎﯾد ﻣﻣﺎﻧﻌت ﺻورت ﮔﯾرد؛ اﻣﺎ در ﺻورت ﻣوﺟودﯾت‬ ‫آن‪ ،‬ھﯾﭻ ﯾﮏ از آﻧﮭﺎ ﻧﺑﺎﯾد ﺑرای ﻗﺎﺿــﯽ ﻣﺣﮑﻣﮫ ﺗﺣﺗﺎﻧﯽ اﻟزامآور ﺑﺎﺷــد‪ .‬در ﻏﯾر اﯾن ﺻــورت‪ ،‬ﺑﯾﺎﻧﮕر ﻧﻘض اﺳــﺗﻘﻼﻟﯾت ﻓردی‬ ‫ﻗﺿـﺎت ﻣﯽﺑﺎﺷـد‪ .‬ﻋﻼوه ﺑر اﯾن‪ ،‬ﺗﺻـﺎﻣﯾم ﻧﻣوﻧﮫای ﻣﺣﺎﮐم ﻋﺎﻟﯽ و ﺗﺻـﺎﻣﯾﻣﯽ ﮐﮫ ﺑﮫ ﻋﻧوان روﯾﮫ ﻗﺿـﺎﯾﯽ ﺑﮫ طور ﺧﺎص ﺗوﺳـط‬ ‫اﯾن ﻣﺣﺎﮐم ﺗﻌﯾﯾن ﺷـده ﺑﺎﺷـﻧد‪ ،‬ﺑﺎﯾد ﻧﻘش ﭘﯾﺷـﻧﮭﺎدی را داﺷـﺗﮫ ﺑﺎﺷـﻧد و در ﺳـﺎﯾر ﻣوارد ﻧﺑﺎﯾد ﺑرای ﻗﺿـﺎت ﻣﺣﮑﻣﮫ ﺗﺣﺗﺎﻧﯽ اﻟزامآور‬ ‫ﺑﺎﺷـﻧد‪ .‬اﯾن ﺗﺻـﺎﻣﯾم ﻧﺑﺎﯾد ﻣوﺟب ﻣﺣدود ﺷـدن آزادی ﻣﺣﺎﮐم ﺗﺣﺗﺎﻧﯽ در ﺗﺻـﻣﯾمﮔﯾری و ﭘﺎﺳـﺧﮕوﯾﯽﺷـﺎن ﮔردد‪ .‬روﯾﮑرد واﺣد و‬ ‫ھﻣﮕون ﺗﻔﺳﯾر ﻗﺎﻧون از طرﯾق ﻣطﺎﻟﻌﺎت روﯾﮫ ﻗﺿﺎﯾﯽ ﺗﻘوﯾت ﻣﯽﮔردد ﮐﮫ اﻟزامآور ﻧﻣﯽﺑﺎﺷد‪.‬‬

OSCE Office for Democratic Institutions Max Planck Minerva Research Group and Human Rights on Judicial Independence

KYIV RECOMMENDATIONS ON JUDICIAL INDEPENDENCE IN EASTERN EUROPE, SOUTH CAUCASUS AND CENTRAL ASIA

- Judicial Administration, Selection and Accountability - Kyiv, 23-25 June 2010

Judicial independence is an indispensable element of the right to due process, the rule of law and democracy. In an effort to support countries in Eastern Europe, South Caucasus and Central Asia in strengthening judicial independence in line with these principles, the OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights (ODIHR) together with the Max Planck Institute for Comparative Public Law and International Law (MPI), organized and hosted a regional expert meeting on Judicial Independence in Kyiv. The meeting was attended by approximately 40 independent experts, among them prominent scholars and senior practitioners from 19 OSCE participating States, and from the Council of Europe and its Venice Commission.

Following an in-depth research of legal systems and practices regarding judicial independence, ODIHR and MPI selected three themes that are of particular relevance for judicial independence: (1) Judicial Administration with a focus on judicial councils, judicial self-governing bodies and the role of court chairs; (2) Judicial Selection – criteria and procedures; and (3) Accountability of Judges and Judicial Independence in Adjudication. The meeting concluded with the adoption of a – non-exhaustive – set of recommendations (enclosed "Kyiv Recommendations on Judicial Independence in Eastern Europe, South Caucasus and Central Asia"). The purpose of these recommendations is to further strengthen judicial independence in the region within the three selected topical areas.

Participating States are invited to review the ideas and guidance contained in the Kyiv Recommendations, identify areas where their practice already corresponds to what is recommended, and share relevant information with ODIHR. ODIHR will accordingly facilitate the exchange of expertise and provide technical assistance for the benefit of participating States that express the interest to further strengthen the independence of their judiciaries by implementing the measures contained in the Kyiv Recommendations.  2

Part I – Judicial Administration

1. The administration of courts and the judiciary shall enhance independent and impartial adjudication in line with due process rights and the rule of law. Judicial administration must never be used to influence the content of judicial decision making. The process of judicial administration must be transparent.

Judicial Councils, Qualification Commissions and Self-governing Bodies

Division of Competences in Judicial Administration

2. Judicial Councils are bodies entrusted with specific tasks of judicial administration and independent competences in order to guarantee judicial independence. In order to avoid excessive concentration of power in one judicial body and perceptions of corporatism it is recommended to distinguish among and separate different competences, such as selection (see paras 3-4, 8), promotion and training of judges, discipline (see paras 5, 9, 14, 25-26), professional evaluation (see paras 27-28) and budget (see para 6). A good option is to establish different independent bodies competent for specific aspects of judicial administration without subjecting them to the control of a single institution or authority. The composition of these bodies should each reflect their particular task. Their work should be regulated by statutory law rather than executive decree.

Judicial Selection

3. Unless there is another independent body entrusted with this task, a separate expert commission should be established to conduct written and oral examinations in the process of judicial selection (see also para 8). In this case the competence of the Judicial Council should be restricted to verifying that the correct procedures have been followed and to either appoint the candidates selected by the commission or recommend them to the appointing authority. (For the recruitment process see paras 21-23.)

4. Alternatively, Judicial Councils or Qualification Commissions or Qualification Collegia may be responsible directly for the selection and training of judges. In this case it is vital that these bodies are not under executive control and that they operate independently from regional governments (for the composition see also para 8).

Discipline

5. In order to prevent allegations of corporatism and guarantee a fair disciplinary procedure, Judicial Councils shall not be competent both to a) receive complaints and conduct disciplinary investigations and at the same time b) hear a case and make a decision on disciplinary measures. Disciplinary decisions shall be subject to appellate oversight by a competent court (see also paras 9, 14, 25-26).  3

Budgetary Advice

6. Without prejudice to existing responsibilities of the government for proposing the judicial budget and of parliament for adopting the budget, it would be advisable for a body representing the interests of the judiciary, such as a Judicial Council, to present to the government the budgetary needs of the justice system in order to facilitate informed decision making. This body should also be heard by parliament in the deliberations on the budget. Judicial Councils may play a role also in the distribution of the budget within the judiciary.

Composition of Judicial Councils

7. Where a Judicial Council is established, its judge members shall be elected by their peers and represent the judiciary at large, including judges from first level courts. Judicial Councils shall not be dominated by appellate court judges. Where the chairperson of a court is appointed to the Council, he or she must resign from his or her position as court chairperson. Apart from a substantial number of judicial members elected by the judges, the Judicial Council should comprise law professors and preferably a member of the bar, to promote greater inclusiveness and transparency. Prosecutors should be excluded where prosecutors do not belong to the same judicial corps as the judges. Other representatives of the law enforcement agencies should also be barred from participation. Neither the State President nor the Minister of Justice should preside over the Council. The president of the Judicial Council should be elected by majority vote from among its members. The work of the Judicial Council shall not be dominated by representatives of the executive and legislative branch.

Membership of Bodies Deciding on Judicial Selection

8. Members of special commissions for judicial selection (see para 3) should be appointed by the Judicial Council from the ranks of the legal profession, including members of the judiciary. Where Judicial Councils, Qualification Commissions or Qualification Collegia are responsible directly for judicial selection (see para 4), the members should be appointed to fixed terms of office. Apart from a substantial number of judicial members in this selection body, the inclusion of other professional groups is desirable (law professors, advocates) and should be decided on the basis of the relevant legal culture and experience. Its composition shall ensure that political considerations do not prevail over the qualifications of a candidate for judicial office (see para 21).

Membership of Bodies Deciding on Discipline

9. Bodies competent to hear a disciplinary case and to take a decision on disciplinary measures (see para 5, b) shall not exclusively be composed of judges, but require representation including members from outside the judicial profession. Judicial members during their time of office shall not perform other functions relating to judges or the judicial community, such as administration, budgeting, or judicial selection. Bodies deciding on cases of judicial discipline must not be controlled by the executive branch nor shall there be any political influence pertaining to discipline. Any kind of control by the executive branch over Judicial Councils or bodies entrusted with discipline is to be avoided. (See also paras 5, 25-26.)  4

Transparency of Judicial Administration

10. The Judicial Council shall meet regularly so that it can fulfil its tasks. Public access to the deliberations of the Judicial Council and publication of its decisions shall be guaranteed in law and in practice.

The Role of Court Chairpersons

11. The role of court chairpersons should be strictly limited in the following sense: they may only assume judicial functions which are equivalent to those exercised by other members of the court. Court chairpersons must not interfere with the adjudication by other judges and shall not be involved in judicial selection. Neither shall they have a say on remuneration (see para 13 for bonuses and privileges). They may have representative and administrative functions, including the control over non-judicial staff. Administrative functions require training in management capacities. Court chairpersons must not misuse their competence to distribute court facilities to exercise influence on the judges.

Case Assignment

12. Administrative decisions which may affect substantive adjudication should not be within the exclusive competence of court chairpersons. One example is case assignment, which should be either random or on the basis of predetermined, clear and objective criteria determined by a board of judges of the court. Once adopted, a distribution mechanism may not be interfered with.

Individual Bonuses and Privileges

13. On a long term basis, bonuses and privileges should be abolished and salaries raised to an adequate level which satisfy the needs of judges for an appropriate standard of living and adequately reflect the responsibility of their profession. As long as bonuses and privileges exist, they should be awarded on the basis of predetermined criteria and a transparent procedure. Court chairs shall not have a say on bonuses or privileges.

Limited Role in Disciplining Judges

14. Court chairpersons may file a complaint to the body which is competent to receive complaints and conduct disciplinary investigations (see para 5, a). In order to ensure an independent and objective review of the complaint, court chairpersons should not have the power to either initiate or adopt a disciplinary measure.

Limited Term of Office

15. Court chairpersons should be appointed for a limited number of years with the option of only one renewal. In case of executive appointment, the term should be short without possibility of renewal.  5

Transparent and Independent Selection of Court Chairpersons

16. The selection of court chairpersons should be transparent. Vacancies for the post of court chairpersons shall be published. All judges with the necessary seniority/experience may apply. The body competent to select may interview the candidates. A good option is to have the judges of the particular court elect the court chairperson. In case of executive appointment, an advisory body - such as a Judicial Council or Qualification Commission (see para 4) - taking also into consideration views from the local bench, should be entitled to make a recommendation which the executive may only reject by reasoned decision. In this case the advisory body may recommend a different candidate. Additionally, in order to protect against excessive executive influence, the advisory body should be able to override the executive veto by qualified majority vote.

Part II – Judicial Selection and Training

Diversity of Access to Judicial Profession

17. Access to the judicial profession should be given not only to young jurists with special training but also to jurists with significant experience working in the legal profession (that is, through mid- career entry into the judiciary). The degree to which experience gained in the relevant profession can qualify candidates for judicial posts must be carefully assessed.

Improvement of Legal Education

18. Access to the judicial profession should be limited to those candidates with a higher law degree. In the university curriculum more attention should be given to the training of analytical skills. Elements such as case studies, practical experience, law clinics and moot courts should be integrated. The same level of education should be guaranteed in State and private universities, including distant learning programmes. External evaluation of the university curricula may positively contribute to their improvement.

Improvement of Special Training of Judges

19. Where schools for judges are part of the selection procedures, they have to be independent from the executive power. Training programmes should focus on what is needed in the judicial service and complement university education. They should include aspects of ethics, communication skills, the ability to settle disputes, management skills and legal drafting skills. Where a Judicial Council exists, it may adopt recommendations for the legal education of judges. This includes the specification of relevant skills and advice on the continuing education of judges.

20. Special training as referred to in para 19 should also be provided for representatives of other legal professions joining the judiciary.

Recruitment Process

21. In order to ensure transparency in the selection process, the procedure and criteria for judicial selection must be clearly defined by law. The vacancy note, as well as the terms and conditions, should be publicly announced and widely disseminated. A list of all candidates applying (or at least a short list) should be publicly available. The selection body should be independent, representative  6

and responsible towards the public (see paras 3-4). It should conduct an interview at least with the candidates who have reached the final round, provided that both the topic of the interview and its weight in the process of selection is predetermined.

22. If there are background checks, they should be handled with utmost care and strictly on the basis of the rule of law. The selecting authority can request a standard check for a criminal record and any other disqualifying grounds from the police. The results from this check should be made available to the applicant, who should be entitled to appeal them in court. No other background checks should be performed by any security services. The decision to refuse a candidate based on background checks needs to be reasoned.

23. Where the final appointment of a judge is with the State President, the discretion to appoint should be limited to the candidates nominated by the selection body (e.g. Judicial Council, Qualification Commission or Expert Commission; see paras 3-4). Refusal to appoint such a candidate may be based on procedural grounds only and must be reasoned. In this case the selection body should re-examine its decision. One option would be to give the selection body the power to overrule a presidential veto by a qualified majority vote. All decisions have to be taken within short time limits as defined by law.

Representation of Minorities within the Judiciary

24. Generally it would be desirable that the composition of the judiciary reflects the composition of the population as a whole. In order to increase the representation of minorities in the judiciary, underrepresented groups should be encouraged to acquire the necessary qualifications for being a judge. Nobody must be excluded because they are a member of a certain minority group.

Part III – Accountability of Judges and Judicial Independence in Adjudication

Disciplinary Proceedings

25. Disciplinary proceedings against judges shall deal with alleged instances of professional misconduct that are gross and inexcusable and that also bring the judiciary into disrepute. Disciplinary responsibility of judges shall not extend to the content of their rulings or verdicts, including differences in legal interpretation among courts; or to examples of judicial mistakes; or to criticism of the courts.

Independent Body Deciding on Discipline

26. There shall be a special independent body (court, commission or council) to adjudicate cases of judicial discipline (see para 9). The bodies that adjudicate cases of judicial discipline may not also initiate them or have as members persons who can initiate them. These bodies shall provide the accused judge with procedural safeguards, including the right to present a defence and also the right to appeal to a competent court. Transparency shall be the rule for disciplinary hearings of judges. Such hearings shall be open, unless the judge who is accused requests that they be closed. In this case a court shall decide whether the request is justified. The decisions regarding judicial discipline shall provide reasons. Final decisions on disciplinary measures shall be published.  7

Professional Evaluation of Judges

27. Where professional evaluations of judges are performed, they must not be used to harm independent adjudication. The evaluation of judges’ performance shall be primarily qualitative and focus upon their skills, including professional competence (knowledge of law, ability to conduct trials, capacity to write reasoned decisions), personal competence (ability to cope with the work load, ability to decide, openness to new technologies), social competence (ability to mediate, respect for the parties) and, for possible promotion to an administrative position, competence to lead. These same skills should be cultivated in judicial training programmes, as well as on the job.

