Организация по безопасности и сотрудничеству в Европе (ОБСЕ / OSCE) · recommendation

Guide on the Rights of Arrested and Convicted Persons (in Armenian)

13 января 2011 г. ОБСЕ

Полный текст размещён на сайте публикующей организации. lawenc.com индексирует метаданные и ведёт на официальный источник.

Полный текст

ՔԱՂԱՔԱՑԻԱԿԱՆ ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅԱՆ ԻՆՍՏԻՏՈՒՏ

Ուղեցույցը պատրաստվել և հրատարակվել է ԵԱՀԿ երևանյան գրասենյակի աջակցությամբ:

Սույն հրապարակման մեջ ամփոփված տեսակետները, մեկնաբանություններն ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԵՎ ու եզրակացությունները կարող են չհամընկնել ԵԱՀԿ-ի կամ ԵԱՀԿ երևանյան գրասենյակի տեսակետներին: ԴԱՏԱՊԱՐՏՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄ ISBN 978-92-9235-835-8

ՈՒՂԵՑՈՒՅՑ Օրենսդրական ակտերը արտատպելիս օգտագործվել է Հայաստանի իրավական տեղեկատվական համակարգը (ՀԻՏՀ) (Armenian Legal Information System (ARLIS) www.arlis.am, www.laws.am, www.legislation.am) Ուղեցույցի մեջ ընդգրկված փաստաթղթերի պոշտոնական թարգմանություն- ները տրամադրվել են ՀՀ Արտաքին գործերի նախարարության կողմից:

Հրապարակումը իրականացվել է Քաղաքացիական հասարակության ինստիտուտ (ՔՀԻ) ՀԿ-ի կողմից: Հասցե` 0025, Երևան, Այգեստան 11 փ., 43 csi@csi.am www.csi.am Ñ»é. 37410- 574317 ԵՐԵՎԱՆ - 2009 ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ ԺԱՄԿԵՏՆԵՐԸ, ԱՆԿՈՂՆԱՅԻՆ ՈՒ ՀԻԳԻԵՆԻԿ ՊԱՐԱԳԱՆԵՐԻ ՉԱՓԱԲԱԺԻՆՆԵՐԸ ԵՎ ԴՐԱՆՑ ՇԱՀԱԳՈՐԾՄԱՆ ԺԱՄԿԵՏՆԵՐԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ .............................................. 422

ՆԵՐԱԾՈՒԹՅՈՒՆ ....................................................................................................................................... 5 ՀՀ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՈՐՈՇՈՒՄԸ ՀՀ ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅԱՆ ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐՈՒՄ ՊԱՀՎՈՂ ԱՆՁԱՆՑ ՏՐՎՈՂ ՍՆՆԴԱՄԹԵՐՔԸ ՀԱՐՑԵՐ ԵՎ ՊԱՏԱՍԽԱՆՆԵՐ .................................................................................................................. 6 ՄԵԿԸ ՄՅՈՒՍՈՎ ՓՈԽԱՐԻՆԵԼՈՒ ՉԱՓԱԲԱԺԻՆՆԵՐԸ, ԿԵՆՑԱՂԱՅԻՆ ԵՎ ԽՈՀԱՆՈՑԱՅԻՆ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԴԱՇՆԱԳԻՐ ՔԱՂԱՔԱՑԻԱԿԱՆ ԵՎ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԻ ՊԱՐԱԳԱՆԵՐԻ ՈՒ ՍԱՐՔԱՎՈՐՈՒՄՆԵՐԻ ՇԱՀԱԳՈՐԾՄԱՆ ԺԱՄԿԵՏՆԵՐԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ........................................................................................................................................................ 35 ՄԱՍԻՆ ...................................................................................................................................................... 426 ԿՈՆՎԵՆՑԻԱ ՄԱՐԴՈՒ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԻ ԵՎ ՀԻՄՆԱՐԱՐ ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՀՀ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՀՐԱՄԱՆԱԳԻՐԸ ՊԱՏԻԺԸ ԿՐԵԼՈՒՑ ՊԱՅՄԱՆԱԿԱՆ ՎԱՂԱԺԱՄԿԵՏ ՊԱՇՏՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ՄԱՍԻՆ` ՓՈՓՈԽՎԱԾ 11-ՐԴ ԱՐՁԱՆԱԳՐՈՒԹՅԱՄԲ .............................. 52 ԱԶԱՏԵԼՈՒ, ՊԱՏԺԻ ՉԿՐԱԾ ՄԱՍՆ ԱՎԵԼԻ ՄԵՂՄ ՊԱՏԺԱՏԵՍԱԿՈՎ ՓՈԽԱՐԻՆԵԼՈՒ ԿՈՆՎԵՆՑԻԱ ԽՈՇՏԱՆԳՈՒՄՆԵՐԻ ԵՎ ԱՅԼ ԴԱԺԱՆ, ԱՆՄԱՐԴԿԱՅԻՆ ՀԱՐՑԵՐՈՎ ԱՆԿԱԽ ՀԱՆՁՆԱԺՈՂՈՎՆԵՐԻ ԿԱԶՄԱՎՈՐՄԱՆ ԵՎ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ ԿԱՄ ՆՎԱՍՏԱՑՆՈՂ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒՆՔԻ ՈՒ ՊԱՏԺԻ ԴԵՄ ........................................................... 69 ԿԱՐԳԸ ՍԱՀՄԱՆԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ ......................................................................................................... 435

ԵՎՐՈՊԱԿԱՆ ԿՈՆՎԵՆՑԻԱ ԽՈՇՏԱՆԳՈՒՄՆԵՐԻ ԵՎ ԱՆՄԱՐԴԿԱՅԻՆ ԿԱՄ ՀՀ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՈՐՈՇՈՒՄԸ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻՆ ՊԱՏԻԺԸ ԿՐԵԼՈՒՑ ՊԱՅՄԱՆԱԿԱՆ ԱՐԺԱՆԱՊԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆԸ ՆՎԱՄՏԱՑՆՈՂ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒՆՔԻ ԿԱՄ ՊԱՏԺԻ ՎԱՂԱԺԱՄԿԵՏ ԱԶԱՏԵԼՈՒ ԿԱՄ ՊԱՏԺԻ ՉԿՐԱԾ ՄԱՍՆ ԱՎԵԼԻ ՄԵՂՄ ՊԱՏԺԱՏԵՍԱԿՈՎ ԿԱՆԽԱՐԳԵԼՄԱՆ ՄԱՄԻՆ.................................................................................................................... 81 ՓՈԽԱՐԻՆԵԼՈՒ ՆԵՐԿԱՅԱՑՄԱՆ ՀԱՐՑԵՐԸ ՊԱՏԻԺԸ ԿԱՏԱՐՈՂ ՀԻՄՆԱՐԿԻ ԿՈՂՄԻՑ ՔՆՆԱՐԿՄԱՆ ԿԱՐԳԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ ................................................................................ 442 ԲԱՆՏԱՐԿՅԱԼՆԵՐԻ ՀԵՏ ՎԱՐՎԵՑՈՂՈՒԹՅԱՆ ՆՎԱԶԱԳՈՒՅՆ ՍՏԱՆԴԱՐՏ ԿԱՆՈՆՆԵՐ .... 92 ՀՀ ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱՐԱՐԻ ՀՐԱՄԱՆԸ «ՊԱՏԻԺԸ ԿՐԵԼՈՒՑ ՊԱՅՄԱՆԱԿԱՆ ՈՐԵՎԷ ՁԵՎՈՎ ՁԵՐԲԱԿԱԼՎՈՂ ԿԱՄ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎՈՂ ԱՆՁԱՆՑ ՊԱՇՏՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ՎԱՂԱԺԱՄԿԵՏ ԱԶԱՏԵԼՈՒ ԿԱՄ ՊԱՏԺԻ ՉԿՐԱԾ ՄԱՍՆ ԱՎԵԼԻ ՄԵՂՄ ՍԿԶԲՈՒՆՔՆԵՐԻ ԺՈՂՈՎԱԾՈՒ ........................................................................................................ 110 ՊԱՏԺԱՏԵՍԱԿՈՎ ՓՈԽԱՐԻՆԵԼՈՒ ՆԵՐԿԱՅԱՑՄԱՆ» ԿԱՐԳԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ ...... 453 ԱՆԴԱՄ ՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻՆ ՀԱՍՑԵԱԳՐՎԱԾ ՆԱԽԱՐԱՐՆԵՐԻ ԿՈՄԻՏԵԻ ՀՀ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՈՐՈՇՈՒՄԸ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԵՎ ԱՌԱՋԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆ ԹԻՎ R(2006) 2 ԵՎՐՈՊԱԿԱՆ ԲԱՆՏԱՅԻՆ ԿԱՆՈՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ ..... 120 ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻՆ ԱՐԳԵԼՎԱԾ ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐԻ ԵՎ ՊԱՇՏՈՆՆԵՐԻ ՑԱՆԿԸ ՄԱԿ-Ի ՆՎԱԶԱԳՈՒՅՆ ՍՏԱՆԴԱՐՏ ԿԱՆՈՆՆԵՐԸ ԱՆՉԱՓԱՀԱՍՆԵՐԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ .......................................................................................................................... 465 ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅՈՒՆ ԻՐԱԿԱՆԱՑՆԵԼՈՒ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ («ՊԵԿԻՆՅԱՆ ԿԱՆՈՆՆԵՐ») . 155 ՀՀ ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱՐԱՐԻ ՀՐԱՄԱՆԸ ԱԶԱՏԱԶՐԿՄԱՆ ՎԱՅՐԵՐՈՒՄ ՊԱՀՎՈՂ ԻՐԱՎԱԿԱՐԳԸ ՊԱՇՏՊԱՆՈՂ ՊԱՇՏՈՆԱՏԱՐ ԱՆՁԱՆՑ ՎԱՐՎԵԼԱԿԵՐՊԻ ԱՆՁԱՆՑ ՀԵՏ ԱՄՈՒՍՆՈՒԹՅԱՆ ԳՐԱՆՑՄԱՆ ԿԱՐԳԸ ՍԱՀՄԱՆԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ ................... 467 ԿԱՆՈՆԱԳԻՐՔ ........................................................................................................................................ 181 ՀՀ ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱՐԱՐԻ ՀՐԱՄԱՆԸ «ՀՀ ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅԱՆ ՂԵԿԱՎԱՐ ՍԿԶԲՈՒՆՔՆԵՐ ԻՐԱՎԱԿԱՐԳԸ ՊԱՇՏՊԱՆՈՂ ՊԱՇՏՈՆԱՏԱՐ ԱՆՁԱՆՑ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅԱՆ ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐՈՒՄ ԵՎ ՄԱՐՄԻՆՆԵՐՈՒՄ ՎԱՐՎԵԼԱԿԵՐՊԻ ԿԱՆՈՆԱԳՐՔԻ ԱՐԴՅՈՒՆԱՎԵՏ ԻՐԱԿԱՆԱՑՄԱՆ ՀԱՄԱՐ ...................... 188 ՀԱՍԱՐԱԿԱԿԱՆ ՎԵՐԱՀՍԿՈՂՈՒԹՅԱՆ ԻՐԱԿԱՆԱՑՄԱՆ ԿԱՐԳԸ ԵՎ ՀԱՍԱՐԱԿԱԿԱՆ ՀՀ ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ՕՐԵՆՍԳԻՐՔ ........................................................................................... 191 ԴԻՏՈՐԴՆԵՐԻ ԽՄԲԻ ԿԱԶՄԸ ՍԱՀՄԱՆԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ» ............................................................... 470

ՀՀ ՕՐԵՆՔԸ ՁԵՐԲԱԿԱԼՎԱԾ ԵՎ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ՊԱՀԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ .............. 239 ՀՀ ՕՐԵՆՔԸ ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ ՄԱՍԻՆ .................................................. 261 ՀՀ ՕՐԵՆՔԸ ՄԱՐԴՈՒ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԻ ՊԱՇՏՊԱՆԻ ՄԱՍԻՆ .................................................... 294 ՀՀ ՕՐԵՆՔԸ ԶԻՆԾԱՌԱՅՈՂՆԵՐԻ ԵՎ ՆՐԱՆՑ ԸՆՏԱՆԻՔՆԵՐԻ ԱՆԴԱՄՆԵՐԻ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ԱՊԱՀՈՎՈՒԹՅԱՆ ՄԱՍԻՆ..................................................................................... 306 ՀՀ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՈՐՈՇՈՒՄԸ ՀՀ ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅԱՆ ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ` ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾՆԵՐԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ՎԱՅՐԵՐԻ ԵՎ ՈՒՂՂԻՉ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐԻ ՆԵՐՔԻՆ ԿԱՆՈՆԱԿԱՐԳԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ.................. 324 ՀՀ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՈՐՈՇՈՒՄԸ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻ ԲՈՒԺՍԱՆԻՏԱՐԱԿԱՆ ԵՎ ԲՈՒԺԿԱՆԽԱՐԳԵԼԻՉ ՕԳՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊԵԼՈՒ, ԱՌՈՂՋԱՊԱՀԱԿԱՆ ՄԱՐՄԻՆՆԵՐԻ ԲՈՒԺԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐԻՑ ՕԳՏՎԵԼՈՒ ԵՎ ԱՅԴ ՆՊԱՏԱԿՈՎ ԴՐԱՆՑ ԲԺՇԿԱԿԱՆ ԱՆՁՆԱԿԱԶՄԻՆ ՆԵՐԳՐԱՎԵԼՈՒ ԿԱՐԳԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ ...................................................................................................................................................... 373 ՀՀ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՈՐՈՇՈՒՄԸ ՀՀ ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅԱՆ ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐՈՒՄ ՊԱՀՎՈՂ ԱՆՁԱՆՑ ՍՆՆԴԻ ՕՐԱԿԱՆ ՄԻՋԻՆ ՉԱՓԱԲԱԺԻՆՆԵՐԸ, ՀԱՆԴԵՐՁԱՆՔԻ ՉԱՓԱԲԱԺԻՆՆԵՐԸ ԵՎ ԴՐԱՆՑ ՇԱՀԱԳՈՐԾՄԱՆ ՆԵՐԱԾՈՒԹՅՈՒՆ ՀԱՐՑԵՐ ԵՎ ՊԱՏԱՍԽԱՆՆԵՐ

Մարդը, նրա արժանապատվությունը, հիմնական իրավունքները և ազատությունները բարձրագույն արժեքներ են: Պետությունն ապահովում է մարդու և քաղաքացու հիմնական իրավունքների և ազատությունների պաշտպանությունը՝ միջազգային իրավունքի սկզբունքներին ու նորմերին համապատասխան: 1. ԱՐԳԵԼԱՆՔԻ ՏԱԿ ՊԱՀԵԼՈՒ Ի՞ՆՉ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐ ԳՈՅՈՒԹՅՈՒՆ ՈՒՆԵՆ Պետությունը սահմանափակված է մարդու և քաղաքացու հիմնական իրավունքներով և ազատություններով՝ որպես անմիջականորեն գործող իրավունք: Ձերբակալված անձինք պահվում են ձերբակալվածներին պահելու վայրերում (նախկինում` Ժամանակավոր պահպանման մեկուսարաններ), որոնք գտնվում են ՀՀ ոստիկանության ՀՀ Սահմանադրություն, հոդված 3 ենթակայության տակ: Կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելուց հետո կալանավորված անձը 3 օրվա ընթացքում տեղափոխվում է կալանավորվածներին պահելու վայր (ԿՊՎ): Դատավճռի՝ Փակ հաստատությունում գտնվող մարդու իրավունքները առավել խոցելի են։ Այդ իսկ օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, դատապարտյալները տեղափոխվում են գաղութներ: պատճառով առանձնահատուկ ուշադրություն պետք է դարձնել ազատազրկվածների ԿՊՎ-ները և գաղութները ենթարկվում են արդարադատության նախարարությանը և իրավունքների պաշտպանությանը, որի կարևոր գրավականներից է մարդու կողմից իր պաշտոնապես կոչվում են ՀՀ արդարադատության նախարարության քրեակատարողական իրավունքներին ծանոթանալու հնարավորությունը։ հիմնարկներ: «Կալանավորված և դատապարտված անձանց իրավուքները Հայաստանում» ուղեցույցը կազմված է Քաղաքացիական հասարակության ինստիտուտ հկ–ի կողմից ԵԱՀԿ երևանյան 2. ՊԱՐՏԱՎՈ՞Ր ԵՆ, ԱՐԴՅՈՔ, ՀԱՅՏՆԵԼ ԱԶԳԱԿԱՆՆԵՐԻՆ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ՏԵՂԻ գրասենյակի աջակցությամբ։ Այն պարունակում է ՀՀ քրեակատարողական համակարգը ՄԱՍԻՆ կարգավորող տեղական և միջազգային հիմնական օրենսդրությունը 2009 թվականի նոյեմբեր Արգելանքի վերցվելուց հետո անմիջապես, բայց ոչ ուշ, քան 12 ժամվա ընթացքում, ամսվա դրությամբ։ Այս հրապարակումը գալիս է փոխարինելու 2004 թվականին մեղադրյալ անձը քրեական վարույթ իրականացնող մարմնի միջոցով իրավունք ունի տեղյակ Քաղաքացիական հասարակության ինստիտուտի կողմից հրապարակված «Կալանավորված պահել մերձավոր ազգականներին իր կալանքի տակ պահվելու մասին (Քր. դատ. օր., Հ.65, 2-րդ անձանց իրավունքները Հայաստանում» ուղեցույցը, որը լայն օգտագործում էր գտել ՀՀ մաս, 9-րդ կետ): Միաժամանակ կալանավորվածներին պահելու վայրի վարչակազմը քրեակատարողական համակարգում։ պարտավոր է կալանավորված անձի՝ կալանավորվածներին պահելու վայր ընդունվելու կամ Ուղեցույցում տեղ են գտել ինչպես կիրառման համար պարտադիր փաստաթղթեր՝ մեկ հիմնարկից մյուսը փոխադրվելու մասին ոչ ուշ, քան երեք օրվա ընթացքում գրավոր Հայաստանի կողմից վավերացված միջազգային փաստաթղթեր, ՀՀ օրենքներ, տեղյակ պահել մեղադրյալի մերձավոր ազգականներին կամ կալանավորված անձի նշած ենթաօրենսդրական ակտեր, այնպես էլ խորհրդատվական բնույթի փաստաթղթեր՝ անձանց («ՀՀ օրենք ձերբակալված և կալանավորված անձանց պահելու մասին» (հետագայում՝ հռչակագրեր, առաջարկություններ և այլն։ Մասնավորապես, առաջին անգամ հայերեն լեզվով Օրենք), Հ.32): հրապարակվում է Եվրոպայի խորհրդի նախարարների կոմիտեի թիվ R(2006)2 առաջարկությունը (Եվրոպական բանտային կանոններ)։ Այս փաստաթուղթը փոխարինում է 3. ՈՐՔԱ՞Ն ԺԱՄԱՆԱԿ ԿԱՐՈՂ Է ՊԱՀՎԵԼ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾՆԵՐԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ՎԱՅՐ ՏԵՂԱՓՈԽՎԱԾ Նախարարների կոմիտեի թիվ R (87) 3 առաջարկությունը։ Չնայած Եվրոպական բանտային ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾԸ ԿԱՐԱՆՏԻՆԱՅԻՆ ԽՑՈՒՄ: կանոնները խորհրդատվական բնույթի փաստաթուղթ է, այդուամենայնիվ այն ուղենշում է Կալանավորվածներին պահելու վայր փոխադրված անձը բժշկական զննություն անցնելու և Եվրոպայում բանտային համակարգի զարգացումը։ Փաստաթուղթը կազմված է հաշվի կալանավորվածներին պահելու վայրի պայմաններին ծանոթանալու նպատակով մինչև յոթ օր առնելով Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին ժամկետով տեղավորվում է կարանտինային բաժանմունքում, որտեղ նա գտնվում է կալանքի կոնվենցիան (հետագայում՝ Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիա) և Մարդու իրավունքների տակ պահելու համար սահմանված պայմաններում (Օրենք, Հ.29): եվրոպական դատարանի որոշումները, Խոշտանգումների և անմարդկային կամ արժանապատվությունը նվաստացնող վերաբերմունքի կամ պատժի կանխարգելման եվրոպական կոմիտեի կատարած 4. Ի՞ՆՉ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐ ՈՒՆԵՆ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԻՆՔ աշխատանքը, մասնավորապես իր ընդհանուր հաշվետվություններում մշակած չափանիշները։ 1) մայրենի կամ իրեն հասկանալի այլ լեզվով տեղեկություններ ստանալ իր իրավունքների, Այս ուղեցույցը հնարավորություն կտա ծանոթանալու քրեակատարողական համակարգը ազատությունների և պարտականությունների վերաբերյալ. կարգավորող տեղական և միջազգային հիմնական օրենսդրությանը, և կարծում ենք, որ արդյունավետ կիրառում կստանա։ 2) իր նկատմամբ բարեկիրթ վերաբերմունքի. 3) իր իրավունքների և ազատությունների խախտման վերաբերյալ դիմումներով, բողոքներով, ինչպես անձամբ, այնպես էլ պաշտպանի կամ օրինական ներկայացուցչի միջոցով դիմել ձերբակալվածներին պահելու վայրի կամ կալանավորվածներին պահելու վայրի վարչակազմին, նրանց վերադաս մարմիններին, դատարանին, դատախազությանը, մարդու իրավունքների պաշտպանին, պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմիններին, հասարակական միավորումներին և կուսակցություններին, զանգվածային լրատվության միջոցներին, ինչպես նաև մարդու իրավունքների և ազատությունների պաշտպանության 5. ԿԱՐՈ՞Ղ ԵՆ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԻՔ ՏԵՍԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ՈՒՆԵՆԱԼ ԱԶԳԱԿԱՆՆԵՐԻ, միջազգային մարմիններին կամ կազմակերպություններին. ԲԱՐԵԿԱՄՆԵՐԻ, ԱՅԼ ԱՆՁԱՆՑ ՀԵՏ

4) առողջության պահպանման, այդ թվում` ստանալ բավարար սնունդ, անհետաձգելի Այո: Համաձայն «Ձերբակալված և կալանավորված անձանց պահելու մասին» ՀՀ օրենքի բժշկական օգնություն, ինչպես նաև զննվել իր ընտրած բժշկի կողմից իր դրամական միջոցների Հ.15-ի՝ կալանավորված անձանց տեսակցությունը մերձավոր ազգականների և զանգվածային հաշվին. լրատվության միջոցների ներկայացուցիչների և այլ անձանց հետ, տրամադրվում է կալանավորվածներին պահելու վայրի պետի որոշմամբ: Քննության շահերից ելնելով` 5) սոցիալական ապահովության. կալանավորված անձանց տեսակցությունը մերձավոր ազգականների, զանգվածային 6) ստանալ իրավաբանական օգնություն. լրատվության միջոցների ներկայացուցիչների և այլ անձանց հետ, բացառությամբ օրենքով 7) անձնական անվտանգության ապահովման. նախատեսված դեպքերի, կարող է արգելվել քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի 8) մտքի, խղճի և դավանանքի, քաղաքական կամ այլ հայացքների ազատության. որոշմամբ` այդ մասին գրավոր իրազեկելով կալանավորվածներին պահելու վայրի 9) հաղորդակցվել արտաքին աշխարհի հետ. վարչակազմին:

10) հանգստի, ներառյալ` բացօթյա զբոսանքի կամ մարմնամարզության և ութժամյա Կալանավորված անձին մերձավոր ազգականների, զանգվածային լրատվության միջոցների գիշերային քնի իրավունքը, որի ընթացքում արգելվում է նրան ներգրավել դատավարական ներկայացուցիչների կամ այլ անձանց հետ ամսվա ընթացքում տրամադրվում է առնվազն կամ այլ գործողությունների, բացառությամբ քրեական դատավարության օրենսգրքով երկու տեսակցություն՝ մինչև երեք ժամ տևողությամբ (Օրենք, Հ.15, Հ.17): նախատեսված դեպքերի. 11) կոչվել իր անվամբ կամ ազգանվամբ. 6. ՍԱՀՄԱՆԱՓԱԿՎՈՒ՞Մ Է, ԱՐԴՅՈՔ, ՆԱՄԱԿԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ԿԱԼԱՆՔԻ ՏԱԿ ՊԱՀԵԼՈՒ ՎԱՅՐԵՐՈՒՄ

12) անձնական ընդունելության խնդրանքով դիմել ձերբակալվածներին պահելու վայրի կամ Կալանավորված անձանց թույլատրվում է իրենց հաշվին նամակագրություն վարել՝ առանց կալանավորվածներին պահելու վայրի պետին, դրանց գործունեության նկատմամբ նամակների, հեռագրերի թվի սահմանափակման: հսկողություն և վերահսկողություն իրականացնող մարմիններին. Նամակագրությունն իրականացվում է կալանավորվածներին պահելու վայրի վարչակազմի 13) իր մոտ ունենալ քրեական գործին կամ իր իրավունքների և օրինական շահերի միջոցով և, առանց նամակագրության բովանդակությանը ծանոթանալու, ենթակա է արտաքին պաշտպանությանն առնչվող փաստաթղթեր և գրառումներ, բացառությամբ այն զննման` արգելված առարկաների կամ նյութերի փոխանցումը բացառելու նպատակով: փաստաթղթերի և գրառումների, որոնք պարունակում են պետական կամ ծառայողական կամ Նամակագրության գրաքննություն կարող է իրականացվել միայն դատարանի որոշմամբ: օրենքով պահպանվող այլ գաղտնիք. Գրաքննությունը կատարում է քրեական վարույթն իրականացնող մարմինը (Օրենք, Հ.17): 14) մասնակցել քաղաքացիաիրավական գործարքների: 7. ԻՐԱՎՈՒՆՔ ՈՒՆԵ՞Ն, ԱՐԴՅՈՔ, ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾՆԵՐԸ ՍՆՆԴԱՄԹԵՐՔ ԳՆԵԼ Կալանավորված անձը նաև իրավունք ունի` Կալանավորված անձն իր միջոցներով կարող է ձեռք բերել սնունդ և անհրաժեշտ ու 1) ստանալ կրթություն, զբաղվել ստեղծագործ աշխատանքով. չարգելված առարկաներ: Սննդամթերք և առաջին անհրաժեշտության առարկաներ ձեռք 2) աշխատել. բերելու կարգը սահմանվում է ներքին կանոնակարգով (Օրենք, Հ.19): 3) կալանավորվածներին պահելու վայրի խանութից կամ կրպակից կամ վարչակազմի միջոցով ձեռք բերել սնունդ և առաջին անհրաժեշտության առարկաներ. 8. ՏՐԱՄԱԴՐՈՒ՞Մ ԵՆ, ԱՐԴՅՈՔ, ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԱՆԿՈՂՆԱՅԻՆ ՊԱՐԱԳԱՆԵՐ 4) ստանալ և ուղարկել դրամական փոխանցումներ: Կալանավորված անձանց տրամադրում են անհատական քնելու տեղ և անկողնային Ձերբակալված կամ կալանավորված անձին վերապահվում են նաև օրենքով սահմանված պարագաներ (Օրենք, Հ.20): այլ իրավունքներ: Օտարերկրյա քաղաքացիություն ունեցող ձերբակալված կամ կալանավորված անձինք 9. ՊԱՐՏԱՎՈ՞Ր Է, ԱՐԴՅՈՔ, ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾՆԵՐԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ՎԱՅՐԻ ԱՆՁՆԱԿԱԶՄԸ իրավունք ունեն կապեր հաստատելու և պահպանելու Հայաստանի Հանրապետությունում ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾԻ ՄՈՏ ՄԱՐՄՆԱԿԱՆ ՎՆԱՍՎԱԾՔ ՀԱՅՏՆԱԲԵՐԵԼՈՒ ԴԵՊՔՈՒՄ ԲՈՒԺԶՆՆՈՒԹՅՈՒՆ իրենց պետության դիվանագիտական ներկայացուցչության կամ հյուպատոսական ԿԱՏԱՐԵԼ հաստատության հետ: Այն ձերբակալված կամ կալանավորված անձինք, ովքեր Հայաստանի Կալանավորված անձի մոտ մարմնական վնասվածք հայտնաբերելու դեպքում Հանրապետությունում դիվանագիտական ներկայացուցչություն կամ հյուպատոսական կալանավորվածներին պահելու վայրի բուժաշխատողը կամ հրավիրված բուժաշխատողն հաստատություն չունեցող երկրի քաղաքացի են, ինչպես նաև փախստականները կամ անհապաղ կատարում է բուժզննություն, որին կարող է մասնակցել կալանավորված անձի քաղաքացիություն չունեցող ձերբակալված կամ կալանավորված անձինք իրավունք ունեն ընտրած բժիշկը: Բժշկական զննությունը իրականացվում է կալանավորվածներին պահելու կապեր հաստատելու և պահպանելու այն պետության դիվանագիտական ներկայացուցչության վայրի վարչակազմի ծառայողի լսողության, իսկ մինչև բժշկի կողմից հակառակը չպահանջելը` կամ հյուպատոսական հաստատության հետ, որը ստանձնել է այդ անձանց շահերի նաև տեսողության սահմաններից դուրս: Բուժզննության արդյունքները սահմանված կարգով պաշտպանությունը կամ նրանց պաշտպանությամբ զբաղվող ցանկացած ազգային կամ գրանցվում են անձնական գործում, և այդ մասին իրազեկում են հիվանդին, ինչպես նաև միջազգային մարմնի հետ (Օրենք, Հ.13): քրեական վարույթն իրականացնող մարմնին (Օրենք, Հ.21):

~77 ~ ~88 ~ 10. ԵԹԵ ԿԱԼԱՆՎՈՐՎԱԾԸ ԾԱՆՐ ՀԻՎԱՆԴ Է, ԱՐԴՅՈՔ ԱԶԳԱԿԱՆՆԵՐԻՆ ՏԵՂԵԿԱՑՆՈՒ՞Մ ԵՆ ԱՅԴ Կալանավորված կանայք և անչափահասներն օգտվում են ամենօրյա՝ երկու ժամից ոչ ՄԱՍԻՆ պակաս տևողությամբ զբոսանքի իրավունքից, որի ընթացքում հնարավորություն է տրվում Կալանավորված անձի ծանր հիվանդության կամ մահվան դեպքում կալանավորվածներին զբաղվել մարմնամարզությամբ: պահելու վայրի վարչակազմն այդ մասին անհապաղ տեղեկացնում է կալանավորված անձի Կալանավորված կանայք իրավունք ունեն կալանքի տակ գտնվելու ընթացքում իրենց մոտ մերձավոր ազգականներին, քրեական վարույթն իրականացնող մարմնին և հսկողություն պահել մինչև երեք տարեկան իրենց երեխաներին: իրականացնող դատախազին: Օտարերկրյա քաղաքացիություն ունեցող կալանավորված անձի Հղի կամ իրենց մոտ երեխա ունեցող կալանավորված կանանց համար ստեղծվում են ծանր հիվանդության կամ մահվան դեպքում համապատասխան հիմնարկի վարչակազմն այդ համապատասխան նյութակենցաղային պայմաններ, կազմակերպվում է մասնագիտացված մասին անհապաղ հայտնում է վերադաս մարմնին, որն էլ տեղեկացնում է շահագրգիռ բուժսպասարկում: գերատեսչություններին, այդ թվում՝ նաև համապատասխան պետության դիվանագիտական Հղի կամ իրենց մոտ երեխա ունեցող կանանց որպես տույժի միջոց պատժախուց ներկայացուցչությանը կամ հյուպատոսական հիմնարկին (Օրենք, Հ.21): տեղափոխելն արգելվում է: Հիվանդության, ծնողական պարտականությունները բարեխղճորեն չկատարելու, երեխայի 11. ԱՄՍԱԿԱՆ ՔԱՆԻ՞ ՀԱՆՁՆՈՒՔ ԵՎ ԾԱՆՐՈՑ ԿԱՐՈՂ Է ՍՏԱՆԱԼ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾԸ նկատմամբ դաժան վերաբերմունք դրսևորելու, ինչպես նաև ներքին կանոնակարգի Կալանավորված անձն արգելանքի տակ գտնվելու ընթացքում կարող է ստանալ ամսվա խախտումներ թույլ տալու դեպքերում կալանավորվածներին պահելու վայրի վարչակազմը ընթացքում մինչև յոթանասուն կիլոգրամ հանձնուք: Նա սահմանված չափի հանձնուքը կարող կարող է միջնորդություն ներկայացնել դատարան՝ կալանավորված անձին ծնողական է ստանալ միանվագ կամ մաս-մաս (Օրենք, Հ.22): իրավունքներից զրկելու և (կամ) երեխային այլ անձանց խնամքին հանձնելու մասին (Օրենք, Հ.27): 12. ԿԱՐՈ՞Ղ ԵՆ, ԱՐԴՅՈՔ, ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԻՆՔ ՍՏԱՆԱԼ ԵՎ ԿԱՏԱՐԵԼ ԴՐԱՄԱԿԱՆ ՓՈԽԱՆՑՈՒՄՆԵՐ 16. Ի՞ՆՉ ԺԱՄԿԵՏՈՎ ԿԱՐՈՂ ԵՆ ՏԵՂԱՎՈՐՎԵԼ ՁՊՎ-ՆԵՐՈՒՄ ԿԱՍԿԱԾՅԱԼՆԵՐԸ ԵՎ ՄԵՂԱԴՐՅԱԼՆԵՐԸ Կալանավորված անձանց անունով ստացված դրամը փոխանցվում է նրանց անձնական Կասկածյալները կարող են պահվել ՁՊՎ-ներում ոչ ավելի, քան 72 ժամ: հաշվին: Նրանք իրենց միջոցներից կարող են դրամական փոխանցումներ կատարել Կալնավորված անձը չի կարող 3 օրից ավելի պահվել ՁՊՎ-ներում` բացի այն դեպքերից, ազգականների և այլ անձանց դրամական հաշվին (Օրենք, Հ.22): երբ ձերբակալվածներին պահելու վայրից կալանվորվածներին պահելու վայր նրա տեղափոխումը հնարավոր չէ տրանսպորտային հաղորդակցության բացակայության 13. ՊԵ՞ՏՔ Է, ԱՐԴՅՈՔ, ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾՆԵՐԸ ԱՇԽԱՏԵՆ պատճառով (Քրդատ, Հ.137): Կալանավորված անձը, հնարավորության դեպքում, կամովին ապահովվում է աշխատանքով, կամ նրան իրավունք է վերապահվում ինքնուրույն զբաղվել աշխատանքով, 17. ԿԱՐՈ՞Ղ ԵՆ, ԱՐԴՅՈՔ, ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԻՆՔ ՏԵՂԱՓՈԽՎԵԼ ԿՊՎ-ՆԵՐԻՑ ՁՊՎ-ՆԵՐ ԵՎ Ի՞ՆՉ որի կարգը և պայմանները սահմանվում են ներքին կանոնակարգով: Կալանավորվածներին ԺԱՄԿԵՏՈՎ պահելու վայրի վարչակազմը կալանավորված անձին աշխատանքի ներգրավելիս պարտավոր Կալանավորվածներին պահելու վայրի տեղակայման տարածքից կալանավորված անձին է հաշվի առնել նրա սեռը, տարիքը, աշխատունակությունը, առողջական վիճակը և ամեն օր փոխադրելու անհնարինության դեպքում քննչական գործողություններ կատարելու և հնարավորինս՝ մասնագիտությունը։ Կալանավորված անձն աշխատանքի է ներգրավվում դատական քննությունը կալանավորվածներին պահելու վայրից դուրս կատարելու խցային պայմաններում։ կապակցությամբ քննիչի, դատախազի կամ դատարանի որոշմամբ կալանավորված անձը Արգելվում է կալանավորված անձանց ներգրավել չվարձատրվող աշխատանքների՝ կարող է տեղափոխվել ձերբակալվածներին պահելու վայր՝ մինչև երեք օր տևողությամբ: Վերը բացառությամբ սանիտարահիգիենիկ աշխատանքների (Օրենք, Հ.24): նշված պատճառներով, ինչպես նաև տրանսպորտային հաղորդակցության բացակայության պատճառով կալանավորված անձին սահմանված ժամկետում կալանավորվածներին պահելու 14. ԻՐԱՎՈՒՆՔ ՈՒՆԵ՞Ն, ԱՐԴՅՈՔ, ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԻՆՔ ՄԱՍՆԱԿՑԵԼ ՔԱՂԱՔԱՑԻԱԻՐԱՎԱԿԱՆ վայր փոխադրելու անհնարինության դեպքերում կալանավորված անձը ձերբակալվածներին ԳՈՐԾԱՐՔՆԵՐԻ պահելու վայրում պահվում է կալանավորվածներին պահելու վայրի համար սահմանված Կալանավորված անձինք իրավունք ունեն իրենց ներկայացուցիչների միջոցով կամ անձամբ կարգով և պայմաններով (Օրենք, Հ.6): մասնակցել քաղաքացիաիրավական գործարքների՝ բացառությամբ Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ նախատեսված դեպքերի: 18. Ի՞ՆՉ ՍԿԶԲՈՒՆՔՆԵՐՈՎ ԵՆ ՄԻՄՅԱՆՑԻՑ ԱՆՋԱՏ ՊԱՀՎՈՒՄ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾՆԵՐԸ Քրեական վարույթն իրականացնող մարմինը, քննության շահերից ելնելով, կալանավորված Կալանավորված անձինք կալանավորվածներին պահելու վայրերում պահվում են անջատ՝ անձանց կարող է արգելել քաղաքացիաիրավական գործարքներին մասնակցելը: 1) տղամարդիկ՝ կանանցից. Կալանավորվածներին պահելու վայրի վարչակազմը նախօրոք պետք է քրեական վարույթն 2) անչափահասները՝ չափահասներից. իրականացնող մարմնին տեղեկացնի կալանավորված անձանց քաղաքացիաիրավական 3) առաջին անգամ կալանավորված անձինք՝ նախկինում ազատազրկման ձևով պատիժ գործարքներին մասնակցելու վերաբերյալ (Օրենք, Հ.26): կրած անձանցից. 4) վտանգավոր և առանձնապես վտանգավոր ռեցիդիվի դեպքում կալանավորված անձինք՝ 15. ՈՐՈ՞ՆՔ ԵՆ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԿԱՆԱՆՑ ՊԱՀԵԼՈՒ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ մյուսներից. Կալանավորված կանանց և անչափահասների համար կալանավորվածներին պահելու վայրերում ստեղծվում են բարելավված նյութակենցաղային պայմաններ:

~99 ~ ~10 10 ~ 5) դատարանների, իրավապահ, մաքսային և հարկային մարմինների աշխատող կամ 21. ԻՆՉՊԻՍԻ՞ ՏՈՒՅԺԻ ՄԻՋՈՑՆԵՐ ԿԱՐՈՂ ԵՆ ԿԻՐԱՌՎԵԼ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ԵՎ նախկին աշխատող, ինչպես նաև ոստիկանության զորքերի զինծառայող կամ նախկին ԻՆՉՊԻՍԻ՞Ն Է ԴՐԱՆՔ ԿԻՐԱՌԵԼՈՒ ԿԱՐԳԸ զինծառայող կալանավորված անձինք՝ մյուսներից. Ներքին կանոնակարգը խախտելու, իրենց պարտականությունները չկատարելու կամ ոչ 6) տարափոխիկ հիվանդություններով տառապող անձինք՝ մյուսներից. պատշաճ կերպով կատարելու համար կալանավորված անձի նկատմամբ կարող են կիրառվել տույժի հետևյալ միջոցները. 7) դատապարտյալները և ձերբակալված անձինք՝ մյուսներից՝ բացառությամբ այն դեպքերի, երբ նրանք փոխադարձ համաձայնությամբ մասնակցում են նույն հիմնարկում իրենց համար 1) նկատողության հայտարարում. կազմակերպված միջոցառումներին. 2) պատժախուց տեղափոխելը մինչև տասն օր, իսկ անչափահասներին՝ մինչև հինգ օր 8) միևնույն քրեական գործով կալանավորված անձինք՝ միմյանցից, քրեական վարույթն ժամկետով: իրականացնող մարմնի գրավոր ցուցումի հիման վրա. Տույժի նշված միջոցները կիրառվում են կալանավորվածներին պահելու վայրի պետի 9) այլ կալանավորված անձինք, որոնց կյանքին կամ առողջությանը վտանգ է սպառնում, որոշմամբ: մյուսներից՝ կալանավորվածներին պահելու վայրի վարչակազմի կամ քրեական վարույթն Կալանավորված անձի նկատմամբ տույժի միջոցներ կիրառելիս հաշվի են առնվում իրականացնող մարմնի գրավոր որոշմամբ. խախտումը կատարելու հանգամանքները, նրա անձը և վարքը մինչև խախտումը կատարելը։ 10) անզգուշությամբ կատարված հանցանքի համար մեղադրվող անձինք՝ դիտավորությամբ Կիրառվող տուժամիջոցը պետք է համապատասխանի կատարված խախտման ծանրությանը և կատարված հանցանքի համար մեղադրվող անձանցից. բնույթին։ Տույժի միջոցը կիրառվում է բացառապես խախտումը կատարած անձի նկատմամբ՝ խախտումը հայտնաբերելուց հետո անհապաղ կամ ոչ ուշ, քան տասն օրվա ընթացքում։ Մեկ 11) օտարերկրյա քաղաքացիները և քաղաքացիություն չունեցող անձինք՝ մյուսներից: խախտման համար արգելվում է մեկից ավել տուժամիջոց նշանակելը։ Տույժի միջոցները Քրեական վարույթն իրականացնող մարմինը կալանավորված անձանց անջատ պահելու կիրառելիս նշվում են կարգապահական խախտում հանդիսացող արարքը, տույժի միջոցը և նպատակով կարող է ներկայացնել այլ պատճառաբանված հիմքեր (Օրենք, Հ.31): դրա տևողությունը. այդ մասին տեղեկացվում է կալանավորված անձը: Մինչև տույժի միջոց նշանակելը կալանավորված անձից վերցվում է գրավոր 19. ՈՐՈ՞ՆՔ ԵՆ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ՊԱՐՏԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ բացատրություն, իսկ եթե նա դրանից հրաժարվում է, ապա այդ մասին կազմվում է 1) դրսևորել օրինապահ վարքագիծ, պահպանել կալանքի տակ գտնվելու՝ օրենքով, ներքին համապատասխան արձանագրություն: կանոնակարգով և այլ իրավական ակտերով սահմանված կարգն ու պայմանները. Պատժախցից բուժկանխարգելիչ հաստատություններ տեղափոխված կալանավորված 2) կատարել կալանավորվածներին պահելու վայրի վարչակազմի օրինական պահանջները. անձին նշված բուժհաստատությունում պահելու ժամանակը հաշվվում է տույժի կրման 3) բարեկիրթ վերաբերմունք դրսևորել կալանավորվածներին պահելու վայրի ծառայողների ժամանակի մեջ։ և այլ անձանց նկատմամբ. Կալանավորված անձի նկատմամբ տույժի միջոցի կիրառումը կարող է բողոքարկվել 4) չխոչընդոտել կալանավորվածներին պահելու վայրի ծառայողների, ինչպես նաև այդ կալանավորվածներին պահելու վայրերի նկատմամբ հսկողություն և վերահսկողություն վայրերում կարգուկանոնին հետևող այլ անձանց կողմից ծառայողական կամ հասարակական իրականացնող մարմիններին: Բողոքարկումը տույժի միջոցի կիրառումը չի կասեցնում պարտականությունները կատարելուն. (Օրենք, Հ.35): 5) չկատարել սեփական կամ այլ անձանց առողջությանը կամ կյանքին վտանգ սպառնացող գործողություններ: 22. ՈՐՈ՞ՆՔ ԵՆ ՊԱՏԺԱԽՑՈՒՄ ՊԱՀԵԼՈՒ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐԸ

Կալանավորված անձն ունի օրենքով սահմանված այլ պարտականություններ (Օրենք, Հ.14): Կալանավորված անձինք պատժախցում պահվում են միայնակ: Պատժախուց տեղափոխելիս այդ նպատակով նախատեսված գրանցամատյաններում պարտադիր նշվում է պատժախցում պահելու ժամկետը։ 20. ՈՐՈ՞ՆՔ ԵՆ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ԿԻՐԱՌՎՈՂ ԽՐԱԽՈՒՍԱՆՔԻ ՄԻՋՈՑՆԵՐԸ, ԵՎ ԻՆՉՊԻՍԻՆ Է ԴՐԱՆՔ ԿԻՐԱՌԵԼՈՒ ԿԱՐԳԸ Պատժախցում գտնվելու ընթացքում կալանավորված անձինք անկողնային պարագաներով Օրինապահ վարքագծի համար կալանավորված անձի նկատմամբ կարող են կիրառվել ապահովվում են քնի համար սահմանված ժամերին: Այնտեղ գտնվելու ընթացքում խրախուսանքի հետևյալ միջոցները. կալանավորված անձանց արգելվում են նամակագրությունը, տեսակցությունները՝ բացառությամբ պաշտպանի հետ տեսակցությունների, լրացուցիչ սննդամթերք, առաջին 1) շնորհակալության հայտնում. անհրաժեշտության առարկաներ ձեռք բերելը, ծանրոցներ, հանձնուքներ ստանալը, 2) զբոսանքի տևողության ավելացում մինչև երեք ժամ՝ մինչև քսան օր ժամկետով. դրամական փոխանցումներ կատարելն ու ստանալը, հեռուստադիտումները, սեղանի 3) նախկինում նշանակված տույժի վաղաժամկետ հանում. խաղերից օգտվելը: 4) կիրառվող տույժի վաղաժամկետ դադարեցում: Պատժախցում պահվող կալանավորված անձինք օգտվում են ամենօրյա՝ առնվազն մեկ ժամ Ներքին կանոնակարգով կարող են սահմանվել խրախուսանքի այլ միջոցներ ևս: տևողությամբ զբոսանքի իրավունքից: Առաջարկություններ, դիմումներ և բողոքներ ներկայացնելն իրականացվում է ընդհանուր սահմանված կարգով: Խրախուսանքի նշված միջոցները կիրառվում են կալանավորվածներին պահելու վայրի պետի որոշմամբ (Օրենք, Հ.34): Պատժախցում պահվող կալանավորված անձինք գտնվում են բժշկական հսկողության ներքո: Պատժախցում պահվող կալանավորված անձանց նկատմամբ, վերը նշվածից բացի, սահմանափակումներ կիրառելն արգելվում է (Օրենք, Հ.36):

~11 11 ~ ~12 12 ~ 23. Ո՞Վ ԿԱՐՈՂ Է ՀՐԱՄԱՆ ՏԱԼ ՊԱՏԺԱԽՈՒՑ ՏԵՂԱՓՈԽԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ 27. Ո՞Ր ԴԵՊՔԵՐՈՒՄ ԿԱՐՈՂ Է ՕԳՏԱԳՈՐԾՎԵԼ ԶԵՆՔ Պատժախուց տեղափոխելը կատարվում է կալանավորվածներին պահելու վայրի պետի Քրեակատարողական հիմնարկներում մարտական կամ ծառայողական զենք գործադրվում որոշմամբ (Օրենք, Հ.35): է հետևյալ դեպքերում. 1) քրեակատարողական ծառայողների, քրեակատարողական հիմնարկում գտնվող անձանց 24. ԿԱՐԵԼԻ՞ Է, ԱՐԴՅՈՔ, ՎԱՂԱԺԱՄԿԵՏ ԱԶԱՏԵԼ ՊԱՏԺԱԽՑԻՑ կյանքին կամ առողջությանը սպառնացող հարձակումները հետ մղելիս, ինչպես նաև զենքին Կալանավորվածներին պահելու վայրի պետն իրավունք ունի հետաձգել պատժախուց տիրելու փորձերը խափանելիս. տեղափոխելու ձևով տույժի կիրառումը, կրճատել տույժի ժամկետը կամ վաղաժամկետ 2) քրեակատարողական հիմնարկների շենքերի, շինությունների, տրանսպորտային ազատել տույժի կրումից՝ բժշկական եզրակացության հիման վրա կամ այլ հիմքով: Եթե միջոցների վրա խմբակային կամ զինված հարձակումը խափանելիս. հետաձգված ժամանակամիջոցում կալանավորված անձը նոր խախտում չի գործել, նա կարող 3) զինված դիմադրություն ցույց տվող, ինչպես նաև քրեակատարողական ծառայողի կամ է ազատվել տույժի կրումից (Օրենք, Հ.36): քրեակատարողական հիմնարկում գտնվող այլ անձի կյանքի և առողջության դեմ ուղղված ծանր հանցանք կատարող անձանց դեպքի վայրում ձերբակալելիս. 25. Ի՞ՆՉ ՄԻՋՈՑՆԵՐ ՊԵՏՔ Է ՁԵՌՆԱՐԿԻ ՄԵԿՈՒՍԱՐԱՆԻ ՎԱՐՉԱԿԱԶՄԸ, ԵԹԵ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐԸ 4) պատանդներին, զավթված շենքերը, շինությունները, կառույցները և տրանսպորտային ՀԱՅՏԱՐԱՐԵԼ Է ՀԱՑԱԴՈՒԼ միջոցներն ազատելիս. Կալանավորված անձի կողմից սննդի ընդունումից հրաժարվելու դեպքում 5) քրեակատարողական ծառայողի՝ զենքը հանձնելու պահանջը կատարելուց հրաժարվող կալանավորվածներին պահելու վայրի պետը կամ նրան փոխարինող անձը պարտավոր է անձին ձերբակալելիս. պարզել դրա պատճառները և այդ մասին հայտնել քրեական վարույթն իրականացնող, ինչպես 6) քրեակատարողական հիմնարկում պահվող անձին բռնի ուժով ազատելու փորձը նաև հսկողություն և վերահսկողություն իրականացնող մարմիններին (Օրենք, Հ.19): կանխելիս. 7) զինված կամ տրանսպորտային միջոցի գործադրմամբ հարձակումը հետ մղելիս. 26. Ո՞Ր ԴԵՊՔԵՐՈՒՄ ԿԱՐՈՂ ԵՆ ՕԳՏԱԳՈՐԾՎԵԼ ՀԱՏՈՒԿ ՄԻՋՈՑՆԵՐ 8) քրեակատարողական հիմնարկում պահվող անձանց կողմից քրեակատարողական Քրեակատարողական հիմնարկներում քաղաքացիական զենք կամ հատուկ միջոցներ ծառայողին զենքով կամ այնպիսի առարկաներով մոտենալիս, որոնցով հնարավոր է մարդու կարող են գործադրվել հետևյալ դեպքերում. առողջությանը վնաս հասցնել՝ տվյալ ծառայողի նշած տարածության սահմանը խախտելու 1) քրեակատարողական ծառայողների կամ այլ անձանց վրա քրեակատարողական դեպքում. հիմնարկում պահվող անձանց հարձակումը հետ մղելիս. 9) քրեակատարողական հիմնարկներից կամ փոխադրման ընթացքում 2) քրեակատարողական հիմնարկների ներքին կանոնակարգի խմբակային խախտումների քրեակատարողական հիմնարկում պահվող անձանց փախուստի փորձը կանխելիս. կամ զանգվածային անկարգությունների ժամանակ. 10) հրազեն գործադրելու մտադրության մասին նախազգուշացնելիս, տագնապի ազդանշան 3) քրեակատարողական ծառայողների և կարգուկանոն հաստատելուն ներգրավված այլ տալիս և օգնություն կանչելիս: անձանց օրինական պահանջներին չենթարկվելու դեպքում` քրեակատարողական Արգելվում է զենք գործադրել հղիության ակնհայտ նշաններ ունեցող կանանց, ակնհայտ հիմնարկում պահվող անձանց հակաօրինական գործողությունները կանխելիս. հաշմանդամների կամ անչափահասների նկատմամբ, բացառությամբ նրանց կողմից զինված 4) պատանդներին, զավթված շենքերը, շինությունները, կառույցները և տրանսպորտային դիմադրություն ցույց տալու և քրեակատարողական ծառայողի կյանքին կամ առողջությանը միջոցներն ազատելիս. սպառնացող գործողություններ կատարելու դեպքերի: 5) քրեակատարողական հիմնարկում պահվող անձի` շրջապատին վնաս հասցնելու փորձը Զենք գործադրելիս քրեակատարողական ծառայողները պարտավոր են ձեռնարկել բոլոր կանխելիս. միջոցները՝ այլ անձանց անվտանգությունն ապահովելու և տուժածներին բուժօգնություն 6) Քրեակատարողական ծառայության մասին ՀՀ օրենքի 50-րդ հոդվածի 1-ին մասով ցուցաբերելու ուղղությամբ: նախատեսված դեպքերում: Քրեակատարողական ծառայողներն իրավունք ունեն բացելու և մարտական վիճակի Որպես քաղաքացիական զենք կարող են կիրառվել կայծային պարպիչ, էլեկտրահարող բերելու զենքը, եթե գտնում են, որ ստեղծված իրավիճակում կարող են ծագել զենք սարք, ինչպես նաև գազային ատրճանակ: գործադրելու՝ սույն հոդվածով նախատեսված հիմքեր (ՀՀ օրենքը քրեակատարողական Որպես հատուկ միջոցներ կարող են կիրառվել ռետինե մահակներ, ձեռնաշղթաներ և ծառայության մասին, Հ.50): ոտնաշղթաներ, ուշադրությունը շեղող լուսաձայնային միջոցներ, արգելքներ քանդող միջոցներ, ջրանետեր կամ զրահամեքենաներ, ծառայողական շներ, ինչպես նաև մարդու 28. Ո՞ՐՆ Է ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ՀԵՏ ԱՄՈՒՍՆՈՒԹՅԱՆ ԳՐԱՆՑՄԱՆ ԿԱՐԳԸ առողջությանը վնաս չպատճառող յուրաքանչյուր այլ միջոց: Այդ կարգը հաստատված է ՀՀ արդարադատության նախարարի՝ 2003 թվականի ապրիլի 2-ի Արգելվում է քաղաքացիական զենք կամ հատուկ միջոցներ գործադրել հղիության ակնհայտ թիվ 153-Ն հրամանով: նշաններ ունեցող կանանց, ակնհայտ հաշմանդամների և անչափահասների նկատմամբ, բացառությամբ նրանց կողմից զինված դիմադրություն ցույց տալու և քրեակատարողական ծառայողի կյանքին կամ առողջությանը սպառնացող գործողություններ կատարելու դեպքերի (ՀՀ օրենքը քրեակատարողական ծառայության մասին, Հ.49):

~13 13 ~ ~14 14 ~ ապահովվում են կլիմայական պայմաններին, սեռին համապատասխան միասնական նմուշի 29. ԹՈՒՅԼԱՏՐՎՈՒ՞Մ Է, ԱՐԴՅՈՔ, ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾՆԵՐԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ՎԱՅՐԵՐՈՒՄ ՔԱՂԱՔԱՑԻԱԿԱՆ ՀԱԳՈՒՍՏ ԿՐԵԼ հագուստով (Օրենք, Հ.19, Հ.20): Կալանավորված անձինք կրում են իրենց հագուստը: Անհրաժեշտության դեպքում նրանք ապահովվում են կլիմայական պայմաններին, սեռին համապատասխան միասնական նմուշի 36. Ի՞ՆՉ ՍՆՆԴԻ ՆՈՐՄԵՐ ԵՆ ՍԱՀՄԱՆՎԱԾ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾՆԵՐԻ ՀԱՄԱՐ հագուստով (Օրենք, Հ.20): ՀՀ Կառավարությունը 2003 թ. հոկտեմբերի 10-ին ընդունել է թիվ 413-Ն որոշումը՝ «ՀՀ արդարադատության նախարարության քրեակատարողական հիմնարկներում պահվող 30. ԹՈՒՅԼԱՏՐՎՈՒ՞Մ Է, ԱՐԴՅՈՔ, ԱՆՉԱՓԱՀԱՍՆԵՐԻ ԵՎ ՉԱՓԱՀԱՍ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾՆԵՐԻ ՀԱՄԱՏԵՂ անձանց սննդի օրական միջին չափաբաժինները, հանդերձանքի չափաբաժինները և դրանց ԲՆԱԿՎԵԼԸ շահագործման ժամկետները, անկողնային ու հիգիենիկ պարագաների չափաբաժինները և Ոչ, չի թույլատրվում: Բոլոր անչափահաս կալանավորվածները պահվում են առանձին դրանց շահագործման ժամկետները հաստատելու մասին», որով սահմանվում են այդ նորմերը: հիմնարկում` «Աբովյան» քրեակատարողական հիմնարկում: 18 տարին լրանալուց հետո կալանավորված անձը տեղափոխվում է չափահասների համար նախատեսված ԿՊՎ (Օրենք, 37. ՊԱՐՏԱՎՈ՞Ր Է, ԱՐԴՅՈՔ, ՄԵԿՈՒՍԱՐԱՆԻ ՂԵԿԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ԱՊԱՀՈՎԵԼ Հ.31): ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾՆԵՐԻՆ ՀԱՆԴԵՐՁԱՆՔՈՎ Կալանավորված անձինք կրում են իրենց հագուստը, սակայն անհրաժեշտության դեպքում 31. ՔԱՆԻ՞ ԱՆԳԱՄ ՊԱՇՏՊԱՆԸ ԿԱՐՈՂ Է ԱՅՑԵԼԵԼ ՄԵԿՈՒՍԱՐԱՆ՝ ԻՐ ՊԱՇՏՊԱՆՅԱԼԻՆ նրանք ապահովվում են կլիմայական պայմաններին, սեռին համապատասխան միասնական նմուշի հագուստով (ՀՀ Կառավարության 10.04.2003թ. թիվ 413-Ն որոշում): Անսահմանափակ: Կալանավորվածներին տրամադրվում են առանձին, խորհրդապահական կարգով (կոնֆիդենցիալ), անարգել, տեսակցություններ պաշտպանի հետ՝ Միասնական նմուշի հագուստը չպետք է որևէ ձևով ճնշող կամ նվաստացնող լինի առանց քանակի և տևողության սահմանափակման (Օրենք, Հ.15, Քրդատ, Հ.63, Հ.65, Հ.73): (Քրեակատարողական օրենսգիրք Հ.75): Տեսակցությունը պաշտպանի հետ տրամադրվում է այնպիսի պայմաններում, որոնցում կալանավորվածներին պահելու վայրի ծառայողները նրանց կարողանան տեսնել, բայց 38. ՊԱՐՏԱՎՈ՞Ր Է, ԱՐԴՅՈՔ, ՄԵԿՈՒՍԱՐԱՆԻ ՂԵԿԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾՆԵՐԻՆ չկարողանան լսել (Օրենք, Հ.15): ՍՊԻՏԱԿԵՂԵՆՈՎ ԱՊԱՀՈՎԵԼ Այո: Դա կարգավորվում է ՀՀ Կառավարության 10.04.2003թ. թիվ 413-Ն որոշմամբ: 32. ԿԱՐԵԼԻ՞ Է, ԱՐԴՅՈՔ, ՊԱՏՃԵՆՆԵՐ ՀԱՆԵԼ ՔՐԵԱԿԱՆ ԳՈՐԾԻ ՆՅՈՒԹԵՐԻՑ Այո: Նախաքննության ավարտման պահից մեղադրյալը իրավունք ունի ծանոթանալ գործի 39. Ո՞ՐՆ Է ՄԵԿ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐԻ ՀԱՄԱՐ ՆԱԽԱՏԵՍՎԱԾ ԱՊՐԵԼՈՒ ՏԱՐԱԾՔԻ ՆՈՐՄԸ բոլոր նյութերին, դրանցից անվճար պատճեններ հանել և գործից դուրս գրել ցանկացած Կալանավորված անձանց հատկացված բնակելի տարածքը պետք է համապատասխանի ծավալի ցանկացած տեղեկություն (Քրդատ Հ.65): ընդհանուր բնակելի տարածքների համար սահմանված շինարարական և սանիտարահիգիենիկ նորմերին: Կալանավորված անձանց հատկացված բնակելի տարածության չափը չի կարող պակաս լինել չորս քառակուսի մետրից՝ յուրաքանչյուր անձի 33. ԿԱՐԵԼԻ՞ Է, ԱՐԴՅՈՔ, ՄԵԿՈՒՍԱՐԱՆՈՒՄ ՏԵՂԱՎՈՐԵԼ ԾԱՆՐ ՀԻՎԱՆԴՆԵՐԻՆ համար (Օրենք, Հ.20): Հիվանդ կալանավորվածները ստանում են համապատասխան բժշկական օգնություն: Մասնագիտացված բուժօգնության կարիք ունեցող կալանավորված անձը փոխադրվում է 40. Ո՞Ր ԴԵՊՔԵՐՈՒՄ Է ՀՆԱՐԱՎՈՐ ԿՐՈՆԱԿԱՆ ԾԵՍԵՐԻ ԿԱՏԱՐՈՒՄԸ հատուկ մասնագիտացված կամ քաղաքացիական բուժհաստատություն: Կալանավորվածներին պահելու վայրեր կարող են հրավիրվել հոգևորականներ, այդ Կալանավորված անձի մոտ ծանր հիվանդություն հայտնաբերելու դեպքում, որը կարող է վայրերում կարող են կազմակերպվել կրոնական ծիսակատարություններ: Կալանավորված հանգեցնել նրա հոգեկան խանգարման կամ մահվան, համապատասխան հիմնարկի պետը անձինք կարող են օգտվել պաշտամունքի առարկաներից և հոգևոր գրականությունից (Օրենք, բժշկական եզրակացության հիման վրա միջնորդում է քրեական վարույթն իրականացնող Հ.25): մարմնին և հսկողություն իրականացնող դատախազին` հարկադրանքի միջոցը վերացնելու կամ փոխելու վերաբերյալ (Օրենք, Հ.21): 41. ՈՐՈ՞ՆՔ ԵՆ ՄԵԿՈՒՍԱՐԱՆՈՒՄ ԶԲՈՍԱՆՔ ԱՆՑԿԱՑՆԵԼՈՒ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐԸ

34. ՊԵ՞ՏՔ Է, ԱՐԴՅՈՔ, ՄԵԿՈՒՍԱՐԱՆ ԸՆԴՈՒՆՎՈՂ ԱՆՁԻՆՔ ԱՆՑՆԵՆ ԲԺՇԿԱԿԱՆ ԶՆՆՈՒԹՅՈՒՆ Կալանավորված անձանց զբոսանքը կազմակերպվում է ցերեկային ժամերին դրա համար նախատեսված տարածքում, զբոսանքի տևողությունը չի կարող պակաս լինել օրական մեկ Այո: Այդ նպատակով նրանք մինչև յոթ օր ժամկետով տեղավորվում է կարանտինային ժամից (Օրենք, Հ.16): բաժանմունքում (Օրենք, Հ.29):

42. ՈՐՈ՞ՆՔ ԵՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻՑ ՇՈՒՏ ՏԵՍԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆԸ ԸՆԴՀԱՏԵԼՈՒ ՀԻՄՔԵՐԸ 35. ԻՆՉՈ՞Վ ՊԵՏՔ Է ԱՊԱՀՈՎՎԵՆ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾՆԵՐԸ ՊԱՐՏԱԴԻՐ ԿԵՐՊՈՎ Մերձավոր ազգականների, զանգվածային լրատվության միջոցների ներկայացուցիչների Կալանավորված անձն ապահովվում է առողջության և ուժերի պահպանման համար կամ այլ անձանց հետ տեսակցությունն անցկացվում է կալանավորվածներին պահելու վայրի բավարար անվճար սննդով, խմելու ջրով: ծառայողների հսկողությամբ, բացառությամբ օրենքով նախատեսված դեպքերի: Այդ անձանց Կալանավորված անձանց տրամադրում են քնելու առանձին տեղ և անկողնային կողմից կալանավորված անձանց արգելված առարկաներ, քրեական գործի քննությանը պարագաներ։ Նրանք կրում են իրենց հագուստը: Անհրաժեշտության դեպքում նրանք խոչընդոտող կամ նոր հանցագործության կատարմանը նպաստող նյութեր, տեղեկություններ

~ 16 ~ ~15 15 ~ 16 փոխանցելը կամ փոխանցելու փորձը կարող է հանգեցնել տեսակցության վաղաժամկետ Քրեական վարույթն իրականացնող մարմինը բողոքի վերաբերյալ ընդունում է դադարեցման (Օրենք, Հ.15): պատճառաբանված որոշում, որի մասին տեղյակ է պահվում բողոք տված անձին (Քրդատ, Հ.103): 43. ԿՐՈՒ՞Մ Է, ԱՐԴՅՈՔ, ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾԸ ՆՅՈՒԹԱԿԱՆ ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆ ՀԱՍՑՎԱԾ ՎՆԱՍԻ ՀԱՄԱՐ 46. Ի՞ՆՉ ԺԱՄԿԵՏՆԵՐՈՒՄ ՊԵՏՔ Է ԴԱՏԱԽԱԶԸ ՔՆՆԻ ԲՈՂՈՔԸ Կալանավորված անձինք հատուցում են կալանավորվածներին պահելու վայրին հասցված Դատավարության մասնակցի բողոքը պետք է անհապաղ քննության առնվի քրեական վնասը, ինչպես նաև իրենց փախուստի կամ իրենց առողջությանը դիտավորությամբ վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից, բայց ոչ ուշ, քան այն ստանալու պահից 3 օրվա պատճառած վնասի բուժման համար կատարված ծախսերը: ընթացքում (Քրդատ, Հ.103): Նյութական վնասը կամավոր հատուցելուց հրաժարվելու դեպքում վնասը գանձվում է դատական կարգով: 47. ՈՐՏԵ՞Ղ ԿԱՐԵԼԻ Է ԲՈՂՈՔԱՐԿԵԼ ԴԱՏԱԽԱԶԻ ՄԵՐԺԱԾ ԲՈՂՈՔԸ Կալանավորված անձին դատարանի դատավճռով նշանակված պատիժը կրելու համար Մերժման մասին բողոքը կարող է ներկայացվել վարույթն իրականացնող մարմնի գտնվելու ուղղիչ հիմնարկ ուղարկելու դեպքում չհատուցված նյութական վնասը գանձում է տվյալ ուղղիչ վայրի դատարան` այն մերժելու մասին տեղեկություն ստանալու կամ, եթե դրա վերաբերյալ հիմնարկի վարչակազմը դատապարտյալի անձնական հաշվին փոխանցվող միջոցներից: պատասխան չի ստացվել, բողոք ներկայացնելուց հետո մեկ ամսվա ժամկետը լրանալու Կալանքից ազատելու դեպքում նրանց կողմից չհատուցված նյութական վնասը գանձվում է օրվանից մեկ ամսվա ընթացքում (Քրդատ, Հ.290): դատական կարգով (Օրենք, Հ.28): 48. ԿԱՐԵԼԻ՞ Է, ԱՐԴՅՈՔ, ԴԱՏԱՐԱՆՈՒՄ ԲՈՂՈՔԱՐԿԵԼ ԴԱՏԱԽԱԶԻ, ՔՆՆԻՉԻ, ՀԵՏԱՔՆՆՈՒԹՅԱՆ 44. ՈՐՈ՞ՆՔ ԵՆ ԱՆՉԱՓԱՀԱՍՆԵՐԻ ԳՈՐԾԵՐՈՎ ՎԱՐՈՒՅԹԻ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ՄԱՐՄՆԻ ԳՈՐԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

Բերված դրույթները վերաբերում են այն անձանց, ում տասնութ տարին չի լրացել Հետաքննության մարմնի աշխատակցի, քննիչի, դատախազի, օպերատիվ-հետախուզական հանցանքը կատարելու պահին: գործողություններ իրականացնող մարմինների` որոշումների և գործողությունների օրինական և հիմնավոր չլինելու դեմ բողոքները դատարան կարող են ներկայացվել կասկածյալի, Բոլոր գործերով հաստատման ենթակա հանգամանքներից բացի` անչափահասների մեղադրյալի, պաշտպանի, տուժողի, քրեական դատավարության մասնակիցների, այլ անձանց գործերով անհրաժեշտ է պարզել նաև անչափահասի` կողմից, որոնց իրավունքները և օրինական շահերը խախտվել են այդ որոշումներով և 1) տարիքը (ծննդյան օրը, ամիսը, տարեթիվը). գործողություններով, և եթե նրանց բողոքները չեն բավարարվել դատախազի կողմից (Քրդատ, 2) կյանքի և դաստիարակության պայմանները. Հ.290): 3) առողջության և ընդհանուր զարգացման վիճակը: Անչափահասների հանցագործությունների վերաբերյալ գործերի քննությանը մասնակցում է 49. Ո՞Վ Է ՀԱՄԱՐՎՈՒՄ ԱՐԴԱՐԱՑՎԱԾ անչափահաս կասկածյալի կամ մեղադրյալի օրինական ներկայացուցիչը: Արդարացված է այն անձը, որի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցվել կամ Անչափահաս կասկածյալի կամ մեղադրյալի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման քրեական գործով վարույթը կարճվել է քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի միջոց կիրառել թույլատրվում է միայն այն դեպքում, երբ նրան վերագրվում է միջին առաջին մասի 1-3-րդ կետերով և երկրորդ մասով նախատեսված որևէ հիմքով կամ որի ծանրության, ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցանքների կատարում: նկատմամբ կայացվել է արդարացման դատավճիռ: Դատարանը, դատավճիռ կայացնելիս գալով այն եզրակացության, որ անչափահասը կարող Քրեական գործ չի կարող հարուցվել և քրեական հետապնդում չի կարող իրականացվել, իսկ է ուղղվել առանց քրեական պատժի միջոցներ կիրառելու, կարող է անչափահասին ազատել հարուցված քրեական գործի վարույթը ենթակա է կարճման, եթե` պատժից և նրա նկատմամբ կիրառել դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ 1) բացակայում է հանցագործության դեպքը. (Քրդատ, Գլուխ 50): 2) արարքի մեջ հանցակազմ չկա. 3) վնաս պատճառած արարքը քրեական օրենքով համարվում է օրինաչափ. 45. ԻՆՉՊԵ՞Ս ՆԵՐԿԱՅԱՑՆԵԼ ԲՈՂՈՔՆԵՐ ՔՆՆԻՉԻ ԿԱՄ ՀԵՏԱՔՆՆՈՒԹՅՈՒՆ ԻՐԱԿԱՆԱՑՆՈՂ ՄԱՐՄՆԻ ԳՈՐԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԴԵՄ 4) ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածով նախատեսված այլ դեպքերում: Բողոքները կարող են լինել գրավոր և բանավոր: Քրեական վարույթն իրականացնող մարմինը բանավոր բողոքը մտցնում է տվյալ պահին կատարվող դատավարական Քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման, իսկ գործի վարույթը ենթակա է գործողության արձանագրության մեջ կամ կազմում առանձին արձանագրություն: կարճման` կատարված հանցագործությանը կասկածյալի կամ մեղադրյալի մասնակցությունն ապացուցված չլինելու արդյունքում, եթե սպառված են նոր ապացույցներ ձեռք բերելու բոլոր Բողոքները քրեական դատավարությանը մասնակցող անձինք տալիս են անձամբ կամ հնարավորությունները (Քրդատ, Հ.35, Հ.66): քրեական վարույթն իրականացնող այն մարմնի միջոցով, որի գործողությունները կամ որոշումները բողոքարկվում են: Իր կամ այլ անձանց գործողությունների կամ որոշումների դեմ բողոքն ընդունող դատարանը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը 50. ՓՈԽՀԱՏՈՒՑՎՈՒ՞Մ Է, ԱՐԴՅՈՔ, ՔՐԵԱԿԱՆ ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅԱՆ ԱՆՀԻՄՆ ԵՆԹԱՐԿՈՒՄԻՑ ՀԱՍՑՎԱԾ ՎՆԱՍԸ պարտավոր են անմիջապես՝ ոչ ուշ, քան 24 ժամվա ընթացքում, բողոքն ուղարկել ըստ ենթակայության: Արդարացվածն իրավունք ունի պահանջել իրեն անօրինական ձերբակալման, կալանավորման, որպես մեղադրյալ ներգրավելու և դատապարտման հետևանքով

~17 17 ~ ~18 18 ~ պատճառված գույքային հատուցում ամբողջ ծավալով` հաշվի առնելով իրական հնարավոր ըստ էության չլուծող դատական ակտերի վերանայման արդյունքում կայացված որոշումները: բաց թողնված օգուտները: Առաջին ատյանի և վերաքննիչ դատարանի` օրինական ուժի մեջ մտած դատավճիռները և որոշումները, ինչպես նաև վերաքննիչ դատարանի` օրինական ուժի մեջ չմտած Արդարացվածը որպես հատուցում իրավունք ունի ստանալ՝ դատավճիռները և որոշումները վերանայվում են վճռաբեկության կարգով: Նշված գործերը 1) աշխատավարձը, թոշակը, նպաստները, այլ եկամուտներ, որոնցից նա զրկվել է. վճռաբեկ բողոքների հիման վրա վերանայում է վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատը՝ 2) գույքի բռնագրավմամբ` այն պետության եկամուտ դարձնելու, քննություն իրականացնող նախագահի և առնվազն երեք դատավորի կազմով (այսուհետ` վճռաբեկ դատարան) (Քրդատ, մարմինների կողմից առգրավվելու, գույքի վրա կալանք դնելու հետևանքով պատճառված Հ.376¹, Հ.379, Հ.402, Հ.403, Հ.405): վնասը. 3) վճարված դատական ծախսերը. 52. Ո՞Վ ԻՐԱՎՈՒՆՔ ՈՒՆԻ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ԲՈՂՈՔ ՆԵՐԿԱՅԱՑՆԵԼ 4) փաստաբանին վճարված գումարները, դատավճիռն ի կատար ածելիս վճարված կամ Առաջին ատյանի դատարանների դատական ակտերի դեմ վերաքննիչ բողոք բերելու առգրավված տուգանքը: իրավունք ունեն ամբաստանյալը, նրա պաշտպանը և օրինական ներկայացուցիչը, մեղադրողը Գումարները, որոնք ծախսվել են անձին անազատության մեջ պահելու համար, դատական կամ վերադաս դատախազը, տուժողը, նրա ներկայացուցիչը, օրինական ներկայացուցիչը և ծախսերը, ինչպես նաև անազատության մեջ պարտադիր աշխատանքներ կատարելու համար իրավահաջորդը, իսկ Քրդատ օրենսգրքի 3761 հոդվածի 2-րդ և 2.1-րդ կետերով նախատեսված այդ անձի աշխատավարձը չեն կարող հանվել այն գումարից, որը ենթակա է վճարման ակտերի դեմ՝ նաև արդարացվածը, դատապարտյալը, նրանց պաշտպանները և օրինական քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի սխալի հետևանքով պատճառված վնասը ներկայացուցիչները: Քաղաքացիական հայցվորը, քաղաքացիական պատասխանողը կամ հատուցելու համար: նրանց ներկայացուցիչները դատական ակտն իրավունք ունեն բողոքարկելու քաղաքացիական Այն դեպքում, երբ քրեական գործի վարույթը կարճվել է, քրեական հետապնդումը հայցի մասով։ դադարեցվել է կամ արդարացման դատավճիռ է կայացվել հանցակազմի բացակայության Քաղաքացիական հայցի մասով վերաքննիչ բողոք բերելու իրավունք ունեն նաև տվյալ հիմքով, սույն հոդվածով նախատեսված վնասի հատուցումը կատարվում է միայն գործով կողմեր չհանդիսացող անձինք, եթե դատական ակտն առնչվում է նրանց շահերին։ քաղաքացիական դատավարության կարգով քաղաքացիական հայցի լուծումից հետո: Կասկածյալը, մեղադրյալը, նրանց պաշտպանները և օրինական ներկայացուցիչները, ինչպես Այն դեպքում, երբ արդարացման դատավճիռը կամ քրեական գործը կարճելու կամ նաև դիմողն իրավունք ունեն վերաքննության կարգով բողոքարկելու Քրդատ օրենսգրքի 3761 հետապնդումը դադարեցնելու մասին որոշումը, որի հիման վրա կատարվել է վնասի հոդվածի 3-6-րդ կետերով նախատեսված դատական ակտերը։ հատուցում, վերացվել է և համապատասխան անձի նկատմամբ նույն գործով կայացվել է Մեղադրողը կամ վերադաս դատախազն իրավունք չունի բողոքարկելու գործն ըստ էության մեղադրական դատավճիռ, գումարները, որոնք վճարվել են որպես վնասի հատուցում, կարող է լուծող դատական ակտը քաղաքացիական հայցի մասով, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ առգրավել դատարանը որոշման կատարման շրջադարձման կարգով: քաղաքացիական հայցը շոշափում է պետության գույքային շահերը (Քրդատ, Հ.376): Արդարացվածն իրավունք ունի նաև` 1) վերականգնվել նախկին աշխատանքում (նախկին պաշտոնում), իսկ դրա 53. ՈՒ՞Ր ՀԱՆՁՆԵԼ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ԲՈՂՈՔԸ անհնարինության դեպքում` ստանալ համարժեք աշխատանք (պաշտոն) կամ նախկին Վերաքննիչ բողոքը ներկայացվում է վերաքննիչ դատարան, իսկ դրա պատճենը` աշխատանքը (պաշտոնը) կորցնելու հետևանքով պատճառված վնասի դրամական դատավճիռը կայացրած դատարան: փոխհատուցում. Վերաքննիչ բողոքը ներկայացվում է վերաքննիչ դատարան, իսկ դրա պատճենը` դատական 2) ազատազրկման, կալանքի կամ ազատության սահմանափակման ձևով պատիժը կրել, ակտ կայացրած դատարան: ինչպես նաև կարգապահական գումարտակում պահվելու ժամանակը բոլոր տեսակի Վերաքննիչ դատարանը Հայաստանում մեկն է, քննում է վերաքննիչ բողոքներ ՀՀ ողջ աշխատանքային ստաժների մեջ հաշվակցել. տարածքից: Գտնվում է Երևան քաղաքում, Գարեգին Նժդեհի 23 հասցեում։ 3) հետ ստանալ նախկինում զբաղեցրած բնակելի տարածքը, իսկ դրա անհնարինության դեպքում` ստանալ բնակմակերեսով և գտնվելու վայրով համարժեք բնակելի տարածք. 54. ՀՆԱՐԱՎՈ՞Ր Է, ԱՐԴՅՈՔ, ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ԲՈՂՈՔ ՆԵՐԿԱՅԱՑՆԵԼ, ԵԹԵ ԲԱՑ Է ԹՈՂՆՎԵԼ 4) զինվորական և այլ կոչումների վերականգնման հաշվի առնելով երկարամյա ԲՈՂՈՔԱՐԿՄԱՆ ԺԱՄԿԵՏԸ ծառայությունը (Քրդատ, Հ.66): Հարգելի պատճառներով բողոքարկման համար սահմանված ժամկետը բաց թողնելու դեպքում բողոք ներկայացնելու իրավունք ունեցող անձինք կարող են դատական ակտը ԲՈՂՈՔԱՐԿՈՒՄ կայացրած դատարանի առաջ միջնորդել` վերականգնելու բաց թողնված ժամկետը: Բաց 51. ՈՐՏԵ՞Ղ ԿԱՐԵԼԻ Է ԲՈՂՈՔԱՐԿԵԼ ԴԱՏԱՐԱՆԻ ԴԱՏԱՎՃԻՌՆԵՐԸ ԵՎ ՈՐՈՇՈՒՄՆԵՐԸ թողնված ժամկետը վերականգնելու մասին միջնորդությունը քննվում է դատական նիստում Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտերը վերաքննության կարգով բողոքարկվում դատավճիռ կամ որոշում կայացրած դատարանի կողմից, որն իրավունք ունի կանչել են վերաքննիչ դատարանում։ Վերաքննիչ բողոք բերելու ժամկետները սահմանվում են միջնորդություն հարուցած անձին` բացատրություններ տալու համար: Քրեական դատավարության օրենսգրքի 379 հոդվածով։ Բաց թողնված ժամկետը վերականգնելու մասին միջնորդությունը մերժելու որոշումը Վերաքննիչ դատարանի դատավճիռը կամ որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում դրանց տասնհինգօրյա ժամկետում կարող է բողոքարկվել վերաքննիչ դատարան, որն իրավունք ունի հրապարակման պահից հետո` մեկամսյա ժամկետում: վերականգնել բաց թողնված ժամկետը և քննել գործը։