28. Judges shall not be evaluated under any circumstances for the content of their decisions or verdicts (either directly or through the calculation of rates of reversal). How a judge decides a case must never serve as the basis for a sanction. Statistics on the efficiency of court operations shall be used mainly for administrative purposes and serve as only one of the factors in the evaluation of judges. Evaluations of judges may be used to help judges identify aspects of their work on which they might want to improve and for purposes of possible promotion. Periodic exams for judges (attestations) that may lead to dismissal or other sanctions are not appropriate for judges with life tenure.

29. The criteria for professional evaluation should be clearly spelled out, transparent and uniform. Basic criteria should be provided for in the law. The precise criteria used in periodic evaluations shall be set out further in regulations, along with the timing and mechanisms of performing evaluations.

Independent Evaluations

30. While a Judicial Council may play a role in specifying the criteria and the procedure, professional evaluations should be conducted at the local level. Evaluations shall be conducted mainly by other judges. Court chairpersons should not have the exclusive competence to evaluate judges, but their role should be complemented by a group of judges from the same and other courts. That group should consider also the opinions of outsiders who regularly deal with the judge (such as lawyers) and law professors, with respect to the diligence, respect for the parties and rules of procedure by a judge.

31. Evaluations should include review of the judge’s written decisions and observation of how he or she conducts trials. Evaluations shall be transparent. Judges should be heard and informed about the outcome of the evaluation, with opportunities for review on appeal.

Professional Accountability through Transparency

32. Transparency shall be the rule for trials. To provide evidence of the conduct of judges in the courtroom, as well as accurate trial records, hearings shall be recorded by electronic devices providing full reproduction. Written protocols and stenographic reports are insufficient. To enhance the professional and public accountability of judges, decisions shall be published in databases and on websites in ways that make them truly accessible and free of charge. Decisions must be indexed according to subject matter, legal issues raised, and the names of the judges who wrote them. Decisions of bodies deciding on discipline shall also be published (see also para 26).  8

33. To facilitate public trust in the courts, authorities should encourage the access of journalists to the courts, and establish positions of press secretary or media officer. There shall be no barriers or obstacles to journalists attending trials.

Independent Criminal Adjudication

34. The accusatory bias of justice systems in most countries of Eastern Europe, South Caucasus and Central Asia requires remedies. Acquittals are still considered a black mark or failure. To diminish pressure on judges to avoid acquittals, a change in the system of their professional evaluation (and if appropriate, considering changes in the assessment of prosecutors and investigators as well) is strongly recommended. The number of acquittals should never be an indicator for the evaluation of judges. Judges need to gain real discretion in reviewing requests for approval of pre-trial detention. Appellate review of acquittals shall be limited to the most exceptional circumstances.

Internal Independence

35. The issuing by high courts of directives, explanations, or resolutions shall be discouraged, but as long as they exist, they must not be binding on lower court judges. Otherwise, they represent infringements of the individual independence of judges. In addition, exemplary decisions of high courts and decisions specifically designated as precedents by these courts shall have the status of recommendations and not be binding on lower court judges in other cases. They must not be used in order to restrict the freedom of lower courts in their decision-making and responsibility. Uniformity of interpretation of the law shall be encouraged through studies of judicial practice that also have no binding force.

kievis rekomendaciebi aRmosavleT evropaSi, samxreT kavkasiaSi da centralur aziaSi sasamarTlos damoukideblobis Sesaxeb

– sasamarTlos administrireba, mosamarTleTa SerCevisa da angariSvaldebulebis sakiTxebi –

euTos demokratiuli institutebisa maqs plankis saxelobis minervas kvleviTi da adamianis uflebaTa ofisi jgufi sasamarTlos damoukideblobis sakiTxebze

kievi, 23-25 ivnisi 2010w. sasamarTlos damoukidebloba samarTliani sasamarTlos uflebis, kanonis uzenaesobisa da demokratiis aucilebeli elementia. aRmosavleT evropis, samxreT kavkasiis da centraluri aziis qveynebSi am principebis Sesabamisad sasamarTlos damoukideblobis gaZlierebis mxardasaWerad, euTos demokratiuli institutebisa da adamianis uflebaTa ofisma (ODIHR), maqs plankis saxelobis SedarebiTi sajaro samarTlis da saerTaSoriso samarTlis institutTan (MPI) erTad, moawyo da umaspinZla regionalur eqspertTa Sexvedras sasamarTlos damoukideblobis sakiTxebze qalaq kievSi. Sexvedras eswreboda ormocamde damoukidebeli eqsperti, maT Soris, cnobili swavlulebi da ufrosi praqtikosebi euTos 19 monawile qveynidan, agreTve evropis sabWodan da evrosabWos veneciis komisiidan. samarTlebrivi sistemebis da sasamarTlos damoukideblobasTan dakavSirebuli sxvadasxva praqtikis siRrmiseuli analizis Sedegad ODIHR-ma da MPI-m SearCia sami Tema, romlebic gansakuTrebiT mniSvnelovania sasamarTlo damoukideblobasTan mimarTebaSi, kerZod: (1) sasamarTlos administrireba, sadac aqcenti gakeTda mosamarTleTa sabWoebze, mosamarTleTa TviTmmarTvelobis organoebsa da sasamarTlos Tavmjdomareebis rolze; (2) mosamarTleTa SerCeva – kriteriumebi da procedurebi; da (3) mosamarTleTa angariSvaldebuleba da mosamarTleTa damoukidebloba saqmeTa ganxilvisas. Sexvedra dasrulda rekomendaciebis krebulis miRebiT, romelic ar aris amomwuravi (Tan erTvis “kievis rekomendaciebi aRmosavleT evropaSi, samxreT kavkasiaSi da centralur aziaSi sasamarTlo damoukideblobis Sesaxeb”). am rekomendaciebis mizania zemoTaRniSnuli sami ZiriTadi mimarTulebiT sasamarTlos damoukideblobis Semdgomi gaZliereba regionSi. ODIHR-i mouwodebs monawile saxelmwifoebs, ganixilon kievis rekomendaciebi, gansazRvron sferoebi, sadac maTTan arsebuli praqtika ukve SesabamisobaSia rekomendaciebTan da Sesabamisi informacia miawodon ODIHR-s. Sesabamisad, ODIHR-i xels Seuwyobs gamocdilebis gaziarebas da teqnikur daxmarebas gauwevs im monawile saxelmwifoebs, romlebic gamoxataven sakuTari sasamarTlo sistemis damoukideblobis gaZlierebis interess, kievis rekomendaciebSi Sesuli RonisZiebebis gatarebis gziT.

2 nawili I – sasamarTlos administrireba

1. sasamarTloebis da sasamarTlo xelisuflebis administrirebis mizania, ganamtkicos saqmeTa damoukidebeli da miukerZoebeli ganxilva samarTliani sasamarTlos uflebisa da kanonis uzenaesobis principebis Sesabamisad. dauSvebelia sasamarTlos administrireba sasamarTlo gadawyvetilebis Sinaarsze zegavlenis mosaxdenad iqnas gamoyenebuli. sasamarTlo administrirebis procesi unda iyos gamWvirvale.

mosamarTleTa sabWoebi, sakvalifikacio komisiebi da TviTmmarTvelobis organoebi

uflebamosilebis ganawileba sasamarTlo administraciaSi

2. mosamarTleTa sabWoebi warmoadgenen organoebs, romelTac dakisrebuli aqvT sasamarTlos administrirebis specifiuri movaleobebi da gaaCniaT damoukidebeli uflebamosilebebi sasamarTlos damoukideblobis garantirebis mizniT. imisaTvis, rom Tavidan iqnas acilebuli uflebamosilebebis zedmeti koncentrireba sasamarTlo xelisuflebis erT organoSi da korporatizmis gancda, rekomendebulia, moxdes sxvadasxva uflebamosilebebis gamijvna da maTi danawileba, rogoricaa, magaliTad, mosamarTleTa SerCeva (ix. paragrafebi 3-4, 8), dawinaureba da swavleba, disciplina (ix. paragrafebi 5, 9, 14, 25-26), profesiuli Sefaseba (ix. paragrafebi 27-28) da biujeti (ix. paragrafi 6). sasurvelia, Seiqmnas ramdenime damoukidebeli organo, romlebic cal-calke iqnebian kompetenturi sasamarTlos administrirebis calkeul sferoebSi ise, rom ar eqvemdebarebodnen erTi romelime dawesebulebis an organos kontrols. am organoebis Semadgenloba unda iyos TiToeuli maTganis funqciebis Sesabamisi. maTi saqmianoba unda regulirdebodes sakanonmdeblo doneze da ara aRmasrulebeli xelisuflebis mier gamocemuli aqtis Sesabamisad.

mosamarTleTa SerCeva

3. Tu ar arsebobs am funqciiT aRWurvili sxva damoukidebeli organo, unda Seiqmnas calke eqspertTa komisia, romelic mosamarTleTa SerCevis mizniT Caatarebs werilobiT da zepir gamocdebs (ix. agreTve paragrafi 8). am SemTxvevaSi, mosamarTleTa sabWos uflebamosileba unda Semoifarglos mxolod Sesabamisi procedurebis dacvis SemowmebiT da komisiis mier SerCeuli kandidatebis daniSvniT an daniSvnaze uflebamosili organosTvis kandidaturebis wardgeniT (samsaxurSi miRebis procesTan dakavSirebiT ix. paragrafebi 21-23).

4. alternativis saxiT, mosamarTleTa sabWoebi an sakvalifikacio komisiebi an sakvalifikacio kolegiebi SeiZleba pirdapir aRiWurvon mosamarTleTa daniSvnis da swavlebis uflebamosilebiT. am SemTxvevaSi aucilebelia, rom es organoebi ar eqvemdebarebodnen aRmasrulebeli xelisuflebis kontrols da maTi saqmianoba iyos adgilobrivi mTavrobisgan damoukidebeli (SemadgenlobasTan dakavSirebiT ix. agreTve paragrafi 8).

3 disciplina

5. korporatizmis gancdis Tavidan acilebis da samarTliani disciplinaruli warmoebis uzrunvelyofis mizniT, mosamarTleTa sabWoebi ar unda iyon erTdroulad uflebamosilni, rom a) miiRon saCivrebi da awarmoon disciplinaruli gamoZieba da amavdroulad b) ganixilon disciplinaruli saqmeebi da gamoitanon gadawyvetileba disciplinaruli RonisZiebebis gamoyenebis Taobaze. disciplinarul saqmeebze gamotanili gadawyvetilebebi unda eqvemdebarebodes kompetenturi sasamarTlos saapelacio zedamxedvelobas (ix. agreTve paragrafebi 9, 14, 25-26).

biujetTan dakavSirebuli rekomendacia

6. imis gaTvaliswinebiT, rom mTavrobas aqvs sasamarTlo xelisuflebis biujetis wardgenis uflebamosileba, xolo parlaments – biujetis miRebis uflebamosileba, sasurvelia, sasamarTlo xelisuflebis warmomadgenel organos, magaliTad, mosamarTleTa sabWos, hqondes ufleba, mTavrobas warudginos informacia marTlmsajulebis sistemis sabiujeto saWiroebebis Sesaxeb, informirebuli gadawyvetilebis miRebis xelSewyobis mizniT. am organos aseve unda mousminos parlamentma biujetis sakiTxis ganxilvisas. mosamarTleTa sabWoebma SeiZleba Tavisi roli Seasrulon aseve sasamarTlo xelisuflebis SigniT biujetis ganawilebaSi.

mosamarTleTa sabWoebis Semadgenloba

7. iq, sadac arsebobs mosamarTleTa sabWo, misi mosamarTle wevrebi unda airCnen aseve mosamarTlis Tanamdebobis mqone pirebis mier da unda warmoadgendnen zogadad sasamarTlo xelisuflebis interesebs, maT Soris, pirveli instanciis mosamarTleebs. saapelacio sasamarTlos mosamarTleebi ar unda Seadgendnen sabWos umravlesobas. im SemTxvevaSi, Tu sasamarTlos Tavmjdomare sabWoSi iniSneba, igi unda gadadges sasamarTlos Tavmjdomaris Tanamdebobidan. garda mosamarTleebis mier arCeuli, sabWos umravlesobis Semadgeneli mosamarTle wevrebisa, mosamarTleTa sabWoSi unda Sediodnen samarTlis profesorebi da, sasurvelia, advokatTa asociaciis wevri, ufro meti CarTulobisa da gamWvirvalobis uzrunvelsayofad. prokurorebi, Tu isini ar ekuTvnian sasamarTlo xelisuflebis korpuss, sabWos SemadgenlobaSi ar unda Sediodnen. sabWoSi monawileoba unda aekrZalos samarTaldamcavi organoebis sxva warmomadgenlebsac. arc qveynis prezidenti da arc iusticiis ministri ar unda Tavmjdomareobdes sabWos. mosamarTleTa sabWos Tavmjdomare unda airCes sabWos wevrTa xmebis umravlesobiT. mosamarTleTa sabWos muSaobaze dominirebul gavlenas ar unda axdendnen aRmasrulebeli da sakanonmdeblo xelisuflebis warmomadgenlebi.

mosamarTleTa SerCevaze pasuxismgebeli organoebis wevroba

8. mosamarTleTa SerCevaze pasuxismgebeli specialuri komisiis wevrebs (ix. paragrafi 3) unda niSnavdes mosamarTleTa sabWo iuridiuli profesiis warmomadgenlebisgan, maT Soris, mosamarTleTa rigebidan. Tu mosamarTleTa daniSvnaze pasuxismgebelia mosamarTleTa sabWo, sakvalifikacio komisia an sakvalifikacio kolegia (ix. paragrafi 4), misi wevrebi unda dainiSnon gansazRvruli

4 vadiT. mosamarTleTa SerCevaze pasuxismgebel organoSi, mosamarTleTa umravlesobis garda, sasurvelia Sediodnen sxva profesiuli jgufebic (samarTlis profesorebi, advokatebi). maTi wevrad arCeva unda moxdes Sesabamisi samarTlebrivi kulturis da gamocdilebis safuZvelze. am organos Semadgenlobam unda gamoricxos politikuri mosazrebebis upiratesoba mosamarTleobis kandidatis kvalifikaciasTan SedarebiT (ix. paragrafi 21).

disciplinaze gadawyvetilebis mimRebi organoebis wevroba

9. disciplinaruli saqmeebis ganxilvaze da disciplinaruli RonisZiebis Sefardebaze uflebamosili organoebi (ix. paragrafi 5b) unda Sedgebodes ara mxolod mosamarTleebisgan, aramed sxva profesiis warmomadgenlebisgan. uflebamosilebis ganmavlobaSi mosamarTle wevrebma ar unda Seasrulon mosamarTlis an sasamarTlo xelisuflebasTan dakavSirebuli sxva funqciebi, rogoricaa sasamarTlos administrireba, sabiujeto an mosamarTleTa SerCevis procesSi monawileoba. mosamarTleTa disciplinis sakiTxebze gadawyvetilebis mimRebi organoebi ar unda kontroldebodnen aRmasrulebeli xelisuflebis mier; aseve unda gamoiricxos raime politikuri zegavlena mosamarTleTa disciplinasTan dakavSirebiT. aRmasrulebeli xelisuflebis mier mosamarTleTa sabWoebze an mosamarTleTa disciplinaze gadawyvetilebis mimReb organoebze yovelgvari kontroli Tavidan unda iqnas acilebuli (ix. agreTve paragrafebi 5, 25-26).

sasamarTlos administrirebis gamWvirvaloba

10. mosamarTleTa sabWo regularulad unda ikribebodes masze dakisrebuli funqciebis Sesasruleblad. mosamarTleTa sabWos ganxilvebis sajarooba da misi gadawyvetilebebis xelmisawvdomoba garantirebuli unda iyos rogorc kanoniT, aseve praqtikulad.

sasamarTlos Tavmjdomareebis roli

11. sasamarTlos Tavmjdomareebis roli mkacrad unda SeizRudos Semdegi TvalsazrisiT: maT unda Seasrulon mxolod is samosamarTlo funqciebi, romlebic ekvivalenturia sasamarTlos sxva wevrebze dakisrebuli funqciebisa. sasamarTlos Tavmjdomareebi ar unda Caerion sxva mosamarTleebis mier saqmeTa ganxilvaSi da ar unda iRebdnen monawileobas mosamarTleebis SerCevaSi. maT ar unda hqondeT anazRaurebasTan dakavSirebiT gadawyvetilebis miRebis procesSi monawileobis ufleba (premiebTan da privilegiebTan dakavSirebiT ix. paragrafi 13). maT SeiZleba hqondeT warmomadgenlobiTi da administraciuli funqciebi, maT Soris, kontroli arasamosamarTlo personalze. administraciuli funqciebis Sesasruleblad aucilebelia marTvis unarebis swavleba. sasamarTlos Tavmjdomareebma borotad ar unda gamoiyenon maTi uflebamosileba sasamarTlos resursebis gankargvis saqmeSi mosamarTleebze zegavlenis moxdenis mizniT.

5 saqmeTa ganawileba

12. sasamarTlos Tavmjdomaris xelSi ar unda iyos Tavmoyrili iseTi administraciuli gadawyvetilebebis miRebis uflebamosileba, romlebmac SeiZleba arsebiTi gavlena iqonios mosamarTleebis mier saqmis ganxilvaze. amis erT-erTi magaliTia saqmeTa ganawileba, romelic unda moxdes SemTxveviTi principiT an winaswargansazRvruli, naTeli da obieqturi kriteriumebis safuZvelze, romlebic unda daadginos sasamarTlos mosamarTleTa kolegiam. miRebis Semdeg, saqmeTa ganawilebis wesSi Careva dauSvebelia.

individualuri premiebi da privilegiebi

13. grZelvadian perspeqtivaSi, premiebi da privilegiebi unda gauqmdes, xolo xelfasebi unda gaizardos im donemde, rac daakmayofilebs mosamarTleebis saWiroebebs cxovrebis saTanado donis TvalsazrisiT da adekvaturad asaxavs maTi profesiis mniSvnelobas. Tu ZalaSia premiebis da privilegiebis sistema, maTi miniWeba unda moxdes winaswar gansazRvruli kriteriumebis safuZvelze da gamWvirvale procedurebiT. sasamarTlos Tavmjdomares ar unda hqondes gadawyvetilebis miRebis procesSi monawileobis ufleba premiebTan an privilegiebTan dakavSirebiT.

SezRuduli uflebamosileba mosamarTleTa disciplinaruli devnis sakiTxSi

14. sasamarTlos Tavmjdomarem SeiZleba saCivriT mimarTos organos, romelic uflebamosilia miiRos saCivrebi da awarmoos disciplinaruli devna (ix. paragrafi 5a). imisaTvis, rom uzrunvelyofili iqnas saCivris damoukidebeli da obieqturi ganxilva, sasamarTlos Tavmjdomares ar unda hqondes ufleba, moaxdinos inicireba an Tavad Seufardos disciplinaruli RonisZieba.

samsaxurebrivi vadis SezRudva

15. sasamarTlos Tavmjdomare unda dainiSnos gansazRvruli vadiT da am Tanamdebobis gagrZelebis SesaZlebloba unda hqondes mxolod erTxel. Tu daniSvnas axorcielebs aRmasrulebeli xelisufleba, vada unda iyos mokle, xolo misi gagrZeleba ar unda SeiZlebodes.

sasamarTlos Tavmjdomareebis gamWvirvale da damoukidebeli SerCeva

16. sasamarTlos Tavmjdomareebis arCeva unda moxdes gamWvirvaled. sasamarTlos Tavmjdomaris Tanamdebobis vakansia unda gamoqveyndes. aucilebeli staJis / gamocdilebis mqone yvela mosamarTles unda hqondes vakansiaze gancxadebis Setanis SesaZlebloba. mosamarTleTa SerCevaze pasuxismgebelma organom SeiZleba Caataros kandidatebTan gasaubreba. sasurvelia, konkretuli sasamarTlos mosamarTleebma TviTon airCion sasamarTlos Tavmjdomare. Tu daniSvnas axorcielebs aRmasrulebeli xelisufleba, iseT sakonsultacio organos, rogoricaa mosamarTleTa sabWo an sakvalifikacio komisia (ix. paragrafi 4), adgilobrivi sasamarTlos Semadgenlobis mosazrebebis gaTvaliswinebiT, unda hqondes kandidatis wardgenis ufleba, xolo

6 aRmasrulebel organos am wardginebaze uaris Tqma unda SeeZlos mxolod motivirebuli gadawyvetilebiT. am SemTxvevaSi, sakonsultacio organos ufleba unda hqondes, warudginos sxva kandidati. garda amisa, aRmasrulebeli xelisuflebis mxridan zedmeti gavlenisgan Tavdacvis mizniTi, sakonsultacio organos ufleba unda hqondes, aRmasrulebeli xelisuflebis veto daZlios xmaTa kvalificiuri umravlesobiT.

nawili II – mosamarTleTa SerCeva da swavleba

mosamarTlis profesiaze xelmisawvdomobis gzebis diversifikacia

17. mosamarTlis profesia xelmisawvdomi unda iyos ara mxolod axalgazrda iuristebisTvis, romelTac saamisod specialuri momzadeba aqvT gavlili, aramed iuridiul sferoSi momuSave mniSvnelovani gamocdilebis mqone iuristebisTvis (anu, SromiTi cxovrebis Sua etapze sasamarTlo sistemaSi Sesvlis gziT). kandidatis kvalificiuroba mosamarTlis Tanamdebobis dasakaveblad misi gamocdilebidan gamomdinare, guldasmiT unda Sefasdes.

samarTlebrivi ganaTlebis gaumjobeseba

18. mosamarTlis profesiaze xeli unda miuwvdebodeT mxolod umaRlesi iuridiuli ganaTlebis mqone kandidatebs. sauniversiteto swavlebis programaSi meti yuradReba unda daeTmos analitikur unarebSi wvrTnas. programaSi unda CaerTos iseTi elementebi, rogoricaa kazusebis ganxilva, praqtikuli gamocdilebis miReba, samarTlis klinikebi da imitirebuli sasamarTlo procesebi. garantirebuli unda iyos erTi da igive donis ganaTlebis miReba saxelmwifo da kerZo universitetebSi, distanciuri swavlebis programebis CaTvliT. sauniversiteto swavlebis programebis gare Sefasebam SeiZleba dadebiTad Seuwyos xeli maT daxvewas.

mosamarTleTa specialuri swavlebis gaumjobeseba

19. Tu mosamarTleTa SerCevis procedurebi iTvaliswinebs samosamarTlo skolas, igi damoukidebeli unda iyos aRmasrulebeli xelisuflebisgan. saswavlo programebi orientirebuli unda iyos imaze, rac aucilebelia samosamarTlo samsaxurisTvis da avsebdes sauniversiteto ganaTlebas. saswavlo programebSi unda Sediodes eTikis sakiTxebi, komunikaciis unarebi, davebis mogvarebis unari, marTvis unari da iuridiuli dokumentebis Sedgenis unarebi. Tu arsebobs mosamarTleTa sabWo, man SeiZleba SeimuSavos rekomendaciebi mosamarTleTa iuridiuli swavlebis Sesaxeb. aq igulisxmeba Sesabamisi unarebis gansazRvra-gawera da rCevebi mosamarTleTa gangrZobadi ganaTlebis Sesaxeb.

20. me-19 paragrafSi aRniSnuli specialuri swavleba xelmisawvdomi unda iyos agreTve sasamarTlo sistemaSi Semavali iuridiuli profesiis sxva warmomadgenlebisTvisac.

7 samsaxurSi miRebis procesi

21. mosamarTleTa SerCevis procesis gamWvirvalobis uzrunvelyofis mizniT, kanoni unda gansazRvravdes mosamarTleTa SerCevis proceduras da kriteriumebs. gancxadeba vakanturi Tanamdebobis Sesaxeb, agreTve samsaxuris vadebi da pirobebi, sajarod unda gamoqveyndes da farTod unda gavrceldes. vakantur Tanamdebobaze pretendenti kandidatebis sia (an, rogorc minimum, mokle sia) unda iyos sajarod xelmisawvdomi. SerCevaze pasuxismgebeli organo unda iyos damoukidebeli, warmomadgenlobiTi xasiaTis da angariSvaldebuli sazogadoebis winaSe (ix. paragrafebi 3-4). man gasaubreba unda Caataros, rogorc minimum, im kandidatebTan, romlebmac miaRwies saboloo etaps, im pirobiT, rom gasaubrebis saganic da misi xvedriTi wona SerCevis procesSi unda iyos winaswar gansazRvruli.

22. biografiuli cnobebis Semowmebis SemTxvevaSi, Semowmeba unda Catardes gansakuTrebuli sifrTxiliT da kanonis uzenaesobis principebis mkacri dacviT. SerCevaze gadawyvetilebis mimRebma organom SeiZleba moiTxovos standartuli Semowmeba nasamarTlobasTan dakavSirebiT, agreTve sxva cnobebi policiidan, romlebmac SeiZleba gamoiwvios ganmcxadeblis diskvalifikacia. Semowmebis Sedegebi unda waredginos ganmcxadebels, romelsac ufleba unda hqondes, gaasaCivros isini sasamarTloSi. dauSvebelia warsulTan dakavSirebiT yovelgvari sxva cnobebis Segroveba uSiSroebis nebismieri samsaxuris mier. gadawyvetileba kandidatze uaris Tqmis Sesaxeb, romelic efuZneba Semowmebis Sedegebs, unda iyos motivirebuli.

23. Tu mosamarTlis saboloo daniSvnas axorcielebs qveynis prezidenti, daniSvnis diskrecia unda Semoifarglos mxolod SerCevaze gadawyvetilebis mimRebi organos (magaliTad, mosamarTleTa sabWo, sakvalifikacio komisia an eqspertTa komisia; ix. paragrafebi 3-4) mier wardgenili kandidatebiT. aseTi kandidatis daniSvnaze uari SeiZleba efuZnebodes mxolod procedurul safuZvlebs da aucileblad unda iyos motivirebuli. am SemTxvevaSi, SerCevaze gadawyvetilebis mimRebma organom xelaxla unda ganixilos Tavisi gadawyvetileba. dasaSvebia, aseve, rom SerCevaze gadawyvetilebis mimReb organos hqondes prezidentis vetos daZlevis uflebamosileba xmaTa kvalificiuri umravlesobiT. yvela es gadawyvetileba miRebuli unda iqnas kanoniT gansazRvrul rac SeiZleba mokle vadebSi.

umciresobebis warmomadgenloba sasamarTlo sistemaSi

24. zogadad, sasurvelia, rom mosamarTleTa korpusis Semadgenloba asaxavdes mTlianad mosaxleobis Semadgenlobas. sasamarTlo sistemaSi umciresobaTa warmomadgenlobis gazrdis mizniT, unda moxdes naklebad warmodgenili jgufebis waxaliseba, rom maT moipovon is aucilebeli kvalifikacia, rac saWiroa mosamarTled daniSvnisTvis. dauSvebelia vinmes gamotoveba im mizeziT, rom is aris romelime umciresobis jgufis wevri.

8 nawili III – mosamarTleTa angariSvaldebuleba da mosamarTleTa damoukidebloba saqmeTa ganxilvisas

disciplinaruli warmoeba

25. mosamarTleTa winaaRmdeg disciplinaruli warmoeba unda Seexebodes profesiuli gadacdomis iseT savaraudo SemTxvevebs, romlebic seriozuli da arasapatio xasiaTisaa an saxels utexs marTlmsajulebis sistemas. mosamarTleTa disciplinaruli pasuxismgebloba ar SeiZleba Seexos mosamarTlis mier gamotanil ganCinebebs an gadawyvetilebebs, maT Soris, rodesac saqme exeba iuridiuli normebis gansxvavebul ganmartebas sxvadasxva sasamarTlos mier; agreTve, mosamarTlis Secdomas an sasamarTloebis kritikas.

disciplinarul sakiTxebze gadawyvetilebis mimRebi damoukidebeli organo

26. unda arsebobdes specialuri damoukidebeli organo (sasamarTlo, komisia an sabWo), romelic ganixilavs mosamarTleTa disciplinis sakiTxebs (ix. paragrafi 9). mosamarTleTa disciplinis sakiTxebze gadawyvetilebis mimReb organos ar unda hqondes imavdroulad saqmis aRZvris ufleba, xolo misi wevrebi ar unda iyvnen pirebi, romelTac aqvT saqmis aRZvris ufleba. am organom braldebuli mosamarTle unda uzrunvelyos procesualuri garantiebiT, maT Soris, Tavis dacvis uflebiT da kompetentur sasamarTloSi gasaCivrebis uflebiT. gamWvirvaloba unda iyos mosamarTleTa disciplinaruli sxdomebis wesi. aseTi sxdomebi unda iyos Ria, Tu Tavad is mosamarTle, romelsac brali edeba, ar moiTxovs mis daxurul viTarebaSi Catarebas. am SemTxvevaSi, sasamarTlom unda gadawyvitos, dasabuTebulia Tu ara es moTxovna. mosamarTlis disciplinasTan dakavSirebiT gamotanili gadawyvetileba unda iyos dasabuTebuli. saboloo gadawyvetileba disciplinaruli RonisZiebebis Sesaxeb unda gamoqveyndes.

mosamarTleTa profesiuli Sefaseba

27. Tu adgili aqvs mosamarTleTa profesiuli Sefasebas, aseTi Sefaseba ar unda iqnas gamoyenebuli saqmeTa damoukideblad ganxilvis sazianod. mosamarTleTa SromiTi moswrebis Sefaseba unda iyos upiratesad raodenobrivi da orientirebuli iyos maT unarebze, maT Soris profesiul kompetenturobaze (kanonmdeblobis codna, sxdomebis Catarebis unari, motivirebuli gadawyvetilebebis daweris unari), pirovnul unar- Cvevebze (samuSao datvirTvasTan Seguebis unari, gadawyvetilebis miRebis undari, Riaoba axali teqnologiebisadmi), socialur unar-Cvevebze (Suamavlobis unari, procesis mxareTa pativiscemis unari) da – administraciul Tanamdebobaze SesaZlo dawinaurebis miznebisTvis – xelmZRvanelobis unari. aRniSnuli unarebis daxvewas xeli unda Seewyos mosamarTleTa swavlebis programebSi da samuSaozec.