Վճռաբեկ դատարանը վերանայում է վերաքննիչ դատարանի՝ գործն ըստ էության լուծող և Բաց թողնված ժամկետը վերականգնելու դեպքում դատական ակտի կատարումը կարող է գործն ըստ էության չլուծող դատական ակտերը, ինչպես նաև վերաքննիչ դատարանի` գործն կասեցվել (Քրդատ, Հ.380):

~19 19 ~ ~20 20 ~ 2) ամբաստանյալը, որը ներկայացրել է բողոքը, կամ որի շահերի պաշտպանության համար 55. Ի՞ՆՉ ՊԵՏՔ Է ՊԱՐՏԱԴԻՐ ՆՇՎԻ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ԲՈՂՈՔՈՒՄ բողոք է ներկայացրել պաշտպանը կամ օրինական ներկայացուցիչը, կամ երբ բողոք է բերել Վերաքննիչ բողոքը պետք է բովանդակի` դատախազը` ոչ հօգուտ դատապարտյալի. 1) այն դատարանի անվանումը, որին հասցեագրվում է բողոքը. 3) պաշտպանը` Քրդատ օրենսգրքի 69 հոդվածով նախատեսված դեպքերում (Քրդատ, 2) տվյալներ` բողոք բերած անձի մասին` նշելով նրա դատավարական կարգավիճակը, Հ.390): բնակության կամ գտնվելու վայրը. 3) դատական ակտը, որը բողոքարկվում է, և այն կայացրած դատարանի անվանումը. 59. ԿԱ՞Ն, ԱՐԴՅՈՔ, ՈՐԵՎԷ ԺԱՄԿԵՏՆԵՐ՝ ԳՈՐԾԸ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ԴԱՏԱՐԱՆՈՒՄ ՔՆՆԵԼՈՒ ՀԱՄԱՐ 4) նշում այն մասին, թե դատական ակտը բողոքարկվում է ամբողջությամբ, թե մի մասով. Վերաքննիչ բողոքի հիման վրա ստացված գործերի քննությունը վերաքննիչ դատարանն 5) բողոքի հիմքերը և պահանջը. սկսում է վերաքննիչ բողոքն ստանալու օրվանից ոչ ուշ, քան 15 օրվա ընթացքում: Հարգելի 51) վերաքննիչ բողոքում նշված նյութական կամ դատավարական իրավունքի նորմերի պատճառների առկայության դեպքում գործը քննող դատարանի որոշմամբ այդ ժամկետը խախտման, ինչպես նաև գործի ելքի վրա դրանց ազդեցության վերաբերյալ հիմնավորումները, կարող է երկարացվել, բայց ոչ ավելի, քան 10 օրով (Քրդատ, Հ.388): կամ որոնք են նոր երևան եկած կամ նոր հանգամանքների հետևանքով գործի վերանայման հիմքերը. 60. ԿԱՐԵԼԻ՞ Է, ԱՐԴՅՈՔ, ՀԵՏ ՎԵՐՑՆԵԼ ԲՈՂՈՔԸ 6) առկայության դեպքում` այն ապացույցները, որոնցով դիմողը հիմնավորում է իր Այո, բողոք բերած անձն իրավունք ունի հետ վերցնել այն` մինչև վերաքննիչ դատարանում պահանջները, և որոնք պետք է հետազոտվեն վերաքննիչ դատարանում, այդ թվում` նաև դատական նիստի սկսվելը: առաջին ատյանի դատարանում նախօրոք չհետազոտված ապացույցները. 7) բողոքին կցվող նյութերի ցանկը. 61. Ի՞ՆՉ ՈՐՈՇՈՒՄ ԿԱՐՈՂ Է ԿԱՅԱՑՆԵԼ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ԴԱՏԱՐԱՆԸ 8) բողոք ներկայացնող անձի ստորագրությունը (Քրդատ, Հ.381): Գործի քննությամբ վերաքննիչ դատարանը կայացնում է հետևյալ որոշումներից որևէ մեկը` 1) մերժում է վերաքննիչ բողոքը՝ դատական ակտը թողնելով օրինական ուժի մեջ. 56. ԴԱԴԱՐԵՑՆՈՒ՞Մ Է, ԱՐԴՅՈՔ, ՎՃՌԱԲԵԿ ԲՈՂՈՔԻ ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՄԸ ԴԱՏԱԿԱՆ ԱԿՏԻ ԿԱՏԱՐՈՒՄԸ 2) ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն բավարարում է վերաքննիչ բողոքը` Այո, օրինական ուժի մեջ չմտած դատական ակտի բողոքարկումը կասեցնում է դրա համապատասխանաբար ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն բեկանելով դատական ակտը։ օրինական ուժի մեջ մտնելը (Քրդատ, Հ.383): Բեկանված մասով կայացվում է գործն ըստ էության լուծող դատական ակտ, կամ գործն ուղարկվում է համապատասխան ստորադաս դատարան` նոր քննության. 57. ԿԱՐՈ՞Ղ Է, ԱՐԴՅՈՔ, ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԸ ԾԱՆՈԹԱՆԱԼ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ԴԱՏԱՐԱՆ ՆԵՐԿԱՅԱՑՎԱԾ ԲՈԼՈՐ 3) քաղաքացիական հայցի մասով ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն բեկանում է ԲՈՂՈՔՆԵՐԻՆ ԵՎ ԻՐ ԱՌԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՆ ՈՒՆԵՆԱԼ դատական ակտը և այդ մասով հաստատում կողմերի հաշտության համաձայնությունը. Ներկայացված բողոքի մասին դատավճիռ կամ որոշում կայացրած դատարանը ծանուցում է 4) մասնակիորեն կամ ամբողջությամբ բեկանում և փոփոխում է ստորադաս դատարանի դատապարտյալին կամ արդարացվածին, պաշտպանին, մեղադրողին, տուժողին և նրա ակտը. ներկայացուցչին, ինչպես նաև քաղաքացիական հայցվորին, քաղաքացիական 5) ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն բեկանում է դատական ակտը և կարճում է գործի պատասխանողին և նրանց ներկայացուցիչներին, եթե բողոքն առնչվում է նրանց շահերին: վարույթն ամբողջովին կամ դրա մի մասը կամ առանց քննության է թողնում քաղաքացիական Ներկայացված բողոքի մասին դատական ակտը կայացրած դատարանը ծանուցում է հայցն ամբողջովին կամ դրա մի մասը (Քրդատ, Հ.394): կասկածյալին, մեղադրյալին, ամբաստանյալին, դատապարտյալին, արդարացվածին, նրանց օրինական ներկայացուցիչներին, պաշտպանին, մեղադրողին, տուժողին, նրա 62. Ի՞ՆՉ ՀԻՄՔՈՎ ԿԱՐՈՂ Է ՎՃՌԱԲԵԿ ԲՈՂՈՔ ՆԵՐԿԱՅԱՑՎԵԼ իրավահաջորդին, ներկայացուցչին և օրինական ներկայացուցչին, ինչպես նաև քաղաքացիական հայցվորին, քաղաքացիական պատասխանողին և նրանց Վճռաբեկ բողոք բերելու հիմքերն են` ներկայացուցիչներին, եթե բողոքն առնչվում է նրանց շահերին, ինչպես նաև դիմողին, եթե 1) դատական սխալը` նյութական կամ դատավարական իրավունքի այնպիսի խախտումը, այդպիսին առկա է: որը կարող էր ազդել գործի ելքի վրա. Բողոքի պատճենն ուղարկվում է նշված անձանց՝ պարզաբանելով վերաքննիչ բողոքի 2) նոր երևան եկած կամ նոր հանգամանքները (Քրդատ, Հ 406): պատասխան ներկայացնելու հնարավորությունը և ներկայացնելու ժամկետը, որը չի կարող 15 օրից ավելի լինել (Քրդատ, Հ.382): 63. Ի՞ՆՉ ԺԱՄԿԵՏՆԵՐ ԳՈՅՈՒԹՅՈՒՆ ՈՒՆԵՆ ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ ԴԻՄԵԼՈՒ ՀԱՄԱՐ Վճռաբեկ բողոքը կարող է բերվել վերաքննիչ դատարանի` գործն ըստ էության լուծող 58. ԻՆՉՊԻՍԻ՞Ն Է ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ԴԱՏԱՐԱՆԻ ԿԱԶՄԸ, Ո՞Վ Է ՄԱՍՆԱԿՑՈՒՄ ԴԱՏԱԿԱՆ ՆԻՍՏԻՆ դատական ակտի դեմ հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում, իսկ գործն ըստ էության Գործն ըստ էության լուծող դատական ակտերը վերաքննիչ դատարանում վերանայվում են չլուծող դատական ակտերի դեմ` այդ ակտը ստանալու պահից 15-օրյա ժամկետում: կոլեգիալ՝ երեք դատավորի կազմով, որոնցից մեկը նախագահողն է: Գործն ըստ էության Քրեական դատավարության օրենսգրքի 21-րդ հոդվածի վեցերորդ մասով սահմանված չլուծող դատական ակտերը վերաքննիչ դատարանում վերանայվում են դատավորի կողմից դեպքերում անձի վիճակի բարելավման հիմքով վճռաբեկ բողոք կարող է բերվել առանց միանձնյա (Քրդատ, Հ.387): ժամկետի սահմանափակման, իսկ անձի վիճակի վատթարացման հիմքով` դատական ակտի Դատական նիստին պարտադիր մասնակցում են` օրինական ուժի մեջ մտնելու պահից վեցամսյա ժամկետում (Քրդատ, Հ.412): 1) դատախազը.

~ 22 ~ ~21 21 ~ 22 64. ԻՆՉՊԻՍԻ՞Ն ԿԱՐՈՂ Է ԼԻՆԵԼ ՎՃՌԱԲԵԿ ԱՏՅԱՆԻ ՈՐՈՇՈՒՄԸ 67. Ի՞ՆՉ ԺԱՄԿԵՏՆԵՐՈՒՄ ՊԵՏՔ Է ՈՒՂԱՐԿՎԻ ՎՃՌԱԲԵԿ ԱՏՅԱՆԻ ՈՐՈՇՈՒՄԸ Գործը վճռաբեկության կարգով քննելիս դատարանը կայացնում է հետևյալ որոշումներից Վճռաբեկ դատարանի որոշումը կայացման օրվանից ողջամիտ ժամկետում ուղարկվում է որևէ մեկը` բողոք բերած անձին և դատավարության մասնակիցներին (Քրդատ, Հ.423): 1) մերժում է վճռաբեկ բողոքը` դատական ակտը թողնելով oրինական ուժի մեջ. 2) ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն բավարարում է վճռաբեկ բողոքը` 68. ԻՐԱՎԱՍՈՒ՞ Է, ԱՐԴՅՈՔ, ՎՃՌԱԲԵԿ ԱՏՅԱՆԸ ՄԱՍՆԱՎՈՐ ՈՐՈՇՈՒՄ ԸՆԴՈՒՆԵԼ համապատասխանաբար ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն բեկանելով դատական ակտը: Նման իրավասության վերաբերող հոդվածը հանվել է ՀՀ Քրեական դատավարության Բեկանված մասով գործն ուղարկվում է համապատասխան ստորադաս դատարան՝ նոր օրենսգրքից: քննության՝ սահմանելով նոր քննության ծավալը. 3) քաղաքացիական հայցի մասով ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն բեկանում է 69. ԿԱՐՈ՞Ղ Է, ԱՐԴՅՈՔ, ԴԱՏԱԽԱԶԸ ԲՈՂՈՔԱՐԿԵԼ ԴԱՏԱՎՃԻՌԸ ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ դատական ակտը և այդ մասով հաստատում կողմերի հաշտության համաձայնությունը. Ոչ, համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 404 հոդվածի՝ վճռաբեկ 4) մասնակիորեն կամ ամբողջությամբ բեկանում և փոփոխում է համապատասխան դատարան բողոքարկելու իրավունք ունեն՝ դատավարության մասնակիցները, Հայաստանի ստորադաս դատարանի ակտը, եթե համապատասխան ստորադաս դատարանի կողմից Հանրապետության գլխավոր դատախազը և նրա տեղակալները, բացառությամբ քրեական հաստատված փաստական հանգամանքները հնարավորություն են տալիս կայացնելու նման հետապնդման մարմինների։ ակտ, և եթե դա բխում է արդարադատության արդյունավետության շահերից. Վերաքննության կարգով բողոքարկման ենթակա դատական ակտերն անձը չի կարող 5) ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն բեկանում է դատական ակտը և կարճում է գործի բողոքարկել վճռաբեկ դատարան, եթե նա նույն հիմքերով չի բողոքարկել դատական ակտը վարույթն ամբողջովին կամ դրա մի մասը կամ առանց քննության է թողնում հայցն վերաքննիչ դատարանում: ամբողջովին կամ դրա մի մասը. 6) վերաքննիչ դատարանի կողմից դատական ակտը փոփոխվելու դեպքերում վճռաբեկ 70. ԻՆՉՊԻՍԻ՞Ն Է ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆՈՒՄ ԳՈՐԾԻ ՔՆՆՈՒԹՅԱՆ ԿԱՐԳԸ դատարանը ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն բեկանում է վերաքննիչ դատարանի Գործը վճռաբեկ բողոքի հիման վրա քննվում է չորս դատավորի կազմով։ դատական ակտը` oրինական ուժ տալով առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտին (Քրդատ, Հ.419): Գործի քննությունը վճռաբեկ դատարանում սկսվում է վճռաբեկ դատարանի պալատի դատավորի զեկուցումով: Զեկուցողը շարադրում է գործի հանգամանքները, դատավճռի կամ որոշման բովանդակությունը և վճռաբեկ բողոքի փաստարկները: Վճռաբեկ դատարանի 65. ԿԱՐՈ՞Ղ Է, ԱՐԴՅՈՔ, ՎՃՌԱԲԵԿ ԱՏՅԱՆԸ ԱՎԵԼԻ ԽԻՍՏ ՊԱՏԻԺ ՆՇԱՆԱԿԵԼ պալատի դատավորներն իրավունք ունեն հարցեր տալ զեկուցողին: Այո, վճռաբեկ դատարանը կարող է նման բան անել (Քրդատ, Հ.419, Հ.422): Բողոք բերած անձն իրավունք ունի ներկա գտնվել վճռաբեկ դատարանի նիստին: Բացատրություններ տալու անհրաժեշտության դեպքերում վճռաբեկ դատարանի նիստին 66. Ի՞ՆՉ Է ՆՇՎՈՒՄ ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆԻ ՈՐՈՇՈՒՄՆԵՐԻ ՄԵՋ կարող են կանչվել բողոք բերած անձը, ինչպես նաև դատավարության մասնակիցները, որոնք 1. Վճռաբեկ դատարանի որոշման մեջ պետք է նշվեն` ծանուցվում են նիստի ժամանակի և տեղի մասին: Նրանց չներկայանալն արգելք չէ գործի 1) գործի համարը և որոշման կայացման տարին, ամսաթիվը, որոշումը կայացրած վճռաբեկ քննության համար (Քրդատ, Հ.416, Հ.418): դատարան կազմը. 2) վճռաբեկ բողոք բերած անձի անունը (անվանումը). 71. ՈՐՈ՞ՆՔ ԵՆ ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆՈՒՄ ԳՈՐԾԻ ՔՆՆՈՒԹՅԱՆ ԺԱՄԿԵՏՆԵՐԸ 3) գործը քննած դատարանի անվանումը, դատավճռի կամ որոշման կայացման տարին, Վճռաբեկ դատարանը դատական նիստում գործը քննում է ողջամիտ ժամկետում: ամսաթիվը, դատարանի կազմը. Գործի քննության տեղի և ժամանակի մասին ծանուցվում է բողոք բերող անձը (Քրդատ, 4) դատավճռի կամ որոշման էության համառոտ շարադրանքը. Հ.417): 5) դատավարության մասնակիցների անունները, հայրանունները, ազգանունները. 6) հիմքերը, որոնցով դրվել է դատավճռի կամ որոշման օրինականության և 72. Ի՞ՆՉ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԱԿՏԵՐ ԳՈՅՈՒԹՅՈՒՆ ՈՒՆԵՆ ՁԵՐԲԱԿԱԼՎԱԾՆԵՐԻ ԵՎ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾՆԵՐԻ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ հիմնավորվածության ստուգման հարցը. Համաձայն ՀՀ Սահմանադրության 6-րդ հոդվածի՝ «Միջազգային պայմանագրերը 7) օրենքները, որոնցով ղեկավարվել է վճռաբեկ դատարանը որոշում կայացնելիս. Հայաստանի Հանրապետության իրավական համակարգի բաղկացուցիչ մասն են: Եթե 8) դատավճիռը կամ որոշումը բեկանելիս այն շարժառիթները, որոնցով վճռաբեկ վավերացված միջազգային պայմանագրում սահմանվում են այլ նորմեր, քան նախատեսված դատարանը չի համաձայնվել դատավճիռ կամ որոշում կայացրած դատարանի են օրենքներով, ապա կիրառվում են այդ նորմերը»: հետևություններին. Ազատազրկվածների իրավունքները պաշտպանող փաստաթղթերից են` 9) վճռաբեկ բողոքի քննության արդյունքներով եզրահանգումը: 1. Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիրը Վճռաբեկ դատարանը, պարզելով, որ բացակայում են դատավճիռը կամ որոշումը 2. Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիա բեկանելու հիմքերը, այդ մասին պետք է նշի կայացրած որոշման մեջ: 3. Միջազգային դաշնագիրը քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին Որոշումն ստորագրում է դատարանի ամբողջ կազմը: Դատարանի որոշումները բողոքի հետ կցվում են գործին (Քրդատ, Հ.422):

~23 23 ~ ~24 24 ~ 4. Եվրոպական կոնվենցիան խոշտանգումների և անմարդկային կամ նվաստացնող - լրատվամիջոցներում արտահայտվելու և տեղեկատվության ազատության, ինչպես նաև վերաբերմունքի կամ պատժի կանխարգելման մասին սահմանների միջով գաղափարների և տեղեկությունների ազատ տարածման ընդլայնում: 5. Բանտարկյալների հետ վարվեցողության նվազագույն ստանդարտ կանոնները 6. ՄԱԿ-ի Նվազագույն ստանդարտ կանոնները անչափահասների նկատմամբ 74. Ի՞ՆՉ Է «ՄԱՐԴՈՒ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԻ ԵՎՐՈՊԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ», ԻՆՉՊԵ՞Ս ԵՎ ԻՆՉԻ՞ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ ԿԱՐԵԼԻ Է ԱՅՆՏԵՂ ԲՈՂՈՔ ՆԵՐԿԱՅԱՑՆԵԼ արդարադատություն իրականացնելու վերաբերյալ («Պեկինյան կանոնները») Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի նորույթն այն էր, որ նա ստեղծեց միջազգային 7. Եվրոպական բանտային կանոնները պաշտպանության այնպիսի մի համակարգ, որն առաջին անգամ նախատեսեց մարդու իրավունքների 8. Իրավակարգը պաշտպանող պաշտոնատար անձանց վարվելակերպի կանոնագիրքը արդյունավետ իրականացումը: 9. Ղեկավար սկզբունքները իրավակարգը պաշտպանող պաշտոնատար անձանց Համաձայն 1953 թվականին ուժի մեջ մտած կոնվենցիայի` մասնակից պետություններն վարվելակերպի կանոնագրքի արդյունավետ իրականացման համար ապահովում են ոչ միայն իրենց քաղաքացիների, այլև «իրենց իրավասության ներքո գտնվող» 10. Որևէ ձևով ձերբակալվող կամ կալանավորվող անձանց պաշտպանության բոլոր անձանց` իրավական պետությանը բնորոշ հիմնական քաղաքացիական և քաղաքական սկզբունքների ժողովածուն իրավունքները: Պետությունները կամ անհատները կարող են գանգատ ներկայացնել 11. Մահապատժի դատապարտված անձանց իրավունքների պաշտպանությունը կոնվենցիայի հիման վրա ստեղծված դատարան` Մարդու իրավունքների եվրոպական երաշխավորող սկզբունքները դատարան:

12. Հանձնարարական Նախարարների կոմիտեից անդամ երկրներին՝ բանտերում Դատարանը չի կարող գործել ինքնուրույն նախաձեռնությամբ, այլ միայն անհատի, բժշկական սպասարկման էթիկայի և կազմակերպչական հարցերի վերաբերյալ: անհատների խմբի կամ ոչ կառավարական կազմակերպության դիմումի (անհատական դիմում) կամ պետության դիմումի (միջպետական դիմում) հիման վրա: Դատարան կարելի է դիմել, եթե սպառվել են պետության ներքին բոլոր իրավական 73. Ի՞ՆՉ Է ԵՎՐԱԽՈՐՀՈՒՐԴԸ ԵՎ ԻՆՉՈ՞Վ Է ԱՅՆ ԶԲԱՂՎՈՒՄ պաշտպանության միջոցները (այսինքն՝ Դուք փորձել եք պաշտպանել Ձեր խախտված Եվրոպայի խորհրդի գործունեության հիմնական նպատակն է մարդու իրավունքների իրավունքը Հայաստանի բոլոր դատարաններում` առաջին ատյանի, վերաքննիչ, վճռաբեկ պաշտպանությունը և խթանումը: դատարաններ): Վերջին որոշումից հետո 6 ամսվա ընթացքում միայն կարող եք դիմել: Ժամկետանց Եվրոպայի խորհուրդն առաջին Եվրոպական քաղաքական կազմակերպությունն է, որը հայցադիմումները չեն ընդունվում: Հայցադիմումը պետք է պարտադիր ստորագրված լինի դիմողի ստեղծվել է Միավորված Ազգերի Կազմակերպությունից 4 տարի հետո` 1949թ. մայիսին, կողմից: Գանգատը կարելի է ներկայացնել պետական լեզվով (հայերեն), անգլերեն կամ Լոնդոնում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավերածությունների և ֆրանսերեն: Եվրոպական դատարանը չորրորդ ատյան չէ, այնտեղ կարելի է գանգատ բարբարոսությունների հետևանքով` մարդու իրավունքների պաշտպանության համակարգ ներկայացնել այն դեպքում, եթե Ձեր կարծիքով, տեղի է ունեցել կոնվեցիայի որևէ դրույթի ստեղծելու նպատակով: խախտում: Կազմակերպության «Կանոնադրությունը» հստակորեն հիմնված է մարդու իրավունքները Կոնվենցիայով երաշխավորվող իրավունքներ՝ հարգելու և իրավունքի գերակայության վրա: Սա նշանակում է անհատի - Կյանքի իրավունք (հոդված 2) արժանապատվության և ազատության պաշտպանության խթանում իրավական պետության 2-րդ հոդվածը պաշտպանում է անհատին պետության կողմից կամայականորեն շրջանանակներում, որը պետք է մշտապես ամրապնդվի: Ավելին, «Կանոնադրությունը» պատճառած մահից՝ չբացառելով մահապատժի կիրառումը` այն օրենքին համաձայն սահմանում է, որ անդամ պետությունների կողմից մարդու իրավունքների լուրջ կատարված լինելու դեպքում: Խաղաղ ժամանակ մահապատիժը վերացնող թիվ 6 խախտումները հիմք են` անդամակցությունն ընդհատելու կամ կազմակերպությունից արձանագրությունն ընդունվեց 1985 թվականին: հեռացնելու համար: - Ազատության և անձնական անձեռնամխելիության իրավունք (հոդված 5) Մարդու իրավունքների ոլորտում Եվրոպայի խորհրդի գործունեությունը` կոնվենցիաների կամ այլ կերպ ընդգրկում է հետևյալը՝ 5-րդ հոդվածը երաշխավորում է մարդու ֆիզիկական ազատությունը կամայական ձերբակալումից ու կալանավորումից պաշտպանելու և որոշ հիմնարար դատավարական - քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների պաշտպանություն` անհատական իրավունքներ տրամադրելու միջոցով: Նրան լրացնում է թիվ 4 արձանագրության 1-ին գանգատներ ներկայացնելու եղանակով, որի հիման վրա մարդու իրավունքների եվրոպական հոդվածը, որն արգելում է ազատազրկումը պարտքի համար: դատարանը կարող է քննել ենթադրյալ խախտումները. - Քաղաքացիական և քրեական գործերով արդար դատաքննության իրավունք (հոդված 6) - սոցիալական և տնտեսական իրավունքների պաշտպանություն` Եվրոպական սոցիալական խարտիայի մեխանիզմի միջոցով. Այս իրավունքը լրացվում է 13-րդ հոդվածով, որն ապահովում է պետական մարմնի առջև իրավական պաշտպանության արդյունավետ միջոցի իրավունքը: 6-րդ հոդվածը ներառում է - ազատազրկված անձանց պաշտպանություն (Խոշտանգումների և անմարդկային կամ նաև այն պայմանը, որ դատաքննությունը պետք է տեղի ունենա «ողջամիտ ժամկետում»: Հենց նվաստացնող վերաբերմունքի կամ պատժի կանխարգելման եվրոպական կոմիտե). այս դրույթի խախտման համար են ամենից հաճախ ներկայացվում գանգատներ: Արդար - ազգային փոքրամասնությունների իրավունքների պաշտպանություն (Ազգային դատաքննության հասկացությունը համալրվում է այն սկզբունքով, որ քրեական օրենքները փոքրամասնությունների պաշտպանության շրջանակային կոնվենցիա). չպետք է ունենան հետադարձ ուժ (հոդված 7), ինչպես նաև քրեական գործերով վերադաս - կանանց և տղամարդկանց միջև հավասարությանը նպաստող գործունեություն (Կանանց և ատյանին բողոքարկելու իրավունքով, սխալ դատապարտման դեպքում փոխհատուցում տղամարդկանց միջև իրավահավասարության հարցերով ղեկավար կոմիտե). - պայքար ռասիզմի, այլազգիների դեմ ուղղված ատելության, հակասեմիտիզմի և անհան- դուրժողականության դեմ (Ռասիզմի և անհանդուրժողականության դեմ եվրոպական կոմիտե).

~25 25 ~ ~26 26 ~ ստանալու իրավունքով և նույն հանցագործության համար կրկին չդատվելու կամ չպատժվելու 75. Ի՞ՆՉ Է ԽՈՇՏԱՆԳՈՒՄՆԵՐԻ ԿԱՆԽԱՐԳԵԼՄԱՆ ԿՈՄԻՏԵՆ, ԵՎ Ո՞ՐՆ Է ՆՐԱ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ իրավունքով (թիվ 7 արձանագրություն, հոդվածներ 2, 3, 4): ՆՊԱՏԱԿԸ

- Անձնական ու ընտանեկան կյանքի, բնակարանի և նամակագրության նկատմամբ Վերջին տարիներին մարդու իրավունքների իրականացումն ապահովելու գործում հարգանքի իրավունք (հոդված 8), որը կարող է շաղկապվել ամուսնանալու և ընտանիք Եվրոպայի խորհրդի ջանքերն ավելի շատ ուղղվում են դեպի խախտումների կանխումը: կազմելու իրավունքի հետ (հոդված 12) 1987 թվականին ընդունված Եվրոպական կոնվենցիան խոշտանգումների և անմարդկային կամ - Ամուսնության ընթացքում ամուսինների իրավունքների և պատասխանատվության նվաստացնող վերաբերմունքի կամ պատժի կանխարգելման մասին նպատակ ուներ հավասարություն (թիվ 7 արձանագրություն, հոդված 5) գործնականում իրականացնել Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի 3-րդ հոդվածում նշված գործողությունների արգելումը: - Ազատ արտահայտվելու իրավունք (ներառյալ մամուլի ազատությունը) (հոդված 10) Ստեղծված մեխանիզմը հիմնված է տարբեր բնագավառների անկախ փորձագետների Այս հիմնարար իրավունքի պահանջները տրամաբանորեն բխում են 9-րդ հոդվածով կոմիտեի` Խոշտանգումների և անմարդկային կամ նվաստացնող վերաբերմունքի կամ պատժի երաշխավորվող իրավունքներից (մտքի, խղճի և կրոնի ազատություն): կանխարգելման եվրոպական կոմիտեի (այսուհետև` ԽԿԿ) կողմից կատարվող այցելությունների - Խաղաղ հավաքների և միավորման ազատություն (հոդված 11) համակարգի վրա: - Սեփական գույքից անարգել օգտվելու իրավունք (թիվ 1 արձանագրություն, հոդված 1) ԽԿԿ-ն այցելում է այն վայրերը, որտեղ պահվում են պետական մարմինների կողմից - Կրթության իրավունք (թիվ 1 արձանագրություն, հոդված 2) ազատազրկված անձինք` քրեակատարողական հիմնարկները, պատանիների կալանքի - Ազատ ընտրությունների իրավունք (թիվ 1 արձանագրություն, հոդված 3) կենտրոնները, ոստիկանական տեղամասերը, զինվորական զորանոցները, հոգեբուժական - Տեղաշարժի ազատություն և բնակության վայրի ազատ ընտրություն (թիվ 4 հիվանդանոցները և այլն: արձանագրություն, հոդված 2) Այցելությունների նպատակն է գնահատել, թե ինչ պայմաններում են գտնվում Արգելվում են` ազատազրկված և անհրաժեշտության դեպքում կատարել բարելավման առաջարկություններ: - խոշտանգումները և անմարդկային կամ նվաստացնող վերաբերմունքն ու պատիժը (հոդված 3), Այցելությունները կարող են լինել երկու տեսակի` պարբերական, երբ այցելությունները կատարվում են հաջորդաբար բոլոր երկրներում, և հատուկ (ad hoc), երբ դա անհրաժեշտ է - ստրկությունը և հարկադիր աշխատանքը (հոդված 4), տվյալ երկրում գոյություն ունեցող ծանր իրավիճակի պատճառով: Մինչև 2001 թվականի - կոնվենցիայով երաշխավորվող իրավունքներից և ազատություններից օգտվելու կեսերը ԽԿԿ-ն արդեն կատարել է 81 պարբերական և 36 հատուկ այցելություն. պետք է նշել, որ խտրականությունը (հոդված 14), վերջիններիս թիվը մշտապես աճում է: Հայաստանը վավերացրել է Եվրոպական կոնվենցիան - պետությունից սեփական քաղաքացիների արտաքսումը կամ նրանց մուտք գործելու խոշտանգումների և անմարդկային կամ նվաստացնող վերաբերմունքի կամ պատժի կանխարգելման արգելումը, ինչպես նաև օտարերկրացիների խմբովին արտաքսումը (թիվ 4 արձանագրություն, մասին 2003 թ., և հոկտեմբերին ԽԿԿ-ն առաջին անգամ այցելեց Հայաստանի Հանրապետություն: հոդվածներ 3, 4): Կոմիտեն պարտավոր է տեղյակ պահել շահագրգիռ պետությանն այցելություն կատարելու - Դատավարական երաշխիքները նույնպես պաշտպանում են երկրից արտաքսվելու իր մտադրության մասին, սակայն պարտավոր չէ նշել այցելության ճշգրիտ ժամկետը: վտանգի տակ գտնվող օտարերկրացիներին (թիվ 7 արձանագրություն, հոդված 1): Այցելության ժամկետի կամ վայրի վերաբերյալ առարկություններ ներկայացնելու կառավարության իրավունքը խիստ սահմանափակ է, իսկ նման առարկություններ ԵՎՐՈՊԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԻ ՀԱՍՑԵՆ՝ ներկայացնելու դեպքում դա պետք է արվի հնարավորինս կարճ ժամկետում:

Cour européenne des droits de l'homme ԽԿԿ-ի պատվիրակությունն իր հայեցողությամբ կարող է այցելել ցանկացած կալանավայր և առանց որևէ սահմանափակումների շրջել նրա ամբողջ տարածքով: Նա կարող է առանց Conseil de l'Europe վկաների ներկայության զրուցել ազատազրկվածների հետ և ազատ շփվել ցանկացած անձի 67075 Strasbourg-Cedex հետ, ով կարող է տեղեկատվություն տրամադրել: France ԽԿԿ-ն իր աշխատանքի ընթացքում ղեկավարվում է համագործակցության և գաղտնիության սկզբունքներով: Յուրաքանչյուր այցելությանը հաջորդող զեկույցը՝ տվյալ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի մասին մանրամասն տեղեկատվություն պետության հետ այնպիսի երկխոսության սկզբնակետ է, որի նպատակն է հայտնաբերել կարող եք ստանալ www.echr.coe.int ինտերնետային կայքից, ինչպես նաև U U մոտեցումներ ու մեթոդներ, որոնք, ամենայն հավանականությամբ, կհանգեցնեն ազատազրկված անձանց հետ վարվելու ընդունելի չափորոշիչների հաստատմանը: Հայաստանում Եվրախորհդի տեղեկատվական գրասենյակից՝ Շահագրգիռ պետությունը կարող է դիմել Կոմիտեին, որ նա հրատարակի իր զեկույցը` Հասցե՝ Էրեբունի Պլազա Բիզնես կենտրոն (Վազգեն Սարգսյան 26/1, 6-րդ հարկ), պետության մեկնաբանությունների հետ միասին: Նման ձևով արդեն հրատարակվել է մոտ 73 Հեռ. +374 10 54 63 22 / 26 / 28 / 29 զեկույց: Ֆաքս՝ + 374 10 54 63 19 Եթե պետությունը հրաժարվում է համագործակցել Կոմիտեի հետ կամ հաշվի առնել նրա Էլ-փոստ՝ coe.yerevan@coe.int U U առաջարկությունները, ապա ԽԿԿ-ն կարող է բացառության կարգով հրապարակային Հայաստան, 0001 Երևան հայտարարություն անելու որոշում ընդունել: www.coe.am U U

~27 27 ~ ~28 28 ~ ԽԿԿ-ն հրատարակում է իր գործունեության ամենամյա զեկույցը: Զեկույցում կարող են տեղ 82. ՊԱՐՏԱՎՈ՞Ր Է, ԱՐԴՅՈՔ, ԲԺԻՇԿՆ ԱՄԵՆ ՕՐ ԱՅՑԵԼԵԼ ԱՅՆ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻՆ, ՈՐՈՆՔ ՊԱՏԺԻ գտնել չափորոշիչներ, որոնք Եվրոպայի խորհրդի անդամ պետությունների համար ծառայում ՊԱՏՃԱՌՈՎ ՄԱՐՄՆԱԿԱՆ ԿԱՄ ՀՈԳԵԿԱՆ ՎՆԱՍ ԿԱՐՈՂ ԵՆ ՍՏԱՆԱԼ են որպես ուղեցույց: Նման չափորոշիչները վերաբերում են հոգեբուժական Այո, պարտավոր է (ՆՍԿ, Հ.32.3): հաստատություններում հարկադրաբար տեղավորելու, օտարերկրացիների` երկիր մուտք գործելը և երկրում գտնվելը կարգավորող օրենսդրության համաձայն կալանավորված 83. ՊԵ՞ՏՔ Է, ԱՐԴՅՈՔ, ԱԶԱՏԱԶՐԿՎԱԾՆԵՐԸ ՏԵՍԱԿՑՈՒԹՅԱՆ ՀՆԱՐԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆ ՈՒՆԵՆԱՆ ԻՐԵՆՑ օտարերկրացիների հետ վարվելու, բանտերի գերբնակվածության, բանտային ՀԱՐԱԶԱՏԸ ՉՀԱՆԴԻՍԱՑՈՂ ԸՆԿԵՐՆԵՐԻ ՀԵՏ առողջապահական ծառայությունների, ոստիկանությունում կալանքի տակ գտնվելու Այո, եթե ընկերներն անբաuիր վարք ունեցող անձինք են (ՆՍԿ, Հ.37): հարցերին:

84. ԻՆՉՊԵ՞Ս ՊԵՏՔ Է ՎԱՐՎԻ ՄԵԿՈՒՍԱՐԱՆԻ ՂԵԿԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ԱԶԱՏԱԶՐԿՎԱԾԻ ՀԱՐԱԶԱՏԻ ԾԱՆՐ 76. ՊԱՐՏԱՎՈ՞Ր Է, ԱՐԴՅՈՔ, ՀԻՄՆԱՐԿԻ ՂԵԿԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ՎՍՏԱՀ ԼԻՆԵԼ, ՈՐ ՏԵՂԱՎՈՐԵԼՈՎ ՀԻՎԱՆՈՒԹՅԱՆ ԴԵՊՔՈՒՄ ԱԶԱՏԱԶՐԿՎԱԾՆԵՐԻՆ ԽՑՈՒՄ՝ ՆՐԱՆՔ ԿԱՐՈՂ ԵՆ ՄԻԱՍԻՆ ԱՊՐԵԼ Բանտարկյալին պետք է անհապաղ հայտնել իր մերձավորների մահվան կամ լուրջ Այո, պարտավոր է: Ըստ «Բանտարկյալների հետ վարվեցողության նվազագույն ստանդարտ հիվանդության մաuին: Մերձավոր բարեկամի ծանր հիվանդության դեպքում բանտարկյալին կանոնների» (հետագայում` ՆՍԿ) 9-րդ հոդվածի՝ մեկ խցում տեղավորելու դեպքում թույլ է տրվում, հնարավորության դեպքում այցելել նրան` հuկողության տակ կամ առանց «բանտարկյալներին պետք է մանրակրկիտ կերպով ընտրել, որպեuզի համոզվածություն լինի, հuկողության (ՆՍԿ, Հ.44.2): թե նրանք կարող են այդպիuի պայմաններում միաuին ապրել»:

85. ԿԱՐՈ՞Ղ Է ԱՐԴՅՈՔ ՄԵՂԱԴՐՅԱԼՆ ԻՐ ԲԺՇԿԻ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻՑ ՕԳՏՎԵԼ 77. ԼՈՒՍԱՎՈՐՈՒԹՅԱՆ Ի՞ՆՉ ՊԱՀԱՆՋՆԵՐ ԵՆ ՍԱՀՄԱՆՈՒՄ ՆՎԱԶԱԳՈՒՅՆ ՍՏԱՆԴԱՐՏ ԿԱՆՈՆՆԵՐԸ Հետաքննության ենթակա բանտարկյալներին հարկավոր է թույլ տալ բանտում գտնվելու Լուuամուտները պետք է ունենան բավարար չափեր, որպեuզի բանտարկյալները ընթացքում oգտվել իրենց բժշկի կամ ատամնաբույժի ծառայություններից, եթե այդ մաuին կարողանան կարդալ և աշխատել ցերեկային լույuով, և պետք է նախագծված լինեն այնպեu, որ նրանց խնդրանքն արդարացված է, և եթե նրանք ի վիճակի են կրել դրա հետ կապված ապահովեն թարմ oդի մուտքը՝ անկախ այն բանից, գոյություն ունի oդափոխման ծախuերը (ՆՍԿ, Հ.91): արհեuտական համակարգ, թե ոչ: Արհեuտական լուuավորությունը պետք է բավարար լինի, որպեuզի բանտարկյալները կարողանան կարդալ կամ աշխատել առանց տեuողության համար 86. ԿԱՐՈ՞Ղ Է, ԱՐԴՅՈՔ, ԱՆՉԱՓԱՀԱՍՆ ԱՐԳԵԼԱՆՔԻ ՏԱԿ ԳՏՆՎԵԼ ՄԻՆՉԵՎ ԴԱՏԸ վտանգի (ՆՍԿ, Հ.11): Այո, կարող է: Սակայն մինչև դատը անչապափահասին կալանքի տակ պահելը պետք է կիրառվի միայն որպեu ծայրահեղ միջոց և ամենակարճ/նվազագույն ժամանակահատվածով: 78. Ի՞ՆՉ ՊԱՀԱՆՋՆԵՐԻ ՊԵՏՔ Է ՀԱՄԱՊԱՏԱՍԽԱՆԻ ԱԶԱՏԱԶՐԿՎԱԾՆԵՐԻ ՍՆՈՒՆԴԸ Մինչև դատը կալանքի տակ պահելը հնարավորին չափ պետք է փոխարինվի այլընտրանքային Բանտային վարչությունը պետք է uովորական ժամին յուրաքանչյուր բանտարկյալին միջոցներով, ինչպիuիք են` մշտական հuկողությունը, դաuտիարակչական գործուն ապահովի նրա առողջությունն ու ուժերը պահպանելու համար բավականաչափ uննդարար, աշխատանքը կամ ընտանիքում, դաuտիարակչական հաuտատությունում կամ ուղղիչ տանը լավորակ, լավ պատրաuտված ու մատուցված uննդով (ՆՍԿ, Հ.20): տեղավորելը (ՄԱԿ-ի նվազագույն ստանդարտ կանոնները անչափահասների նկատմամբ արդարադատություն իրականացնելու վերաբերյալ («Պեկինյան կանոններ», (հետագայում` 79. ԱՐԴՅՈ՞Ք ԱԶԱՏԱԶՐԿՎԱԾՆԵՐԸ ՈՐԱԿՅԱԼ ԱՏԱՄՆԱԲՈՒԺԱԿԱՆ ՕԳՆՈՒԹՅԱՆ ԻՐԱՎՈՒՆՔ ՈՒՆԵՆ ՊԿ), Հ.13.1, Հ.13.2): Այո: Յուրաքանչյուր բանտարկյալ պետք է հնարավորություն ունենա oգտվելու որակյալ ատամնաբույժի ծառայություններից (ՆՍԿ, Հ.22.3): 87. ԻՆՉՊԵ՞Ս Է ԲՆՈՐՈՇՎՈՒՄ «ԽՈՇՏԱՆԳՈՒՄ» ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆԸ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐՈՒՄ Համաձայն ՄԱԿ–ի Գլխավոր ասամբլեայի կողմից ընդունված «Խոշտանգումների եվ այլ 80. ՊԱՐՏԱՎՈ՞Ր Է, ԱՐԴՅՈՔ, ԲԺԻՇԿԸ ԱՄԵՆ ՕՐ ԸՆԴՈՒՆԵԼ ԲՈԼՈՐ ՆՐԱՆՑ, ՈՎՔԵՐ ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅԱՆ դաժան, անմարդկային կամ նվաստացնող վերաբերմունքի ու պատժի դեմ» կոնվենցիայի ԲՈՂՈՔՆԵՐ ՈՒՆԵՆ (2001թ. վավերացվել է Հայաստանի Հանրապետության կողմից)՝ «խոշտանգում» Բժիշկը պետք է ամեն oր ընդունի կամ այցելի հիվանդներին, նրանց, ովքեր գանգատվում են հասկացությունը նշանակում է ցանկացած գործողություն, որով որևէ անձի դիտավորությամբ հիվանդությունից, ինչպեu նաև նրանց, ում հանդեպ հատուկ ուշադրություն է անհրաժեշտ պատճառվում է մարմնական կամ մտավոր ուժեղ ցավ կամ տառապանք՝ նրանից կամ երրորդ (ՆՍԿ, Հ.25.1): անձից տեղեկություններ կամ խոստովանություն կորզելու, այն գործողության համար պատժելու, որը կատարել կամ կատարման մեջ կասկածվում է նա կամ երրորդ անձը, կամ նրան կամ երրորդ անձին վախեցնելու կամ հարկադրելու նպատակով, կամ ցանկացած 81. ԿԱՐՈ՞Ղ Է, ԱՐԴՅՈՔ, ԱԶԱՏԱԶՐԿՎԱԾԸ ԿԱՐԳԱՊԱՀԱԿԱՆ ՊԱՏԻԺ ԿՐԵԼ՝ ԱՐԴԱՐԱՆԱԼՈՒ տեսակի խտրականության վրա հիմնված ցանկացած պատճառով, երբ նման ցավը կամ ՀՆԱՐԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆ ՉՈՒՆԵՆԱԼՈՎ տառապանքը պատճառվում է պետական պաշտոնյայի կամ պաշտոնապես հանդես եկող այլ Ոչ մի բանտարկյալ չի կարող պատիժ կրել, եթե նախապեu չի տեղեկացվել այն զանցանքի անձի կողմից կամ նրանց դրդմամբ կամ համաձայնությամբ։ Սա չի ներառում այն ցավն ու մաuին, որով իրեն մեղադրում են, և չի uտացել իրեն արդարացնելու պատշաճ տառապանքը, որոնք բխում են օրինական պատժամիջոցներից միայն կամ հատուկ են դրանց։ հնարավորություն: Իրավաuու իշխանություններն այդ բնույթի յուրաքանչյուր գործ պետք է մանրազննին քննության ենթարկեն (ՆՍԿ, Հ.30.2):

~29 29 ~ ~30 30 ~ ՀԱՎԵԼՎԱԾ 13) վերաքննիչ դատարան` դատարան, որը վերաքննության կարգով գործը քննում է ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՕՐԵՆՍԳՐՔՈՒՄ ՏԵՂ ԳՏԱԾ ՆԵՐՔՈՀԻՇՅԱԼ ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ վերաքննիչ բողոքի հիման վրա. ԲԱՑԱՏՐՈՒԹՅՈՒՆԸ` 14) վճռաբեկ դատարան` դատարան, որը բացի սահմանադրական արդարադատության 1) դեպք` հանցագործության հատկանիշներ պարունակող իրադարձություն, որի հարցերից, Հայաստանի Հանրապետության բարձրագույն դատական ատյան է և կոչված է կապակցությամբ իրականացվում է քրեական դատավարություն. ապահովելու օրենքի միատեսակ կիրառությունը. 2) քրեական գործ` քրեական հետապնդման մարմնի կամ դատարանի կողմից Վճռաբեկ դատարանը օրենքով նախատեսված դեպքերում գործը քննում է վճռաբեկ բողոքի իրականացվող առանձին վարույթ` քրեական օրենսգրքով չթույլատրված մեկ կամ մի քանի հիման վրա. ենթադրաբար կատարված արարքների կապակցությամբ. 15) դատավոր` դատարանի նախագահ, դատարանի պալատի նախագահ, պալատի 3) նյութեր` փաստաթղթեր և այլ առարկաներ, որոնք գործի բաղկացուցիչ մասն են կամ դատավոր, դատարանի այլ դատավոր. ներկայացված են գործին կցվելու համար, հաղորդումներ, ինչպես նաև փաստաթղթեր և այլ 16) կողմ` մարմինները և անձինք, որոնք քրեական դատավարությունում մրցակցային առարկաներ, որոնք կարող են նպաստել գործով վարույթի ընթացքում նշանակություն ունեցող հիմունքներով իրականացնում են քրեական հետապնդում կամ պաշտպանություն. հանգամանքներ բացահայտելուն. 17) քրեական հետապնդում` այն բոլոր դատավարական գործողությունները, որոնք 4) գործով վարույթ` քրեական դատավարական ընթացակարգ, որն սկսվում է քրեական իրականացնում են քրեական հետապնդման մարմինները, իսկ ՀՀ քրեական դատավարության գործի հարուցման հարցը լուծելիս և իր մեջ ներառում է գործով իրականացվող և ընդունվող օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում տուժողը` նպատակ ունենալով բացահայտել քրեական դատավարական որոշումները և գործողությունները. օրենսգրքով չթույլատրվող արարքը կատարած անձին, վերջինիս մեղավորությունը հանցանքի 5) քրեական գործով մինչդատական վարույթ` քրեական գործով վարույթը քրեական գործ կատարման մեջ, ինչպես նաև ապահովել այդպիսի անձի նկատմամբ պատժի և հարկադրանքի հարուցելու հարցի լուծման պահից մինչև գործն ըստ էության քննելու համար դատարան այլ միջոցներ կիրառելը. ուղարկելը. 18) քրեական հետապնդման հարուցում` մեղադրանքի կողմի որոշումն անձին որպես 6) դատավարական գործողություններ` գործով վարույթի ընթացքում ՀՀ քրեական մեղադրյալ ներգրավելու, ինչպես նաև մինչև այդ նրան ձերբակալելու կամ նրա նկատմամբ դատավարության օրենսգրքով նախատեսված գործողություններ. խափանման միջոց կիրառելու մասին. 7) դատավարական որոշումներ` քրեական դատավարության ընթացքում իրավասու 19) քրեական հետապնդման դադարեցում` քրեական գործով վարույթն իրականացնող մարմինների կամ պաշտոնատար անձանց կողմից ընդունվող` ՀՀ քրեական դատավարության մարմնի որոշումը` առաջադրված մեղադրանքը վերացնելու կամ մեղադրանքից հրաժարվելու օրենսգրքով նախատեսված որոշումներ` դատավճիռներ, որոշումներ. մասին. 8) դատավճիռ` դատական նիստում կայացված առաջին ատյանի և վերաքննիչ դատարանի 20) մեղադրանք` ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված կարգով որոշումները ամբաստանյալի մեղավորության կամ անմեղության, նրա նկատմամբ պատիժ ներկայացված հիմնավորում` որոշակի անձի կողմից քրեական օրենսգրքով չթույլատրված կիրառելու կամ չկիրառելու և այլ հարցերով. կոնկրետ արարքի կատարման մասին. 9) որոշում` քրեական գործով դատարանի որոշումները` բացի դատավճռից, ինչպես նաև 21) մեղադրանքի կողմ` քրեական հետապնդման մարմինները, ինչպես նաև տուժողը, մինչդատական վարույթի ընթացքում հետաքննության մարմնի, քննիչի, դատախազի քաղաքացիական հայցվորը և նրանց օրինական ներկայացուցիչներն ու ներկայացուցիչները. կայացրած որոշումները. 22) քրեական հետապնդման մարմիններ` դատախազը (մեղադրողը), քննիչը, 10) վերջնական որոշում` քրեական վարույթ իրականացնող մարմնի յուրաքանչյուր հետաքննության մարմինը. որոշում, որը բացառում է գործով վարույթն սկսելը կամ շարունակելը, ինչպես նաև լուծում է 23) դատախազ` Հայաստանի Հանրապետության գլխավոր դատախազը և նրան ենթակա գործն ըստ էության. դատախազները, նրանց տեղակալները և օգնականները. 101) գործն ըստ էության լուծող դատական ակտեր՝ առաջին ատյանի դատարանի 24) մեղադրող` դատարանում մեղադրանքը պաշտպանող դատախազը. դատավճիռ, քրեական գործով վարույթը կարճելու կամ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին որոշում, բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ կիրառելու մասին 25) քննիչ` հատուկ քննչական ծառայության, ոստիկանության, պաշտպանության որոշում, ինչպես նաև այդ ակտերի վերաքննիչ բողոքարկման արդյունքում վերաքննիչ բնագավառում պետական լիազոր մարմնի, ազգային անվտանգության, հարկային կամ դատարանի կայացրած դատական ակտեր, ինչպես նաև օրենքով նախատեսված դեպքերում մաքսային մարմինների պաշտոնատար անձ, որն իր իրավասության սահմաններում քրեական վճռաբեկ դատարանի դատական ակտերը. գործով կատարում է նախաքննություն.

11) դատարան` օրենքով սահմանված կարգով կազմավորված դատարան, որը գործերը 26) քննչական բաժնի պետ` դատախազության, հատուկ քննչական ծառայության, քննում է կոլեգիալ կազմով կամ միանձնյա. առաջին ատյանի դատարան, վերաքննիչ ոստիկանության, պաշտպանության բնագավառում պետական լիազոր մարմնի, ազգային դատարան, վճռաբեկ դատարան. անվտանգության, հարկային կամ մաքսային մարմինների քննչական վարչության, բաժնի, բաժանմունքի պետը և նրա տեղակալները, որոնք գործում են իրենց իրավասության 12) ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան` (այսուհետ՝ առաջին ատյանի սահմաններում. դատարան)՝ դատարան, որն իրավասու է քննելու բոլոր քրեական գործերը, քրեադատավարական օրենսդրությամբ նախատեսված այլ գործեր (նյութեր), ինչպես նաև 26¹) օրենսդիր, գործադիր և դատական իշխանության մարմինների ղեկավար աշխատող` վերահսկողություն իրականացնելու քրեական գործի մինչդատական վարույթի նկատմամբ. Հայաստանի Հանրապետության Նախագահը, Հայաստանի Հանրապետության վարչապետը, փոխվարչապետը, պատգամավորները, Հայաստանի Հանրապետության սահմանադրական դատարանի նախագահը և անդամները, Հայաստանի Հանրապետության դատարանների նախագահները և դատավորները, Հայաստանի Հանրապետության Նախագահի

~31 31 ~ ~32 32 ~ աշխատակազմի ղեկավարը, Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովի 37) կալանավորում` որպես խափանման միջոց կալանքն ընտրելը. աշխատակազմի ղեկավարը, Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 38) անազատության մեջ պահել` անձին ազատությունից հարկադրաբար զրկելը, ինչ աշխատակազմի ղեկավարը, Հայաստանի Հանրապետության նախարարները, նրանց պատճառներով էլ որ դա իրականացված լինի. տեղակալները, Հայաստանի Հանրապետության կառավարությանն առընթեր պետական 39) ազգականներ` ազգակցական կապի մեջ գտնվող և մինչև նախապապը կամ կառավարման մարմինների ղեկավարները, նրանց տեղակալները, Հայաստանի նախատատն ընդհանուր նախնիներ ունեցող անձինք. Հանրապետության մարզպետները, նրանց տեղակալները, Երևանի քաղաքապետը, նրա տեղակալները, Հայաստանի Հանրապետության վերահսկիչ պալատի նախագահը և խորհրդի 40) մերձավոր ազգականներ` ծնողները, զավակները, որդեգրողները, որդեգրվածները, անդամները, Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկի նախագահը և խորհրդի հարազատ և ոչ հարազատ (համահայր կամ համամայր) եղբայրները և քույրերը, պապը, անդամները, Հայաստանի Հանրապետության կարգավորող հանձնաժողովների ղեկավարները տատը, թոռները, ինչպես նաև ամուսինը և ամուսնու ծնողները. վերջիններիս համար՝ փեսան և և անդամները, Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի հարսը. նախագահը և անդամները, Հայաստանի Հանրապետության ազգային վիճակագրական 41) պաշտպանյալ` կասկածյալը կամ մեղադրյալը` իրենց պաշտպանի համար. ծառայության նախագահը և տեղակալը. 42) արդարացված` այն անձը, որի նկատմամբ կայացվել է արդարացման դատավճիռ, կամ 26²) պետական հատուկ ծառայություն իրականացնող անձ` դատախազները, որի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցվել է անմեղության հիմքով. պաշտպանության բնագավառի պետական լիազոր մարմնի քննիչները, ոստիկանության 43) լիազորող` տուժողը, քաղաքացիական հայցվորը, քաղաքացիական պատասխանողն (բացառությամբ ոստիկանության զորքերի), ազգային անվտանգության (բացառությամբ իրենց ներկայացուցչի համար. սահմանապահ զորքերի և զինված ստորաբաժանումների), հարկային, մաքսային, դատական 44) Հայաստանի Հանրապետության փաստաբանների միություն` փաստաբանական ակտերի հարկադիր կատարումն ապահովող, քրեակատարողական և փրկարարական գործունեությունն իրականացնող կազմակերպություն. մարմինների պաշտոնատար անձինք. 45) վնաս` դրամական չափման ենթակա բարոյական, ֆիզիկական, գույքային վնասը. 27) հետաքննության մարմին` ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով հետաքննության 46) բնակարան` շենք կամ շինություն, որը մշտապես կամ ժամանակավորապես իրավասություն ունեցող պետական մարմնի համապատասխան ստորաբաժանման պետը օգտագործվում է որոշակի անձի կամ անձանց բնակության համար, այդ թվում` սեփական կամ (այսուհետ` հետաքննության մարմնի պետ) և աշխատակիցները. վարձակալած բնակարանը, այգետնակը, հյուրանոցային համարը, նավախցիկը, գնացքի 28) պաշտպանություն` դատավարական գործունեություն, որն իրականացնում է ճամփորդախցիկը, համապատասխանաբար նրանց անմիջական հարող պաշտպանության կողմը` նպատակ ունենալով հերքել մեղադրանքը կամ մեղմացնել ծածկապատշգամբները, սանդղավանդակները, վերնասրահները, պատշգամբները, ընդհանուր պատասխանատվությունը, պաշտպանել այն անձանց իրավունքները և շահերը, որոնց օգտագործման տարածքը, ինչպես նաև դրանց այլ բաղկացուցիչ մասերը, որոնք վերագրվում է քրեական օրենսգրքով չթույլատրված արարքի կատարումը, ինչպես նաև օգտագործվում են հանգստի, գույքը պահելու, ինչպես նաև որոշակի անձի կամ անձանց այլ նպաստել ապօրինաբար քրեական հետապնդման ենթարկված անձանց իրավունքների պահանջմունքները բավարարելու համար, բնակելի շինության նկուղը և ձեղնահարկը: վերականգնմանը. «Բնակարան» հասկացությունն իր մեջ ընդգրկում է նաև մասնավոր ավտոմեքենան, գետային 29) պաշտպանության կողմ` կասկածյալը, մեղադրյալը, նրանց օրինական կամ ծովային նավը, ինչպես նաև ծառայողական անձնական աշխատասենյակը և ներկայացուցիչները, պաշտպանը, քաղաքացիական պատասխանողը և նրա ներկայացուցիչը. ավտոմեքենան, արվեստանոցը. 30) քրեական վարույթն իրականացնող մարմին` դատարանը, իսկ քրեական գործի 47) այլ տեղանք` տեղանք, որը գտնվում է համապատասխան դատարանի, հետաքննության մինչդատական վարույթում` հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը. մարմնի, նախաքննության մարմնի, դատախազության իրավասության և գտնվելու վայրի 31) դատավարության մասնակիցներ` դատախազը (մեղադրողը), քննիչը, հետաքննության սահմաններից դուրս կամ քրեական դատավարությանը մասնակցող անձի բնակության վայրի մարմինը, ինչպես նաև տուժողը, քաղաքացիական հայցվորը, նրանց օրինական սահմաններից դուրս. ներկայացուցիչները և ներկայացուցիչները, կասկածյալը, մեղադրյալը, նրանց օրինական 48) գիշերային ժամանակ` ժամը 22.00-ից մինչև 7.00-ը: ներկայացուցիչները, պաշտպանը, քաղաքացիական պատասխանողը և նրա ներկայացուցիչը. 32) քրեական դատավարությանը մասնակցող անձինք` դատավարության մասնակիցները, ընթերական, դատական նիստի քարտուղարը, թարգմանիչը, մասնագետը, փորձագետը, վկան. Կազմեցին՝ Նարինե Ռշտունին, Տաթևիկ Ղարիբյանը 33) դիմող` յուրաքանչյուր անձ, որը դիմել է դատարան, քրեական հետապնդման մարմնին Քաղաքացիական հասարակության ինստիտուտ քրեական դատավարության կարգով խախտված իրավունքների պաշտպանության համար. 34) միջնորդություն` կողմի կամ դիմողի խնդրանքը` ուղղված քրեական վարույթն իրականացնող մարմնին. 01 ԴԵԿՏԵՄԲԵՐԻ 2009 35) բացատրություն` բանավոր կամ գրավոր փաստարկումներ, որոնք բերում են դատավարության մասնակիցները և դիմողները` հիմնավորելու համար իրենց կամ ներկայացվող անձի պահանջները, ինչպես նաև այլ անձանց բանավոր կամ գրավոր հաղորդումները, որոնք տրվում են մինչև քրեական գործ հարուցելը. 36) արգելանքի վերցնել` գործողություն, որն սկսվում է անձին ազատությունից փաստացի հարկադրական զրկելու պահից` ձերբակալելիս, կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելիս, ազատազրկման ձևով դատավճիռն ի կատար ածելիս.

~33 33 ~ ~34 34 ~ 3. Սույն Դաշնագրի մասնակից բոլոր պետությունները, այդ թվում և նրանք, ովքեր պատաս- ՔԱՂԱՔԱՑԻԱԿԱՆ ԵՎ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ խանատու են ինքնակառավարում չունեցող և խնամարկյալ տարածքների կառավարման հա- ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԴԱՇՆԱԳԻՐ մար, Միավորված ազգերի կազմակերպության կանոնադրության դրույթներին համապատաս- խան, խրախուսում են ինքնորոշման իրավունքի իրականացումը և հարգում այդ իրավունքը:

ՄԱՍ 2 ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԴԱՇՆԱԳԻՐ ՀՈԴՎԱԾ 2 ՔԱՂԱՔԱՑԻԱԿԱՆ ԵՎ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ * 1. Սույն Դաշնագրի մասնակից յուրաքանչյուր պետություն պարտավորվում է հարգել իր (16 ԴԵԿՏԵՄԲԵՐԻ 1966Թ.) տարածքի սահմաններում և իր իրավազորության ներքո գտնվող բոլոր անձանց՝ սույն Դաշ- նագրով ճանաչված իրավունքները և ապահովել դրանք առանց որևէ խտրականության, այն է՝ անկախ ռասայից, մաշկի գույնից, սեռից, կրոնից, քաղաքական կամ այլ համոզմունքներից, ազ- ՆԱԽԱԲԱՆ գային կամ սոցիալական ծագումից, ծննդից, գույքային կամ այլ դրությունից: Սույն Դաշնագրի մասնակից պետությունները, 2. Եթե դա դեռևս նախատեսված չէ գոյություն ունեցող օրենսդրական կամ այլ միջոցներով, հաշվի առնելով, որ, Միավորված ազգերի կազմակերպության Կանոնադրությամբ հռչակ- սույն Դաշնագրի մասնակից յուրաքանչյուր պետություն պարտավորվում է իր սահմանադրա- ված սկզբունքներին համապատասխան, մարդկային ընտանիքի բոլոր անդամներին ներհա- կան ընթացակարգերին և սույն Դաշնագրի դրույթներին համապատասխան անհրաժեշտ տուկ արժանապատվության և նրանց հավասար ու անկապտելի իրավունքների ճանաչումն քայլեր ձեռնարկել այնպիսի օրենքներ կամ այլ միջոցառումներ ընդունելու համար, որոնք կա- աշխարհում ազատության, արդարության և համընդհանուր խաղաղության հիմքն է, րող են անհրաժեշտ լինել սույն Դաշնագրով ճանաչվող իրավունքների իրականացման համար: ընդունելով, որ այդ իրավունքները բխում են մարդկային անհատին ներհատուկ արժանա- 3. Սույն Դաշնագրի մասնակից յուրաքանչյուր պետություն պարտավորվում է. պատվությունից, ա) ցանկացած անձի համար, որի՝ սույն Դաշնագրով ճանաչվող իրավունքները կամ ազա- ընդունելով, որ, Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրին համապատասխան, տությունները խախտված են, ապահովել արդյունավետ իրավական պաշտպանություն, անգամ քաղաքացիական և քաղաքական ազատությունից օգտվող և վախից ու կարիքից ձերբազատ- եթե այդ խախտումը կատարած լինեն պաշտոնապես գործող անձինք, ված մարդկային ազատ անհատի իդեալը կարող է միայն իրականանալ, եթե ստեղծվեն այնպի- բ) ապահովել, որպեսզի իրավական պաշտպանություն հայցող ցանկացած անձի համար սի պայմաններ, երբ յուրաքանչյուրը կարող է օգտվել իր քաղաքացիական ու քաղաքական ի- այդպիսի պաշտպանության իրավունք սահմանվի դատական, վարչական կամ օրենսդրական րավունքներից, ինչպես նաև՝ տնտեսական, սոցիալական ու մշակութային իրավունքներից, իրավասու իշխանությունների կամ պետության իրավական համակարգով նախատեսված այլ հաշվի առնելով Միավորված ազգերի կազմակերպության Կանոնադրությամբ պետություն- իրավասու մարմնի կողմից, և զարգացնել դատական պաշտպանության հնարավորություննե- ների ստանձնած պարտավորությունը՝ խրախուսելու մարդու իրավունքների և ազատություն- րը, ների նկատմամբ համընդհանուր հարգանքն ու դրանց պահպանումը, գ) ապահովել իրավասու իշխանությունների կողմից իրավական պաշտպանության միջոց- գիտակցելով, որ անհատը, պարտավորություններ ունենալով այլ անձանց և այն հանրու- ների կիրառումը՝ դրանք տրամադրելու դեպքում: թյան հանդեպ, որին ինքը պատկանում է, պետք է հետամուտ լինի սույն Դաշնագրում ճանաչ- վող իրավունքների խրախուսմանն ու պահպանմանը, ՀՈԴՎԱԾ 3 Սույն Դաշնագրի մասնակից պետությունները պարտավորվում են տղամարդկանց ու կա- համաձայնում են ներքոհիշյալ հոդվածների շուրջ. նանց համար ապահովել սույն Դաշնագրով նախատեսված քաղաքացիական ու քաղաքական բոլոր իրավունքներից օգտվելու հավասար իրավունք:

ՄԱՍ 1 ՀՈԴՎԱԾ 4 ՀՈԴՎԱԾ 1 1. Արտակարգ դրության ժամանակ, որի դեպքում վտանգված է ժողովրդի կյանքը, և որը 1. Բոլոր ժողովուրդներն ունեն ինքնորոշման իրավունք: Այդ իրավունքի ուժով նրանք ազա- հայտարարված է պաշտոնապես, սույն Դաշնագրի մասնակից պետությունները կարող են մի- տորեն սահմանում են իրենց քաղաքական կարգավիճակը և ազատորեն ապահովում իրենց ջոցներ ձեռնարկել ի շեղումն սույն Դաշնագրով ստանձնած իրենց պարտավորությունների՝ տնտեսական, սոցիալական ու մշակութային զարգացումը: միայն այնքանով, որքանով դա պահանջում է իրավիճակի լրջությունը, պայմանով, որ այդ մի- 2. Բոլոր ժողովուրդներն իրենց նպատակներին հասնելու համար կարող են ազատորեն ջոցներն անհամատեղելի չեն միջազգային իրավունքի համաձայն իրենց մյուս պարտավորու- տնօրինել իրենց բնական հարստություններն ու ռեսուրսները՝ առանց խոչընդոտելու փոխշա- թյունների հետ և չեն հանդիսանում խտրականություն բացառապես ռասայի, մաշկի գույնի, հավետության սկզբունքի վրա հիմնված միջազգային տնտեսական համագործակցությունից սեռի, լեզվի, կրոնի կամ սոցիալական ծագման հիմքով: բխող որևէ պարտավորության և միջազգային իրավունքին: Ոչ մի ժողովուրդ ոչ մի դեպքում չի 2. Այս դրույթը չի կարող հիմք ընդունվել 6, 7, 8 (1-ին և 2-րդ կետեր), 11, 15, 16 և 18-րդ հոդ- կարող զրկվել գոյության՝ սեփական միջոցներից: վածներից որևէ շեղում կատարելու համար: 3. Սույն Դաշնագրի մասնակից ցանկացած պետություն, որն օգտվում է շեղվելու իրավուն- * Պաշտոնական թարգմանություն քից, Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր քարտուղարության միջնորդությամբ

~35 35 ~ ~36 36 ~ սույն Դաշնագրի մասնակից մյուս պետություններին անհապաղ տեղեկացնում է այն դրույթնե- ՀՈԴՎԱԾ 8 րի մասին, որոնցից ինքը շեղվել է, և այդպիսի որոշում կայացնելու դրդապատճառների մասին: 1. Ոչ ոք չպետք է պահվի ստրկության մեջ. ստրկությունը և ստրկավաճառությունն արգել- Նույն միջնորդի միջոցով հետագայում հաղորդում է նաև այդ շեղումը դադարեցնելու ամսաթվի վում են բոլոր դրսևորումներով: մասին: 2. Ոչ ոք չպետք է պահվի անազատ վիճակում: 3. ա) Մարդուն չի կարելի պարտադրել կատարելու ստիպողական կամ հարկադիր աշխա- ՀՈԴՎԱԾ 5 տանք. 1. Սույն Դաշնագրում ոչինչ չի կարող մեկնաբանվել այն նշանակությամբ, թե որևէ պետու- բ) այն երկրներում, ուր հանցագործության համար որպես պատիժ կարող է նշանակվել ա- թյուն, խումբ կամ անձ իրավունք ունի զբաղվելու այնպիսի գործունեությամբ կամ կատարելու զատազրկում՝ զուգակցված տաժանակիր աշխատանքի հետ, 3-րդ կետի (ա) ենթակետը խոչըն- այնպիսի գործողություն, որն ուղղված լինի սույն Դաշնագրով ճանաչված ցանկացած իրավուն- դոտ չի հանդիսանում իրավասու դատարանի կողմից նման պատիժ սահմանող դատավճռի քի կամ ազատության վերացմանը կամ սահմանափակմանն ավելի մեծ չափով, քան նախա- հիման վրա տաժանակիր աշխատանքի իրականացմանը, տեսված է սույն Դաշնագրով: գ) սույն կետի նպատակի համար «ստիպողական կամ հարկադիր աշխատանք» հասկացու- 2. Սույն Դաշնագրի մասնակից որևէ պետությունում չի թույլատրվում մարդու՝ օրենքի, կոն- թյունը չի ներառում. վենցիաների, ենթաօրենսդրական ակտերի կամ սովորույթների համաձայն ճանաչվող կամ գո- (i) (բ) ենթակետում չհիշատակված ցանկացած աշխատանք կամ ծառայություն, որը, որպես յություն ունեցող որևէ հիմնարար իրավունքի ոչ մի սահմանափակում կամ նվազեցում այն կանոն, պետք է կատարի դատարանի օրինական կարգադրության հիման վրա կալանքի տակ հիմնավորմամբ, թե սույն Դաշնագրում նման իրավունք չի ճանաչվում կամ ճանաչվում է նվազ գտնվող անձը կամ այդպիսի կալանքից պայմանական ազատված անձը, ծավալով: (ii) ռազմական բնույթի ցանկացած ծառայություն և այն երկրներում, որտեղ ճանաչվում է զինվորական ծառայությունից քաղաքական ու կրոնական շարժառիթներով հրաժարումը, զին- ՄԱՍ 3 վորական ծառայությունից հրաժարվող անձանց համար օրենքով նախատեսված ցանկացած ծառայություն, ՀՈԴՎԱԾ 6 (iii) ցանկացած ծառայություն, որը պարտադիր է բնակչության կյանքին կամ բարեկեցու- 1. Յուրաքանչյուր ոք ունի կյանքի անօտարելի իրավունք: Այդ իրավունքը պաշտպանվում է թյանն սպառնացող արտակարգ դրության կամ աղետի դեպքում, օրենքով: Ոչ ոքի չի կարելի կամայականորեն զրկել կյանքից: (iv) ցանկացած աշխատանք կամ ծառայություն, որը սովորական քաղաքացիական պար- 2. Այն երկրներում, որոնք չեն վերացրել մահապատիժը, մահվան դատավճիռները կարող են տականությունների մաս է կազմում: կայացվել միայն ամենածանր հանցագործությունների համար, հանցագործության կատարման պահին գործող օրենքին համապատասխան, որը չի հակասում սույն Դաշնագրի և Ցեղասպա- նության հանցագործությունը կանխարգելելու և պատժելու մասին կոնվենցիայի դրույթներին: ՀՈԴՎԱԾ 9 Այդ պատիժը կարող է իրականացվել միայն ի կատարումն իրավասու դատարանի կայացրած 1. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող վերջնական դատավճռի: ենթարկվել կամայական ձերբակալման կամ կալանավորման: Ոչ ոք չպետք է զրկվի ազատու- 3. Այն դեպքում, երբ կյանքից զրկելը ցեղասպանության հանցագործություն է, պետք է նկա- թյունից այլ կերպ, քան այնպիսի հիմքերով և այնպիսի ընթացակարգին համապատասխան, տի ունենալ, որ սույն Դաշնագրի մասնակից պետություններին սույն հոդվածում ոչինչ իրա- որոնք սահմանված են օրենքով: վունք չի տալիս որևէ կերպ շեղվել Ցեղասպանության հանցագործությունը կանխարգելելու և 2. Յուրաքանչյուր անձի ձերբակալման ժամանակ նրան հայտնում են ձերբակալման պատ- պատժելու մասին կոնվենցիայի դրույթների համաձայն ստանձնած ցանկացած պարտավորու- ճառները և շտապ կարգով հաղորդում նրան ներկայացվող ամեն մի մեղադրանք: թյունից: 3. Քրեական մեղադրանքով ձերբակալված կամ կալանավորված յուրաքանչյուր անձ շտապ 4. Մահապատժի դատապարտված յուրաքանչյուր ոք իրավունք ունի հայցելու ներում կամ կարգով հասցվում է դատավորի կամ օրենքով՝ դատական իշխանություն իրականացնելու դատավճռի մեղմացում: Համաներումը, ներումը կամ դատավճռի մեղմացումը կարող են համար լիազորված պաշտոնատար անձի մոտ և ունի ողջամիտ ժամկետում դատական շնորհվել բոլոր դեպքերում: քննության կամ ազատ արձակվելու իրավունք: Դատական քննության սպասող անձին կալան- 5. Մահապատիժ չի նշանակվում տասնութ տարեկանից ցածր անձանց՝ կատարած հանցա- քի տակ պահելն ընդհանուր կանոն չպետք է լինի, բայց ազատ արձակվելը կարող է կախման գործությունների համար և ի կատար չի ածվում հղի կանանց նկատմամբ: մեջ դրվել դատարան ներկայանալու, ցանկացած փուլում դատական քննության և, 6. Սույն հոդվածում ոչինչ չի կարող հիմք ծառայել սույն Դաշնագրի մասնակից որևէ պետու- անհրաժեշտության դեպքում, դատավճիռն ի կատար ածելու համար ներկայանալու երաշխիք- թյան կողմից մահապատժի վերացումը հետաձգելու կամ թույլ չտալու համար: ներ տալուց: 4. Ձերբակալման կամ կալանքի տակ պահվելու հետևանքով իր ազատությունից զրկված յու- ՀՈԴՎԱԾ 7 րաքանչյուր ոք ունի դատարանում իր գործի քննության իրավունք, որպեսզի դատարանն ան- հապաղ կարողանա որոշել կալանավորման օրինականությունը և կարգադրել նրան ազատ Ոչ ոք չպետք է ենթարկվի խոշտանգումների կամ դաժան, անմարդկային կամ նվաստացնող արձակելու, եթե կալանավորումն անօրինական է: վերաբերմունքի կամ պատժի: Մասնավորապես, ոչ ոք չի կարող առանց իր ազատ արտահայտ- ված համաձայնության ենթարկվել բժշկական կամ գիտական փորձերի: 5. Յուրաքանչյուր ոք, ով եղել է անօրինական ձերբակալման կամ կալանավորման զոհ, իրա- վունք ունի հայցային ուժ ունեցող փոխհատուցման:

~37 37 ~ ~38 38 ~ ՀՈԴՎԱԾ 10 պետական անվտանգության նկատառումներով, կամ երբ այդ պահանջում են կողմերի մասնա- 1. Ազատությունից զրկված բոլոր անձինք ունեն մարդասիրական վերաբերմունքի և մարդ- վոր կյանքի շահերը, կամ էլ հատուկ հանգամանքների դեպքում, երբ հրապարակայնությունը կային անհատին ներհատուկ արժանապատվության հարգման իրավունք: կխախտի արդարադատության շահերը. նման արգելումը կատարվում է այն չափով, որչափ, 2. ա) Այն դեպքերում, երբ չկան բացառիկ հանգամանքներ, մեղադրյալները տեղավորվում դատարանի կարծիքով, այն խիստ անհրաժեշտ է, սակայն քրեական կամ քաղաքացիական են դատապարտյալներից առանձին, և նրանց առանձին ռեժիմը համապատասխանում է չդա- գործի վերաբերյալ դատական ցանկացած որոշում պետք է լինի հրապարակային, բացառու- տապարտված անձի կարգավիճակին, թյամբ այն դեպքերի, երբ անչափահասների շահերը պահանջում են այլ բան, կամ գործը վերա- բերում է ամուսնական վեճերին կամ երեխաների խնամակալությանը: բ) անչափահաս մեղադրյալներն առանձնացվում են չափահասներից և հնարավորինս կարճ ժամկետում հասցվում դատարան՝ որոշում կայացնելու համար: 2. Քրեական հանցագործության մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձ իրավունք ունի համար- վելու անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ օրենքին համապատասխան: 3. Պատժի համակարգով բանտարկյալների համար նախատեսվում է այնպիսի ռեժիմ, որի էական նպատակը նրանց բարեփոխումն է և սոցիալական վերականգնումը: Անչափահաս օրի- 3. Յուրաքանչյուր ոք իրեն ներկայացված ցանկացած քրեական մեղադրանքի քննության ժա- նախախտներն առանձնացվում են չափահասներից, և նրանց ռեժիմը համապատասխանում է մանակ ունի առնվազն հետևյալ երաշխիքների իրավունքը՝ լիակատար հավասարության հի- իրենց տարիքին ու իրավական կարգավիճակին: ման վրա. ա) շտապ կարգով և մանրամասն, այն լեզվով, որը նա հասկանում է, տեղեկացվել իրեն ներ- կայացված մեղադրանքի բնույթի ու հիմքի մասին, ՀՈԴՎԱԾ 11 Ոչ ոք չի կարող ազատազրկվել միայն այն հիմքով, որ ի վիճակի չէ կատարելու պայմանագ- բ) բավարար ժամանակ ու հնարավորություններ ունենալ իր պաշտպանությունը նախա- րային պարտավորությունը: պատրաստելու և իր ընտրած պաշտպանի հետ հաղորդակցվելու համար, գ) դատվել առանց չարդարացված հապաղման, ՀՈԴՎԱԾ 12 դ) դատվել իր ներկայությամբ և իրեն պաշտպանել անձամբ կամ իր ընտրած պաշտպանի 1. Որևէ պետության տարածքում օրինականորեն գտնվող յուրաքանչյուր ոք ունի այդ տա- միջոցով. պաշտպան չունենալու դեպքում տեղեկացվել այդ իրավունքի մասին և, ցանկացած րածքի սահմաններում ազատ տեղաշարժվելու իրավունք և բնակության վայր ընտրելու ազա- դեպքում, ելնելով արդարադատության շահերից, ունենալ իր համար նշանակված պաշտպան՝ տություն: նրա համար անվճար բոլոր այն դեպքերում, եթե նա բավարար միջոցներ չունի դրա դիմաց վճարելու, 2. Յուրաքանչյուր ոք ունի ցանկացած, ներառյալ իր սեփական, երկրից մեկնելու իրավունք: ե) հարցաքննել կամ հարցաքննել տալ իր դեմ ցուցմունք տվող վկաներին և ապահովել իր 3. Վերը նշված իրավունքները չեն կարող ենթարկվել որևէ սահմանափակման, բացի օրեն- օգտին ցուցմունք տվող վկաների ներկայանալը և հարցաքննումը՝ նույն պայմաններով, ինչով և քով նախատեսված այն սահմանափակումներից, որոնք անհրաժեշտ են պետական իր դեմ ցուցմունք տվող վկաներինը, անվտանգության, հասարակական կարգի, բնակչության առողջության կամ բարոյականության կամ էլ այլոց իրավունքների և ազատությունների պաշտպանության համար, և համատեղելի են զ) օգտվել թարգմանչի անվճար օգնությունից, եթե նա չի հասկանում դատարանում օգտա- սույն Դաշնագրով ճանաչվող այլ իրավունքների հետ: գործվող լեզուն կամ չի խոսում այդ լեզվով, 4. Ոչ ոք չի կարող կամայականորեն զրկվել իր սեփական երկիրը մուտք գործելու իրավուն- է) պարտադրված չլինել իր դեմ ցուցմունքներ տալու կամ իրեն մեղավոր ճանաչելու: քից: 4. Անչափահասների դեպքում դատավարությունը պետք է լինի այնպիսին, որպեսզի հաշվի առնվի նրանց տարիքը և նպաստի նրանց վերականգնմանը: ՀՈԴՎԱԾ 13 5. Հանցագործության համար դատապարտված յուրաքանչյուր ոք իրավունք ունի, որ իր դա- Սույն Դաշնագրի մասնակից որևէ պետության տարածքում օրինականորեն գտնվող օտա- տապարտումը և դատավճիռը վերանայվեն վերադաս դատական ատյանի կողմից, օրենքի հա- րերկրացին կարող է արտաքսվել միայն ի կատարումն օրենքին համապատասխան կայացված մաձայն: որոշման, և եթե պետական անվտանգության հրամայական նկատառումները չեն պահանջում 6. Եթե որևէ անձ վերջնական որոշմամբ դատապարտվել է քրեական հանցագործության հա- այլ բան, ունի իր արտաքսման դեմ փաստարկներ ներկայացնելու, իրավասու իշխանության մար և եթե նրա նկատմամբ կայացված դատավճիռը հետագայում բեկանվել է կամ նրան նե- կամ իրավասու իշխանության նշանակած անձի կամ անձանց կողմից իր գործը վերանայելու րում է շնորհվել այն հիմքով, որ նոր կամ նոր բացահայտված որևէ փաստ անվիճելիորեն ապա- իրավունք և այդ նպատակով այդ իշխանության, անձի կամ անձանց առջև ներկայացվելու իրա- ցուցում է դատական սխալի առկայությունը, ապա նման դատապարտման հետևանքով պա- վունք: տիժ կրած անձն օրենքի համաձայն ստանում է փոխհատուցում, եթե չապացուցվի, որ հիշյալ անհայտ հանգամանքը ժամանակին չի բացահայտվել բացառապես կամ մասամբ նրա մեղքով: ՀՈԴՎԱԾ 14 7. Ոչ ոք չպետք է կրկին դատվի կամ պատժվի այն հանցագործության համար, որի համար 1. Բոլոր անձինք հավասար են դատարանների և տրիբունալների առջև: Յուրաքանչյուր ոք նա արդեն վերջնականապես դատապարտվել է կամ արդարացվել՝ յուրաքանչյուր երկրի օրեն- իր դեմ ներկայացված ցանկացած քրեական մեղադրանքի քննության կամ որևէ քաղաքացիա- քին և քրեական դատավարությանը համապատասխան: կան դատավարությունում իր իրավունքների ու պարտականությունների որոշման ընթացքում ունի օրենքի հիման վրա ստեղծված իրավասու, անկախ ու անկողմնակալ դատարանի կողմից ՀՈԴՎԱԾ 15 գործի արդարացի ու հրապարակային քննության իրավունք: Մամուլին ու հասարակայնությա- 1. Ոչ ոք չի կարող հանցագործության համար մեղավոր ճանաչվել, եթե գործողության կամ նը կարող է արգելվել մասնակցելու ողջ դատաքննությանը կամ դրա որևէ փուլի՝ անգործության պահին գործող ներպետական կամ միջազգային իրավունքի համաձայն դա ժողովրդավարական հասարակության մեջ բարոյականության, հասարակական կարգի կամ հանցագործություն չի համարվել: Նմանապես, չի կարող նշանակվել ավելի ծանր պատիժ, քան

~39 39 ~ ~40 40 ~ այն, որը կիրառման էր ենթակա քրեական հանցագործության կատարման պահին: Եթե հան- բ) պետական անվտանգության կամ հասարակական կարգի, կամ բնակչության առողջու- ցագործության կատարվելուց հետո օրենքով ավելի մեղմ պատիժ է սահմանվում, այդ օրենքի թյան, կամ բարոյականության պաշտպանության համար: գործողությունը տարածվում է տվյալ հանցագործի վրա: 2. Սույն հոդվածում ոչինչ չի խոչընդոտում ցանկացած անձի դատի տալուն և պատժելուն ՀՈԴՎԱԾ 20 ցանկացած գործողության կամ անգործության համար, որը կատարվելու պահին, ըստ միջազ- 1. Պատերազմի ցանկացած քարոզչություն արգելվում է օրենքով: գային հանրության կողմից ճանաչված իրավունքի ընդհանուր սկզբունքների, հանդիսացել է 2. Ազգային, ռասայական կամ կրոնական ատելության ցանկացած քարոզչություն, որն իրե- քրեական հանցագործություն: նից ներկայացնում է խտրականության, թշնամանքի կամ բռնության հրահրում, արգելվում է օ- րենքով: ՀՈԴՎԱԾ 16 Յուրաքանչյուր ոք, որտեղ էլ գտնվելիս լինի, ունի իր իրավասուբյեկտության ճանաչման ի- ՀՈԴՎԱԾ 21 րավունք: Ճանաչվում է խաղաղ հավաքների իրավունքը: Այդ իրավունքի իրականացումը ենթակա չէ ոչ մի սահմանափակման, բացի այն սահմանափակումներից, որոնք կիրառվում են օրենքին ՀՈԴՎԱԾ 17 համապատասխան և որոնք անհրաժեշտ են ժողովրդավարական հասարակության մեջ՝ ի շահ 1. Արգելվում է կամայական կամ անօրինական միջամտությունն անձի անձնական, ընտա- պետական կամ հանրային անվտանգության, հասարակական կարգի, բնակչության առողջու- նեկան կյանքին, բնակարանի կամ նամակագրության անձեռնմխելիությանը, ինչպես նաև անօ- թյան կամ բարոյականության պահպանության, կամ այլոց իրավունքների ու ազատություննե- րինական ոտնձգությունը նրա պատվի ու հեղինակության դեմ: րի պաշտպանության: 2. Յուրաքանչյուր ոք ունի նման միջամտությունից կամ ոտնձգություններից օրենքով պաշտ- պանվածության իրավունք: ՀՈԴՎԱԾ 22 1. Յուրաքանչյուր ոք ունի այլ անձանց հետ միավորումներ կազմելու ազատության իրա- ՀՈԴՎԱԾ 18 վունք, ներառյալ՝ արհմիություններ ստեղծելու և իր շահերի պաշտպանության նպատակով 1. Յուրաքանչյուր ոք ունի մտքի, խղճի և կրոնի ազատության իրավունք: Այդ իրավունքն դրանց անդամակցելու իրավունքը: ընդգրկում է իր ընտրությամբ կրոն կամ համոզմունք ունենալու կամ ընդունելու ազատությու- 2. Այդ իրավունքի իրականացումը ենթակա չէ ոչ մի սահմանափակման, բացի այն սահմա- նը և միանձնյա կամ այլոց հետ համատեղ և հրապարակավ, կամ մասնավոր կարգով, իր կրոնը նափակումներից, որոնք նախատեսվում են օրենքով, և որոնք անհրաժեշտ են ժողովրդավարա- կամ համոզմունքը պաշտամունքի, արարողությունների, ծեսերի և քարոզչության միջոցով ար- կան հասարակության մեջ՝ ի շահ պետական կամ հանրային անվտանգության, հասարակա- տահայտելու ազատությունը: կան կարգի, բնակչության առողջության կամ բարոյականության պահպանության, կամ այլոց 2. Ոչ ոք չպետք է ենթարկվի այնպիսի հարկադրանքի, որը նսեմացնում է սեփական ընտրու- իրավունքների ու ազատությունների պաշտպանության: Սույն հոդվածը չի խոչընդոտում այդ թյամբ կրոն կամ համոզմունք ունենալու կամ ընդունելու ազատությունը: իրավունքի իրականացման օրինական սահմանափակումների կիրառումն այն անձանց հա- 3. Կրոնի կամ համոզմունքի արտահայտման ազատությունը ենթարկվում է միայն օրենքով մար, ովքեր մտնում են զինված ուժերի և ոստիկանության կազմի մեջ: սահմանված և հասարակական անվտանգության, կարգի, առողջության ու բարոյականության, 3. Սույն հոդվածում ոչինչ իրավունք չի տալիս միավորումներ կազմելու ազատության և ինչպես և այլ անձանց հիմնարար իրավունքների ու ազատությունների պահպանման համար կազմակերպվելու իրավունքի պաշտպանության վերաբերյալ Աշխատանքի միջազգային կազ- անհրաժեշտ սահմանափակումների: մակերպության 1948թ. կոնվենցիայի մասնակից պետություններին՝ ընդունելու Կոնվենցիայով 4. Սույն Դաշնագրի մասնակից պետությունները պարտավորվում են հարգել ծնողների և, նախատեսվող երաշխիքներին ի վնաս օրենսդրական ակտեր կամ օրենքը կիրառելու ի վնաս համապատասխան դեպքերում, օրինական խնամակալների ազատությունը՝ ապահովելու ի- այդ երաշխիքների: րենց երեխաների կրոնական ու բարոյական դաստիարակությունը սեփական համոզմունքնե- րին համապատասխան: ՀՈԴՎԱԾ 23 1. Ընտանիքը հասարակության բնական ու հիմնարար խմբային միավորն է և ունի հասա- ՀՈԴՎԱԾ 19 րակության ու պետության կողմից պաշտպանվելու իրավունք: 1. Յուրաքանչյուր ոք իրավունք ունի առանց միջամտության սեփական կարծիք ունենալ: 2. Ամուսնության տարիքի հասած տղամարդկանց և կանանց համար ճանաչվում է ամուս- 2. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատ արտահայտվելու իրավունք. այդ իրավունքն ընդգրկում է, նանալու և ընտանիք կազմելու իրավունքը: անկախ պետական սահմաններից, ցանկացած տեսակի տեղեկատվություն և գաղափարներ 3. Ոչ մի ամուսնություն չի կարող կայանալ առանց ամուսնացողների ազատ ու լիակատար փնտրելու, ստանալու և տարածելու ազատությունը, լինեն դրանք բանավոր, գրավոր, թե՝ համաձայնության: տպագիր, լինի արվեստի, թե իր ընտրած ցանկացած այլ միջոցով: 4. Սույն Դաշնագրի մասնակից պետությունները ձեռնարկում են պատշաճ միջոցներ՝ ապա- 3. Սույն հոդվածի 2-րդ կետում նախատեսված իրավունքների իրականացումը հանգեցնում է հովելու ամուսինների իրավունքների և պարտականությունների հավասարությունն ամուսնու- հատուկ պարտավորությունների և պատասխանատվության: Ուստի այն ենթակա է որոշ թյան պահին, ամուսնության ընթացքում և ամուսնալուծվելիս: Ամուսնալուծության դեպքում սահմանափակումների, որոնք, սակայն, պետք է միայն սահմանվեն օրենքով և լինեն անհրա- պետք է նախատեսվի երեխայի անհրաժեշտ պաշտպանություն: ժեշտ. ա) այլ անձանց իրավունքները կամ հեղինակությունը հարգելու համար,

~41 41 ~ ~42 42 ~ ՀՈԴՎԱԾ 24 ՀՈԴՎԱԾ 29 1. Յուրաքանչյուր երեխա, առանց ռասայի, մաշկի գույնի, սեռի, լեզվի, կրոնի, ազգային կամ 1. Կոմիտեի անդամներն ընտրվում են գաղտնի քվեարկությամբ՝ այն անձանց ցուցակից, ով- սոցիալական ծագման, գույքային դրության կամ ծննդի հատկանիշով որևէ խտրականության, քեր բավարարում են 28-րդ հոդվածում նախատեսված պահանջները և այդ նպատակով առա- իրավունք ունի իր ընտանիքի, հասարակության և պետության կողմից պաշտպանվածության ջադրվել են սույն Դաշնագրի մասնակից պետությունների կողմից: այնպիսի միջոցների, որոնք անհրաժեշտ են նրան որպես անչափահասի: 2. Սույն Դաշնագրի մասնակից յուրաքանչյուր պետություն կարող է առաջադրել երկու թեկ- 2. Յուրաքանչյուր երեխա ծնվելուց անմիջապես հետո պետք է գրանցվի և ունենա անուն: նածությունից ոչ ավելի: Այդ անձինք պետք է լինեն իրենց առաջադրող պետության քաղաքացի- 3. Յուրաքանչյուր երեխա ունի քաղաքացիություն ձեռք բերելու իրավունք: ներ: 3. Յուրաքանչյուր անձ ունի կրկնակի առաջադրման իրավունք: ՀՈԴՎԱԾ 25 Յուրաքանչյուր քաղաքացի, առանց 2-րդ հոդվածում հիշատակվող որևէ խտրականության ՀՈԴՎԱԾ 30

ու անհիմն սահմանափակումների, իրավունք և հնարավորություն ունի. 1. Նախնական ընտրություններն անցկացվում են սույն Դաշնագրի ուժի մեջ մտնելու օրվա- ա) մասնակցելու պետական գործերը վարելուն՝ ինչպես անմիջականորեն, այնպես էլ ազա- նից ոչ ուշ, քան վեց ամիս անց: տորեն ընտրված ներկայացուցիչների միջոցով, 2. Կոմիտեի յուրաքանչյուր ընտրության օրվանից առնվազն չորս ամիս առաջ, բացի 34-րդ բ) ընտրելու և ընտրվելու իրական պարբերական ընտրություններում, որոնք անցկացվում հոդվածին համապատասխան թափուր հայտարարված տեղերի համալրման ընտրություննե- են համընդհանուր ու հավասար ընտրական իրավունքի հիման վրա, գաղտնի քվեարկությամբ րից, Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր քարտուղարը գրավոր հրավերով դի- և երաշխավորում են ընտրողների կամքի ազատ արտահայտումը, մում է սույն Դաշնագրի մասնակից պետություններին՝ երեք ամսվա ընթացքում ներկայացնելու Կոմիտեի անդամության թեկնածություններ: գ) իր երկրում հավասարության ընդհանուր պայմաններով մտնելու պետական ծառայու- թյան: 3. Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր քարտուղարը կազմում է նման ձևով առաջադրված բոլոր անձանց այբբենական ցուցակ՝ նշելով սույն Դաշնագրի մասնակից այն պետությունները, որոնք առաջադրել են այդ անձանց, և հիշյալ ցուցակը ներկայացնում է սույն ՀՈԴՎԱԾ 26 Դաշնագրի մասնակից պետություններին ոչ ուշ, քան յուրաքանչյուր ընտրության անցկացման Բոլորը հավասար են օրենքի առջև և, առանց որևէ խտրականության, ունեն օրենքով հավա- օրվանից մեկ ամիս առաջ: սար պաշտպանվածության իրավունք: Այդ կապակցությամբ օրենքով պետք է արգելվի ցանկա- 4. Կոմիտեի անդամների ընտրությունն անցկացվում է սույն Դաշնագրի մասնակից պետու- ցած խտրականություն և բոլորի համար երաշխավորվի հավասար ու արդյունավետ պաշտպա- թյունների նիստում, որը հրավիրում է Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր նություն խտրականությունից այնպիսի հիմքերով, ինչպիսին են ռասան, մաշկի գույնը, սեռը, քարտուղարը Միավորված ազգերի կազմակերպության կենտրոնակայանում: Այդ նիստում, ո- լեզուն, կրոնը, քաղաքական կամ այլ համոզմունքը, ազգային կամ սոցիալական ծագումը, գույ- րի համար քվորում է կազմում սույն Դաշնագրի մասնակից պետությունների երկու երրորդը, քային դրությունը, ծնունդը կամ այլ կարգավիճակը: Կոմիտեի կազմում ընտրված են համարվում այն անձինք, որոնց թեկնածություններն ստանում են առավելագույն թվով ձայներ և մասնակից պետությունների՝ ներկա գտնվող ու քվեարկող ՀՈԴՎԱԾ 27 ներկայացուցիչների ձայների բացարձակ մեծամասնությունը: Այն պետություններում, որտեղ գոյություն ունեն ազգային, կրոնական կամ լեզվական փոք- րամասնություններ, դրանց պատկանող անձանց չի կարող մերժվել նույն խմբի այլ անդամների ՀՈԴՎԱԾ 31 հետ համատեղ իրենց մշակույթից օգտվելու, իրենց կրոնը դավանելու և դրա ծեսերը կատարե- 1. Կոմիտեի կազմի մեջ չի կարող ընդգրկվել նույն պետության մեկից ավելի քաղաքացի: լու, ինչպես նաև մայրենի լեզուն օգտագործելու իրավունքը: 2. Կոմիտեի ընտրությունների ժամանակ հաշվի է առնվում անդամության աշխարհագրա- կան հավասար բաշխումը և քաղաքակրթության տարբեր ձևերի ու իրավական հիմնական ՄԱՍ 4 համակարգերի ներկայացուցչությունը: ՀՈԴՎԱԾ 28 ՀՈԴՎԱԾ 32 1. Ստեղծվում է Մարդու իրավունքների կոմիտե (այսուհետ սույն Դաշնագրում անվանվում է Կոմիտե): Այն կազմված է տասնութ անդամներից և կատարում է ստորև նախատեսվող գոր- 1. Կոմիտեի անդամներն ընտրվում են չորսամյա ժամկետով: Նրանք իրավունք ունեն վերըն- ծառույթները: տրվելու իրենց թեկնածությունների կրկնակի առաջադրման դեպքում: Սակայն, առաջին ընտ- րություններում ընտրված անդամներից իննի լիազորության ժամկետն ավարտվում է երկամյա 2. Կոմիտեի կազմի մեջ մտնում են այն անձինք, ովքեր սույն Դաշնագրի մասնակից պետու- ժամանակահատվածի վերջում. առաջին ընտրություններից անմիջապես հետո այդ ինն ան- թյունների քաղաքացիներ են և օժտված են բարոյական բարձր հատկանիշներով ու մարդու ի- դամների անունները որոշվում են վիճակահանությամբ՝ 30-րդ հոդվածի 4-րդ կետում հիշա- րավունքների բնագավառում ունեն ճանաչված իրազեկություն, ընդ որում, նկատի է առնվում տակված նիստի նախագահողի կողմից: իրավաբանական փորձ ունեցող մի քանի անձանց մասնակցության օգտակարությունը: 2. Լիազորությունների լրանալուց հետո ընտրություններն անց են կացվում սույն Դաշնագրի 3. Կոմիտեի անդամներն ընտրվում և աշխատում են անձնապես: սույն մասի նախորդ հոդվածներին համապատասխան:

~43 43 ~ ~44 44 ~ ՀՈԴՎԱԾ 33 ՀՈԴՎԱԾ 38 1. Եթե Կոմիտեի որևէ անդամի լիազորությունները դադարեցվել են մյուս անդամների միա- Կոմիտեի յուրաքանչյուր անդամ, նախքան իր պարտականություններն ստանձնելը, Կոմի- ձայն կարծիքով, ժամանակավոր բնույթի բացակայությունից բացի որևէ այլ պատճառով, Կոմի- տեի դռնբաց նիստում հանդիսավոր հայտարարություն է անում իր գործառույթներն անաչառ տեի նախագահը տեղյակ է պահում Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր քար- ու բարեխիղճ կատարելու վերաբերյալ: տուղարին, որն այնուհետև այդ անդամի տեղը հայտարարում է թափուր: 2. Կոմիտեի որևէ անդամի մահվան կամ պաշտոնաթողության դեպքում նախագահն անհա- ՀՈԴՎԱԾ 39 պաղ տեղյակ է պահում Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր քարտուղարին, 1. Կոմիտեն իր պաշտոնատար անձանց ընտրում է երկամյա ժամկետով: Նրանք կարող են որն այդ տեղը հայտարարում է թափուր մահվան կամ այն օրվանից, երբ պաշտոնաթողու- վերընտրվել: թյունն ուժի մեջ է մտնում: 2. Կոմիտեն ընդունում է իր Ընթացակարգի կանոնները, սակայն դրանք պետք է, մասնավո- րապես, նախատեսեն, որ. ՀՈԴՎԱԾ 34 ա) քվորում կազմում են Կոմիտեի տասներկու անդամները, 1. Եթե 33-րդ հոդվածին համապատասխան տեղը թափուր է հայտարարվում և եթե փոխա- րինման ենթակա անդամի լիազորությունների ժամկետը չի լրանում տեղը թափուր հայտարա- բ) Կոմիտեի որոշումներն ընդունվում են ներկա անդամների ձայների մեծամասնությամբ: րելուց հետո վեց ամսվա ընթացքում, Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր քարտուղարը տեղյակ է պահում սույն Դաշնագրի մասնակից յուրաքանչյուր պետության, որը ՀՈԴՎԱԾ 40 կարող է երկու ամսվա ընթացքում, 29-րդ հոդվածին համապատասխան, թեկնածություն ներ- 1. Սույն Դաշնագրի մասնակից պետությունները պարտավորվում են զեկույցներ ներկայաց- կայացնել այդ թափուր տեղի համար: նել սույն Դաշնագրով ճանաչվող իրավունքների իրականացման ուղղությամբ իրենց ձեռնար- 2. Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր քարտուղարը կազմում է նման ձևով կած միջոցների և այդ իրավունքների օգտագործման ասպարեզում ձեռք բերած առաջընթացի առաջադրված անձանց այբբենական ցուցակ և ներկայացնում սույն Դաշնագրի մասնակից պե- մասին. տություններին: Թափուր տեղի համար ընտրություններն այնուհետև անցկացվում են սույն ա) համապատասխան մասնակից պետության համար սույն Դաշնագրի ուժի մեջ մտնելուց Դաշնագրի սույն մասի համապատասխան դրույթների համաձայն: հետո մեկ տարվա ընթացքում, 3. Կոմիտեի այն անդամը, որն ընտրվում է 33-րդ հոդվածին համապատասխան հայտարար- բ) դրանից հետո՝ բոլոր այն դեպքերում, երբ դա կպահանջի Կոմիտեն: ված թափուր տեղի համար, պաշտոնն զբաղեցնում է այն անդամի լիազորությունների ժամկե- 2. Բոլոր զեկույցները ներկայացվում են Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր տի մնացյալ մասի ընթացքում, որի տեղը Կոմիտեում ազատվել է հիշյալ հոդվածի դրույթների քարտուղարին, որը դրանք ուղարկում է Կոմիտեին՝ քննության առնելու համար: Զեկույցնե- համաձայն: րում նշվում են, եթե կան այն գործոններն ու դժվարությունները, որոնք ազդում են սույն Դաշ- նագրի կենսագործման վրա: ՀՈԴՎԱԾ 35 3. Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր քարտուղարը, Կոմիտեի հետ խորհր- Կոմիտեի անդամներն ստանում են Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր ա- դակցելուց հետո, կարող է շահագրգիռ մասնագիտացված հաստատություններին ուղարկել զե- սամբլեայի կողմից հաստատվող վարձատրություն՝ Միավորված ազգերի կազմակերպության կույցների այն հատվածների պատճենները, որոնք կարող են վերաբերել նրանց իրավասության միջոցներից, Գլխավոր ասամբլեայի կողմից սահմանվող կարգով ու պայմաններով՝ հաշվի առ- ոլորտին: նելով Կոմիտեի պարտականությունների կարևորությունը: 4. Կոմիտեն ուսումնասիրում է սույն Դաշնագրի մասնակից պետությունների ներկայացրած զեկույցները: Նա մասնակից պետություններին է ուղարկում իր զեկույցները և ընդհանուր կար- ՀՈԴՎԱԾ 36 գի այնպիսի դիտողություններ, որոնք ինքը նպատակահարմար կհամարի: Կոմիտեն կարող է Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր քարտուղարն անհրաժեշտ անձնակազմ նաև այդ դիտողությունները, սույն Դաշնագրի մասնակից պետություններից ստացված զեկույց- ու նյութական միջոցներ է տրամադրում Կոմիտեի կողմից իր գործառույթներն արդյունավետ, ների պատճենների հետ միասին, ուղարկել Տնտեսական և սոցիալական խորհրդին: սույն Դաշնագրին համապատասխան իրականացնելու համար: 5. Սույն Դաշնագրի մասնակից պետությունները կարող են Կոմիտեին ներկայացնել իրենց նկատառումները բոլոր այն դիտողությունների վերաբերյալ, որոնք կարող են արվել սույն հոդ- ՀՈԴՎԱԾ 37 վածի 4-րդ կետին համապատասխան: 1. Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր քարտուղարը Կոմիտեի առաջին նիս- տը հրավիրում է Միավորված ազգերի կազմակերպության կենտրոնակայանում: ՀՈԴՎԱԾ 41 2. Իր առաջին նիստից հետո Կոմիտեն հավաքվում է սեփական Ընթացակարգի կանոններով 1. Սույն Դաշնագրի մասնակից պետությունը, սույն հոդվածին համապատասխան, կարող է նախատեսված ժամանակ: ցանկացած ժամանակ հայտարարել, թե ինքը ճանաչում է Կոմիտեի իրավասությունը՝ ստանա- 3. Կոմիտեն, սովորաբար, հավաքվում է Միավորված ազգերի կազմակերպության կենտրո- լու և քննարկելու հաղորդումներ այն մասին, որ որևէ մասնակից պետություն հաստատում է, նակայանում կամ Միավորված ազգերի կազմակերպության՝ Ժնևի գրասենյակում: թե մյուս մասնակից պետությունը չի կատարում սույն Դաշնագրով նախատեսված իր պարտա- վորությունները: Սույն հոդվածով նախատեսվող հաղորդումները կարող են ընդունվել և քն- նարկվել միայն այն դեպքում, եթե դրանք ներկայացրել է այն մասնակից պետությունը, որը հայտարարություն է արել, թե ինքը ճանաչում է Կոմիտեի այդ իրավասությունը: Կոմիտեն չի ընդունում ոչ մի հաղորդում, եթե այն պատկանում է նման հայտարարություն չարած մասնա-

~45 45 ~ ~46 46 ~ կից պետությանը: Սույն հոդվածին համապատասխան ստացված հաղորդումները քննության արդեն ուղարկված հաղորդման առարկա է. այն բանից հետո, երբ Գլխավոր քարտուղարը ծա- են առնվում հետևյալ ընթացակարգով. նուցում է ստացել հայտարարությունը հետ վերցնելու մասին, ցանկացած մասնակից պետու- ա) եթե սույն Դաշնագրի մասնակից որևէ պետություն գտնում է, որ մյուս մասնակից պետու- թյան հետագա ոչ մի հաղորդում չի ընդունվում, եթե շահագրգիռ մասնակից պետությունը հան- թյունը չի կենսագործում սույն Դաշնագրի դրույթները, ապա նա կարող է գրավոր հաղորդմամբ դես չի եկել նոր հայտարարությամբ: այդ հարցի մասին տեղեկացնել հիշյալ մասնակից պետությանը: Այդ հաղորդումն ստանալուց հետո երեք ամսվա ընթացքում հաղորդումն ստացած պետությունը նման հաղորդում հղած պե- ՀՈԴՎԱԾ 42 տությանը ներկայացնում է հիշյալ հարցը պարզաբանող գրավոր բացատրություն կամ ցանկա- 1. ա) Եթե 41-րդ հոդվածին համապատասխան Կոմիտեին հանձնված որևէ հարց չի լուծվել ի ցած այլ հայտարարություն, որը պետք է բովանդակի, որքանով դա հնարավոր ու նպատակա- բավարարումն շահագրգիռ մասնակից պետությունների, Կոմիտեն կարող է շահագրգիռ մաս- հարմար է, ներպետական այն ընթացակարգերն ու պաշտպանության միջոցները, որոնք կի- նակից պետությունների նախնական համաձայնությամբ նշանակել հատուկ հաշտարար հանձ- րառվել են, կիրառվելու են կամ կարող են կիրառվել տվյալ հարցի առնչությամբ, նաժողով (այսուհետ՝ Հանձնաժողով): Հանձնաժողովի բարի ծառայությունները շահագրգիռ բ) եթե ստացող պետության կողմից նախնական հաղորդումն ստանալուց հետո վեց ամսվա մասնակից պետություններին են մատուցվում սույն Դաշնագրի դրույթների պահպանման հի- ընթացքում հարցը չի լուծվում ի բավարարումն երկու շահագրգիռ մասնակից պետություննե- ման վրա, տվյալ հարցի փոխհամաձայնեցված լուծման նպատակով, րի, այդ պետություններից յուրաքանչյուրն իրավունք ունի հարցը հանձնել Կոմիտեին՝ այդ մա- բ) Հանձնաժողովը կազմվում է շահագրգիռ մասնակից պետությունների համար ընդունելի սին տեղեկացնելով Կոմիտեին և մյուս պետությանը, հինգ անդամից: Եթե շահագրգիռ մասնակից պետությունները երեք ամսվա ընթացքում համա- գ) Կոմիտեն իրեն հանձնված հարցը քննության է առնում միայն այն բանից հետո, երբ հա- ձայնության չեն գալիս Հանձնաժողովի ամբողջ կազմի կամ նրա մի մասի վերաբերյալ, ապա վաստիանում է, որ տվյալ դեպքում միջազգային իրավունքի համընդհանուր ճանաչում գտած Հանձնաժողովի՝ նշանակման հարցում ընդհանուր համաձայնության չարժանացած անդամ- սկզբունքներին համապատասխան օգտագործվել և սպառվել են ներպետական պաշտպանու- ներն ընտրվում են Կոմիտեի կազմից, գաղտնի քվեարկությամբ, Կոմիտեի ձայների երկու եր- թյան բոլոր մատչելի միջոցները: Տվյալ կանոնը չի գործում, երբ այդ միջոցների կիրառումը չար- րորդի մեծամասնությամբ: դարացված կերպով ձգձգվում է, 2. Հանձնաժողովի անդամներն իրենց պարտականությունները կատարում են անձնապես: դ) սույն հոդվածում նախատեսվող հաղորդումները քննության առնելիս Կոմիտեն անցկաց- Նրանք չպետք է լինեն շահագրգիռ մասնակից պետությունների կամ սույն Դաշնագրի ոչ մաս- նում է դռնփակ նիստեր, նակից պետության կամ այն մասնակից պետության քաղաքացիներ, որը հանդես չի եկել 41-րդ ե) Կոմիտեն, (գ) ենթակետի դրույթները պահպանելով, իր բարի ծառայություններն է մատու- հոդվածին համապատասխան հայտարարությամբ: ցում շահագրգիռ մասնակից պետություններին՝ սույն Դաշնագրով ճանաչվող մարդու իրա- 3. Հանձնաժողովն ընտրում է իր նախագահին և ընդունում իր Ընթացակարգի կանոնները: վունքների և հիմնարար ազատությունների նկատմամբ հարգանքի հիման վրա հարցը 4. Հանձնաժողովի նիստերը սովորաբար գումարվում են Միավորված ազգերի կազմակեր- բարեկամաբար լուծելու նպատակով, պության կենտրոնակայանում կամ Միավորված ազգերի կազմակերպության Ժնևի գրասենյա- զ) իր քննարկմանը հանձնված ցանկացած հարցով Կոմիտեն կարող է դիմել (բ) ենթակետում կում: Սակայն Հանձնաժողովն, իր որոշմամբ, խորհրդակցելով Միավորված ազգերի կազմա- հիշատակված շահագրգիռ մասնակից պետություններին՝ գործին վերաբերող ցանկացած տե- կերպության Գլխավոր քարտուղարի և շահագրգիռ մասնակից պետությունների հետ, դրանք ղեկատվություն տրամադրելու խնդրանքով, կարող է գումարել այլ հարմար վայրերում: է) (բ) ենթակետում հիշատակված շահագրգիռ մասնակից պետություններն իրավունք ունեն 5. Քարտուղարությունը 36-րդ հոդվածին համապատասխան սպասարկում է նաև սույն հոդ- ներկա գտնվելու Կոմիտեում հարցի քննարկման ժամանակ և առաջարկություններ անելու բա- վածի հիման վրա նշանակված հանձնաժողովներին: նավոր և (կամ) գրավոր, 6. Կոմիտեի ստացած և ուսումնասիրած տեղեկատվությունը հանձնվում է հանձնաժողովի ը) Կոմիտեն (բ) ենթակետին համապատասխան ծանուցում ստանալու օրվանից հետո տաս- տնօրինությանը, և վերջինս շահագրգիռ մասնակից պետություններին կարող է դիմել գործին ներկու ամսվա ընթացքում ներկայացնում է զեկույց՝ առնչվող ցանկացած այլ տեղեկատվություն ներկայացնելու խնդրանքով: (i) եթե (ե) ենթակետի դրույթների շրջանակներում կարգավորում է ձեռք բերվում, ապա Կո- 7. Հանձնաժողովի կողմից հարցի ամբողջական քննարկումից հետո, սակայն, համենայն միտեն իր զեկույցում սահմանափակվում է փաստերն ու ձեռք բերված կարգավորումը հակիրճ դեպս, ոչ ուշ, քան տվյալ հարցը հանձնաժողովին հանձնելուց 12 ամիս անց, այն Կոմիտեի նա- շարադրելով, խագահին ներկայացնում է զեկույց՝ շահագրգիռ մասնակից պետություններին ուղարկելու հա- (ii) եթե (ե) ենթակետի դրույթների շրջանակներում կարգավորում ձեռք չի բերվում, ապա մար՝ Կոմիտեն իր զեկույցում սահմանափակվում է փաստերի հակիրճ շարադրանքով. շահագրգիռ ա) եթե հանձնաժողովը չի կարող տվյալ հարցի քննարկումն ավարտել տասներկու ամսվա մասնակից պետությունների գրավոր միջնորդությունները և բանավոր միջնորդությունների ընթացքում, ապա այն իր զեկույցը սահմանափակում է իր կողմից տվյալ հարցի քննարկման գրառումը կցվում են զեկույցին: Յուրաքանչյուր հարցի կապակցությամբ զեկույցն ուղարկվում վիճակի հակիրճ շարադրանքով, է շահագրգիռ մասնակից պետություններին: բ) եթե տվյալ հարցի փոխհամաձայնեցված կարգավորում ձեռք է բերվում սույն Դաշնագրով 2. Սույն հոդվածի դրույթներն ուժի մեջ են մտնում, երբ սույն Դաշնագրի տասը մասնակից ճանաչվող մարդու իրավունքների նկատմամբ հարգանքի հիման վրա, Հանձնաժողովն իր զե- պետություններ հանդես են գալիս հայտարարությամբ՝ սույն հոդվածի առաջին կետին համա- կույցը սահմանափակում է փաստերի ու ձեռք բերված կարգավորման հակիրճ շարադրանքով, պատասխան: Այդ հայտարարությունները մասնակից պետություններն ի պահ են հանձնում գ) եթե (բ) ենթակետի դրույթների շրջանակում կարգավորում ձեռք չի բերվում, Հանձնաժո- Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր քարտուղարին, որը դրանց պատճեններն ղովի զեկույցը պարունակում է նրա փաստացի եզրակացությունները շահագրգիռ մասնակից ուղարկում է մնացած մասնակից պետություններին: Հայտարարությունը ցանկացած ժամա- պետությունների վեճին առնչվող բոլոր հարցերի վերաբերյալ և Հանձնաժողովի նկատառում- նակ կարող է հետ վերցվել Գլխավոր քարտուղարին ծանուցելու միջոցով: Նման գործողությու- ները՝ այդ հարցի փոխհամաձայնեցված կարգավորման հնարավորությունների մասին: Այդ զե- նը չի խոչընդոտում ցանկացած հարցի քննարկմանը, որը, սույն հոդվածին համապատասխան,

~47 47 ~ ~48 48 ~ կույցը պարունակում է նաև շահագրգիռ մասնակից պետությունների ներկայացրած գրավոր ՀՈԴՎԱԾ 47 միջնորդությունները և բանավոր միջնորդությունների գրառումը, Սույն Դաշնագրում ոչինչ չպետք է մեկնաբանվի որպես իրենց բնական հարստությունից ու դ) եթե Հանձնաժողովի զեկույցը ներկայացվում է (գ) ենթակետի համաձայն, ապա շահագր- ռեսուրսներից լիարժեքորեն և ազատորեն օգտվելու և դրանք օգտագործելու՝ բոլոր ժողովուրդ- գիռ մասնակից պետություններն այդ զեկույցն ստանալուց հետո երեք ամսվա ընթացքում Կո- ների անկապտելի իրավունքի սահմանափակում: միտեի նախագահին տեղեկացնում են այն մասին, թե իրենք համաձայն են արդյոք Հանձնաժողովի զեկույցի բովանդակությանը: ՄԱՍ 6 8. Սույն հոդվածի դրույթները չեն նվազեցնում Կոմիտեի՝ 41-րդ հոդվածով նախատեսված պարտականությունները: ՀՈԴՎԱԾ 48

9. Շահագրգիռ մասնակից պետությունները հավասարապես կրում են Հանձնաժողովի ան- 1. Սույն Դաշնագիրը բաց է ստորագրման Միավորված ազգերի կազմակերպության ցանկա- դամների բոլոր ծախսերը՝ Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր քարտուղարի ցած անդամ պետության կամ նրա ցանկացած մասնագիտացված հաստատության անդամի, կողմից ներկայացվող նախահաշվին համապատասխան: Միջազգային դատարանի ստատուտի մասնակից ցանկացած պետության և սույն Դաշնագրին մասնակցելու նպատակով Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր ասամբլեայի 10. Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր քարտուղարը կարող է, անհրաժեշ- հրավիրած ցանկացած այլ պետության համար: տության դեպքում, վճարել Հանձնաժողովի անդամների ծախսերը՝ մինչև, սույն հոդվածի 9-րդ կետին համապատասխան, դրանց հատուցումը շահագրգիռ մասնակից պետությունների կող- 2. Սույն Դաշնագիրը ենթակա է վավերացման: Վավերագրերն ի պահ են հանձնվում Միա- մից: վորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր քարտուղարին: 3. Սույն Դաշնագիրը միանալու համար բաց է սույն հոդվածի 1-ին կետում նշված ցանկացած պետության համար: ՀՈԴՎԱԾ 43 Կոմիտեի և հատուկ հաշտարար հանձնաժողովների անդամները, որոնք կարող են նշա- 4. Միանալը կատարվում է միանալու մասին փաստաթուղթը Միավորված ազգերի կազմա- նակվել 42-րդ հոդվածի համաձայն, օժտված են Միավորված ազգերի կազմակերպության առա- կերպության Գլխավոր քարտուղարին ի պահ հանձնելով: քելությունների փորձագետների այն արտոնություններով, առավելություններով և անձեռնմխե- 5. Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր քարտուղարը սույն Դաշնագիրն ստո- լիությամբ, որոնք նախատեսված են Միավորված ազգերի կազմակերպության Արտոնություն- րագրած կամ Դաշնագրին միացած բոլոր պետություններին տեղեկացնում է յուրաքանչյուր ների և անձեռնմխելիության մասին կոնվենցիայի համապատասխան բաժիններով: վավերագիրը կամ միանալու վերաբերյալ փաստաթուղթն ի պահ հանձնելու մասին:

ՀՈԴՎԱԾ 44 ՀՈԴՎԱԾ 49

Սույն Դաշնագրի իրականացմանը վերաբերող դրույթները կիրառվում են՝ առանց վնասելու 1. Սույն Դաշնագիրն ուժի մեջ է մտնում երեսունհինգերորդ վավերագիրը կամ միանալու մարդու իրավունքների ոլորտում Միավորված ազգերի կազմակերպության և դրա մասնագի- մասին փաստաթուղթը Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր քարտուղարին ի տացված հաստատությունների հիմնարար փաստաթղթերով ու կոնվենցիաներով սահմանված պահ հանձնելու օրվանից երեք ամիս անց: կամ դրանց համաձայն գործող ընթացակարգերին, և սույն Դաշնագրի մասնակից պետություն- 2. Յուրաքանչյուր պետության համար, որը վավերացնում է սույն Դաշնագիրը կամ միանում ներին չեն խոչընդոտում օգտագործելու վեճերի լուծման այլ ընթացակարգեր՝ իրենց միջև գոր- նրան երեսունհինգերորդ վավերագիրը կամ միանալու մասին փաստաթուղթն ի պահ հանձնե- ծող ընդհանուր կամ հատուկ միջազգային համաձայնագրերի հիման վրա: լուց հետո, սույն Դաշնագիրն ուժի մեջ է մտնում իր վավերագիրը կամ միանալու մասին փաս- տաթուղթն ի պահ հանձնելու օրվանից երեք ամիս անց: ՀՈԴՎԱԾ 45 Կոմիտեն Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր ասամբլեային Տնտեսական և ՀՈԴՎԱԾ 50 սոցիալական խորհրդի միջոցով ներկայացնում է իր գործունեության մասին ամենամյա զե- Սույն Դաշնագրի դրույթները տարածվում են դաշնային պետությունների բոլոր մասերի կույց: վրա՝ առանց որևէ սահմանափակման կամ բացառության:

ՀՈԴՎԱԾ 51 ՄԱՍ 5 1. Սույն Դաշնագրի մասնակից ցանկացած պետություն կարող է առաջարկել լրացումներ ու ՀՈԴՎԱԾ 46 փոփոխություններ և դրանք ներկայացնել Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր Սույն Դաշնագրում ոչինչ չպետք է մեկնաբանվի՝ որպես Միավորված ազգերի կազմակեր- քարտուղարին: Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր քարտուղարն, այնուհետև պության և նրա մասնագիտացված հաստատությունների կանոնադրությունների այն դրույթնե- առաջարկված ցանկացած լրացում ու փոփոխություն ուղարկում է սույն Դաշնագրի մասնակից րի նշանակության նվազեցում, որոնք սահմանում են Միավորված ազգերի կազմակերպության պետություններին՝ խնդրելով հայտնել, թե իրենք համաձայն են արդյոք հրավիրելու մասնակից և մասնագիտացված հաստատությունների տարբեր մարմինների համապատասխան պարտա- պետությունների խորհրդաժողով՝ այդ առաջարկությունները քննարկելու և դրանց վերաբերյալ կանություններն այն հարցերի կապակցությամբ, որոնց վերաբերում է սույն Դաշնագիրը: քվեարկություն անցկացնելու նպատակով: Եթե մասնակից պետությունների առնվազն մեկ եր- րորդն արտահայտվում է խորհրդաժողովի անցկացման օգտին, Գլխավոր քարտուղարը հրա- վիրում է այն Միավորված ազգերի կազմակերպության հովանու ներքո: Խորհրդաժողովին ներ- կա գտնված և քվեարկությանը մասնակցած մասնակից պետությունների մեծամասնության ըն-

~49 49 ~ ~50 50 ~ դունած ցանկացած լրացում կամ փոփոխություն ներկայացվում է Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր ասամբլեայի հաստատմանը: ԿՈՆՎԵՆՑԻԱ ՄԱՐԴՈՒ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԻ ԵՎ ՀԻՄՆԱՐԱՐ ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ 2. Լրացումներն ու փոփոխություններն ուժի մեջ են մտնում, երբ հաստատվում են Միավոր- ՊԱՇՏՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ՄԱՍԻՆ` ՓՈՓՈԽՎԱԾ 11-ՐԴ ԱՐՁԱՆԱԳՐՈՒԹՅԱՄԲ ված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր ասամբլեայի կողմից և ընդունվում սույն Դաշնագրի մասնակից պետությունների երկու երրորդի մեծամասնությամբ՝ իրենց սահմանադրական գոր- ծընթացների համաձայն: 3. Ուժի մեջ մտնելուց հետո լրացումներն ու փոփոխությունները պարտադիր են դառնում ԿՈՆՎԵՆՑԻԱ այն մասնակից պետությունների համար, որոնք ընդունել են դրանք, իսկ մյուս մասնակից պե- տությունների համար պարտադիր են մնում սույն Դաշնագրի դրույթները և նրանց կողմից ՄԱՐԴՈՒ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԻ ԵՎ ՀԻՄՆԱՐԱՐ ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ նախկինում ընդունված ցանկացած լրացում ու փոփոխություն: ՊԱՇՏՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ՄԱՍԻՆ**` ՓՈՓՈԽՎԱԾ 11-ՐԴ ԱՐՁԱՆԱԳՐՈՒԹՅԱՄԲ*

ՀՈԴՎԱԾ 52 48-րդ հոդվածի 5-րդ կետի համաձայն արված ծանուցումներից անկախ՝ Միավորված ազգե- րի կազմակերպության Գլխավոր քարտուղարը նույն հոդվածի 1-ին կետում նշված բոլոր պե- Սույն Կոնվենցիան ստորագրած կառավարությունները, լինելով Եվրոպայի խորհրդի տություններին ծանուցում է՝ անդամներ, ա) 48-րդ հոդվածի համաձայն կատարված ստորագրումների, վավերացումների և միանալու նկատի ունենալով 1948 թվականի դեկտեմբերի 10-ին Միավորված ազգերի կազմա- մասին, կերպության Գլխավոր ասամբլեայի հռչակած Մարդու իրավունքների համընդհանուր բ) 49-րդ հոդվածի համաձայն՝ սույն Դաշնագրի ուժի մեջ մտնելու ամսաթվի և 51-րդ հոդվա- հռչակագիրը, ծի համաձայն կատարված ցանկացած լրացման ու փոփոխության ուժի մեջ մտնելու ամսաթվի նկատի ունենալով, որ սույն Հռչակագիրը նպատակ ունի ապահովելու այնտեղ հռչակված մասին: իրավունքների համընդհանուր և արդյունավետ ճանաչումն ու պահպանումը, նկատի ունենալով, որ Եվրոպայի խորհրդի նպատակն իր անդամների միջև առավել ՀՈԴՎԱԾ 53 միասնություն ձեռք բերելն է, և որ այդ նպատակին հասնելու միջոցներից մեկը մարդու 1. Սույն Դաշնագիրը, որի անգլերեն, իսպաներեն, չինարեն, ռուսերեն և ֆրանսերեն տեքս- իրավունքների ու հիմնարար ազատությունների պահպանումը և հետագա իրականացումն է, տերը հավասարազոր են, ի պահ է հանձնվում Միավորված ազգերի կազմակերպության ար- կրկին հավաստելով իրենց խորին հավատը այդ հիմնարար ազատությունների նկատմամբ, խիվ: որոնք արդարության ու խաղաղության հիմքն են աշխարհում, և որոնց լավագույն 2. Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր քարտուղարը սույն Դաշնագրի վավե- պահպանումը կախված է, մի կողմից, քաղաքական արդյունավետ ժողովրդավարությունից և, րացված պատճեններն ուղարկում է 48-րդ հոդվածում նշված բոլոր պետություններին: մյուս կողմից, մարդու՝ դրանց վերաբերող իրավունքների ընդհանուր ըմբռնումից ու պահպանումից, *ԴԱՇՆԱԳԻՐԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՀԱՄԱՐ ՈՒԺԻ ՄԵՋ Է ՄՏԵԼ 1993 ԹՎԱԿԱՆԻ համակված վճռականությամբ՝ որպես միասնական հայացքներ և քաղաքական ՍԵՊՏԵՄԲԵՐԻ 23-ԻՑ: ավանդույթների, իդեալների, ազատության և իրավական պետության ընդհանուր ժառանգություն ունեցող եվրոպական երկրների կառավարություններ` առաջին քայլերն անել Համընդհանուր հռչակագրում ամրագրված որոշ իրավունքների հավաքական իրականացման ճանապարհին,

համաձայնեցին ներքոհիշյալի շուրջ.

ՀՈԴՎԱԾ 11 ՄԱՐԴՈՒ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԸ ՀԱՐԳԵԼՈՒ ՊԱՐՏԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ Բարձր պայմանավորվող կողմերն իրենց իրավազորության ներքո գտնվող յուրաքանչյուրի համար ապահովում են այն իրավունքներն ու ազատությունները, որոնք սահմանված են սույն Կոնվենցիայի I բաժնում:

* Պաշտոնական թարգմանություն

~51 51 ~ ~52 52 ~ ԲԱԺԻՆ 11 ա) անձին օրինական կերպով կալանքի տակ պահելը իրավասու դատարանի կողմից նրա դատապարտվելուց հետո, ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐ ԵՎ ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ բ) անձի օրինական ձերբակալումը կամ կալանավորումը դատարանի օրինական կարգադրությանը չենթարկվելու համար կամ օրենքով նախատեսված ցանկացած ՀՈԴՎԱԾ 21 պարտավորության կատարումն ապահովելու նպատակով, ԿՅԱՆՔԻ ԻՐԱՎՈՒՆՔ գ) անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը՝ իրավախախտում կատարած 1. Յուրաքանչյուրի կյանքի իրավունքը պաշտպանվում է օրենքով: լինելու հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում նրան իրավասու օրինական մարմնին Ոչ մեկին չի կարելի դիտավորությամբ զրկել կյանքից այլ կերպ, քան ի կատարումն ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է դատարանի կայացրած դատավճռի` այն հանցագործության համար, որի կապակցությամբ համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա օրենքով նախատեսված է այդ պատիժը: փախուստը կանխելու համար, 2. Կյանքից զրկելը չի համարվում սույն հոդվածի խախտում, եթե այն հետևանք է ուժի դ) անչափահասին կալանքի վերցնելը օրինական կարգադրության հիման վրա՝ գործադրման, ինչը բացարձակապես անհրաժեշտ է՝ դաստիարակչական հսկողության համար, կամ նրա օրինական կալանավորումը՝ նրան իրավասու իրավական մարմնին ներկայացնելու նպատակով, ա) ցանկացած անձի անօրինական բռնությունից պաշտպանելու համար, ե) անձանց օրինական կալանքի վերցնելը՝ վարակիչ հիվանդությունների տարածումը բ) օրինական ձերբակալում իրականացնելու կամ օրինական հիմքերով կալանավորված կանխելու նպատակով, ինչպես նաև հոգեկան հիվանդներին, գինեմոլներին կամ անձի փախուստը կանխելու համար, թմրամոլներին կամ թափառաշրջիկներին օրինական կալանքի վերցնելը, գ) խռովությունը կամ ապստամբությունը ճնշելու նպատակով օրենքին համապատասխան զ) անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը՝ նրա անօրինական մուտքը երկիր գործողություն ձեռնարկելու համար: կանխելու նպատակով, կամ այն անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը, որի դեմ միջոցներ են ձեռնարկվում` նրան արտաքսելու կամ հանձնելու նպատակով: ՀՈԴՎԱԾ 32 2. Յուրաքանչյուր ձերբակալված իրեն հասկանալի լեզվով անհապաղ տեղեկացվում է իր ԽՈՇՏԱՆԳՈՒՄՆԵՐԻ ԱՐԳԵԼՈՒՄ ձերբակալման պատճառների և ներկայացվող ցանկացած մեղադրանքի մասին: Ոչ ոք չպետք է ենթարկվի խոշտանգումների կամ անմարդկային կամ նվաստացնող 3. Սույն հոդվածի 1-ին կետի «գ» ենթակետի դրույթներին համապատասխան ձերբակալված վերաբերմունքի կամ պատժի: կամ կալանավորված յուրաքանչյուր ոք անհապաղ տարվում է դատավորի կամ այլ պաշտոնատար անձի մոտ, որն օրենքով լիազորված է իրականացնելու դատական ՀՈԴՎԱԾ 41 իշխանություն և ունի ողջամիտ ժամկետում դատաքննության իրավունք կամ մինչև ՍՏՐԿՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ՀԱՐԿԱԴԻՐ ԱՇԽԱՏԱՆՔԻ ԱՐԳԵԼՈՒՄ դատաքննությունն ազատ արձակվելու իրավունք: Ազատ արձակումը կարող է 1. Ոչ ոք չպետք է պահվի ստրկության մեջ կամ անազատ վիճակում: պայմանավորվել դատաքննության ներկայանալու երաշխիքներով: 2. Ոչ ոք չպետք է պարտադրվի կատարելու պարտադիր կամ հարկադիր աշխատանք: 4. Յուրաքանչյուր ոք, ով ձերբակալման կամ կալանավորման պատճառով զրկված է ազատությունից, իրավունք ունի վիճարկելու իր կալանավորման օրինականությունը, որի 3. Սույն հոդվածի նպատակների համար «պարտադիր կամ հարկադիր աշխատանք» կապակցությամբ դատարանն անհապաղ որոշում է կայացնում և կարգադրում է նրան ազատ հասկացությունը չի ներառում՝ արձակել, եթե կալանավորումն անօրինական է: ա) ցանկացած աշխատանք, որը սովորաբար պահանջվում է կատարել սույն Կոնվենցիայի 5. Յուրաքանչյուր ոք, ով, ի խախտումն սույն հոդվածի դրույթների, ձերբակալման կամ 5-րդ հոդվածի դրույթների համաձայն կալանքի տակ գտնվելու կամ նման կալանքից կալանավորման զոհ է դարձել, իրավունք ունի հայցի ուժով օժտված փոխհատուցման: պայմանականորեն ազատված լինելու ընթացքում, բ) զինվորական բնույթի ցանկացած ծառայություն, իսկ այն երկրներում, որտեղ օրինական է ՀՈԴՎԱԾ 63 ճանաչվում զինվորական ծառայությունից հրաժարվելը` համոզմունքներից ելնելով՝ 2F2F3

ԱՐԴԱՐ ԴԱՏԱՔՆՆՈՒԹՅԱՆ ԻՐԱՎՈՒՆՔ պարտադիր զինվորական ծառայության փոխարեն նշանակված ծառայությունը, 1. Յուրաքանչյուր ոք, երբ որոշվում են նրա քաղաքացիական իրավունքներն ու գ) ցանկացած ծառայություն, որը պարտադիր է բնակչության կյանքին կամ բարեկեցությանն պարտականությունները կամ նրան ներկայացված ցանկացած քրեական մեղադրանքի սպառնացող արտակարգ դրության կամ աղետի դեպքում, առնչությամբ, ունի օրենքի հիման վրա ստեղծված անկախ ու անաչառ դատարանի կողմից դ) սովորական քաղաքացիական պարտականությունների մաս կազմող ցանկացած ողջամիտ ժամկետում արդարացի և հրապարակային դատաքննության իրավունք: աշխատանք կամ ծառայություն: Դատավճիռը հրապարակվում է դռնբաց նիստում, սակայն մամուլի ներկայացուցիչների և հանրության ներկայությունը կարող է չթույլատրվել ամբողջ դատաքննության կամ նրա մի ՀՈԴՎԱԾ 51 մասի ընթացքում՝ ժողովրդավարական հասարակության մեջ բարոյականության, ԱԶԱՏՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ԱՆՁՆԱԿԱՆ ԱՆՁԵՌՆՄԽԵԼԻՈՒԹՅԱՆ ԻՐԱՎՈՒՆՔ հասարակական կարգի կամ պետական անվտանգության շահերից ելնելով, երբ դա են 1. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ պահանջում անչափահասների շահերը կամ կողմերի մասնավոր կյանքի պաշտպանությունը, ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով կամ` այնքանով, որքանով դա, դատարանի կարծիքով, հատուկ հանգամանքների բերումով սահմանված կարգով. խիստ անհրաժեշտ է, եթե հրապարակայնությունը կխախտեր արդարադատության շահերը:

~53 53 ~ ~54 54 ~ 2. Յուրաքանչյուր ոք, ով մեղադրվում է քրեական հանցագործություն կատարելու մեջ, այնպես էլ այլոց հետ համատեղ և հրապարակավ կամ մասնավոր կարգով, քարոզչության, համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ օրենքին արարողությունների, պաշտամունքի և ծեսերի միջոցով արտահայտելու ազատություն։ համապատասխան: 2. Սեփական կրոնը կամ համոզմունքները դավանելու ազատությունը ենթակա է միայն 3. Քրեական հանցագործություն կատարելու մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր ոք ունի այնպիսի սահմանափակումների, որոնք սահմանված են օրենքով և անհրաժեշտ են հետևյալ նվազագույն իրավունքները. ժողովրդավարական հասարակությունում՝ ի պաշտպանություն հասարակական ա) իրեն հասկանալի լեզվով անհապաղ ու հանգամանորեն տեղեկացվելու իրեն անվտանգության, հասարակական կարգի, առողջության կամ բարոյականության կամ այլ ներկայացված մեղադրանքի բնույթի և հիմքի մասին, անձանց իրավունքների և ազատությունների։ բ) բավարար ժամանակ ու հնարավորություններ` իր պաշտպանությունը նախապատրաստելու համար, ՀՈԴՎԱԾ 101 ԱՐՏԱՀԱՅՏՎԵԼՈՒ ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆ գ) պաշտպանելու իրեն անձամբ կամ իր ընտրած դատապաշտպանների միջոցով կամ, եթե նա բավարար միջոցներ չունի դատապաշտպանի ծառայության դիմաց վճարելու համար, 1. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատորեն արտահայտվելու իրավունք։ Այս իրավունքը ունենալու անվճար նշանակված դատապաշտպան, երբ դա պահանջում են ներառում է սեփական կարծիք ունենալու, տեղեկություններ և գաղափարներ ստանալու և արդարադատության շահերը, տարածելու ազատությունը՝ առանց պետական մարմինների միջամտության և անկախ սահմաններից։ Այս հոդվածը չի խոչընդոտում պետություններին` սահմանելու դ) հարցաքննելու իր դեմ ցուցմունք տվող վկաներին կամ իրավունք ունենալու, որ այդ ռադիոհաղորդումների, հեռուստատեսային կամ կինեմատոգրաֆիական ձեռնարկությունների վկաները ենթարկվեն հարցաքննության, և իրավունք ունենալու` իր վկաներին կանչելու ու լիցենզավորում։ հարցաքննելու միևնույն պայմաններով, ինչ իր դեմ ցուցմունք տված վկաները, 2. Այս ազատությունների իրականացումը, քանի որ այն կապված է պարտավորությունների ե) օգտվելու թարգմանչի անվճար օգնությունից, եթե ինքը չի հասկանում դատարանում և պատասխանատվության հետ, կարող է պայմանավորվել այնպիսի ձևականություններով, գործածվող լեզուն կամ չի խոսում այդ լեզվով։ պայմաններով, սահմանափակումներով կամ պատժամիջոցներով, որոնք նախատեսված են օրենքով և անհրաժեշտ են ժողովրդավարական հասարակությունում՝ ի շահ պետական ՀՈԴՎԱԾ 74 անվտանգության, տարածքային ամբողջականության կամ հասարակության անվտանգության, ՊԱՏԻԺ` ԲԱՑԱՌԱՊԵՍ ՕՐԵՆՔԻ ՀԻՄԱՆ ՎՐԱ անկարգությունները կամ հանցագործությունները կանխելու, առողջությունը կամ 1. Ոչ ոք չպետք է մեղավոր ճանաչվի որևէ գործողության կամ անգործության համար, որը, բարոյականությունը, ինչպես և այլ անձանց հեղինակությունը կամ իրավունքները կատարման պահին գործող ներպետական կամ միջազգային իրավունքի համաձայն, քրեական պաշտպանելու, խորհրդապահական պայմաններով ստացված տեղեկատվության հանցագործություն չի համարվել։ Չի կարող նաև նշանակվել ավելի ծանր պատիժ, քան այն, բացահայտումը կանխելու կամ արդարադատության հեղինակությունն ու անաչառությունը որը կիրառելի է եղել քրեական հանցագործության կատարման պահին։ պահպանելու նպատակով։ 2. Սույն հոդվածը չի խոչընդոտում ցանկացած անձի դատի տալ և պատժել որևէ գործողության կամ անգործության համար, որը կատարվելու պահին, քաղաքակիրթ ազգերի ՀՈԴՎԱԾ 115 4F45

կողմից ճանաչված իրավունքի ընդհանուր սկզբունքներին համապատասխան, համարվել է ՀԱՎԱՔՆԵՐԻ ԵՎ ՄԻԱՎՈՐՄԱՆ ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆ քրեական հանցագործություն: 1. Յուրաքանչյուր ոք ունի խաղաղ հավաքների ազատության և այլոց հետ միավորվելու ազատության իրավունք` ներառյալ իր շահերի պաշտպանության համար արհմիություններ ՀՈԴՎԱԾ 81 ստեղծելու և դրանց անդամակցելու իրավունքը։ ԱՆՁՆԱԿԱՆ ԵՎ ԸՆՏԱՆԵԿԱՆ ԿՅԱՆՔԸ ՀԱՐԳԵԼՈՒ ԻՐԱՎՈՒՆՔ 2. Այս իրավունքների իրականացումը ենթակա չէ որևէ սահմանափակման, բացի նրանցից, 1. Յուրաքանչյուր ոք ունի իր անձնական ու ընտանեկան կյանքի, բնակարանի և որոնք նախատեսված են օրենքով և անհրաժեշտ են ժողովրդավարական հասարակությունում՝ նամակագրության նկատմամբ հարգանքի իրավունք։ ի շահ պետական անվտանգության կամ հասարակության անվտանգության, 2. Չի թույլատրվում պետական մարմինների միջամտությունն այդ իրավունքի անկարգությունները կամ հանցագործությունները կանխելու, առողջությունը կամ իրականացմանը, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ դա նախատեսված է օրենքով և բարոյականությունը կամ այլ անձանց իրավունքներն ու ազատությունները պաշտպանելու անհրաժեշտ է ժողովրդավարական հասարակությունում՝ ի շահ պետական անվտանգության, նպատակով: Սույն հոդվածը չի խոչընդոտում օրինական սահմանափակումներ նախատեսել հասարակական կարգի կամ երկրի տնտեսական բարեկեցության, ինչպես նաև զինված ուժերի, ոստիկանության և պետական վարչակազմի մեջ մտնող անձանց կողմից այդ անկարգությունների կամ հանցագործությունների կանխման, առողջության կամ իրավունքների իրականացման նկատմամբ: բարոյականության պաշտպանության կամ այլ անձանց իրավունքների և ազատությունների պաշտպանության նպատակով։ ՀՈԴՎԱԾ 121 ԱՄՈՒՍՆՈՒԹՅԱՆ ԻՐԱՎՈՒՆՔ ՀՈԴՎԱԾ 9 1 Ամուսնական տարիքի հասած տղամարդիկ ու կանայք ունեն ամուսնանալու և ընտանիք ՄՏՔԻ, ԽՂՃԻ ԵՎ ԿՐՈՆԻ ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆ կազմելու իրավունք՝ այդ իրավունքի իրականացումը կարգավորող ներպետական 1. Յուրաքանչյուր ոք ունի մտքի, խղճի և կրոնի ազատության իրավունք. այս իրավունքը օրենսդրությանը համապատասխան: ներառում է իր կրոնը կամ համոզմունքը փոխելու ազատությունը և դրանք ինչպես միանձնյա,

~55 55 ~ ~56 56 ~ ՀՈԴՎԱԾ 131 ՀՈԴՎԱԾ 181 ԻՐԱՎԱԿԱՆ ՊԱՇՏՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ԱՐԴՅՈՒՆԱՎԵՏ ՄԻՋՈՑԻ ԻՐԱՎՈՒՆՔ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ՍԱՀՄԱՆԱՓԱԿՈՒՄՆԵՐԻ ԿԻՐԱՌՄԱՆ ՍԱՀՄԱՆՆԵՐԸ Յուրաքանչյուր ոք, ում սույն Կոնվենցիայով ամրագրված իրավունքներն ու Նշված իրավունքների և ազատությունների՝ սույն Կոնվենցիայով թույլատրվող ազատությունները խախտվում են, ունի պետական մարմինների առջև իրավական սահմանափակումները չեն կիրառվում որևէ այլ նպատակով, բացի այն, որի համար դրանք պաշտպանության արդյունավետ միջոցի իրավունք, նույնիսկ եթե խախտումը կատարել են ի նախատեսվել են: պաշտոնե գործող անձինք:

ԲԱԺԻՆ 27 ՀՈԴՎԱԾ 141 ԽՏՐԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ԱՐԳԵԼՈՒՄ ՄԱՐԴՈՒ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԻ ԵՎՐՈՊԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ Սույն Կոնվենցիայում շարադրված իրավունքներից և ազատություններից օգտվելը ապահովվում է առանց խտրականության, այն է՝ անկախ սեռից, ռասայից, մաշկի գույնից, ՀՈԴՎԱԾ 19 լեզվից, կրոնից, քաղաքական կամ այլ համոզմունքից, ազգային կամ սոցիալական ծագումից, ԴԱՏԱՐԱՆԻ ՀԻՄՆՈՒՄԸ ազգային փոքրամասնությանը պատկանելուց, գույքային դրությունից, ծննդից կամ այլ Սույն Կոնվենցիայով և դրան կից Արձանագրություններով Բարձր պայմանավորվող դրությունից: կողմերի ստանձնած պարտավորությունների կատարումն ապահովելու համար հիմնվում է Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան (այսուհետև՝ Դատարան): Այն գործում է ՀՈԴՎԱԾ 151 մշտական հիմունքով: ԱՐՏԱԿԱՐԳ ԻՐԱՎԻՃԱԿՆԵՐՈՒՄ ՊԱՐՏԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻՑ ՇԵՂՈՒՄ 1. Պատերազմի կամ ազգի կյանքին սպառնացող այլ արտակարգ դրության ժամանակ ՀՈԴՎԱԾ 20 ցանկացած Բարձր պայմանավորվող կողմ կարող է ձեռնարկել միջոցառումներ` ի շեղումն ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐԻ ԹԻՎԸ սույն Կոնվենցիայով ամրագրված իր պարտավորությունների` բացառապես այնքանով, Դատարանի դատավորների թիվը հավասար է Բարձր պայմանավորվող կողմերի թվին: որքանով դա պահանջում է դրության լրջությունը` պայմանով, որ նման միջոցառումներն անհամատեղելի չեն միջազգային իրավունքով ստանձնած նրա մյուս պարտավորությունների ՀՈԴՎԱԾ 21 հետ: ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐԻՆ ՆԵՐԿԱՅԱՑՎՈՂ ՊԱՀԱՆՋՆԵՐԸ 2. Այս դրույթը չի կարող հիմք ծառայել` շեղվելու 2-րդ հոդվածից, բացառությամբ 1. Դատավորները պետք է ունենան բարոյական բարձր նկարագիր և բավարարեն պատերազմական օրինական գործողությունների հետևանքով մարդկային զոհերի դատական բարձր պաշտոններում նշանակվելիս ներկայացվող պահանջները կամ լինեն կապակցությամբ, կամ 3-րդ հոդվածի, 4-րդ հոդվածի 1-ին կետի և 7-րդ հոդվածի դրույթներից: ճանաչված իրազեկ իրավագետներ։ 3. Ցանկացած Բարձր պայմանավորվող կողմ, օգտագործելով շեղվելու այդ իրավունքը, 2. Դատավորները Դատարանի աշխատանքին մասնակցում են անձամբ։ Եվրոպայի խորհրդի Գլխավոր քարտուղարին ամբողջությամբ իրազեկում է իր կիրառած միջոցառումների և դրանք կիրառելու դրդապատճառների մասին: Եվրոպայի խորհրդի 3. Պաշտոնավարության ժամկետի ընթացքում դատավորները չպետք է իրականացնեն որևէ Գլխավոր քարտուղարը ծանուցվում է նաև այդ միջոցառումների գործողությունը գործունեություն, որն անհամատեղելի է նրանց անկախության, անաչառության կամ նրանց դադարեցնելու և Կոնվենցիայի դրույթների լիակատար իրագործումը վերսկսելու մասին: աշխատանքի մշտական բնույթից բխող պահանջների հետ. սույն կետի դրույթների կիրառման առնչությամբ ծագող հարցերը լուծում է Դատարանը։

ՀՈԴՎԱԾ 161 ՀՈԴՎԱԾ 22 ՕՏԱՐԵՐԿՐԱՑԻՆԵՐԻ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ ՍԱՀՄԱՆԱՓԱԿՈՒՄ ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐԻ ԸՆՏՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ 10-րդ, 11-րդ և 14-րդ հոդվածներում ոչինչ չի կարող խոչընդոտել Բարձր պայմանավորվող կողմերին` սահմանափակումներ նախատեսելու օտարերկրացիների քաղաքական 1. Խորհրդարանական վեհաժողովն ընտրում է յուրաքանչյուր Բարձր պայմանավորվող գործունեության համար: կողմի դատավորին Բարձր պայմանավորվող կողմի առաջադրած երեք թեկնածուների ցուցակից` քվեների մեծամասնությամբ։

ՀՈԴՎԱԾ 176 2. Նույն ընթացակարգը կիրառվում է նոր Բարձր պայմանավորվող կողմի միանալու դեպքում Դատարանի կազմը, ինչպես և առաջացող թափուր տեղերը համալրելիս։ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԻ ՉԱՐԱՇԱՀՄԱՆ ԱՐԳԵԼՈՒՄ Սույն Կոնվենցիայի ոչ մի դրույթ չի կարող մեկնաբանվել այն իմաստով, թե որևէ ՀՈԴՎԱԾ 23 պետություն, անձանց խումբ կամ որևէ անձ իրավունք ունեն զբաղվելու այնպիսի գործունեությամբ կամ կատարելու այնպիսի գործողություն, որն ուղղված է սույն ՊԱՇՏՈՆԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ԺԱՄԿԵՏԸ

Կոնվենցիայում շարադրված ցանկացած իրավունքի և ազատության վերացմանը կամ դրանց 1. Դատավորներն ընտրվում են վեց տարի ժամկետով։ Նրանք կարող են վերընտրվել։ սահմանափակմանը ավելի մեծ չափով, քան նախատեսված է Կոնվենցիայով: Սակայն առաջին ընտրության ժամանակ ընտրված դատավորների կեսի պաշտոնավարության ժամկետը երեք տարի է։

~57 57 ~ ~58 58 ~ 2. Դատավորները, որոնց պաշտոնավարության ժամկետը պետք է լրանա առաջին երեք ՀՈԴՎԱԾ 27 տարվա ավարտին, որոշվում են իրենց ընտրվելուց անմիջապես հետո՝ Եվրոպայի խորհրդի ԿՈՄԻՏԵՆԵՐԸ, ՊԱԼԱՏՆԵՐԸ ԵՎ ՄԵԾ ՊԱԼԱՏԸ Գլխավոր քարտուղարի կողմից անցկացվող վիճակահանությամբ։ 1. Իրեն հանձնված գործերը քննելու համար Դատարանը նիստեր գումարում է երեք 3. Յուրաքանչյուր երեք տարին մեկ Դատարանի կազմի, ըստ հնարավորին, կիսով չափ դատավորից կազմված կոմիտեներում, յոթ դատավորից կազմված Պալատներում և տասնյոթ նորացումն ապահովելու նպատակով Խորհրդարանական վեհաժողովը կարող է մինչև դատավորից կազմված Մեծ պալատում։ Դատարանի Պալատները որոշակի ժամկետով ցանկացած հաջորդ ընտրություններն անցկացնելը որոշում ընդունել, որ մեկ կամ մի քանի կազմում են կոմիտեներ։ ընտրվող դատավորների պաշտոնավարության ժամկետը կամ ժամկետները լինեն այլ, քան 2. Շահագրգիռ մասնակից պետությունից ընտրված դատավորը Պալատի և Մեծ պալատի ex վեց տարին է, բայց ամեն դեպքում ոչ ավելի, քան ինը և ոչ պակաս, քան երեք տարի։ officio անդամ է. նման դատավորի բացակայության դեպքում, կամ եթե նա չի կարող 4. Այն դեպքերում, երբ խոսքը վերաբերում է պաշտոնավարության մեկից ավելի ժամկետի, և մասնակցել նիստին, այդ պետությունը նշանակում է որևէ այլ անձի, որը հանդես է գալիս Խորհրդարանական վեհաժողովը կիրառում է նախորդ կետի դրույթները, որպես դատավոր։ պաշտոնավարության ժամկետը որոշում է Եվրոպայի խորհրդի Գլխավոր քարտուղարը՝ 3. Մեծ պալատի կազմի մեջ մտնում են նաև Դատարանի նախագահը, Դատարանի ընտրություններից անմիջապես հետո անցկացվող վիճակահանությամբ։ նախագահի տեղակալները, Պալատների նախագահները և Դատարանի այլ դատավորները, 5. Այն դատավորը, որն ընտրվել է պաշտոնավարության ժամկետը դեռևս չլրացած որոնք ընտրվում են Դատարանի ընթացակարգի կանոններին համապատասխան։ Երբ գործը, դատավորին փոխարինելու համար, այդ պաշտոնն զբաղեցնում է նախորդ դատավորի 43-րդ հոդվածի դրույթներին համապատասխան, հանձնվում է Մեծ պալատ, որևէ դատավոր, լիազորությունների ժամկետից մնացած ժամանակահատվածում։ որն ընդգրկված է եղել որոշում կայացրած Պալատում, չի կարող մասնակցել Մեծ պալատի 6. Դատավորների պաշտոնավարության ժամկետն ավարտվում է, երբ լրանում է նրանց 70 նիստերին, բացառությամբ վերոնշյալ Պալատի նախագահի և շահագրգիռ մասնակից կողմի տարին։ դատավորի: 7. Դատավորները պաշտոնավարում են մինչև փոխարինվելը։ Նրանք, սակայն, փոխարինվելուց հետո շարունակում են քննել իրենց կողմից արդեն քննության առնված ՀՈԴՎԱԾ 28 գործերը։ ԿՈՄԻՏԵՆԵՐԻ ՀԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ԳԱՆԳԱՏԻ ԱՆԸՆԴՈՒՆԵԼԻՈՒԹՅԱՆ ՄԱՍԻՆ Կոմիտեն միաձայն որոշմամբ կարող է անընդունելի հայտարարել 34-րդ հոդվածին ՀՈԴՎԱԾ 24 համապատասխան ներկայացված անհատական գանգատը կամ այն հանել քննության ՊԱՇՏՈՆԻՑ ՀԵՌԱՑՆԵԼԸ ենթակա գործերի ցուցակից, եթե նման որոշում կարող է ընդունվել առանց գանգատի 1. Դատավորը պաշտոնից կարող է հեռացվել միայն այն դեպքում, եթե մյուս դատավորները լրացուցիչ ուսումնասիրման: Այդ որոշումը վերջնական է: քվեների երկու երրորդի մեծամասնությամբ որոշում են ընդունում այն մասին, որ նա այլևս չի համապատասխանում ներկայացվող պահանջներին։ ՀՈԴՎԱԾ 29 ՊԱԼԱՏՆԵՐԻ ՈՐՈՇՈՒՄՆԵՐԸ ԳԱՆԳԱՏԻ ԸՆԴՈՒՆԵԼԻՈՒԹՅԱՆ ՄԱՍԻՆ ԵՎ ԸՍՏ ԷՈՒԹՅԱՆ ՀՈԴՎԱԾ 25 1. Եթե 28-րդ հոդվածին համապատասխան որոշում չի ընդունվում, Պալատը որոշում է ԳՐԱՍԵՆՅԱԿԸ ԵՎ ԻՐԱՎԱԿԱՆ ՀԱՐՑԵՐՈՎ ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՆԵՐԸ կայացնում 34-րդ հոդվածին համապատասխան ներկայացված անհատական գանգատի Դատարանն ունի Գրասենյակ, որի գործառույթներն ու կազմակերպումը սահմանվում են ընդունելիության մասին և ըստ էության: Դատարանի ընթացակարգի կանոններով։ Դատարանն օգտվում է իրավական հարցերով 2. Պալատը որոշում է կայացնում 33-րդ հոդվածին համապատասխան պետության քարտուղարների ծառայություններից։ ներկայացրած գանգատի ընդունելիության մասին և ըստ էության: 3. Գանգատի ընդունելիության մասին որոշումը կայացվում է առանձին, եթե դատարանը ՀՈԴՎԱԾ 26 բացառության կարգով հակառակը չի որոշում: ԴԱՏԱՐԱՆԻ ԼԻԱԳՈՒՄԱՐ ՆԻՍՏԵՐԸ Լիագումար նիստերում Դատարանը՝ ՀՈԴՎԱԾ 30 ա) ընտրում է իր Նախագահին և Նախագահի մեկ կամ երկու տեղակալի` երեք տարի ԸՆԴԴԱՏՈՒԹՅԱՆ ԶԻՋՈՒՄԸ ՄԵԾ ՊԱԼԱՏԻՆ ժամկետով. նրանք կարող են վերընտրվել, Եթե Պալատի քննության ներքո գտնվող գործը հանգեցնում է Կոնվենցիայի կամ նրան կից բ) ձևավորում է Պալատներ, որոնք ստեղծվում են որոշակի ժամկետով, Արձանագրությունների դրույթների մեկնաբանմանն առնչվող լուրջ հարցի, կամ եթե Պալատի գ) ընտրում է Դատարանի պալատների նախագահներ. նրանք կարող են վերընտրվել, քննության ներքո գտնվող հարցի լուծումը կարող է հակասել Դատարանի ավելի վաղ կայացրած որոշմանը, Պալատը կարող է, մինչև իր որոշումը կայացնելը, ցանկացած ժամանակ դ) ընդունում է Դատարանի ընթացակարգի կանոնները, ընդդատությունը զիջել Մեծ պալատին, եթե կողմերից ոչ մեկը չի առարկում: ե) ընտրում է Քարտուղար և Քարտուղարի մեկ կամ մի քանի տեղակալ։ ՀՈԴՎԱԾ 31 ՄԵԾ ՊԱԼԱՏԻ ԼԻԱԶՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ Մեծ պալատը՝