28. arc erT SemTxvevaSi ar unda moxdes mosamarTlis Sefaseba mis mier gamotanili ganCinebebis an gadawyvetilebebis Sinaarsis mixedviT (iqneba es pirdapir Tu gauqmebuli an Secvlili gadawyvetilebebis raodenobis gamoangariSebis gziT). mosamarTlis mier gamotanili gadawyvetileba ar SeiZleba gaxdes misi dasjis

9 safuZveli. sasamarTlos muSaobis efeqturobis amsaxveli statistikuri monacemebi gamoyenebuli unda iqnas mxolod administraciuli mizniT da warmoadgendes mxolod erT-erT faqtors mosamarTleTa Sefasebisas. mosamarTlis Sefaseba SeiZleba gamoyenebuli iqnes mosamarTlis SromiTi saqmianobis im aspeqtebis gamosavlenad, romelTa gaumjobesebac mas SeiZleba surdes da, aseve misi SesaZlo dawinaurebis mizniT. perioduli gamocdebis Catareba mosamarTleebisTvis (atestacia), romlebmac SeiZleba gamoiwvios maTi samsaxuridan gaTavisufleba an sxva sanqciebi – ar aris mizanSewonili uvadod daniSnuli mosamarTleebisTvis.

29. profesiuli Sefasebis kriteriumebi unda iyos mkafiod gawerili, gamWvirvale da erTgvarovani. ZiriTad kriteriumebs unda adgendes kanoni. detaluri kriteriumebi, romlebic perioduli Sefasebebisas gamoiyeneba, unda dadgindes kanonqvemdebare aqtiT, romelic aseve unda adgendes Sefasebis Caterebis vadebsa da meqanizmebs.

damoukidebeli Sefasebebi

30. mosamarTleTa sabWo SeiZleba asrulebdes rols kriteriumebis da procedurebis gansazRvraSi, magram profesiuli Sefaseba unda Catardes adgilobriv doneze. Sefaseba unda ganaxorcielon umTavresad sxva mosamarTleebma. sasamarTlos Tavmjdomareebs ar unda hqondeT mosamarTleTa Sefasebis eqskluziuri uflebamosileba. maT rols unda avsebdes mosamarTleTa jgufi imave an sxva sasamarTloebidan. am jgufma mxedvelobaSi unda miiRos gare pirebis mosazrebebic, romelTac regularulad uwevT konkretul mosamarTlesTan urTierToba (magaliTad, advokatebis). agreTve samarTlis profesorebis mosazrebebi, rodesac fasdeba mosamarTlis saqmisadmi damokidebuleba, mis mier procesis mxareTa pativiscema da procesualuri wesebis dacva.

31. Sefaseba unda moicavdes mosamarTlis mier dawerili gadawyvetilebebis Sefasebas da mis mier sxdomis Catarebaze dakvirvebas. Sefaseba unda iyos gamWvirvale. mosamarTleebs unda mousminon da acnobon Sefasebis Sedegebi. maT unda hqondeT Sedegebis gadasinjvis ufleba gasaCivrebis gziT.

profesiuli angariSvaldebuleba gamWvirvalobis gziT

32. rogorc wesi, sasamarTlos sxdomebi Ria unda iyos. sasamarTlos darbazSi mosamarTlis qcevis damadasturebeli mtkicebulebis Sesaqmnelad da, aseve, sxdomis swori Canaweris uzrunvelsayofad, sxdomebis mimdinareoba Cawerili unda iqnas eleqtronuli mowyobilobebis gamoyenebiT, romlebic iZleva srulad aRwarmoebis SesaZleblobas. werilobiTi oqmebi da stenografiuli Canaweri sakmarisi ar aris. mosamarTleTa profesiuli da sazogadoebrivi angariSvaldebulebis gazrdis mizniT, gadawyvetilebebi unda gamoqveyndes monacemTa bazebSi da vebgverdebze imgvarad, rom isini namdvilad xelmisawvdomi da ufaso iyos. gadawyvetilebebi dalagebuli unda iyos sagnis, ganxiluli samarTlebrivi sakiTxebis da gadawyvetilebis gamomtani mosamarTleebis saxelebis mixedviT. agreTve unda gamoqveyndes disciplinaze gadawyvetilebis mimRebi organoebis gadawyvetilebebi (ix. agreTve paragrafi 26).

10 33. sasamarTloebisadmi sazogadoebis ndobis xelSewyobis mizniT, xelisuflebam xeli unda Seuwyos Jurnalistebis daSvebas sasamarTloebSi da Seqmnas pres-mdivnis an mediasTan urTierTobis TanamSromlis Tanamdebobebi. JurnalistebisTvis, romlebic sasamarTlos sxdomebs eswrebian, ar unda arsebobdes dabrkolebebi an barierebi.

damoukidebloba sisxlis samarTlis saqmeebSi

34. aRmosavleT evropis, samxreT kavkasiis da centraluri aziis qveynebSi marTlmsajulebis sistemis arsebuli midrekileba gamamtyunebeli ganaCenis gamotanisken gamosworebas saWiroebs. gamamarTlebeli ganaCenis gamotana jer kidev cud niSnad an marcxad miiCneva. imisaTvis, rom Semcirdes mosamarTleebze mimarTuli zewola, rom maT Tavi aaridon gamamarTlebeli ganaCenis gamotanas, daJinebiT rekomendebulia, rom Seicvalos maTi profesiuli Sefasebis sistema (da, saWiroebis SemTxvevaSi, prokurorebis da gamomZieblebis Sefasebis sistemac). gamamarTlebeli ganaCenebis raodenoba arasodes ar unda iqnas gamoyenebuli mosamarTleTa Sefasebis indikatorad. mosamarTleebs unda hqondeT namdvili diskrecia winaswari patimrobis Sefardebaze Suamdgomlobis ganxilvisas. gamamarTlebeli ganaCenis gadasinjva apelaciis gziT dasaSvebi unda iyos mxolod gamonaklis SemTxvevebSi.

Sida damoukidebloba

35. zemdgomi sasamarTloebis mier miTiTebebis, ganmartebebis an rezoluciebis gamocema ar unda iyos misaRebi praqtika, magram Tu es praqtika arsebobs, aseTi miTiTebebi, ganmartebebi an rezoluciebi ar unda iyos savaldebulo qvemdgomi sasamarTloebisTvis. winaaRmdeg SemTxvevaSi, isini warmoadgens mosamarTleTa individualuri damoukideblobis xelyofas. amasTanave, zemdgomi sasamarTloebis mier gamotanili sanimuSo gadawyvetilebebi da gadawyvetilebebi, romlebic am sasamarTloebma precedentad daasaxeles, unda iyos mxolod sarekomendacio xasiaTis da maT ar unda hqondeT savaldebulo Zala qvemdgomi sasamarTloebisTvis sxva saqmeebis ganxilvisas. isini ar unda iqnas gamoyenebuli qvemdgomi sasamarTloebis Tavisuflebis SesazRudad maT mier gadawyvetilebebis gamotanis da maTze dakisrebuli pasuxismgeblobis Sesrulebis procesSi. kanonmdeblobis erTgvarovan ganmartebas xeli unda Seewyos sasamarTlo praqtikis SeswavliT, romelsac aseve ar unda hqondes savaldebulo Zala.

11

Biroul OSCE pentru Instituţii Democratice Grupul de Cercetare Max Planck Minerva şi Drepturile Omului privind Independenţa Judiciară

RECOMANDĂRILE DE LA KIEV PRIVIND INDEPENDENŢA JUDICIARĂ ÎN EUROPA DE EST, CAUCAZUL DE SUD ŞI ASIA CENTRALĂ

- Administrarea sistemului judecătoresc, selectarea şi responsabilitatea -

Kiev, 23-25 iunie 2010

Independenţa judiciară este un element indispensabil al dreptului la un proces echitabil, statului de drept şi al democraţiei. Într-un efort de a sprijini ţările din Europa de Est, Caucazul de Sud şi Asia Centrală în consolidarea independenţei judiciare în conformitate cu aceste principii, Biroul OSCE pentru Instituţii Democratice şi Drepturile Omului (ODIHR), împreună cu Institutul Max Planck pentru Dreptul Public Comparativ şi Dreptul Internaţional (MPI), au organizat şi găzduit la Kiev o reuniune a experţilor regionali privind independenţa judiciară. La reuniune au participat aproximativ 40 de experţi independenţi, printre care oameni proeminenţi de ştiinţă şi practicieni seniori din 19 state participante OSCE, precum şi din Consiliul Europei şi Comisia de la Veneţia.

După o cercetare profundă a sistemelor şi practicilor juridice privind independenţa judiciară, ODIHR şi MPI au selectat trei teme care prezintă un interes special pentru independenţa judiciară: (1) Administrarea judiciară, cu accent pe consiliile judiciare, organele judiciare de auto-guvernare şi rolul preşedinţilor instanţelor de judecată; (2) Selectarea judiciară - criterii şi proceduri; şi (3) Răspunderea judecătorilor şi independenţa judiciară în luarea deciziilor. Reuniunea s-a încheiat cu adoptarea unui set - ne-exhaustiv - de recomandări (anexatele "Recomandări de la Kiev privind independenţa judiciară în Europa de Est, Caucazul de Sud şi Asia Centrală"). Scopul acestor recomandări este de a consolida în continuare independenţa judiciară în regiune pe cele trei domenii selectate.

Statele participante sunt invitate să examineze ideile cuprinse în Recomandările de la Kiev, să identifice domeniile în care practica lor deja corespunde cu ceea ce se recomandă şi să facă schimb de informaţii relevante cu ODIHR. ODIHR va facilita în mod corespunzător schimbul de expertiză şi va oferi asistenţă tehnică în beneficiul statelor participante care îşi exprimă interesul de a consolida independenţa justiţiei lor prin punerea în aplicare a măsurilor cuprinse în Recomandările de la Kiev. Partea I – Administrarea judiciară

1. Administrarea instanţelor şi a sistemului judiciar îşi va consolida independenţa şi imparţialitatea decizională în conformitate cu dreptul la un proces echitabil şi statul de drept. Administrarea judiciară nu trebuie niciodată folosită pentru a influenţa luarea deciziilor judiciare. Procesul de administrare judiciară trebuie să fie transparent.

Consiliile judiciare, Comisiile de calificare şi Organele de autoguvernare

Separarea competenţelor în cadrul administrării judiciare

2. Consiliile judiciare sunt organe menite să realizeze sarcini specifice de administrare judiciară şi posedă competenţe independente în vederea garantării independenţei judiciare. Pentru a se evita concentrarea excesivă a puterii într-un organ judiciar şi percepţiile de corporatism, este recomandat să se facă distincţia şi să se separe competenţele diferite, cum ar fi cele de selectare (a se vedea aliniatele 3-4, 8), promovare şi instruire a judecătorilor, disciplina (a se vedea aliniatele 5, 9, 14, 25-26), evaluarea profesională (a se vedea aliniatele 27-28) şi bugetul (v. aliniatul 6). O bună opţiune este de a stabili diferite organe independente competente pentru aspecte specifice de administrare judiciară, fără a le supune controlului unei singure instituţii sau autorităţi. Componenţa fiecărui din aceste organe ar trebui să reflecte misiunea lor particulară. Activitatea lor ar trebui să fie reglementată mai degrabă prin lege decît prin ordin executiv.

Selectarea judiciară

3. Cu excepţia cazului în care există un alt organ independent abilitat cu această sarcină, o comisie separată de experţi ar trebui să fie creată pentru a desfăşura examenele în scris şi oral în procesul de selectare judiciară (a se vedea, de asemenea, aliniatul 8). În acest caz competenţa Consiliului judiciar ar trebui să se limiteze la verificarea corectitudinii respectării procedurilor şi la desemnarea candidaţilor selectaţi de către comisie sau de a-i recomanda pe aceştia autorităţii care numeşte judecătorii. (Pentru procesul de recrutare, a se vedea aliniatele 21-23).

4. Alternativ, Consiliile judiciare sau Comisiile de calificare sau Colegiile de calificare pot fi direct responsabile pentru selectarea şi instruirea judecătorilor. În acest caz, este vital ca aceste organe să nu se afle sub controlul executivului şi ca acestea să funcţioneze independent de guvernele (organele executive) regionale (cu privire la componenţă, a se vedea de asemenea aliniatul 8).

Disciplina

5. Pentru a preveni acuzaţiile de corporatism şi a garanta o procedură disciplinară echitabilă, Consiliile judiciare nu trebuie să deţină concomitent competenţe de a) a recepţiona plângeri şi a desfăşura investigaţii disciplinare cât şi de b) a audia cauze şi a lua hotărâri cu privire la măsurile disciplinare. Deciziile disciplinare trebuie să fie obiectul unei revizuiri în apel din partea unei instanţe de judecată competente (a se vedea, de asemenea, aliniatele 9, 14, 25-26).

Consultanţă bugetară

6. Fără a aduce atingere responsabilităţilor existente ale Guvernului în înaintarea propunerilor vizând bugetul judiciar şi ale Parlamentului de adoptare a bugetului, ar fi recomandabil ca un organ care reprezintă interesele sistemului judiciar, precum ar fi Consiliul judiciar, să prezinte guvernului necesităţile bugetare ale sistemul judiciar în scopul facilitării luării unei decizii informate. Acest organ ar trebui de asemenea să fie audiat de către parlament în cadrul dezbaterilor asupra bugetului. Consiliile judiciare de asemenea pot juca un rol în distribuirea bugetului în cadrul sistemului judiciar.

Componenţa Consiliilor judiciare

7. Atunci când este creat un Consiliul judiciar, membrii săi judecători trebuie să fie aleşi de colegii lor şi reprezintă sistemul judiciar în general, inclusiv judecătorii de la instanţele de primul nivel. Consiliile judiciare nu trebuie să fie dominate de către judecătorii instanţei de apel. Atunci când preşedintele unei instanţe este numit în Consiliu, el sau ea trebuie să demisioneze din funcţia de preşedinte al instanţei. În afară de un număr substanţial de membri judiciari aleşi de judecători, Consiliul judiciar ar trebui să cuprindă profesori de drept şi, de preferinţă, un membru al baroului, pentru a promova incluziunea şi transparenţa. Procurorii ar trebui să fie excluşi în cazul în care procurorii nu fac parte din acelaşi corp judiciar ca şi judecătorii. Alţi reprezentanţi ai organelor de drept de asemenea ar trebui să fie excluşi de la participare. Nici Preşedintele statului, nici Ministrul justiţiei nu ar trebui să prezideze asupra Consiliului. Preşedintele Consiliului judiciar ar trebui să fie ales prin vot majoritar din rândul membrilor săi. Activitatea Consiliului judiciar nu trebuie să fie dominată de reprezentanţi ai ramurii executive şi legislative.

Componenţa organelor ce iau decizii cu privire la selectarea judiciară

8. Membrii comisiilor speciale pentru selectarea judiciară (a se vedea aliniatul 3) ar trebui să fie numiţi de către Consiliul judiciar din rândul specialiştilor de drept, inclusiv a membrilor sistemului judiciar. În cazul în care Consiliile judiciare, Comisiile de calificare sau Colegiile de calificare sunt responsabile în mod direct pentru selectarea judiciară (a se vedea aliniatul 4), membrii ar trebui să fie numiţi în funcţie pe termene fixe. În afara unui număr substanţial de membri judiciari în acest organ de selectare, includerea altor grupuri profesionale este binevenită (profesori de drept, avocaţi) şi ar trebui să fie stabilită în baza culturii şi experienţei juridice relevante. Componenţa sa trebuie să asigure că considerentele politice nu prevalează asupra calificărilor atribuite unui candidat la funcţia judiciară (a se vedea aliniatul 21).

Componenţa organelor ce iau decizii disciplinare

9. Organele competente să examineze cauze disciplinare şi să ia decizii cu privire la măsurile disciplinare (a se vedea aliniatul 5, b) nu trebuie să fie compuse exclusiv doar din judecători, dar necesită o reprezentare inclusiv din afara profesiei judiciare. Membrii judiciari în timpul mandatului lor nu trebuie să îndeplinească alte funcţii referitoare la judecători sau comunitatea judiciară, cum ar fi administrarea, bugetul sau selectarea judiciară. Organele ce decid cu privire la cauze de disciplină judiciară nu trebuie să fie controlate de ramura executivă şi nici nu trebuie să existe vreo influenţă politică referitoare la disciplină. Orice fel de control de către Executiv asupra Consiliilor judiciare sau organelor cu atribuţii disciplinare trebuie să fie evitat (a se vedea, de asemenea, aliniatele 5, 25- 26).

Transparenţa administrării judiciare

10. Consiliul judiciar se va întruni periodic pentru a-şi realiza misiunea. Accesul publicului la dezbaterile Consiliului judiciar şi publicarea deciziilor sale trebuie să fie garantate prin lege şi în practică.

Rolul preşedinţilor instanţelor de judecată

11. Rolul preşedinţilor de instanţe ar trebui să fie strict limitat în următorul sens: ei îşi pot asuma doar funcţii judiciare care sunt echivalente celor exercitate de alţi membri ai instanţei. Preşedinţii instanţelor nu trebuie să se implice în actul de justiţie al altor judecători şi nu trebuie să fie implicaţi în selectarea judiciară. De asemenea, ei nu se vor implica în materie de remunerare (a se vedea aliniatul 13 cu privire la premii şi privilegii). Ei pot avea funcţii reprezentative şi administrative, inclusiv de control asupra personalului ne-judiciar. Funcţiile administrative necesită instruiri în materie de capacităţi manageriale. Preşedinţii instanţelor nu trebuie să-şi utilizeze abuziv puterea de distribuire a resurselor instanţei pentru a exercita influenţă asupra judecătorilor.

Repartizarea cauzelor

12. Deciziile administrative care ar putea afecta substanţial adjudecarea nu ar trebui să ţină doar de competenţa exclusivă a preşedinţilor instanţelor. Un exemplu este repartizarea cauzelor, care ar trebui să fie aleatoare sau pe bază de criterii predeterminate, clare şi obiective stabilite de un consiliu de judecători ai instanţei. Odată adoptat, mecanismul de repartizare a cauzelor nu poate fi alterat.

Premii şi privilegii individuale

13. Pe termen lung, premiile şi privilegiile ar trebui să fie eliminate, iar salariile să fie ridicate la un nivel adecvat care să satisfacă nevoile judecătorilor pentru un standard adecvat de viaţă şi să reflecte în mod adecvat responsabilitatea profesiei lor. Atât timp cât există premii şi privilegii, acestea ar trebui să fie atribuite pe baza unor criterii prestabilite şi a unei proceduri transparente. Preşedinţii instanţelor nu trebuie să decidă asupra premiilor sau privilegiilor.

Rolul limitat în disciplinarea judecătorilor

14. Preşedinţii instanţelor pot depune petiţii la organul care are competenţa să primească petiţii şi să desfăşoare investigaţii disciplinare (a se vedea aliniatul 5, a). Pentru a asigura o examinare independentă şi obiectivă a petiţiei, preşedinţii de instanţe nu ar trebui să aibă puterea de a iniţia sau adopta o măsură disciplinară.

Mandat limitat

15. Preşedinţii de instanţe ar trebui să fie numiţi pe un număr limitat de ani, cu posibilitatea unei singure prelungiri. În caz de numire de către puterea executivă, mandatul ar trebui să fie unul de termen scurt, fără posibilitatea de prelungire.

Selectare transparentă şi independentă a preşedinţilor de instanţe

16. Selectarea preşedinţilor instanţelor trebuie să fie transparentă. Posturile vacante pentru funcţia de preşedinte de instanţă trebuie să fie publicate. Pot participa toţi judecătorii cu vechimea în muncă şi experienţa necesară. Organul competent pentru selectare poate intervieva candidaţii. O bună opţiune este ca judecătorii din instanţă să aleagă preşedintele instanţei. În caz de numire de către puterea executivă, un organ consultativ - cum ar fi un Consiliu judiciar sau Comisie de calificare (a se vedea aliniatul 4) - luând de asemenea în considerare punctele de vedere din instanţa respectivă, ar trebui să fie în drept să facă o recomandare pe care executivul să o poată respinge doar printr-o decizie motivată. În acest caz, organul consultativ poate recomanda un alt candidat. În plus, pentru a evita influenţa excesivă a puterii executive, organul consultativ ar trebui să poată respinge dreptul de veto al executivului prin votul majorităţii calificate.

Part II – Selectarea şi instruirea judiciară

Diversitatea accesului la profesia judiciară

17. Accesul la profesia judiciară ar trebui să fie oferit nu doar juriştilor tineri cu instruire specială, dar şi juriştilor cu experienţă semnificativă de lucru în profesia juridică (adică prin intermediul accederii în sistemul judiciar în mijlocul carierei). Gradul în care experienţa acumulată în profesia relevantă poate califica candidaţii pentru funcţii judiciare trebuie să fie evaluat cu atenţie.

Îmbunătăţirea învăţământului juridic

18. Accesul la profesia juridică ar trebui să fie limitat la candidaţi cu studii de drept superioare. În curriculum-ul universitar ar trebui să se atragă o atenţie sporită instruirii deprinderilor analitice. Elemente precum studii de caz, experienţă practică, clinici juridice şi proces judiciar simulat ar trebui să fie integrate. Acelaşi nivel de instruire ar trebui să fie garantat în universităţi de stat şi private, inclusiv privind programele de învăţământ la distanţă. Evaluarea externă a curriculum- urilor universitare poate contribui pozitiv la îmbunătăţirea acestora.

Îmbunătăţirea instruirii speciale a judecătorilor

19. În cazul când şcolile pentru judecători sunt parte a procedurilor de selectare, ele trebuie să fie independente de puterea executivă. Programele de instruire ar trebui să se concentreze asupra necesităţilor serviciului judiciar şi să completeze învăţământul universitar. Ele trebuie să includă aspecte de etică, aptitudini de comunicare, capacităţi de soluţionare a disputelor, abilităţi administrative şi de elaborare a actelor juridice. Acolo unde există un Consiliu judiciar, acesta poate adopta recomandări pentru instruirea juridică a judecătorilor. Aceasta include specificarea competenţelor relevante şi sugestii cu privire la formarea continuă a judecătorilor.

20. Instruirea specială la care s-a făcut referinţă în aliniatul 19 ar trebui să fie oferită şi pentru reprezentanţi ai altor profesii juridice care aderă la sistemul judiciar.

Procesul de recrutare

21. În vederea asigurării transparenţei în procesul de selectare, procedura şi criteriile pentru selectarea judiciară trebuie să fie clar definite de lege. Informaţia despre locul vacant, cât şi termenii şi condiţiile, ar trebui să fie anunţate în mod public şi difuzate pe scară largă. O listă a tuturor candidaţilor (sau cel puţin o listă a celor pre-selectaţi) ar trebui să fie disponibilă publicului. Organul de selectare ar trebui să fie independent, reprezentativ şi responsabil faţă de public (v. aliniatele 3-4). Acesta trebuie să realizeze un interviu cel puţin cu candidaţii care au ajuns la runda finală, cu condiţia că atât subiectul interviului cât şi ponderea sa în procesul de selectare este predeterminat.

22. Dacă există verificări ale candidaţilor, ele ar trebui să fie efectuate cu cea mai mare atenţie şi strict în condiţiile unui stat de drept. Autoritatea de selectare poate solicita poliţiei o verificare standard privind cazierul judiciar şi orice alte elemente descalificante. Rezultatul acestei verificări ar trebui să fie accesibil candidatului, care ar trebui să fie în drept să-l atace în instanţă. Nici un fel de alte verificări nu ar trebui să fie efectuate de nici un serviciu de securitate. Decizia de a refuza un candidat în baza verificărilor trebuie să fie motivată.

23. În cazul când numirea finală a unui judecător ţine de Preşedintele de stat, discreţia de numire ar trebui să fie limitată la candidaţii nominalizaţi de organul de selectare (de pildă, Consiliu judiciar, Comisia de calificare sau Comisia de experţi; v. aliniatele 3-4). Refuzul de numire a unui atare candidat se poate baza numai pe motive procedurale şi trebuie să fie motivat. În acest caz organul de selectare ar trebui să-şi reexamineze decizia. O opţiune ar fi să i se acorde organului de selectare puterea să respingă dreptul de veto al preşedintelui prin votul majorităţii calificate. Toate deciziile trebuie să fie luate în termene scurte în conformitate cu prevederile legii.

Reprezentarea minorităţilor în cadrului sistemului judiciar

24. În general, ar fi de dorit ca componenţa sistemului judiciar să reflecte componenţa întregii populaţii. Pentru a spori reprezentarea minorităţilor în sistemul judiciar, grupurile sub-reprezentate ar trebui să fie încurajate să dobândească calificările necesare unui judecător. Nimeni nu trebuie să fie exclus pe motiv că este membru al unui anumit grup minoritar.

Partea III – Răspunderea judecătorilor şi independenţa judiciară în adjudecare

Procedurile disciplinare

25. Procedurile disciplinare împotriva judecătorilor trebuie să implice cazurile de presupuse abateri profesionale care sunt grave şi de neiertat şi care discreditează sistemul judiciar. Răspunderea disciplinară a judecătorilor nu se extinde la conţinutul hotărârilor sau verdictelor lor, inclusiv diferenţele de interpretare juridică între instanţe; sau la exemple de erori judiciare; sau la critica instanţelor.

Organ decizional independent în materie disciplinară

26. Va exista un organ independent special (instanţă, comisie sau consiliu) pentru a se pronunţa asupra cazurilor de disciplină judiciară (a se vedea aliniatul 9). Organele care se pronunţă asupra cazurilor de disciplină judiciară nu trebuie să aibă competenţa de a le iniţia, sau să includă ca membri persoane care le pot iniţia. Aceste organe trebuie să-i ofere judecătorului acuzat garanţii procedurale, inclusiv dreptul de a prezenta o apărare şi, de asemenea, dreptul de a înainta un recurs la o instanţă competentă. Transparenţa trebuie să fie o regulă pentru audierile disciplinare ale judecătorilor. Astfel de audieri vor fi deschise, cu excepţia cazului când judecătorul acuzat solicită ca acestea să fie închise. În acest caz, instanţa va decide dacă solicitarea este justificată. Hotărârile referitoare la disciplina judiciară vor fi motivate. Hotărârile finale privind măsurile disciplinare vor fi publicate. Evaluarea profesională a judecătorilor

27. În cazul când sunt efectuate evaluări profesionale ale judecătorilor, ele nu trebuie să fie utilizate pentru a dăuna adjudecării independente. Evaluarea performanţei judecătorilor va trebui să fie în primul rând una calitativă şi să fie axată pe capacităţile lor, inclusiv competenţa profesională (cunoaşterea legii, capacitatea de a conduce procese de judecată, capacitatea de a scrie hotărâri motivate), competenţa personală (capacitatea de a face faţă volumului de lucru, capacitatea de a lua hotărâri, deschiderea faţă de tehnologii noi), competenţa socială (abilitatea de a media, respectarea părţilor) şi, pentru eventuala promovare la funcţie administrativă, competenţa de a conduce o instanţă de judecată. Aceleaşi calificări ar trebui să fie cultivate în programe de instruire judiciară şi la locul de muncă.

28. Judecătorii nu vor fi evaluaţi nici într-o circumstanţă pentru conţinutul hotărârilor sau verdictelor lor (fie direct sau prin calcularea ratelor de anulări). Modul cum un judecător decide o cauză niciodată nu trebuie să servească drept bază pentru sancţionare. Statisticile cu privire la eficienţa activităţilor instanţei vor fi utilizate în principal în scopuri administrative şi vor servi doar ca unul dintre factorii de evaluare a judecătorilor. Evaluările judecătorilor pot fi utilizate pentru a acorda ajutor judecătorilor în identificarea aspectelor activităţii lor pe care ar dori să le amelioreze cât şi pentru scopuri de posibilă promovare. Examinările periodice pentru judecători (atestări) ce pot duce la concediere sau alte sancţiuni nu sunt adecvate pentru judecători cu mandat pe viaţă.

29. Criteriile de evaluare profesională ar trebui să fie clar explicate, transparente şi uniforme. Criteriile de bază ar trebui să fie stipulate în lege. Criteriile precise folosite în evaluările periodice vor fi stipulate în regulamente, împreună cu termenele şi mecanismele de efectuare a evaluărilor.

Evaluări independente

30. În timp ce un Consiliu judiciar poate juca un rol în specificarea criteriilor şi a procedurii, evaluările profesionale ar trebui să fie efectuate la nivel local. Evaluările ar trebui să fie efectuate în principal de alţi judecători. Preşedinţii instanţelor nu ar trebui să posede competenţă exclusivă de a evalua judecătorii, însă rolul lor ar trebui să fie completat de un grup de judecători din aceeaşi sau din alte instanţe. Acest grup ar trebui de asemenea să ia în considerare opiniile persoanelor terţe care contactează în mod regulat cu judecătorul (cum ar fi avocaţii) şi a profesorilor de drept, cu privire la diligenţă, respectul pentru părţi şi normele de procedură din partea judecătorului.

31. Evaluările ar trebui să includă examinarea hotărârilor în scris ale judecătorului şi a modului în care el sau ea conduce procesele de judecată. Evaluările trebuie să fie transparente. Judecătorii ar trebui să fie audiaţi şi informaţi cu privire la rezultatul evaluării, cu posibilităţi de reexaminare în recurs.

Responsabilitatea profesională prin transparenţă

32. Transparenţa trebuie să fie regulă pentru procesele de judecată. Pentru a furniza dovezi cu privire la conduita judecătorilor în sala de judecată, precum şi corectitudinea desfăşurării procesului de judecată, audierile vor fi înregistrate cu dispozitive electronice cu furnizarea reproducerii complete. Procesele verbale şi rapoartele stenografice sunt insuficiente. Pentru a spori responsabilitatea profesională şi publică a judecătorilor, deciziile vor fi publicate în baze de date şi pe paginile web ale instanţelor în moduri care le fac cu adevărat accesibile şi gratuite. Deciziile trebuie să fie indexate în funcţie de subiect, aspectele juridice abordate, precum şi numele judecătorilor care le-au scris. Deciziile organelor disciplinare de asemenea trebuie să fie publicate (a se vedea, de asemenea, aliniatul 26).

33. Pentru a facilita încrederea publicului în instanţele judecătoreşti, autorităţile ar trebui să încurajeze accesul jurnaliştilor la instanţe, şi să creeze funcţii de secretar de presă sau de funcţionar mass-media. Nu trebuie să existe bariere sau obstacole pentru asistarea jurnaliştilor la procesele de judecată.