~59 59 ~ ~60 60 ~ 1. ա) քննության է առնում 33-րդ կամ 34-րդ հոդվածներին համապատասխան ներկայացված 4) Դատարանը մերժում է իրեն հանձնված ցանկացած գանգատ, որն անընդունելի է գանգատները, եթե Պալատը 30-րդ հոդվածի դրույթների հիման վրա զիջել է ընդդատությունը, համարում սույն հոդվածին համապատասխան: Դատարանը կարող է դա անել քննության կամ եթե գործը նրան է հանձնվել 43-րդ հոդվածի դրույթներին համապատասխան, ցանկացած փուլում: բ) քննության է առնում խորհրդատվական եզրակացություններ տալու մասին 47-րդ հոդվածի դրույթներին համապատասխան ներկայացված խնդրանքները: ՀՈԴՎԱԾ 36 ԵՐՐՈՐԴ ԿՈՂՄԻ ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆԸ ՀՈԴՎԱԾ 32 1. Պալատի կամ Մեծ պալատի կողմից քննության առնվող ցանկացած գործի ԴԱՏԱՐԱՆԻ ԻՐԱՎԱԶՈՐՈՒԹՅՈՒՆԸ կապակցությամբ յուրաքանչյուր Բարձր պայմանավորվող կողմ, որի քաղաքացին է դիմողը, 1. Դատարանի իրավազորությունը տարածվում է այն բոլոր հարցերի վրա, որոնք իրավունք ունի ներկայացնելու գրավոր դիտողություններ և մասնակցելու լսումներին: վերաբերում են Կոնվենցիայի և նրան կից Արձանագրությունների դրույթների մեկնաբանմանն 2. Ելնելով արդարադատությունը պատշաճ կերպով իրականացնելու շահերից՝ Դատարանի ու կիրառմանը, և որոնք իրեն հանձնվում են 33-րդ, 34-րդ և 47-րդ հոդվածների դրույթներով նախագահը կարող է ցանկացած Բարձր պայմանավորվող կողմի, որը գործի կողմ չէ, կամ նախատեսված դեպքերում: ցանկացած շահագրգիռ անձի, որը դիմող չէ, հրավիրել` ներկայացնելու գրավոր 2. Դատարանի իրավազորության շուրջ եղած վեճի դեպքում հարցը լուծում է Դատարանը: դիտողություններ կամ մասնակցելու լսումներին:

ՀՈԴՎԱԾ 33 ՀՈԴՎԱԾ 37 ՄԻՋՊԵՏԱԿԱՆ ԳՈՐԾԵՐ ԳԱՆԳԱՏԸ ՑՈՒՑԱԿԻՑ ՀԱՆԵԼԸ

Ցանկացած Բարձր պայմանավորվող կողմ կարող է Դատարան դիմել Կոնվենցիայի և նրան 1. Դատարանը քննության ցանկացած փուլում կարող է որոշել գանգատը հանել գործերի կից Արձանագրությունների դրույթների ցանկացած ենթադրվող խախտման հարցով, որը թույլ ցուցակից, եթե հանգամանքները հանգեցնում են այն եզրակացության, թե՝ է տվել մեկ այլ Բարձր պայմանավորվող կողմ: ա) դիմողը մտադիր չէ հետամուտ լինել իր գանգատին, բ) վեճն արդեն կարգավորվել է, ՀՈԴՎԱԾ 34 գ) Դատարանի կողմից հիմք ընդունված որևէ այլ պատճառով գանգատի քննությունը ԱՆՀԱՏԱԿԱՆ ԳԱՆԳԱՏՆԵՐԸ շարունակելն արդարացված չէ: Դատարանը կարող է գանգատներ ընդունել ցանկացած անձից, հասարակական Այդուհանդերձ, Դատարանը շարունակում է գանգատի քննությունը, եթե դա է պահանջում կազմակերպությունից կամ անձանց խմբից, որոնք պնդում են, թե դարձել են սույն սույն Կոնվենցիայով և նրան կից Արձանագրություններով սահմանված իրավունքների Կոնվենցիայով կամ նրան կից Արձանագրություններով ճանաչված իրենց իրավունքների՝ որևէ հարգումը: Բարձր պայմանավորվող կողմի թույլ տված խախտման զոհ: Բարձր պայմանավորվող 2. Դատարանը կարող է որոշել գանգատը վերստին ընդգրկել գործերի ցուցակում, եթե կողմերը պարտավորվում են որևէ կերպ չխոչընդոտել այդ իրավունքի արդյունավետ գտնում է, որ հանգամանքներն արդարացնում են դա: իրականացմանը:

ՀՈԴՎԱԾ 38 ՀՈԴՎԱԾ 35 ԳՈՐԾԻ ՔՆՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ԲԱՐԵԿԱՄԱԿԱՆ ԿԱՐԳԱՎՈՐՄԱՆ ԸՆԹԱՑԱԿԱՐԳԸ ԸՆԴՈՒՆԵԼԻՈՒԹՅԱՆ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐԸ 1. Եթե Դատարանը գանգատը հայտարարում է ընդունելի, նա՝ 1. Դատարանը կարող է գործը քննության ընդունել միայն այն բանից հետո, երբ սպառվել են ա) նախաձեռնում է գործի քննությունը կողմերի կամ նրանց ներկայացուցիչների միջազգային իրավունքի հանրաճանաչ նորմերին համապատասխան իրավական մասնակցությամբ և, եթե անհրաժեշտ է, իրականացնում է հետաքննություն, որի արդյունավետ պաշտպանության բոլոր ներպետական միջոցները, և վեց ամսվա ընթացքում`սկսած այն իրականացման համար գործին առնչվող պետություններն ապահովում են անհրաժեշտ բոլոր օրվանից, երբ կայացվել է ներպետական վերջնական որոշումը: պայմանները, 2. Դատարանը քննության չի ընդունում 34-րդ հոդվածին համապատասխան ներկայացված բ) իր ծառայությունն է տրամադրում գործին առնչվող կողմերին՝ սույն Կոնվենցիայով և նրա ոչ մի անհատական գանգատ, եթե այն՝ Արձանագրություններով սահմանված իրավունքների պահպանման հիման վրա հարցի ա) անանուն է կամ, բարեկամական կարգավորումն ապահովելու նպատակով։ բ) ըստ էության այն նույն հարցն է, որը Դատարանն արդեն քննել է կամ որն արդեն 2) 1-ին կետի «բ» ենթակետին համապատասխան իրականացվող քննությունը հանձնվել է միջազգային քննության կամ կարգավորման այլ ընթացակարգի և չի բովանդակում խորհրդապահական է։ գործին առնչվող նոր տեղեկություններ: 3. Դատարանն անընդունելի է համարում 34-րդ հոդվածին համապատասխան ՀՈԴՎԱԾ 39 ներկայացված ցանկացած անհատական գանգատ, եթե գտնում է, որ այն անհամատեղելի է ԲԱՐԵԿԱՄԱԿԱՆ ԿԱՐԳԱՎՈՐՈՒՄ ՁԵՌՔ ԲԵՐԵԼԸ սույն Կոնվենցիայի կամ նրան կից Արձանագրությունների դրույթների հետ կամ ակնհայտորեն Բարեկամական կարգավորման դեպքում Դատարանը գործը հանում է իր ցուցակից՝ անհիմն է կամ հանդիսանում է գանգատ ներկայացնելու իրավունքի չարաշահում: կայացնելով որոշում, որում տրվում է փաստերի և ձեռք բերված լուծման հակիրճ շարադրանքը։

~61 61 ~ ~62 62 ~ ՀՈԴՎԱԾ 40 ՀՈԴՎԱԾ 45 ԴՌՆԲԱՑ ԼՍՈՒՄՆԵՐԸ ԵՎ ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐԻ ՄԱՏՉԵԼԻՈՒԹՅՈՒՆԸ ՎՃԻՌՆԵՐԻ ԵՎ ՈՐՈՇՈՒՄՆԵՐԻ ՊԱՏՃԱՌԱԲԱՆՈՒՄԸ 1. Լսումները դռնբաց են, եթե Դատարանը բացառիկ հանգամանքներում այլ որոշում չի 1. Ինչպես վճիռները, այնպես էլ գանգատների ընդունելիության կամ անընդունելիության ընդունում։ մասին որոշումները պետք է լինեն պատճառաբանված: 2. Քարտուղարությանն ի պահ հանձնված փաստաթղթերը մատչելի են հանրությանը, եթե 2. Եթե վճիռը ամբողջությամբ կամ մասամբ չի արտահայտում դատավորների միաձայն Դատարանի նախագահը այլ որոշում չի ընդունում։ կարծիքը, ապա ցանկացած դատավոր իրավունք ունի ներկայացնելու հատուկ կարծիք:

ՀՈԴՎԱԾ 41 ՀՈԴՎԱԾ 46 ԱՐԴԱՐԱՑԻ ԲԱՎԱՐԱՐՈՒՄԸ ՎՃԻՌՆԵՐԻ ՊԱՐՏԱԴԻՐ ՈՒԺՆ ՈՒ ԿԱՏԱՐՈՒՄԸ Եթե Դատարանը գտնում է, որ տեղի է ունեցել Կոնվենցիայի կամ դրան կից 1. Բարձր պայմանավորվող կողմերը պարտավորվում են կատարել Դատարանի Արձանագրությունների խախտում, իսկ համապատասխան Բարձր պայմանավորվող կողմի վերջնական վճիռները ցանկացած գործերի վերաբերյալ, որոնցում նրանք կողմեր են: ներպետական իրավունքն ընձեռում է միայն մասնակի հատուցման հնարավորություն, ապա 2. Դատարանի վերջնական վճիռն ուղարկվում է Նախարարների կոմիտե, որը Դատարանը որոշում է, անհրաժեշտության դեպքում, տուժած կողմին արդարացի վերահսկողություն է իրականացնում դրա կատարման նկատմամբ: փոխհատուցում տրամադրել։ ՀՈԴՎԱԾ 47 ՀՈԴՎԱԾ 42 ԽՈՐՀՐԴԱՏՎԱԿԱՆ ԵԶՐԱԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ՊԱԼԱՏՆԵՐԻ ՎՃԻՌՆԵՐԸ 1. Նախարարների կոմիտեի խնդրանքով Դատարանը կարող է խորհրդատվական Պալատների վճիռները վերջնական են դառնում 44-րդ հոդվածի 2-րդ կետի դրույթներին եզրակացություններ տալ Կոնվենցիայի և դրան կից Արձանագրությունների մեկնաբանմանը համապատասխան։ վերաբերող իրավական հարցերի առնչությամբ: 2. Նման եզրակացությունները չպետք է շոշափեն այն հարցերը, որոնք վերաբերում են ՀՈԴՎԱԾ 43 Կոնվենցիայի I բաժնում և նրան կից Արձանագրություններում սահմանված իրավունքների ԳՈՐԾԻ ՀԱՆՁՆՈՒՄԸ ՄԵԾ ՊԱԼԱՏԻՆ կամ ազատությունների բովանդակությանը կամ ընդգրկմանը, կամ` ցանկացած այլ հարց, որը 1. Պալատի` վճիռ կայացնելու օրվանից հետո երեք ամսվա ընթացքում գործի ցանկացած Դատարանը կամ Նախարարների կոմիտեն կարող էին քննարկել ցանկացած այնպիսի կողմ բացառիկ դեպքերում կարող է պահանջել, որ գործը հանձնվի Մեծ պալատին։ լսումների արդյունքում, որոնք կարող էին տեղի ունենալ Կոնվենցիային համապատասխան: 2. Մեծ պալատի հինգ դատավորից բաղկացած հանձնախումբն ընդունում է պահանջը, եթե 3. Դատարանի խորհրդատվական եզրակացություն խնդրելու մասին Նախարարների գործն արծարծում է այնպիսի լուրջ հարց, որը վերաբերում է Կոնվենցիայի կամ նրան կից կոմիտեի որոշումն ընդունվում է կոմիտեի նիստերին մասնակցելու իրավունք ունեցող Արձանագրությունների մեկնաբանմանը կամ կիրառմանը, կամ՝ ընդհանուր կարևորության այլ ներկայացուցիչների քվեների մեծամասնությամբ: լուրջ հարց։ 3. Եթե հանձնախումբն ընդունում է պահանջը, ապա Մեծ պալատը գործը լուծում է՝ վճիռ ՀՈԴՎԱԾ 48

կայացնելով։ ԴԱՏԱՐԱՆԻ ԽՈՐՀՐԴԱՏՎԱԿԱՆ ԻՐԱՎԱԶՈՐՈՒԹՅՈՒՆԸ Դատարանը որոշում է, թե արդյոք խորհրդատվական եզրակացության համար Նախարարների կոմիտեի ներկայացրած խնդրանքը 47-րդ հոդվածով սահմանված իր ՀՈԴՎԱԾ 44 իրավասության շրջանակում է: ՎԵՐՋՆԱԿԱՆ ՎՃԻՌՆԵՐԸ 1. Մեծ պալատի վճիռը վերջնական է։ ՀՈԴՎԱԾ 49 2. Պալատի վճիռը դառնում է վերջնական, եթե՝ ԽՈՐՀՐԴԱՏՎԱԿԱՆ ԵԶՐԱԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՊԱՏՃԱՌԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ա) կողմերը հայտարարում են, որ չեն պահանջի գործի հանձնում Մեծ պալատին, կամ 1. Դատարանի խորհրդատվական եզրակացությունները պետք է լինեն պատճառաբանված: բ) վճռի կայացումից հետո երեք ամսվա ընթացքում չի պահանջվում գործի հանձնում Մեծ 2. Եթե խորհրդատվական եզրակացությունն ամբողջությամբ կամ մասամբ չի պալատին, կամ արտահայտում դատավորների միաձայն կարծիքը, ապա ցանկացած դատավոր իրավունք ունի գ) Մեծ պալատի հանձնախումբը, 43-րդ հոդվածին համապատասխան, մերժում է գործը ներկայացնելու հատուկ կարծիք: հանձնելու պահանջը։ 3. Դատարանի խորհրդատվական եզրակացությունն ուղարկվում է Նախարարների 3. Վերջնական վճիռը ենթակա է հրապարակման։ կոմիտե:

ՀՈԴՎԱԾ 50 ԴԱՏԱՐԱՆԻ ՊԱՀՊԱՆՄԱՆ ԾԱԽՍԵՐԸ Դատարանի գործունեության հետ կապված ծախսերը կրում է Եվրոպայի խորհուրդը:

~63 63 ~ ~64 64 ~ ՀՈԴՎԱԾ 51 2. Կոնվենցիայի գործողությունը ծանուցագրի մեջ նշված տարածքի կամ տարածքների վրա ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐԻ ԱՐՏՈՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՆ ՈՒ ԱՆՁԵՌՆՄԽԵԼԻՈՒԹՅՈՒՆԸ տարածվում է այդ ծանուցագիրը Եվրոպայի խորհրդի Գլխավոր քարտուղարի ստանալուց Դատավորներն իրենց գործառույթները կատարելու ընթացքում օգտվում են Եվրոպայի հետո 30-րդ օրվանից: խորհրդի Կանոնադրության 40-րդ հոդվածով և դրա հիման վրա կնքված համաձայնագրերով 3. Սույն Կոնվենցիայի դրույթները հիշյալ տարածքներում կիրառվում են՝ պատշաճորեն նախատեսված արտոնություններից ու անձեռնմխելիությունից։ հաշվի առնելով տեղական պահանջները: 4.2 Ցանկացած պետություն, որը սույն հոդվածի 1-ին կետին համապատասխան հայտարարություն է արել, հետագայում ցանկացած ժամանակ կարող է մեկ կամ մի քանի ԲԱԺԻՆ 38 9 տարածքների անունից, որոնց վերաբերում է այդ հայտարարությունը, հայտարարել, որ ինքը ճանաչում է անհատներից, ոչ կառավարական կազմակերպություններից կամ անձանց ԱՅԼ ԴՐՈՒՅԹՆԵՐ խմբերից գանգատներ ստանալու Դատարանի իրավասությունը, ինչպես դա նախատեսված է Կոնվենցիայի 34-րդ հոդվածով: ՀՈԴՎԱԾ 521 ԳԼԽԱՎՈՐ ՔԱՐՏՈՒՂԱՐԻ ՊԱՀԱՆՋՆԵՐԸ ՀՈԴՎԱԾ 571 Յուրաքանչյուր Բարձր պայմանավորվող կողմ, ի պատասխան Եվրոպայի խորհրդի ՎԵՐԱՊԱՀՈՒՄՆԵՐԸ Գլխավոր քարտուղարի պահանջի, ներկայացնում է պարզաբանումներ այն կարգի 1. Ցանկացած պետություն սույն Կոնվենցիան ստորագրելիս կամ վավերագիրն ի պահ վերաբերյալ, որով իր ներպետական իրավունքն ապահովում է Կոնվենցիայի ցանկացած հանձնելիս կարող է վերապահում անել Կոնվենցիայի ցանկացած դրույթի վերաբերյալ` այն դրույթի արդյունավետ իրականացումը։ առումով, որ այդ ժամանակ իր տարածքում գործող այս կամ այն օրենքը չի համապատասխանում այդ դրույթին: Սույն հոդվածը ընդհանուր բնույթի վերապահումներ չի ՀՈԴՎԱԾ 531 թույլատրում: ՄԱՐԴՈՒ ԱՌԿԱ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԻ ԵՐԱՇԽԱՎՈՐՈՒՄԸ 2. Սույն հոդվածի դրույթներին համապատասխան կատարված ցանկացած վերապահում Սույն Կոնվենցիայում ոչինչ չի կարող մեկնաբանվել որպես մարդու այն իրավունքների և պետք է բովանդակի համապատասխան օրենքի հակիրճ շարադրանքը: հիմնարար ազատությունների սահմանափակում կամ շեղում, որոնք կարող են երաշխավորվել ցանկացած Բարձր պայմանավորվող կողմի օրենսդրությամբ կամ նրա մասնակցությամբ որևէ ՀՈԴՎԱԾ 581 այլ համաձայնագրով: ՉԵՂՅԱԼ ՀԱՅՏԱՐԱՐՈՒՄԸ 1. Բարձր պայմանավորվող կողմը կարող է սույն Կոնվենցիան չեղյալ հայտարարել ՀՈԴՎԱԾ 541 Կոնվենցիային մասնակից դառնալու պահից սկսած հինգ տարի անց միայն և Եվրոպայի ՆԱԽԱՐԱՐՆԵՐԻ ԿՈՄԻՏԵԻ ԼԻԱԶՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ խորհրդի Գլխավոր քարտուղարին ծանուցում ուղարկելու պահից սկսած վեց ամիսը Սույն Կոնվենցիայում ոչինչ ի վնաս չէ Նախարարների կոմիտեի լիազորություններին, լրանալուց հետո. Գլխավոր քարտուղարն այդ մասին իրազեկ է պահում մյուս Բարձր որոնք նրան վերապահված են Եվրոպայի խորհրդի Կանոնադրությամբ: պայմանավորվող կողմերին: 2. Չեղյալ հայտարարելը համապատասխան Բարձր պայմանավորվող կողմին չի ազատում ՀՈԴՎԱԾ 551 սույն Կոնվենցիայով ստանձնած իր պարտավորություններից ցանկացած գործողության ՎԵՃԵՐԻ ԿԱՐԳԱՎՈՐՄԱՆ ԱՅԼ ՄԻՋՈՑՆԵՐԻՑ ՀՐԱԺԱՐՎԵԼԸ կապակցությամբ, որը կարող էր այդ պարտավորությունների խախտում լինել և նրա կողմից Բարձր պայմանավորվող կողմերը համաձայնում են, որ, բացառությամբ հատուկ կատարվել մինչև չեղյալ հայտարարման ուժի մեջ մտնելու ժամկետը: համաձայնագրի, իրենք չեն օգտվի իրենց միջև գործող պայմանագրերից, կոնվենցիաներից 3. Ցանկացած Բարձր պայմանավորվող կողմ, որը դադարում է Եվրոպայի խորհրդի անդամ կամ հռչակագրերից՝ սույն Կոնվենցիայի մեկնաբանման կամ կիրառման առնչությամբ ծագած լինելուց, նույն պայմաններով դադարում է սույն Կոնվենցիային մասնակից լինելուց: վեճը գանգատի միջոցով կարգավորման այլ միջոցների ներկայացնելու նպատակով, քան 4.12 Կոնվենցիան կարող է, նախորդ կետերի դրույթներին համապատասխան, չեղյալ 1

նրանք, որոնք նախատեսված են սույն Կոնվենցիայով: հայտարարվել ցանկացած տարածքի նկատմամբ, որի վրա տարածվում է նրա գործողությունը 56-րդ հոդվածի դրույթների համաձայն: ՀՈԴՎԱԾ 5610 ՏԱՐԱԾՔԱՅԻՆ ԿԻՐԱՌՈՒՄԸ ՀՈԴՎԱԾ 5913 1.11 Ցանկացած պետություն վավերացնելիս կամ հետագայում ցանկացած ժամանակ կարող 10F10 ՍՏՈՐԱԳՐՈՒՄԸ ԵՎ ՎԱՎԵՐԱՑՈՒՄԸ է Եվրոպայի խորհրդի Գլխավոր քարտուղարին ծանուցելու միջոցով հայտարարել, որ սույն 1. Սույն Կոնվենցիան բաց է Եվրոպայի խորհրդի անդամ պետությունների ստորագրման Կոնվենցիան, սույն հոդվածի 4-րդ կետի համաձայն, տարածվում է այն բոլոր տարածքների համար: Այն ենթակա է վավերացման: Վավերագրերն ի պահ են հանձնվում Եվրոպայի կամ դրանցից ցանկացածի վրա, որոնց միջազգային հարաբերությունների համար ինքը խորհրդի Գլխավոր քարտուղարին: պատասխանատու է: 2. Սույն Կոնվենցիան ուժի մեջ է մտնում տասներորդ վավերագիրն ի պահ հանձնելուց հետո:

~65 65 ~ ~66 66 ~ 3. Կոնվենցիան ստորագրած այն պետությունների համար, որոնք Կոնվենցիան կանոնադրության գործողության վրա, համաձայն որի մեկուսացումը և պահումը վավերացնելու են հետագայում, վերջինս ուժի մեջ է մտնում նրանց վավերագրերն ի պահ կարգապահական մեկուսարանում որպես կարգապահական տույժ կարող է կիրառվել. հանձնելու ամսաթվից: - ժամկետային ծառայության զինվորների և սերժանտների նկատմամբ՝ մինչև 10 օր 4. Եվրոպայի խորհրդի Գլխավոր քարտուղարը Եվրոպայի խորհրդի բոլոր անդամ ժամկետով (համապատասխանաբար 54-րդ կետի ե/ ենթակետ և 55-րդ կետի դ/ ենթակետ), պետություններին ծանուցում է Կոնվենցիայի ուժի մեջ մտնելու, այն վավերացրած Բարձր - պայմանագրով զինվորական ծառայության ընդունված զինվորների և սերժանտների պայմանավորվող կողմերի և բոլոր այնվավերագրերը ի պահ հանձնվելու մասին, որոնք կարող նկատմամբ՝ մինչև 7 օր ժամկետով (համապատասխանաբար 54-րդ կետի ե/ ենթակետ և 56-րդ են ստացվել հետագայում: կետի գ/ ենթակետ), Կնքված է Հռոմում 1950 թվականի նոյեմբերի 4-ին` մեկ օրինակով, անգլերեն և ֆրանսերեն, - ենթասպաների նկատմամբ՝ մինչև 7 օր ժամկետով (60-րդ կետի գ/ ենթակետ), երկու տեքստերն էլ հավասարազոր են, որոնք պահվում են Եվրոպայի խորհրդի արխիվում: - սպաների նկատմամբ՝ մինչև 5 օր ժամկետով (74-րդ կետի գ/ ենթակետ)»: Գլխավոր քարտուղարը հաստատված պատճեններն ուղարկում է Կոնվենցիան ստորագրած բոլոր պետություններին: Կոնվենցիան Հայաստանի Հանրապետության համար ուժի մեջ է մտել 2002 թվականի ապրիլի 26-ից: * * Կոնվենցիայի տեքստը փոփոխված է համաձայն 1970 թ. սեպտեմբերի 21-ին ուժի մեջ մտած 3-րդ Արձանագրության, 1971 թ. դեկտեմբերի 20-ին ուժի մեջ մտած 5-րդ Արձանագրության և 1990 թ. հունվարի 1-ին ուժի մեջ մտած 8-րդ Արձանագրության, որը ընդգրկում է նաև 2-րդ Արձանագրության տեքստը, դրույթները, որը 1970 թ. սեպտեմբերի 21-ին ուժի մեջ մտնելուց հետո նրա 5-րդ հոդվածի 3-րդ կետի համաձայն Կոնվենցիայի բաղկացուցիչ մասն է: Բոլոր դրույթները, որոնք լրացվել կամ փոփոխվել են այս Արձանագրություններով, փոխարինված են 1998 թ. նոյեմբերի 1-ին ուժի մեջ մտած 11-րդ Արձանագրությամբ: Վերջինիս ուժի մեջ մտնելուց հետո դադարում են գործել 1994 թ. հոկտեմբերի 1-ին ուժի մեջ մտած 9-րդ Արձանագրությունը և 10-րդ Արձանագրությունը կորցնում է իր նպատակը: 1 Վերնագիրը ավելացվել է 11-րդ Արձանագրության (ETS No. 155) դրույթների համաձայն: 2 Վերնագիրը ավելացվել է 11-րդ Արձանագրության (ETS No. 155) դրույթների համաձայն: 3 Վերնագիրը ավելացվել է 11-րդ Արձանագրության (ETS No. 155) դրույթների համաձայն: 4 Վերնագիրը ավելացվել է 11-րդ Արձանագրության (ETS No. 155) դրույթների համաձայն: 5 Վերնագիրը ավելացվել է 11-րդ Արձանագրության (ETS No. 155) դրույթների համաձայն: 6 Վերնագիրը ավելացվել է 11-րդ Արձանագրության (ETS No. 155) դրույթների համաձայն: 7 Նոր Բաժին II` 11-րդ Արձանագրության (ETS No. 155) դրույթների համաձայն: 8 Վերնագիրը ավելացվել է 11-րդ Արձանագրության (ETS No. 155) դրույթների համաձայն: 9 Սույն Բաժնի հոդվածները վերահամարակալվել են 11-րդ, Արձանագրության (ETS No. 155) դրույթների համաձայն: 10 Վերնագիրը ավելացվել է 11-րդ Արձանագրության (ETS No. 155) դրույթների համաձայն: 11 Տեքստը փոխվել է 11-րդ Արձանագրության (ETS No. 155) դրույթների համաձայն: 12 Տեքստը փոխվել է 11-րդ Արձանագրության (ETS No. 155) դրույթների համաձայն: 13 Վերնագիրը ավելացվել է 11-րդ Արձանագրության (ETS No. 155) դրույթների համաձայն:

Հավելյալ տեղեկատվություն Կոնվենցիան և դրան կից 1952 թվականի մարտի 20-ին Փարիզ քաղաքում ստորագրված արձանագրությունը, 1963 թվականի սեպտեմբերի 16-ին Ստրասբուրգ քաղաքում ստորագրված թիվ 4 արձանագրությունը և 1984 թվականի նոյեմբերի 22-ին Ստրասբուրգ քաղաքում ստորագրված թիվ 7 արձանագրությունը Հայաստանի Հանրապետությունը ստորագրել է վերապահումով. «Կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 3-րդ կետի դրույթները չեն ազդում Հայաստանի Հանրապետության Կառավարության 1996 թվականի օգոստոսի 12-ի թիվ 247 որոշմամբ հաստատված՝ Հայաստանի Հանրապետության զինված ուժերի կարգապահական

~67 67 ~ ~68 68 ~ տոնյայի կամ պաշտոնապես հանդես եկող այլ անձի կողմից կամ նրանց դրդմամբ կամ համա- ԿՈՆՎԵՆՑԻԱ ԽՈՇՏԱՆԳՈՒՄՆԵՐԻ ԵՎ ԱՅԼ ԴԱԺԱՆ, ԱՆՄԱՐԴԿԱՅԻՆ ԿԱՄ ՆՎԱՍՏԱՑՆՈՂ ձայնությամբ։ Սա չի ներառում այն ցավն ու տառապանքը, որոնք բխում են օրինական ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒՆՔԻ ՈՒ ՊԱՏԺԻ ԴԵՄ պատժամիջոցներից միայն կամ հատուկ են դրանց։ 2. Սույն հոդվածը չի խոչընդոտում միջազգային որևէ փաստաթղթի կամ ներպետական օրե- նսդրության, որոնք բովանդակում են կամ կարող են բովանդակել ավելի լայն կիրառման դրույթներ։ ԿՈՆՎԵՆՑԻԱ ՀՈԴՎԱԾ 2 ԽՈՇՏԱՆԳՈՒՄՆԵՐԻ ԵՎ ԱՅԼ ԴԱԺԱՆ, ԱՆՄԱՐԴԿԱՅԻՆ ԿԱՄ ՆՎԱՍՏԱՑՆՈՂ 1. Յուրաքանչյուր մասնակից պետություն ձեռնարկում է օրենսդրական, վարչական, դատա- ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒՆՔԻ ՈՒ ՊԱՏԺԻ ԴԵՄ* կան կամ այլ արդյունավետ միջոցներ՝ իր իրավազորության ներքո ցանկացած գտնվող տա- (10 ԴԵԿՏԵՄԲԵՐԻ 1984Թ.) րածքում խոշտանգումների դեպքերը կանխելու համար։ 2. Ոչ մի բացառիկ հանգամանք, ինչպիսին էլ այն լինի՝ պատերազմական դրություն կամ պատերազմի վտանգ, ներքին քաղաքական անկայունություն կամ ցանկացած այլ արտակարգ Սույն Կոնվենցիայի մասնակից պետությունները, իրավիճակ, չի կարող վկայակոչվել որպես խոշտանգումների արդարացում։ հաշվի առնելով, որ, Միավորված ազգերի կազմակերպության Կանոնադրությամբ հռչակ- 3. Վերադաս պետի կամ պետական իշխանության հրամանը չի կարող վկայակոչվել որպես ված սկզբունքների համաձայն, մարդկության ընտանիքի բոլոր անդամների հավասար ու անօ- խոշտանգումների արդարացում։ տարելի իրավունքների ճանաչումն ազատության, արդարության և աշխարհում խաղաղության հիմքն է, ՀՈԴՎԱԾ 3 ընդունելով, որ այդ իրավունքները բխում են մարդկային անհատականությանը ներհատուկ 1. Ոչ մի մասնակից պետություն չպետք է որևէ անձի արտաքսի, վերադարձնի (“refouler”) արժանապատվությունից, կամ հանձնի մեկ այլ պետության, եթե լուրջ հիմքեր կան ենթադրելու, որ նրան կարող է սպառ- հաշվի առնելով Կանոնադրությամբ, մասնավորապես, 55-րդ հոդվածով պետությունների նալ խոշտանգումների ենթարկվելու վտանգ։ ստանձնած պարտավորությունը՝ աջակցել մարդու հիմնարար իրավունքների և ազատություն- 2. Նման հիմքերի առկայությունը որոշելու նպատակով իրավասու իշխանությունները նկա- ների համընդհանուր հարգմանն ու պահպանմանը, տի են առնում գործին առնչվող բոլոր հանգամանքները, ներառյալ, համապատասխան դեպքե- հաշվի առնելով Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրի 5-րդ հոդվածն ու Քա- րում, տվյալ պետությունում մարդու իրավունքների կոպիտ, աղաղակող և զանգվածային խախ- ղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային դաշնագրի 7-րդ հոդվածը, տումների գոյությունը։ որոնք երկուսն էլ նախատեսում են, որ ոչ ոք չպետք է ենթարկվի խոշտանգումների ու դաժան, անմարդկային կամ նվաստացնող վերաբերմունքի ու պատժի, ՀՈԴՎԱԾ 4 հաշվի առնելով նաև 1975 թվականի դեկտեմբերի 9-ին Գլխավոր ասամբլեայի կողմից ըն- 1. Յուրաքանչյուր մասնակից պետություն ապահովում է, որ խոշտանգման բոլոր գործողու- դունված Խոշտանգումների և այլ դաժան, անմարդկային կամ նվաստացնող վերաբերմունքի ու թյուններն իր քրեական օրենսդրությանը համապատասխան քննության առնվեն որպես հան- պատժի ենթարկվելուց բոլոր անձանց պաշտպանության մասին հռչակագիրը, ցագործություններ։ Նույնը վերաբերում է խոշտանգման ենթարկելու փորձին, ինչպես նաև կամենալով խոշտանգումների և այլ դաժան, անմարդկային կամ նվաստացնող վերաբեր- ցանկացած անձի այն գործողություններին, որոնք ներկայանում են որպես մասնակցություն մունքի ու պատժի դեմ պայքարը ողջ աշխարհում դարձնել ավելի արդյունավետ, կամ գործակցություն խոշտանգմանը։ 2. Յուրաքանչյուր մասնակից պետություն այս հանցագործությունների համար սահմանում համաձայնեցին ներքոհիշյալի շուրջ. է համապատասխան պատիժներ՝ հաշվի առնելով դրանց ծանր բնույթը։

ՀՈԴՎԱԾ 5 ՄԱՍ 1 1. Յուրաքանչյուր մասնակից պետություն ձեռնարկում է այնպիսի միջոցներ, որոնք կարող ՀՈԴՎԱԾ 1 են անհրաժեշտ լինել 4-րդ հոդվածում նշված հանցագործությունների նկատմամբ իր իրավա- 1. Սույն Կոնվենցիայի նպատակների համար «խոշտանգում» հասկացությունը նշանակում է զորությունը հետևյալ դեպքերում հաստատելու համար. ցանկացած գործողություն, որով որևէ անձի դիտավորությամբ պատճառվում է մարմնական (ա) երբ հանցագործությունները կատարվել են նրա իրավազորության ներքո գտնվող ցան- կամ մտավոր ուժեղ ցավ կամ տառապանք՝ նրանից կամ երրորդ անձից տեղեկություններ կամ կացած տարածքում կամ տվյալ պետությունում գրանցված ծովային կամ օդային նավի վրա, խոստովանություն կորզելու, այն գործողության համար պատժելու, որը կատարել կամ կա- (բ) երբ ենթադրյալ հանցագործը տվյալ պետության քաղաքացի է, տարման մեջ կասկածվում է նա կամ երրորդ անձը, կամ նրան կամ երրորդ անձին վախեցնելու (գ) երբ զոհը տվյալ պետության քաղաքացի է և եթե տվյալ պետությունը նպատակահարմար կամ հարկադրելու նպատակով, կամ ցանկացած տեսակի խտրականության վրա հիմնված է գտնում դա։ ցանկացած պատճառով, երբ նման ցավը կամ տառապանքը պատճառվում է պետական պաշ- 2. Յուրաքանչյուր մասնակից պետություն համանման կերպով ձեռնարկում է այնպիսի մի- ջոցներ, որոնք կարող են անհրաժեշտ լինել իր իրավազորությունը նման հանցագործություննե- * Պաշտոնական թարգմանություն րի նկատմամբ որոշելու համար այն դեպքերում, երբ ենթադրյալ հանցագործը գտնվում է իր

~69 69 ~ ~70 70 ~ իրավազորությանը ենթակա ցանկացած տարածքում, և այդ պետությունը 8-րդ հոդվածին հա- ստանում է հանձնման խնդրանք, նա կարող է սույն Կոնվենցիան դիտել որպես այդպիսի մապատասխան չի հանձնում նրան սույն հոդվածի 1-ին կետում նշված պետություններից որևէ հանցագործությունների դեպքում հանձնման իրավական հիմք։ Հանձնումն իրականացվում է մեկին։ խնդրանքն ստացած պետության օրենսդրությամբ նախատեսված այլ պայմաններին համապա- 3. Սույն Կոնվենցիան չի բացառում ներպետական օրենսդրությանը համապատասխան տասխան։ ցանկացած քրեական իրավազորության իրականացում։ 3. Մասնակից պետությունները, որոնք հանձնումը չեն պայմանավորում պայմանագրի առ- կայությամբ, իրենց միջև հարաբերություններում նման հանցագործությունները դիտում են որ- ՀՈԴՎԱԾ 6 պես հանձնման հանգեցնող հանցագործություններ՝ խնդրանքն ստացող պետության օրենսդ- 1. Ցանկացած մասնակից պետություն, որի տարածքում գտնվում է 4-րդ հոդվածում նշված րությամբ նախատեսված պայմաններին համապատասխան։ հանցագործություններից որևէ մեկի կատարման մեջ կասկածվող անձը, առկա տեղեկատվու- 4. Նման հանցագործությունները մասնակից պետությունների միջև հանձնման նպատակով թյունը քննության առնելուց հետո համոզվելով, որ հանգամանքներն այդ են պահանջում, դիտվում են այնպես, ինչպես, եթե դրանք կատարված լինեին ոչ միայն իրենց կատարման վայ- կալանավորում է նրան կամ ձեռնարկում նրա ներկայությունն ապահովող իրավական այլ մի- րում, այլև այն պետությունների տարածքներում, որոնք իրենց իրավազորությունը պետք է ջոցներ։ Կալանքը կամ նմանօրինակ միջոցառումներն իրականացվում են տվյալ պետության հաստատեն 5-րդ հոդվածի 1-ին կետին համապատասխան։ օրենսդրությանը համապատասխան, սակայն, կարող են տևել միայն այնքան ժամանակ, որն անհրաժեշտ է քրեա-դատավարական կամ հանձնման գործողություններ ձեռնարկելու համար։ ՀՈԴՎԱԾ 9 2. Այդ պետությունն անհապաղ կատարում է փաստերի նախնական քննություն։ 1. Մասնակից պետությունները 4-րդ հոդվածում նշված հանցագործություններից որևէ մեկի 3. Սույն հոդվածի 1-ին կետի հիման վրա կալանքի տակ գտնվող ցանկացած անձի ցույց է առնչությամբ իրականացվող քրեական դատավարության կապակցությամբ միմյանց տրամադ- տրվում աջակցություն՝ անհապաղ կապ հաստատելու այն պետության մոտակա համապա- րում են առավել լայն աջակցություն, ներառյալ՝ իրենց տրամադրության ներքո եղած, դատա- տասխան ներկայացուցչի հետ, որի քաղաքացին է ինքը, կամ, եթե քաղաքացիություն չունեցող վարության համար անհրաժեշտ բոլոր ապացույցների տրամադրումը։ անձ է, այն պետության ներկայացուցչի հետ, որտեղ նա սովորաբար բնակվում է։ 2. Մասնակից պետությունները սույն հոդվածի 1-ին կետի համաձայն իրենց պարտավորու- 4. Երբ պետությունը, սույն հոդվածին համապատասխան, կալանավորում է որևէ անձի, թյունները կատարում են փոխադարձ իրավական օգնության մասին ցանկացած պայմանագ- ապա 5-րդ հոդվածի 1-ին կետում նշված պետություններին անհապաղ տեղեկացնում է այդ ան- րին համապատասխան, որ կարող է կնքված լինել նրանց միջև։ ձի կալանավորման և այն հանգամանքների մասին, որոնք հիմք են ծառայել նրան կալանքի վերցնելու համար։ Սույն հոդվածի 2-րդ կետով նախատեսված՝ նախնական հետաքննություն ՀՈԴՎԱԾ 10 անցկացնող պետությունն իր ստացած տվյալների մասին անմիջապես հայտնում է վերոհիշյալ 1. Յուրաքանչյուր մասնակից պետություն ապահովում է, որպեսզի խոշտանգումների ար- պետություններին և մատնանշում, թե մտադիր է արդյոք իրականացնել իր իրավազորությունը։ գելմանը վերաբերող ուսումնական նյութերն ու տեղեկատվությունն ամբողջովին ընդգրկվեն իրավակիրառող մարմինների՝ քաղաքացիական, թե ռազմական, և բժշկական աշխատակազ- ՀՈԴՎԱԾ 7 մերի, պետական ծառայողների և այլոց վերապատրաստման ծրագրերում, ովքեր կարող են 1. Մասնակից պետությունը, որի իրավազորությանը ենթակա տարածքում հայտնաբերվել է ներգրավված լինել ձերբակալության, կալանավորման կամ բանտարկության ցանկացած ձևի 4-րդ հոդվածում նշված հանցագործություններից որևէ մեկի կատարման մեջ կասկածվող ան- ենթարկված անձանց կալանքի տակ պահելու, հարցաքննելու կամ նրանց հետ վարվեցողու- ձը, 5-րդ հոդվածում նշված դեպքերում, եթե չի հանձնում նրան, տվյալ գործը հետապնդման թյան մեջ։ նպատակով հանձնում է իր իրավասու մարմիններին։ 2. Յուրաքանչյուր մասնակից պետություն այս արգելքը ներառում է ցանկացած այդպիսի 2. Այս մարմիններն իրենց որոշումը կայացնում են նույն կարգով, ինչ լուրջ բնույթի ցանկա- անձի պարտականություններին ու գործառույթներին վերաբերող կանոնների կամ հրահանգ- ցած սովորական հանցագործության դեպքում՝ այդ պետության օրենսդրության համաձայն։ 5- ների մեջ։ րդ հոդվածի 2-րդ կետում թվարկված դեպքերում հետապնդման և դատապարտման համար անհրաժեշտ ապացույցներին ներկայացվող պահանջները ոչ մի դեպքում չպետք է լինեն պա- ՀՈԴՎԱԾ 11 կաս խիստ, քան նրանք, որոնք կիրառվում են 5-րդ հոդվածի 1-ին կետում նշված դեպքերում։ Յուրաքանչյուր մասնակից պետություն պարբերաբար վերանայում է հարցաքննության կա- 3. Ցանկացած անձի համար, որի նկատմամբ քննություն է կատարվում՝ կապված 4-րդ հոդ- նոնները, հրահանգները, մեթոդներն ու պրակտիկան, ինչպես նաև իր իրավազորության ներքո վածում նշված հանցագործություններից որևէ մեկի հետ, երաշխավորվում է արդարացի վերա- գտնվող ցանկացած տարածքում ցանկացած ձևով ձերբակալման, կալանավորման կամ բան- բերմունք՝ դատավարության բոլոր փուլերում։ տարկության ենթարկված անձին կալանքի տակ պահելու կամ նրա հետ վարվելու պայմաննե- րը։ ՀՈԴՎԱԾ 8 ՀՈԴՎԱԾ 12 1. 4-րդ հոդվածում նշված հանցագործությունները, որպես հանձնման հանգեցնող հանցա- գործություններ, ենթակա են ներառման մասնակից պետությունների միջև հանձնման մասին Յուրաքանչյուր մասնակից պետություն ապահովում է, որպեսզի իր իրավասու մարմիններն գոյություն ունեցող ցանկացած պայմանագրի մեջ։ Մասնակից պետությունները անհապաղ և անաչառ հետաքննություն անցկացնեն, երբ առկա է բավարար հիմք ենթադրելու, պարտավորվում են նման հանցագործությունները, որպես հանձնման հանգեցնող հանցագոր- որ խոշտանգումը կիրառվել է իր իրավազորության ներքո գտնվող ցանկացած տարածքում։ ծություններ, ներառել իրենց միջև կնքվող հանձնման մասին ցանկացած պայմանագրում։ 2. Եթե մասնակից պետությունը, որը հանձնումը պայմանավորում է պայմանագրի առկայու- թյամբ, մեկ այլ մասնակից պետությունից, որի հետ չունի հանձնման մասին պայմանագիր,

~71 71 ~ ~72 72 ~ ՀՈԴՎԱԾ 13 նական աշխատանքի փորձ ունեցող մի քանի անձանց մասնակցության նպատակահարմարու- Յուրաքանչյուր մասնակից պետություն ապահովում է, որ ցանկացած անձ, ով պնդում է, թե թյունը։ ինքն այդ պետության իրավազորության ներքո գտնվող ցանկացած տարածքում ենթարկվել է 2. Կոմիտեի անդամներն ընտրվում են գաղտնի քվեարկությամբ, մասնակից պետություննե- խոշտանգումների, ունենա տվյալ պետության իրավասու մարմիններին բողոք ներկայացնելու րի առաջադրած անձանց ցուցակից։ Յուրաքանչյուր մասնակից պետություն իր քաղաքացինե- և նրանց կողմից իր գործի անհապաղ ու անաչառ քննության իրավունք։ Ձեռնարկվում են մի- րի թվից կարող է առաջադրել մեկ թեկնածու։ Մասնակից պետությունները հաշվի են առնում ջոցներ՝ ապահովելու համար հայցվորի և վկաների պաշտպանությունն ընդդեմ վատ վերաբեր- այն անձանց առաջադրման նպատակահարմարությունը, ովքեր անդամակցում են Քաղաքացի- մունքի կամ ահաբեկման՝ որպես նրա բողոքի կամ վկայության հետևանքի։ ական և քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային դաշնագրի համաձայն ստեղծված Մարդու իրավունքների կոմիտեին և ովքեր ցանկություն են հայտնում աշխատել Կոմիտեում։ ՀՈԴՎԱԾ 14 3. Կոմիտեի անդամների ընտրություններն անցկացվում են մասնակից պետությունների՝ 1. Յուրաքանչյուր մասնակից պետություն իր իրավական համակարգում ապահովում է, որ- երկու տարին մեկ Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր քարտուղարի հրավի- պեսզի խոշտանգումների զոհը ստանա փոխհատուցում և ունենա հարկադրանքի միջոցով րած նիստերում։ Այդ նիստերում, որտեղ քվորում է կազմում մասնակից պետությունների երկու ապահովվող արդարացի և համարժեք փոխհատուցման իրավունք, ներառյալ՝ հնարավորինս երրորդը, Կոմիտեում ընտրված անդամներ են համարվում Կոնվենցիայի՝ ներկա և քվեարկու- լիակատար արդարացման (ռեաբիլիտացման) միջոցները։ Խոշտանգումների պատճառով զոհի թյանը մասնակցող մասնակից պետությունների ներկայացուցիչների ամենաշատ ձայները և մահվան դեպքում փոխհատուցման իրավունքը վերապահվում է նրա խնամառուներին։ ձայների բացարձակ մեծամասնությունն ստացած թեկնածուները։ 2. Սույն հոդվածում ոչինչ չի շոշափում զոհի կամ այլոց փոխհատուցման ցանկացած իրա- 4. Առաջին ընտրություններն անցկացվում են ոչ ուշ, քան սույն Կոնվենցիայի ուժի մեջ մտնե- վունք, որը կարող է գոյություն ունենալ ներպետական օրենսդրության համաձայն։ լու օրվանից վեց ամիս հետո։ Հերթական ընտրությունների օրվանից առնվազն չորս ամիս առաջ Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր քարտուղարը մասնակից ՀՈԴՎԱԾ 15 պետություններին է ուղարկում նամակ՝ առաջարկելով եռամսյա ժամկետում ներկայացնել Յուրաքանչյուր մասնակից պետություն ապահովում է, որպեսզի ցանկացած վկայություն, որ իրենց թեկնածուներին։ Գլխավոր քարտուղարն այբբենական կարգով կազմում է այս կերպ տրվել է խոշտանգման արդյունքում, ցանկացած դատավարության ընթացքում չվկայակոչվի առաջադրված անձանց ցուցակ՝ նշելով նրանց առաջադրած մասնակից պետություններին, և որպես ապացույց, բացառությամբ այն դեպքերը, երբ վկայությունն օգտագործվում է ընդդեմ այդ ցուցակը ներկայացնում է վերջիններիս։ խոշտանգում կատարելու մեջ մեղադրվող անձի՝ որպես ապացույց, որ այդ վկայությունը տրվել 5. Կոմիտեի անդամներն ընտրվում են չորսամյա ժամկետով։ Կրկին առաջադրվելու դեպ- է։ քում նրանք ունեն վերընտրության իրավունք։ Սակայն, առաջին ընտրություններում ընտրված հինգ անդամի լիազորությունների ժամկետը լրանում է երկրորդ տարվա վերջին. առաջին ընտ- ՀՈԴՎԱԾ 16 րություններից անմիջապես հետո այդ հինգ անդամների անունները որոշում է սույն հոդվածի 1. Յուրաքանչյուր մասնակից պետություն պարտավորվում է իր իրավազորության ներքո 3-րդ կետում նշված նիստի նախագահողը՝ վիճակահանությամբ։ գտնվող ցանկացած տարածքում կանխել դաժան, անմարդկային և նվաստացնող վերաբեր- 6. Կոմիտեի անդամի մահվան կամ պաշտոնաթողության դեպքում կամ եթե ցանկացած այլ մունքի ու պատժի մյուս ձևերը, որոնք չեն դասվում 1-ին հոդվածում որպես խոշտանգում սահ- պատճառով նա այլևս Կոմիտեում չի կարող իրականացնել իր պարտականությունները, նրա մանվածների շարքը, երբ այդպիսի գործողությունները կատարվում են պետական պաշտոնյա- թեկնածությունն առաջադրած մասնակից պետությունը, մասնակից պետությունների յի կամ պաշտոնապես հանդես եկող մեկ այլ անձի կողմից, կամ նրանց հրահրմամբ, կամ մեծամասնության հաստատմամբ, իր քաղաքացիների թվից նշանակում է մեկ այլ փորձագետի՝ նրանց գիտությամբ կամ լուռ համաձայնությամբ։ Մասնավորապես, 10, 11, 12 և 13-րդ հոդված- մնացած ժամկետի համար։ Թեկնածությունը համարվում է հաստատված, եթե մասնակից պե- ներում նշված պարտավորությունները կիրառվում են՝ խոշտանգման մասին հիշատակությու- տությունների կեսը կամ ավելին առաջարկվող նշանակման մասին Միավորված ազգերի նը փոխարինելով դաժան, անմարդկային կամ նվաստացնող վերաբերմունքի ու պատժի այլ կազմակերպության Գլխավոր քարտուղարի տեղեկացնելուց հետո վեց շաբաթվա ընթացքում ձևերի մասին հիշատակմամբ։ բացասական պատասխան չի տալիս։ 2. Սույն Կոնվենցիայի դրույթները չեն խոչընդոտում ցանկացած այլ միջազգային փաստա- 7. Մասնակից պետությունները հոգում են Կոմիտեի անդամների ծախսերը՝ Կոմիտեում թղթի կամ ներպետական օրենսդրության դրույթներին, որոնք արգելում են դաժան, անմարդ- իրենց պարտականությունները կատարելու ընթացքում։ կային կամ նվաստացնող վերաբերմունքն ու պատիժը, կամ վերաբերում են հանձնմանը կամ արտաքսմանը։ ՀՈԴՎԱԾ 18 1. Կոմիտեն ընտրում է իր պաշտոնատար անձանց՝ երկամյա ժամկետով։ Նրանք կարող են վերընտրվել։ ՄԱՍ 2 2. Կոմիտեն սահմանում է իր ընթացակարգի կանոնները, բայց այդ կանոնները, մասնավո- ՀՈԴՎԱԾ 17 րապես, նախատեսում են, որ. 1. Ստեղծվում է Խոշտանգումների դեմ կոմիտե (այսուհետ՝ Կոմիտե), որն իրականացնում է (ա) քվորում կազմում են վեց անդամներ, ստորև նախատեսված գործառույթները։ Կոմիտեն կազմված է 10 փորձագետից, որոնք ունեն բարոյական բարձր նկարագիր և ճանաչված իրազեկություն մարդու իրավունքների բնագավա- (բ) Կոմիտեի որոշումներն ընդունվում են ներկա գտնվող անդամների ձայների մեծամաս- ռում. նրանք հանդես են գալիս անձնապես։ Փորձագետներին ընտրում են մասնակից պետու- նությամբ։ թյունները, ընդ որում հաշվի է առնվում աշխարհագրական արդարացի բաշխումը և իրավաբա- 3. Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր քարտուղարն ապահովում է անհրա- ժեշտ աշխատակազմ և պայմաններ՝ Կոմիտեի գործառույթները սույն Կոնվենցիային համա- պատասխան արդյունավետորեն իրականացնելու համար։

~73 73 ~ ~74 74 ~ 4. Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր քարտուղարը գումարում է Կոմիտեի ներն ուղարկում է համապատասխան մասնակից պետությանը՝ ցանկացած դիտողության կամ առաջին նիստը։ Իր առաջին նիստից հետո Կոմիտեն հավաքվում է իր ընթացակարգով նախա- առաջարկության հետ միասին, որոնք նպատակահարմար են համարվում տվյալ իրավիճա- տեսված հաճախականությամբ։ կում։ 5. Մասնակից պետությունները հոգում են մասնակից պետությունների ու Կոմիտեի նիստե- 5. Կոմիտեի՝ սույն հոդվածի 1-4-րդ կետերում նշված ողջ ընթացակարգը խորհրդապահա- րի հետ կապված ծախսերը, ներառյալ՝ Միավորված ազգերի կազմակերպության այնպիսի կան է, և նրա բոլոր փուլերում պետք է ձգտել համագործակցել մասնակից պետության հետ։ ցանկացած ծախսերի փոխհատուցումը, ինչպիսին են՝ սույն հոդվածի 3-րդ կետին համապա- 2-րդ կետին համապատասխան անցկացված հետաքննության կապակցությամբ նման ըն- տասխան Միավորված ազգերի կազմակերպության կողմից ապահովվող աշխատակազմի ու թացակարգի ավարտից հետո Կոմիտեն կարող է, համապատասխան մասնակից պետության պայմանների համար կատարվող ծախսերը։ հետ խորհրդակցելուց հետո, որոշել այդ ընթացակարգի արդյունքների մասին համառոտ հաշվետվությունն ընդգրկել 24-րդ հոդվածին համապատասխան կազմված իր ամենամյա զե- ՀՈԴՎԱԾ 19 կույցում։ 1. Մասնակից պետությունները համապատասխան մասնակից պետության համար սույն Կոնվենցիայի ուժի մեջ մտնելու օրվանից հետո մեկ տարվա ընթացքում Միավորված ազգերի ՀՈԴՎԱԾ 21 կազմակերպության Գլխավոր քարտուղարի միջոցով Կոմիտեին ներկայացնում են զեկույցներ 1. Սույն Կոնվենցիայի մասնակից յուրաքանչյուր պետություն, սույն հոդվածին համապա- այն միջոցառումների մասին, որ իրենք ձեռնարկել են սույն Կոնվենցիայով ստանձնած պար- տասխան, ցանկացած ժամանակ կարող է հայտարարել, թե ինքը ճանաչում է Կոմիտեի՝ այն- տավորությունները կյանքի կոչելու համար։ Հետագայում մասնակից պետությունները չորս պիսի հաղորդումներ ստանալու և քննության առնելու իրավասությունը, որոնք վերաբերում են տարին մեկ անգամ ներկայացնում են լրացուցիչ զեկույցներ ցանկացած նոր միջոցառման մա- այդ մասնակից պետության հայտարարությանն այն մասին, թե մեկ այլ մասնակից պետություն սին և այլ զեկույցներ, որոնք կարող է պահանջել Կոմիտեն։ չի կատարում սույն Կոնվենցիայով ստանձնած իր պարտավորությունները։ Նման հաղորդում- 2. Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր քարտուղարն այդ զեկույցներն ու- ները կարող են սույն հոդվածում շարադրված ընթացակարգերին համապատասխան ընդուն- ղարկում է բոլոր մասնակից պետություններին։ վել և քննարկվել միայն այն դեպքում, եթե ներկայացվել են այն մասնակից պետության կողմից, որն իր առնչությամբ հայտարարել է Կոմիտեի այդ իրավասությունը ճանաչելու մասին։ Կոմի- 3. Յուրաքանչյուր զեկույց քննարկվում է Կոմիտեի կողմից, որը կարող է զեկույցի վերաբե- տեն սույն հոդվածի համաձայն չի քննարկում որևէ հաղորդում, եթե դա վերաբերում է նման րյալ անել ընդհանուր բնույթի այնպիսի դիտողություններ, որոնք ինքը նպատակահարմար հայտարարություն չկատարած մասնակից պետությանը։ Սույն հոդվածի համաձայն ստացված կգտնի, և դրանք ուղարկել համապատասխան մասնակից պետությանը։ Տվյալ մասնակից պե- հաղորդումները քննարկվում են հետևյալ ընթացակարգով. տությունն ի պատասխան կարող է Կոմիտեին ներկայացնել ցանկացած դիտողություն, որն ին- քը տեղին կհամարի։ (ա) եթե որևէ մասնակից պետություն գտնում է, որ մեկ այլ մասնակից պետություն չի կա- տարում սույն Կոնվենցիայի դրույթները, ապա նա կարող է, գրավոր հաղորդմամբ, տվյալ հար- 4. Կոմիտեն իր հայեցողությամբ կարող է որոշել 24-րդ հոդվածին համապատասխան կազմ- ցի մասին տեղեկացնել այդ մասնակից պետությանը։ Հաղորդումն ստացած պետությունն այն ված իր տարեկան զեկույցում ընդգրկել սույն հոդվածի 3-րդ կետի համաձայն իր կատարած ստանալուց հետո երեք ամսվա ընթացքում հաղորդումն ուղարկած պետությանը ներկայաց- ցանկացած դիտողություն՝ վերջինիս վերաբերյալ շահագրգիռ մասնակից պետությունից ստա- նում է այդ հարցի պարզաբանմամբ գրավոր բացատրություն կամ որևէ այլ հայտարարություն, ցած դիտողությունների հետ միասին։ Կոմիտեն կարող է ընդգրկել նաև սույն հոդվածի 1-ին կե- որը, որքան հնարավոր է ու նպատակահարմար, ներառում է տվյալ հարցի առնչությամբ ձեռ- տի հիման վրա ներկայացված զեկույցի պատճենը, եթե այդ մասին խնդրում է շահագրգիռ նարկված, ձեռնարկվող կամ ձեռնարկվելիք ներպետական ընթացակարգերը և պաշտպանու- մասնակից պետությունը։ թյան միջոցները,

ՀՈԴՎԱԾ 20 (բ) եթե հաղորդումն ստացող պետության կողմից նախնական հաղորդումն ստանալուց հե- տո վեց ամսվա ընթացքում հարցը չի կարգավորվում ի բավարարումն երկու շահագրգիռ մաս- 1. Եթե Կոմիտեն ստանում է վստահելի տեղեկատվություն, որը, նրա կարծիքով, պարունա- նակից պետությունների, նրանցից յուրաքանչյուրն իրավունք ունի հարցը ներկայացնել Կոմի- կում է հիմնավորված ցուցումներ, թե մասնակից պետություններից որևէ մեկի տարածքում կա- տե՝ վերջինիս և մյուս պետությանը ծանուցելու միջոցով, նոնավոր կերպով կիրառվում են խոշտանգումներ, ապա նա տվյալ մասնակից պետությանն առաջարկում է համագործակցել այդ տեղեկատվության քննարկման հարցում և այդ նպատա- (գ) Կոմիտեն սույն հոդվածի համաձայն իրեն հանձնված հարցը քննարկում է միայն այն բա- կով ներկայացնել իր դիտողությունները տվյալ տեղեկատվության վերաբերյալ։ նից հետո, երբ համոզվում է, որ տվյալ հարցի կապակցությամբ կիրառվել և սպառվել են ներ- պետական պաշտպանության բոլոր միջոցները՝ միջազգային իրավունքի համընդհանուր ճա- 2. Հաշվի առնելով բոլոր դիտողությունները, որոնք կարող է ներկայացնել համապատաս- նաչում գտած սկզբունքներին համապատասխան։ Այս կանոնը չի գործում այն դեպքում, երբ խան մասնակից պետությունը, ինչպես նաև գործին առնչվող առկա ցանկացած տեղեկատվու- պաշտպանության միջոցների կիրառումն անհիմն կերպով ձգձգվում է կամ հազիվ թե արդյու- թյուն, Կոմիտեն կարող է, եթե նպատակահարմար է համարում, նշանակել իր մեկ կամ մի քա- նավետ լինի սույն Կոնվենցիայի խախտման զոհ հանդիսացող անձի համար, նի անդամի՝ անցկացնելու խորհրդապահական քննություն և անհապաղ Կոմիտեին ներկայաց- նելու համապատասխան զեկուցագիր։ (դ) սույն հոդվածի համաձայն հաղորդումները քննարկելիս Կոմիտեն գումարում է փակ նիստեր, 3. Եթե սույն հոդվածի 2-րդ կետի համաձայն անցկացվում է քննություն, Կոմիտեն ձգտում է համագործակցել համապատասխան մասնակից պետության հետ։ Նման հետաքննությունը, (ե) պահպանելով (գ) ենթակետի դրույթները՝ Կոմիտեն իր բարի ծառայություններն է առա- տվյալ մասնակից պետության համաձայնությամբ, կարող է ներառել նաև այցելություն այդ պե- ջարկում համապատասխան մասնակից պետություններին՝ սույն Կոնվենցիայով նախատես- տության տարածք։ ված պարտավորությունների հարգման հիման վրա հարցի բարիդրացիական լուծման նպա- տակով։ Այս նպատակով, անհրաժեշտության դեպքում, Կոմիտեն կարող է ստեղծել ad hoc հա- 4. Կոմիտեի անդամի կամ անդամների կողմից սույն հոդվածի 2-րդ կետին համապատաս- մաձայնեցման հանձնաժողով, խան ներկայացված եզրակացությունների քննարկումից հետո Կոմիտեն այդ եզրակացություն-

~75 75 ~ ~76 76 ~ (զ) սույն հոդվածի համաձայն իրեն հանձնված ցանկացած հարցի կապակցությամբ Կոմի- 5. Կոմիտեն սույն հոդվածի համաձայն չի քննարկում որևէ անձի որևէ հաղորդում, եթե չի տեն կարող է դիմել (բ) ենթակետում նշված համապատասխան մասնակից պետություններին՝ համոզվում, որ. ներկայացնելու գործին վերաբերող ցանկացած տեղեկատվություն, (ա) նույն հարցը չի քննարկվել և չի քննարկվում միջազգային քննության կամ կարգավոր- (է) (բ) ենթակետում նշված համապատասխան մասնակից պետություններն իրավունք ունեն ման որևէ այլ ընթացակարգով, ներկայացված լինելու Կոմիտեում հարցի քննարկման ժամանակ և հանդես գալու բանավոր (բ) տվյալ անձն սպառել է իրավական պաշտպանության գոյություն ունեցող բոլոր ներքին կամ գրավոր հաղորդումներով, միջոցները. այս կանոնը չի գործում այն դեպքում, երբ պաշտպանության միջոցների կիրառումն (ը) Կոմիտեն (բ) ենթակետի համաձայն ծանուցում ստանալու օրվանից հետո տասներկու անհիմն կերպով ձգձգվում է կամ հազիվ թե արդյունավետ լինի սույն Կոնվենցիայի խախտման ամսվա ընթացքում ներկայացնում է զեկույց. զոհ հանդիսացող անձի համար։ (i) եթե հարցը լուծվում է (ե) ենթակետի պայմաններին համապատասխան, ապա Կոմիտեն 6. Սույն հոդվածի համաձայն հաղորդումներ քննարկելիս Կոմիտեն գումարում է փակ նիս- իր զեկույցում սահմանափակվում է փաստերի և ձեռք բերված կարգավորման համառոտ շա- տեր։ րադրանքով, 7. Կոմիտեն իր տեսակետները ներկայացնում է համապատասխան մասնակից պետությանը (ii) եթե հարցը (ա) ենթակետի պայմաններին համապատասխան չի կարգավորվում, ապա և տվյալ անձին։ Կոմիտեն իր զեկույցում սահմանափակվում է փաստերի համառոտ շարադրանքով. զեկույցին 8. Սույն հոդվածի դրույթներն ուժի մեջ են մտնում, երբ սույն Կոնվենցիայի հինգ մասնակից կցվում են համապատասխան մասնակից պետությունների գրավոր դիմումներն ու բանավոր պետություն հայտարարություն են կատարել սույն հոդվածի 1-ին կետին համապատասխան։ դիմումների գրառումը։ Յուրաքանչյուր հարցի վերաբերյալ զեկույցն ուղարկվում է շահագրգիռ Նման հայտարարությունները մասնակից պետություններն ի պահ են հանձնում Միավորված մասնակից պետություններին։ ազգերի կազմակերպության Գլխավոր քարտուղարին, որը դրանց պատճեններն ուղարկում է 2. Սույն հոդվածի դրույթներն ուժի մեջ են մտնում, երբ Կոնվենցիայի հինգ մասնակից պե- մյուս մասնակից պետություններին։ Հայտարարությունը ցանկացած ժամանակ կարող է հետ տություն հայտարարություն են կատարել սույն հոդվածի 1-ին կետին համապատասխան։ Այդ- վերցվել Գլխավոր քարտուղարին ծանուցելու միջոցով։ Հայտարարության հետ վերցնելը չի խո- պիսի հայտարարությունները մասնակից պետություններն ի պահ են հանձնում Միավորված չընդոտում ցանկացած հարցի քննությանը, որը դարձել է սույն հոդվածին համապատասխան ազգերի կազմակերպության Գլխավոր քարտուղարին, որը դրանց պատճեններն ուղարկում է արդեն ներկայացված հաղորդման առարկա. որևէ անձի կողմից կամ նրա անունից ոչ մի հե- մյուս մասնակից պետություններին։ Հայտարարությունը ցանկացած ժամանակ կարող է հետ տագա հաղորդում չի ընդունվում այն բանից հետո, երբ Գլխավոր քարտուղարն ստացել է հայ- վերցվել Գլխավոր քարտուղարին ծանուցելու միջոցով։ Հայտարարության հետ վերցնելը չի խո- տարարությունը հետ վերցնելու մասին ծանուցումը, եթե համապատասխան մասնակից պե- չընդոտում քննությանը ցանկացած հարցի, որն սույն հոդվածին համապատասխան արդեն տությունը չի կատարել նոր հայտարարություն։ ներկայացված հաղորդման առարկա է. ցանկացած մասնակից պետությունից սույն հոդվածի հիման վրա ոչ մի հետագա հաղորդում չի ընդունվում այն բանից հետո, երբ Գլխավոր քարտու- ՀՈԴՎԱԾ 23 ղարն ստացել է հայտարարությունը հետ վերցնելու մասին ծանուցումը, եթե համապատաս- Կոմիտեի և ad hoc համաձայնեցման հանձնաժողովների անդամները, ովքեր կարող են նշա- խան մասնակից պետությունը չի կատարել նոր հայտարարություն։ նակվել 21-րդ հոդվածի 1-ին կետի (ե) ենթակետի համաձայն, ունեն Միավորված ազգերի կազ- մակերպության առաքելության փորձագետների արտոնությունների, առավելությունների և ՀՈԴՎԱԾ 22 անձեռնմխելիության իրավունք, ինչպես նախատեսված է Միավորված ազգերի կազմակերպու- 1. Սույն Կոնվենցիայի մասնակից պետությունը կարող է ցանկացած ժամանակ սույն հոդ- թյան արտոնությունների և անձեռնմխելիության մասին կոնվենցիայի համապատասխան բա- վածին համապատասխան հայտարարել, որ ինքը ճանաչում է Կոմիտեի՝ տվյալ պետության ժիններում։ իրավազորության ներքո գտնվող այն անձանցից կամ նրանց անունից հաղորդումներ ստանա- լու և քննարկելու իրավասությունը, ովքեր պնդում են, թե իրենք մասնակից պետության կողմից ՀՈԴՎԱԾ 24 սույն Կոնվենցիայի դրույթների խախտման զոհ են։ Կոմիտեն չի ընդունում որևէ հաղորդում, Կոմիտեն, սույն Կոնվենցիային համապատասխան, մասնակից պետություններին և Միա- եթե դա վերաբերում է նման հայտարարություն չկատարած մասնակից պետությանը։ վորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր ասամբլեային ներկայացնում է իր գործունեու- 2. Կոմիտեն չի քննարկում սույն հոդվածի համաձայն ցանկացած հաղորդում, որն անանուն թյան մասին տարեկան զեկույց։ է կամ որը, իր կարծիքով, նման հաղորդումների ներկայացման իրավունքի չարաշահում է կամ անհամատեղելի է սույն Կոնվենցիայի դրույթների հետ։ ՄԱՍ 3 3. Պահպանելով 2-րդ կետի դրույթները՝ Կոմիտեն սույն հոդվածի համաձայն իրեն ներկա- յացված ցանկացած հաղորդման մասին տեղեկացնում է սույն Կոնվենցիայի այն մասնակից ՀՈԴՎԱԾ 25 պետությանը, որը հայտարարություն է կատարել 1-ին կետի համաձայն և մատնանշվում է որ- 1. Սույն Կոնվենցիան բաց է ստորագրման բոլոր պետությունների համար։ պես սույն Կոնվենցիայի որևէ դրույթ խախտող պետություն։ Հաղորդումն ստացող պետությու- 2. Սույն Կոնվենցիան ենթակա է վավերացման։ Վավերագրերն ի պահ են հանձնվում Միա- նը վեց ամսվա ընթացքում Կոմիտեին ներկայացնում է գրավոր բացատրություն կամ հարցը վորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր քարտուղարին։ պարզաբանող հայտարարություններ, ինչպես նաև պաշտպանության միջոցը, որը կարող է կի- րառված լինել այդ պետության կողմից։ ՀՈԴՎԱԾ 26 4. Սույն հոդվածի համաձայն ստացված հաղորդումները Կոմիտեն քննարկում է այն ողջ տե- Սույն Կոնվենցիան բաց է միանալու բոլոր պետությունների համար։ Միանալը կատարվում ղեկատվության լույսի ներքո, որը նրան ներկայացվել է տվյալ անձի կողմից կամ նրա անունից է միանալու մասին փաստաթուղթը Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր քար- և համապատասխան մասնակից պետության կողմից։ տուղարին ի պահ հանձնելու միջոցով։

~77 77 ~ ~78 78 ~ ՀՈԴՎԱԾ 27 2. Յուրաքանչյուր պետություն սույն Կոնվենցիան ստորագրելիս, վավերացնելիս կամ նրան 1. Սույն Կոնվենցիան ուժի մեջ է մտնում քսաներորդ վավերագիրը կամ միանալու մասին միանալիս կարող է հայտարարել, որ ինքն իրեն կապված չի համարում սույն հոդվածի 1-ին կե- փաստաթուղթը Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր քարտուղարին ի պահ տի դրույթներով։ Մյուս մասնակից պետությունները ևս կապված չեն լինի սույն հոդվածի առա- հանձնելուց հետո երեսուներորդ օրը։ ջին կետի դրույթներով՝ նման վերապահում կատարած ցանկացած մասնակից պետության վե- 2. Յուրաքանչյուր պետության համար, որը սույն Կոնվենցիան վավերացնում կամ նրան մի- րաբերմամբ։ անում է քսաներորդ վավերագրի կամ միանալու մասին փաստաթղթի ի պահ հանձնելուց հե- 3. Սույն հոդվածի 2-րդ կետի համաձայն վերապահում կատարած ցանկացած պետություն տո, սույն Կոնվենցիան ուժի մեջ է մտնում իր վավերագիրը կամ միանալու մասին փաստա- ցանկացած ժամանակ կարող է հանել իր վերապահումը՝ այդ մասին ծանուցելով Միավորված թուղթն ի պահ հանձնելուց հետո երեսուներորդ օրը։ ազգերի կազմակերպության Գլխավոր քարտուղարին։

ՀՈԴՎԱԾ 28 ՀՈԴՎԱԾ 31 1. Ցանկացած պետություն սույն Կոնվենցիան ստորագրելիս կամ վավերացնելիս կամ նրան 1. Ցանկացած մասնակից պետություն կարող է չեղյալ հայտարարել սույն Կոնվենցիան՝ Մի- միանալիս կարող է հայտարարել, որ ինքը չի ճանաչում Կոմիտեի՝ 20-րդ հոդվածով նախա- ավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր քարտուղարին ուղղված գրավոր ծանուցման տեսված իրավասությունը։ միջոցով։ Չեղյալ հայտարարելն ուժի մեջ է մտնում Գլխավոր քարտուղարի կողմից ծանուցումն 2. Սույն հոդվածի 1-ին կետի համաձայն վերապահում կատարած ցանկացած մասնակից ստանալու օրվանից մեկ տարի անց։ պետություն կարող է ցանկացած ժամանակ հանել իր վերապահումը՝ այդ մասին ծանուցելով 2. Այդպիսի չեղյալ հայտարարումը մասնակից պետությանը չի ազատում սույն Կոնվենցիա- Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր քարտուղարին։ յով ստանձնած իր պարտավորություններից՝ ցանկացած գործողության կամ անգործության կապակցությամբ, որը տեղի է ունեցել չեղյալ հայտարարման ուժի մեջ մտնելուց առաջ, և չե- ՀՈԴՎԱԾ 29 ղյալ հայտարարումը ոչ մի դեպքում չի խոչընդոտում այն հարցի քննարկումը շարունակելուն, 1. Սույն Կոնվենցիայի մասնակից ցանկացած պետություն կարող է առաջարկել և Միավոր- որը մինչև չեղյալ հայտարարման ուժի մեջ մտնելն արդեն քննարկման առարկա էր Կոմի- ված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր քարտուղարին ներկայացնել փոփոխություն ու տեում։ լրացում։ Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր քարտուղարն առաջարկված 3. Որևէ մասնակից պետության համար չեղյալ հայտարարման ուժի մեջ մտնելուց հետո Կո- փոփոխությունն ու լրացումն այնուհետև ուղարկում է մասնակից պետություններին՝ խնդրելով միտեն չի սկսում տվյալ պետությանը վերաբերող ցանկացած նոր հարցի քննարկում։ ծանուցել իրեն, թե կողմնակից են արդյոք մասնակից պետությունների խորհրդաժողովի հրա- վիրմանն այդ առաջարկությունը քննարկելու և քվեարկելու նպատակով։ Եթե այդպիսի հաղոր- ՀՈԴՎԱԾ 32 դում ուղարկելու օրվանից հետո չորս ամսվա ընթացքում մասնակից պետությունների առն- Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր քարտուղարը Միավորված ազգերի վազն մեկ երրորդն արտահայտվում է նման խորհրդաժողովի օգտին, Գլխավոր քարտուղարը կազմակերպության բոլոր անդամ պետություններին և սույն Կոնվենցիան ստորագրած կամ հրավիրում է խորհրդաժողով Միավորված ազգերի կազմակերպության հովանու ներքո։ Խոր- նրան միացած բոլոր պետություններին տեղեկացնում է. հրդաժողովին ներկա և քվեարկությանը մասնակցող մասնակից պետությունների մեծամաս- (ա) 25-րդ և 26-րդ հոդվածներին համապատասխան ստորագրման, վավերացման և միանա- նության կողմից ընդունված ցանկացած փոփոխություն ու լրացում Գլխավոր քարտուղարը լու մասին, հաստատման է ներկայացնում բոլոր մասնակից պետություններին։ (բ) սույն Կոնվենցիայի՝ 27-րդ հոդվածի համաձայն ուժի մեջ մտնելու և ցանկացած փոփո- 2. Սույն հոդվածի 1-ին կետին համապատասխան ընդունված փոփոխությունն ու լրացումն խության ու լրացման՝ 29-րդ հոդվածի համաձայն ուժի մեջ մտնելու մասին, ուժի մեջ են մտնում այն բանից հետո, երբ սույն Կոնվենցիայի մասնակից պետությունների եր- (գ) 31-րդ հոդվածին համապատասխան չեղյալ հայտարարումների մասին։ կու երրորդը Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր քարտուղարին ծանուցում է իրենց սահմանադրական ընթացակարգի համաձայն տվյալ փոփոխությունն ու լրացումն ըն- դունելու մասին։ ՀՈԴՎԱԾ 33