Adjudecarea penală independentă

34. Prejudecata acuzatoare în sistemele de justiţie din majoritatea ţărilor din Europa de Est, Caucazul de Sud şi Asia Centrală necesită măsuri de remediere. Achitările sînt încă considerate ca fiind o notă rea sau un eşec. În vederea diminuării presiunii asupra judecătorilor de a evita achitări, este puternic recomandată o schimbare în sistemul evaluării lor profesionale (şi, dacă este cazul, examinarea necesităţii de a schimba şi evaluarea procurorilor şi anchetatorilor). Numărul achitărilor nu ar trebui nicicând să fie un indicator pentru evaluarea judecătorilor. Judecătorii au nevoie să dobândească o discreţie reală în examinarea cererilor de eliberare a mandatelor de arest. Revizuirea în recurs a achitărilor ar trebui limitată la cele mai excepţionale circumstanţe.

Independenţa internă

35. Emiterea de către instanţele superioare a directivelor, explicaţiilor, sau rezoluţiilor trebuie să fie descurajată, dar atât timp cât ele există, ele nu trebuie să fie obligatorii pentru judecătorii instanţelor inferioare. Altfel, ele reprezintă încălcarea independenţei individuale a judecătorilor. În plus, hotărârile exemplare ale instanţelor superioare şi hotărârile special elaborate ca precedente de aceste instanţe vor avea statut de recomandări şi nu sunt obligatorii pentru judecătorii instanţelor inferioare în alte cazuri. Ele nu trebuie folosite pentru restricţionarea libertăţii instanţelor inferioare în responsabilitatea lor şi procesul lor decizional. Uniformitatea interpretării legii trebuie încurajată prin studiile practicii judiciare care de asemenea nu au caracter obligatoriu.

Бюро по демократическим институтам Исследовательская группа «Минерва» и правам человека по вопросам независимости судей Институт Макса Планка

РЕКОМЕНДАЦИИ КИЕВСКОЙ КОНФЕРЕНЦИИ ПО ВОПРОСАМ НЕЗАВИСИМОСТИ СУДЕБНОЙ ВЛАСТИ В СТРАНАХ ВОСТОЧНОЙ ЕВРОПЫ, ЮЖНОГО КАВКАЗА И ЦЕНТРАЛЬНОЙ АЗИИ - Судебное управление, отбор и подотчетность судей 23-25 июня 2010 г. Независимость судебной власти является базовым элементом права на справедливое судебное разбирательство, верховенства права и демократии. В рамках поддержки усилий стран Восточной Европы, Южного Кавказа и Центральной Азии в укреплении независимости судебной власти на основе данных принципов, Бюро по демократическим институтам и правам человека (БДИПЧ) ОБСЕ совместно с Институтом сравнительного публичного права и международного права Макса Планка (ИМП) организовали и провели региональное совещание экспертов по вопросам независимости судебной власти. В работе прошедшего в Киеве совещания приняло участие около 40 независимых экспертов, среди которых были выдающиеся ученые и практикующие специалисты из 19 государств- участников ОБСЕ, а также из Совета Европы и Венецианской комиссии.

По итогам детального изучения правовых систем и практического опыта, связанного с вопросами независимости судебной власти, БДИПЧ и ИМП выбрали три темы, которые имеют особое значение в данном контексте: (1) Вопросы судебного управления, в особенности, советы судей, органы судейского самоуправления и роль председателей; (2) Отбор судей – критерии и процедуры; и (3) Подотчетность судей и независимость при вынесении судебного решения. Совещание завершилось принятием пакета рекомендаций, который, безусловно, не является всеобъемлющим. Ниже прилагается текст Киевских рекомендаций по независимости судебной власти в странах Восточной Европы, Южного Кавказа и Центральной Азии. Задачей данных рекомендаций является дальнейшее укрепление независимости судебной власти в регионе, в особенности, по трем указанным выше выбранным аспектам.

Государствам-участникам предлагается дать свою оценку идеям, содержащимся в Киевских рекомендациях, выявить те области, где текущее положение соответствует выработанным рекомендациям, и поделиться с БДИПЧ соответствующей информацией. БДИПЧ будет соответственно координировать обмен экспертным опытом и предоставит техническую помощь тем государствам-участникам, которые выскажут свой интерес в дальнейшем укреплении независимости судебной власти путем практической реализации предложений и мер, содержащихся в Киевских рекомендациях.  2

Часть I – Судебное управление

1. Управление судами и судейским сообществом должно способствовать повышению независимости и беспристрастности судопроизводства в рамках права на справедливое судебное разбирательство и принципа верховенства права. Судебное управление не должно использоваться для оказания влияния на содержание и процедуры вынесения судебного решения. Процедуры, связанные с судебным управлением, должны быть прозрачны.

Судебные советы, квалификационные комиссии и органы самоуправления

Разделение полномочий при судебном управлении

2. Судебные советы являются органами, наделенными полномочиями для решения конкретных задач в сфере судебного управления для обеспечения независимости судебной власти. Для предотвращения чрезмерной концентрации полномочий в руках одного судейского органа, а также во избежание создания видимости корпоративизма, рекомендуется провести разграничение между различными полномочиями, в том числе, по вопросам отбора (см. пункты 3-4,8) продвижения по службе и обучения судей, мерам дисциплинарного воздействия (см. пункты 5, 9, 14, 25-26), оценки профессиональной деятельности (см. пункты 27-28) и вопросам бюджета (см. пункт 6). Одним из вариантов является создание нескольких независимых органов, ответственных за конкретные вопросы судебного управления, которые не находились бы под контролем одного института или уполномоченной структуры. Состав данных органов должен отражать поставленные перед ними цели. Работа таких органов должна быть описана на уровне закона, а не в актах исполнительной власти.

Отбор судей

3. В случае отсутствия отдельного органа, занимающегося данным вопросом, необходимо создать независимую экспертную комиссию для проведения письменного и устного экзамена в процессе отбора судей (см. также пункт 8). В данном случае полномочия судебного совета должны быть ограничены и сведены к контролю за правильным соблюдением процедур, а также либо к назначению кандидатов, отобранных комиссией, либо к их рекомендации органу, в полномочия которого входит назначение судей. (По процедуре отбора см. пункты 21-23)

4. В ином случае, судебные советы или квалификационные комиссии могут быть непосредственно ответственны за отбор и подготовку судей. В таком случае крайне важно, чтобы данные органы не находились под контролем исполнительной власти и функционировали независимо от местных органов власти (по вопросу состава см. пункт 8)

Меры дисциплинарного воздействия

5. Для того чтобы избежать обвинений в корпоративизме и гарантировать справедливое дисциплинарное разбирательство, судебные советы не должны одновременно выполнять функции а) по получению дисциплинарных жалоб и проведению дисциплинарных расследований и в тоже время б) рассматривать данные дела и выносить по ним решения о  3

применении мер дисциплинарного воздействия. Должна существовать возможность обжалования дисциплинарных решений в соответствующем суде (см. пункты 9, 14, 25-26).

Вопросы бюджета

6. Вне зависимости от имеющихся обязательств правительства в отношении предложений по бюджету судебной системы и полномочиям парламента по принятию бюджета, рекомендуется, чтобы орган, представляющий интересы судебной власти, например, судебный совет, представлял правительству информацию о бюджетных требованиях системы правосудия, что способствовало бы принятию информированного решения. Этот орган также должен иметь возможность выступать перед парламентом в ходе обсуждения бюджета. Судебные советы могут также играть роль в ходе распределения бюджетных средств внутри судебной системы.

Состав судебных советов

7. Судьи, избираемые в действующие судебные советы, должны выбираться своими коллегами и представлять весь судейский корпус, включая представителей судов низшей инстанции. Судьи из судов апелляционной и высшей инстанций не должны доминировать в судебных советах. В случаях, когда председатель суда назначается в судебный совет, ему следует уйти с должности председателя суда. Помимо значительного числа представителей судейского сообщества, избираемых самими судьями, в состав советов могут входить преподаватели права и, желательно, представители адвокатуры, для продвижения принципов прозрачности и широкого представительства. Прокуроры не должны входить в состав таких советов, если они не принадлежат к тому же юридическому сословию, что и судьи. Другие представители правоохранительной системы также не должны входить в состав таких советов. Ни представитель президента, ни представитель министерства юстиции не должны председательствовать в совете. Главу совета следует избирать большинством голосов из числа его членов. В работе судебного совета не должны преобладать представители исполнительной и законодательной власти.

Состав органов, ответственных за отбор судей

8. Члены специальных комиссий отвечающих за отбор судей (см. пункт 3) должны назначаться судебным советом из числа представителей юридической профессии, в том числе судей. В тех случаях, когда судебные советы, квалификационные комиссии и коллегии непосредственно отвечают за отбор судей (см. пункт 4), их члены должны назначаться на определенный срок. Помимо значительного количества судей в составе такой отборочной комиссии, желательно включать в нее представителей других профессиональных групп (преподавателей права, адвокатов), с учетом соответствующей правовой культуры и имеющегося опыта. Состав таких советов должен гарантировать, что политические соображения не будут преобладать над профессиональными знаниями и квалификацией кандидатов на должности судьи. (см. пункт 21).

Состав дисциплинарных комиссий

9. Органы, ответственные за слушания дисциплинарных дел и вынесения по ним решений, (см. пункт 5 б) должны состоять не только из судей и включать представителей, не  4

связанных с судейским корпусом. Судьи-члены таких комиссий во время своего членства в комиссиях не должны выполнять другие функции в отношении иных судей или судейского сообщества, в том числе связанные с администрированием, бюджетом или отбором судей. Органы, занимающиеся вопросами судейской дисциплины, не должны контролироваться исполнительной властью и на их работу не должно оказываться никакого политического воздействия. Следует избегать любого контроля исполнительной власти над судебными советами или иными органами, уполномоченными решать дисциплинарные вопросы. (см. пункты 5, 25-26.)

Прозрачность судебного управления

10. Судебный совет должен регулярно собираться для выполнения своих задач. Доступ общественности к заседаниям судебного совета и публикация их решений должны быть гарантированы законом и соблюдаться на практике.

Роль председателей судов

11. Роль председателей судов должна быть строго ограничена следующим образом: они могут выполнять судейские полномочия только в том же объеме, что и рядовые судьи. Председатели судов не должны вмешиваться в процесс принятия судебных решений другими судьями и не должны участвовать в процедурах отбора судей. Также они не должны иметь полномочий в вопросах определения размера зарплаты и вознаграждения судей (см. пункт 13 по вопросам премий и привилегий). У председателей судов могут быть представительские и административные функции, включая контроль за несудебным персоналом судов. Осуществление управленческих функций требует обучения в сфере управления. Председатели судов не должны злоупотреблять своими полномочиями при распределении помещений и других ресурсов суда для оказания влияния на судей.

Распределение дел

12. Административные решения, которые могут иметь влияние на содержательную сторону судопроизводства, не должны находиться в исключительной компетенции председателя суда. Одним из таких примеров является распределение дел, которое должно проходить либо по жребию, либо по заранее определенным правилам с понятными и объективными критериями, установленными на заседании с участием самих судей. После принятия такой процедуры распределения дел, в нее не должно быть произвольных вмешательств.

Индивидуальные льготы, премии и привилегии

13. В долгосрочной перспективе, льготы, премии и привилегии должны быть отменены и зарплаты судей должны быть подняты до уровня, необходимого для обеспечения судьям нормального уровня жизни и адекватно отражающего уровень ответственности их профессии. До тех пор пока льготы и привилегии сохраняются, они должны распределяться на основе предварительно установленных критериев в соответствии с прозрачной процедурой. У председателей судов не должно быть полномочий по данным вопросам.

Ограничение роли председателя судов в дисциплинарных вопросах  5

14. Председатели судов могут подавать жалобы в орган, уполномоченный принимать подобные жалобы и осуществлять дисциплинарные расследования (см. пункт 5, a). Для обеспечения независимого и объективного рассмотрения жалоб у председателей судов не должно быть полномочий по возбуждению дисциплинарного производства или принятия дисциплинарных мер воздействия.

Ограничение срока полномочий

15. Председатели судов должны назначаться на определенный срок с возможностью продления их полномочий не более одного раза. В случае, если назначение производится исполнительной властью, то срок полномочий должен быть кратким и без возможности повторного назначения.

Прозрачная и независимая процедура отбора председателей судов

16. Процедура отбора председателей судов должна быть прозрачной. Объявления о вакансиях председателей судов должны быть опубликованы. Все судьи, имеющие соответствующий стаж и опыт, должны иметь возможность подать свои заявки. Компетентный орган по отбору может проводить собеседование с кандидатами. Одним из вариантов может быть избрание членами конкретного суда своего председателя. В случае назначения, осуществляемого исполнительной властью, у совещательного органа, например, судебного совета или квалификационной комиссии (см. пункт 4) должны быть полномочия делать рекомендации с учетом мнения самих судей, и эти рекомендации могут быть отклонены исполнительной властью только посредством мотивированного решения. В таком случае у совещательного органа должна быть возможность предложить иного кандидата. Помимо этого, для защиты от излишнего влияния исполнительной власти, совещательный орган должен иметь возможность преодолеть вето исполнительной власти квалифицированным большинством голосов своих членов.

Часть II – Отбор и подготовка судей

Широкий доступ к судейской профессии

17. Доступ к судейской профессии должен быть предоставлен не только молодым юристам, прошедшим специальную подготовку, но и юристам, обладающими значительным опытом работы (находящимся на середине своей карьеры). Уровень опыта в юридической профессии, который бы позволил кандидатам претендовать на судейскую должность, должен быть установлен после тщательной оценки.

Улучшение юридического образования

18. Доступ к судейской профессии должны иметь только лица с высшим юридическим образованием. В рамках университетской программы следует уделять больше внимания развитию аналитических навыков. Такие методы обучения как анализ конкретных дел, практические занятия, юридические клиники и учебные суды должны быть включены в учебную программу. Государственные и частные ВУЗы должны обеспечивать одинаковый уровень образования, в том числе при помощи дистанционного обучения. Независимые внешние оценки учебных программ университетов могут способствовать их улучшению.  6

Улучшение специальной подготовки судей

19. В тех случаях, когда учебные заведения для судей является частью процедуры отбора судей, такие учебные заведения должны быть независимы от исполнительной власти. Программа обучения должна фокусироваться на том, что является особо востребованным в работе судьи и дополнять университетское образование. Обучение должно включать в себя курсы по этике, навыкам общения и разрешения споров, управления и юридического письма. Судейские советы, где они существуют, могут принимать рекомендации по вопросам подготовки судей. В эти рекомендации может входить перечисление необходимых навыков и предложения по повышению квалификации судей.

20. Специальная подготовка, упомянутая в п. 19, должна быть также предоставлена представителям других юридических профессий, которые вступают в ряды судейского сообщества.

Процедуры отбора

21. Для обеспечения прозрачности в процедуре отбора судей, сама процедура и критерии отбора должны быть четко изложены в законе. Объявления об имеющихся вакансиях, а также дополнительные условия и требования, должны быть опубликованы и широко распространены. Список кандидатов (или хотя бы список прошедших предварительный отбор) должен быть публично доступен. Комиссия, отвечающая за набор судей, должна быть независимым, представительным органом, ответственным перед обществом (см. пункты 3-4). Комиссии следует проводить собеседования хотя бы с кандидатами, достигшими последнего раунда таким образом, чтобы как тема собеседования, так и его роль в процедуре отбора, была бы предопределена заранее.