3. Ուժի մեջ մտնելուց հետո փոփոխություններն ու լրացումները պարտադիր են դառնում 1. Սույն Կոնվենցիան, որի անգլերեն, արաբերեն, իսպաներեն, չինարեն, ռուսերեն և ֆրան- այն մասնակից պետությունների համար, որոնք ընդունել են դրանք, իսկ մյուս մասնակից պե- սերեն տեքստերը հավասարազոր են, ի պահ է հանձնվում Միավորված ազգերի կազմակեր- տությունների համար պարտադիր են մնում սույն Կոնվենցիայի այն դրույթները և նախորդ պության Գլխավոր քարտուղարին։ ցանկացած փոփոխություններն ու լրացումները, որոնք իրենք ընդունել են։ 2. Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր քարտուղարը սույն Կոնվենցիայի վա- վերացված պատճեններն ուղարկում է բոլոր պետություններին։ ՀՈԴՎԱԾ 30 1. Երկու կամ ավելի մասնակից պետությունների միջև սույն Կոնվենցիայի մեկնաբանման կամ կիրառման հետ կապված ցանկացած վեճ, որը չի կարող կարգավորել բանակցությունների *ԿՈՆՎԵՆՑԻԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՀԱՄԱՐ ՈՒԺԻ ՄԵՋ Է ՄՏԵԼ 1993 ԹՎԱԿԱՆԻ միջոցով, նրանցից մեկի խնդրանքով տրվում է արբիտրաժի։ Եթե խնդրանքն արբիտրաժի հան- ՀՈԿՏԵՄԲԵՐԻ 13-ԻՑ: ձնելու օրվանից հետո վեց ամսվա ընթացքում կողմերն ի վիճակի չեն համաձայնության գալու արբիտրաժի կազմակերպման հարցում, ցանկացած կողմի խնդրանքով վեճը կարող է փոխան- ցվել Միջազգային դատարան՝ նրա ստատուտի համաձայն։

~79 79 ~ ~80 80 ~ ՀՈԴՎԱԾ 3 ԵՎՐՈՊԱԿԱՆ ԿՈՆՎԵՆՑԻԱ ԽՈՇՏԱՆԳՈՒՄՆԵՐԻ ԵՎ ԱՆՄԱՐԴԿԱՅԻՆ ԿԱՄ Կոմիտեն և շահագրգիռ Կողմի իրավասու մարմինները սույն Կոնվենցիան կիրառելիս ԱՐԺԱՆԱՊԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆԸ ՆՎԱՄՏԱՑՆՈՂ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒՆՔԻ ԿԱՄ ՊԱՏԺԻ համագործակցում են միմյանց հետ: ԿԱՆԽԱՐԳԵԼՄԱՆ ՄԱՄԻՆ

ԳԼՈՒԽ 2 ՀՈԴՎԱԾ 4

ԵՎՐՈՊԱԿԱՆ ԿՈՆՎԵՆՑԻԱ 1. Կոմիտեի անդամների թիվը հավասար է Կողմերի թվին: 2. Կոմիտեի անդամներն ընտրվում են բարոյական բարձր հատկանիշներ ունեցող, մարդու ԽՈՇՏԱՆԳՈՒՄՆԵՐԻ ԵՎ ԱՆՄԱՐԴԿԱՅԻՆ ԿԱՄ ԱՐԺԱՆԱՊԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆԸ իրավունքների ասպարեզում իրենց իրազեկությամբ հայտնի կամ սույն Կոնվենցիայով ՆՎԱՄՏԱՑՆՈՂ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒՆՔԻ ԿԱՄ ՊԱՏԺԻ ԿԱՆԽԱՐԳԵԼՄԱՆ ՄԱՄԻՆ* ընդգրկվող բնագավառում մասնագիտական փորձ ունեցող անձանցից: 3. Արգելվում է միևնույն պետության քաղաքացի հանդիսացող երկու անձանց Մույն Կոնվենցիան ստորագրած Եվրոպայի խորհրդի անդամ պետությունները, անդամությունը Կոմիտեին: - հաշվի առնելով Մարդու իրավունքների և հիմնական ազատությունների 4. Կոմիտեի անդամները հանդես են գալիս իրենց անհատական ունակություններով: Նրանք պաշտպանության վերաբերյալ կոնվենցիայի դրույթները, անկախ և անկողմնակալ են և կարող են արդյունավետորեն իրագործել իրենց գործառույթները: - հիշեցնելով, որ, նշված կոնվենցիայի 3-րդ հոդվածին համապատասխան, ոչ ոք չի կարող ենթարկվել խոշտանգումների կամ անմարդկային կամ արժանապատվությունը նվաստացնող ՀՈԴՎԱԾ 5 վերաբերմունքի կամ պատժիե, 1. Կոմիտեի անդամներն ընտրվում են Եվրոպայի խորհրդի Նախարարների կոմիտեի - նշելով, որ սույն Կոնվենցիայով նախատեսված մեխանիզմը կիրառվում է այն անձանց ձայների բացարձակ մեծամասնությամբ՝ Եվրոպայի խորհրդի Խորհրդատվական վեհաժողովի նկատմամբ, ովքեր հայտարարում են, որ իրենք հանդիսանում են 3-րդ հոդվածի խախտումից բյուրոյի կողմից կազմված ցուցակից: Խորհրդատվական վեհաժողովում յուրաքանչյուր Կողմի տուժածներ, ազգային պատվիրակությունն առաջադրում է երեք թեկնածու, որոնցից առնվազն երկուսը - համոզված լինելով, որ ազատազրկված անձանց խոշտանգումներից կամ անմարդկային հանդիսանում են իր քաղաքացիներ: կամ արժանապատվությունը նվաստացնող վերաբերմունքից կամ պատժից 2. Նույն ընթացակարգը պահպանվում է առաջացող թափուր տեղերի համալրման դեպքում: պաշտպանությունը կարող է ուժեղացվել կանխարգելիչ բնույթի` այցելությունների վրա 3. Կոմիտեի անդամներն ընտրվում են չորս տարի ժամկետով: Նրանք կարող են վերընտրվել հիմնված ոչ դատական միջոցներով, միայն մեկ անգամ: Սակայն առաջին ընտրություններում ընտրված երեք անդամների - համաձայնեցին հետևյալի շուրջ. լիազորություն ների ժամկետը լրանում է երկու տարուց: Անդամները, որոնց լիազորությունների ժամկետը լրանում է առաջին երկամյա ժամկետն ավարտվելուն պես, վիճակահանությամբ որոշվում են Եվրոպայի խորհրդի Գլխավոր քարտուղարի կողմից՝ ԳԼՈՒԽ 1 առաջին ընտրությունների ավարտից անմիջապես հետո: ՀՈԴՎԱԾ 1 Խոշտանգումների կամ անմարդկային կամ արժանապատվությունը նվաստացնող ՀՈԴՎԱԾ 6 վերաբերմունքի կամ պատժի կանխման նպատակով ստեղծվում է Եվրոպական կոմիտե 1. Կոմիտեի նիստերը դռնփակ են: Քվորումը հավասար է Կոմիտեի անդամների (այսուհետ՝ Կոմիտե): Կոմիտեն այցելությունների միջոցով ուսումնասիրում է ազատազրկված մեծամասնությանը: Կոմիտեի որոշումներն ընդունվում են ներկա անդամների անձանց նկատմամբ վերաբերմունքը՝ անհրաժեշտության դեպքում խոշտանգումներից և մեծամասնությամբ՝ 10-րդ հոդվածի 2-րդ կետի դրույթների համաձայն: անմարդկային կամ արժանապատվությունը նվաստացնող վերաբերմունքից կամ պատժից 2. Կոմիտեն մշակում է սեփական ընթացակարգային կանոնները: նրանց պաշտպանությունն ուժեղացնելու նպատակով: 3. Կոմիտեի քարտուղարությունն ապահովվում է Եվրոպայի խորհրդի գլխավոր քարտուղարի կողմից: ՀՈԴՎԱԾ 2 Յուրաքանչյուր Կողմ, սույն Կոնվենցիային համապատասխան, իր իրավասության ԳԼՈՒԽ 3 շրջանակներում թույլատրում է այցելություն ցանկացած վայր, որտեղ պահվում են պետական մարմնի կողմից ազատազրկված անձինք: ՀՈԴՎԱԾ 7 1. Կոմիտեն կազմակերպում է այցելություններ 2-րդ հոդվածում հիշատակված վայրեր: Բացի պարբերական այցելություններից, Կոմիտեն իրավունք ունի կազմակերպելու այնպիսի այցելություններ, ինչպիսիք անհրաժեշտ կգտնի՝ ելնելով կոնկրետ հանգամանքներից: 2. Որպես ընդհանուր կանոն՝ այցելություններն իրականացվում են Կոմիտեի ոչ պակաս, քան երկու անդամի կողմից: Կոմիտեն եթե անհրաժեշտ գտնի, կարող է օգտվել * Պաշտոնական թարգմանություն փորձագետների և թարգմանիչների ծառայություններից:

~81 81 ~ ~82 82 ~ ՀՈԴՎԱԾ 8 երրորդի մեծամասնությամբ տվյալ հարցի վերաբերյալ հրապարակային հայտարարություն 1. Կոմիտեն շահագրգիռ Կողմի կառավարությանը ծանուցում է այցելություն կատարելու անելու որոշում կայացնել: մտադրության մասին: Տեղյակ պահելուց հետո Կոմիտեն իրավասու է ցանկացած ժամանակ այցելել 2-րդ հոդվածով նախատեսված ցանկացած վայր: ՀՈԴՎԱԾ 11 2. Կողմը, Կոմիտեի խնդիրներն իրականացնելու նպատակով, ապահովում է. 1. Այցելության կապակցությամբ Կոմիտեի հավաքած տեղեկությունը, զեկուցագիրը և ա) մուտք իր տարածք և առանց սահմանափակման տեղաշարժվելու իրավունք, շահագրգիռ Կողմի հետ նրա խորհրդակցությունները կրում են գաղտնի բնույթ: բ) լիարժեք տեղեկատվություն ազատազրկված անձանց պահելու վայրերի մասին, 2. Կոմիտեն կարող է շահագրգիռ Կողմի խնդրանքով ցանկացած ժամանակ հրապարակել գ) մուտք ցանկացած վայր առանց սահմանափակումների, որտեղ պահվում են իր զեկուցագիրը՝ շահագրգիռ կողմի ցանկացած մեկնաբանությամբ հանդերձ: ազատազրկված անձինք, ներառյալ այդպիսի վայրերի ներսում առանց սահմանափակման 3. Այնուամենայնիվ, անհատական բնույթի տվյալները չպետք է հրապարակվեն առանց տեղաշարժվելու իրավունքը, շահագրգիռ անձի հստակ համաձայնության: դ) Կողմին մատչելի այլ տեղեկություն, որը Կոմիտեին անհրաժեշտ է իր խնդիրներն իրականացնելու համար: Այդպիսի տեղեկության որոնման ընթացքում Կոմիտեն պահպանում ՀՈԴՎԱԾ 12 է ազգային օրենսդրության նորմերը և մասնագիտական էթիկայի կանոնները: 11-րդ հոդվածով սահմանված գաղտնիության կանոնների համաձայն՝ Կոմիտեն 3. Կոմիտեն իրավունք ունի ազատազրկված անձանց հետ զրուցել մեկուսի: յուրաքանչյուր տարի Նախարարների կոմիտեին ներկայացնում է իր գործունեության 4. Կոմիտեն իրավասու է ազատորեն հաղորդակցվել ցանկացած անձի հետ, ով, Կոմիտեի ընդհանուր հաշվետվություն, որը հանձնվում է Խորհրդատվական վեհաժողովին և ենթադրությամբ, կարող է տրամադրել համապատասխան տեղեկություն: հրապարակվում է: 5. Անհրաժեշտության դեպքում Կոմիտեն կարող է շահագրգիռ Կողմի իրավասու մարմիններին անհապաղ տեղեկացնել իր դիտողությունների մասին: ՀՈԴՎԱԾ 13 Կոմիտեի անդամները, փորձագետները ե Կոմիտեին աջակցող այլ անձինք պարտավոր են ՀՈԴՎԱԾ 9 ինչպես իրենց աշխատելու ժամանակամիջոցում, այնպես էլ դրանից հետո գաղտնի պահել 1. Բացառիկ հանգամանքներում շահագրգիռ Կողմի իրավասու մարմինները կարող են իրենց պարտականությունների կատարման կապակցությամբ իրենց հայտնի դարձած Կոմիտեին վերջինիս կողմից այցելության համար մատնանշված կոնկրետ ժամանակի և փաստերը և տեղեկությունները: կոնկրետ վայրի վերաբերյալ առարկություններ ներկայացնել: Նման առարկություններ կարող են ներկայացվել՝ ելնելով միայն ազգային պաշտպանության, հասարակական անվտանգության ՀՈԴՎԱԾ 14 նկատառումներից՝ ազատազրկման վայրերում լուրջ անկարգություններ, անձի բժշկական 1. Կոմիտեին աջակցող անձանց անունները պետք է նշված լինեն 8-րդ հոդվածի 1-ին կետին վիճակի կամ ծանր հանցագործություն կատարելու կապակցությամբ անհետաձգելի համապատասխան Կոմիտեի կողմից ուղարկվող ծանուցագրում: հարցաքննություն կատարելու դեպքերում: 2. Փորձագետները գործում են. Կոմիտեի ցուցումներին համապատասխան և լիազորված են 2. Նման առարկության դեպքում Կոմիտեն և Կողմն անմիջապես սկսում են վերջինիս կողմից: Նրանք պետք է սույն Կոնվենցիայով ընդգրկվող բնագավառներում հատուկ խորհրդակցությունները՝ իրադրությունը շտկելու և Կոմիտեի կողմից իր գիտելիքներ և վարձ ունենան, պետք է լինեն նույնքան անկախ, անկողմնակալ և ընդունակ՝ պարտավորություններն իրականացնելու ուղղությամբ միջոցառումներ ձեռնարկելու արդյունավետորեն կատարելու իրենց գործառույթները, ինչպես Կոմիտեի անդամները: վերաբերյալ համաձայնություն ձեռք բերելու համար: Այդ միջոցառումները կարող են ներառել 3. Որպես բացառություն՝ Կողմը կարող է հայտարարել, որ վարձագետին կամ Կոմիտեին որևէ անձի այլ վայր փոխադրելը, ում Կոմիտեն մտադիր է այցելել: Քանի դեռ այցելությունը չի աջակցող այլ անձի չի թույլատրվում մասնակցել իր իրավասության շրջանակներում գտնվող կայացել, Կողմը պարտավոր է Կոմիտեին տեղեկություններ տրամադրել Կոմիտեին համապատասխան վայր այցելությանը: հետաքրքրող ցանկացած անձի մասին:

ՀՈԴՎԱԾ 10 ԳԼՈՒԽ 4 1. Յուրաքանչյուր այցելությունից հետո Կոմիտեն զեկուցագիր է կազմում այցելության ՀՈԴՎԱԾ 15 ընթացքում ի հայտ բերած փաստերի վերաբերյալ հաշվի առնելով բոլոր դիտողությունները, Յուրաքանչյուր Կողմ Կոմիտեին հայտնում է այն մարմնի անվանումը և հասցեն, ում որոնք Կոմիտեին կարող էր տրամադրած լինել շահագրգիռ Կողմը: Կոմիտեն վերջինիս իրավասության շրջանակներում գտնվում է կառավարության անունով ստացված ուղարկում է զեկուցագիր, որը ներառում է Կոմիտեի տեսանկյունից անհրաժեշտ բոլոր ծանուցագրերի ընդունումը, ինչպես նաև՝ այն փոխգործակցող պաշտոնատար անձի անունը, հանձնարարականները: Կոմիտեն կարող է խորհրդակցել Կողմի հետ՝ անհրաժեշտության ով կարող է նշանակվել վերջինիս կողմից: դեպքում ազատազրկված անձանց պաշտպանությունը բարելավելու վերաբերյալ առաջարկություններ ներկայացնելու մասին: ՀՈԴՎԱԾ 16 2. Եթե Կողմը խուսափում է համագործակցությունից կամ հրաժարվում է Կոմիտեի Կոմիտեն, նրա անդամները և 7-րդ հոդվածի 2-րդ կետում հիշատակված փորձագետներն հանձնարարականների հիման վրա իրադրությունը շտկելուց, Կողմին իր դիրքորոշումը օգտվում են սույն Կոնվենցիայի հավելվածով նախատեսված արտոնություններից և ներկայացնելու հնարավորություն ընձեռելուց հետո Կոմիտեն կարող է անդամների երկու անձեռնմխելիությունից:

~83 83 ~ ~84 84 ~ ՀՈԴՎԱԾ 17 ՀՈԴՎԱԾ 22 1. Սույն Կոնվենցիան չի խախտում ներպետական օրենսդրության դրույթները կամ 1. Յուրաքանչյուր Կողմ կարող է ցանկացած ժամանակ դադարեցնել սույն Կոնվենցիան՝ միջազգային համաձայնագրերը, որոնք առավել լայն պաշտպանություն են ապահովում Եվրոպայի խորհրդի գլխավոր քարտուղարին ծանուցագիր ուղարկելու միջոցով: ազատազրկված անձանց համար: 2. Նման դադերեցումն ուժի մեջ է մտնում այդ ծանուցագիրը գլխավոր քարտուղարի 2. Սույն Կոնվենցիայում ոչինչ չի կարող մեկնաբանվել որպես Մարդու իրավունքների ստանալու օրից տասներկուամսյա ժամկետը լրանալուն հաջորդող ամսվա առաջին օրը: մասին եվրոպական կոնվենցիայի մարմինների իրավասության կամ սույն Կոնվենցիայով Կողմերի ստանձնած պարտավորությունների սահմանափակում կամ նվազեցում: ՀՈԴՎԱԾ 23 3. Կոմիտեն չի այցելում այն վայրերը, ուր պարբերաբար և արդյունավետորեն այցելում են Եվրոպայի խորհրդի գլխավոր քարտուղարը Եվրոպայի խորհրդի անդամ պետություններին հովանավոր-տերությանների և Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեի ներկայացուցիչները կամ տեղեկացնում պատվիրակությունները` 1949 թվականի օգոստոսի 12-ի Ժնևի կոնվենցիայի և 1977 թվականի ա) յուրաքանչյուր ստորագրման մասին, հունիսի 8-ի Լրացուցիչ արձանագրությունների հիման վրա: բ) յուրաքանչյուր վավերագիր, ընդունման կամ հաստատման մասին փաստաթուղթ ի պահ տալու մասին, ԳԼՈՒԽ 5 գ) Կոնվենցիան 19-րդ և 20-րդ հոդվածներին համապատասխան ուժի մեջ մտնելու ՀՈԴՎԱԾ 18 յուրաքանչյուր ամսաթվի մասին, Սույն Կոնվենցիան բաց է Եվրոպայի խորհրդի անդամ պետությունների ստորագրման դ) սույն Կոնվենցիային առնչվող յուրաքանչյուր այլ գործողության, ծանուցման կամ համար: Այն ենթակա է վավերացման, ընդունման կամ հավանության: Վավերագիրը, հաղորդման մասին՝ բացառությամբ 8-րդ և 10-րդ հոդվածներին համապատասխան ընդունման կամ հավանություն տալու մասին փաստաթղթերն ի պահ են տրվում Եվրոպայի կատարվող գործողությունների: խորհրդի գլխավոր քարտուղարին: Ի հավաստումն վերոհիշյալի՝ ներքոստորագրյալները, պատշաճ կերպով փազորված լինելով, ստորագրեցին սույն Կոնվենցիան: ՀՈԴՎԱԾ 19 Կատարված է Ստրասբուրգում 1987 թվականի նոյեմբերի 26-ին՝ մեկ օրինակով, անգլերեն և 1. Սույն Կոնվենցիան ուժի մեջ է մտնում Եվրոպայի խորհրդի անդամ յոթ պետությունների՝ ֆրանսերեն լեզուներով, ընդ որում երկու տեքստերը հավասարապես վավերական են, որոնք ի սույն Կոնվենցիայով նախատեսված պարտավորությունները ստանձնելուն համաձայնություն պահ կտրվեն Եվրոպայի խորհրդի արխիվներին: Եվրոպայի խորհրդի գլխավոր քարտուղարը տալու օրից եռամսյա ժամկետին հաջորդող ամսվա հաջորդ օրը՝ 18-րդ հոդվածի դրույթներին Եվրոպայի խորհրդի յուրաքանչյուր անդամ պետության կուղարկի վավերացված համապատասխան: պատճենները: 2. Կոնվենցիայով նախատեսված պարտավորաթյանները ստանձնած անդամ պետության համար Կոնվենցիան ուժի մեջ է մտնում վավերագիրը կամ ընդունման կամ հավանություն տալու մասին փաստաթուղթն ի պահ տալու օրից եռամսյա ժամկետին հաջորդող ամսվա հաջորդ օրը:

ՀՈԴՎԱԾ 20 1. Յուրաքանչյուր պետություն իրավասու է ստորագրման կամ վավերագիրը կամ ընդունման կամ հաստատման մասին փաստաթուղթն ի պահ տալու ժամանակ որոշել այն տարածքը կամ տարածքները, որոնց նկատմամբ կիրառվում է սույն Կոնվենցիան: 2. Յուրաքանչյուր պետություն իրավասու է ցանկացած ժամանակ Եվրոպայի խորհրդի գլխավոր քարտուղարին հասցեագրված հայտարարությամբ սույն Կոնվենցիայի գործողությունը տարածել հայտարարությունում նշված ցանկացած տարածքի վրա: Այդ տարածքի նկատմամբ Կոնվենցիան ուժի մեջ է մտնում այդ հայտարարությունը գլխավոր քարտուղարի ստանալու օրից եռամսյա ժամկետը լրանալուց հետո: 3. Նախորդ երկու կետերին համապատասխան կազմված հայտարարությունը կարող է հետ վերցվել հայտարարությունում նշված ցանկացած տարածքի նկատմամբ՝ գլխավոր քարտուղարին ծանուցագիր ուղարկելու միջոցով: Հետ վերցնելն ուժի մեջ է մտնում այդ ծանուցագիրը գլխավոր քարտուղարի ստանալու օրից եռամսյա ժամկետը լրանալուն հաջորդող ամսվա առաջին օրը:

ՀՈԴՎԱԾ 21 Սույն Կոնվենցիայի դրույթների նկատմամբ ոչ մի վերապահում չի թույլատրվում:

~85 85 ~ ~86 86 ~ ՀԱՎԵԼՎԱԾ Արձանագրություն թիվ 1 ԱՐՏՈՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ԱՆՁԵՌՆՄԽԵԼԻՈՒԹՅՈՒՆ (ՀՈԴՎԱԾ 16) ԽՈՇՏԱՆԳՈՒՄՆԵՐԻ ԵՎ ԱՆՄԱՐԴԿԱՅԻՆ ԿԱՄ ԱՐԺԱՆԱՊԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆԸ ՆՎԱՍՏԱՑՆՈՂ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒՆՔԸ ԿԱՄ ՊԱՏԻԺԸ ԿԱՆԽԱՐԳԵԼԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ ԵՎՐՈՊԱԿԱՆ ԿՈՆՎԵՆՑԻԱՅԻ 1. Սույն հավելվածի նպատակներից ելնելով` Կոմիտեի անդամների վերաբերյալ հղումները ՍՏՐԱՍԲՈՒՐԳ, 4.11.1993 տարածվում են 7-րդ հոդվածի 2-րդ կետում հիշատակվող փորձագետների վրա: 1987 թվականի նոյեմբերի 26-ին Ստրասբուրգամ ստորագրված` Խոշտանգումների և 2. Կոմիտեի անդամներն իրենց պարտավորությունների կատարման ժամանակ և իրենց անմարդկային կամ արժանապատվությունը նվաստացնող վերաբերմունքը կամ պատիժը պարտավորությունների կատարման կապակցությամբ կատարվող ուղևորությունների կանխարգելելու մասին եվրոպական կոնվենցիայի (այսուհետ` Կոնվենցիա) սույն ընթացքում օգտվում են հետևյալ արտոնություններից և անձեռնմխելիությունից. Արձանագրությունը ստորագրած Եվրոպայի խորհրդի անդամ պետությունները, ա) անձեռնմխելիություն կալանավորումից կամ ձերբակալումից և անձնական բեռի վրա նկատի ունենալով, որ Եվրոպայի խորհրդի ոչ անդամ պետություններին պետք է կալանք դնելուց, ինչպես նաև, պաշտոնեական կարգավիճակում նրանց կողմից ասված կամ թույլատրվի միանալու Կոնվենցիային Նախարարների կոմիտեի հրավերով, գրված խոսքերի և արված գործողությունների առնչությամբ, անձեռնմխելիություն ցանկացած համաձայնեցին հետևյալի մասին. իրավական գործընթացից, բ) նրանց վրա չի տարածվում իրենց բնակության երկիր մուտք գործելու և երկրից դուրս ՀՈԴՎԱԾ 1 գալու ազատ տեղաշարժի որևէ սահմանափակում, նաև՝ այն երկիր մուտք գործելու և երկրից Կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 1-ին կետին ավելացվում է հետևյալ ենթապարբերությունը. դուրս գալու որևէ սահմանափակում, որտեղ նրանք կատարում են իրենց պարտականությունները, կամ այն երկրում, որտեղով նրանք անցնում են իրենց «Երբ Կոմիտեի անդամ պետք է ընտրվի Եվրոպայի խորհրդի ոչ անդամ պետության համար, պարտականությունների կատարման կապակցությամբ, որպես օտարերկրացի հաշվառելու Խորհրդատվական ասամբլեայի բյուրոն հրավիրում է այդ պետության Խորհրդարանին` որևէ սահմանափակում: ներկայացնել երեք թեկնածու, որոնցից առնվագն երկուսը պետք է լինեն իր քաղաքացիները: Նախարարների կոմիտեի կողմից ընտրությանը տեղի է ունենում շահագրգիռ Կողմի հետ 3. Պարտականությունների կատարման կապակցությամբ կատարվող ուղևորությունների խորհրդակցելուց հետո»: ընթացքում Կոմիտեի անդամներին մաքսային և արտարժութային հսկողության ոլորտում տրամադրվում են հետևյալ արտոնությունները. ՀՈԴՎԱԾ 2 ա) իրենց կառավարության կողմից՝ նույնպիսի պայմաններ, որոնք տրամադրվում են ժամանակավոր պաշտոնեական պարտականություն կատարելու կապակցությամբ Կոնվենցիայի 12-րդ հոդվածը շարադրվում է հետևյալ խմբագրությամբ. արտասահման մեկնող բարձրաստիճան պաշտոնատար անձանց, «11-րդ հոդվածի գաղտնիության կանոնների պահպանմամբ Կոմիտեն ամեն տարի իր բ) այլ Կողմերի կառավարությունների կողմից՝ նույնպիսի պայմաններ, որոնք գործունեության վերաբերյալ ընդհանուր հաշվետվություն է ներկայացնում Նախարարների տրամադրվում են օտարերկրյա կառավարությունների ներկայացուցիչներին՝ ժամանակավոր կոմիտեին, որը վախանցվում է Խորհրդատվական Ասամբլեայի և Կոնվենցիայի Կողմ պաշտոնեական պարտականություններ կատարելու ընթացքում: հանդիսացող Եվրոպայի խորհրդի ոչ անդամ ցանկացած պետության և հրապարակվում է»: 4. Պաշտոնեական և աշխատանքային փաստաթղթերը, այնքանով, որքանով դրանք վերաբերում են Կոմիտեի գործերին, անձեռնմխելի են: ՀՈԴՎԱԾ 3 Պաշտոնական թղթակցությունը և պաշտոնական այլ հաղորդակցությունները չեն կարող Կոնվենցիայի 18-րդ հոդվածի տեքստը դառնում է այղ հոդվածի 1-ին կետը և լրացվում է ուշացվել կամ ենթարկվել գրաքննության: հետևյալ երկրորդ կետով. 5. Կոմիտեի անդամներին խոսքի լրիվ ազատություն և իրենց պարտականությունների «2. Եվրոպայի խորհրդի Նախարարների կոմիտեն կարող է հրավրրել Եվրոպայի խորհրդի կատարման ընթացքում լրիվ անկախություն ապահովելու նպատակով, պաշտոնեական ոչ անդամ ցանկացած պետության` միանալու Կոնվենցիային»: դրությունից ելնելով, նրանց կողմից ասված կամ գրված խոսքերի և արված գործողությունների նկատմամբ ցանկացած իրավական գործընթացի առնչությամբ անձեռնմխելիությունը ՀՈԴՎԱԾ 4 պահպանվում է՝ անկախ այդ անձանց կողմից պարտականությունների կատարումը Կոնվենցիայի 19-ող հոդվածի 2-րդ կետում «անդամ» բառը հանվում է, և «կամ հաստատման» դադարեցնելու հանգամանքից: բառերը փոխարինվում են «հաստատման կամ միացման» բառերով: 6. Արտոնությունները և անձեռնմխելիությունը Կոմիտեի անդամներին տրամադրվում են ոչ թե նրանց անձնական շահի, այլ պարտականություների անկախ կատարման նպատակով: ՀՈԴՎԱԾ 5 Միայն Կոմիտեն է իրավասու իր անդամներին զրկել անձեռնմխելիությունից. Կոմիտեն ոչ միայն իրավունք ունի, այլև պարտավոր է անձեռնմխելիությունից զրկել անդամին, եթե, իր Կոնվենցիայի 20-րդ հոդվածի 1-ին կետում «կամ հաստատման» բառերը փոխարինվում են կարծիքով, անձեռնմխելիությունը խոչընդոտում է արդարադատության իրականացմանը, և «հաստատման կամ միացման» բառերով: եթե զրկումը վնաս չի պատճառում այն նպատակներին, որոնց իրականացման համար ան ձեռնմխելիությունը տրամադրվում է: ՀՈԴՎԱԾ 6 1. Կոնվենցիայի 23-րդ հոդվածի ներածական նախադասությունը շարադրվում է հետևյալ խմբագրությամբ. «Եվրոպայի խորհրդի Գլխավոր քարտուղարը Կոնվենցիայի Կոդմ

~ 87 ~ 87 ~88 88 ~ հանդիսացող Եվրոպայի խորհրդի անդամ պետություններին ե ցանկացած ոչ անդամ Արձանագրություն թիվ 2 պետության ծանուցում է»: ԽՈՇՏԱՆԳՈՒՄՆԵՐԻ ԵՎ ԱՆՄԱՐԴԿԱՅԻՆ ԿԱՄ ԱՐԺԱՆԱՊԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆԸ ՆՎԱՍՏԱՑՆՈՂ 2. Կոնվենցիայի 23-րդ հոդվածի «բ» կետում «կամ հաստատման» բառերը փոխարինվում են ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒՆՔԻ ԿԱՄ ՊԱՏԺԻ ԿԱՆԽԱՐԳԵԼՄԱՆ ՄԱՍԻՆ ԵՎՐՈՊԱԿԱՆ ԿՈՆՎԵՆՑԻԱՅԻ «հաստատման կամ միացման» բառերով: ՍՏՐԱՍԲՈՒՐԳ, 4.11.1993 1987 թվականի նոյեմբերի 26-ին Ստրասբուրգում ստորագրված` Խոշտանգումների և ՀՈԴՎԱԾ 7 անմարդկային կամ արժանապատվությունը նվաստացնող վերաբերմունքի կամ պատժի 1. Սույն Արձանագրությունը բաց է Կոնվենցիան ստորագրած` Եվրոպայի խորհրդի անդամ կանխարգելման մասին եվրոպական կոնվենցիայի (այսուհետև` Կոնվենցիա) սույն պետությունների ստորագրման համար, որոնք կարոդ են արտահայտել իրենց Արձանագրությունը ստորագրած պետությունները, համաձայնությունը` պարտավորված լինելով` համոզված լինելով Խոշտանգումների և անմարդկային կամ արժանապատվությունը ա. ստորագրմամբ` առանց վավերացման, ընդունման կամ հաստատման պայմանի, նվաստացնող վերաբերմունքի և պատժի կանխարգելման մասին Եվրոպական կոմիտեի կամ (այսուհետև` Կոմիտե) անդամներին երկրորդ անգամ վերընտվելու հնարավորություն տալու նպատակահարմարության հարցում, բ. ստորագրմամբ` վավերացման, ընդունման կամ հաստատման պայմանով, որին հետևում է վավերացումը, ընդունումը կամ հաստատումը: նկատի ունենալով նաև Կոմիտեի անդամության կանոնավոր նորացումը երաշխավորելու անհրաժեշտությունը, 2. Վավերագիրը, ընդունման կամ հաստատման փաստաթուղթը ի պահ կտրվի Եվրոպայի խորհրդի Գլխավոր քարտուղարին: համաձայնեցին հետևյալի մասին.

ՀՈԴՎԱԾ 1 ՀՈԴՎԱԾ 8 Սույն Արձանագրությունն ուժի մեջ կմտնի այն օրվանից երեք ամիս ժամկետը լրանալուն 1. 5-րդ հոդվածի 3-րդ կետի երկրորդ նախադասությունը շարադրվում է հետևյալ կերպ. հաջորդող ամսվա առաջին օրը, երբ Կոնվենցիայի բոլոր Կողմերը համաձայնություն կհայտնեն «Նրանք կարող են վերընտրվել երկու անգամ»: ստանձնելու Արձանագրությամբ նախատեսած պարտավորություննեոը` 7-ոդ հոդվածի 2. Կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածը լրացվում է հետևյալ 4-րդ և 5-րդ կետերով. դրույթներին համապատասխան: «4. Հնարավորության դեպքում Կոմիտեի անդամների կեսի երկու տարին մեկ նորացումը ապահովելու նպատակով Նախարարների կոմիտեն կարող է որոշել, որ, մինչև հաջորդ ՀՈԴՎԱԾ 9 ընտրությանն անցնելը, ընտրվելիք անդամների մեկ կամ ավելի անդամների Եվրոպայի խորհրդի Գլխավոր քարտուղարը կծանուցի Եվրոպայի խորհրդի անդամ պաշտոնավարման ժամկետը կամ ժամկետները կլինեն այլ քան չորս տարին, բայց ոչ ավել, պետություններին` քան վեց և ոչ պակաս, քան երկու տարին: ա. յուրաքանչյուր ստորագրման մասին. 5. Այն դեպքերում, երբ մեկից ավելի պաշտոնավարման ժամկետ է ներառված, և Նախարարների կոմիտեն կիրառում է նախորդ կետը, պաշտոնավարման ժամկետների բ. յուրաքանչյուր վավերագիր, ընդունման կամ հաստատման փաստաթուղթ ի պահ տալու բաշխումը կիրականացվի Գլխավոր քարտուղարի կողմից ընտրությունից անմիջապես հետո մասին. կատարվող վիճակահանությամբ»: գ. 8-րդ հոդվածին համապատասխան սույն Արձանագրության ուժի մեջ մտնելու ամսաթվի մասին. ՀՈԴՎԱԾ 2 դ. սույն Արձանագրության հետ կապված ցանկացած այլ գործողության, ծանուցման կամ հաղորդման մասին: 1. Սույն Արձանագրությունը բաց է ստորագրման համար Կոնվենցիան ստորագրած պետությունների կողմից, որոնք կարող են արտահայտել իրենց համաձայնությունը` Ի վկայումն վերոշարադրյալի` ներքոստորագրյալները, պատշաճորեն լիազորված լինելով, պարտավորված լինելով` ստորագրեցին սույն Արձանագրությունը: ա. ստորագրմամբ` առանց վավերացման, ընդունման կամ հաստատման պայմանի, կամ Կատարված է Ստրասբուրգում 1993 թվականի նոյեմբերի 4-ին` ֆրանսերեն և անգլերեն, ընդ որում երկու տեքստերն Էլ հավասարազոր են, մեկ բնօրինակով, որը ի պահ կտրվի բ. ստորագրմամբ` վավերացման, ընդունման կամ հաստատման պայմանով, որին հետևում Եվրոպայի խորհրդի արխիվներին: Եվրոպայի խորհրդի Գլխավոր քարտուղարը հաստատված է վավերացումը, ընդունումը կամ հաստատումը: պատճեններն ուղարկում Է Եվրոպայի խորհրդի անդամ յուրաքանչյուր պետության: 2. Վավերագրերը, ընդունման կամ հաստատման փաստաթղթերը ի պահ են տրվում Եվրոպայի խորհրդի Գլխավոր քարտուղարին:

ՀՈԴՎԱԾ 3 Սույն Արձանագրությունն ուժի մեջ կմտնի այն օրվանից երեք ամիս ժամկետի լրանալուն հաջորդող ամսվա առաջին օրը, երբ Կոնվենցիայի բոլոր Կողմերը համաձայնություն կհայտնեն

~ 90 ~

~89 89 ~ 90 ստանձնելու Արձանագրությամբ նախատեսված պարտավորությունները` 2-րդ հոդվածի ԲԱՆՏԱՐԿՅԱԼՆԵՐԻ ՀԵՏ ՎԱՐՎԵՑՈՂՈՒԹՅԱՆ ՆՎԱԶԱԳՈՒՅՆ ՍՏԱՆԴԱՐՏ ԿԱՆՈՆՆԵՐ դրույթներին համապատասխան:

ՀՈԴՎԱԾ 4 Ոչ պաշտոնական թարգմանություն Եվրոպայի խորհրդի Գլխավոր քարտուղարը կծանուցի Եվրոպայի խորհրդի անդամ պետություններին և Կոնվենցիայի Կողմ հանդիսացող ոչ անդամ պետություններին` ԲԱՆՏԱՐԿՅԱԼՆԵՐԻ ՀԵՏ ՎԱՐՎԵՑՈՂՈՒԹՅԱՆ ՆՎԱԶԱԳՈՒՅՆ ա. ցանկացած ստորագրման մասին. ՍՏԱՆԴԱՐՏ ԿԱՆՈՆՆԵՐ բ. ցանկացած վավերագրի, ընդունման կամ հաստատման փաստաթուղթ ի պահ տալու ԸՆԴՈՒՆՎԵԼ ԵՆ ՀԱՆՑԱԳՈՐԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԿԱՆԽՄԱՆՆ ՈՒ ԻՐԱՎԱԽԱԽՏՆԵՐԻ ՀԵՏ ՎԱՐՎԵՑՈՂՈՒԹՅԱՆԸ ՆՎԻՐՎԱԾ ՄԱԿ-Ի ԱՌԱՋԻՆ ԿՈՆԳՐԵՍԻ ԿՈՂՄԻՑ, ԺՆԵՎ, 1955 ԹՎԱԿԱՆ մասին. ՀԱՎԱՆՈՒԹՅԱՆ ԵՆ ԱՐԺԱՆԱՑԵԼ ՄԱԿ-Ի ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ՈՒ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ԽՈՐՀՐԴԻ 1957 ԹՎԱԿԱՆԻ գ. 3-րդ հոդվածին համապատասխան սույն Արձանագրության ուժի մեջ մտնելու ամսաթվի ՀՈՒԼԻՍԻ 31-Ի 663 C (XXIY) ԵՎ 1977 ԹՎԱԿԱՆԻ ՄԱՅԻՍԻ 13-Ի 2076 (LXII) ԲԱՆԱՁԵՎԵՐՈՎ մասին. Տնտեսական և սոցիալական խորհուրդը դ. սույն Արձանագրության հետ կապված ցանկացած այլ գործողության, ծանուցման կամ 1. հավանություն է տալիս Հանցագործությունների կանխմանն ու հանցագործների հետ հաղորդման մասին: վարվեցողությանը նվիրված Միավորված ազգերի կազմակերպության առաջին կոնգրեսի Ի վկայումն վերոշարադրյալի` ներքոստորագրյալները, պատշաճորեն լիազորված լինելով, հաստատած բանտարկյալների հետ վարվեցողության նվազագույն ստանդարտ կանոններին ստորագրեցին սույն Արձանագրությունը: (37). Կատարված է Ստրասբուրգում 1993 թվականի նոյեմբերի 4-ին` ֆրանսերեն և անգլերեն, 2. կառավարությունների ուշադրությունը հրավիրում է այդ Կանոնների վրա և ընդ որում երկու տեքստերն էլ հավասարազոր են, մեկ բնօրինակով, որը ի պահ կտրվի հանձնարարում` Եվրոպայի խորհրդի արխիվներին: Եվրոպայի խորհրդի Գլխավոր քարտուղարը հաստատված ա) բարյացակամորեն վերաբերվել դրանց ընդունմանն ու կիրառմանը պատժիչ և ուղղիչ պատճեններն ուղարկում է Եվրոպայի խորհրդի անդամ յուրաքանչյուր պետության: հաստատություններում. բ) յուրաքանչյուր հինգ տարին մեկ Գլխավոր քարտուղարին իրազեկ պահել այդ կանոնների կիրառման մասին. գ) միջոցներ ձեռնարկել այդ Կանոնները հնարավորին չափ ավելի լայնորեն հրապարակելու ոչ միայն համապատասխան կառավարական հիմնարկների, այլև սոցիալական պաշտպանությամբ շահագրգռված ոչ կառավարական կազմակերպությունների շրջանում. 3. Գլխավոր քարտուղարին լիազորում է անհրաժեշտ պարագայում հրապարակել 2 բ կետի համաձայն ստացված հաղորդումները և խնդրել լրացուցիչ տեղեկություններ, եթե դա անհրաժեշտ լինի: 994-րդ լիագումար նիստ, 31 հուլիսի 1957 թվականի

ԲԱՆՏԱՐԿՅԱԼՆԵՐԻ ՀԵՏ ՎԱՐՎԵՑՈՂՈՒԹՅԱՆ ՆՎԱԶԱԳՈՒՅՆ ՍՏԱՆԴԱՐՏ ԿԱՆՈՆՆԵՐ ԲԱՆԱՁԵՎՆ ԸՆԴՈՒՆՎԵԼ Է 1955 ԹՎԱԿԱՆԻ ՕԳՈՍՏՈՍԻ 30-ԻՆ

Հանցագործությունների կանխմանն ու հանցագործությունների հետ վարվեցողությանը նվիրված Միավորված ազգերի կազմակերպության առաջին կոնգրեսը` ընդունելով բանտարկյալների հետ վարվեցողության նվազագույն ստանդարտ կանոնները, որոնք կցվում են սույն բանաձևին, 1. Գլխավոր քարտուղարին խնդրում է Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր ասամբլեայի 415 (y) բանաձևի հավելվածի (դ) կետին համապատասխան այդ կանոնները ներկայացնել Տնտեսական ու սոցիալական խորհրդի Սոցիալական հանձնաժողովի հաստատմանը. 2. հույս է հայտնում, որ այս կանոնները կհաստատվեն Տնտեսական ու սոցիալական խորհրդի կողմից և եթե Խորհուրդն անհրաժեշտ համարի` Գլխավոր ասամբլեայի կողմից, և որ դրանք կուղարկվեն կառավարություններին` հետևյալ հանձնարարականով. ա) բարյացակամորեն վերաբերվել դրանց ընդունմանը և կիրառմանը պատժիչ հաստատություններում և բ) ամեն երեք տարին մեկ Գլխավոր քարտուղարին իրազեկ պահել այս կանոնների կիրառման ընթացքի մասին.

~91 91 ~ 92 3. ցանկություն է հայտնում Գլխավոր քարտուղարին խնդրել, որպեսզի 2) Մանկահասակների շարքը պետք է դասել առնվազն այն բոլոր երիտասարդ կառավարությունները կարողանան տեղյակ լինել տվյալ բնագավառի իրադարձություններին, բանտարկյալներին, ովքեր ենթակա են մանկահասակ հանցագործների համար նախատեսված «Քրեական քաղաքականության միջազգային տեսություն» հրատարակությունում դատարանի իրավասությանը: Իբրև կանոն, այդպիսի երիտասարդ անձանց պետք չէ հրապարակել 2 կետի համաձայն կառավարությունների կողմից ուղարկվող տեղեկությունը, դատապարտել ազատազրկման: ինչպես նաև նրան լիազորություններ ընձեռել խնդրելու լրացուցիչ տեղեկություններ, եթե դա անհրաժեշտ լինի. ՄԱՍ I 4. նաև ցանկություն է հայտնում, որ Գլխավոր քարտուղարին խնդրանք ներկայացվի հնարավորին չափ լայնորեն հրապարակելու սույն կանոնները: ՀԱՄԱԿԻՐԱՌԵԼԻ ԿԱՆՈՆՆԵՐ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ՍԿԶԲՈՒՆՔ 6. 1) Ներքոնշյալ կանոնները պետք է կիրառել անաչառորեն: Ըստ ռասայի, մաշկի գույնի, սեռի, լեզվի, կրոնական, քաղաքական և այլ համոզմունքների, ազգային կամ սոցիալական Հավելված ծագման, գույքային դրության, ընտանեկան ծագման կամ սոցիալական դրության ԲԱՆՏԱՐԿՅԱԼՆԵՐԻ ՀԵՏ ՎԱՐՎԵՑՈՂՈՒԹՅԱՆ ՆՎԱԶԱԳՈՒՅՆ ՍՏԱՆԴԱՐՏ խտրականությունն անթույլատրելի է: ԿԱՆՈՆՆԵՐ 2) Մյուս կողմից, պետք է հարգել բնակչության այս կամ այն խմբին պատկանող ՆԱԽՆԱԿԱՆ ԴԻՏՈՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ բանտարկյալների կրոնական համոզմունքներն ու բարոյական նախադրույթները: 1. Ներքոհիշյալ կանոնները նպատակ չեն հետապնդում մանրամասն նկարագրելու տույժային հիմնարկների օրինակելի համակարգը, այլ նախատեսված են սոսկ շարադրելու ԳՐԱՆՑՈՒՄ այն, ինչը ժամանակակից մտքի հանրաճանաչ նվաճումները և ներկայիս առավել ընդունելի 7. 1) Բանտարկության բոլոր վայրերում պետք է լինի գրանցման գիրք` համարակալված համակարգերի հիմնական տարրերը հաշվի առնելով, սկզբունքային և գործնական էջերով կազմված մատյանի տեսքով, ուր պետք է գրանցվեն յուրաքանչյուր բանտարկյալի տեսակետից սովորաբար ճիշտ է համարվում բանտարկյալների հետ վարվեցողության և նշված հետևյալ տվյալները. հիմնարկների ղեկավարման բնագավառում: ա) նրա անձին վերաբերող տեղեկությունները, 2. Նկատի առնելով իրավական, տնտեսական և աշխարհագրական պայմանների բ) նրա բանտարկման պատճառները և այդ մասին որոշում կայացրած իշխանությունների բազմազանությունը, պարզ է, որ ոչ բոլոր կանոններն են հնարավոր կիրառել ամենուրեք և մատնանշումը, միաժամանակ: Սակայն նրանք պետք է կյանքի կոչեն իրենց իրականացման ճանապարհին գ) տվյալ բանտարկության վայրը ներկայանալու և այնտեղից նրա դուրս գալու օրն ու ժամը: եղած գործնական դժվարությունները հաղթահարելու մշտական ձգտումը, քանի որ նրանք ընդհանրապես և ամբողջությամբ արտացոլում են Միավորված ազգերի կազմակերպության 2) Ոչ ոք չի կարող բանտ ընդունվել առանց բանտարկության մասին իրական հրամանի, որի կողմից ընդունելի համարվող նվազագույն պայմանները: մանրամասները նախապես գրանցվում են գրքում: 3. Մյուս կողմից, նրանք ընդգրկում են գործողության այն դաշտը, որտեղ մշտապես միտքն է առաջ ընթանում: Նրանք նպատակ չունեն խոչընդոտելու փորձերի անցկացմանը և ԸՍՏ ԿԱՏԵԳՈՐԻԱՆԵՐԻ ՍՏՈՐԱԲԱԺԱՆՈՒՄԸ պրակտիկայի ներդրմանը, որոնք համատեղելի են նրանցում նախանշված նպատակների 8. Բանտարկյալների տարբեր կատեգորիաները պահվում են առանձին հիմնարկներում նվաճմանը: Բանտային կենտրոնական վարչության համար այդ ոգով կանոններից շեղումը կամ միևնույն հիմնարկի առանձին մասերում, հաշվի առնելով նրանց սեռը, տարիքը, միշտ էլ արդարացված կլինի: նախնական դատվածությունը, բանտարկության իրական պատճառները և նրանց հետ 4. 1) Կանոնների i մասը վերաբերում է հիմնարկների ընդհանուր ղեկավարմանը և նախատեսված վարվեցողությունը: կիրառելի է բանտարկյալների բոլոր կատեգորիաների նկատմամբ, անկախ այն բանից` Այսպիսով, վերջիններս ձերբակալված են քրեական թե քաղաքական գործով, կամ գտնվում են միայն ա) հնարավորության դեպքում կանանց և տղամարդկանց պետք է պահել առանձին հետաքննության տակ կամ էլ դատապարտված են, ներառյալ այն բանտարկյալները, ովքեր հիմնարկներում, դատավորների նշանակած «անվտանգության միջոցների» կամ ուղղիչ միջոցների կրող են բ) եթե կանայք և տղամարդիկ պահվում են նույն հիմնարկում, ապա կանանց պետք է հանդիսանում: տեղավորել կատարելապես առանձին մասնաշենքերում, 2) ii մասում շարադրվում են հատուկ կատեգորիաների նկատմամբ կիրառելի կանոնները, գ) չդատապարտված բանտարկյալներին պետք է տեղավորել դատապարտյալներից որոնց մասին խոսվում է յուրաքանչյուր բաժնում առանձին: Սակայն Ա բաժնում ձևակերպված առանձին, դատապարտված բանտարկյալներին վերաբերող կանոնները պետք է հավասարապես կիրառել և այն կատեգորիաների անձանց նկատմամբ, որոնց մասին խոսվում է Բ, Գ և Դ դ) այն անձանց, ովքեր դատվել են պարտքի հանձնառությունը չկատարելու համար, և բաժիններում, պայմանով, որ դրանք չեն հակասում այդ կատեգորիաների համար մշակված քաղաքացիական գործերով մյուս բանտարկյալներին պետք է տեղավորել քրեական կանոններին և բարելավում են իրավիճակը: հանցագործություն կատարած անձանցից առանձին:

5. 1) Կանոնները նպատակ չունեն կանոնակարգելու մանկահասակների այնպիսի ե) մանկահասակ իրավախախտներին պետք է պահել մեծահասակներից առանձին: հիմնարկների ղեկավարումը, ինչպես Բորստալի հաստատությունը կամ ուղղիչ տներն են: Այնուամենայնիվ I մասը կարող է գործածություն գտնել նաև այդ հիմնարկներում:

~93 93 ~ ~94 94 ~ ԿԱՌՈՒՅՑՆԵՐ 3) Բացառիկ դեպքերում, երբ բանտարկյալը թողնում է հիմնարկը իշխանությունների 9. 1) Այնտեղ, ուր բանտարկյալները գիշերում են խցերում կամ սենյակներում, նրանցից թույլտվությամբ, նրան պետք է թույլ տալ հագնելու սեփական կամ այլ` աչքի չզարնող, ամեն մեկը պետք է ունենա առանձին խուց կամ սենյակ: Եթե հատուկ պատճառներով, ինչպես հագուստ: օրինակ` բանտի ժամանակավոր ծանրաբեռնվածությունը, կենտրոնական բանտային 18. Եթե բանտարկյալներին թույլատրվում է կրել քաղաքացիական հագուստ, ապա վարչությունը ստիպված է հրաժարվել այդ կանոնի գործածությունից, միևնույն խցում կամ բանտարկության ընթացքում պետք է միջոցներ ձեռք առնել, որպեսզի այն լինի մաքուր և սենյակում երկու բանտարկյալների տեղավորելը ցանկալի չէ: հարմար` կրելու համար: 2) Այնտեղ, ուր կան ընդհանուր բանտախցեր, նրանցում տեղավորելիք բանտարկյալներին 19. Յուրաքանչյուր բանտարկյալի պետք է ապահովել ազգային և տեղական նորմերին պետք է մանրակրկիտ կերպով ընտրել, որպեսզի համոզվածություն լինի, թե նրանք կարող են համապատասխանող առանձին մահճակալով` քնելու առանձին պարագաներով, որոնք պետք այդպիսի պայմաններում միասին ապրել: Գիշերները պետք է իրականացնել հիմնարկի է տալու պահին լինեն մաքուր, սարքին և փոխվեն բավականին հաճախ` դրանց մաքրությունն բնույթին համատեղելի մշտական հսկողություն: ապահովելու համար: 10. Բոլոր կառույցները, որոնցից օգտվում են բանտարկյալները, հատկապես ննջարանները, պետք է համապատասխանեն սանիտարական բոլոր պահանջներին, ընդ որում հարկավոր է ՍՆՈՒՆԴ պատշաճ ուշադրություն դարձնել կլիմայական պայմաններին, հատկապես այդ կառույցների 20. 1) Բանտային վարչությունը պետք է սովորական ժամին յուրաքանչյուր բանտարկյալի ծավալներին, նվազագույն մակերեսի ապահովմանը, լուսավորությանը և օդափոխմանը: ապահովի նրա առողջությունն ու ուժերը պահպանելու համար բավականաչափ սննդարար, 11. Այն կառույցներում, ուր ապրում և աշխատում են բանտարկյալները, լավորակ, լավ պատրաստված ու մատուցված սնունդով: ա) լուսամուտները պետք է ունենան բավարար չափեր, որպեսզի բանտարկյալները 2) Յուրաքանչյուր բանտարկյալ պետք է խմելու ջուր ունենա, երբ զգա դրա կարողանան կարդալ և աշխատել ցերեկային լույսով, և պետք է նախագծված լինեն այնպես, որ անհրաժեշտությունը: ապահովեն թարմ օդի մուտքը, անկախ այն բանից, գոյություն ունի օդափոխման արհեստական համակարգ, թե ոչ: ՄԱՐՄՆԱԿԱՆ ՎԱՐԺԱՆՔ ԵՎ ՍՊՈՐՏ բ) արհեստական լուսավորությունը պետք է բավարար լինի, որպեսզի բանտարկյալները 21. 1) Բոլոր բանտարկյալները, որոնք զբաղված չեն բացօթյա աշխատանքով, ունեն բակում կարողանան կարդալ կամ աշխատել առանց տեսողության համար վտանգի: ամենօրյա, գոնե մեկժամյա համապատասխան մարմնական վարժանքների իրավունք, եթե 12. Սանիտարական հարմարությունները պետք է բավականաչափ լինեն, որպեսզի ամեն եղանակը տալիս է դրա հնարավորությունը: բանտարկյալ մաքրության և բարեկեցության պայմաններում կարողանա իր բնական 2) Մանկահասակ և համապատասխան տարիքի մյուս բանտարկյալների համար, ովքեր պահանջները բավարարել, երբ անհրաժեշտ է: գտնվում են համապատասխան մարմնական վիճակում, պետք է ապահովել մարզանքի և 13. Բաղնիքի սարքավորումները և ցնցուղների քանակը պետք է բավականաչափ լինեն, խաղերի հնարավորություն վարժություններին հատկացված ժամանակահատվածում: Դրա որպեսզի յուրաքանչյուր բանտարկյալ կարողանա և պարտավոր լինի լողանալ կամ ջրցնցուղ համար պետք է ունենալ անհրաժեշտ հրապարակներ, սարքեր և գույք: ընդունել ամեն մի կլիմայի համապատասխան ջերմաստիճանում և այնքան հաճախ, որքան Բժշկական սպասարկում պահանջում են ընդհանուր հիգիենայի պայմանները` հաշվի առնելով տարվա եղանակը և աշխարհագրական շրջանը, այսինքն` չափավոր կլիմայում առնվազն շաբաթը մեկ անգամ: 22. 1) Ամեն հիմնարկ իր տրամադրության տակ պետք է ունենա գոնե մեկ որակյալ, հոգեբուժության բնագավառում գիտակ բուժաշխատող: Բժշկական սպասարկումը պետք է 14. Հիմնարկի բոլոր մասերը, որտեղից կանոնավորապես օգտվում են բանտարկյալները, կազմակերպել առողջապահության տեղական կամ պետական մարմինների հետ սերտ կապի պետք է միշտ պահվեն պատշաճորեն և ամենամաքուր ձևով: մեջ: Այն պետք է ներառի հոգեբուժական ախտորոշման ծառայությունները, և այնտեղ, ուր անհրաժեշտ է, հոգեպես աննորմալ բանտարկյալների բուժումը: ԱՆՁՆԱԿԱՆ ՀԻԳԻԵՆԱ 2) Հիվանդ բանտարկյալներին, ովքեր մասնագետի ծառայության կարիք ունեն, պետք է 15. Բանտարկյալներից պետք է պահանջել, որպեսզի նրանք իրենց մաքուր պահեն: Դրա տեղափոխել հատուկ բժշկական հաստատություններ կամ քաղաքացիական հիվանդանոցներ: համար նրանց պետք է մատակարարել ջուր և անհրաժեշտ պարագաներ` մաքրությանը և Բանտի հիվանդանոցները պետք է ունենան սարքեր, կայանքներ և դեղամիջոցներ, որոնք առողջությանը սատարելու համար: անհրաժեշտ են հիվանդների պատշաճ խնամքի և նրանց բուժման համար, ինչպես նաև 16. Որպեսզի բանտարկյալները կարողանան պահպանել մարդկային բավականաչափ որակյալ անձնակազմ: արժանապատվությանը հարիր արտաքին տեսք, նրանց պետք է հնարավորություն տրվի 3) Յուրաքանչյուր բանտարկյալ պետք է հնարավորություն ունենա օգտվելու որակյալ հոգալ սանրվածքի և մորուքի մասին, տղամարդկանց թույլ տալ կանոնավորապես սափրվել: ատամնաբույժի ծառայություններից: Հագուստ և քնելու պարագաներ 23. 1) Կանանց հիմնարկները պետք է ունենան հղի կանանց և ծննդկաններին խնամելու 17. 1) Քաղաքացիական հագուստ կրելու իրավունք չունեցող բանտարկյալներին պետք է համար հատուկ մասնաշենքեր: Այնտեղ, ուր հնարավոր է, հարկ է հոգալ, որ ծննդաբերությունը հատկացնել տվյալ կլիմային համապատասխանող և իրենց առողջությունը բավարար լինի ոչ թե բանտային, այլ սովորական հիվանդանոցում: Իսկ եթե երեխան ծնվում է բանտում, վիճակում պահելու հնարավորություն տվող համազգեստ: Այն վիրավորող կամ ստորացնող ապա այդ մասին չպետք է հիշատակել ծննդյան վկայականում: բնույթ չպետք է ունենա: 2) Այնտեղ, ուր բանտարկյալ մայրերին թույլատրվում է նորածիններին պահել իրենց մոտ, 2) Հագուստը պետք է պահվի մաքուր և կարգին վիճակում: Լվացքն ու մաքուր պետք է նախատեսել որակյալ անձնակազմ ունեցող մսուրների ստեղծում, որտեղ երեխաներին սպիտակեղենի տրամադրումը պետք է ապահովել հիգիենայի պահանջներին պետք է տեղավորել այն ժամանակ, երբ նրանք չեն օգտվում մայրերի հոգածությունից: համապատասխան:

~95 95 ~ ~96 96 ~ 24. Բանտ ընդունելիս, և հետագա անհրաժեշտության դեպքում, յուրաքանչյուր բ) այն պատժի տեսակն ու տևողությունը, որին կարող է ենթարկվել բանտարկյալը, բանտարկյալի պետք է ենթարկել բժշկական քննության, պարզելու համար նրա մարմնական և գ) պատիժ նշանակելու իրավունք ունեցող մարմինը: հոգեկան առողջությունը. ձեռնարկել անհրաժեշտ միջոցներ մեկուսացնելու 30. 1) Պատիժ կարելի է նշանակել միայն այդպիսի օրենքի կամ հանձնարարականների բանտարկյալներին, եթե ենթադրվում է, թե նրանք տառապում են որևէ վարակիչ համաձայն, ընդ որում ոչ մի բանտարկյալ չի կարող կրկնակի պատժի ենթարկվել միևնույն հիվանդությամբ, բացահայտել բանտարկյալների վերադաստիարակմանը խոչընդոտող զանցանքի համար: մարմնական կամ մտավոր թերությունները և որոշել նրանց ֆիզիկական հնարավորություններն աշխատանքի հարցում: 2) Ոչ մի բանտարկյալ չի կարող պատիժ կրել, եթե նախապես չի տեղեկացվել այն զանցանքի մասին, որով իրեն մեղադրում են և չի ստացել իրեն արդարացնելու պատշաճ 25. 1) Բանտարկյալների մարմնական և հոգեկան առողջության մասին պարտավոր է հոգ հնարավորություն: Իրավասու իշխանություններն այդ բնույթի յուրաքանչյուր գործ պետք է տանել բժիշկը, որը պետք է ամեն օր ընդունի կամ այցելի հիվանդներին, նրանց, ովքեր մանրազննին քննության ենթարկեն: գանգատվում են հիվանդությունից, ինչպես նաև նրանց, ում հանդեպ հատուկ ուշադրություն է անհրաժեշտ: 3) Այնտեղ, ուր դա անհրաժեշտ է և իրագործելի, բանտարկյալին պետք է թարգմանչի միջոցով սեփական պաշտպանությամբ հանդես գալու հնարավորություն տալ: 2) Յուրաքանչյուր անգամ, երբ բժիշկը գտնում է, որ բանտարկյալի մարմնական կամ մտավոր հավասարակշռությունը խախտվել է կամ սպառնում է խախտվել` ազատազրկման 31. Կարգապահական զանցանքների համար իբրև պատժաձևեր պետք է արգելել հետևանքով կամ բանտարկության պայմաններից որևէ մեկի հետ կապված, նա այդ մասին մարմնական պատիժները, չլուսավորվող խցում բանտարկելը և պատժի դաժան, զեկուցում է տնօրենին: անմարդկային կամ մարդկային արժանապատվությունը ստորացնող ձևերի կիրառումը:

26. 1) Բժիշկը պարտավոր է կանոնավորապես իրականացնել տեսչական ստուգում և 32. 1) Խիստ բանտարկության կամ սննդի կրճատում նախատեսող պատիժները կարելի է տնօրենին զեկուցել հետևյալ հարցերի մասին. նշանակել միայն բժշկի կողմից բանտարկյալին հետազոտելուց հետո, որը պետք է գրավոր հաստատի, թե բանտարկյալն ի վիճակի է այդօրինակ պատիժ կրելու: ա) սննդի որակը, քանակը, պատրաստումը և բաշխման պայմանները, 2) Դա վերաբերվում է նաև պատժի մյուս ձևերին, որոնք կարող են պատժվողին բ) հիմնարկի և բանտարկյալների հիգիենան և մաքրությունը, մարմնական կամ հոգեկան վնաս հասցնել: Այդպիսի պատիժները ոչ մի դեպքում չպետք է գ) սանիտարական պայմանները, ջեռուցումը, լուսավորումն ու օդափոխությունը հակասության մեջ մտնեն 31-րդ կանոնի դրույթների հետ կամ շեղվեն դրանցից: հիմնարկում, 3) Բժիշկը պարտավոր է ամեն օր այցելել այդպիսի պատիժների ենթարկված դ) բանտարկյալների հագուստի և քնելու պարագաների պիտանիությունն ու մաքրությունը, բանտարկյալներին և, եթե անհրաժեշտ է համարում ընդհատել կամ փոխել պատիժը` ե) մարմնավարժության ու սպորտի վերաբերյալ կանոնների պահպանումն այն դեպքում, բանտարկյալի մարմնական կամ հոգեկան վիճակի պատճառներով, իր կարծիքը հասցնել երբ այդ գործը դրված չէ մասնագիտացված անձնակազմի վրա: տնօրենի գիտությանը: 2) Տնօրենը` 25 (2)-րդ և 26-րդ կանոնների համապատասխան պետք է ուշադրություն դարձնի բժշկի ուղարկած զեկուցագրերին ու խորհուրդներին և եթե ինքը համաձայն է ԶՍՊԱՄԻՋՈՑՆԵՐ վերջինիս հանձնարարականներին, պետք է անհապաղ միջոցներ ձեռնարկի դրանք 33. Որպես պատժամիջոց երբեք պետք չէ կիրառել այնպիսի զսպամիջոցներ, ինչպիսիք են կենսագործելու համար: Եթե այդ հանձնարարականները դուրս են նրա իրավասության ձեռնաշղթաները, կապանքները, զսպաշապիկներն ու շղթաները: Բացի այդ, կապանքներից ու շրջանակներից կամ էլ ինքը համաձայն չէ դրանց հետ, ապա տնօրենը պետք է անհապաղ շղթաներից ընդհանրապես չի կարելի իբրև զսպամիջոց օգտվել: Այլ զսպամիջոցներից կարելի վերադաս մարմիններին ներկայացնի ինչպես իր սեփական զեկուցագիրը, այնպես էլ բժշկի է օգտվել միայն հետևյալ դեպքերում. հանձնարարականները: ա) տեղափոխելիս փախուստները կանխելու համար, այն պայմանով, որ բանտարկյալներն ազատվում են ձեռնաշղթաներից հենց որ նրանք կանգնում են դատական կամ վարչական ԿԱՐԳԱՊԱՀՈՒԹՅՈՒՆ ՈՒ ՊԱՏԻԺՆԵՐ մարմինների առջև, 27. Պարտադիր է խստիվ պահպանել կարգապահությունը, կարգ ու կանոնը, կիրառելով բ) բժշկական բնույթի պատճառներով և բժշկի ցուցումով, միայն այն սահմանափակումները, որոնք անհրաժեշտ են հիմնարկում հսկողության գ) տնօրենի հրամանով, եթե մյուս միջոցներն ի զորու չեն խանգարել բանտարկյալին հուսալիությունը և համակեցության հարկ եղած կանոնների պահպանումն ապահովելու վնասելու իրեն կամ այլոց, կամ էլ պատճառելու նյութական վնաս. այդպիսի դեպքերում համար: տնօրենը պարտավոր է անհապաղ խորհրդակցել բժշկի հետ և զեկուցագիր ներկայացնել 28. 1) Բանտարկյալներին պետք չէ հենց հիմնարկի սպասարկման աշխատանքների վերադաս վարչական մարմիններին: նշանակել կարգապահական կարգով: 34. Զսպամիջոցների կիրառման ձևերն ու մեթոդները սահմանում է բանտային 2) Սակայն այդ կանոնը չպետք է խոչընդոտի ինքնակառավարման համակարգի պատշաճ կենտրոնական վարչությունը: Այդ միջոցները չպետք է կիրառել ավելի տևականորեն, քան գործելուն, որի ժամանակ սոցիալական, դաստիարակչական կամ սպորտային խստիվ անհրաժեշտության դեպքում: գործունեության որոշակի ձևերի պատասխանատվությունը դրվում է հենց վերադաստիարակվելու նպատակով ստեղծված խմբերի կազմում հսկողության տակ ԲԱՆՏԱՐԿՅԱԼՆԵՐԻ ԻՐԱԶԵԿՈՒՄԸ ԵՎ ՆՐԱՆՑ ԿՈՂՄԻՑ ԲՈՂՈՔՆԵՐԻ ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՄԸ աշխատող բանտարկյալների վրա: 35. 1) Բանտ մտնելիս բանտարկյալին պետք է գրավոր տեղեկացնել իր կատեգորիայի 29. Օրենքով կամ իրավասու վարչական իշխանությունների հանձնարարականներով պետք բանտարկյալների հետ վարվեցողության կանոնների, տվյալ հիմնարկի կարգապահական է մշտապես որոշվեն հետևյալ գործոնները. պահանջների, ինչպես նաև տեղեկատվություն ստանալու և բողոքներ ներկայացնելու ա) կարգապահական զանցանք համարվող վարքը,

~97 97 ~ ~98 98 ~ թույլատրելի միջոցների և այլ հարցերի մասին, որոնք նրան հնարավորություն են ընձեռում ԿՐՈՆ գիտակցել իր իրավունքներն ու պարտականությունները և հարմարվել տվյալ հիմնարկի 41. 1) Այն հիմնարկներում, ուր գտնվում են միևնույն դավանանքին պատկանող կենսապայմանների հետ: բավականաչափ բանտարկյալներ, պետք է նշանակել տվյալ պաշտամունքի որակյալ 2) Անգրագետ բանտարկյալներին տեղեկացնել հարկավոր է բանավոր ձևով: սպասավոր, կամ թույլատրել այնտեղ կատարելու համապատասխան կրոնական ծեսեր: Եթե 36. 1) Յուրաքանչյուր բանտարկյալ պետք է աշխատանքային օրերին հիմնարկի տնօրենին նման բանտարկյալների թիվը բավականաչափ մեծ է և կան համապատասխան կամ նրա լիազորած աշխատակցին դիմումներով կամ բողոքներով դիմելու հնարավորություն հնարավորություններ, այդպիսի սպասավորին պետք է մշտապես նշանակել: ունենա: 2) 1-ին կետի հիման վրա հիմնարկում նշանակված կամ այնտեղ մտնելու թույլտվություն 2) Տեսչական այցելության ժամանակ, հնարավորության դեպքում, բանտարկյալները պետք ստացած պաշտամունքի սպասավորը պետք է հնարավորություն ունենա կանոնավորապես է ի վիճակի լինեն դիմումներով ու բողոքներով ներկայանալ բանտային տեսուչներին: Նրանք կատարել կրոնական արարողություններ և, դրա համար հատկացված ժամանակում, միայնակ պետք է իրավունք ունենան խոսել տեսուչի կամ տեսչության մեկ այլ աշխատակցի հետ` այցելել իր դավանանքին պատկանող բանտարկյալներին` կրոնական թեմաներով զրուցելու հիմնարկի տնօրենի կամ մյուս աշխատակիցների բացակայությամբ: նպատակով:

3) Յուրաքանչյուր բանտարկյալ պետք է հնարավորություն ունենա դիմել կենտրոնական 3) Բանտարկյալներին չի կարելի զրկել ցանկացած դավանանքի որակյալ բանտային վարչության մարմիններին, դատական իշխանություններին կամ այլ իրավասու ներկայացուցիչների հետ հանդիպելու հնարավորությունից: Մյուս կողմից, եթե բանտարկյալը մարմինների դիմումներով ու բողոքներով, որոնք գրաքննության ենթակա չեն բողոքում է պաշտամունքի սպասավորի` իրեն այցելելու դեմ, ապա նրա ցանկությանը պետք է բովանդակության տեսակետից, բայց պետք է կազմված լինեն պատշաճ ձևով և ներկայացվեն վերաբերվել լիակատար հարգանքով: դրա համար նախատեսված ուղիներով: 42. Իրագործելիության սահմաններում յուրաքանչյուր բանտարկյալ պետք է 4) Բացի այն դեպքերից, երբ նմանատիպ դիմումները կամ բողոքներն ունեն մակերեսային հնարավորություն ունենա բավարարել իր կրոնական պահանջմունքները, մասնակցելով կամ վերացական բնույթ, դրանք ենթակա են անհապաղ քննության և դրանց պետք է կրոնական արարողություններին իր հիմնարկի ներսում և իր տրամադրության տակ պատասխանել առանց ավելորդ ձգձգումների: ունենալով տվյալ դավանանքի հատուկ կրոնական գրքեր:

ԲԱՆՏԱՐԿՅԱԼՆԵՐԻ ՈՒՆԵՑՎԱԾՔԻ ՊԱՀՊԱՆՈՒՄ ՇՓՈՒՄՆ ԱՐՏԱՔԻՆ ԱՇԽԱՐՀԻ ՀԵՏ 37. Բանտարկյալներին պետք է հնարավորություն տալ ինչպես գրագրության կարգով, 43. 1) Դրամը, թանկարժեք իրերը, հագուստն ու այլ ունեցվածքը, որոնք ըստ տվյալ այնպես էլ այցելությունների ընթացքում, կանոնավոր ժամանակահատվածների ընդմիջումով հաստատությունում գործող կանոնների, բանտարկյալն իրավունք չունի պահել իր մոտ, նրան և հարկ եղած վերահսկողության տակ կապ պահպանել իրենց ընտանիքների և անբասիր ընդունելիս ի պահ են տրվում: Բանտարկյալը ստորագրում է այդ իրերի ցուցակը: Հարկավոր է վարկ ունեցող ընկերների հետ: միջոցներ ձեռնարկել, որպեսզի դրանք պահվեն հուսալի պայմաններում:

38. 1) Բանտարկության մեջ գտնվող օտարերկրյա քաղաքացիների համար պետք է 2) Տվյալ հիմնարկից բանտարկյալին ազատելիս նրան պատկանող ամբողջ ունեցվածքն ու խելամիտ հնարավորություն ապահովել` կապ պահպանելու իրենց երկրների դրամը պետք է վերադարձվեն, բացի այն գումարներից, որոնք նրան թույլատրվել է ծախսել, դիվանագիտական և հյուպատոսական ներկայացուցիչների հետ: այն իրերից, որոնք նրան թույլատրվել է առաքել հիմնարկի սահմաններից դուրս, կամ էլ այն հագուստից, որը սանիտարական նկատառումներով անհրաժեշտ է եղել ոչնչացնել: 2) Այն բանտարկյալները, ովքեր տվյալ պետության մեջ դիվանագիտական կամ Բանտարկյալը ստորագրություն է տալիս` իրեն պատկանող փողն ու իրերը հետ ստանալիս: հյուպատոսական ներկայացուցչություն չունեցող երկրների քաղաքացիներ են, ինչպես նաև փախստականներն ու քաղաքացիություն չունեցող անձինք, պետք է հնարավորություն 3) Նույնը վերաբերում է նաև այն բոլոր դրամական միջոցներին ու իրերին, որոնք ունենան կապ պահպանել այն պետությունների դիվանագիտական ներկայացուցիչների հետ, բանտարկյալը ստանում է տվյալ հիմնարկում գտնվելու ժամանակ: որոնք վերցրել են նրանց շահերի պաշտպանությունը, կամ նրանց պաշտպանությամբ 4) Եթե բանտարկյալն իր մոտ ունի դեղամիջոցներ, դրանց հետ վարվելու մասին որոշումը զբաղվող ցանկացած ազգային կամ միջազգային մարմնի հետ: կայացնում է բժիշկը: 39. Բանտարկյալներին պետք է կանոնավորապես տեղեկացնել առավել կարևոր նորությունների մասին` թույլ տալով նրանց թերթեր, ամսագրեր կամ բանտային հատուկ ԾԱՆՈՒՑՈՒՄ ՄԱՀՎԱՆ, ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅԱՆ, ՏԵՂԱՓՈԽՄԱՆ ԵՎ ԱՅԼՆԻ ՄԱՍԻՆ հրատարակություններ կարդալ, ռադիո լսել, մասնակցել դասախոսությունների կամ օգտվել 44. 1) Բանտարկյալի մահվան, լուրջ հիվանդության, լրջորեն վիրավորվելու դեպքում կամ տեղեկատվության ցանկացած այլ միջոցներից, որոնք թույլատրելի են և վերահսկվում են նրան հոգեբուժարան տեղափոխելիս, տնօրենն այդ մասին անհապաղ տեղեկացնում է նրա վարչական մարմինների կողմից: ամուսնուն կամ կնոջը, եթե այդպիսիք կան, նրա մերձավոր բարեկամներին և, համենայն դեպս, բանտարկյալի կողմից նախապես մատնանշված անձին: ԳՐՔԵՐ 2) Բանտարկյալին պետք է անհապաղ հայտնել իր մերձավորների մահվան կամ լուրջ 40. Յուրաքանչյուր հիմնարկ պետք է գրադարան ունենա, որը հասանելի լինի բոլոր հիվանդության մասին: Մերձավոր բարեկամի ծանր հիվանդության դեպքում բանտարկյալին կատեգորիաների բանտարկյալների համար և պարունակի ինչպես զվարճալի, այնպես էլ թույլ է տրվում, ըստ հնարավորի, այցելել նրան` հսկողության տակ կամ առանց հսկողության: կրթական բովանդակությամբ գրքեր: Պետք է խրախուսել բոլոր բանտարկյալների 3) Յուրաքանչյուր բանտարկյալ պետք է իրավունք ունենա անհապաղ տեղեկացնել գրադարանից օգտվելը: ընտանիքի անդամներին` իր բանտարկության կամ մեկ այլ հիմնարկ տեղափոխվելու մասին:

~99 99 ~ ~100 100 ~ ԲԱՆՏԱՐԿՅԱԼՆԵՐԻ ՏԵՂԱՓՈԽՈՒՄ 50. 1) Հիմնարկների տնօրենների պաշտոններում պետք է նշանակել իրենց բնավորության, 45. 1) Երբ բանտարկյալներն ուղարկվում են իրենց բանտարկության վայրերը կամ մի տեղից վարչական ունակությունների, պատրաստվածության և փորձի շնորհիվ բավականաչափ փոխադրվում են մեկ այլ տեղ, պետք է նրանց պատսպարել կողմնակի աչքից և ձեռնարկել որակյալ անձանց: բոլոր միջոցները` նրանց պաշտպանելու վիրավորանքներից, հետաքրքրասիրությունից և 2) Տնօրենն իր ամբողջ ժամանակը պետք է նվիրի իր վրա դրված պարտականությունների տարփողման ցանկացած ձևից: կատարմանը` աշխատելով լրիվ աշխատանքային հաստիքով: 2) Բանտարկյալների տեղափոխումն անբավարար օդափոխության կամ լուսավորման կամ 3) Նա պետք է բնակվի իրեն վստահված հիմնարկի տարածքում կամ էլ մոտակայքում: էլ ցանկացած այլ ֆիզիկապես ծանր պայմաններում արգելվում է: 4) Երբ նույն տնօրենի վրա դրվում է երկու կամ մի քանի հիմնարկների վարման գործը, նա 3) Բանտարկյալներին փոխադրում են վարչության հաշվին, ընդ որում նրանց պետք է դրանցից յուրաքանչյուրն այցելի բավականին մեծ հաճախականությամբ: Այդ տեղափոխումը պետք է կատարվի բոլորի համար միատեսակ պայմաններում: հիմնարկներից ամեն մեկի ղեկավարությունը հարկավոր է դնել տեղում բնակվող որևէ պատասխանատու աշխատակցի վրա: ՀԻՄՆԱՐԿԻ ԱՆՁՆԱԿԱԶՄ 51. 1) Տվյալ հիմնարկի տնօրենը, նրա տեղակալը և աշխատակիցների մեծամասնությունը 46. 1) Բանտային վարչության մարմինները պետք է հոգ տանեն բոլոր կատեգորիաների պետք է իմանա այն լեզուն, որով խոսում է բանտարկյալների մեծամասնությունը կամ այն անձնակազմերի մանրակրկիտ ընտրության համար, քանզի բանտային հիմնարկների լավ լեզուն, որը հասկանալի է նրանց մեծ մասին: աշխատանքը կախված է այդ աշխատակիցների բարեխղճությունից, մարդասիրությունից, 2) Այնտեղ, ուր անհրաժեշտ է, պետք է օգտվել թարգմանչի ծառայություններից: իրազեկությունից և անձնական հատկանիշներից: 52. 1) Այն հիմնարկներում, որոնց չափերն արդարացնում են լրիվ հաստիքով աշխատող մեկ 2) Բանտային վարչակազմն իր աշխատակիցներին և ողջ հասարակայնությանն անընդհատ կամ մի քանի բժիշկների ներկայությունը, վերջիններից գոնե մեկը պետք է բնակվի կամ պետք է համոզի այն բանում, որ ինքը կատարում է հասարակական մեծ նշանակություն հիմնարկում, կամ մոտակայքում: ունեցող գործ: Այդ համոզմունքն ամրապնդելու համար նա պետք է օգտագործի 2) Մյուս հիմնարկները բժիշկները պետք է այցելեն ամեն օր, ընդ որում բժիշկը պետք է հասարակական տեղեկատվության հնարավորությունները: բնակվի բավականին մոտ, որպեսզի ճգնաժամային դեպքերում հնարավոր լինի անհապաղ 3) Վերոհիշյալ նպատակներին հասնելու համար բանտային վարչակազմի կանչել նրան: աշխատակիցներին պետք է նշանակել աշխատանքային լրիվ ժամանակով, իբրև բանտային 53. 1) Այն հիմնարկներում, ուր պահվում են ինչպես տղամարդիկ, այնպես էլ կանայք, վարչության մասնագիտացված աշխատակիցներ, որոնք պետք է օգտվեն պետական ծառայողի վերջիններիս բաժանմունքը պետք է գտնվի իգական սեռի պատասխանատու աշխատակցի կարգավիճակից և համոզված լինեն, որ լավ վարքի, աշխատանքի արդյունավետության և ղեկավարման ներքո, որի ձեռքում կլինեն տվյալ բաժանմունքի մուտքի բանալիները: իրենց վրա դրված խնդիրներն իրագործելու ֆիզիկական ունակությունների առկայության 2) Արական սեռի աշխատակիցները կանանց բաժանմունք են մտնում միայն իգական սեռի դեպքում իրենց պաշտոնները կպահպանվեն: Նրանց աշխատավարձը պետք է սահմանել այն աշխատակիցների ուղեկցությամբ: հաշվարկով, որ ներգրավվեն ու պահվեն այդ գործով զբաղվելու հնարավորություն ունեցող 3) Բանտարկության մեջ գտնվող կանանց մասին հոգ տանելը և հսկողությունը հարկավոր է կանայք և տղամարդիկ: Նկատի առնելով տվյալ աշխատանքի բացառիկ դժվարությունները, դնել միայն իգական սեռի աշխատակիցների վրա: Սակայն դա չի կարող խանգարել արական այդ մարդկանց համար պետք է ապահովել աշխատանքի համապատասխան պայմաններ և սեռի աշխատակիցներին, մասնավորապես բժիշկներին և ուսուցիչներին, կատարելու իրենց արտոնություններ: մասնագիտական պարտականությունները կանանց հիմնարկներում կամ այլ հիմնարկներում 47. 1) Այդ անձնակազմը պետք է բավականաչափ կրթված ու զարգացած լինել: կանանց հատկացված բաժանմունքներում: 2) Աշխատանքի ընդունվելուց առաջ անձնակազմի յուրաքանչյուր անդամի պետք է 54. 1) Բանտարկյալների հետ իրենց հարաբերություններում հիմնարկների անձնակազմերը նախապատրաստել իր ընդհանուր և կոնկրետ պարտականությունների կատարմանը, որից իրավունք ունեն ուժի դիմել միայն ինքնապաշտպանության կամ փախուստի փորձի դեպքում, հետո պետք է տեսական և գործնական ծրագրերի քննություններ պահանջել: ինչպես նաև բանտարկյալների կողմից գործող օրենքների կամ կանոնների վրա հիմնված 3) Աշխատանքի ընդունվելուց հետո և հետագա ամբողջ գործունեության ընթացքում այդ հրամաններին ակտիվորեն կամ պասսիվ կերպով հակադրվելիս: Ուժի դիմող աշխատակիցները պետք է պահպանեն ու բարձրացնեն իրենց որակավորումը` աշխատակիցները պարտավոր են մնալ չափավորության սահմաններում և նմանատիպ համապատասխան պարբերականությամբ աշխատանքից չկտրված վերապատրաստման միջադեպերի մասին անհապաղ տեղեկացնել հիմնարկի տնօրենին: դասընթացներ անցնելով: 2) Բանտերի աշխատակիցները պետք է ունենան հատուկ ֆիզիկական 48. Բանտարկության վայրերի բոլոր աշխատակիցները պետք է իրենց պահեն և կատարեն պատրաստվածություն, որը նրանց թույլ կտա սանձել հարձակողական մտադրություններ պարտականություններն այնպես, որ օրինակ ծառայեն բանտարկյալների համար և նվաճեն հանդես բերող բանտարկյալներին: նրանց հարգանքը: 3) Այն աշխատակիցները, ովքեր իրենց պարտականությունները կատարում են 49. 1) Հնարավորության դեպքում այդ հաստիքները պետք է մասնագետների բանտարկյալների հետ անմիջական շփման մեջ, պետք է զենք կրեն միայն բացառիկ բավականաչափ քանակ ընդգրկեն` հոգեբույժներ, հոգեբաններ, սոցիալական աշխատողներ, դեպքերում: Բացի այդ, զենք կրելու իրավունք պետք է ունենան միայն այն աշխատակիցները, ուսուցիչներ և արհեստագործական ճյուղերի դասատուներ: ովքեր համապատասխան պատրաստություն են անցել: 2) Սոցիալական աշխատողներին, ուսուցիչներին և արհեստագործական ճյուղերի դասատուներին պետք է նշանակել իբրև մշտական աշխատակիցներ, չխուսափելով սակայն ոչ ՏԵՍՉՈՒԹՅՈՒՆ լրիվ աշխատանքային օր աշխատող անձանց կամ հասարակական կարգով աշխատողների 55. Պատժիչ հաստատություններն ու ծառայությունները պետք է կանոնավոր տեսչական աշխատանքից: ստուգման ենթարկվեն որակյալ և փորձառու տեսուչների կողմից, որոնց նշանակում են

~101 101 ~ ~102 102 ~ իրավասու իշխանությունները: Տեսուչները մասնավորապես պետք է համոզված լինեն, որ սոցիալական կազմակերպությունների միջոցով: Անհրաժեշտ է միջոցներ ձեռնարկել, որպեսզի բանտարկության վայրերը ղեկավարվում են ըստ գործող օրենքների և հրահանգների և որ բանտարկյալները կարողանան պահպանել քաղաքացիական շահերի, սոցիալական նրանց աշխատանքը համապատասխանում է պատժիչ և ուղղիչ ծառայությունների առջև ապահովության և մյուս սոցիալական արտոնությունների բնագավառում օրենքի և իրենց դրված խնդիրներին: դատավճռի պայմանների հետ համատեղելի իրավունքների առավելագույնը: 62. Հիմնարկի բժշկական ծառայությունները պետք է բացահայտեն այն բոլոր մարմնական և հոգեկան հիվանդություններն ու թերությունները, որոնք կարող են արգելք հանդիսանալ Մ Ա Ս II բանտարկյալի վերադաստիարակմանը և հոգ տանել դրանց բուժման համար: Այդ նպատակով ՀԱՏՈՒԿ ԿԱՏԵԳՈՐԻԱՆԵՐԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ԿԻՐԱՌՎՈՂ ԿԱՆՈՆՆԵՐ հիմնարկները պետք է հնարավորություն ունենան ամենայն անհրաժեշտով ապահովել Ա. ԴԱՏԱՊԱՐՏՎԱԾ ԲԱՆՏԱՐԿՅԱԼՆԵՐ բժշկական, վիրաբուժական և հոգեբուժական սպասարկումը: ՂԵԿԱՎԱՐ ՍԿԶԲՈՒՆՔՆԵՐ 63. 1) Այդ սկզբունքների կենսագործումը պահանջում է անհատական մոտեցում 56. Ստորև շարադրվող ղեկավար սկզբունքներն արտացոլում են այն ոգին, որով պետք է բանտարկյալի նկատմամբ, հետևաբար` նրանց ըստ կատեգորիաների դասակարգման ճկուն ղեկավարվեն տույժային հիմնարկները, և այն նպատակները, որոնց իրականացմանն այդ համակարգ. ուստի ցանկալի է, որ այդպիսի կատեգորիաները տեղակայվեն դրանցից հիմնարկները պետք է ձգտեն, ելնելով սույն տեքստի 1-ին նախնական դիտողությունից: յուրաքանչյուրի հետ աշխատելու համար նախատեսված հիմնարկներում: 57. Բանտարկությունը և իրավախախտին շրջապատող աշխարհից մեկուսացնելու մյուս 2) Այդ հիմնարկներում պարտադիր չէ անվտանգության միատեսակ միջոցառումներ միջոցները նրան տառապանք են պատճառում, քանզի դրանք վերացնում են նրա ինքնորոշման ձեռնարկել յուրաքանչյուր խմբի համար: Ցանկալի է նույնիսկ աստիճանակարգել այդ իրավունքը, զրկում են նրան ազատությունից: Ուստի, բացի այն դեպքերից, երբ առանձնացումն միջոցառումների խստությունը` կախված կատեգորիայից: Մանրակրկիտ ընտրված արդարացված է և այդ են պահանջում կարգապահական ըմբռնումները, բանտային բանտարկյալների վերադաստիարակման առավել բարենպաստ պայմաններ գոյություն ունեն համակարգը պետք է խուսափի իրավիճակից բխող տառապանքներ պատճառելուց: բաց հիմնարկներում, ուր հիմք են ընդունվում ոչ թե փախուստները կանխելու ֆիզիկական 58. Բանտարկության կամ ընդհանրապես ազատազրկման դատապարտելու նպատակն ու միջոցառումները, այլ ինքնակարգապահությունը: հիմնավորումը, վերջին հաշվով, հասարակության պաշտպանություն են և 3) Ցանկալի է, որ հիմնարկում պահվող բանտարկյալների թիվը շատ մեծ չլինի, որպեսզի հասարակայնությանը սպառնացող հանցագործությունների կանխում: Այդ նպատակներին նրանց հանդեպ հնարավոր լինի կիրառել անհատական մոտեցում: Որոշ երկրներում կարելի է հասնել սոսկ այն դեպքում, եթե ազատազրկման ժամկետն ավարտելով և համարում են, որ նմանատիպ հիմնարկների բնակչությունը 500 մարդուց չպետք է գերազանցի: հասարակության մեջ կանոնավոր կյանք վերադառնալով` իրավախախտը ոչ միայն Բաց հիմնարկներում պետք է պահել որքան հնարավոր է քիչ բանտարկյալ: պատրաստ է, այլև ունակ է ենթարկվել օրենսդրությանն ու ապահովել իր գոյությունը: 4) Մյուս կողմից, բանտերը պետք է ունենան համապատասխան չափեր, որպեսզի նրանցում 59. Այդ նպատակով հիմնարկը պետք է գործադրի բոլոր ուղղիչ, դաստիարակչական, հնարավոր լինի պատշաճ միջոցներ և սպասարկում ապահովել: բարոյական և հոգևոր ուժերն ու օգնության ձևերը, որոնց տիրապետում է և որոնք ինքը 64. Հասարակության պարտավորությունները բանտարկյալի ազատմամբ չեն դադարում: հարմար է գտնում, կիրառելով դրանք յուրաքանչյուր բանտարկյալի վերադաստիարակման Ուստի անհրաժեշտ է ունենալ պետական կամ մասնավոր մարմիններ` ունակ գործուն պահանջները հաշվի առնելով: հոգածություն հանդես բերելու ազատված բանտարկյալների նկատմամբ, պայքարելով այն 60. 1) Հիմնարկում ընդունված ռեժիմը պետք է ձգտի բանտային և ազատ կյանքի միջև եղած նախապաշարումների դեմ, որոնց զոհ են նրանք և օգնելով նրանց կրկին ներգրավվել տարբերությունը նվազագույնի հասցնել, քանի որ այդ տարբերությունը բանտարկյալի մեջ հասարակական կյանքում: սպանում է պատասխանատվության զգացումը և մարդկային արժանապատվության գիտակցումը: ԲԱՆՏԱՐԿՅԱԼՆԵՐԻ ՀԵՏ ՎԱՐՎԵՑՈՂՈՒԹՅՈՒՆ 2) Ցանկալի է, որպեսզի պատժաժամկետը լրանալուց առաջ միջոցներ ձեռնարկվեն 65. Բանտային ազատազրկման կամ նմանատիպ մեկ այլ պատժաձևի դատապարտված բանտարկյալին աստիճանաբար հասարակության մեջ վերադարձնելու համար: Այդ անձանց հետ վարվեցողության ընթացքում պետք է ձգտել նրանց մեջ ցանկություն ներարկել նպատակին կարելի է հասնել յուրաքանչյուր իրավախախտի յուրահատկությունները հաշվի օրենքներին ենթարկվելու և ազատվելուց հետո սեփական գոյությունն ապահովելու` հաշվի առնելով, ազատվողների համար կամ հիմնարկի ներսում, կամ մեկ այլ հաստատությունում առնելով պատժաժամկետների տևողությունը: Նրանց հետ վարվեցողությունը պետք է մտցնելով հատուկ ապրելակարգ, կամ էլ բանտարկյալին փորձաշրջանով ազատելով, որի ամրապնդի անհատական արժանապատվության զգացումը և սեփական ընթացքում նրանք, այնուամենայնիվ, մնում են հսկողության տակ, այն պայմանով, որ նման պատասխանատվության գիտակցումը: հսկողությունը չի դրվում ոստիկանական իշխանությունների վրա և համատեղվում է 66. 1) Այդ նպատակով պետք է ձեռնարկել անհրաժեշտ բոլոր միջոցները, ներառյալ արդյունավետ սոցիալական օգնության հետ: կրոնական սպասարկումն այն երկրներում, ուր հնարավոր է, ուսուցումը, մասնագիտական 61. Բանտարկյալների հետ վարվեցողության ընթացքում պետք է ընդգծել ոչ թե նրանց պատրաստումն ու կողմնորոշումը, կոնկրետ սոցիալական դեպքերի ուսումնասիրումը, բացառումը հասարակությունից, այլ այն հանգամանքը, որ նրանք շարունակում են մնալ նրա աշխատանքի տեղավորման բնագավառում խորհրդատվությունը, ֆիզիկական անդամները: Ուստի բոլոր այն տեղերում, երբ դա հնարավոր է, հասարակական դաստիարակությունն ու բնավորության ամրապնդումը, նկատի ունենալով բանտարկյալի կազմակերպություններին անհրաժեշտ է ներգրավել հիմնարկների անձնակազմի հետ անհատական պահանջմունքները, նրա սոցիալական անցյալը, հանցագործության համագործակցության մեջ` նպատակ ունենալով բանտարկյալների վերադարձը պատմությունը, մարմնական և մտավոր ունակությունները և հնարավորությունները, հասարակություն: Յուրաքանչյուր բանտային հիմնարկին կից հարկավոր է ունենալ խառնվածքը, ազատազրկման ժամկետի տևողությունը և ազատվելուց հետո նրա սոցիալական աշխատակիցներ, ովքեր հոգ են տանում ընտանիքի հետ բանտարկյալի ցանկալի հնարավորությունները: կապերի պահպանման ու ամրապնդման մասին և կարող են օգտակար լինել նրան`

~103 103 ~ ~104 104 ~ 2) Բավականին երկար ժամկետի դատապարտված յուրաքանչյուր բանտարկյալի 72. 1) Հիմնարկներում աշխատանքի կազմակերպումն ու մեթոդները պետք է ընդունելիս տնօրենը նրա վերաբերյալ որքան հնարավոր է շուտ պետք է ստանա սպառիչ առավելագույնս մերձենան այն ամենին, ինչն ընդունված է դրանց պատերից դուրս, որպեսզի տեղեկություններ նախորդ կետում թվարկված հարցերի առնչությամբ: Այդ տեղեկությունները բանտարկյալները սովորեն ազատության մեջ աշխատանքի պայմաններին: միշտ պետք է բովանդակեն հոգեբուժության մեջ հնարավորին չափ բանիմաց բժշկի 2) Սակայն բանտարկյալների շահերն ու նրանց մասնագիտական պատրաստվածությունը զեկուցագիրը բանտարկյալի մարմնական և հոգեկան վիճակի մասին: չպետք է ստորադասել բանտային արտադրությունից շահույթի ստացման 3) Այս զեկուցագրերը և բանտարկյալին վերաբերող մյուս փաստաթղթերը պետք է կարվեն մտադրություններին: նրա անձնական գործին: Վերջինս պետք է լրացնել բոլոր նոր տեղեկություններով և պահել 73. 1) Հիմնարկներում արդյունաբերական և գյուղատնտեսական արտադրության այնպես, որպեսզի պատասխանատու աշխատողները կարողանան հարկ եղած դեպքում ղեկավարումն ավելի լավ է դնել բանտային վարչության, այլ ոչ թե մասնավոր կապալառուների օգտվել դրանից: վրա: 2) Այն բանտարկյալները, ովքեր հիմնարկի կողմից չհսկվող աշխատանք են կատարում, ԴԱՍԱԿԱՐԳՈՒՄ ՈՒ ԱՆՀԱՏԱԿԱՆԱՑՈՒՄ պետք է գտնվեն հիմնարկի աշխատակիցների մշտական հսկողության տակ: Բացի առանձին 67. Դասակարգման նպատակներն են` դեպքերից, երբ բանտարկյալներն աշխատում են կառավարական այլ հաստատությունների համար, գործատուները պարտավոր են հիմնարկին վճարել համապատասխան աշխատանքի ա) բանտարկյալների առանձնացումը նրանցից, ովքեր իրենց հանցավոր անցյալի կամ համար սահմանված աշխատավարձ լրիվ հաստիքով, ընդ որում` հաշվի առնելով բնավորության բացասական գծերի պատճառով նրանց վրա վատ ազդեցություն թողնել են բանտարկյալների աշխատանքի արտադրողականությունը: սպառնում, 74. 1) Ազատ բանվորների առողջության պահպանման ու անվտանգության ապահովման բ) բանտարկյալների բաժանումը ըստ կատեգորիաների, ինչը թեթևացնում է կանոնները պետք է կիրառվեն նաև բանտային հիմնարկներում: հասարակության մեջ վերադարձնելու նպատակով նրանց հետ կատարվող աշխատանքը: 2) Արտադրության մեջ խեղանդամվելու կամ մասնագիտական հիվանդություններ ձեռք 68. Տարբեր կատեգորիաների բանտարկյալների հետ աշխատանքը պետք է տանել բերելու դեպքում բանտարկյալներին պետք է փոխհատուցում վճարել: Վերջինիս պայմանները հնարավորության սահմաններում տարբեր հիմնարկներում կամ միևնույն հիմնարկի տարբեր պետք է լինեն ոչ պակաս նպաստավոր, քան ազատ բանվորների համար օրենքով բաժանմունքներում: նախատեսված փոխհատուցման պայմաններն են: 69. Յուրաքանչյուր բանտարկյալի ընդունելուց հետո ամենակարճ ժամկետում նրա 75. 1) Բանվորական օրվա կամ շաբաթվա առավելագույն տևողությունը սահմանվում է բնավորությունն ուսումնասիրելու հիման վրա պետք է մշակել նրա հետ աշխատանքի ծրագիր, օրենքով կամ վարչական որոշումների հիման վրա` հաշվի առնելով ազատ բանվորների ելնելով անհատական պահանջմունքներից, ընդունակություններից ու հակումներից: աշխատապայմանների բնագավառում տեղական կանոններն ու սովորույթները: Արտոնություններ 2) Աշխատաժամանակը պետք է բաշխել այնպես, որ բանտարկյալները շաբաթվա մեջ 70. Յուրաքանչյուր հիմնարկում պետք է ունենալ արտոնությունների համակարգ և տարբեր ունենան գոնե մեկ հանգստյան օր և բավականաչափ ժամանակ` իրենց վերադաստիարակման կատեգորիաների բանտարկյալների հետ վարվեցողության տարբեր մեթոդներ մշակել, նպատակով անհրաժեշտ ուսման և գործունեության համար: որպեսզի խրախուսվի նրանց լավ վարքը, նրանց մեջ պատասխանատվության զգացում 76. 1) Իրենց աշխատանքի դիմաց, որոշակի համակարգի շրջանակներում բանտարկյալները զարգացվի, ներարկվի վերադաստիարակվելու հետաքրքրասիրություն և ձեռք բերվի նրանց պետք է արդարացի վարձատրություն ստանան: համագործակցությունը: 2) Այդ համակարգին համապատասխան բանտարկյալները պետք է հնարավորություն ունենան իրենց աշխատած գումարի գոնե մի մասը ծախսել անձնական օգտագործման ԱՇԽԱՏԱՆՔ թույլատրելի առարկաներ ձեռք բերելու համար, իսկ աշխատավարձի մի մասն էլ ուղարկել 71. 1) Բանտարկյալների աշխատանքը չպետք է տառապանք պատճառի նրանց: ընտանիքին: 2) Բոլոր դատապարտված բանտարկյալները պարտավոր են աշխատել բժշկի կողմից 3) Այդ համակարգը պետք է նախատեսի նաև, որ բանտարկյալների աշխատած փողի մի հաստատված մարմնական և հոգեկան ընդունակություններին համապատասխան: մասը մնա վարչակազմի պահպանության տակ, որն էլ ազատման պահին այդ 3) Բանտարկյալներին պետք է այնքան օգտակար աշխատանք հանձնարարել, որ խնայողությունները կվերադարձնի նրանց: կանոնավոր բանվորական օր լրանա: 4) Բանտարկյալների համար ապահովվող աշխատանքը հնարավորության սահմաններում ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՈՒ ՀԱՆԳԻՍՏ պետք է լինի այնպիսին, որ բարձրացնի նրանց որակավորումը կամ որակավորում տա նրանց, 77. 1) Այն բանտարկյալներին, ովքեր ընդունակ են դրանից օգուտ քաղել, պետք է կրթության ինչը թույլ կտա ազատվելուց հետո զբաղվել ազնիվ աշխատանքով: հնարավորություն ընձեռել, ներառյալ կրոնական դաստիարակությունն այն երկրներում, 5) Այն բանտարկյալներին, ովքեր ունակ են դրանից օգուտ քաղել, պետք է սովորեցնել որտեղ դա թույլատրվում է: Անգրագետների և երիտասարդների ուսուցումը պետք է օգտակար արհեստներ` հատկապես փոքրահասակներին: պարտադիր համարել, և բանտային վարչության մարմինները պետք է հատուկ ուշադրություն 6) Բանտարկյալները պետք է հնարավորություն ունենան աշխատել իրենց հայեցողությամբ, դարձնեն դրան: եթե դա համատեղելի է արհեստների կանոնավոր ընտրության, վարչության պահանջների և 2) Բանտարկյալների ուսուցումը հնարավորին չափ պետք է կապակցել երկրում գործող հիմնարկի կարգ ու կանոնի հետ: կրթական համակարգին, որպեսզի ազատվող բանտարկյալները կարողանան հետագայում էլ սովորել առանց դժվարությունների:

~105 105 ~ ~106 106 ~ 78. Բոլոր հաստատություններում բանտարկյալների համար հարկավոր է հանգստի և մշակութային գործունեության հնարավորություն ապահովել` ի շահ նրանց ֆիզիկական և հոգեկան առողջության: 3) Այն պայմանով, օրենսդրությունը կամ հետաքննության ԿԱՊՆ ԱՐՏԱՔԻՆ ԱՇԽԱՐՀԻ ՀԵՏ ԵՎ ԽՆԱՄԱԿԱԼՈՒԹՅՈՒՆՆ ԱԶԱՏՎԵԼՈՒՑ ՀԵՏՈ 79. Անհրաժեշտ է հատուկ ուշադրություն դարձնել բանտարկյալի և նրա ընտանիքի միջև կապերի հաստատմանն ու ամրապնդմանը, ինչը ցանկալի է դիտվում և ծառայում է երկու կողմերի շահերին: 85. 1) Հետաքննության 80. Պատժաժամկետն անցկացնելու հենց սկզբից հարկավոր է մտածել ազատազրկվելուց հետո բանտարկյալին սպասող ապագայի մասին: Ուստի պետք է օգնել նրան` հիմնարկի պատերից դուրս գտնվող անձանց կամ հաստատությունների հետ կապերը հաստատելու և ամրապնդելու, որոնք ի վիճակի են պաշտպանել նրա ընտանիքի շահերը և, ազատվելուց հետո, աջակցել հասարակական կյանքին նրա ընդգրկմանը: առանձին 81. 1) Կառավարական կամ այլ մարմիններն ու հաստատությունները, որոնք ազատված բանտարկյալներին օգնում են հասարակության մեջ իրենց տեղը գտնելու այնտեղ, ուր հնարավոր է և անհրաժեշտ, պետք է հոգ տանեն, որ այդպիսի բանտարկյալները անձը հաստատող անհրաժեշտ փաստաթղթեր ու վկայականներ ստանան, համապատասխան բնակարան և աշխատանք գտնեն, ունենան տվյալ կլիմային ու տարվա եղանակին հարմար հագուստ և այնքան միջոցներ, որը բավարար է նշանակման վայրը մեկնելու և ազատվելուն անմիջապես հաջորդող ժամանակահատվածում ապրելու համար: 2) Նմանօրինակ հաստատությունների լիազորված ներկայացուցիչները պետք է հնարավորություն ունենան բանտային հիմնարկներ և նրանցում բանտարկված անձանց այցելելու: Այդ հաստատությունների հետ հարկավոր է խորհրդակցել բանտարկյալների հետագա կյանքի հեռանկարների մասին` նրանց ազատազրկման հենց սկզբից: 89. Հետաքննության ենթակա 3) Ցանկալի է, որպեսզի այդ հաստատությունների աշխատանքը կենտրոնացվի կամ համաձայնեցվի հնարավորի սահմաններում, որպեսզի ապահովվի նրանց աշխատանքի առավելագույն արդյունավետ օգտագործումը: 90. Հետաքննության ենթակա սեփական միջոցներով կամ Բ. ՀՈԳԵԿԱՆ ՀԻՎԱՆԴՆԵՐ ԵՎ ՄՏԱՎՈՐ ԹԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՈՎ ՏԱՌԱՊՈՂ ԲԱՆՏԱՐԿՅԱԼՆԵՐ 82. 1) Հոգեկան հիվանդ համարվող անձանց չպետք է բանտարկել: Ուստի հարկավոր է անհապաղ միջոցներ ձեռնարկել նրանց հոգեբուժարան տեղափոխելու համար: 2) Այլ հոգեկան հիվանդություններով կամ թերություններով տառապող բանտարկյալներին պետք է պահել հսկողության տակ և բուժել հատուկ հիմնարկներում, բժիշկների ղեկավարությամբ: նրանց խնդրանքն արդարացված 3) Բանտում գտնվելու ընթացքում այդպիսի բանտարկյալները պետք է բժշկական հատուկ հսկողության տակ լինեն: 92. Հետաքննության 4) Պատժիչ հիմնարկներին կից գործող բժշկական և հոգեբուժական ծառայությունները պետք է ապահովեն դրա կարիքը ունեցող բոլոր բանտարկյալների հոգեկան բուժումը: 83. Իրավասու հաստատությունների հետ համագործակցելիս, անհրաժեշտության դեպքում, ցանկալի է միջոցներ ձեռնարկել` ապահովելու համար ազատված բանտարկյալների հոգեբուժական խնամքը, ինչպես նաև նրանց սոցիալ-հոգեբուժական խնամակալությունը: պահպանելու համար: 93. Այնտեղ, ուր հնարավոր Գ. ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԿԱՄ ԴԱՏԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՍՊԱՍՈՂ ԱՆՁԻՆՔ անվճար իրավաբանական խորհրդա 84. 1) Քրեական հանցագործության մեղադրանքով ձերբակալված կամ բանտարկված անձինք, ովքեր պահվում են ոստիկանական տեղամասերում կամ բանտային հիմնարկներում, բայց դեռևս չեն կանչվել դատարան ու չեն դատապարտվել, ներքոհիշյալ կանոններում անվանվում են «հետաքննության ենթակա» բանտարկյալներ: 2) Հետաքննության ենթակա բանտարկյալներն անմեղ են դիտվում և նրանց հետ պետք է վարվել համապատասխանաբար: որ պետք է պահպանվեն անձի ազատությանը վերաբերող ենթակա բանտարկյալների հետ վարվեցողության ընթացակարգը որոշող օրենքները, նման բանտարկյալների հանդեպ չպետք է հատուկ ապրելակարգ կիրառել, որի հիմնական բնութագրերը շարադրվում են ներքոհիշյալ կանոններում: ենթակա բանտարկյալներին պետք է պահել դատապարտվածներից առանձին: 2) Հետաքննության տակ գտնվող երիտասարդ բանտարկյալներին անհրաժեշտ է պահել մեծահասակներից առանձին և սկզբունքորեն առանձին հիմնարկներում: 86. Գիշերը հետաքննության ենթակա բանտարկյալներին պետք է տեղաբաշխել միայնակ և կացարաններում, հաշվի առնելով, սակայն, կլիմայական պայմաններով բացատրվող տեղական առանձնահատկությունները: 87. Երբ հիմնարկում ընդունված կարգը չի խախտվում, հետաքննության ենթակա բանտարկյալներին կարելի է թույլատրել, եթե նրանք կամենում են, կողմնակի սնունդ ստանալ իր հաշվին կամ բանտային վարչության մարմինների միջոցով, կամ էլ իր ընտանիքի անդամների ու ընկերների միջոցով: Հակառակ դեպքում բանտարկյալի սնունդն ապահովում է վարչակազմը: 88. 1) Հետաքննության ենթակա բանտարկյալներն իրավունք ունեն քաղաքացիական հագուստ կրել, պայմանով, որ այն պահվի մաքուր և ունենա վայելուչ տեսք: 2) Եթե հետաքննության տակ գտնվող բանտարկյալը կրում է բանտային համազգեստ, այն պետք է տարբերվի դատապարտվածի համազգեստից: բանտարկյալներին միշտ պետք է ընձեռել աշխատելու հնարավորություն: Բայց աշխատանքը նրանց համար պարտադիր չի համարվում: Եթե այդպիսի բանտարկյալը որոշի աշխատել, նրա աշխատանքը պետք է վճարվի: բանտարկյալները պետք է հնարավորություն ունենան երրորդ անձանց հաշվին ձեռք բերել գրքեր, թերթեր, գրենական պիտույքներ կամ այլ իրեր, որոնք հնարավորություն են տալիս նրանց ժամանակ անցկացնել, պայմանով, որ դրանք համատեղելի են արդարադատության իրագործման պայմանների, հիմնարկում կյանքի կանոնավոր ընթացքի և անվտանգության պահանջների հետ: 91. Հետաքննության ենթակա բանտարկյալներին հարկավոր է թույլ տալ բանտում գտնվելու ընթացքում օգտվել իրենց բժշկի կամ ատամնաբույժի ծառայություններից, եթե այդ մասին է և եթե նրանք ի վիճակի են փակել դրա հետ կապված ծախսերը: ենթակա բանտարկյալները պետք է հնարավորություն ունենան ընտանիքին անհապաղ տեղեկացնել իրենց բանտարկության փաստի մասին, օգտվել բարեկամների ու ընկերների հետ հանդիպելու բանական հնարավորությունից, նրանց ընդունելով բանտում, ենթարկվելով միայն այն սահմանափակումներին ու հսկողությանը, որոնք անհրաժեշտ են արդարադատությունը պատշաճորեն իրականացնելու, հիմնարկում աշխատանքի կանոնավոր ընթացքն ապահովելու և անվտանգության պահանջները է, հետաքննության ենթակա բանտարկյալները պետք է ունենան տվության հնարավորություն` բանտում ընդունելու այն իրավաբան-խորհրդականին, որն իր վրա է վերցրել նրանց պաշտպանությունը, ինչպես նաև գաղտնի հրահանգներ նախապատրաստելու և նրան փոխանցելու իրավունքը: Այդ նպատակով հարկավոր է նրանց պահանջով տրամադրել գրենական պիտույքներ: Բանտարկյալի

~107 107 ~ ~108 108 ~ հանդիպումն իր իրավաբան-խորհրդականի հետ պետք է անցնի ոստիկանական կամ բանտային մարմինների աշխատակիցների աչքի առաջ, բայց նրանց լսելիության ՈՐԵՎԷ ՁԵՎՈՎ ՁԵՐԲԱԿԱԼՎՈՂ ԿԱՄ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎՈՂ ԱՆՁԱՆՑ ՊԱՇՏՊԱՆՈՒԹՅԱՆ սահմաններից դուրս: ՍԿԶԲՈՒՆՔՆԵՐԻ ԺՈՂՈՎԱԾՈՒ

Դ. ՔԱՂԱՔԱՑԻԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՎ ԲԱՆՏԱՐԿՅԱԼՆԵՐ 94. Այն երկրներում, ուր օրենքը թույլատրում է բանտարկություն պարտքի հանձնառություն չկատարելիս, կամ էլ դատարանի որոշմամբ` ցանկացած այլ քաղաքացիական գործի առնչությամբ, այդ կարգով բանտարկված անձանց չպետք է ենթարկել առավել խիստ Ոչ պաշտոնական թարգմանություն վարվեցողության, քան այն, ինչն անհրաժեշտ է հուսալի հսկողության և պատշաճ կարգ ու կանոնը պահպանելու համար: Այդպիսի անձանց նկատմամբ վերաբերմունքը պետք է լինի ոչ պակաս փափուկ, քան վերաբերմունքը հետաքննության ենթակա բանտարկյալների հանդեպ, ՈՐԵՎԷ ՁԵՎՈՎ ՁԵՐԲԱԿԱԼՎՈՂ ԿԱՄ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎՈՂ ԱՆՁԱՆՑ միայն այն տարբերությամբ, որ նրանց աշխատանքը կարող է լինել պարտադիր: ՊԱՇՏՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ՍԿԶԲՈՒՆՔՆԵՐԻ ԺՈՂՈՎԱԾՈՒ Ե. ԱՌԱՆՑ ՄԵՂԱԴՐԱՆՔ ՆԵՐԿԱՅԱՑՆԵԼՈՒ ԲԱՆՏՈՒՄ ՏԵՂԱՎՈՐՎԱԾ ԿԱՄ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԻՆՔ 95. Չխախտելով քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային ՀԱՍՏԱՏՎԵԼ Է ՄԱԿ-Ի ԳԼԽԱՎՈՐ ԱՍԱՄԲԼԵԱՅԻ 1988 ԹՎԱԿԱՆԻ ԴԵԿՏԵՄԲԵՐԻ 9-Ի 43/173 ԲԱՆԱՁԵՎՈՎ դաշնագրի 9-րդ հոդվածի դրույթները, այն անձանց, ում ձերբակալել կամ բանտ են նստացրել առանց մեղադրանք հարուցելու, ներկայացվում է նույն պաշտպանությունը, ինչը Գլխավոր ասամբլեան` ներկայացված է I և II մասերի Գ բաժնի գծով: II մասի Ա բաժնի համապատասխան դրույթները ևս կիրառելի են այն դեպքերում, երբ դրանց գործածությունը կարող է օգտավետ լինել այս վկայակոչելով 1980 թվականի դեկտեմբերի 15-ի իր 35/177 բանաձևը, որով նա Վեցերորդ հատուկ խմբի անձանց համար, որոնք գտնվում են կալանքի տակ, պայմանով, որ չեն կոմիտեի վրա խնդիր է դրել մշակել որևէ ձևով ձերբակալվող կամ կալանվող բոլոր անձանց ձեռնարկվի այնպիսի միջոցներ, որոնք ենթադրում են, թե ուղղման կամ վերադաստիարակման պաշտպանության սկզբունքների ժողովածուի նախագիծ և որոշում էր կայացրել այդ մեթոդները կիրառելի են որևէ քրեական հանցագործության համար չդատապարտված անձանց նպատակով հիմնել բաց կազմով աշխատանքային խումբ, վերաբերյալ: ի գիտություն ընդունելով որևէ ձևով կալանվող կամ ձերբակալվող բոլոր անձանց պաշտպանության սկզբունքների ժողովածուի նախագծի աշխատանքային խմբի զեկուցագիրը (56), որը նիստեր էր անում Գլխավոր ասամբլեայի քառասուներեքերորդ նստաշրջանի ընթացքում և ավարտել է սկզբունքների ժողովածուի նախագծի մշակումը, նկատի առնելով, որ աշխատանքային խումբը որոշում է ընդունել սկզբունքների ժողովածուի նախագծի տեքստը ներկայացնել Վեցերորդ կոմիտեին` քննարկման և ընդունման համար (57), համոզված լինելով, որ սկզբունքների ժողովածուի նախագծի ընդունումը կարևոր ավանդ կներդնի մարդու իրավունքների պաշտպանության գործում, ուշադրության առնելով սկզբունքների ժողովածուի տեքստի լայն տարածումն ապահովելու անհրաժեշտությունը, 1. հաստատում է որևէ ձևով ձերբակալվող կամ կալանվող բոլոր անձանց պաշտպանության սկզբունքների ժողովածուն, որի տեքստը կցվում է սույն բանաձևին. 2. իր երախտագիտությունն է հայտնում որևէ ձևով ձերբակալվող կամ կալանվող բոլոր անձանց պաշտպանության սկզբունքների ժողովածուի նախագծի աշխատանքային խմբին` (56) Սկզբունքների ժողովածուի մշակման գործում ներդրած կարևոր ավանդի համար. 3. Գլխավոր քարտուղարին խնդրում է Սկզբունքների ժողովածուի ընդունման մասին իրազեկ պահել Միավորված ազգերի կազմակերպության անդամ պետություններին և մասնագիտացված հիմնարկների անդամներին. հաստատակամորեն կոչ է անում ամեն ջանք գործադրել Սկզբունքների ժողովածուն լայնորեն տարածելու և կիրառելու համար:

76-ՐԴ ԼԻԱԳՈՒՄԱՐ ՆԻՍՏ, 9 ԴԵԿՏԵՄԲԵՐԻ 1988 ԹՎԱԿԱՆԻ

~109 109 ~ ~110 110 ~ Հավելված ՍԿԶԲՈՒՆՔ 4 Որևէ ձևով ձերբակալումը կամ բանտարկությունը և մարդու իրավունքները շոշափող բոլոր միջոցները ձերբակալված կամ բանտարկված անձանց նկատմամբ պետք է իրականացվեն ՈՐԵՎԷ ՁԵՎՈՎ ՁԵՐԲԱԿԱԼՎՈՂ ԿԱՄ ԿԱԼԱՆՎՈՂ ԲՈԼՈՐ ԱՆՁԱՆՑ որոշման միջոցով կամ ենթակա են դատական կամ այլ մարմնի արդյունավետ ՊԱՇՏՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ՍԿԶԲՈՒՆՔՆԵՐԻ ԺՈՂՈՎԱԾՈՒ վերահսկողությանը:

ՍԿԶԲՈՒՆՔՆԵՐԻ ԺՈՂՈՎԱԾՈՒԻ ԿԻՐԱՌՄԱՆ ՈԼՈՐՏԸ ՍԿԶԲՈՒՆՔ 5 Սույն Սկզբունքները կիրառվում են բոլոր այն անձանց պաշտպանելու համար, որոնք 1. Սույն սկզբունքները կիրառվում են բոլոր անձանց նկատմամբ, ցանկացած տվյալ ձերբակալվում կամ կալանավորվում են որևէ ձևով: պետության տարածքի սահմաններում` առանց որևէ խտրության, ռասայի, մաշկի գույնի, սեռի, լեզվի, կրոնի կամ հավատի, քաղաքական կամ այլ համոզմունքների, ազգային, էթնիկական ՏԵՐՄԻՆՆԵՐԻ ՕԳՏԱԳՈՐԾՈՒՄԸ ՍԿԶԲՈՒՆՔՆԵՐԻ ԺՈՂՈՎԱԾՈՒԻ ՆՊԱՏԱԿՆԵՐԻ ՀԱՄԱՐ` կամ սոցիալական ծագման, գույքային, դասային կամ այլ դրության առումով: ա) «ձերբակալություն» բառը նշանակում է անձի ձերբակալում` որևէ իրավախախտում 2. Օրենքի շրջանակներում կիրառվող և հատկապես կանանց, առանձնապես հղի կանանց և կատարելու կասկածանքով կամ որևէ մարմնի որոշմամբ. ծծմայրերի, ինչպես նաև երեխաների, դեռահասների, զառամյալների, հիվանդների կամ բ) «ձերբակալված անձ» բառերը նշանակում են ցանկացած անձ, որն անձնական հաշմանդամների իրավունքներն ու հատուկ իրավիճակը պաշտպանելու համար ազատությունից զրկվել է կատարած իրավախախտման համար դատապարտված չլինելու նախատեսված միջոցները խտրական չեն համարվում: Նման միջոցների անհրաժեշտության ու հետևանքով. կիրառման հարցը միշտ ենթակա է դատական կամ այլ մարմնի քննարկման: գ) «կալանված անձ» բառերը նշանակում են ցանկացած անձ, որն անձնական ազատությունից զրկվել է` կատարած որևէ իրավախախտման համար դատապարտվելու ՍԿԶԲՈՒՆՔ 6 հետևանքով. Ձերբակալված կամ կալանքի տակ գտնվող ոչ մի անձ չպետք է ենթարկվի դ) «ձերբակալում» բառը նշանակում է ձերբակալված անձի վիճակ, որի բնորոշումը բերված խոշտանգումների կամ դաժան, անմարդկային կամ արժանապատվությունը նվաստացնող է վերը. վարվեցողության կամ պատժի այլ ձևերի*: Ոչ մի հանգամանք չի կարող արդարացում ե) «կալանք» բառը նշանակում է բանտարկված անձի վիճակ, որի բնորոշումը բերված է հանդիսանալ խոշտանգումների կամ դաժան, անմարդկային կամ արժանապատվությունը վերը. նվաստացնող վարվեցողության կամ պատժի այլ ձևերի համար:

զ) «դատական կամ այլ մարմին» բառերը նշանակում են օրենքին համապատասխան դատական կամ այլ մարմին, որի կարգավիճակն ու դիրքն ապահովում են իրավասության, ՍԿԶԲՈՒՆՔ 7 անաչառության և անկախության առավելագույնս կայուն երաշխիքներ: 1. Պետությունները պետք է օրենսդրական կարգով արգելեն սույն Սկզբունքների բովանդակած իրավունքներին ու պարտականություններին հակասող ամեն տեսակ գործողությունները, համապատասխան պատժամիջոցների ենթարկեն նման ՍԿԶԲՈՒՆՔ 1 գործողությունների համար և գանգատների անաչառ հետաքննություն անցկացնեն: Որևէ ձևով ձերբակալված կամ կալանավորված բոլոր անձինք մարդասիրական վերաբերմունքի և մարդ անհատին բնորոշ արժանապատվության հարգման իրավունք ունեն: 2. Պաշտոնատար անձինք, որոնք հիմքեր ունեն համարելու, որ տեղի է ունեցել կամ կարող է սույն Սկզբունքների ժողովածուի խախտում տեղի ունենալ, պետք է այդ մասին հաղորդեն վերադաս իշխանություններին և, երբ դա անհրաժեշտ է, ուրիշ համապատասխան ՍԿԶԲՈՒՆՔ 2 իշխանությունների կամ մարմինների, որոնց վրա դրության հսկողության կամ շտկման Կալանավորումը, ձերբակալումը կամ բանտարկությունը կատարվում է միայն օրենքի լիազորություններ են դրված: դրույթներին խստիվ համապատասխան և իրավասու պաշտոնատար անձանց կամ այդ 3. Ցանկացած այլ անձ, որը հիմք ունի համարելու, որ տեղի է ունեցել կամ կարող է տեղի նպատակի համար օրենքով լիազորված անձանց կողմից: ունենալ սույն Սկզբունքների ժողովածուի խախտում, իրավունք ունի այդ մասին հաղորդելու մեղսակից պաշտոնատար անձանց նկատմամբ վերադաս ատյաններին, ինչպես նաև ՍԿԶԲՈՒՆՔ 3 համապատասխան այլ իշխանությունների կամ մարմինների, որոնց վրա դրության Որևէ ձևով ձերբակալվող կամ կալանվող անձանց շահերից ելնելով` չի թույլատրվում հսկողության կամ շտկման լիազորություններ են դրված: իրավունքին, կոնվենցիաներին, կանոններին կամ սովորույթներին համապատասխան որևէ պետության մեջ ճանաչվող կամ գոյություն ունեցող մարդու իրավունքների ոչ մի ՍԿԶԲՈՒՆՔ 8 սահմանափակում կամ որևէ նսեմացում այն հիման վրա, թե այդ իրավունքները չեն Ձերբակալված անձանց նկատմամբ կիրառվում է չդատապարտված անձանց նրանց ճանաչվում կամ նվազ ծավալով են ճանաչվում սույն Սկզբունքների ժողովածուում: իրավիճակին համապատասխանող ռեժիմ: Դրա հետևանքով նրանք միշտ, երբ դա հնարավոր է, տեղավորվում են կալանավորված անձանցից առանձին:

~ 111 ~ 111 ~112 112 ~ ՍԿԶԲՈՒՆՔ 9 ՍԿԶԲՈՒՆՔ 15 Անձին կալանավորող, նրան ձերբակալող կամ գործի հետաքննություն անցկացնող Չնայած այն բացառություններին, որ բովանդակում են 16 սկզբունքի (4) կետը և 18 իշխանությունները իրականացնում են միայն օրենքով իրենց տրամադրվող սկզբունքի 3 կետը, ձերբակալված կամ կալանավորված անձին կարող են մերժել կապ լիազորությունները, և այդ լիազորությունների իրականացումը կարող է գանգատարկվել ունենալու արտաքին աշխարհի և մասնավորապես իր ընտանիքի կամ դատապաշտպանի հետ դատական կամ այլ մարմնում, որ նախատեսված է օրենքով: մի քանի օրից ոչ ավելի ժամանակահատվածում:

ՍԿԶԲՈՒՆՔ 10 ՍԿԶԲՈՒՆՔ 16 Կալանավորման ժամանակ յուրաքանչյուր կալանավորվածի հաղորդվում են նրա 1. Կալանավորվելուց հետո շատ չանցած և ամեն անգամ ձերբակալության կամ կալանավորման պատճառներն ու անհապաղ հաղորդվում է նրան ներկայացվող ցանկացած բանտարկության մի վայրից մեկ ուրիշը փոխադրվելուց հետո ձերբակալված կամ կալանքի մեղադրանք: տակ գտնվող անձն իրավունք ունի դիմել իրավասու մարմնի, խնդրելով իր ընտանիքի անդամներին կամ իր ընտրությամբ համապատասխան այլ անձանց տեղյակ պահելու իր ՍԿԶԲՈՒՆՔ 11 կալանավորման, ձերբակալման կամ բանտարկվելու կամ էլ իր տեղափոխության և այն վայրի 1. Անձը չի կարող կալանքի տակ գտնվել առանց դատական կամ այլ մարմնի կողմից շտապ մասին, որտեղ նա պահվում է: կարգով ունկնդրվելու արդյունավետ հնարավորության ընձեռման: Ձերբակալված անձն 2. Եթե ձերբակալված կամ կալանավորված անձը օտարերկրացի է, նրան պետք է անհապաղ իրավունք ունի ինքը հանդես գալու ի պաշտպանություն իրեն կամ օգտվելու հաղորդվի համապատասխան միջոցներով այն պետության հյուպատոսության կամ դատապաշտպանի օգնությունից, ինչպես դա նախատեսված է օրենքով: դիվանագիտական ներկայացուցչության հետ կապվելու իր իրավունքի մասին, որի 2. Ձերբակալված անձին կամ նրա դատապաշտպանին, եթե այդպիսին կա, անհապաղ լրիվ քաղաքացին է նա, կամ որը այլ կերպ իրավասու է նման հաղորդում ստանալու` միջազգային տեղեկություն է տրվում ձերբակալման ցանկացած որոշման, ինչպես նաև ձերբակալման իրավունքին համապատասխան, կամ իրավասու միջազգային կազմակերպության հետ, եթե պատճառների մասին: նա գաղթական է կամ որևէ այլ կերպ գտնվում է միջկառավարական կազմակերպության պաշտպանության ներքո: 3. Դատական կամ այլ մարմինը պետք է լիազորություններ ունենա անհրաժեշտության դեպքում կալանքը շարունակելու հիմքը քննարկելու համար: 3. Եթե ձերբակալված կամ բանտարկված անձը անչափահաս է կամ ի վիճակի չէ գիտակցել իր իրավունքները, ապա հիշյալ իրավասու մարմինն իր նախաձեռնությամբ տեղեկացման պարտավորություն է ստանձնում, որ հիշատակված է սույն սկզբունքում: Առանձնակի ՍԿԶԲՈՒՆՔ 12 ուշադրություն պետք է դարձվի ծնողներին և խնամակալներին տեղյակ պահելուն: 1. Պատշաճ կերպով արձանագրության մեջ գրանցվում են` 4. Սույն սկզբունքում հիշատակված ցանկացած ծանուցում պետք է ուղարկվի կամ ա) կալանավորման պատճառները. թույլատրվի անհապաղ իրավասու մարմնի կողմից: Իրավասու մարմինը, սակայն, կարող է բ) տվյալ անձի կալանավորման ժամանակն ու այն ժամանակը, երբ տվյալ անձը տարվել է ծանուցումը հետաձգել ավելի խելամիտ ժամանակ, եթե այդ են պահանջում հետաքննության կալանավայր, ինչպես նաև դատական կամ այլ մարմնի առջև առաջին անգամ հայտնվելու բացառիկ հանգամանքները: ժամանակը. գ) իրավապահ մարմինների համապատասխան պաշտոնատար անձանց ազգանունները. ՍԿԶԲՈՒՆՔ 17 դ) կալանավայրի վերաբերյալ ստույգ տվյալները: 1. Ձերբակալված անձն իրավունք ունի իրավաբանական օգնություն ստանալու 2. Այդ արձանագրությունները ձերբակալվածին կամ, եթե այդպիսին կա, նրա դատապաշտպանի կողմից: Կալանքից հետո շատ չանցած նա իրավասու մարմնի կողմից դատապաշտպանին են ներկայացվում օրենքով կարգագրված կարգով: իրազեկ է պահվում իր իրավունքի մասին, և նրան խելամիտ հնարավորություններ են ընձեռվում այդ իրավունքն իրականացնելու համար:

ՍԿԶԲՈՒՆՔ 13 2. Եթե ձերբակալված անձը դատապաշտպան չունի իր ընտրությամբ, նա, բոլոր դեպքերում, երբ դա պահանջում են արդարադատության շահերը, իրավունք ունի օգտվելու դատական կամ Ցանկացած անձի, կալանավորման պահին և ձերբակալման կամ կալանավորման սկզբում այլ մարմնի կողմից նշանակված դատապաշտպանի ծառայությունից` առանց նրա կամ դրանից հետո շատ չանցած, կալանավորման, ձերբակալման կամ բանտարկման համար սպասարկումների վարձատրման, եթե այդ անձնավորությունը բավականաչափ դրամական պատասխանատու մարմինը համապատասխանաբար իրազեկ է պահում և պարզաբանում է միջոցներ չունի: նրա իրավունքները և թե նա ինչպես կարող է իրականացնել այդ իրավունքները:

ՍԿԶԲՈՒՆՔ 18 ՍԿԶԲՈՒՆՔ 14 1. Ձերբակալված կամ բանտարկված անձն իրավունք ունի կապվելու և խորհրդակցելու Այն անձը, որը բավականաչափ լավ չի հասկանում կամ խոսում նրա կալանավորման, դատապաշտպանի հետ: ձերբակալման կամ բանտարկության համար պատասխանատու իշխանությունների կողմից օգտագործվող լեզվով, իրավունք ունի հնարավորին չափ արագ ստանալ իրեն հասկանալի 2. Ձերբակալված կամ բանտարկված անձին անհրաժեշտ ժամանակ ու պայմաններ են լեզվով տեղեկություններ, որոնք նշված են 10, 11 (կետ 2), 12 (կետ 1) և 13 սկզբունքներում, և տրամադրվում իր դատապաշտպանի հետ խորհրդակցելու համար: թարգմանչի օգնություն ստանալ, եթե անհրաժեշտ է` ձրի, նրա կալանավորումից հետո 3. Ձերբակալված կամ կալանքի տակ գտնվող անձին դատապաշտպանի այցելելու, առանց իրավաբանական քննության կապակցությամբ: հապաղման կամ գրաքննության և լիակատար գաղտնիության պայմաններում նրա հետ

~113 113 ~ ~114 114 ~ խորհրդակցելու և կապի մեջ լինելու նրա իրավունքը չի կարող առժամանակ չեղյալ ՍԿԶԲՈՒՆՔ 24 հայտարարվել կամ սահմանափակվել, բացի բացառիկ հանգամանքներից, որոնք սահմանվում Ձերբակալված կամ կալանքի տակ գտնվող անձին հնարավորություն է ընձեռվում պատշաճ են օրենքով կամ նախատեսված են օրենքին համապատասխան կանոններով, երբ դատական բուժզննում անցնել ձերբակալության կամ բանտարկության վայր ժամանելուց հետո կամ այլ մարմնի կարծիքով, դա անհրաժեշտ է անվտանգությունը և կարգուկանոնը ամենակարճ ժամկետում. հետագայում նրան բուժսպասարկում և բուժում է տրամադրվում պահպանելու համար: ամեն անգամ, երբ դրա անհրաժեշտությունը ծագում է: Բուժսպասարկումն ու բուժումը 4. Իր դատապաշտպանի հետ ձերբակալված կամ կալանքի տակ գտնվող անձի տրամադրվում են անվճար: տեսակցությունները կարող են տեղի ունենալ այնպիսի պայմաններում, որոնք իրավապահ մարմինների պաշտոնատար անձին թույլ են տալիս տեսնել նրանց, բայց չլսել: ՍԿԶԲՈՒՆՔ 25 5. Ձերբակալված կամ կալանքի տակ գտնվող անձի կապը իր դատապաշտպանի հետ չի Ձերբակալված կամ կալանքի տակ գտնվող անձը կամ նրա դատապաշտպանը կարող օգտագործվել որպես վկայություն` մեղադրվող կամ կալաքնի տակ գտնվող անձի դեմ, ձերբակալության կամ կալանքի վայրում անվտանգության և կարգուկանոնի պահպանման եթե նա առնչություն չունի կատարվող կամ մտահղացվող հանցագործության հետ: համար անհրաժեշտ խելամիտ պայմանների կատարման պայմանով միայն իրավունք ունեն դիմել դատական կամ այլ մարմին` կրկնական բուժզննման կամ բժշկական եզրակացության ՍԿԶԲՈՒՆՔ 19 խնդրանքով կամ խնդրագրով: Ձերբակալված կամ կալանքի տակ գտնվող անձին մասնավորապես իրավունք է տրվում ընտանիքի անդամների այցելության և նրանց հետ նամակագրության, ինչպես նաև արտաքին ՍԿԶԲՈՒՆՔ 26 աշխարհի հետ հարաբերություն ունենալ` օրենքի բովանդակած և օրենքին համապատասխան Ձերբակալված կամ կալանքի տակ գտնվող անձի բուժզննման փաստը, բժշկի ազգանունը և կանոններով սահմանված խելամիտ պայմանների ու սահմանափակումների համաձայն: այդ զննման արդյունքները պատշաճ կերպով գրանցվում են արձանագրությունում: Թույլատրվում է առնչվելը այդ արձանագրությանը: Նման թույլտվության եղանակները ՍԿԶԲՈՒՆՔ 20 սահմանվում են ազգային օրենսդրության համապատասխան նորմերով: Ձերբակալված կամ կալանքի տակ գտնվող անձի խնդրանքով նա պահվում է, եթե դա հնարավոր է, նրա բնակության սովորական վայրից խելամիտ հեռավորության վրա գտնվող ՍԿԶԲՈՒՆՔ 27 ձերբակալման կամ բանտարկության վայրում: Այս սկզբունքները չպահպանելը, ապացույցներ ստանալու դեպքում, ուշադրության է առնվում` ձերբակալված կամ կալանքի տակ գտնվող անձի դեմ նման ապացույցների ՍԿԶԲՈՒՆՔ 21 թույլտվությունը որոշելիս: 1. Արգելվում է չարաշահել ձերբակալված կամ կալանքի տակ գտնվող անձի վիճակը` նրան խոստովանության կամ որևէ այլ ինքնամերկացման կամ ցանկացած այլ անձի դեմ ՍԿԶԲՈՒՆՔ 28 ցուցմունքներ տալ հարկադրելու նպատակով: Ձերբակալված կամ կալանքի տակ գտնվող անձն իրավունք ունի, եթե դա պետական 2. Ոչ մի ձերբակալված անձ հարցաքննության ժամանակ չպետք է բռնության, աղբյուրներից է, առկա միջոցների սահմաններում ստանալ խելամիտ քանակությամբ սպառնալիքների կամ հետաքննության այնպիսի եղանակների ենթարկվի, որոնք խախտում են ուսումնական, գեղարվեստական և լրատվական նյութեր` ձերբակալության կամ կալանքի որոշումներ ընդունելու կամ դատողություններ անելու նրա ընդունակությունը: վայրերում անվտանգությունը և կարգուկանոնն ապահովող տրամաբանական պայմանների պահպանմամբ:

ՍԿԶԲՈՒՆՔ 22 ՍԿԶԲՈՒՆՔ 29 Ոչ մի ձերբակալված կամ կալանքի տակ գտնվող անձ չպետք է նույնիսկ իր համաձայնությամբ որևէ բժշկական կամ գիտական փորձի ենթարկվի, որոնք կարող են վնասել 1. Համապատասխան օրենքների և կանոնների խստիվ կիրառմանը հետևելու նպատակով նրա առողջությանը: կանոնավոր կերպով կալանավայրեր են այցելում որակյալ և բավականաչափ փորձառու անձինք, որոնք նշանակվում և պատասխանատու են իրավասու իշխանությունների առջև` ի տարբերություն այն իշխանությունների, որոնց անմիջական տնօրինության ներքո են գտնվում ՍԿԶԲՈՒՆՔ 23 ձերբակալության կամ բանտարկության վայրերը: 1. Ձերբակալված կամ կալանքի տակ գտնվող անձի հարցաքննման կամ 2. Ձերբակալված կամ կալանքի տակ գտնվող անձը իրավունք ունի ազատորեն և հարցաքննությունների միջև ընկած ընդմիջումների տևողությունը, ինչպես նաև լիակատար գաղտնիության պայմաններում շփվելու այն անձանց հետ, որոնք ձերբակալության հարցաքննությունն անցկացնող պաշտոնատար անձանց և մյուս ներկաների ազգանունները կամ բանտարկության վայրեր են այցելում 1 կետին համապատասխան` նման վայրերում գրանցվում են և հաստատվում այն ձևով, որպիսին կարող է կարգագրված լինել օրենքով: անվտանգության և կարգուկանոնի ապահովման համար անհրաժեշտ խելամիտ պայմանների 2. Ձերբակալված կամ կալանքի տակ գտնվող անձը կամ նրա դատապաշտպանը, երբ դա պահպանմամբ: նախատեսված է օրենքով, թույլտվություն ունեն առնչվելու այն տեղեկություններին, որոնց մասին ասվում է սույն սկզբունքի 1 կետում:

~115 115 ~ ~116 116 ~ ՍԿԶԲՈՒՆՔ 30 էլ ցանկացած խնդրագիր կամ գանգատ տվող, 1 կետին համապատասխան, չեն կարող 1. Ձերբակալված կամ կալանքի տակ գտնվող անձի վարվելակերպի բնույթը, որն իրենից հալածանքների ենթարկվել` խնդրագիր կամ գանգատ տալու համար: կարգապահական իրավախախտում էր ներկայացնում ձերբակալման կամ կալանավորման ժամանակ, հնարավոր կարգապահական պատժի տեսակն ու տևողությունը, ինչպես նաև այն ՍԿԶԲՈՒՆՔ 34 իշխանությունները, որոնց իրավասության մեջ է մտնում նման պատիժ նշանակելը, պետք է Եթե ձերբակալված կամ կալանքի տակ գտնվող անձը մահանում է կամ անհետանում ճշտիվ սահմանված լինեն պատշաճ կերպով հրապարակված օրենքներում կամ օրենքին ձերբակալվելիս կամ բանտարկվելիս, ապա դատական կամ այլ մարմին հետաքննություն է համապատասխան հաստատված կանոններով: անցկացնում կամ իր նախաձեռնությամբ, կամ տվյալ անձի ընտանիքի անդամի կամ տվյալ 2. Ձերբակալված կամ կալանքի տակ գտնվող անձն իրավունք ունի ունկնդրվել` գործի մասին տեղեկություններ ունեցող ցանկացած անձի խնդրանքով: Եթե դա արդարացված կարգապահական պատժամիջոցներ դրվելուց առաջ: Նա իրավունք ունի գանգատարկել նման է հանգամանքներով, ապա նման հետաքննությունն անցկացվում է նույնպիսի միջոցները վերադաս իշխանությունների առջև: արարողակարգային հիման վրա, ամեն անգամ, երբ մահը կամ անհետացումը տեղի է ունենում ձերբակալության կամ բանտարկության ժամկետի լրանալուց հետո շատ չանցած: Նման ՍԿԶԲՈՒՆՔ 31 հետաքննության արդյունքները կամ դրա մասին զեկուցագիրը տրամադրվում է խնդրագրով, Համապատասխան իշխանությունները միջոցներ են ձեռնարկում, ազգային եթե դա վնաս չի հասցնում անցկացվող քրեական հետաքննությանը: օրենսդրությանը համապատասխան, անհրաժեշտության դեպքում օգնություն ապահովել ձերբակալված կամ կալանքի տակ գտնվող անձանց ընտանիքների անդամներին, որոնք ՍԿԶԲՈՒՆՔ 35 գտնվում են նրանց խնամքի տակ, հատկապես անչափահաս անձանց, և առանձնակի 1. Պետական պաշտոնատար անձի գործողությունների կամ զանցառությունների ուշադրություն են դարձնում առանց հսկողության մնացած երեխաների պատշաճ հետևանքով պատճառված վնասը` ի խախտումն սույն սկզբունքների բովանդակած խնամակալությանը: իրավունքների, ենթակա է հատուցման` պատասխանատվության կիրառվող նորմերի համաձայն, որոնք նախատեսված են ներքին օրենսդրությամբ: ՍԿԶԲՈՒՆՔ 32 2. Տեղեկատվությունը, որ պահանջվում է գրանցել սույն սկզբունքների համաձայն, 1. Ձերբակալված անձը կամ նրա դատապաշտպանը իրավունք ունեն ցանկացած ժամանակ, տրամադրվում է այն արարողակարգերին համապատասխան, որոնք ազգային ներքին օրենսդրությանը համապատասխան, քննություն հարուցել դատական կամ այլ մարմնի օրենսդրությամբ նախատեսվում են սույն սկզբունքին համապատասխան վնասահատուցման առջև` վիճարկելու համար տվյալ անձի ձերբակալման օրինականությունը` անհապաղ նրա հայցերի ներկայացման դեպքում օգտագործելու համար: ազատ արձակմանը հասնելու նպատակով, եթե այդ ձերբակալումը անօրինական է: 2. 1 կետում հիշատակված քննությունը պետք է լինի պարզ, արագ և անվճար այն անձանց ՍԿԶԲՈՒՆՔ 36 համար, ովքեր համապատասխան միջոցներ չունեն: Ձերբակալումն իրականացնող 1. Քրեական հանցագործության կատարման մեջ կասկածվող կամ մեղադրվող իշխանությունները պետք է, առանց չարդարացված ձգձգումների, ձերբակալված անձին ձերբակալված անձը անմեղ է համարվում և իրավունք ունի, որ իր հետ որպես այդպիսինի հետ ներկայացնեն նրա գործը քննող մարմնին: վարվեն այնքան ժամանակ, քանի դեռ նրա մեղավորությունը օրենքի համաձայն չի ապացուցված դռնբաց դատավարության ընթացքում, որի ժամանակ նա ունի իր ՍԿԶԲՈՒՆՔ 33 պաշտպանության համար անհրաժեշտ բոլոր երաշխիքները: 1. Ձերբակալված կամ կալանքի տակ գտնվող անձը կամ նրա դատապաշտպանն իրավունք 2. Հետաքննության և դատաքննության անցկացման ժամանակամիջոցում նման անձի ունեն ձերբակալման կամ կալանավայրի կառավարման համար պատասխանատու մարմին և կալանավորումը կամ ձերբակալությունը կատարվում է միայն օրենքով սահմանված ավելի բարձր ատյաններ, իսկ անհրաժեշտության դեպքում` գանգատները քննարկելու կամ հիմունքներով և պայմաններին ու արարողակարգերին համապատասխան: Արգելվում է նման պաշտպանության միջոցներ տրամադրելու լիազորված համապատասխան մարմիններ անձի նկատմամբ սահմանափակումներ մտցնելը, որոնց անմիջական անհրաժեշտությունը ուղարկել խնդրագիր կամ գանգատ տվյալ անձի նկատմամբ վարվեցողության վերաբերյալ, չկա ձերբակալման կամ քննության կամ արդարադատության իրականացման ընթացքի մասնավորապես խոշտանգումների կամ դաժան, անմարդկային կամ մարդկային համար խոչընդոտների վերացման կամ կալանքի վայրում անվտանգության և կարգուկանոնի արժանապատվությունը նվաստացնող այլ վարվելաձևի դեպքում: պահպանման նպատակների տեսակետից: 2. Այն դեպքերում, երբ ոչ ձերբակալված կամ կալանքի տակ գտնվող անձը, ոչ նրա դատապաշտպանը հնարավորություն չունեն իրականացնել նրա իրավունքները 1 կետին ՍԿԶԲՈՒՆՔ 37 համապատասխան, նման իրավունք կարող է իրականացնել ձերբակալված կամ կալանքի Քրեական մեղադրանքով ձերբակալված անձը կալանավորվելուց հետո շատ չանցած տակ գտնվող անձի ընտանիքի անդամը կամ որևէ այլ անձ, որն իրազեկ է այդ գործին: ներկայացվում է օրենքով սահմանված դատական կամ այլ մարմնի: Այդ մարմինը պետք է 3. Ապահովվում է խնդրագրի կամ գանգատի գաղտնիությունը, եթե այդ մասին խնդրում է անհապաղ որոշում կայացնի ձերբակալման օրինականության ու անհրաժեշտության մասին: խնդրագիր կամ գանգատ տվողը: Ոչ ոք չի կարող հետաքննության կամ դատաքննության ժամանակամիջոցում ձերբակալվել` 4. Յուրաքանչյուր խնդրագիր կամ գանգատ անհապաղ քննարկվում է, և պատասխանը առանց այդ մարմնի գրավոր որոշման: Ձերբակալված անձը, երբ նրան տեղափոխեն նման տրվում է առանց չարդարացված ձգձգման: Այդ խնդրագրի կամ գանգատի մերժման կամ մարմին, իրավունք ունի հանդես գալ հայտարարությամբ` ձերբակալության չարդարացված ձգձգման դեպքում խնդրագիր կամ գանգատ տվողը կարող է այն ուղարկել ժամանակաընթացքում իր հետ վարվեցողության կապակցությամբ: դատական կամ այլ մարմին: Ինչպես ձերբակալված կամ կալանքի տակ գտնվող անձը, այնպես

~117 117 ~ ~118 118 ~ ՍԿԶԲՈՒՆՔ 38 ԱՆԴԱՄ ՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻՆ ՀԱՍՑԵԱԳՐՎԱԾ ՆԱԽԱՐԱՐՆԵՐԻ ԿՈՄԻՏԵԻ Քրեական մեղադրանքով ձերբակալված անձը իրավունք ունի դատաքննության ԱՌԱՋԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆ ԹԻՎ R(2006) 2 ԵՎՐՈՊԱԿԱՆ ԲԱՆՏԱՅԻՆ ԿԱՆՈՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ անցկացման` խելամիտ ժամկետում, կամ ազատ արձակման նախքան դատը:

ՍԿԶԲՈՒՆՔ 39 Ոչ պաշտոնական թարգմանություն Բացառությամբ օրենքով նախատեսված հատուկ դեպքերի, և եթե դատական կամ ուրիշ 13F13F

1 մարմին այլ որոշում չի ընդունի արդարադատություն իրականացնելու օգտին, քրեական մեղադրանքով ձերբակալված անձին հնարավորություն է ընձեռվում, դատավարության ընթացքում, ազատ արձակվելու այն պայմաններով, որոնք կարող են սահմանվել օրենքին ԱՆԴԱՄ ՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻՆ ՀԱՍՑԵԱԳՐՎԱԾ ՆԱԽԱՐԱՐՆԵՐԻ ԿՈՄԻՏԵԻ համապատասխան: Այդ մարմինը ձերբակալման անհրաժեշտության հարցը պահում է տեսադաշտում: ԱՌԱՋԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆ ԹԻՎ R(2006) 2 ԵՎՐՈՊԱԿԱՆ ԲԱՆՏԱՅԻՆ ԿԱՆՈՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ 2 14F14F

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԴՐՈՒՅԹ ԸՆԴՈՒՆՎԵԼ Է 2006 ԹՎԱԿԱՆԻ ՀՈՒՆՎԱՐԻ 11-ԻՆ ՆԱԽԱՐԱՐՆԵՐԻ ԿՈՄԻՏԵԻ ԿՈՂՄԻՑ ՆԱԽԱՐԱՐՆԵՐԻ Սույն սկզբունքների ժողովածուում ոչ մի բան չպետք է մեկնաբանվի ցանկացած իրավունքի ՏԵՂԱԿԱԼՆԵՐԻ 952–ՐԴ ՆԻՍՏՈՒՄ սահմանափակման կամ դրանից շեղման իմաստով, ինչպես այն սահմանված է Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների միջազգային դաշնագրում (58): Նախարարների կոմիտեն, համաձայն Եվրոպայի խորհրդի կանոնադրության 15-րդ 56. A/C 6/43/1.9: հոդվածի «բ¦ կետի, 57. Նույն տեղում, կետ 4: հաշվի առնելով Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիան և Մարդու իրավունքների * «Դաժան, անմարդկային կամ արժանապատվությունը նվաստացնող վարվեցողության կամ եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքը, պատժի ձևեր» տերմինը պետք է մեկնաբանվի այնպես, որ ըստ հնարավորին ապահովվի հաշվի առնելով նաև Խոշտանգումների և անմարդկային կամ արժանապատվությունը առավել լայն պաշտպանություն ֆիզիկական կամ հոգեբանական բնույթի չարաշահումներից, նվաստացնող վերաբերմունքի կամ պատժի կանխարգելման եվրոպական կոմիտեի կատարած ներառյալ ձերբակալված կամ կալանքի տակ գտնվող անձին այնպիսի պայմաններում պահելը, աշխատանքը, մասնավորապես` իր ընդհանուր հաշվետվություններում մշակած որոնք նրան ժամանակավորապես, կամ մշտապես զրկում են նրա ցանկացած բնական չափանիշները, զգայարանից` ինչպես տեսողությունը, լսողությունը, տարածական կամ ժամանակային վերահաստատելով, որ ազատազրկումը կարող է կիրառվել բացառապես որպես ծայրահեղ կողմնորոշումը: միջոց և օրենքով սահմանված կարգով, 58. Տես 2200 A (XXI) բանաձևը: ընդգծելով, որ կալանք կիրառելիս և ազատազրկված անձանց նկատմամբ վերաբերմունք ցուցաբերելիս անհրաժեշտ է հաշվի առնել անվտանգության և կարգապահության պահանջները, միաժամանակ ապահովելով այնպիսի բանտային պայմաններ, որոնք չեն նվաստացնում անձի արժանապատվությունը և կալանավորված անձանց համար ապահովում են համապատասխան աշխատանքի հնարավորթությամբ և ծրագրերով, որոնք հնարավորություն կտան անձին ազատազրկումից հետո վերադառնալ հասարակություն, կարևորելով, որ Եվրոպայի խորհրդի անդամ պետությունները շարունակեն վերանայել և պահպանել իրենց բանտային քաղաքականությանն առնչվող ընդհանուր սկզբունքները, հաշվի առնելով, որ այդ ընդհանուր սկզբունքների պահպանումը կընդլայնի միջազգային համագործակցությունն այս ոլորտում, հաշվի առնելով նշանակալի սոցիալական փոփոխությունները, որոնք վերջին երկու տասնամյակներում ազդեցություն են գործել Եվրոպայի քրեակատարողական ոլորտի կարևոր զարգացումների վրա,

1 Թարգմանությունը Լիլիթ Պետրոսյանի /Քաղաքացիական հասարակության ինստիտուտ/ 2 Այս առաջարկության ընդունման ժամանակ և Նախարարների տեղակալների հանդիպումների դատավարական նորմերի 10.2–րդ հոդվածի համաձայն, Դանիայի ներկայացուցիչը պահպանեց իր կառավարության` առաջարկության հավելվածի 43-րդ կանոնի 2-րդ կետը կիրառելու կամ չկիրառելու իրավունքը, քանի որ մտայնություն կա, որ մեկուսի բանտարկության մեջ գտնվող բանտարկյալի համար ամենօրյա բժշկական հսկողության պահանջը լուրջ էթիկական խնդիրներ է առաջացնում բժիշկների հնարավոր դերի վերաբերյալ մեկուսի բանտարկության մեջ հետագայում մնալու բանտարկյալի պիտանելիության ճանաչման հարցում։