22. Если процедура предусматривает проверку прошлого кандидата, такие проверки должны проводиться с максимальной осторожностью и только на основе верховенства права. Комиссия, ответственная за набор судей, может обратиться к полиции с просьбой предоставления данных об отсутствии судимостей и криминального прошлого или иных дисквалифицирующих обстоятельств. Результаты этого запроса должны быть доступны кандидату, который должен иметь право обжаловать их в суде. Никакие иные проверки не должны проводиться какими-либо органами безопасности. Решение об отклонении кандидатуры на основе данных проверки прошлого кандидата должно быть мотивировано.

23. В случаях, когда непосредственное назначение судьи находится в полномочиях президента государства, пределы его усмотрения должны быть сведены к кандидатурам, предложенным соответствующим органом (судебным советом, квалификационной иди экспертной комиссий; см. пункты 3-4). Отказ назначить такого кандидата по процедурным основаниям должен быть мотивирован. В этом случае отборочный орган должен повторно рассмотреть свое решение. Одним из вариантов является предоставление отборочной комиссии права преодолеть президентское вето квалифицированным большинством голосов. Все решения должны приниматься в краткие сроки, установленные законом.

Представительство меньшинств в судейском сообществе  7

24. В целом представляется желательным, чтобы состав судейского сообщества отражал состав общества в целом. Для повышения представительства меньшинств в судейском сообществе следует поддерживать представителей недостаточно представленных групп в их стремлении к приобретению квалификации судей. Никто не должен быть лишен таких возможностей из-за принадлежности к определенному меньшинству.

Часть III – Подотчетность судей и независимость при вынесении судебного решения

Дисциплинарное производство

25. Дисциплинарные производства против судей должны касаться случаев грубого и непростительного непрофессионального поведения, которые наносят вред репутации всего судейского сообщества. Дисциплинарная ответственность не должна распространяться на содержание решений или вердиктов, в том числе в случаях расхождения юридических толкований между судами, а также на случаи судебных ошибок или критику судебной системы.

Независимый орган по дисциплинарным вопросам

26. Необходимо, чтобы был создан специальный независимый орган (суд, комиссия или совет) для рассмотрения дисциплинарных дел в отношении судей (см. пункт 9). Те органы, которые рассматривают дисциплинарные дела, не должны иметь полномочий по их возбуждению, а также иметь в своем составе членов, у которых есть такие полномочия. Данные органы должны предоставить судье, в отношении которого ведется производство, необходимые процессуальные гарантии, включая право на защиту и право на обжалование в компетентный суд. Вся дисциплинарная процедура должна быть полностью прозрачной. Слушания по дисциплинарным вопросам должны быть открытыми, если только судья, в отношении которого ведется данная процедура, не потребует закрытого слушания. В таком случае у суда есть полномочия решить, является ли данное требование обоснованным. Решения по дисциплинарным вопросам должны быть мотивированными. Окончательные решения по дисциплинарным вопросам должны быть опубликованы.

Профессиональная оценка судей

27. В случаях проведения оценки профессиональной деятельности судей, такая проверка не должна вредить независимости при вынесении судебных решений. Оценка работы судьи должна, прежде всего, базироваться на качественных показателях и концентрироваться на его навыках, включая профессиональную компетенцию (знание закона, умение вести судебный процесс, способность написания обоснованных решений), личную компетенцию (способность справляться с нагрузкой и принимать решения, открытость к новым технологиям), общественную компетенцию (навыки по ведению переговоров и примирению сторон, уважение к сторонам) и, для возможного назначения на административные должности, лидерских навыков. Эти же навыки следует развивать в рамках программ подготовки судей, в также непосредственно в ходе работы в суде.

28. Ни при каких обстоятельствах не следует оценивать судей по содержанию их решений или вердиктов (как напрямую, так и через статистику по отмене их решений вышестоящей инстанцией). То, как судья решает дело, никогда не должно быть поводом для наказания.  8

Статистика по эффективности судебной деятельности должна использоваться в основном для административных целей и служить лишь одним из факторов оценки работы судей. Оценка работы судей может быть использована для того, чтобы помочь судьям выявить те аспекты их работы, которые они могут улучшить, и для дальнейшего продвижения по службе. Периодические экзамены или аттестация судей, которая может привести к их отстранению от должности или иным санкциям, неприемлемы для судей с пожизненным сроком полномочий.

29. Критерии профессиональной оценки должны быть четко сформулированы, прозрачны и унифицированы. Основные критерии должны быть указаны в законе. Точные критерии, используемые в регулярных оценках, должны быть изложены в подзаконных актах вместе с графиками и механизмами проведения подобных проверок.

Независимая оценка

30. Несмотря на то, что судебные советы могут играть роль в определении критериев и процедур оценок профессиональной деятельности судей, такие оценки должны проводиться на местном уровне. Эти оценки должны проводиться, в основном, силами самих судей. Председатели судов не должны обладать исключительной компетенцией по вопросам оценки судей и их роль должна дополняться группой судей из данного или иных судов. Данной группе также следует прислушиваться к мнению лиц, регулярно сталкивающихся с судьей (например, адвокатов) и преподавателей права, особенно по вопросам внимательного отношения к делу, уважения к сторонам и правилам процесса со стороны судьи.

31. Оценка должна включать изучение письменных решений судьи и наблюдение за тем, как данный судья проводит процессы. Оценка должна быть прозрачной. Судьи имеют право быть выслушанными и должны быть проинформированы о результатах оценки с возможностью их обжалования.

Профессиональная ответственность через прозрачность

32. Прозрачность должна быть нормой судопроизводства. Для подтверждения действий судьи в зале судебного заседания, а также для точного воспроизведения хода процесса, слушания должны фиксироваться при помощи электронных средств записи, позволяющих их полное воспроизведение. Письменные протоколы и стенографические отчеты не являются достаточными средствами записи. Для улучшения профессиональной и общественной подотчетности судей, их решения должны быть опубликованы в базах данных или на интернет-сайтах таким образом, чтобы они были реально доступны для общественности на бесплатной основе. Решения должны быть проиндексированы в соответствии с предметом дела, затронутыми правовыми вопросами и именами вынесших решения судей. Решения дисциплинарных органов также должны быть опубликованы (см. также пункт 26).

33. В целях укрепления доверия общества к судам, власти должны поощрять доступ журналистов в суды и создавать должности пресс-секретарей судов. Для журналистов, посещающих судебные процессы, не должно быть барьеров или препятствий.

Независимость в принятии решений по уголовным делам  9

34. Следует исправлять обвинительный уклон, сложившийся в системах правосудия в странах Восточной Европы, Южного Кавказа и Центральной Азии, где оправдательные приговоры по-прежнему считаются негативным показателем или неудачей. Для уменьшения давления на судей по избежанию оправдательных приговоров, настоятельно рекомендуется изменить систему их профессиональной оценки (а также, при необходимости, и систему профессиональной оценки прокуроров и следователей). Количество оправдательных приговоров никогда не должно быть критерием при оценке работы судьи. Судьи должны располагать реальным усмотрением при вынесении решений о предварительном заключении под стражу. Обжалование оправдательных приговоров должно быть ограничено лишь исключительными обстоятельствами.

Внутренняя независимость

35. Судам высших инстанций следует воздерживаться от издания директив, разъяснений и резолюций. Пока такая практика существует, такие документы не должны быть обязательными для нижестоящих судов. В противном случае, подобные акты создают ограничения для индивидуальной независимости судьи. Помимо этого, образцовые решения высших судов и решения, специально выбранные в качестве прецедентов, должны иметь рекомендательный характер и не должны быть обязательными для нижестоящих судов по другим делам. Такие дела не должны быть использованы для ограничения свободы нижестоящих судов в процессе принятия решений и ответственности за них. Единообразие в толковании закона следует поддерживать при помощи исследований судебной практики, у которых также не должно быть обязательной силы.

КИЇВСЬКІ РЕКОМЕНДАЦІЇ ЩОДО НЕЗАЛЕЖНОСТІ СУДОЧИНСТВА У СХІДНІЙ ЄВРОПІ, НА ПІВДЕННОМУ КАВКАЗІ ТА У СЕРЕДНІЙ АЗІЇ - Адміністрування судівництва, добір та відповідальність суддів –

Дослідницька група з незалежності Бюро демократичних інститутів та прав судочинства «Мінерва» Інститутут Макса людини Планка

Киів, 23-25 червня 2010

1 Незалежність судочинства є невідємною складовою права на справедливий судовий процес, а також верховенства права і демократії. Підтримуючи, відповідно до цих принципів, зусилля країн Східної Європи, Південного Кавказу та Центральної Азії у зміцненні незалежності судочинства, Бюро демократичних інститутів та прав людини (БДІПЛ) спільно з Інститутом порівняльного публічного права та міжнородного права імені Макса Планка (ІМП) організували регіональну експертну зустріч з незалежності судочинства у Києві. Близько 40 незалежних експертів взяли участь у цій зустрічі, серед яких відомі науковці та досвідченні практики з 19 країн-членів ОБСЄ, а також з Ради Європи та, зокрема, Венеційської Комісії.

На підставі ретельного дослідження правничих систем та практики у ділянці незалежності судочинства БДІПЛ та ІМП обрали три теми, які є особливо значущими для незалежності судочинства: (1) адміністрування судівництва із наголосом на радах суддівських, органах судівського самоврядування та ролі голів судів; (2) добір суддів – критерії та процедури; та (3) відповідальність суддів і суддівська незалежність у процесі судочинства. Зустріч завершилася прийняттям переліку (невичерпного) рекомендацій («Київські рекомендації щодо незалежності судочинства у Східній Європі, на Південному Кавказі та у Середній Азії», що додаються). Завданням цих рекомдацій є подальше зміцнення незалежності судочинства в регіоні у рамках цих трьох обраних напрямків.

Країнам-учасницям пропоновано переглянути ідеї, що містяться у Киівських рекомендіціях, означити ділянки де їхня практика уже відповідає рекомендованому і ознайомити БДІПЛ із цією інформацією. Зі свого боку БДІПЛ сприятиме обміну досвідом та надаватиме технічну підтримку країнам-членам, які будуть зацікавленні у подальшому зміцненні іхнього судочиства шляхом впровадження заходів зазаначених у Київських рекомендаціях.

2 Частина І – Адміністрування судівництва

1. Адміністрування судів та суддівcтва має зміцнювати незалежність та безсторонність судочинства відповідно до права на справедливий судовий процес та верховентства права. Адміністрування судівництва жодним чином не може бути використане для впливу на зміст рішень, які приймають судді. Процес адміністрування судівництва повинен бути прозорим.

Ради суддів, кваліфікаційні комісії та органи самоврядування

Розподіл повноважень в адмініструванні судівництва

2. Ради суддів – це органи, які уовноважені виконувати спеціальні завдання у сфері адміністрування судівництва та наділені незалежними повноваженнями для гарантування незалежності судочинства. Для того, щоб уникнути надмірної концетрації влади в одному суддівському органі та охоплення його корпоратизмом, рекомендується розрізняти та відокремлювати такі повноваження: добір (див. параграфи 3-4, 8), кар’єрне зростання та навчання суддів, притягнення до дисиплінарної відповідальності (див. параграфи 5, 9, 14, 25-26), оцінювання професійної діяльності (див. параграфи 27- 28) та бюджетування (див. параграф 6). Доречним є створення окремих незалежних органів із повноваженнями, що стосуються окремих аспектів адміністрування судівництва, не підпорядковуючи їх та уникаючи контролю над ними з боку однієї інституції чи органу. Склад таких органів, у кожному випадку, повинен відповідати іхньому завданню. Іхню діяльність слід регулювати законом, а не актом виконавчої влади.

Добір суддів

3. Для проведення письмових та усних іспитів у процесі добору суддів повина бути створена окрема екпертна комісія, окрім випадків, якщо є інший уповноважений незалежний орган (див. також параграф 8). У такому випадку повноваження ради суддів слід обмежити перевіркою того чи була дотримана встановлена процедура, а також призначенням обраних комісією кандидатів або рекомендуванням їх до призначення відповідному органові. (Щодо процесу добору див. параграфи 21-23.)

4. Як альтернатива, ради суддів або кваліфікаційні колегії можуть безпосередньо відповідати за добір та навчання суддів. У такому випадку критично необхідним є те, щоб ці органи не були під контролем виконавчої влади та щоб вони діяли незалежно від місцевих органів влади (щодо складу див. також параграф 8).

Притягнення до дисциплінарної відповідальності

5. Для того, щоб уникнути звинувачення у корпоратизмі та гарантувати справедливість процедури притягнення до дисциплінарної відповідальності, ради суддів не повинні поєднувати повноважень щодо: а) отримання скарг та проведення дисциплінарних розслідувань та одночасно б) розгляду справ та прийняття рішень про накладення дисциплінарних стягнень. Щодо рішеннь у дисциплінарних справах повинна бути визначена процедура апеляційного перегляду судом належної компетенції (див. також пагарафи 9, 14, 25-26).

3 Рекомендаційні повноваження у бюджетному процесі

6. Не обмежуючи чинні повноваження уряду щодо формування бюджету для судівництва, а також парламенту щодо ухвалення бюджету, було б доречно, щоб орган, який відстоює інтереси суддівства, як наприклад рада суддів, представляв урядові бюджетні потреби системи судівництва для того щоб сприяти поінформованості у процесі прийняття рішень. Такий орган також мав би висловити свою позицію перед парламентом під час розгляду бюджету. Ради суддів, окрім цього, можуть відігравати певну роль у процесі розподілу бюджету в серединні судівництва.

Склад рад суддів

7. При формуванні ради суддів її члени повинні бути обраними з числа рівних поміж собою суддів і представляти суддівство загалом, включаючи суддів з першої інстанції. Судді апеляційних судів не повинні домінувати у радах суддів. У випадку призначення голови суду до ради суддів він або вона повинні скласти повноваження голови суду. Окрім переважної кількості представників судової влади, обраних суддями, до рад суддів слід залучати викладачів права та, бажано, представників адвокатури для того, щоб забезпечити більшу прозорість та залученність. Якщо прокурори не належать до судової влади їх не слід включати до рад суддів. Не повинні мати доступу до представництва у радах суддів представники інших правоохоронних органів. Жодним чином глава держави або міністр юстиції не повинен очолювати раду. Голова ради суддів повинен обиратися з числа її членів більшістю голосів. Представники виконавчої або законодавчої влади не повинні домінувати у радах суддів.

Членство в органах, які приймають рішення щодо добору суддів

8. Члени спеціальних комісій з добору суддів (див. параграф 3) повинні бути призначеними радою суддів з числа представників правничої професії, включаючи представників суддівства. У випадку, якщо ради суддів, кваліфікаційні комісії або кваліфікаційні колегії безпосередньо відповідають за добір суддів (див. параграф 4), їхні члени повинні бути призначеними на посаду на постійній основі. Окрім переважної кількості представників суддівства, бажаним є залучення до органу добору представників інших професій (викладачів права, адвокатів), рішення про участь яких повинно грунтуватися на відповідній правничій культурі та досвіді. Склад таких органів добору повинен гарантувати, що політичні міркування не матимуть переваги над рівнем кваліфікації кандидатів на посаду судді (див. параграф 21).