~119 119 ~ 120 վերահաստատելով Եվրոպայի խորհրդի Նախարարների կոմիտեի` քրեակատարողական ՀԱՎԵԼՎԱԾ քաղաքականության առանձահատուկ հայեցակետերին և գործնական կիրառմանը վերաբերող ԹԻՎ REC(2006)2 ԱՌԱՋԱՐԿՈՒԹՅԱՆ առաջարկություններում ներառված չափորոշիչները, մասնավորապես` «Բանտերում կրթության վերաբերյալ» թիվ R(89) 12 առաջարկությունը, «Բանտերի և վարակիչ ՄԱՍ ԱՌԱՋԻՆ հիվանդությունների` ներառյալ ՁԻԱՎ–ի նկատմամբ վերահսկողության քրեաբանական ՀԻՄՆԱԿԱՆ ՍԿԶԲՈՒՆՔՆԵՐԸ առանձահատկությունների և այլ առողջապահական խնդիրների վերաբերյալ» թիվ R (93) 6 Բոլոր ազատազրկված անձանց հետ անհրաժեշտ է վարվել` ապահովելով հարգանքը իրենց առաջարկությունը, «Պատժամիջոցներ և միջոցառումներ իրականացնող անձնակազմի մարդու իրավունքների նկատմամբ: վերաբերյալ» թիվ R(97) 12 առաջարկությունը, «Բանտային համակարգում առողջապահության կազմակերպման և էթիկայի հետ կապված հարցերի վերաբերյալ» թիվ R (98) 7 Ազատազրկված անձինք պահպանում են բոլոր այն իրավունքները, որոնցից նրանք չեն առաջարկությունը, «Բանտերում գերբնակեցման և բանտերի բնակչության աճի վերաբերյալ» զրկվել օրենքով սահմանված կարգով դատապարտվելու կամ նախնական կալանքում պահելու թիվ R (99) 22 առաջարկությունը, «Պայմանական վաղաժամկետ ազատման վերաբերյալ» թիվ որոշման հետևանքով։ Rec(2003)22 առաջարկությունը և «Բանտի աշխատակազմի կողմից ցմահ ազատազրկվածների Ազատազրկված անձանց նկատմամբ կիրառվող սահմանափակումները պետք է լինեն կամ երկարաժամկետ ազատազրկվածների պատիժը կրելու կազմակերպման վերաբերյալ» նվազագույն և համաչափ այն օրինական նպատակներին, որոնց համար դրանք կիրառվում են: թիվ Rec(2003)23 առաջարկությունը, Մարդու իրավունքներն ոտնահարող բանտային պայմանները չեն կարող արդարացվել հաշվի առնելով ՄԱԿ–ի Բանտարկյալների հետ վարվեցողության ստանդարտ նվազագույն միջոցների սակավության պատճառով: կանոնները, Ազատազրկման վայրերում կենսապայմանները պետք է հնարավորինս մոտեցված լինեն նկատի ունենալով, որ անհրաժեշտ է զգալիորեն վերանայել և լրամշակել «Եվրոպական հասարակությունում կյանքի դրական կողմերին: բանտային կանոնների մասին» Նախարարների կոմիտեի թիվ R (87) 3 առաջարկությունը՝ Ազատազրկումը պետք է կազմակերպվի այնպես, որ նպաստի ազատազրկված անձանց Եվրոպայի քրեակատարողական քաղաքականության ոլորտում, դատավճիռների կայացման վերադարձին ազատ հասարակություն: պրակտիկայում և բանտերի ընդհանուր կառավարման ոլորտում տեղի ունեցող Պետք է խրախուսել համագործակցությունն արտաքին սոցիալական ծառայությունների զարգացումները հասցեագրելու նպատակով, հետ և քաղաքացիական հասարակության հնարավորինս ներգրավումը քրեակատարողական Առաջարկում է անդամ պետությունների կառավարություններին՝ հիմնարկների կյանքում: իրենց օրենսդրական, քաղաքական ոլորտներում և գործելակերպում որդեգրել Քրեակատարողական հիմնարկների աշխատակիցներն իրականացնում են կարևոր «Եվրոպական բանտային կանոնների մասին» Նախարարների կոմիտեի թիվ R (87) 3 հասարակական ծառայություն և նրանց համալրումը, ուսուցումը և աշխատանքային առաջարկությունը փոխարինող այս առաջարկության հավելվածում ներառված կանոնները, պայմանները պետք է հնարավորություն տան նրանց պահպանել ազատազրկված անձնաց ապահովել այս առաջարկության և ուղեկցական մեկնաբանությունների թարգմանությունը մասին հոգ տանելու բարձր չափանիշները: և հնարավորինս լայն տարածումը, մասնավորապես` դատական մարմինների, բանտի Բոլոր ազատազրկման վայրերը պետք է ենթարկվեն կանոնավոր պետական և անկախ աշխատակիցների և ազատազրկված անձանց շրջանում: վերասկողության:

ԳՈՐԾՈՂՈՒԹՅԱՆ ՈԼՈՐՏԸ ԵՎ ԿԻՐԱՌՈՒՄԸ 10.1 Եվրոպական բանտային կանոնները կիրառվում են բոլոր այն անձանց նկատմամբ, որոնք դատարանի որոշմամբ նախնական կալանքի տակ են վերցվել կամ դատապարվել են ազատազրկման: 10.2 Սկզբունքորեն, այն անձինք, որոնց նկատմամբ դատարանը որպես խափանման միջոց ընտրել է կալանքը և այն անձինք, ովքեր դատապարտվել են ազատազրկման, պետք է պահվեն բացառապես քրեակատարողական հիմնարկներում, այսինքն` այն հիմնարկներում, որոնք նախատեսված են այս երկու կատեգորիայի ազատազրկված անձանց պահելու համար: 10.3 Սույն կանոնները կարող են կիրառվել նաև այն անձանց նկատմամբ՝ ա) ովքեր պահվում են քրեակատարողական հիմնարկում ցանկացած այլ պատճառներով, կամ բ) որոնց նկատմամբ դատարանը որպես խափանման միջոց ընտրել է կալանքը և այն անձինք, ովքեր դատապարտվել են ազատազրկման և որևէ այլ պատճառով պահվում են այլ վայրերում: 10.4 Սույն կանոնների նպատակով, բոլոր այն անձինք, ովքեր ազատազրկման մեջ են գտնվում և պահվում են քրեակատարողական հիմնարկներում կամ ազատազրկման մեջ են պահվում 10.3 «բ¦ կետում սահմանված կարգով, համարվում են ազատազրկված անձ:

~ 122 ~ ~121 121 ~ 122 11.1 Մինչև 18 տարեկան երեխաները չպետք է պահվեն չափահասների համար ՄԱՍ ԵՐԿՐՈՐԴ նախատեսված քրեակատարողական հիմնարկներում։ Նրանց պահելու համար անհրաժեշտ է ԱԶԱՏԱԶՐԿՄԱՆ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐԸ նախատեսել առանձին հիմնարկներ։ ԱԶԱՏԱԶՐԿՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱՐԿ ԸՆԴՈՒՆՈՒՄԸ 11.2 Այնուամենայինիվ, եթե երեխաները բացառիկ դեպքերում պահվում են չափահասների 14. Ոչ ոք չի կարող ընդունվել կամ պահվել քրեակատարողական հիմնարկում որպես հետ, անհրաժեշտ է սահմանել հատուկ կանոնակարգեր, որոնցով հաշվի է առնվում ազատազրկված անձ առանց ազգային օրենսդրության պահանջներին համապատասխան ուժի երեխաների հատուկ կարգավիճակը ու կարիքները: մեջ մտած ազատազրկման մասին որոշման: 12.1 Անձինք, ովքեր տառապում են հոգեկան հիվանդությամբ կամ որոնց հոգեկան 15.1 Յուրաքանչյուր ազատազրկված անձին քրեակատարողական հիմնարկ ընդունելու առողջությունը թույլ չի տալիս նրանց գտնվել քրեակատարողական հիմնարկում, պետք է ժամանակ անմիջապես գրանցվում են հետևյալ տեղեկությունները՝ պահվեն հատուկ նախատեսված հիմնարկներում: ա) ազատազրկված անձի անձնական տվյալները. 12.2 Այնուամենայնիվ, եթե նման խնդիրներ ունեցող անձինք բացառիկ դեպքերում պահվում են քրեակատարողական հիմնարկում, անրաժեշտ է սահմանել հատուկ կանոնակարգեր, որով բ) ազատազրկման հիմքերը և այդ որոշումն ընդունած իրավասու մարմինը. հաշվի է առնվում այդ անձանց հատուկ կարգավիճակը ու կարիքները: գ) ընդունման օրն ու ժամը. 13. Սույն կանոնները պետք է կիրառել անաչառորեն՝ անկախ ռաuայից, մաշկի գույնից, դ) ազատազրկված անձի` անձնական իրերի ցանկը, որոնք 31–րդ կանոնի համաձայն պետք uեռից, լեզվից, կրոնական, քաղաքական և այլ համոզմունքներից, ազգային կամ uոցիալական է ապահով կերպով պահել. ծագումից, գույքային դրությունից, ընտանեկան ծագումից կամ uոցիալական դրությունից: ե) մինչև քրեակատարողական հիմնարկ բերվելը դաժան վերաբերմունքի հետևանքով առաջացած ցանկացած տեսանելի մարմնական վնասվածքը կամ բողոքը. Մեկնաբանություն 3 15F15F զ) բժշկական գաղտնիության պահանջներին համապատասխան ազատազրկված անձի Ժամանակակից քաղաքակիրթ հասարակությունում բանտային համակարգը պետք է հիմնված առողջական վիճակի վերաբերյալ ցանկացած տեղեկություն, որն առնչվում է ազատազրկված լինի մարդասիրական, բարոյական, մարդու իրավունքների պաշտպանության սկզբունքների վրա։ անձի կամ այլ անձանց ֆիզիկական և հոգեկան վիճակին: Ազատազրկումը պետք է իրականացվի մարդու արժանապատվությունը չնսեմացնող նյութական և բարոյական պայմաններում։ Ռեսուրսների բացակայությունը չի կարող համարվել հիմնավորում կամ 15.2 Ընդունման ժամանակ բոլոր ազատազրկված անձանց պետք է տրամադրել 30–րդ արդարացում մարդու իրավունքների խախտման դեպքում (կետ 4)։ կանոնով նախատեսված տեղեկությունները: Ուղղիչ ներգործության միջոցների կիրառումը (աշխատանքի հնարավորություն, կրթություն, 15.3 Ընդունումից անմիջապես հետո, 24.9-րդ կանոնի համաձայն, տրամադրվում է դասընթացներ, ֆիզիկական վարժություններ և այլն) անհրաժեշտ են, որպեսզի բանտարկյալներն ազատազրկման մասին ծանուցում: ազատվելուց հետո նորից ինտեգրվեն հասարակության մեջ։ 16. Ընդունումից հետո որքան հնարավոր է սեղմ ժամկետում` Սույն բանտային կանոններում ներկայացված է ուղղիչ ներգործության միջոցների կիրառման առանձնահատկությունները։ ա) ընդունման պահին ազատազրկված անձի առողջական վիճակի վերաբերյալ Պարբերական ստուգումներ և հսկողություն իրականացնելու անհրաժեշտությունը ընդգծվում է տեղեկությունները պետք է ուղեկցվեն բուժզննությամբ՝ 42–րդ կանոնի համաձայն. հիմնական սկզբունքներում այն ներառելու միջոցով (կետ 9): ՀՀ–ում քրեակատարողական բ) ազատազրկված անձի նկատմամբ պետք է սահմանել անվտանգության հիմնարկների նկատմամբ անկախ վերահսկողություն իրականացվում է ՀՀ արդարադատության համապատասխան մակարդակ (ռեժիմ)՝ 51–րդ կանոնի համաձայն. նախարարության քրեակատարողական հիմնարկներում և մարմիններում հասարակական դիտորդների խմբի կողմից, որը գործում է ՀՀ ԱՆ թիվ ՔՀ-66-Ն հրամանի հիման վրա (2005 թ. գ) պետք է սահմանել ազատազրկված անձի վտանգավորության աստիճանը՝ 52–րդ կանոնի նոյեմբերի 18): համաձայն. Մարդու իրավունքների պաշտպանը նույնպես իրականացնում է նշված հիմնարկների դ) պետք է գնահատել ազատազրկված անձի սոցիալական կարգավիճակի վերաբերյալ հսկողություն՝ հանդիսանալով «Խոշտանգումների և այլ դաժան, անմարդկային կամ առկա ցանկացած տեղեկություն՝ տվյալ անձի անձնական և կենսական կարիքները հոգալու արժանապատվությունը նվաստացնող վերաբերմունքի կամ պատժի դեմ կոնվենցիայի» կամընտիր համար, և արձանագրությամբ սահմանված կանխարգելման ազգային մեխանիզմ: ե) ազատազրկման դատապարտված անձանց դեպքում պետք է ձեռնարկել սույն կանոնների Իրականացվում է նաև դատախազական հսկողություն պատիժների և հարկադրանքի այլ միջոցների կիրառման օրինականության նկատմամբ («Դատախազության մասին» օրենք, հոդ. 29)։ ութերորդ մասով նախատեսված ծրագրերն իրականացնելուն ուղղված միջոցներ:

Մեկնաբանություն Քրեակատարողական հիմնարկ հստակ սահմանված կարգով ազատազրկվածի ընդունումը կարող է նպաստել խաղաղ մթնոլորտի ձևավորմանը, որը դրականորեն կանդրադառնա ինչպես ազատազրկվածների, այնպես էլ աշխատակազմի վերաբերմունքի և վարքագծի վրա: Անհրաժեշտ է, որ ազատազրկվածների մոտ ստեղծվի այնպիսի տպավորություն, որ ընդունման կարգը միանգամայն արդարացված է և նպատակ ունի նվազեցնելու այն խնդիրները, որոնք կարող են ծագել քրեակատարողական հիմնարկում, ինչպես նաև խրախուսի նրանց անձնական կարիքների բավարարումը և աստիճանաբար նոր միջավայրին հարմարվելը: Իսկ աշխատակազմի համար ընդունման կարգը պետք է անհրաժեշտություն հանդիսանա 3Մեկնաբանությունները Քաղաքացիական հասարակության ինստիտուտ հկ–ի իրավաբան հաստատության պատշաճ կառավարումն իրականացնելու համար: Տաթևիկ Ղարիբյանի

~123 123 ~ ~124 124 ~ ՀՀ–ում կալանավորված անձանց և դատապարտյալների ընդունելու կարգը սահմանվում է ՀՀ 18.9 Անջատ պահելու պահանջները կարող են չպահպանվել 8–րդ կետով նախատեսված արդարադատության նախարարության քրեակատարողական ծառայության կալանավորվածներին դեպքերում՝ հնարավորություն տալով ազատազրկված անձանց մասնակցել համատեղ պահելու վայրերի և ուղղիչ հիմնարկների ներքին կանոնակարգով: միջոցառումներին, սակայն այդ խմբերը պետք է առանձնացվեն գիշերվա ընթացքում, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ այդ անձինք համաձայնեն համատեղ կացարանում մնալուն ՏԵՂԱՎՈՐՈՒՄՆ ՈՒ ԿԱՑԱՐԱՆՆԵՐԸ և հիմնարկի անձնակազմը գտնում է, որ դա բխում է այդ անձերի շահերից։ 17.1 Ազատազրկված անձանց, հնարավորության դեպքում, անհրաժեշտ է տեղավորել իրենց 18.10 Անվտանգության համար անհրաժեշտ միջոցները պետք է լինեն խիստ սահմանափակ բնակավայրերի կամ սոցիալական վերականգնման ծառայությունների մոտակայքում գտնվող և համաչափ փախուստի կամ ինքնախեղման կամ ուրիշներին վնասելու վտանգին։ ազատազրկման վայրերում: 17.2 Տեղավորման ժամանակ պետք է հաշվի առնել նաև շարունակվող քրեական Մեկնաբանություն քննությունը, անվտանգության պահանջները և բոլոր ազատազրկված անձանց Ազատազրկված անձանց ըստ հիմնարկների բաշխելիս հաշվի են առնվում անվտանգությունը և համապատասխան ռեժիմի ապահովման անհրաժեշտությունը։ ապահովությունը, ինչպես նաև համապատասխան ռեժիմի ընտրության անհրաժեշտությունը։ 17.3 Հնարավորության դեպքում, պետք է հաշվի առնել նաև ազատազրկված անձանց Պետք է անջատ պահվեն՝ կարծիքը իրենց տեղավորման և հետագայում այլ հաստատություն փոխադրվելու վերաբերյալ։ Կանայք տղամարդկանցից 18.1 Ազատազրկվածներին տրամադրվող կացարանները, մասնավորապես՝ քնելու տեղերը, Մեղադրյալները դատապարտյալներից պետք է ապահովեն մարդկային արժանապատվության նկատմամբ հարգանք և հնարավորինս Երիտասարդ դատապարտյալները`առանձին իրենց տարիքային առանձնահատուկ կարիքներին ապահովեն առանձնանալու հնարավորություն, համապատասխանեն սանիտարական բոլոր համապատասխան ռեժիմում: պահանջներին, ընդ որում հարկավոր է պատշաճ ուշադրություն դարձնել կլիմայական Նմանատիպ առանձնացումը նպատակ ունի պաշտպանելու պոտենցիալ առավել խոցելի պայմաններին, հատկապես այդ կառույցների ծավալներին, նվազագույն մակերեսի ազատազրկվածներին: ապահովմանը, լուսավորությանը, ջեռուցմանը և օդափոխմանը: Քրեակատարողական հիմնարկների և բանտասենյակների տեխնիկական պայմաններին առնչվող հարցերը կարգավորող դրույթները (կետ 18.1-18.2) սահմանում են նվազագույն հիմնական 18.2 Բոլոր այն կառույցներում, ուր ապրում, աշխատում կամ հավաքվում են ստանդարտները` այն պայմանները, որոնք անհրաժեշտ է ապահովել ազատազրկվածների համար: ազատազրկված անձինք, Նվազագույն այս պայմանները ստեղծում են մի միջավայր, որն իր դրական ազդեցությունը կարող է ա) լուսամուտները պետք է ունենան բավարար չափեր, որպեսզի բանտարկյալները ունենալ ազատազրկվածների՝ հասարակության մեջ հետագա ինտեգրման գործընթացին: կարողանան կարդալ և աշխատել ցերեկային լույսով, և պետք է նախագծված լինեն այնպես, որ Պետք է ապահովել բանտախցի տարածքի, օդի, լույսի, ջերմության, օդափոխության համար ապահովեն թարմ օդի մուտքը, բացառությամբ համապատասխան օդափոխման համակարգի նվազագույն պայմաններ։ ՀՀ Քրեակատարողական օրենսգրքի 73–րդ հոդվածը սահմանում է առկայության դեպքում, չափանիշները՝ ելնելով տեղական առանձնահատկություններից և գործնական կիրառումից։

բ) արհեստական լուսավորությունը պետք է համապատասխանի ընդունված տեխնիկական ՀԻԳԻԵՆԱՆ չափանիշներին, և 19.1 Հիմնարկի բոլոր մասերը պետք է միշտ պահվեն պատշաճորեն և ամենամաքուր ձևով։ գ) պետք է նախատեսված լինի ազդանշանային համակարգ, որը թույլ կտա ազատազրկված անձանց անհապաղ կապ հաստատել անձնակազմի հետ։ 19.2 Անձին քրեակատարողական հիմնարկ ընդունելիս այն խուցը կամ կացարանը, որտեղ նա պահվելու է, պետք է լինի մաքուր: 18.3 1–ին և 2–րդ կետերով սահմանված նվազագույն պահանջները պետք է նախատեսվեն ազգային օրենսդրությունում։ 19.3 Ազատազրկված անձը պետք է հնարավորություն ունենա անարգել օգտվել հիգիենայի կանոններին համապատասխանող և պատշաճ կերպով առանձնացված սանհանգույցից: 18.4 Ազգային օրենսդրությամբ պետք է նախատեսվեն այնպիսի մեխանիզմներ, որոնք կերաշխավորեն այս նվազագույն պահանջների պահպանումը ազատազրկման վայրերի 19.4 Անհրաժեշտ է տրամադրել լոգարաններ, որպեսզի յուրաքանչյուր ազատազրկված անձ գերբնակեցման պայմաններում։ կարողանա լողանալ կամ ջրցնցուղ ընդունել ամեն մի կլիմայի համապատասխան ջերմաստիճանում և հնարավորության դեպքում ամեն օր կամ առնվազն շաբաթը երկու անգամ 18.5 Որպես կանոն, ազատազրկված անձանց գիշերվա ընթացքում տրամադրվում են (կամ անհրաժեշտության դեպքում ավելի հաճախակի)՝ ելնելով ընդհանուր հիգիենայի անհատական խցեր, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ նրանց իսկ շահերից պայմաններից։ նպատակահարմար է տեղավորել նրանց այլ անձանց հետ։ 19.5 Ազատազրկված անձինք պետք է մաքուր և կոկիկ պահեն իրենք իրենց, իրենց 18.6 Համատեղ կացարան կարող է տրամադրվել միայն նպատակահարմարության և հագուստը և անկողնային պարագաները: անձանց համատեղելիության դեպքում։ 19.6 Հիմնարկի աշխատակազմը պետք է ապահովի հիգիենայի պահպանման միջոցներով` 18.7 Հնարավորության դեպքում ազատազրկված անձինք պետք է ընտրության տրամադրելով համապատասխան պարագաներ: հնարավորություն ունենան նախքան համատեղ կացարան տեղափոխվելը։ 19.7 Անհրաժեշտ է ձեռնարկել կանանց հիգիենայի կարիքները հոգալու համար հատուկ 18.8 Ազատազրկված անձանց այս կամ այն հիմնարկում կամ հիմնարկի այս կամ այն միջոցներ: հատվածում տեղավորվում են մեկուսացման հետևյալ պահանջների պահպանմամբ. ա) մեղադրյալները՝ դատապարտյալներից առանձին, Մեկնաբանություն բ) տղամարդիկ՝ կանանցից առանձին, Ազատազրկվածների անձնական հիգիենայի պահպանության խրախուսումը համապատասխան գ) երիտասարդ դատապարտյալները՝ ծեր դատապարտյալներից առանձին։ պայմանների և ռեսուրսների ապահովման միջոցով պետք է համարել առաջնային խնդիր: Նրանք պետք է ապահովված լինեն հիգիենայի անհրաժեշտ բոլոր պարագաններով, ինչպես նաև տաք և սառը

~125 125 ~ ~126 126 ~ ջրով՝ շաբաթը առնվազն երկու անգամ լոգանք ընդունելու համար: ՀՀ օրենսդրության համաձայն ՀՀ–ում կալանավորված անձը կամ դատապարտյալը կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ կալանավորված անձինք, ինչպես նաև դատապարտյալներն իրավունք ունեն իրենց հաշվին օգտվելու ուղղիչ հիմնարկի կրպակից կամ խանութից կարող է իր հաշվին ձեռք բերել լրացուցիչ սննդամթերք: լրացուցիչ լոգանք ընդունելու հնարավորությունից, լվացքատան, քիմմաքրման ծառայություններից: Հիգիենիկ պարագաների չափաբաժինները սահմանվում են Քրեակատարողական հիմնարկներում ԻՐԱՎԱԲԱՆԱԿԱՆ ԽՈՐՀՐԴԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆԸ պահվող անձանց սննդի օրական միջին չափաբաժինները, հանդերձանքի չափաբաժինները և դրանց 23.1 Բոլոր ազատազրկված անձինք ունեն իրավաբանական խորհրդատվության իրավունք, շահագործման ժամկետները, անկողնային ու հիգիենիկ պարագաների չափաբաժինները և դրանց շահագործման ժամկետները հաստատելու մասին N 413-Ն որոշմամբ։ և քրեակատարողական հիմնարկի անձնակազմը պետք է ապահովի նման խորհրդատվություն ստանալու համապատասխան հնարավորություններով: ՀԱՆԴԵՐՁԱՆՔՆ ՈՒ ԱՆԿՈՂՆԱՅԻՆ ՊԱՐԱԳԱՆԵՐԸ 23.2 Ազատազրկված անձինք կարող են իրենց հաշվին ստանալ իրավաբանական 20.1 Ազատազրկված անձինք, ովքեր չունեն իրենց սեփական հագուստը, ապահովվում են խորհրդատվություն ցանկացած իրավական բնույթի հարցի վերաբերյալ իրենց նախընտրած կլիմայական պայմաններին համապատասխանող հագուստով: իրավաբանի մոտ:

20.2 Այդ հագուստը չպետք է որևէ ձևով նվաստացնող լինի: 23.3 Անվճար իրավաբանական օգնության ծառայությունների առկայության դեպքում, քրեակատարողական հիմնարկի անձնակազմը պետք է իրազեկի այդ մասին ազատազրկված 20.3 Հագուստը պետք է լավ վիճակում պահվի և անհրաժեշտության դեպքում փոխարինվի: անձանց: 20.4 Այն ազատազրկված անձինք, որոնց թույլ է տրվում դուրս գալ հիմնարկից, 23.4 Պետք է ապահովել ազատազրկված անձի և նրա իրավաբանի միջև իրավաբանական պարտավորված չեն կրել բանտային համազգեստ: հարցերի վերաբերյալ խորհրդատվությունների և այլ հաղորդակցության, այդ թվում` 21. Յուրաքանչյուր ազատազրկված անձի պետք է տրամադրել քնելու անհատական տեղ և նամակագրության գաղտնիությունը: անկողնային պարագաներ, որոնք պետք է լավ վիճակում պահվեն և փոխվեն այն 23.5 Դատական մարմինները կարող են առանձին դեպքերում սահմանափակել այդ հաճախականությամբ, որն անհրաժեշտ է դրանց մաքրությունն ապահովելու համար: գաղտնիությունը՝ լուրջ հանցագործությունը կամ քրեակատարողական հիմնարկի անվտանգությանը սպառնացող լուրջ վտանգը կանխելու համար: Մեկնաբանություն 23.6 Ազատազրկված անձինք պետք է հնարավորություն ունենան ծանոթանալու իրենց Կալանավորված անձինք կրում են իրենց հագուստը, իսկ դատապարտյալները` միասնական քրեական վարույթին առնչվող փաստաթղթերին և նյութերին կամ ունենան դրանք իրենց մոտ: նմուշի հագուստ, որը որևէ կերպ չպետք է նվաստացնի կամ ճնշի նրանց: Անկախ այն բանից, թե միասնական նմուշի հագուստ է, թե անձնական ուղղիչ հիմնարկի և կալանավորվածներին պահելու վայրի վարչակազմը պետք է ապահովի պայմաններ դրանք լվանալու, չորացնելու, պատշաճ Մեկնաբանություն պահպանության համար: Եթե ազատազրկվածները պետք է այցելեն կրթական հաստատություն, Եվրոպական բանտային նոր կանոններում ավելացվել է իրավաբանական խորհրդատվություն դատարան կամ ինչ-որ պատճառներից ելնելով պետք է հայտնվեն հանրության մեջ, ապա նրանք ստանալու իրավունքը։ Ազատազրկվածները կարող են իրենց հաշվին խորհրդատվություն ստանալ չպետք է կրեն դատապարտյալների համար նախատեսված միասնական նմուշի հագուստ: իրենց նախընտրած իրավաբանի մոտ։ Բացի այդ, քրեակատարողական հիմնարկներում աշխատում է իրավաբան սոցիալական, հոգեբանական և իրավական աշխատանքների բաժնում, ում կարող են ՍՆՈՒՆԴԸ դատապարտյալներն անհրաժեշտության դեպքում դիմել և ստանալ անվճար իրավաբանական խորհրդատվություն։ 22.1 Ազատազրկված անձանց պետք է ապահովել այնպիսի կերակրացանկով, որտեղ հաշվի է առնված նրանց տարիքը, առողջությունը, ֆիզիկական պայմանները, կրոնական ԿԱՊՆ ԱՐՏԱՔԻՆ ԱՇԽԱՐՀԻ ՀԵՏ պահաջները, մշակույթը և նրանց կողմից կատարվող աշխատանքը: 24.1 Ազատազրկված անձանց թույլատրվում է հնարավորինս հաճախ հաղորդակցվել 22.2 Սննդի պահանջները, այդ թվում կալորիաների և սպիտակուցների քանակը պետք է նամակների, հեռախոսակապի կամ այլ հաղորդակցման միջոցներով իրենց ընտանիքների, այլ սահմանվի ազգային օրենսդրությամբ: անձանց և արտաքին կազմակերպությունների ներկայացուցիչների հետ և տեսակցություն 22.3 Սննունդը պետք է պատրաստվի և մատուցվի հիգիենայի կանոնների պահպանմամբ: ունենալ նրանց հետ: 22.4 Սննունդը պետք է տրամադրվի օրական երեք անգամ՝ ողջամիտ պարբերականությամբ: 24.2 Հաղորդակցությունն ու տեսակցությունները կարող են սահմանափակվել կամ 22.5 Մաքուր խմելու ջուրը պետք է մշտապես մատչելի լինի ազատազրկված անձանց վերահսկվել քրեական քննության պահանջներից ելնելով, կարգ ու կանոն, անվտանգություն համար: ապահովելու, հանցագործությունը կանխելու կամ հանցագործության զոհերին պաշտպանելու 22.6 Բժիշկը կամ որակյալ բուժակը պետք է նշանակի հատուկ սննդակարգ այն համար։ Չնայած նման` ներառյալ դատական մարմինների կողմից սահմանված ազատազրկված անձանց համար, որոնք բժշկական պատճառներով ունեն դրա կարիքը: սահմանափակումներին, այնուամենայնիվ, պետք է թույլատրվի հաղորդակցության նվազագույն ընդունելի մակարդակ։ Մեկնաբանություն 24.3 Ազգային օրենսդրությամբ պետք է սահմանվեն ազգային և միջազգային մարմինները, Սնունդը պետք է համապատասխանի առողջապահական մարմինների կողմից սահմանված ինչպես նաև պաշտոնյաները, որոնց հետ շփումը ազատազրկված անձնաց համար չի կարող նորմերին: սահմանափակվել: ՀՀ–ում սննդի օրական միջին չափաբաժինը սահմանվում է Քրեակատարողական հիմնարկներում 24.4 Տեսակցությունները պետք է կազմակերպել այնպես, որ ազատազրկվածները պահվող անձանց սննդի օրական միջին չափաբաժինները, հանդերձանքի չափաբաժինները և դրանց կարողանան պահպանել և զարգացնել կապն ընտանիքի հետ հնարավորինս բնական կերպով: շահագործման ժամկետները, անկողնային ու հիգիենիկ պարագաների չափաբաժինները և դրանց շահագործման ժամկետները հաստատելու մասին N 413-Ն որոշմամբ։

~127 127 ~ ~128 128 ~ 24.5 Քրեակատարողական հիմնարկների ղեկավարությունը պետք է աջակցի 25.2 Ռեժիմը պետք է նախատեսի, որ բոլոր ազատազրկված անձինք անցկացնեն խցից դուրս ազատազրկված անձանց արտաքին աշխարհի հետ կապը պահպանելու հարցում և ապահովի այնքան ժամանակ, որքան անհրաժեշտ է մարդկային և հասարակական դրա համար համապատասխան նյութական միջոցներով: փոխհաղորդակցության համար: 24.6 Մերձավոր ազգականի մահվան կամ կյանքին սպառնացող ծանր հիվանդության մասին 25.3 Այդ ռեժիմը պետք է ապահովի նաև ազատազրկված անձանց նյութական կարիքները: ցանկացած տեղեկություն պետք է անհապաղ հայտնել ազատազրկված անձին: 25.4 Պետք է հատուկ ուշադրություն դարձնել ֆիզիկական, հոգեկան կամ սեռական 24.7 Բոլոր այն դեպքերում, երբ հանգամանքները դա թույլ են տալիս, ազատազրկված բռնության ենթարկված անձանց: անձին թույլատրվում է մեկնել քրեակատարողական հիմնարկից ուղեկցորդման կամ առանց դրա՝ հիվանդ ազգականին այցելելու, հուղարկավորությանը մասնակցելու կամ այլ Մեկնաբանություն մարդասիրական պատճառներով: Ազատազրկման վայրում կիրառվող ռեժիմները պետք է սահմանեն մարդկային 24.8 Ազատազրկված անձանց թույլատրվում է անհապաղ տեղեկացնել իրենց արժանապատվությանն ու հասարակության կողմից ընդունելի նորմերին համապատասխան կյանքի ընտանիքներին ազատազրկման կամ այլ հիմնարկ տեղափոխվելու, ինչպես նաև իրենց ծանր պայմաններ: հիվանդության կամ վնասվածքի մասին: Ռեժիմը պետք է սահմանվի այնպես, որ ազատազրկվածներն իրավունք ունենան մի քանի ժամ անցկացնել իրենց խցերից դուրս՝ մարդկային շփման հնարավորություն ունենալու համար։ 24.9 Ազազատազրկված անձին քրեակատարողական հիմնարկ ընդունելուց հետո, նրա Դատապարտյալի զբոսանքի տևողությունը սահմանվում է Քրեակատարողական օրենսգրով՝ հաշվի մահվան կամ կյանքին սպառնացող ծանր հիվանդության կամ լրջորեն վիրավորվելու դեպքում առնելով ուղղիչ հիմնարկի տեսակը։ Դատապարտյալի զբոսանքի տևողություն չի կարող օրական մեկ կամ անձին հիվանդանոց տեղափոխելիս, քրեակատարողական հիմնարկի ղեկավարությունը ժամից պակաս լինել (Քրեակատարողական օրենսգիրք, հոդ. 78)։ Պատժախցում պահվող անհապաղ տեղեկացնում է նրա ամուսնուն կամ կնոջը, եթե այդպիսիք կան, նրա մերձավոր կալանավորված անձինք և դատապարտյալներն նույնպես օգտվում են ամենօրյա` մեկ ժամ բարեկամներին և ազատազրկված անձի կողմից նախապես մատնանշված անձին, տևողությամբ զբոսանքի իրավունքից: բացառությամբ այն դեպքերի, եթե ազատազրկված անձը խնդրել է չտեղեկացնել: Այն դատապարտյալները, որոնք ենթարկվել են ֆիզիկական, մտավոր կամ սեռական բռնության, 24.10 Ազատազրկված անձանց թույլատրվում է իրազեկ լինել հասարակական պետք է հատուկ ուշադրության արժանանան, որպեսզի երաշխավորվի նաև նրանց սոցիալական իրադարձություններին` բաժանորդագրվելով թերթերի, պարբերականների և այլ ինտեգրացումը։ հրապարակումների ու դրանք ընթերցելով, ինչպես նաև ունկնդրելով ռադիո կամ դիտելով հեռուստահաղորդումներ, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ դատական մարմիններն ԱՇԽԱՏԱՆՔԸ առանձին դեպքերում որոշակի ժամկետով արգելք են դրել: 26.1 Աշխատանքը քրեակատարողական հիմնարկում պետք է ընկալվի որպես 24.11 Քրեակատարողական հիմնարկի ղեկավարությունը պետք է ապահովի ազատազրկման ռեժիմի դրական կողմ և երբեք չկիրառվի որպես պատժամիջոց: ազատազրկված անձանց մասնակցությունը ընտրություններին, հանրաքվեներին և 26.2 Քրեակատարողական հիմնարկի ղեկավարությունը պետք է ձգտի ապահովել հասարակական կյանքի այլ ոլորտներին, եթե նրանց այդ իրավունքը սահմանափակված չէ բավարար և օգտակար աշխատանքով: ազգային օրենսդրությամբ: 26.3 Տրամադրվող աշխատանքը պետք է հնարավորինս նպաստի ազատվելուց հետո 24.12 Ազատազրկված անձինք կարող են հաղորդակցվել լրատվամիջոցների հետ, եթե չկան ազատազրկված անձի վաստակելու ունակության պահպանմանը կամ զարգացմանը: հիմնավոր փաստարկներ, որոնք դա արգելում են անվտանգության նկատառումներով, 26.4 13–րդ կանոնի համաձայն, աշխատանքի տրամադրման ժամանակ չպետք է սեռական հասարակության շահերից ելնելով կամ տուժողներին, մյուս ազատազրկվածներին կամ խտրականություն դրվի: անձնակազմին պաշտպանելու նպատակով: 26.5 Այն ազատազրկված անձանց, ովքեր ունակ են դրանից օգուտ քաղել, պետք է սովորեցնել օգտակար արհեստներ` հատկապես փոքրահասակներին։ Մեկնաբանություն 26.6 Ազատազրկված անձինք պետք է հնարավորություն ունենան աշխատել իրենց Կալանավորվածներին պահելու վայրի և ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմը պետք է հայեցողությամբ, եթե դա համատեղելի է արհեստների կանոնավոր ընտրության և հիմնարկի համապատասխան պայմաններ ստեղծի ազատազրկվածների՝ արտաքին աշխարհի հետ կապ կարգ ու կանոնի հետ։ պահպանելու համար։ Տեսակցությունները նպաստում են ազատազրկվածների սոցիալական վերաինտեգրմանը: Դրանք 26.7 Հիմնարկներում աշխատանքի կազմակերպումն ու մեթոդները պետք է առավելագույնս նաև նպաստում են քրեակատարողական հիմնարկներում ընդհանուր բարեդրացիական մթնոլորտի մերձենան այն ամենին, ինչն ընդունված է դրանց պատերից դուրս, որպեսզի ազատազրկված ձևավորմանը և անհրաժեշտ են ինչպես փակ, այնպես էլ բաց ուղղիչ հիմնարկներում: անձինք սովորեն ազատության մեջ աշխատանքի պայմաններին։ Մարդու իրավունքների պաշտպանի գրասենյակի, հասարակական դիտորդների խմբի, 26.8 Թեև քրեակատարողական հիմնարկներում բանտային արտադրությունից փաստաբանների կամ իրավապաշտպան կազմակերպությունների ներկայացուցիների հետ ֆինանսական շահույթի ստացումը կարևոր է չափանիշների բարձրացման և դատապարտյալին տեսակցություն է տրամադրվում առանց դրանց քանակի սահմանափակման: պատրաստվածության բարելավման առումով, ազատազրկված անձանց շահերը պետք է գերակայեն այդ նպատակները։ ԲԱՆՏԱՅԻՆ ՌԵԺԻՄԸ 26.9 Ազատազրկվածներին աշխատանքը պետք է տրամադրվի հիմնարկի ղեկավարության 25.1 Բոլոր ազատազրկված անձանց համար նախատեսված ռեժիմը պետք է ապահովի կողմից ինքնուրույն կամ մասնավոր գործատուների հետ համատեղ՝ հիմնարկի ներսում կամ միջոցառումների համաչափ ծրագիր: դրսում։ 26.10 Բոլոր դեպքերում ազատազրկվածների աշխատանքի դիմաց նախատեսվում է արդարացի վարձատրություն։

~129 129 ~ ~130 130 ~ 26.11 Ազատազրկված անձինք պետք է հնարավորություն ունենան իրենց աշխատած 27.3 Ֆիզիկական պատրաստվածության մակարդակի բարձրացմանն ուղղված գումարի գոնե մի մասը ծախսել անձնական օգտագործման թույլատրելի առարկաներ ձեռք համապատասխան միջոցառումները, մարզվելու և ժամանցի համար հնարավորությունների բերելու համար, իսկ աշխատավարձի մի մասն էլ ուղարկել ընտանիքին։ ապահովումը պետք է կազմի բանտային ռեժիմի մի մասը։ 26.12 Պետք է խրախուսել, որ բանտարկյալների աշխատած փողի մի մասը մնա 27.4 Քրեակատարողական հիմնարկի ղեկավարությունը պետք է նպաստի դրան՝ վարչակազմի պահպանության տակ, որն էլ ազատման պահին այդ խնայողությունները ապահովելով համապատասխան սարքավորումներով և սարքերով։ կվերադարձնի նրանց։ 27.5 Քրեակատարողական հիմնարկի ղեկավարությունը պետք է կազմակերպի հատուկ 26.13 Ազատազրկված անձանց առողջապահության և անվտանգության ապահովման միջոցզառումներ այն ազատազրկված անձանց համար, որոնք ունեն դրա կարիքը։ համար նախատեսված միջոցները պետք է ապահովեն համապատասխան պաշտպանություն և 27.6 Անհրաժեշտ է տրամադրել ժամանցի հնարավորություններ, որոնք ներառում են լինեն ոչ պակաս խիստ, քան ազատության մեջ գտնվող աշխատողների համար նախատեսված սպորտ, խաղեր, մշակութային միջոցառումներ և այլն, ինչպես նաև ազատազրկված անձանց միջոցները։ պետք է հնարավորինս թույլատրվի ինքնուրույն կազմակերպել այդ միջոցառումները։ 26.14 Արտադրության մեջ խեղանդամվելու կամ մասնագիտական հիվանդություններ ձեռք 27.7 Ազատազրկված անձանց պետք է թույլատրվի հաղորդակցվել միմյանց հետ բերելու դեպքում բանտարկյալներին պետք է փոխհատուցում վճարել: Վերջինիս պայմանները մարմնական վարժանքի ժամանակ և ժամանցային միջոցառումներին մասնակցելու պետք է լինեն ոչ պակաս նպաստավոր, քան ազատ բանվորների համար օրենքով նպատակով։ նախատեսված փոխհատուցման պայմաններն են։ 26.15 Բանվորական օրվա կամ շաբաթվա առավելագույն տևողությունը սահմանվում է Մեկնաբանություն օրենքով կամ վարչական որոշումների հիման վրա` հաշվի առնելով ազատ բանվորների Ազատազրկվածների ֆիզիկական և հոգեկան առողջության համար հատուկ տեղ են զբաղեցնում աշխատապայմանների բնագավառում տեղական կանոններն ու սովորույթները: մարմնամարզությունը, սպորտը, ժամանցային միջոցառումների ծրագրերը։ 26.16 Աշխատաժամանակը պետք է բաշխել այնպես, որ ազատազրկված անձինք շաբաթվա Այս հարցերը աշխատանքի և կրթության նման կազմում են ուղղիչ հիմնարկներում առօրյա մեջ ունենան գոնե մեկ հանգստյան օր և բավականաչափ ժամանակ` իրենց կյանքի հիմնական մաս։ վերադաստիարակման նպատակով անհրաժեշտ ուսման և գործունեության համար։ 26.17 Աշխատող ազատազրկված անձինք պետք է հնարավորինս ներառվեն ազգային ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆԸ սոցիալական ապահովման ծրագրերում։ 28.1 Յուրաքանչյուր քրեակատարողական հիմնարկ պետք է ջանքեր գործադրի և ապահովի ազատազրկված անձանց կրթական ծրագրերով, որոնք բավականաչափ համապարփակ են և Մեկնաբանություն համապատասխանում են նրանց անհատական կարիքներին ու ձգտումներին։ Աշխատանքային ծրագրերը պետք է դիտարկվեն որպես ամբողջ ռեժիմի հնարավորինս անբաժան 28.2 Առաջնայնությունը պետք է տալ այն ազատազրկված անձանց, ովքեր չեն կարող գրել, մաս, ինչպես այլ ծրագրերը, օրինակ կրթությունը: Աշխատանքը անհրաժեշտ է մի կողմից կարդալ և հաշվել, ինչպես նա և նրանց, ովքեր չունեն հիմնական կամ մասնագիտական դատապարտյալների սոցիալական ինտեգրման, մյուս կողմից ուղղիչ հիմնարկներում առկա կրթություն։ աշխատանքային ուժի համապատասխան կիրառման տեսանկյունից; 28.3 Առանձնահատուկ ուշադրություն պետք է դարձնել փոքրահասակ և հատուկ կարիքներ Կալանավորված անձանց և դատապարտյալների աշխատանքային հարաբերությունները ունեցող ազատազրկված անձանց։ կարգավորվում են Հայաստանի Հանրապետության աշխատանքային օրենսդրությամբ` բացառությամբ Հայաստանի Հանրապետության քրեակատարողական օրենսգրքով նախատեսված 28.4 Ներքին ռեժիմի համաձայն, կրթությունը պետք է ունենա ոչ պակաս կարգավիճակ, քան դեպքերի: աշխատանքը, և ազատազրկված անձինք չպետք է տուժեն ֆինանսապես կամ այլ կերպ Ուղղիչ հիմնարկի պետի որոշմամբ դատապարտյալն իր համաձայնությամբ առանց կրթական ծրագրերին մասնակցելու պատճառով։ վարձատրության կարող է ներգրավվել ուղղիչ հիմնարկի կամ դրան հարող տարածքների 28.5 Յուրաքանչյուր քրեակատարողական հիմնարկ պետք է ունենա գրադարան, որից բարեկարգման աշխատանքներին, սակայն ոչ հանգստյան ժամերին՝ օրական երկու ժամից ոչ ավելի կօգտվեն բոլոր ազատազրկված անձինք։ Այն պետք է համալրված լինի կրթական և ժամանակով: Իսկ առաջին կամ երկրորդ կարգի հաշմանդամ, հղի, կենսաթոշակային տարիքի հասած դատապարտյալին չվարձատրվող աշխատանքների ներգրավելն արգելվում է (Քրեակատարողական գեղարվեստական նյութերով, գրքերով և այլ տեղեկատվական աղբյուրներով։ օրենսգիրք, հոդ. 88): 28.6 Քրեակատարողական հիմնարկի գրադարանը պետք է հնարավորինս կազմակերպվի Կալանավորված անձինք կամ դատապարտյալները աշխատանքային հարաբերությունների մեջ հանրային գրադարանային ծառայությունների հետ համատեղ։ կարող են մտնել ինչպես կալանավորվածներին պահելու վայրերի և ուղղիչ հիմնարկների հետ, 28.7 Ազատազրկված անձանց կրթությունը պետք է հնարավորինս՝ այնպես էլ այլ գործատուների հետ: ա) ինտեգրված լինի կրթական և մասնագիտական ուսուցման ազգային համակարգում, որպեսզի ազատվելուց հետո նրանք առանց խոչընդոտների հնարավորություն ունենան ՄԱՐՄՆԱԿԱՆ ՎԱՐԺԱՆՔ ԵՎ ԺԱՄԱՆՑ շարունակելու մասնագիական ուսուցումը կամ կրթությունը. 27.1 Յուրաքանչյուր ազատազրկված անձ ունի բակում ամենօրյա առնվազն մեկժամյա մարմնական վարժանքների հնարավորություն, եթե թույլ են տալիս եղանակային բ) իրականացվի կրթական հաստատությունների հովանու ներքո։ պայմանները։ 27.2 Անբարենպաստ եղանակի դեպքում, պետք է ձեռնարկել այլընտրանքային միջոցներ, Մեկնաբանություն որոնք հնարավորություն կտան ազատազրկված անձանց կատարել մարմնական վարժանքներ։ Անհրաժեշտ է միջոցներ ձեռնարկել կազմակերպելու ազատազրկվածների կրթությունը՝ երաշխավորելով նրանց տարրական գրագիտությունը, հանրակրթությունը։ Կրթության հնարավորության առաջնայնությունը պետք է տրվի այն ազատազրկվածներին, ովքեր չունեն

~131 131 ~ ~132 132 ~ տարրական գիտելիքներ, մասնավորապես երիտասարդ ազատազրկվածները, յուրահատուկ Վարչակազմը առաջնային հարցերից մեկը պիտի համարի այդ տեղեկատվության տրամադրումը, դժվարություններ ունեցող ազատազրկվածները, ինչպիսիք են օրինակ անգրաճանաչ անձինք։ ժամանակ առ ժամանակ տեղեկատվական ռեսուրսների վերանայումը՝ ապահովելով դրանց Նման ծրագրերը հետապնդում են հետևյալ նպատակները՝ մեծացնելու հասարակության մեջ արդյունավետությունը և առօրեական պահանջների բավարարումը։ ազատազրկվածների վերընդգրկվելու հնարավորությունները, թույլ չտալու նրանց հոգեպես ընկճվել, Հիմնական տեղեկատվության մասին նյութեր պետք է լինեն նաև գրադարանում։ ինչպես նաև բարելավել նրանց վարքագիծը։ Քրեակատարողական հիմնարկներում կրթության դերի ընդլայնումը նաև մեծացրել է ԱԶԱՏԱԶՐԿՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԳՈՒՅՔԸ գրադարանների առկայության անհրաժեշտությունը։ Պետք է խրախուսել, որ ազատազրկվածներն 31.1 Բոլոր անձնական իրերը, որոնք ըստ տվյալ հաստատությունում գործող կանոնների, օգտվեն գրադարանից, որի պարբերական թարմացումը պիտի երաշխավորվի համայնքային գրադարանների հետ համագործակցության միջոցով։ ազատազրկված անձն իրավունք չունի պահել իր մոտ, նրան ընդունելիս ի պահ են տրվում: 31.2 Այն ազատազրկված անձը, ում իրերը ի պահ են տրվել, ստորագրում է իրերի ցուցակը: ՄՏՔԻ, ԽՂՃԻ ԵՎ ԴԱՎԱՆԱՆՔԻ ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆ 31.3 Հարկավոր է միջոցներ ձեռնարկել, որպեսզի դրանք պահվեն հուսալի պայմաններում: 29.1 Պետք է ապահովել ազատազրկված անձանց մտքի, խղճի և դավանանքի ազատության 31.4 Եթե որոշվել է ոչնչացնել իրերը, ապա դա պետք է արձանագրվի, իսկ ազատազրկված նկատմամբ հարգանքը։ անձը տեղյակ պահվի այդ մասին: 29.2 Քրեակատարողական հիմնարկի ռեժիմը պետք է կազմակերպվի այնպես, որ 31.5 Ազատազրկված անձինք պետք է ենթարկվեն հիգիենայի, կարգ ու կանոնի և ազատազրկված անձինք հնարավորություն ունենան դավանել իրենց կրոնը և հավատքը, անվտանգության պահաջներին, իրավունք ունենան գնելու կամ այլ կերպ ձեռք բերելու հաճախել կրոնական ծառայություններ կամ հանդիպումներ ունենալ, որոնք վարում են այս ապրանքներ, այդ թվում` իրենց անձնական օգտագործման համար սնունդ և ըմպելիք այնպիսի կամ այն կրոնի կամ դավանանքի ներկայացուցիչները, որոնք ունեն համապատասխան գներով, որոնք չափից ավելի չեն գերազանցում նմանատեսակ ապրաքների համար թույլտվություն, տեսակցել այդ ներկայացուցիչների հետ և իրենց մոտ ունենալ գրքեր կամ ազատության մեջ գործող գները: գրականություն, որը վերաբերում է իրենց դավանանքին և կրոնին։ 31.6 Եթե ազատազրկված անձն իր մոտ ունի դեղամիջոցներ, դրանց հետ վարվելու մասին 29.3 Ազատազրկված անձնաց չի կարելի ստիպել դավանել այս կամ այն կրոնը կամ որոշումը կայացնում է բժիշկը: հավատքը, մասնակցել կրոնական ծառայություններին կամ հավաքներին, մասնակցել 31.7 Այն դեպքերում, երբ ազատազրկված անձին թույլատրվում է իր մոտ պահել իր ծիսակատարություններին կամ տեսակցել ցանկացած կրոնի կամ հավատքի անձնական օգտագործման իրերը, քրեակատարողական հիմնարկի ղեկավարությունը պետք է ներկայացուցիչների հետ: միջոցներ ձեռնարկի դրանց ապահով պահպանումը երաշխավորելու համար:

Մեկնաբանություն Մեկնաբանություն Սույն կանոնների 29.1 կետը ճանաչում է մտքի, խղճի և կրոնի ազատությունը, ինչպես սահմանված Այս բաժնով սահմանված է ազատազրկված անձանց իրերի ընդունման և պահպանման է Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին կոնվենցիայի 9– ընթացակարգը՝ կանխելու դրանց կորուստը կամ գողությունը։ Ազատազրկված անձինք միշտ պետք է րդ հոդվածով։ տեղեկացված լինեն իրի ոչնչացման կամ առգրավման և դրանց պատճառների մասին։ ՀՀ Քրեակատարողական հիմնարկների վարչակազմը պոզիտիվ պարտավորվածություն ունի օրենսդրության համաձայն առգրավման ենթակա առարկաների հայտնաբերման դեպքում կազմվում է ապահովելու համապատասխան պայմաններ, որպեսզի ազատազրկվածները կատարեն կամ արձանագրություն արգելված իրերի հայտնաբերման և առգրավման մասին: Արձանագրությունն մասնակցեն կրոնական ծիսակատարություններին։ ստորագրվում է խուզարկություն կատարող անձանց և խուզարկության ենթարկված անձի կամ զննման ենթարկված իրեր ունեցող անձի կողմից (Կալանավորվածներին պահելու վայրերի և ուղղիչ ՏԵՂԵԿԱՑՎԱԾՈՒԹՅՈՒՆԸ հիմնարկների ներքին կանոնակարգ, կետ 92)։

30.1 Ազատազրկված անձին քրեակատարողական հիմնարկ ընդունելու ժամանակ և հետագայում անհրաժեշտ հաճախականությամբ, բոլոր ազատազրկված անձինք գրավոր և ԱԶԱՏԱԶՐԿՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ՓՈԽԱԴՐՈՒՄԸ

բանավոր, իրենց համար հասկանալի լեզվով տեղեկացվում են քրեակատարողական 32.1 Երբ ազատազրկված անձանց ուղարկում են իրենց բանտարկության վայրերը կամ մի հիմնարկում գործող կարգապահական կանոններին և իրենց պարտականությունների ու տեղից փոխադրվում են մեկ այլ տեղ `օրինակ`դատարան կամ հիվանդանոց, նրանք պետք է իրավունքների մասին: հնարավորինս պաշտպանված լինեն հասարակական հետաքրքրասիրությունից, և 30.2 Ազատազրկված անձանց թույլատրվում է իրենց մոտ ունենալ իրենց տրամադրած անհրաժեշտ երաշխիքներ պետք է ապահովվեն նրանց ինքնությունը թակցնելու համար:, տեղեկությունների գրավոր տարբերակը: 32.2 Ազատազրկված անձանց փոխադրումն անբավարար օդափոխության կամ 30.3 Ազատազրկված անձինք պետք է տեղեկացված լինեն այն դատական վարույթների լուսավորման կամ էլ ցանկացած այլ ֆիզիկապես ծանր պայմաններում արգելվում է: մասին, որոնցում նրանք ներգրավված են, իսկ ազատազրկման դատապարտված լինելու 32.3 Ազատազրկված անձանց փոխադրումն իրականացվում է պետական մարմինների դեպքում՝ պատժի ժամկետի և վաղաժամկետ ազատման հնարավորությունների մասին։ ղեկավարությամբ և նրանց միջոցներով:

Մեկնաբանություն Մեկնաբանություն Քրեակատարողական հիմնարկի գործունեության բնականոն ընթացքը կարող է ավելի լավ Ազատազրկվածների փոխադրումը պետք է իրականացվի համապատասխան անվտանգության ապահովված լինել ազատազրկվածներին պատշաճ տեղեկատվության տրամադրման շնորհիվ։ միջոցների կիրառմամբ։ Նրանք գրավոր պետք է տեղեկացվեն իրենց իրավունքների և պարտականությունների մասին։ Կանոնների 32.3 կետը սահմանված է այնպես, որ ազատազրկվածների փոխադրումը կախված չլինի վերջիններիս կողմից փոխադրման համար վճարելու հնարավորություն ունենալու փաստից։

~133 133 ~ ~134 134 ~ Բացի այդ լիազոր մարդիկ փոխադրման ժամանակ պատասխանատվություն կկրեն հիմնարկում, հիմնարկի ղեկավարությունը պետք է համապատասխան աջակցություն դատապարտյալների համար։ ցուցաբերի և ստեղծի համապատասխան պայմաններ:

ԱԶԱՏԱԶՐԿՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԱԶԱՏՈՒՄԸ Մեկնաբանություն 33.1 Բոլոր ազատազրկված անձինք պետք է անհապաղ ազատ արձակվեն սահմանված Կանանց մասին դրույթները սահմանվել են առանձին հոդվածով, որպեսզի կանայք, որոնք պատժի ժամկետը լրանալուց անմիջապես հետո, կամ երբ դատարանը կամ այլ իրավասու փոքրամասնություն են կազմում ուղղիչ հիմնակների համակարգում և կարող են հեշտությամբ մարմին կայացրել է ազատման մասին որոշում: խտրականության ենթարկվել, ավելի պաշտպանված լինեն։ Ավելի հաճախ կին ազատազրկվածներն են ենթարկվում ֆիզիկական, մտավոր կամ սեռական բռնությունների։ Այս խնդիրն իր լրացումն է 33.2 Ազատման օրը և ժամը պետք է գրանցվի: ստացել Կանոնների 25.4 կետով, որի համաձայն առանձնահատուկ ուշադրության պետք է 33.3 Բոլոր ազատազրկված անձինք պետք է հնարավորություն ունենան օգտվելու այն արժանացնել այն ազատազրկվածներին, որոնք ենթարկվել են ֆիզիկական, մտավոր կամ սեռական միջոցներից, որոնք ձեռնարկվում են նրանց ազատ հասարակության վերադարձի համար: բռնությունների։ 33.4 Տվյալ հիմնարկից ազատազրկված անձին ազատելիս նրան պատկանող ամբողջ ունեցվածքն ու դրամը, որոնք տրվել էին պահման, պետք է վերադարձվեն` բացառությամբ այն ԱԶԱՏԱԶՐԿՎԱԾ ԱՆՉԱՓԱՀԱՍՆԵՐ գումարներից, որոնք նրան թույլատրվել է ծախսել, այն իրերից, որոնք նրան թույլատրվել է 35.1 Այն բացառիկ դեպքերում, երբ մինչև 18 տարեկան երեխաները պահվում են առաքել հիմնարկի սահմաններից դուրս, կամ էլ այն հագուստից, որը սանիտարական չափահասների համար նախատեսված քրեակատարողական հիմնարկներում, նկատառումներով անհրաժեշտ է եղել ոչնչացնել: ղեկավարությունը պետք է երաշխավորի, որ բոլոր ազատազրկված անձանց համար 33.5 Ազատազրկված անձը ստորագրում է իրեն պատկանող գույքի վերադարձման նախատեսված ծառայութնուններից բացի, ազատազրկված երեխաները պետք է ստացականը: հնարավորություն ունենա օգտվելու սոցիալական, հոգեբանական և կրթական 33.6 Ազատումը նախապատրաստելիս, ազատազրկված անձը պետք է անցնի բժշկական ծառայություններից, կրոնական աջակցությունից և ժամանցային կամ դրանց համարժեք զննություն 42-րդ կանոնի համաձայն ազատման ժամկետին հնարավորինս մոտ: ծրագրերից, որոնք մատչելի են հասարակության մեջ ապրող երեխաների համար: 33.7 Պետք է ձեռնարկել միջոցներ, որպեսզի ազատվելիս, ազատազրկված անձանց, 35.2 Յուրաքանչյուր ազատազրկված անչափահաս երեխա, որը պետք է պարտադիր անհրաժեշտության դեպքում, տրամադրվեն համապատասխան փաստաթղթեր և անձը կրթություն ստանա, պետք է ունենա նման կրթություն ստանալու հնարավորություն։ հաստատող փաստաթղթեր, ինչպես նաև աջակցեն հարմար կացարան և աշխատանք գտնելու 35.3 Անհրաժեշտ է լրացուցիչ աջակցություն ցուցաբերել ազատվող անչափահասներին։ հարցում: 35.4 Եթե անչափահասները պահվում են քրեակատարողական հիմնարկում, նրանք պետք է 33.8 Ազատվողներին պետք է տրամադրվի գոյության միջոց, նրանք պետք է ունենան պահվեն չափահասներից անջատ` բացառությամբ այն դեպքերի, երբ դա չի բխում երեխայի կլիմայական պայմաններին և տարվա եղանակին համապատասխան հագուստ և բավարար շահերից։ միջոցներ՝ իրենց անհրաժեշտ վայրը հասնելու համար: ՓՈՔՐ ՏԱՐԻՔԻ ԵՐԵԽԱՆԵՐԸ Մեկնաբանություն 36.1 Երեխաները կարող են մնալ քրեակատարողական հիմնարկում ծնողի հետ, եթե միայն Ազատազրկվածներին ազատելուց հետո հասարակության մեջ վերընդգրկելու գործընթացին դա բխում է երեխայի շահերից։ Նրանք չպետք է ընկալվեն որպես ազատազրկված անձ։ նպաստող աշխատանքները պետք է սկսել նրանց ազատազրկման հենց սկզբից՝ հաշվի առնելով 36.2 Այն դեպքերում, երբ երեխաներին թույլատրվում է մնալ քրեակատարողական անհատական առանձնահատկությունները։ Մասնավորապես անհրաժեշտ միջոցներ պետք է ձեռնարկել, որ նրանք աշխատեն, կրթություն ստանան, սպորտով զբաղվեն։ Իհարկե այդ ամենը հիմնարկում ծնողի հետ, անհրաժեշտ է նախատեսել մանկական սենյակ, որը համալրված է կախված է հնարավորությունների առկայությունից, սակայն որոշ նվազագույն քայլեր կարելի է որակյալ անձնակազմով, և որտեղ երեխան կարող է մնալ, երբ ծնողը զբաղված է այնպիսի ձեռնարկել, օրինակ անձնական խնդիրների վերաբերյալ (տուն, աշխատանք, ընտանիք) նախնական գործունեությամբ, որին երեխան չի կարող մասնակցել։ խորհրդատվություն, ցուցում կամ տեխնիկական մակարդակում աջակցություն ցուցաբերելու 36.3 Այդ երեխաների բարորության համար պետք է նախատեսել հատուկ կացարաններ։ ուղղությամբ:

ԿԱՆԱՅՔ Մեկնաբանություն Ընդհանուր առմամբ Եվրոպական բանտային կանոնները սահմանված են չափահաս 34.1 Ի լրումն ազատազրկված կանանց վերաբերյալ սույն կանոնների հատուկ դրույթներին, ազատազրկվածների հետ առնչվող հարցերի կարգավորման համար, սակայն կանոններում նաև հիմնարկի ղեկավարությունը պետք է հատուկ ուշադրություն դարձնի կանանց հատուկ ներառված են երեխաները, անչափահաս անձինք։ Քանի որ երեխաները համարվում են հատկապես կարիքներին, ինչպիսիք են ֆիզիկական, մասնագիտական, սոցիալական և հոգեբանական խոցելի խումբ, քրեակատարողական հիմնարկների վարչակազմը պետք է երաշխավորի, որ կարիքները, նրանց ազատազրկմանն առնչվող որոշումներ ընդունելիս: ազատազրկված անչափահասների համար նախատեսված ռեժիմները համապատասխանեն ՄԱԿ–ի 34.2 Պետք է գործադրել հատուկ ջանքեր, որպեսզի կարիքներ ունեցող կանայք Երեխայի իրավունքների մասին կոնվենցիայի համապատասխան դրույթներին։ հնարավորություն ունենան օգտվելու 25-րդ կանոնի 4-րդ կետում նախատեսված հատուկ ծառայություններից: ՕՏԱՐԵՐԿՐՅԱ ՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՔԱՂԱՔԱՑԻՆԵՐԸ

34.3 Ազատազրկված կանանց պետք է հնարավորություն տրվի ծննդաբերել 37.1 Ազատազրկված անձը, որը օտարերկրյա պետության քաղաքացի է, պետք է անհապաղ քրեակատարողական հիմնարկից դուրս, սակայն, եթե երեխան ծնվել է քրեակատարողական տեղեկացվի և նրան պետք է թույլատրվի կապ հաստատել իր երկրի հյուպատոսական և

~135 135 ~ ~136 136 ~ դիվանագիտական ներկայացուցչությունների հետ։ Այդ նպատակով անհրաժեշտ է տրամադրել ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱՐԿԻ ԲԺՇԿԱԿԱՆ ՍՊԱՍԱՐԿՈՒՄԸ համապատասխան հնարավորություններով։ 40.1 Քրեակատարողական հիմնարկի բուժսպասարկումը պետք է կազմակերպվի երկրի 37.2 Այն ազատազրկված անձինք, ովքեր Հայաստանի Հանրապետությունում ընդհանուր առողջապահության կառույցների հետ սերտ համագործակցությամբ: դիվանագիտական ներկայացուցչություն կամ հյուպատոսական հաստատություն չունեցող 40.2 Քրեակատարողական համակարգում բուժսպասարկման քաղաքականությունը պետք է երկրի քաղաքացի են, ինչպես նաև փախստականները կամ քաղաքացիություն չունեցող կազմի ազգային բուժսպասարկման քաղաքականության մի մասը և համապատասխանի անձինք, իրավունք ունեն կապեր հաստատելու և պահպանելու այն պետության դրան: դիվանագիտական ներկայացուցչության կամ հյուպատոսական հաստատության հետ, որը 40.3 Ազատազրկված անձինք պետք է հնարավորություն ունենան օգտվելու երկրում առկա ստանձնել է այդ անձանց շահերի պաշտպանությունը կամ նրանց պաշտպանությամբ զբաղվող բժշկական ծառայություններից առանց նրանց իրավական կարգավիճակի հիման վրա ցանկացած ազգային կամ միջազգային մարմնի հետ: խտրականության: 37.3 Ելնելով հատուկ կարիքներ ունեցող ազատազրկված անձանց շահերից, ովքեր 40.4 Քրեակատարողական հիմնարկի բուժծառայությունը պետք է ախտորոշի և բուժի օտարերկրյա պետության քաղաքացիներ են, քրեակատարողական հիմնարկի ֆիզիկական կամ հոգեկան հիվանդությունները կամ արատները, որոնցով տառապում են ղեկավարությունը պետք է լիարժեքորեն համագործակցի ազատազրկվածներին ներկայացնող ազատազրկված անձինք: դիվանագիտական և հյուպատոսական պաշտոնյաների հետ։ 40.5 Բոլոր անհրաժեշտ բժշկական, վիրաբուժական և հոգեբուժական` այդ թվում 37.4 Օտարերկրյա պետության քաղաքացի հանդիսացող ազատազրկված անձանց պետք է համայնքում մատչելի ծառայությունները, պետք է տրամադրվեն ազատազրկված անձանց: տրամադրվի հատուկ տեղեկություն իրավաբանական խորհրդատվության մասին։ 37.5 Օտարերկրյա պետության քաղաքացի հանդիսացող ազատազրկված անձինք պետք է ԲՈՒԺԱՆՁՆԱԿԱԶՄԸ տեղեկացվեն այլ երկրում պատիժը կրելու հնարավորության մասին։ 41.1 Յուրաքանչյուր քրեակատարողական հիմնարկ իր տրամադրության տակ պետք է ունենա գոնե մեկ որակյալ, ընդհանուր բժշկության բնագավառում գիտակ բուժաշխատող: ԱԶԳԱՅԻՆ ԵՎ ԼԵԶՎԱԿԱՆ ՓՈՔՐԱՄԱՍՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ 41.2 Անհրաժեշտ է ապահովել համապատասխան որակավորում ունեցող բժշկի անհապաղ 38.1 Հատուկ միջոցառումներ պետք է իրականացվեն ազգային կամ լեզվական մատչելիությունը ցանկացած պահին: փոքրամասնությունների կարիքները հոգալու համար: 41.3 Եթե քրեակատարողական հիմնարկը չունի լրիվ հաստիքով աշխատող բժիշկ, ոչ լրիվ 38.2 Հնարավորության դեպքում տարբեր խմբերը պետք է հնարավորություն ունենան հաստիքով աշխատող բժիշկը պետք է կանոնավոր կերպով այցելի ազատազրկվածներին: շարունակել հետևել իրենց մշակութային սովորույթներին: 41.4 Յուրաքանչյուր քրեակատարողական հիմնարկ պետք է ունենա համապատասխան 38.3 Լեզվական կարիքները պետք է բավարարվեն` ներգրավվելով որակյալ վերապատրաստում անցած բուժանձնակազմ: թարգմանիչների և տրամադրելով տվյալ հիմնարկում օգտագործվող մի շարք լեզուներով 41.5 Յուրաքանչյուր ազատազրկված անձ պետք է հնարավորություն ունենա օգտվելու տպագիր նյութեր: ատամնաբույժի և ակնաբույժի ծառայություններից:

Մեկնաբանություն ԲԺՇԿԻ ՊԱՐՏԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ Քայլեր պետք է ձեռնարկվեն, որպեսզի օտարերկրացիների, ազգային և լեզվական 42.1 Բժիշկը կամ այդ բժշկի ենթակայության տակ գտնվող համապատասխան փոքրամասնություններին պատկանող ազատազրկվածների մեկուսացված լինելու զգացումը հնարավորինս նվազեցվի։ որակավորում ունեցող բուժակը պետք է այցելի յուրաքանչյուր ազատազրկված անձի նրան ընդունելուց անմիջապես հետո և պետք է կատարի զննություն, բացառությամբ այն դեպքերի, Նրանք պետք է անհապաղ տեղեկացվեն արտաքին աշխարհի հետ կապ հաստատելու իրենց իրավունքի մասին և հնարավորություն ունենան իրենց երկրների դեսպանատան կամ երբ դրա կարիքը ակնհայտորեն բացակայում է: հյուպատոսարանի հետ կապ հաստատել, դրանց բացակայության դեպքում, այն դիվանագիտական 42.2 Բժիշկը կամ նրա ենթակայության տակ գտնվող որակավորում ունեցող բուժակը ներկայացուցչությունների հետ, որոնք պատասխանատու են պաշտպանել իրենց շահերը։ անցկացնում է ազատազրկված անձի զննություն ազատվելու ժամանակ այդ անձի խնդրանքով և, անհրաժեշտության դեպքում, ազատազրկվածներին ենթարկում է բուժզննություն: ՄԱՍ ԵՐՐՈՐԴ 42.3 Ազատազրկված անձի բուժզննությունն անցկացնելիս, բժիշկը կամ իր ենթակայության տակ գտնվող որակավորում ունեցող բուժակը պետք է ապահովի հետևյալը՝ ԱՌՈՂՋԱՊԱՀՈՒԹՅՈՒՆ ա) պահպանի բժշկական գաղտնիքը. բ) ախտորոշի ֆիզիկական կամ հոգեկան հիվանդությունը և ձեռնարկի դրանց բուժման ԲԺՇԿԱԿԱՆ ՍՊԱՍԱՐԿՈՒՄԸ համար անհրաժեշտ միջոցները, ինչպես նաև ապահովի արդեն իսկ սկսած բուժման 39. Քրեակատարողական հիմնարկի ղեկավարությունը պետք է երաշխավորի շարունակությունը. ազատազրկված անձանց առողջապահությունը: գ) բացահայտի ազատազրկված անձանց մոտ բռնության ցանկացած հետքերը և այդ մասին զեկուցեի համապատասխան կառույցներին. դ) իրականացնի թմրամիջոցների, դեղամիջոցների կամ ոգելից խմիչքի չարաշահումից առաջացած զրկանքի ախտանիշների բուժումը.