Членство в органах, що приймають рішення про притягнення до дисциплінарної відповідальності

9. Органи, уповноважені розглядати дисциплінарні справи і приймати рішення про накладення дисцилінарних стягнень, (див параграф 5, б) не повинні бути сформованими виключно з числа суддів, але потребують представництва з-поза меж суддівської пофесії. Представники суддівства, перебуваючи на посаді в органах, що приймають рішення про притягнення до дисциплінарної відповідальності не можуть виконувати інших функцій, що мають стосунок до суддів або суддівської спільноти, як то: адміністрування, бюджетування або добір суддів. Не може бути жодного контролю з боку виконавчої влади над органами, які вирішують справи про притягнення до дисциплінарної відповідальності та жодного політичного впливу на процес

4 притягнення до дисциплінарної відповідальності. Необхідно уникати будь-якого контолю з боку виконавчої влади над радами суддів або органами, уповноваженими притягати до дисциплінарної відповідальності. (див. також параграфи 5, 25-26.)

Прозорість у адмініструванні судівництва

10. Ради суддів, для виконання своїх завдань, повинні збиратися регулярно. Необхідно законодавчо та на практиці гарантувати доступ громадськості до засідань ради суддів, а також гарантувати опублікування її рішень.

Роль голів судів

11. Роль голів судів повинна бути жорстко обмежена до такого: вони можуть лише мати суддівькі функції рівнозначні тим, які виконують інші судді. Голови судів не повинні втручатися у здійснення судочинства іншими суддями та не можуть брати участь у доборі суддів. Вони також не можуть втручатися у процес визначення суддівської винагороди (див. також параграф 13 щодо надбавок та привілеїв). Вони можуть мати представницькі та адміністративні функції, включаючи контроль над несуддівським персоналом. Адміністративні повноваження потребують навчання управлінським навичкам. Голови судів не повинні зловживати своїми повноваженнями щодо забезпечення умов діяльності у суді для здійснення впливу на суддів.

Розподіл справ

12. До виключних повноважень голів судів не можуть належати повноваження з прийняття адміністративних рішень, які можуть впливати на зміст судочинства. Одним з прикладів є розподіл справ, який повинен бути або випадковим, або здійснюватися на основі попередньо визначених, чітких та об’єктивних критеріїв, встановллених зборами суддів цього суду. Одного разу схвалений механізм розподілу справ не може бути об’єктом втручання.

Індивідуальні надбавки та пільги

13. У довгостроковій перспективі надбавки та пільги повинні бути скасованні, а розмір оплати праці піднятий до належного рівня, який би задовільняв потреби суддів на достатній рівень життя і належними чином відображав би відповідальність їхньої професії. За умови існування надбавок та пільг їх слід надавати на підставі попередньо визначених критеріїв та відповідно до прозорої процедури. Голови судів жодним чином не можуть втручатися у процес призначення надбавок чи пільг.

Обмеження ролі у притягненні суддів до дисциплінарної відповідальності

14. Голови судів можуть звернутися зі скаргою до органу уповноваженого розглядати скарги та здійснювати дисциплінарні розслідування (див. параграф 5, а). Для того, щоб гарантувати незалежність та об’єктивність перегляду скарг голови судів не повинні мати повноважень ініціювати чи затверджувати накладення дисциплінарних стягнень.

Обмеження терміну перебування на посаді

5 15. Голови судів повинні бути призначеними на обмежену кількістть років з можливістю одного повторного призначення. У випадку, якщо призначення здійснює виконавча влада, термін перебування на посаді повинен бути коротким, без можливості повторного призначення.

Прозороий та незалежний добір голів судів

16. Добір голів судів повинен бути прозорим. Оголошення щодо вакансій на посади голів судів повинні бути опублікованими. Подавати свої кандидатури на такі посади можуть усі судді, які мають необхідний вік/досвід. Орган, уповноважений добирати голів судів, може проводити інтерв’ю з кандидатами. Доречним буде щоб судді окремого суду обирали голову цього суду. У випадку призначення голови суду виконавчою владою, дорадчий орган, як то рада суддів чи кваліфікаційна комісія (див. параграф 4), повинен мати повноваження надавати рекомендації, зокрема беручи до уваги думки суддів окремого суду, які виконавча влада може відхилити лише вмотивованим рішенням. У такому випадку дорадчий орган може рекомендувати іншого кандидата. Окрім цього, для захисту від надмірного впливу від виконавчої влади, дорадчий орган повинен мати змогу подолати вето виконавчої влади кваліфікованою більшістю голосів.

6 Частина ІІ - Добір та навчання суддів

Різноманітність у доступі до суддівської професії

17. Доступ до суддівської професії повинні мати не лише молоді юристи, які пройшли спеціальну підготовку, але також юристи із значним досвідом роботи у правничій професії (мається на увазі доступ до суддівства через попередній досвід). Необхідно уважно оцінювати відповідність досвіду отриманого у суміжній професії кваліфікаційним вимогам до кандидатів на посади суддів.

Вдосконалення юридичної освіти

18. Доступ до суддівської професії повинен бути лише для тих кандидатів, які отримали вищу освіту у ділянці права. У навчальних планах університетів більше уваги слід приділяти виробленню аналітичних навичок. Слід інтегрувати у навчаня такі елементи як: кейс-стаді, практичне навчання, юридичні клініки та модельні суди. Однаковий рівень освіти необхідно гарантувати у державних та приватних університетах, включаючи програми заочного навчання. Зовнішнє оцінювання університетських навчальних планів може позитивно вплинути на їхнє покращення.

Вдосконалення спеціальної підготовки суддів

19. Там де школи суддів є складовою процедури добору, необхідно щоб вони були незалежними від виконавчої влади. Навчальні програми слід зосередити на тому, що є необхідним для суддівської практики та доповнює університетську освіту. Такі програми повинні включати аспекти етики, комунікаційні навички, спроможність вирішувати спори, управлінські навички та навички правничого письма. Там де є рада суддів, вона може затверджувати рекомендації щодо юридичної освіти суддів. Це включатиме перелік необхідних навичок та порад щодо безперервної освіти суддів.

20. Спеціальна підготовка, про яку йдеться у параграфі 19, також повинна бути забезпечена представникам інших юридичних професій, які приходять у суддівство.

Процес добору

21. Для того щоб гарантувати прозорість у процесі добору, процедури та критерії добору суддів повинні бути чітко визначенними у законі. Оголошення про вакантну посаду, а також умови її зайняття повинні бути поширеними та публічно доступними. Список усіх кандидатів, які подалии свої кандидатури (або хоча б список тих, які пройшли перший етап відбору) повинен бути публічно доступним. Орган, який здійснює добір повинен бути незалежним, представницьким та відповідальним перед громадськістю (див. парагріфи 3-4). Такий орган повинеен проводити інтерв’ю щонайменше з кандидатами, які пройшли до фінального етатпу відбору, гарантуючи, що як теми інтерв’ю так і їхнє значення у процесі добору будуть попередньо визначенними.

22. Якщо є перевірка попереднього досвіду, її потрібно проводити якнайобережніше та у суворій відповідності до верховенства права. Орган, уповноважжений здійснювати добір, може робити стандартні запити на наявність судимості або запити від поліції щодо іншої інформації, яка може бути підставою для дискваліфікації. Результати такої

7 перевірки повинні бути доступними для апліканта, який повинен мати право оскаржити їх у суді. Жодна інша перевірка попереднього досвіду не може бути здійснена будь- якими службами безпеки. Рішення про відмову кандидатові на підставі перевірки попереднього досвіду повинно бути вмотивованим.

23. У випадках, коли безстрокове призначення судді здійснює президент держави, дискреція такого призначення повинна бути обмежена переліком кандидатів, запропонованих органом, відповідальним за добір, (наприклад рада суддів, кваліфікаційна комісія або експертна комісія; див. параграф 3-4). Відмова призначити такого кандидата може грунтуватися лише на прцедурних порушеннях і повинна бути вмотивованою. У такому випадку, орган, відповідальний за добір, повинен переглянути своє рішення. Як варіант, можна розглядати надання органу, відповідальному за добір, повноваження долати вето президента кваліфікованою більшістю голосів. Усі рішення належить приймати впродовж коротких проміжків часу, визначених у законі.

Представництво меншин у суддівстві

24. Загалом, було би бажаним, якщо б структура суддівства відображала структуру населення вцілому. Для того, щоб підвищити представництво меншин у суддівстві, необхідно заохочувати групи, які недостатньо представлені, здобувати кваліфікації, необхідні для того, щоб стати суддею. Ніхто не може зазнавати обмежень через приналежність до певної групи меншин.

8 Частина ІІІ – Відповідальність суддів та суддівська незалежність у процесі судочинства

Процедура притягнення до дисциплінарної відповідальності

25. Процедура притягнення суддів до дисциплінарної відповідальності повинна стосуватися підтверджених випадків порушення правил професійної поведінки, які є значними, неприпустимими та, окрім цього, ганьблять репутацію суддівства. Дисциплінарна відповідальність суддів не може бути наслідком змісту їхніх рішень або вироків, включаючи відмінності у юридичному тлумаченні між судами; наслідком прикладів суддіських помилок чи критики суддів.

Незалежність органу, який приймає рішення про притягнення до дисциплінарної відповідальності

26. Необхідно щоби був спеціальний незалежний орган (суд, комісія чи рада) для розгляду справ про притягнення суддів до дисциплінарної відповідальності (див. параграф 9). Органи, які розглядають справи про притягнення суддів до дисциплінарної відповідальності, не можуть ініціювати такі справи або мати серед своїх членів осіб, які можуть їх ініціювати. Такі органи повинні надати судді, який звинувачується у порушенні правил професійної поведінки, процедурні гарантії, включаючи право представити аргументи на свій захист, а також право оскаржити рішення цього органу до суду належної компетенції. Прозорість має бути обов’язковою нормою для розгляду справ про притягнення суддів до дисциплінарної відповідальності. Розгляд таких справ має бути відкритим, окрім виипадків, якщо суддя, щодо якого розглядається справа, попросив про закрите слухання. У такому випадку суд повинен вирішити чи такий запит є обгрунтованим. Рішення про притягнення судді до дисциплінарної відповідальності повинні бути вмотивованими. Остаточні рішення про накладення дисциплінарних стягнень повинні бути опубліковані.

Оцінювання професійноїї діяльностіт суддів

27. У випадках, якщо проводиться оцінювання професійної діяльності суддів, вона не може бути використана для того, щоб шкодити незалежності судочинства. Оцінювання діяльності суддів повинна бути, перш за все, якісною та зосередженою на їхніх навичках, включаючи професійну компетентність (знання права, спроможність проводити судове засідання, спроможність писати вмотивовані рішення), особисту компетентність (спроможність вправлятися з обсягом роботи, спроможність приймати рішення, відкритість до нових технологій), соціальну компетентність (спроможність бути посередником у спорах, повага до сторін), а також, у випадку можливості зайняття адміністративної посади, лідерську спроможність. Такі ж навички потрібно розвивати у рамках суддівських навчальних програм, а також на робочому місці.

28. Судді жодним чином не можуть бути оцінені на підставі змісту їхніх рішень чи вироків (чи то безпосередньо, чи через вирахування відсотка скасованих рішеннь). Те, як суддя вирішує справу, ніколи не може бути підставою для накладення санкцій. Статистика щодо ефективності діяльності судів повинна використовуватися переважно для адміністративних цілей та служити лише одним із факторів для оцінювання суддів. Оцінювання суддів може бути використано для того, щоб допомогти суддям визначити

9 ті аспекти їхньої діяльності, щодо яких вони можуть висловити бажання вдосконалюватися, а також з метою можливого кар’єрного зростання. Періодичні екзамени для суддів (атестації), які можуть призвести до звільненя суддів або інших санкцій є неприпустими для суддів призначених безстроково.

29. Критерії оцінювання професійної діяльності повинні бути чітко окресленими, прозорими та уніфікованими. Базові критерії повинні бути визначенні у законі. Точні критерії, які використовуватимуться у періодичному оцінюванні разом з періодичністю та механізмами проведення оцінювання повинні бути визначенні у регуляторних актах.

Незалежність оцінювання

30. У той час як рада суддів може відігравати роль у визначенні критеріїв та процедур, оцінювання професійної діяльності слід проводити на місцях. Оцінювання, переважно, повинні проводити інші судді. Голови судів не можуть мати виключних повноважень щодо оцінювання суддів, а їхня роль повинна бути взаємодоповнена представництвом суддів з цього ж суду та інших судів. Що стосується ретельності судді, його поваги до сторін та процесуальних вимог, інші судді повинні також брати до уваги думку тих, хто не є суддями але регулярно має справу із означенним суддею (наприклад юристи), а також викладачів права.

31. Оцінювання повинно включати перегляд письмових рішень судді та спостереження за тим, як він чи вона проводить судовий процес. Оцінювання повинно бути прозорим. Судді повинні мати можливість висловити свою позицію та бути інформованими про результати оцінювання з можливістю їх перегляду на підставі апеляції.

Професійна відповідальність через прозорість

32. Обов’язковою нормою судових процесів повинна бути прозорість. Для того, щоби мати підтвердження поведінки суддів у залі суду, а також точні записи судового процесу, слухання справи повинні бути записанними на електронні носії, які забезпечують повне відтворення. Письмові протоколи та стенограми не є достатніми. Для зміцнення професійної відповідальності суддів та відповідальності перед громадськістю, їхні рішення повинні бути опублікованними у базах даних та на веб- сторінках, у такий спосіб, щоб зробити рішення справді доступними та безоплатними. Рішення мають бути класифікованими відповідно до виду судочинства, предмету спору та імен суддів, які їх підготували. Рішення органів, які розглядають справи про притягнення до дисципллінарної відповідальності також повинні бути опублікованнимим (див. також параграф 26).

33. Для того, щоб зміцнити довіру громадськості до судів, керівництво повинно заохочувати доступ журналістів до судів та створити посади прес-секретарів або медіа фахівців. Не може бути жодних першкод для доступу журналістів до судових процесів.

Незалежність кримінального процесу

34. Схильність судових систем у більшості країн Східної Європи, Південного Кавказу та Центральної Азії до обвинувальності потребує засобів юридичного захисту для суддів. Виправдувальні вироки все ще вважаються поганим знаком або поразкою. Для того, щоб зменшити тиск на суддів, з метою уникнення ними виправдувальних вироків,

10 є надзвичайно бажаним змінити систему оцінювання їхньої професійної діяльності (та, якщо доречно внести зміни до процедури оцінювання прокурорів і слідчих). Кількість виправдувальних вироків ніколи не може бути індикатором для оцінювання суддів. Судді повинні отримати справжню дискреційну владу у розгляді запитів на досудове затримання. Апеляційний перегляд виправдувальних вироків має бути обмеженим найвинятковішими випадками.

Внутрішня незалежність

35. Вищі суди повинні відмовитися від практики видання директив, роз’яснень чи постанов, та, доки вони існують, вони не можуть мати обов’язкової сили для суддів судів нижчих інстанцій. Інакше, такі директиви, роз’яснення та постанови є втручанням в індивідуальну свободу суддів. Окрім цього, рішення-зразки вищих судів та рішення спеціально означенні цими судами як прецеденти, повинні мати статус рекомендацій та не бути обов’язковими для застосування суддями судів нижчих інстанцій у інших справах. Вони не можуть бути використаними для обмеження свободи суддів нижчих інстанцій у процесі прийняття ними рішень, а також для притягнення їх до відповідальності. Єдність тлумачення законів повинна заохочуватися шляхом вивчення судової практики, яка, при цьому, також не повинна мати обов’язкової сили.

11