~137 137 ~ ~138 138 ~ ե) բացահայտի ազատազրկման հետևանքով առաջացած ընկճախտի կամ այլ ԲՈՒԺՍՊԱՍԱՐԿՄԱՆ ԱՊԱՀՈՎՈՒՄԸ հոգեբանական խնդիրները. 46.1 Հիվանդ ազատազրկվածներին, ովքեր հատուկ բուժման կարիք ունեն, պետք է զ) մեկուսացնի ազատազրկված անձանց վարակիչ լինելու շրջանում, եթե ենթադրվում է, որ տեղափոխել հատուկ բժշկական հաստատություն կամ քաղաքացիական հիվանդանոց, եթե նրանք տառապում են վարակիչ կամ փոխանցվող հիվանություններով և իրականացնել դրանց նման բուժումը չի կարող իրականացվել քրեակատարողական հիմնարկում: համապատասխան բուժումը. 46.2 Եթե քրեակատարողական հիմնարկն ունի իր սեփական հիվանդանոցային բաժինը, է) ապահովի, որ ՄԻԱՎ–ով վարակված ազատազրկված անձինք մեկուսացված չեն միայն ապա այն պետք է հագեցած լինի համապատասխան սարքավորումներով և ուենա որակյալ վարակակիր լինելու հիմքերով. անձնակազմ, որոնք անհրաժեշտ են հիվանդների պատշաճ խնամքի և բուժման համար: ը) բացահայտի բանտարկյալների վերադաստիարակմանը խոչընդոտող մարմնական կամ մտավոր թերությունները. ՀՈԳԵԿԱՆ ԱՌՈՂՋՈՒԹՅՈՒՆԸ թ) որոշի յուրաքանչյուր ազատազրկված անձի ֆիզիկական հնարավորություններն 47.1 Հոգեկան խանգարումներով կամ շեղումներով տառապող ազատազրկված անձանց, աշխատանքի հարցում. որոնց վրա չի տարածվում 12-րդ կանոնի դրույթները, հսկողությունը և բուժումը պետք է ժ) ձեռնարկի ազատվելուց հետո անհրաժեշտ բժշկական և հոգեբուժական բուժման իրականացվի մասնագիտացված քրեակատարողական հիմնարկներում կամ բժշկական շարունակության համար քաղաքացիական բուժհաստատությունների հետ անհրաժեշտ հսկողության տակ գտնվող բաժանմունքներում: միջոցներ, եթե առկա է բուժումը շարունակելու վերաբերյալ ազատազրկված անձի 47.2 Քրեակատարողական հիմնարկի բուժծառայությունը պետք է ապահովի բոլոր կարիք համաձայնությունը: ունեցող ազատազրկված անձնաց հոգեկան բուժումը և հատուկ ուշադրություն հատկացնի 43.1 Բժիշկը պարտավոր է հոգ տանել բոլոր ազատազրկված անձանց մարմնական և ինքնասպանությունների կանխարգելմանը: հոգեկան առողջության մասին, և այցելի բոլոր հիվանդներին, նրանց, ովքեր գանգատվում են հինվադությունից, ինչպես նաև նրանց, ովքեր հատուկ ուշադրության կարիք ունեն այնպիսի ԱՅԼ ԽՆԴԻՐՆԵՐ պայմաններում և հաճախականությամբ, որոնք համապատասխանում են հասարակության 48.1 Ազատազրկված անձինք չեն կարող ենթարկվել որևէ փորձերի առանց իրենց առողջապահական չափանիշներին: համաձայնության: 43.2 Բժիշկը կամ նրա ենթակայության տակ գտնվող որակավորում ունեցող բուժակը պետք 48.2 Պետք է արգելել ազատազրկված անձանց մասնակցությամբ փորձերը, որոնք կարող են է հատուկ ուշադրություն դարձնի մեկուսի բանտարկության մեջ գտնվող ազատազրկված հանգեցնել մարմնական վնասվածքների, հոգեկան խանգարման կամ այլ կերպ վնասել անձանց, պետք է ամեն օր այցելի այդ ազատազրկված անձանց և նրանց կամ հիմնարկի առողջությանը: ղեկավարության խնդրանքով անահպաղ բուժօգնություն և բուժում անցկացնի: 43.3 Բոլոր այն դեպքերում, երբ բժիշկը գտնում է, որ լուրջ վտանգ է սպառնում Մեկնաբանություն ազատազրկված անձի ֆիզիկական կամ հոգեկան վիճակին ազատազրկման կամ Կալանավորված անձանց և դատապարտյալների բուժսանիտարական և բուժկանխարգելիչ բանտարկության պայմաններից որևէ մեկի, ներառյալ մեկուսի բանտարկության հետևանքով, աշխատանքներն իրականացվում են քրեակատարողական հիմնարկներում գործող բժշկական նա այդ մասին զեկուցում է հիմնարկի ղեկավարին: սպասարկման բաժինների կողմից, ինչպես նաև համալիր բժշկական մասնագիտացված 44. Բժիշկը կամ նման լիազորություններով օժտված այլ անձ պարտավոր է իրականացնել հետազոտություն և բժշկական օգնություն, խնամքի բավարար ծավալներ ապահովող բուժական ուղղիչ հիմնարկների կողմից։ կանոնավոր տեսչական ստուգում, այլ կերպ տեղեկություններ հավաքել և հիմնարկի ղեկավարին զեկուցել` Մասնագիտական բուժօգնության կարիք ունեցող հիվանդ ազատազրկվածները պետք է տեղափոխվեն մասնագիտացված հաստատություններ և հիվանդանոցներ (Կանոններ, կետ 46.1)։ ա) սննդի և ջրի որակի, չափաբաժնի, պատրաստման և մատուցման, Այն դեպքում, երբ բուժօգնությունը կազմակերպվում է ուղղիչ հիմնարկում, այն պետք է բ) հիմնարկի և ազատազրկված անձանց հիգիենայի և մաքրության, ապահովված լինի հիվանդ դատապարտյալների խնամքի և բուժման համար անհրաժեշտ գ) հիմնարկի սանիտարական պայմանների, ջեռուցման, լուսավորության ու սարքավորումներով և դեղորայքով: Անձնակազմը պետք է բավարար մասնագիտական կրթություն ունենա: օդափոխության, դ) ազատազրկված անձանց հագուստի և անկողնային պարագաների պիտանիության ու մաքրության մասին: ՄԱՍ ՉՈՐՐՈՐԴ 45.1 Հիմնարկի ղեկավարը, 43-րդ և 44-րդ կանոնների համապատասխան, պետք է ԿԱՐԳ ՈՒ ԿԱՆՈՆԸ ուշադրություն դարձնի բժշկի ուղարկած զեկուցագրերին ու խորհուրդներին և եթե ինքը համաձայն է վերջինիս հանձնարարականներին, պետք է անհապաղ միջոցներ ձեռնարկի դրանք կենսագործելու համար: ԿԱՐԳ ՈՒ ԿԱՆՈՆԻ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՄԱՆ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ՄՈՏԵՑՈՒՄՆԵՐԸ

45.2 Եթե այդ հանձնարարականները դուրս են ղեկավարի իրավասության շրջանակներից 49. Կարգ ու կանոնը քրեակատարողական հիմնարկում պետք է պահպանվի` հաշվի կամ էլ ղեկավարը համաձայն չէ դրանց հետ, ապա ղեկավարը պետք է անհապաղ վերադաս առնելով ապահովության, անվտանգության և կարգապահության պահանջները, մարմիններին ներկայացնի ինչպես իր սեփական զեկուցագիրը, այնպես էլ բժշկի միաժամանակ ապահովելով ազատազրկված անձանց այնպիսի կենսապայմաններով, որոնք հանձնարարականները: հարգում են մարդկային արժանապատվությունը և առաջարկում են միջոցառումների լիարժեք ծրագիր՝ 25–րդ կանոնի համաձայն:

~139 139 ~ ~140 140 ~ 50. Հաշվի առնելով կարգ ու կանոնի, ապահովության և անվտանգության 53.5 Սահմանված ժամանակահատվածը երկարացնելու վերաբերյալ ցանկացած որոշում անհրաժեշտությունը, ազատազրկվածները պետք է հնարավորություն ունենան քննարկել կրկին հաստատվում է լիազոր մարմնի կողմից: ազատազրկման ընդհանուր պայմաններին առնչվող հարցերը և պետք է նպաստել նրանց 53.6 Նման միջոցներ կարող են կիրառվել միայն անհատների, այլ ոչ թե ազատազրկված հաղորդակցությանը քրեակատարողական հիմնարկի ղեկավարության հետ այդ հարցերը անձնաց խմբերի նկատմամբ: քննարկելու համար: 53.7 Յուրաքանչյուր ազատազրկված անձ, ում նկատմամբ կիրառվել է նման միջոց, պետք է հնարավորություն ունենա բողոքարկելու այդ որոշումը 70–րդ կանոնով սահմանված ԱՆՎՏԱՆԳՈՒԹՅՈՒՆԸ ժամկետում: 51.1 Անհրաժեշտ է ապահովել ազատազրկված անձի նվազագույն անվտանգության միջոցները: Մեկնաբանություն 51.2 Անվտանգությունը, որն իրականացվում է ֆիզիկական պատնեշների կամ այլ Քրեակատարողական հիմնարկները պետք է անվտանգ լինեն այնտեղ գտնվող բոլոր անձանց տեխնիկական միջոցներով, պետք է համալրվի դինամիկ անվտանգությամբ՝ ազատազրկված համար. ազատազրկվածների, հիմնարկի աշխատակազմի կամ ցանկացած այլ անձի համար, ով անձնաց ճանաչող հսկողություն իրականացնող անձնակազմի միջոցով: այցելում է այդ հիմնարկը:

51.3 Ազատազրկված անձին հիմնարկ ընդունելուց անմիջապես հետո անհրաժեշտ է Այս մասով սահմանված են այն միջոցները, որոնք պետք է ձեռնարկել անվտանգությունն ապահովելու համար` ինչպես քրեակատարողական հիմնարկներից դուրս (կանխել փախուստները), գնահատել ազատազրկված անձին` որոշելու համար հեևյալը. այնպես էլ ներսում (կանխել անկարգությունները): ա) հանրության համար վտանգավորության աստիճանը նրանց փախուստի դեպքում, բ) ինքնուրույն կամ արտաքին աջակցությամբ փախուստի դիմելու վտանգը: ԽՈՒԶԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆՆ ՈՒ ՎԵՐԱՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆԸ 51.4 Յուրաքանչյուր ազատազրկված անձ պետք է պահվի այնպիսի անվտանգության 54.1 Անհրաժեշտ է մշակել հստակ ընթացակարգեր, որոնց անձնկամզը պարտավոր է պայմաններում, որը համապատասխանում է գնահատված վտանգավորության աստիճանին: հետևել, երբ խուզարկություն է իրականացնում` 51.5 Անվտանգության անհրաժեշտ աստիճանը պետք է պարբերաբար վերանայվի անձի ա) բոլոր այն տեղերում, որտեղ ազատազրկված անձինք ապրում, աշխատում և հավաքվում ազատազրկման ընթացքում: են, բ) ազատազրկված անձանց, ԱՊԱՀՈՎՈՒԹՅՈՒՆԸ գ) այցելուներին և նրանց իրերը, 52.1 Ընդունումից հետո ազատազրկվածներին պետք է գնահատել և պարզել, արդյոք նրանք դ) անձնակազմին։ կարող են վտանգ ներկայացնել մյուս ազատազրկվածների, աշխատակազմի կամ 54.2 Խուզարկության իրակակացման դեպքերը և բնույթը սահմանվում են ազգային քրեակատարողական հիմնարկ այցելող անձանց ապահովությանը կամ արդյոք նրանք օրենսդրությամբ։ հակված են ինքնախեղման: 54.3 Անձնակազմն անցնում է հատուկ վերապատրաստում, որպեսզի կարողանա 52.2 Անհրաժեշտ է մշակել ընթացակարգեր, որոնք կերաշխավորեն ազատազրկված կազմակերպի նման խուզարկություններն այնպես, որ հայտնաբերվի և կանխվի փախուստի անձանց, աշխատակազմի և այցելուների ապահովությունը և կնվազեցնեն բռնության վտանգը փորձերը կամ արգելված իրերի շրջանառությունը, միևնույն ժամանակ հարգելով և ապահովությունը վտանգող այլ իրադարձությունները: խուզարկության ենթարկվող անձնաց արժանապատվությունը և նրանց մոտ եղած անձնական 52.3 Անհևրաժեշտ է գործադրել բոլոր հնարավոր ջանքերը, որպեսզի ազատազրկված իրերը։ անձինք հնարավորություն ունենան լիարժեք մասնակցել ամենօրյա միջոցառումներին 54.4 Խուզարկության ենթարկվող անձինք չպետք է նվաստացվեն խուզարկության ապահով պայմաններում: ընթացքում։ 52.4 Ազատազրկվածները, անհրաժեշտության դեպքում, պետք է հնարավորություն ունենան 54.5 Անձին կարող է խուզարկել միայն միևնույն սեռի ներկայացուցիչը։ կապ հաստատել անձնակազմի հետ`ներառյալ գիշերվա ժամերին: 54.6 Քրեակատարողական հիմնարկի անձնակազմը չի կարող իրականացնել 52.5 Քրեակատարողական հիմնարկներում պետք է հետևել առողջապահությանը և ազատազրկված անձի մարմնի ներքին քննում։ ապահովությանը վերաբերող ազգային օրենքներին: 54.7 Խուզարկության հետ կապված մարմնի քննումը իրականացնում է միայն բուժաշխատողը։ ԱՆՎՏԱՆԳՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ԱՊԱՀՈՎՈՒԹՅԱՆ ԲԱՐՁՐ ԱՍՏԻՃԱՆ ԱՊԱՀՈՎԵԼՈՒՆ ՈՒՂՂՎԱԾ ՄԻՋՈՑՆԵՐԸ 53.1 Անվտանգության և ապահովության բարձր աստիճան ապահովելուն ուղղված 54.8 Ազատազրկված անձը պետք է ներկա գտնվի իր սեփական գույքի խուզարկության միջոցները պետք է կիրառվեն միայն բացառիկ դեպքերում: ժամանակ, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ քննության առանձնահատկությունների կամ անձնակազմին սպառնացող հնարավոր վտանգի պատճառով դա արգելվում է։ 53.2 Ցանկացած ազատազրկված անձի նկատմամբ նման միջոցները կիրառելու համար պետք է սահմանել հստակ ընթացակարգեր: 54.9 Ապահովությունն ու անվտանգությունը երաշխավորելու պարտավորությունը չպետք է խախտի այցելուների մասնավոր կյանքի իրավունքը։ 53.3 Ցանկացած նման միջոցի բնույթը, տևողությունը և հիմքերը, որոնցով դրանք կարող են կիրառվել, պետք է սահմանված լինեն օրենքով: 54.10 Մասնագետ այցելուների՝ օրինական ներկայացուցիչների, սոցիալական աշխատողների, բժիշկների և այլոց վերահսկողության ընթացակարգերը մշակվում են 53.4 Յուրաքանչյուր դեպքում, նշված ժամանակահատվածի համար այդ միջոցների մասնագիտացված մարմինների հետ համատեղ, որպեսզի երաշխավորվի ապահովության ու կիրառման մասին որոշումը պետք է հաստատվի լիազոր մարմնի կողմից: անվտանգության անհրաժեշտությունը և մասնագետ այցելուների գաղտնի մուտքի իրավունքը։

~141 141 ~ ~142 142 ~ Մեկնաբանություն 60.3 Կոլեկտիվ և մարմնական պատիժները, մութ խցում պահելը և մնացած բոլոր Խուզարկություններ և զննումներ կարող են իրականացվել՝ անվտանգությունն ապահովելու, անմարդկային և նվաստացնող պատիժներն արգելվում են։ արգելված իրերի ներթափանցումը խոչընդոտելու, ինչպես նաև նոր հանցագործությունները 60.4 Պատիժը չպետք է նախատեսի ընտանիքի հետ կապի լրիվ սահմանափակում։ կանխելու համար։ ՀՀ օրենսդրության համաձայն առնվազն երկու քրեակատարողական ծառայողի մասնակցությամբ են կատարվում նշված գործողությունները՝ պահպանելով անձի պատիվը և 60.5 Մեկուսի բանտարկությունը որպես պատիժ պետք է նշանակվի միայն բացառիկ արժանապատվությունը չոտնահարելու սկզբունքը։ դեպքերում և հստակ սահմանված ժամանակահատվածով, որը պետք է հնարավորինս կարճ լինի։ ՀԱՆՑԱՎՈՐ ԳՈՐԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ 60.6 Զսպման միջոցները երբեք չպետք է գործադրվեն որպես պատիժ։ 55. Քրեակատարողական հիմնարկի ներսում կատարված հանցավոր գործողությունների 61. Կարգապահական զանցանքի համար մեղավոր ճանաչված ազատազրկված անձը պետք նկատմամբ իրականացվում է այնպիսի նախաքննություն, ինչպիսին կանցկացվեր է հնարավորություն ունենա բողոք ներկայացնել իրավասու և անկախ վերադաս մարմնին։ ազատության պայմաններում, և պետք է ձեռնարկել ազգային օրենսդրությամբ նախատեսված 62. Ոչ մի ազատազրկված անձ քրեակատարողական հիմնարկում չպետք է ընդունվի, միջոցները։ աշխատի կամ օժտված լինի կարգապահական ռեժիմի պահպանմանն ուղղված լիազորություններով։ ԿԱՐԳԱՊԱՀՈՒԹՅՈՒՆՆ ՈՒ ՊԱՏԻԺԸ 56.1 Կարգապահական պատասխանատվության միջոցները պետք է կիրառվեն ծայրահեղ Մեկնաբանություն դեպքերում։ Կարգապահական խախտում հանդիսանում է այն արարքը, որը վտանգում է կարգուկանոնը, 56.2 Անհրաժեշտության դեպքում քրեակատարողական հիմնարկի ղեկավարությունը անվտանգությունը կամ ապահովությունը։ կիրառում է վերականգնողական արդարադատության և միջնորդության եղանակները Դատապարտյալի նկատմամբ կարգապահական տույժի միջոցներ կիրառվում է ուղղիչ հիմնարկի ազատազրկված անձնաց հետ կամ միջև ծագած վեճերի ժամանակ։ պետի որոշմամբ։ Կարգապահական տույժ նշանակելու մասին որոշումը կարող է բողոքարկվել ուղղիչ հիմնարկի նկատմամբ հսկողություն և վերահսկողություն իրականացնող մարմիններին։ 57.1 Միայն կարգ ու կանոնին, ապահովությանը ու անվտանգությանը սպառնացող Կալանավորվածներին պահելու վայրերի և ուղղիչ հիմնարկների ներքին կանոնակարգի 223–րդ վարքագիծը կարող է որակավորվել որպես կարգապահական խախտում։ հոդվածը սահմանում է այն դեպքերը, երբ կալանավորված անձինք կամ դատապարտյալները կարող 57.2 Ազգային օրենսդրությամբ սահմանվում է. են պատժախուց տեղափոխվել: ա) ազատազրկված անձանց կողմից կատարված՝ որպես կարգապահական զանցանք Կանոնների համաձայն կտրականապես արգելվում է կոլեկտիվ և մարմնական տույժերը, մութ մենախցերում պահելը, ինչպես նաև դաժան, անմարդկային կամ արժանապատվությունը նսեմացնող որակվող գործողությունները կամ բացթողումները. ցանկացած այլ պատիժը կիրառել որպես կարգապահական տույժ: Արգելվում է որպես տույժ կիրառել բ) ընթացակարգերը, որոնք պետք է պահպանվեն կարգապահական լսումների ժամանակ. ցանկացած տեսակի զսպման միջոցներ (կետ 60.6)։ գ) նշանակվող պատժի տեսակը և ժամկետը. Այդ կանոնին չհետևելը կհանգեցնի Եվրոպական բանտային կանոնների 1 հիմնական սկզբունքի խախտմանը, որն ընկած է կանոնների մշակման հիմքում։ դ) նման պատիժ սահմանելու իրավասություն ունեցող մարմինը և ե) բողոքարկման հնարավորությունը և այն մարմինը, որին կարելի է ուղղել բողոքը։ ԿՐԿԻՆ ԱՆԳԱՄ ԴԱՏՎԵԼՈՒ ԱՆԹՈՒՅԼԱՏՐԵԼԻՈՒԹՅՈՒՆԸ 58. Ազատազրկված անձի կողմից կարգապահական կանոնների խախտման մասին որևէ Ազատազրկված անձը չի կարող կրկին անգամ դատվել նույն արարքի համար։ կասկածի առկայության դեպքում, անհրաժեշտ է անհապաղ զեկուցել իրավասու մարմնին, որը պարտավոր է անհապաղ քննություն նշանակել։ ՖԻԶԻԿԱԿԱՆ ՈՒԺ ԳՈՐԾԱԴՐԵԼԸ 59. Կարգապահական զանցանք կատարելու համար մեղադրվող ազատազրկված անձինք 64.1 Քրեակատարողական հիմնարկի անձնակազմը չպետք է ուժ գործադրի ազատազրկված պետք է՝ անձանց նկատմամբ` բացառությամբ ինքնապաշտպանության կամ փախուստի փորձի ա) անհապաղ և մանրամասն, իրենց հասկանալի լեզվով տեղեկացվեն իրենց դեմ դեպքում, կամ օրինական պահանջին ակտիվ կամ պասիվ ֆիզիկական դիմադրության առաջադրված մեղադրանքի բնույթի մասին. ժամանակ և պետք է դիմի դրան միայն որպես ծայրահեղ միջոց։ բ) բավարար ժամանակ և հնարավորություն ունենան իրենց պաշտպանությունը 64.2 Գործադրվող ուժի աստիճանը պետք է լինի հնարավորինս նվազագույն և նշանակվի կազմակերպելու համար. հնարավորինս կարճ ժամանակահատվածով։ գ) հնարավորություն ունենան պաշտպանել իրենք իրենց կամ արդարադատության 65. Անհրաժեշտ է մշակել ուժի կիրառման մանրամասն ընթացակարգեր՝ ներառյալ շահերից ելնելով՝ օրինական ներկայացուցչի միջոցով. դրույթներ. դ) հնարավորություն ունենան պահանջել վկայի մասնակցությունը և հարցաքննեն վկային ա) թույլատրելի ուժային գործողությունների տեսակների, ինքնուրույն կամ իրենց անունից գործող այլ անձի միջոցով. բ) հանգամանքների, որոնց դեպքում յուրաքանչյուր ուժային գործողության տեսակ կարող է ե) ունենան անվճար թարգմանչի հնարավորություն, եթե չեն հասկանում այն լեզուն, որով կիրառվել, անց են կացվում լսումները։ գ) տարբեր ուժային գործողություններ գործադրելու լիազորություն ունեցող անձնակազմի 60.1 Կարգապահական զանցանքի համար նշանակված ցանկացած պատիժ պետք է անդամների, համապատասխանի ազգային օրենսդրությանը։ դ) նախքան ուժի գործադրումը լիազորության անհրաժեշտ աստիճանի, 60.2 Ցանկացած պատժի խստությունը պետք է համափաչ լինի կատարված զանցանքին։ ե) ուժի գործադրումից հետո զեկույցների պատրաստման մասին։

~143 143 ~ ~144 144 ~ 66. Ազատազրկվածների հետ անմիջականորեն աշխատող անձնակազմը պետք է Մեկնաբանություն վերապատրաստում անցնի այն մոտեցումների վերաբերյալ, որոնք թույլ են տալիս ուժի Քրեակատարողական ծառայողը կարող է գործադրել ֆիզիկական ուժ, զսպման միջոցներ և զենք նվազագույն գործադրմամբ զսպել ագրեսիվ ազատազրկված անձանց գործողությունները։ միայն ծայրահեղ դեպքում, երբ ազատազրկված անձը հրաժարվում է կատարել քրեակատարողական ծառայողի օրինական պահանջները կամ խոչընդոտում է նրա վրա դրված պարտականությունների 67.1 Այլ իրավապահ մարմինների ծառայողները կարող են անմիջականորեն աշխատել կատարումը։ ազատազրկված անձնաց հետ քրեակատարողական հիմնարկի ներսում միայն բացառիկ Քրեակատարողական ծառայողի կողմից ֆիզիկական ուժի, հատուկ միջոցների և զենքի դեպքերում։ գործադրումը կարգավորվում է ՀՀ Քրեակատարողական ծառայության մասին օրենքի գլուխ 14–ի 67.2 Քրեակատարողական հիմնարկի ղեկավարության և ցանկացած այլ նման իրավապահ համաձայն։ գերատեսչության միջև պետք է կազմվի պաշտոնական պայմանագիր, եթե այդ հարաբերությունները չեն կարգավորվում ազգային օրենսդրությամբ։ ԴԻՄՈՒՄՆԵՐՆ ՈՒ ԲՈՂՈՔՆԵՐԸ 67.3 Պայմանագրում պետք է նախատեսվի դրույթներ հետևյալի վերաբերյալ՝ 70.1 Ազատազրկված անձինք, առանձին կամ խմբակային, պետք է ունենան բավարար ա) այն հանգամանքները, որոնք թույլ են տալիս այլ իրավապահ գերատեսչությանը մտնել հնարավորություններ դիմումներ և բողոքներ հղելու քրեակատարողական հիմնարկի քրեակատարողական հիմնարկ ցանկացած տեսակի վեճեր կարգավորելու համար, ղեկավարին կամ ցանկացած այլ լիազոր մարմնին։ բ) նման իրավապահ գերատեսչության լիազորությունների շրջանակը, երբ նրանք գտնվում 70.2 Հնարավորության դեպքում, առաջին հերթին պետք է դիմել միջնորդության։ են քրեակատարողական հիմնարկի ներսում և նրանց հարաբերությունները հիմնարկի 70.3 Դիմումի կամ բողոքի մերժման դեպքում ազատազրկված անձին պետք է ներկայացվեն ղեկավարի հետ, պատճառները, և նա պետք է ունենա անկախ մարմնին բողոքարկելու իրավունք։ գ) այդ իրավապահ մարմինների ներկայացուցիչների կողմից գործադրվող տարբեր տեսակի 70.4 Ազատազրկված անձինք չպետք է պատժվեն դիմում կամ բողոք ներկայացնելու ուժիային միջոցները, պատճառով։ դ) հանգամանքները, որոնց դեպքում կարող են կիրառվել ուժային միջոցների յուրաքանչյուր 70.5 Իրավասու մարմինը պետք է հաշվի առնի ազատազրկված անձի հարազատներից տեսակը, ստացված բոլոր գրավոր բողոքները, երբ նրանք հիմքեր ունեն մտածելու, որ այդ ե) նախքան ուժի գործադրումը լիազորության անհրաժեշտ աստիճանը, ազատազրկված անձի իրավունքը խախտվել է։ զ) ուժի գործադրումից հետո զեկույցների պատրաստումը։ 70.6 Ազատազրկված անձանց նկատմամբ պատշաճ վերաբերմունքի խնդիրներով զբաղվող ոչ մի կազմակերպություն կամ օրինական ներկայացուցիչ չի կարող բողոք ներկայացնել ազատազրկված անձի անունից, եթե այդ անձը չի տվել նման համաձայնություն։ ԶՍՊՄԱՆ ՄԻՋՈՑՆԵՐԸ 68.1 Արգելվում է շղթաների և ոտնհաշղթաների օգտագործումը։ 70.7 Ազատազրկված անձինք իրավունք ունեն ստանալ բողոքարկման ընթացակարգերի վերաբերյալ իրավաբանական խորհրդատվություն և իրավաբանական օգնություն, եթե դա 68.2 Արգելվում է ձեռնաշղթաների, զսպաշապիկների և շարժումը սահմանափակող բխում է արդարադատության շահերից: միջոցները կիրառումը` բացառությամբ հետևյալ դեպքերի. ա) տեղափոխելիս` փախուստները կանխելու համար, այն պայմանով, որ ազատազրկված անձինք ազատվում են ձեռնաշղթաներից հենց որ նրանք կանգնում են դատական կամ ՄԱՍ ՀԻՆԳԵՐՈՐԴ վարչական մարմինների առջև, եթե այլ բան չեն նախատեսել այդ մարմիննները։ ՂԵԿԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ԱՆՁՆԱԿԱԶՄԸ բ) ղեկավարի հրամանով, եթե մյուս միջոցներն ի զորու չեն խանգարել ազատազրկված ԱՇԽԱՏԱՆՔԸ ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐՈՒՄ ՈՐՊԵՍ ՊԵՏԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆ անձին վնասելու իրեն կամ այլոց, կամ էլ պատճառելու նյութական վնաս. այդպիսի դեպքերում ղեկավարը պարտավոր է անհապաղ խորհրդակցել բժշկի հետ և զեկուցագիր ներկայացնել 71. Քրեակատարողական հիմնարկների համար պատասխանատվությունը պետք է կրեն վերադաս վարչական մարմիններին։ պետական մարմինները, որոնք տարանջատված են զինվորական, ոստիկանական կամ 68.3 Զսպման միջոցները չպետք կիրառել ավելի տևականորեն, քան խստիվ քրեական քննության ծառայություններից: անհրաժեշտության դեպքում։ 72.1 Քրեակատարողական հիմնարկների կառավարումը պետք է իրականացվի այնպիսի 68.4 Զսպման միջոցների կիրառման բնույթը սահմանվում է լինի ազգային օրենսդրությամբ։ էթիկական համատեքստում, որի շրջանակներում ճանաչվում է բոլոր ազատազրկված անձանց նկատմամբ մարդկային և անհատին բնորոշ արժանապատվության հանդեպ հարգանքով վերաբերվելու պարտավորությունը։ ԶԵՆՔԻ ԿԻՐԱՌՈՒՄԸ 72.2 Անձնակազմը պետք է ցուցաբերի քրեակատարողական հիմնարկի նպատակի հստակ 69.1 Բացառությամբ արտակարգ իրավիճակների, քրեակատարողական հիմնարկի գիտակցում։ Ղեկավարությունը պետք է օրինակ ծառայի այդ նպատակներին հասնելու համար։ անձնակազմը չպետք է կրի մահաբեր զենք քրեակատարողական հիմնարկի սահմաններում։ 72.3 Անձնակազմի պարտականությունները ավելին են, քան պարզապես հսկելը և պետք է 69.2 Այլ զենքերի, այդ թվում մահակների բաց ձևով կրելը ազատազրկված անձանց հետ հաշվի առնվի պատժի ժամկետը լրանալուց հետո ազատազրկված անձանց հասարակություն անմիջական շփման մեջ գտնվող անձնաց համար, պետք է արգելվի քրեակատարողական վերադառնձնելուն նպաստելու անհրաժեշտությունը՝ լավ խնամքի և աջակցության ծրագրերի հիմնարկի ներսում, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ անհրաժեշտ է կարգավորել առաջացած միջոցով։ միջադեպերը։ 69.3 Անձնակազմին չպետք է տրամադրվի զենք, եթե նրանք չեն անցել համապատասխան պատրաստություն։ ~ 146 ~ ~145 145 ~ 146 72.4 Անձնակազմը պետք է գործի անձնական և մասնագիտական բարձր չափանիշների պատժի կանխարգելման եվրոպական կոնվենցիան, ինչպես նաև Եվրոպական բանտային հիման վրա։ կանոնների կիրառման խնդիրները։ 73. Քրեակատարողական հիմնարկի ղեկավարությունը պետք է առաջնայնություն տա աշխատակազմի համար նախատեսված կանոնների պահպանմանը։ ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱՐԿԻ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄԸ 74. Հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնել ազատազրկված անձանց և նրանց հետ 82. Աշխատակազմը պետք է ընտրվի և նշանակվի հավասար հիմքերով առանց սեռի, անմիջականորեն աշխատող անձնակազմի հարաբերությունների կազմակերպմանը։ ռասայի, մաշկի գույնի, լեզվի, կրոնի, քաղաքական կամ այլ հայացքների, ազգային կամ 75. Անձնակազմը մշտապես պետք է դրսևորի այնպիսի վարքագիծ և կատարի իր սոցիալական ծագման, ազգային փոքրամասնության պատկանելության, գույքային վիճակի, պարտականություններն այնպես, որ օրինակ ծառայի ազատազրկված անձանց համար և ծագման կամ այլ կարգավիճակի հիման վրա խտրականության: նվաճի նրանց հարգանքը։ 83. Քրեակատարողական հիմնարկի ղեկավարությունը պետք է հաստատի կազմակերպման ու կառավարման այնպիսի համակարգեր, որոնք՝ ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱՐԿԻ ԱՆՁՆԱԿԱԶՄԻ ԸՆՏՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ա) երաշխավորում են քրեակատարողական հիմնարկի կառավարումը` մարդու 76. Անձնակազմի ընտրությունը պետք է կատարվի մանրակրկիտ կերպով, անձնակազմը իրավունքների միջազգային և տարածաշրջանային փաստաթղթերին համահունչ բարձր պետք է համապատասխան վերապատրաստում անցնի թե իր պարտականություններին չափանիշների համաձայն, անցնելու սկզբում, թե շարունակական հիմունքով, վարձատրվի որպես մասնագետ և ունենա բ) նպաստում են քրեակատարողական հիմնարկների միջև և առանձին այնպիսի կարգավիճակ, որը վայելում է քաղաքացիական հասարակության հարգանքը: քրեակատարողական հիմնարկների տարբեր անձնակազմերի միջև կապերին և 77. Նոր անձնակազմ ընտրելիս, քրեակատարողական հիմնարկի ղեկավարությունը պետք է ազատազրկված անձանց ծառայություններ մատուցող, հատկապես նրանց խնամքի և լուրջ ուշադրություն դարձնի նրանց ազնվությանը, մարդկային արժեքներին, մասնագիտական հասարակություն վերադարձնելու ոլորտում բոլոր բաժինների պատշաճ համակարգմանը` կարողություններին և անհատական համապատասխանելիությանը նրանցից պահանջվող ինչպես քրեակատարողական հիմնարկի ներսում, այնպես էլ դրանցից դուրս։ բարդ աշխատանքները կատարելու համար: 84.1 Յուրաքանչյուր քրեակատարողական հիմնարկ պետք է ունենա ղեկավար, որի 78. Բանտային վարչակազմի աշխատակիցներին պետք է նշանակել աշխատանքային լրիվ պաշտոնում պետք է նշանակել իրենց բնավորության, վարչական ունակությունների, ժամանակով, իբրև բանտային վարչության մասնագիտացված աշխատակիցներ, որոնք պետք է պատրաստվածության և փորձի շնորհիվ բավականաչափ որակյալ անձանց: օգտվեն պետական ծառայողի կարգավիճակից և համոզված լինեն, որ լավ վարքի, 84.2 Ղեկավարը իր ամբողջ ժամանակը պետք է նվիրի իր վրա դրված աշխատանքի արդյունավետության և իրենց վրա դրված խնդիրներն իրագործելու ֆիզիկական պարտականությունների կատարմանը` աշխատելով լրիվ աշխատանքային հաստիքով: և առողջական ունակությունների առկայության դեպքում իրենց պաշտոնները կպահպանվեն: 84.3 Քրեակատարողական հիմնարկի ղեկավարությունը պետք է երաշխավորի, որ 79.1 Նրանց աշխատավարձը պետք է սահմանել այն հաշվարկով, որ ներգրավվեն ու յուրաքանչյուր քրեակատարողական հիմնարկ մշտապես ունենա լրիվ աշխատանքային պահպանեն այդ գործով զբաղվելու հնարավորություն ունեցող անձնակազմ: հաստիքով աշխատող ղեկավար, տեղակալ կամ այլ իրավասու պաշտոնյա: 79.2 Հաշվի առնելով տվյալ աշխատանքի բացառիկ դժվարությունները` այդ մարդկանց 84.4 Եթե ղեկավարը պատասխանատու է մեկից ավելի հիմնարկների համար, պետք է համար պետք է ապահովել աշխատանքի համապատասխան աշխատանքային պայմաններ և նշանակվեն լրացուցիչ պաշտոնյաներ, որոնք պատասխանատու են յուրաքանչյուր հիմնարկի արտոնություններ: համար: 80. Այս չափանիշները պետք է հնարավորինս կիրառվեն նաև ոչ լրիվ աշխատանքային 85. Քրեակատարողական հիմնարկի անձնակազմում պետք է հավասարաչափ ներգրավված ժամով աշխատողների գործի ընդունելիս: լինեն և կանայք և տղամարդիք: 86. Անհրաժեշտ է կազմակերպել ղեկավարության և անձնակազմի խորհրդի միջև ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱՐԿԻ ԱՇԽԱՏԱԿԱԶՄԻ ՈՒՍՈՒՑՈՒՄԸ խորհրդատվություններ` ընդհանուր խնդիրները, հատկապես աշխատանքային պայմանները 81.1 Աշխատանքի ընդունվելուց առաջ անձնակազմի յուրաքանչյուր անդամի պետք է քննարկելու համար: նախապատրաստել իր ընդհանուր և կոնկրետ պարտականությունների կատարմանը, որից 87.1 Անհրաժաշտ է միջոցներ ձեռնարկել, որոնք կնպաստեն ղեկավարության, հետո նրանք պետք է հանձնեն տեսական և գործնական քննություններ: անձնակազմի, արտաքին կառույցների և ազատազրկվածների միջև հնարավոր լավագույն 81.2 Աշխատանքի ընդունվելուց հետո և հետագա ամբողջ գործունեության ընթացքում այդ հաղորդակցությանը: աշխատակիցները պետք է պահպանեն ու բարձրացնեն իրենց որակավորումը` 87.2 Տվյալ հիմնարկի պետը, ղեկավարությունը և անձնակազմի մեծամասնությունը պետք է համապատասխան պարբերականությամբ աշխատանքից չկտրված վերապատրաստման կարողանան խոսել այն լեզվով, որով խոսում է ազատազրկվածների մեծամասնությունը, կամ դասընթացներ անցնելով: որը հասկանալի նրանց մեծ մասին: 81.3 Ազատազրկված անձանց հատուկ խմբերի հետ աշխատող անձնակազմը, (օրինակ` 88. Եվրոպական բանտային բոլոր կանոնները կիրառվում են նաև մասնավոր օտարերկրացիներ, կանայք, անչափահասներ կամ հոգեկան հիվանդությամբ տառապող քրեակատարողական հիմնարկների առկայության դեպքում: անձինք) պետք է անցնի հատուկ դասընթաց նման աշխատանքը կատարելու համար: 81.4 Ամբողջ անձնակազմի համար նախատեսված դասընթացները պետք է ներառեն մարդու իրավունքներին վերաբերող միջազգային և տարածաշրջանային չափանիշների և փաստաթղթերի ուսումնասիրություն, այդ թվում Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիան և Խոշտանգումների և անմարդկային կամ նվաստացնող վերաբերմունքի կամ

~147 147 ~ ~148 148 ~ ՄԱՍՆԱԳԻՏԱՑՎԱԾ ԱՆՁՆԱԿԱԶՄԸ ԱՆԿԱԽ ԴԻՏՈՐԴՈՒԹՅՈՒՆԸ 89.1 Հնարավորության դեպքում անձնակազմում անհրաժեշտ է ընդգրկել այպիսի 93.1 Ազատազրկման պայմանները և դրանց նկատմամբ վերաբերմունքը պետք է մասնագետներ, ինչպիսիք են հոգեբույժները, հոգեբանները, սոցիալական աշխատողները, վերահսկվեն անկախ մարմնի կամ մարմինների կողմից։ Նրանց կողմից հայտնաբերված ուսուցիչներ, ֆիզիկական կրթության և սպորտի մարզիչներ: փաստերը պետք է հրապարակվեն: 89.2 Հնարավորության դեպքում անհրաժեշտ է նպաստել համապատասխան ոչ լրիվ 93.2 Անհրաժեշտ է նպաստել դիտորդություն իրականացնող անկախ մարմնի կամ հաստիքով կամ կամավոր աշխատողներին քրեակատարողական հիմնարկների մարմինների համագործակցությանը այն միջազգային կառույցների հետ, որոնք օրենքով գործունեությանը ներգրավմանը: սահմանված կարգով իրավասու են այցելել քրեակատարողական հիմնարկներ:

ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅԱՆ ԻՐԱԶԵԿՈՒՄԸ Մեկնաբանություն 90.1 Քրեակատարողական հիմնարկների ղեկավարությունը պետք է պարբերաբար Եվրոպական բանտային կանոնների հիմնական սկզբունքներում ամրագրված է պարբերական ստուգումներ և անկախ վերահսկողություն իրականացնելու անհրաժեշտությունը՝ կարևորելով հասարակությանը իրազեկ դարձնի քրեակատարողական համակարգի նպատակներին և պետական և հասարակական մարմինների կողմից հսկողությունը։ ՀՀ–ում հասարակական հիմնարկների անձնակազմի կողմից կատարվող աշխատանքին` նպաստելով վերահսկողությունն իրականացվում է ՀՀ արդարադատության նախարարության հասարակության մեջ քրեակատարողական հիմնարկների դերի վերաբերյալ հանրության քրեակատարողական հիմնարկներում և մարմիններում հասարակական դիտորդների խմբի կողմից ընկալմանը: (ՀՀ ԱՆ հրաման թիվ ՔՀ-66-Ն, 18 նոյեմբեր 2005թ)։ Խմբի անդամները իրավասու են անարգել այցելել 90.2 Քրեակատարողական հիմնարկների ղեկավարությունը պետք է քաջալերի քրեակատարողական հիմնարկներ և մարմիններ, ծանոթանալ տարաբնույթ փաստաթղթերի բովանդակությանը, այդ թվում՝ ազատազրկվածի կամ քրեակատարողական մարմինների հասարակության անդամներին անհրաժեշտության դեպքում կամավոր ծառայություններ հսկողության տակ գտնվող անձի համաձայնությամբ՝ նրա անձնական գործին և գրագրությանը, մատուցել քրեակատարողական հիմնարկներին: ինչպես նաև հանդիպել ազատազրկվածներին և քրեակատարողական մարմինների հսկողության տակ գտնվող անձանց (հրաման թիվ ՔՀ-66-Ն, կետ 11)։ Կատարված այցելությունների հիման վրա հաշվետվություններ են կազմվում և ներկայացվում ՀՀ Արդարադատության նախարարին և ՀԵՏԱԶՈՏՈՒԹՅՈՒՆՆ ՈՒ ԳՆԱՀԱՏՈՒՄԸ հասարակությանը։ 91. Քրեակատարողական հիմնարկների ղեկավարությունը պետք է աջակցի Քրեակատարողական հիմնարկներ ազատ ելքումուտքի իրավունք ունի մարդու իրավունքների քրեակատարողական հիմնարկների նպատակի, ժողովրդավարական հասարակությունում պաշտպանը, ով հանդիսանում է «Խոշտանգումների և այլ դաժան, անմարդկային կամ դրանց դերի և այդ նպատակի իրականացման աստիճանի վերաբերյալ հետազոտական և արժանապատվությունը նվաստացնող վերաբերմունքի կամ պատժի դեմ կոնվենցիայի» կամընտիր գնահատման ծրագրերին: արձանագրությամբ սահմանված կանխարգելման անկախ ազգային մեխանիզմ:

Մեկնաբանություն ՄԱՍ ՅՈԹԵՐՈՐԴ Քրեակատարողական հիմնարկների անձնակազմի պարտականություններն ընդգրկում են ազատազրկվածներին պատժից ազատելուց հետո հասարակության մեջ վերընդգրկման ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԻՆՔ (ՄԵՂԱԴՐՅԱԼՆԵՐ) աշխատանքներին աջակցելը (կետ 72.3)։ Ազատազրկման ժամկետը լրանալուց ոչ ուշ, քան երեք ամիս առաջ, պատիժը կատարող ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԿԱՐԳԱՎԻՃԱԿԸ հիմնարկի վարչակազմը դատապարտյալի ընտրած բնակության վայրի` տեղական ինքնակառավարման և զբաղվածության պետական ծառայությանը տեղեկացնում է դատապարտյալի` 94.1 Սույն կանոնների նպատակներով, չդատված ազատազրկված անձինք այն պատժից առաջիկա ազատման, նրա աշխատունակության, կրթության, մասնագիտության, ինչպես ազատազրկված անձինք են, որոնք գտնվում են կալանքի տակ դատարանի որոշմամբ մինչև նաև բնակարանի առկայության մասին (ՀՀ Քրեակատարողական օրենսգրքի հոդ. 121, կետ 2)։ դատավարությունը, դատապարտվելը կամ դատավճռի ընդունումը: Անձնակազմը պետք է պարբերաբար վերապատրաստում անցնի։ Կանոնների 81.4 կետը 94.2 Պետությունը կարող է որոշել համարում է արդյոք դատապարտված անձին չդատված, սահմանում է քրեակատարողական հիմնարկների կառավարման վրա արդեն մեծ ազդեցություն եթե նրա վերաքննիչ բողոքի քննարկումը չի ավարտվել: ունեցող Եվրոպական բանտային կանոնների և Մարդու իրավունքների Եվրոպական կոնվենցիայի մասին անձնակազմի հետ դասընթացներ կազմակերպելու անհրաժեշտությունը։ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ՄՈՏԵՑՈՒՄԸ 95.1 Կալանավորված անձանց պահելու ռեժիմը չպետք է որոշվի` ելնելով այն ՄԱՍ ՎԵՑԵՐՈՐԴ հավանականությունից, որ հետագայում այդ անձը կարող է դատապարտվել ՎԵՐԱՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆՆ ՈՒ ԴԻՏՈՐԴՈՒԹՅՈՒՆԸ հանցագործություն կատարելու համար: ՊԵՏԱԿԱՆ ՎԵՐԱՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆԸ 95.2 Այս մասում ներառված կանոնները նախատեսում են կալանավորված անձանց համար 92. Քրեակատարողական հիմնարկները պետք է կանոնավոր տեսչական ստուգման լրացուցիչ երաշխիքներ: ենթարկվեն պետական մարմնի կողմից` գնահատելու համար, որ ազատազրկման վայրերի 95.3 Կալանավորված անձանց ռեժիմը սահմանելիս քրեակատարողական հիմնարկի ղեկավարումն իրականացվում է գործող ազգային և միջազգային իրավունքի, ինչպես նաև ղեկավարությունը պետք է հետևի այն կանոններին, որոնք կիրառելի են բոլոր ազատազրկված սույն կանոնների դրույթներին համապատասխան: անձանց նկատմամբ և թույլ են տալիս կալանավորված անձանց մասնակցել սույն կանոններով նախատեսված տարբեր միջոցառումների:

~149 149 ~ ~150 150 ~ ԿԱՑԱՐԱՆԸ ՄԱՍ ՈՒԹԵՐՈՐԴ 96. Հնարավորության սահմաններում կալանավորված անձինք պետք է հնարավորություն ունենան տեղավորվել անհատական խցերում, եթե նրանք չեն գերադասում համատեղ ԱԶԱՏԱԶՐԿՄԱՆ ԴԱՏԱՊԱՐՏՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ՌԵԺԻՄԻ ՆՊԱՏԱԿԸ տեղավորումը այլ կալանավորների հետ, կամ եթե դատարանը չի կայացրել կալանավորված 102.1 Ի լրումն բոլոր ազատազրկված անձանց նկատմամբ կիրառվող կանոններին, անձին տեղավորելու մասին հատուկ որոշում: ազատազրկման դատապարտված անձանց ռեժիմը պետք է հնարավորություն տա նրանց վարել պատասխանատու և հանցավորությունից զերծ կենսակերպ: ՀԱՆԴԵՐՁԱՆՔԸ 102.2 Ազատազրկումը ինքնին պատիժ է, և ազատազրկման դատապարտված անձանց 97.1 Կալանավորված անձինք պետք է կրեն իրենց սեփական հագուստը, եթե այն հարմար է ռեժիմը չպետք է ծանրացնի ազատազրկման հետ կապված զրկանքները: քրեակատարողական հիմնարկում կրելու համար: 97.2 Այն անձանց, որոնք չունեն իրենց սեփական հարմար հագուստը, պետք է տրամադրվի ԱԶԱՏԱԶՐԿՄԱՆ ԴԱՏԱՊԱՐՏՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ՌԵԺԻՄԻ ԻՐԱԿԱՆԱՑՈՒՄԸ հագուստ, որը տարբերվում է ազատազրկման դատապարտված անձանց կրած համազգեստից: 103.1 Ազատազրկման դատապարտված անձանց ռեժիմը պետք է կիրառվի նման կարգավիճակ ունեցող անձի` քրեակատարողական հիմնարկ ընդունումից հետո, եթե մինչ այդ ԻՐԱՎԱԲԱՆԱԿԱՆ ԽՈՐՀՐԴԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆԸ այն արդեն իսկ չի սկսել կիրառվել: 98.1 Կալանավորված անձանց պետք է հստակ բացատրել իրավաբանական 103.2 Ընդունումից հետո`հնարավորինս շուտ, անհրաժեշտ է մշակել ազատազրկման խորհրդատվությունից օգտվելու իրենց իրավունքը: դատապարտված անձանց վերաբերյալ զեկույցներ, որոնք կընդգրկեն նրանց անհատական կարգավիճակը, պատժի կրման անհատական ծրագիրը և ազատմանը պատրաստելու 98.2 Պետք է տրամադրել բոլոր անհրաժեշտ միջոցները, որոնք կօգնեն կալանավորված ռազմավարությունը: անձին նախապատրաստվել իր պաշտպանությանը և հանդիպել օրինական ներկայացուցչի հետ: 103.3 Անհրաժեշտ է խրախուսել ազատազրկման դատապարտված անձանց մասնակցությունը իրենց պատիժը կրելու անհատական ծրագրի մշակման գործընթացում: ԿԱՊՆ ԱՐՏԱՔԻՆ ԱՇԽԱՐՀԻ ՀԵՏ 103.4 Այդ ծրագրերը պետք է հնարավորինս ներառեն՝ 99. Բացառությամբ այն դեպքերի, երբ առանձին գործով դատական մարմնի կողմից ա) աշխատանքը. կիրառվել է արգելք որոշակի ժամանակահատվածով, կալանավորված անձինք. բ) կրթությունը. ա) պետք է ունենան տեսակցություններ և պահպանեն կապը ընտանիքի և այլ անձնաց հետ գ) այլ միջոցառումները և այնպես, ինչպես դա նախատեսված է ազատազրկման դատապարտվածների համար, դ) ազատման նախապատրաստումը: բ) կարող են ունենալ լրացուցիչ տեսակցություններ և հաղորդկացման այլ ձևերի լրացուցիչ 103.5 Սոցիալական աշխատանքը, բժշկական և հոգեբանական խնամքը կարող է նույնպես հնարավորություն և ներառվել ազատազրկման դատապարտված անձանց ռեժիմում: գ) պետք է հնարավորություն ունենան օգտվել գրքերից, թերթերից և այլ 103.6 Քրեակատարողական հիմնարկից մեկնումների համակարգը պետք է կազմի լրատվամիջոցներից: ազատազրկման դատապարտված անձանց ռեժիմի անբաժանելի մասը: 103.7 Նման համաձայնություն տված ազատազրկված անձինք պետք է ներգրավվեն ԱՇԽԱՏԱՆՔԸ վերականգնողական արդարադատության ծրագրերում և փոխհատուցեն իրենց կատարած 100.1 Կալանավորված անձանց պետք է ընձեռել աշխատելու հնարավորություն: Սակայն հանցագործությունների դիմաց: աշխատանքը նրանց համար պարտադիր չի համարվում: 103.8 Հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնել ցմահ ազատազրկվածների և այլ 100.2 Եթե կալանավորված անձը որոշում է աշխատել, նրա նկատմամբ կիրառվում են 26–րդ երկարաժամկետ ազատազրկման դատապարտված անձանց համար համապատասխան կանոնի, այդ թվում` վարձատրման վերաբերյալ դրույթները: պատժի կրման ծրագրերի մշակմանը:

ԱԶԱՏԱԶՐԿՄԱՆ ԴԱՏԱՊԱՐՏՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ԳՈՐԾՈՂ ՌԵԺԻՄԻ ՄԱՏՉԵԼԻՈՒԹՅՈՒՆԸ ԱԶԱՏԱԶՐԿՄԱՆ ԴԱՏԱՊԱՐՏՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԱԶԱՏԱԶՐԿՈՒՄԸ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊԵԼՈՒ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ 101. Եթե կալանավորված անձը ցանկություն է հայտնում հետևել ազատազրկման դատապարտված անձանց համար նախատեսված ռեժիմին, քրեակատարողական հիմնարկի 104.1 Հնարավորության դեպքում և պահպանելով 17—րդ կանոնով նախատեսված ղեկավարությունը պետք է հնարավորինս հաշվի առնի այդ ցանկությունը: պահանջները` առանձին կատեգորիայի ազատազրկված անձանց տարբեր ռեժիմների արդյունավետ կառավարման համար պետք է օգտագործվեն առանձին քրեակատարողական հիմնարկներ կամ առանձին տեղամասեր: Մեկնաբանություն Կալանավորված անձանց իրավունքներն ու պարտականությունները սահմանվում են 104.2 Անհրաժեշտ է մշակել ազատազրկվածների պատիժը կրելու անհատական ծրագրերի Ձերբակալված և կալանավորված անձանց պահելու մասին ՀՀ օրենքով (այսուհետ՝ ՀՀ Օրենք) և հաստատման և պարբերաբար վերանայման կարգ` համապատասխան զեկույցները կալանավորվածներին պահելու վայրերի և ուղղիչ հիմնարկի ներքին կանոնակարգով։ դիտարկելուց, անձնակազմի համապատասխան անդամների և համապատասխան Կալանավորված անձն իրավունք ունի ստանալ իրավաբանական օգնություն, հաղորդակցվել ազատազրկված անձանց հետ քննարկելուց հետո, որոնք պետք է հնարավորինս ներգրավված արտաքին աշխարհի հետ, աշխատել, իրավունք ունի հանգստի, ներառյալ` բացօթյա զբոսանքի կամ լինեն: մարմնամարզության և ութժամյա գիշերային քնի և այլն (ՀՀ Օրենք, հոդ. 13):

~151 151 ~ ~152 152 ~ 104.3 Այդ զեկույցները պետք է ներառեն ազատազրկված անձանց հետ անմիջական 107.5 Այդ սոցիալական ծառայությունների կամ կառույցների ներկայացուցիչները պետք է առնչություն ունեցող անձնակազմի հաշվետվությունները: ունենան քրեակատարողական հիմնարկներ մուտքի և ազատազրկված անձնաց հետ հաղորդակցվելու հնարավորություն ազատմանը նախապատրաստելու և ազատվելուց հետո ԱԶԱՏԱԶՐԿՄԱՆ ԴԱՏԱՊԱՐՏՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԱՇԽԱՏԱՆՔԸ ծրագրեր մշակելու համար: 105.1 Աշխատանքի համակարգված ծրագիրը պետք է նպաստի ազատազրկման դատապարտված անձանց ռեժիմի նպատակների իրականացմանը: Մեկնաբանություն 105.2 Ազատազրկման դատապարտված անձինք, որոնք չեն հասել թոշակի տարիքին, կարող Եվրոպական բանտային կանոնների սույն մասը սահմանում է միայն ազատազրկված անձանց առնչվող հարցեր՝ ուղղիչ հիմնարկների նպատակները, ազատազրկված անձանց աշխատանքին, են ներգրավվել աշխատանքին, եթե բժիշկը բավարար է գնահատել նրենց ֆիզիկական և կրթությանը վերաբերող առանձնահատկությունները: հոգեկան վիճակը: ՀՀ օրենսդրության համաձայն ուղղիչ հիմնարկների տեսակները որոշվում են ըստ 105.3 Եթե ազատազրկման դատապարտված անձինք պարտավորված են աշխատել, մեկուսացվածության աստիճանների։ աշխատանքային պայմանները պետք է համապատասխանեն այն չափանիշներին և Պատիժը կատարելու համար ուղղիչ հիմնարկի տեսակը որոշվում է քրեակատարողական վերահսկողությանը, որոնք կիրառվում են ազատության մեջ: օրենսգրքի 100-րդ հոդվածով սահմանված առանձնահատկություններով։ 105.4 Եթե ազատազրկման դատապարտված անձանց ծրագրավորված ռեժիմի մաս են կազմում կրթական կամ այլ ծրագրերը աշխատանքային ժամերի ընթացքում, նրանք պետք է ՄԱՍ ԻՆՆԵՐՈՐԴ վարձատրվեն, ինչպես դա կարվեր աշխատանքի դիմաց: 105.5 Ազատազրկման դատապարտված անձանց դեպքում, իրենց վաստակի մի մասը կամ ԿԱՆՈՆՆԵՐԻ ԼՐԱՄՇԱԿՈՒՄԸ խնայողությունները կարող են օգտագործվել փոխհատուցման նպատակներով, եթե 108. Եվրոպական բանտային կանոնները պետք է պարբերաբար լրամշակվեն: դատարանը այդպես է որոշել կամ եթե առկա է տվյալ ազատազրկված անձի համաձայնոթյունը: Մեկնաբանություն Քրեակատարողական հիմնարկներում ժամանակ առ ժամանակ գործնականում տեղի ունեցող ԱԶԱՏԱԶՐԿՄԱՆ ԴԱՏԱՊԱՏՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆԸ փոփոխությունները պետք է արտացոլվեն Եվրոպական բանտային կանոններում, ուստի անհրաժեշտ 106.1 Կրթության համակարգված ծրագիրը, այդ թվում հմտություններ զարգացնող է երաշխավորել դրանց պարբերական վերանայումն ու լրամշակումը։ ուսուցումը, որոնք նպատակ ունեն բարելավել ազատազրկված անձանց կրթվածության ընդհանուր մակարդակը և նպաստել հետագայում պատասխանատու և հանցավորությունից զերծ կենսակերպին, պետք է լինեն ազատազրկման դատապարտված անձանց ռեժիմի կարևոր մասը: 106.2 Պետք է խրախուսել ազատազրկման դատապարտված բոլոր անձանց մասնակցությունը կրթական և ուսուցողական ծրագրերին: 106.3 Ազատազրկման դատապարտված անձանց համար նախատեսված կրթական ծրագրերը պետք է մշակվեն` հաշվի առնելով քրեակատարողական հինարկում նրանց մնալու տևողությունը:

ԱԶԱՏԱԶՐԿՄԱՆ ԴԱՏԱՊԱՐՏՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԱԶԱՏՈՒՄԸ 107.1 Ազատումից բավականաչափ առաջ ազատազրկման դատապարտված անձանց պետք է աջակցություն ցուցաբերել՝ ընթացակարգերի և ծրագրերի միջոցով, որոնք հնարավորություն կտան նրանց անցնել քրեակատարողական հիմնարկում անցկացրած կյանքից դեպի օրինապահ հասարակություն: 107.2 Երկարաժամկետ ազատազրկման դատապարտված անձանց դեպքում անհրաժեշտ է ձեռնարկել այնպիսի քայլեր, որոնք կապահովեն նրանց աստիճանաբար վերադարձը ազատ հասարակություն: 107.3 Այս նպատակին կարելի է հասնել ազատմանը նախորդող ծրագրերի միջոցով կամ մասնակի կամ վերահսկողության տակ պայմանական ազատման միջոցով և արդյունավետ սոցիալական աջակցությամբ: 107.4 Քրեակատարողական հիմնարկի ղեկավարությունը պետք է սերտորեն համագործակցի ծառայությունների և կառույցների հետ, որոնք վերահսկում և աջակցում են ազատված անձանց` օգնելով նրանց վերագտնել իրենց հասարակության մեջ, մասնավորապես` ընտանեկան կյանքի և աշխատանքի հարցերում:

~153 153 ~ ~154 154 ~ այնուհետև համարելով, որ թեև նման նորմերը հավանաբար ներկայումս դժվար ՄԱԿ-Ի ՆՎԱԶԱԳՈՒՅՆ ՍՏԱՆԴԱՐՏ ԿԱՆՈՆՆԵՐԸ ԱՆՉԱՓԱՀԱՍՆԵՐԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ իրականանալի են թվում գոյություն ունեցող սոցիալական, տնտեսական, մշակութային, ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅՈՒՆ ԻՐԱԿԱՆԱՑՆԵԼՈՒ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ («ՊԵԿԻՆՅԱՆ ԿԱՆՈՆՆԵՐ») քաղաքական և իրավական առկա պայմանների պատճառով, դրանք, այդուհանդերձ, ինչպես թվում է, կարող են իրացվել որպես նվազագույն ծրագիր, 1. երախտագիտությամբ է նշում Անչափահասների նկատմամբ արդարադատության Ոչ պաշտոնական թարգմանություն իրականացմանը վերաբերող Միավորված ազգերի կազմակերպության նվազագույն ստանդարտ կանոնների նախապատրաստման կապակցությամբ Հանցագործությունների կանխման և դրանց դեմ պայքարի կոմիտեի, Գլխավոր քարտուղարի, Հանցագործությունների ՄԱԿ-Ի ՆՎԱԶԱԳՈՒՅՆ ՍՏԱՆԴԱՐՏ կանխարգելման և իրավախախտների հետ վարվելաձևի Միավորված ազգերի ԿԱՆՈՆՆԵՐԸ կազմակերպության ասիական և հեռավորարևելյան ինստիտուտի և Միավորված ազգերի կազմակերպության այլ հաստատությունների կատարած աշխատանքը. ԱՆՉԱՓԱՀԱՍՆԵՐԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅՈՒՆ ԻՐԱԿԱՆԱՑՆԵԼՈՒ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ 2. երախտագիտությամբ ի գիտություն է ընդունում Գլխավոր քարտուղարի զեկուցումը Միավորված ազգերի կազմակերպության նվազագույն ստանդարտ կանոնների նախագծի («ՊԵԿԻՆՅԱՆ ԿԱՆՈՆՆԵՐ») մասին, որոնք վերաբերում են արդարադատության իրականացմանը անչափահասների նկատմամբ (65). ՀԱՍՏԱՏՎԵԼ ԵՆ ՄԱԿ-Ի ԳԼԽԱՎՈՐ ԱՍԱՄԲԼԵԱՅԻ 1985 ԹՎԱԿԱՆԻ ՆՈՅԵՄԲԵՐԻ 29-Ի 40/33 ԲԱՆԱՁԵՎՈՎ 3. հավանություն է տալիս Պեկինի Միջտարածաշրջանային նախապատրաստական խորհրդակցության արդյունքներին, որտեղ ավարտվեց կանոնների տեքստի մշակումը, որոնք ԳԼԽԱՎՈՐ ԱՍԱՄԲԼԵԱՆ` ներկայացվեցին Հանցագործությունների կանխարգելման և իրավախախտների հետ ուշադրության առնելով Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիրը, վարվելաձևին նվիրված Միավորված ազգերի կազմակերպության յոթերորդ կոնգրեսին` Քաղաքացիական ու քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային դաշնագիրը, քննարկելու և վերջնական որոշում կայացնելու համար. Տնտեսական, սոցիալական ու մշակութային կանոնների մասին միջազգային դաշնագիրը, 4. հաստատում է Միավորված ազգերի կազմակերպության Նվազագույն ստանդարտ ինչպես նաև մարդու իրավունքների մասին մյուս միջազգային փաստաթղթերը, որոնք կանոնները, որոնք վերաբերում են արդարադատության իրականացմանը անչափահասների վերաբերում են երիտասարդության իրավունքներին, նկատմամբ և որոնք առաջարկվել են յոթերորդ Կոնգրեսի կողմից և շարադրված են սույն նկատի առնելով նաև, որ 1985 թվականը հայտարարված է Երիտասարդության միջազգային բանաձևի հավելվածում, և հավանություն է տալիս յոթերորդ Կոնգրեսի այն առաջարկությանը, տարի` մասնակցություն, զարգացում, խաղաղություն, և որ միջազգային հանրակցությունը որ այդ Կանոններն անվանվեն «Պեկինյան կանոններ». զգալի ուշադրություն է դարձնում երիտասարդության իրավունքների պաշտպանության և 5. առաջարկում է անդամ պետություններին անհրաժեշտ դեպքերում Պեկինյան դրանց իրականացմանը նպաստելու հարցերին, որի վկայությունն է Երեխայի իրավունքների կանոններին համապատասխանեցնել իրենց ազգային օրենսդրությունը, քաղաքականությունն մասին կոնվենցիային (62) տրվող նշանակությունը, ու գործելակերպը, հատկապես անչափահասների նկատմամբ արդարադատության վկայակոչելով Հանցագործությունների կանխարգելմանը և իրավախախտների հետ իրականացման հետ կապված անձնակազմ պատրաստելիս, և Կանոնները հասցնել ի վարվելաձևին նվիրված Միավորված ազգերի կազմակերպության վեցերորդ կոնգրեսի գիտություն համապատասխան մարմինների և լայն հասարակայնության. ընդունած 4 բանաձևը (63), որով կոչ է արվում մշակել անչափահասների նկատմամբ 6. կոչ է անում Հանցագործությունների կանխարգելման և դրանց դեմ պայքարի կոմիտեին արդարադատության իրականացման և հոգատարության դրսևորման ստանդարտ կանոններ, Պեկինյան կանոնների արդյունավետ իրականացման միջոցներ մշակել Միավորված ազգերի որոնք կարող էին մոդել հանդիսանալ անդամ պետությունների համար, կազմակերպության` հանցագործությունների կանխարգելման և իրավախախտների հետ վկայակոչելով նաև Տնտեսական ու սոցիալական խորհրդի 1984 թվականի մայիսի 25-ի վարվելաձևերի հաստատությունների օժանդակությամբ. 1984/153 որոշումը, որին համապատասխան կանոնների նախագիծը 1985 թվականի օգոստոսի 7. առաջարկում է անդամ պետություններին Գլխավոր քարտուղարին իրազեկ պահել 26-ի սեպտեմբերի 6-ը Միլանում (Իտալիա) կայացած Հանցագործությունների Պեկինյան կանոնների իրականացման ընթացքի մասին և ձեռք բերած արդյունքների մասին կանխարգելմանը և իրավախախտների հետ վարվելաձևին նվիրված Միավորված ազգերի կանոնավոր կերպով զեկուցագրեր ներկայացնել Հանցագործությունների կանխարգելման և կազմակերպության յոթերորդ կոնգրեսին էր ներկայացվել Միջտարածաշրջանային դրանց դեմ պայքարի կոմիտեին. նախապատրաստական խորհրդակցության միջոցով, որը տեղի էր ունեցել 1984 թվականի 8. խնդրում է անդամ պետություններին և Գլխավոր քարտուղարին ուսումնասիրություն մայիսի 14-18-ը Պեկինում (64), կատարել և մշակել անչափահասների նկատմամբ արդարադատության իրականացման ընդունելով, որ երիտասարդությունը, գտնվելով մարդկային անհատի զարգացման վաղ արդյունավետ քաղաքականության ու գործելակերպի վերաբերյալ տվյալների հավաքանին. փուլում, կարիք ունի առանձնակի հոգատարության և օգնության ֆիզիկական, հոգևոր ու 9. խնդրում է Գլխավոր քարտուղարին և անդամ պետություններին առաջարկում է սոցիալական զարգացման ասպարեզում, ինչպես նաև իրավական պաշտպանության` ապահովել Պեկինյան կանոնների տեքստի հնարավորին չափ լայն տարածումը Միավորված խաղաղության, ազատության, արժանապատվության և անվտանգության պայմաններում, ազգերի կազմակերպության բոլոր պաշտոնական լեզուներով, ներառյալ անչափահասների համարելով, որ գոյություն ունեցող ազգային օրենսդրությունը, քաղաքականությունն ու նկատմամբ արդարադատության բնագավառի տեղեկատվական գործունեության գործելակերպը հավանաբար կարիք ունեն վերանայման ու փոփոխման` նկատի առնելով սույն աշխուժացումը. կանոնների բովանդակած նորմերը, 10. խնդրում է Գլխավոր քարտուղարին Պեկինյան կանոնների իրականացման փորձնական նախագծեր մշակել.

~155 155 ~ ~156 156 ~ ՀԱՎԵԼՎԱԾ 11. խնդրում է Գլխավոր քարտուղարին և անդամ պետություններին անհրաժեշտ միջոցներ տրամադրել Պեկինյան կանոնների հաջող իրականացումն ապահովելու համար, մասնավորապես կադրեր վարձելու և պատրաստելու, աշխատակիցներ փոխանակելու, ՄԻԱՎՈՐՎԱԾ ԱԶԳԵՐԻ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅԱՆ ՆՎԱԶԱԳՈՒՅՆ ՍՏԱՆԴԱՐՏ հետազոտություններ անցկացնելու և գնահատականների, ինչպես նաև ուղղիչ հիմնարկներում ԿԱՆՈՆՆԵՐԸ ԱՆՉԱՓԱՀԱՍՆԵՐԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅՈՒՆ կալանքի տակ պահելու նոր այլընտրանքների մշակման բնագավառում. ԻՐԱԿԱՆԱՑՆԵԼՈՒ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ 12. Հանցագործությունների կանխարգելման և իրավախախտների հետ վարվելաձևին նվիրված Միավորված ազգերի կազմակերպության ութերորդ Կոնգրեսին խնդրում է Պեկինյան («ՊԵԿԻՆՅԱՆ ԿԱՆՈՆՆԵՐ») կանոնների և սույն բանաձևում շարադրված հանձնարարականների իրականացման ընթացքում ձեռք բերված արդյունքների ընդհանուր տեսություն ներկայացնել օրակարգի առանձին կետի շրջանակներում, որը վերաբերեր արդարադատության իրականացմանը ԱՌԱՋԻՆ ԲԱԺԻՆ անչափահասների նկատմամբ. ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ՍԿԶԲՈՒՆՔՆԵՐ 13. Միավորված ազգերի կազմակերպության համակարգի բոլոր համապատասխան 1. ՀԻՄՆԱԿԱՆ ՆՊԱՏԱԿՆԵՐԸ: մարմիններին, մասնավորապես տարածաշրջանային հանձնաժողովներին և 1.1 Անդամ պետությունները պետք է իրենց ընդհանուր շահերին համապատասխան` ձգտեն մասնագիտացված հիմնարկներին, հանցագործությունների կանխարգելման և նպաստել անչափահաս տղայի կամ աղջկա և նրա ընտանիքի բարեկեցությանը: իրավախախտների հետ վարվելաձևի հարցերով զբաղվող հաստատություններին, մյուս միջկառավարական և ոչ կառավարական կազմակերպություններին հաստատակամ կոչ է 1.2 Անդամ պետությունները պետք է ձգտեն պայմաններ ստեղծել, որոնք հնարավորություն անում համագործակցել քարտուղարության հետ և անհրաժեշտ միջոցներ ձեռնարկել իրենց կտան դեռահասի համար բովանդակալից կյանք ապահովել, որը կյանքի այն փուլում, երբ մասնագիտական իրավասության համապատասխան բնագավառներում ապահովելու տղան կամ աղջիկը առավել հակված են ոչ ճիշտ վարքագծի, բարերար ազդեցություն կունենա համաձայնեցված ու մշտական գործողություններ Պեկինյան կանոնների բովանդակած հանցագործությունների և իրավախախտումների հնարավորությունից առավել չափով զերծ սկզբունքների իրականացման նպատակով: անձի զարգացման և կրթություն ստանալու համար: 1.3 Անհրաժեշտ է բավականաչափ ուշադրություն նվիրել դեռահասի բարեհաջողությանն 96-ՐԴ ԼԻԱԳՈՒՄԱՐ ՆԻՍՏ, 29 ՆՈՅԵՄԲԵՐԻ, 1985 ԹՎԱԿԱՆ օժանդակելու նպատակով դրական միջոցների բոլոր հնարավոր աղբյուրներին, ներառյալ ընտանիքը, կամավորները և հասարակության ուրիշ խմբեր, ինչպես նաև դպրոցները, հասարակական այլ հաստատություններ, որպեսզի կրճատվի օրենքի կողմից միջամտության անհրաժեշտությունը, օրենքի հետ կոնֆլիկտի մեջ եղած դեռահասի հետ վարվելաձևը լինի արդյունավետ, արդարացի և մարդասիրական: 1.4 Անչափահասների նկատմամբ արդարադատությունը պետք է յուրաքանչյուր երկրի ազգային զարգացման ընթացքի հիմնական բաղադրիչ մասը հանդիսանա` բոլոր անչափահասների համար սոցիալական արդարությունը բազմակողմանիորեն ապահովելու շրջանակներում, այսպիսով միաժամանակ օժանդակելով երիտասարդության պաշտպանությանը և հասարակության մեջ ապահովելով խաղաղ կարգ ու կանոն: 1.5 Սույն կանոնները պետք է իրագործվեն յուրաքանչյուր անդամ պետությունում գոյություն ունեցող տնտեսական, սոցիալական և մշակութային պայմաններին համապատասխան: 1.6 Անհրաժեշտ է պարբերաբար զարգացնել ու կոորդինացնել անչափահասներին առնչվող արդարադատության ծառայությունները, այդ ծառայությունների անձնակազմերի որակավորումը, ներառյալ նրանց մեթոդները, մոտեցումները և վերաբերմունքը անհրաժեշտ մակարդակի բարձրացնելու ու պահելու նպատակով:

ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ Այս ընդարձակ հիմնական նպատակները լիովին վերաբերում են համապարփակ սոցիալական քաղաքականությանը և ուղղված են անչափահասների բարեհաջողությանը առավելագույն աջակցություն ապահովելուն, որը նվազագույնի կհասցնի անչափահասների նկատմամբ արդարադատության համակարգի միջամտությունների անհրաժեշտությունը, իր հերթին ընդհանրապես կնվազեցնի վնասները, որոնք կարող են հասցվել միամտաբար: Երիտասարդության նկատմամբ, մինչև իրավախախտում կատարելը, նման միջոցառումների ձեռնարկումը հանդիսանում է սույն կանոնների

~ 158 ~ ~157 157 ~ 158 կիրառման անհրաժեշտության վերացմանը նպատակաուղղված քաղաքականության ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ հիմնական էությունը: Նվազագույն ստանդարտ կանոնները հատուկ ձևակերպված են այնպես, որպեսզի 1.1-1.3 Կանոններում մատնանշված է անչափահասների նկատմամբ հիմնարար հնարավոր լինի դրանք կիրառել իրավական տարբեր համակարգերի շրջանակներում և սոցիալական քաղաքականությանը հատկացված դերի կարևորությունը, միաժամանակ հաստատել անչափահաս իրավախախտի հետ վարվելաձևի մի քանի մասնավորապես անչափահասների կողմից կատարվող հանցագործությունների, նվազագույն ստանդարտներ` անչափահասի գոյություն ունեցող ցանկացած իրավախախտումների կանխման գործում: սահմանման և անչափահաս իրավախախտների հետ վարվելաձևի ցանկացած 1.4 կանոնում անչափահասների նկատմամբ արդարադատությունը սահմանվում է համակարգի դեպքում: Կանոնները, բոլոր դեպքերում, պետք է գործածվեն անաչառ և որպես սոցիալական արդարության համակարգի ապահովման բաղկացուցիչ մաս, իսկ առանց որևէ խտրականության: Այդ նպատակով 2.1 կանոնում ընդգծվում է Կանոնների 1.6-ում մատնանշվում է անչափահասների նկատմամբ արդարադատության անաչառ և առանց որևէ խտրականության կիրառման կարևորությունը: Այդ կանոնը համակարգի անընդհատ կատարելագործման անհրաժեշտությունը, միաժամանակ հաջորդում է Երեխայի իրավունքների մասին Կոնվենցիայի 2-րդ սկզբունքի անչափահասների վերաբերյալ սոցիալական առաջընթաց քաղաքականություն մշակելու ձևակերպմանը: համար միջոցառումների ձեռնարկումը` ամբողջությամբ հաշվի առնելով այդ 2.2 Կանոնում տրված է «անչափահաս» և «իրավախախտում» հասկացությունների համակարգի անձնակազմի աշխատանքների անընդհատ բարելավման սահմանումը` որպես սույն Նվազագույն ստանդարտ կանոնների հիմնական նյութը անհրաժեշտությունը: հանդիսացող «անչափահաս իրավախախտող» հասկացության բաղադրիչ (տես նաև 3 և 4 1.5 Կանոնի նպատակը այն է, որ արտացոլի անդամ պետություններում գոյություն կանոնները): Պետք է նշել, որ տարիքային սահմանները կախված կլինեն և ուղիղ ունեցող պայմանները, որոնցից կարող են կախված լինել կոնկրետ կանոնների կախման մեջ կդրվեն յուրաքանչյուր իրավական համակարգի դրույթներից, հաշվի կիրառման ձևերը. դրանք անխուսափելիորեն պետք է տարբերվեն ուրիշ առնելով անդամ պետությունների տնտեսական, սոցիալական, մշակութային և պետությունների կողմից կիրառվող ձևերից: իրավական համակարգերը: Դրա համար «անչափահաս» հասկացությունը տարիքային լայն դիապազոն է ընդգրկում, 7-ից մինչև 18 տարեկան կամ ավելի մեծ: Այդպիսի դիապազոնը անխուսափելի է, նկատի ունենալով ազգային իրավական համակարգերի 2. ԿԱՆՈՆՆԵՐԻ ԿԻՐԱՌՄԱՆ ՈԼՈՐՏԸ ԵՎ ՕԳՏԱԳՈՐԾՎՈՂ ՍԱՀՄԱՆՈՒՄՆԵՐԸ. բազմազանությունը, և չի նվազեցնում սույն Նվազագույն ստանդարտ կանոնների 2.1 Հետևյալ նվազագույն ստանդարտ կանոնները անաչառ կերպով կիրառվում են նշանակությունը: անչափահաս իրավախախտների նկատմամբ, անկախ ռասայից, մաշկի գույնից, սեռից, լեզվից, 2.3 Կանոնում խոսվում է սույն Նվազագույն ստանդարտ կանոնները ինչպես հավատքից, քաղաքական կամ այլ համոզմունքներից, ազգային կամ սոցիալական ծագումից, օրենսդրության մեջ, այնպես էլ գործնականում լավագույն ձևով կյանքի կոչելուն ուղղված գույքային, դասակարգային կամ այլ դրության տարբերությունից: ազգային կոնկրետ օրենսդրության մշակման անհրաժեշտության մասին: 2.2 Սույն Կանոնների նպատակների համար անդամ պետությունները, իրենց իրավական համակարգերին և ըմբռնումներին համապատասխան` կիրառում են հետևյալ 3. ԿԱՆՈՆՆԵՐԻ ԿԻՐԱՌՄԱՆ ՈԼՈՐՏՆԵՐԻ ԸՆԴԼԱՅՆՈՒՄԸ. սահմանումները. 3.1 Կանոնների համապատասխան դրույթները կիրառվում են ոչ միայն անչափահաս ա) անչափահաս է համարվում այն երեխան կամ երիտասարդը, որը իրավախախտման իրավախախտների, այլ նաև այն անչափահասների նկատմամբ, որոնք կարող են համար, գործող իրավական համակարգի շրջանակներում, կարող է ենթարկվել պատասխանատվության ենթարկվել ամեն մի կոնկրետ արարքի համար, որն անպատժելի է պատասխանատվության մեծահասակի նկատմամբ գործադրվող պատասխանատվության մեծահասակների կողմից կատարվելու դեպքում: ձևից տարբերվող ձևով, 3.2 Պետք է ջանքեր գործադրել Կանոններում շարադրված սկզբունքների ազդեցությունը բ) գործող իրավական համակարգի շրջանակներում օրենքով պատժվող յուրաքանչյուր տարածելու բոլոր անչափահասների վրա, որոնց նկատմամբ սոցիալական ապահովության և արարք (գործողություն կամ գործողության բացակայություն) իրավախախտում է, խնամակալության հաստատման միջոցներ են ձեռնարկվում: գ) անչափահաս իրավախախտ է երեխան կամ երիտասարդը, որը կասկածվում է 3.3 Պետք է ջանքեր գործադրել Կանոններում շարադրված սկզբունքների ազդեցությունը իրավախախտում կատարելու մեջ կամ, ինչպես պարզվել է, կատարել է այն: նաև չափահաս երիտասարդ իրավախախտների վրա տարածելու համար: 2.3 Պետք է ջանքեր գործադրել յուրաքանչյուր ազգային օրենսդրության շրջանակներում համալիր օրենքներ, կանոններ, դրույթներ ընդունելու համար, որոնք անմիջականորեն ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ վերաբերեն անչափահաս իրավախախտներին և այն ատյաններին ու հիմնարկներին, որոնց իրավասությանն են վերաբերում անչափահասների նկատմամբ արդարադատության 3-րդ կանոնում նախատեսվում է անչափահասների նկատմամբ արդարադատության իրականացումը և որոնք կոչված են. իրականացման ընթացքում նախատեսված Նվազագույն ստանդարտ Կանոններով պաշտպանության միջոցների գործադրումը հետևյալ դեպքերում. ա) բավարարելու անչափահաս իրավախախտների զանազան պահանջները, դրա հետ միասին պաշտպանելով նրանց հիմնական իրավունքները, ա) զանազան ազգային իրավական համակարգերում նախատեսված այսպես կոչված «կարգավիճակային խախտումները», երբ անչափահասների համար որպես բ) բավարարելու հասարակության պահանջները, իրավախախտում դիտվող գործողությունների շրջանակը ավելի լայն է, քան գ) անշեղորեն և անաչառ կերպով կյանքում կիրառելու նշյալ կանոնները: մեծահասակների համար (օրինակ` գործալքում, վատ վարք դպրոցում, ընտանիքում, հասարակական վայրերում անսթափ վիճակում հայտնվելը և այլն) (կանոն 3-1), բ) անչափահասների սոցիալական ապահովության և խնամակալության հաստատման ուղղությամբ միջոցների ձեռնարկում (3.2 կանոն),

~159 159 ~ ~160 160 ~ գ) չափահաս երիտասարդ իրավախախտների հետ վարվելակերպի ընթացակարգ, Երկրորդ նպատակը «համաչափության սկզբունքի» պահպանումն է, որը լայնորեն անշուշտ, կախված կոնկրետ տարիքային սահմանից (3.3 կանոն): Արդարացի է հայտնի է որպես պատժիչ սանկցիաների օգտագործման սահմանափակման միջոց, որը համարվում կանոնների տարածումը այդ երեք խմբերի վրա: 3.1 կանոնը նախատեսում է հիմնականում արտահայտվում է արարքին համարժեք հատուցման սկզբունքով, նվազագույն երաշխիքներ այդ ասպարեզներում, իսկ 3.2 կանոնը դիտվում է որպես համապատասխան իրավախախտման ծանրությանը: օրենքի հետ հակասության մեջ գտնվող բոլոր անչափահասների համար ավելի Երիտասարդ իրավախախտների արարքների նկատմամբ հակազդեցությունը պետք է արդարացի, իրավահավասար, մարդասիրական արդարադատության ուղղությամբ հիմնվի ոչ միայն իրավախախտման ծանրության, այլև անձի առանձնահատկությունների ցանկալի քայլ: վրա: Իրավախախտի անհատական առանձնահատկությունները (օրինակ` սոցիալական ստատուսը, դրությունը ընտանիքում, պատճառած վնասը և այլ` իրավախախտի անձի 4. ՔՐԵԱԿԱՆ ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅԱՆ ՏԱՐԻՔԸ. հետ կապված գործոններ) պետք է ազդեցություն գործեն պատասխան 4.1 Այն իրավական համակարգերում, որոնցում ընդունվում է «անչափահասների քրեական գործողությունների համարժեքության վրա (օրինակ` ուշադրություն պետք է դարձնել պատասխանատվության տարիք» հասկացությունը, այդպիսի տարիքի ցածր սահմանը չպետք իրավախախտի կողմից զոհին պատճառած վնասի փոխհատուցման ցանկությանը, է հաստատվի շատ ցածր տարիքային մակարդակով, հաշվի առնելով զգացմունքային, հոգեկան աղջկա կամ տղայի լիարժեք և օգտակար կյանք վարելու կամքին): և մտավոր հասունության գործոնները: Երիտասարդ իրավախախտի բարեհաջողության ապահովմանն ուղղված պատասխան գործողությունները կարող են նմանապես դուրս գալ անհրաժեշտության սահմաններից և դրանով վնաս հասցնել կոնկրետ երիտասարդի հիմնական իրավունքներին, ինչը ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ նկատվում է անչափահասների նկատմամբ արդարադատության որոշ համակարգերում: Քրեական պատասխանատվության նվազագույն տարիքի սահմանները, կախված Այդ դեպքում պետք է ապահովել պատասխան գործողության համարժեքությունը, հաշվի պատմական և մշակութային առանձնահատկություններից, միանգամայն տարբեր են: առնելով իրավախախտման հանգամանքների առանձնահատկությունները, Ժամանակակից մոտեցման կիրառումը կայանում է երեխայի` քրեական իրավախախտի, ինչպես նաև զոհի անձը: պատասխանատվության հետ կապված բարոյահոգեբանական ասպեկտները կրելու 5-րդ կանոնում, ըստ էության, նախատեսվում են ընդամենը անչափահասի ցանկացած ընդունակությունների որոշման մեջ, այսինքն բացահայտ հակահասարակական կոնկրետ իրավախախտման կամ հանցագործության համար արդարացի պատասխան վարքագծի համար երեխային պատասխանատվության ենթարկելու հնարավորությունը գործողություններ: Այդ կանոնի մեջ զուգակցվող ասպեկտների բազմազանությունը որոշվում է անհատական ընդունակությունների, աղջկա կամ տղայի ըմբռնման, կարող է նպաստել երկու մոտեցումների կիրառմանը, այն է` նոր և առաջադիմական ընկալման կարողությամբ: Եթե քրեական պատասխանատվության տարիքային պատասխան գործողությունները նույնքան են ցանկալի, որքան անչափահասների վրա սահմանը հաստատված է չափից ցածր մակարդակի կամ ընդհանրապես չի պաշտոնական սոցիալական հսկողական ցանցի չարդարացված ընդլայնմանը ուղղված հաստատված, պատասխանատվության գաղափարը դառնում է անմիտ: Ընդհանրապես նախազգուշական միջոցները: փոխադարձ սերտ կապ կա իրավախախտման կամ հանցավոր վարքագծի համար պատասխանատվության և այլ սոցիալական իրավունքների ու պարտականությունների միջև (ինչպես ընտանեկան դրությունը, քաղաքացիական չափահասությունը և այլն): 6. ԴԻՍԿՐԵՑԻՈՆ ԼԻԱԶՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԾԱՎԱԼԸ.

Դրա համար պետք է ջանքեր գործադրել ցածրագույն տարիքային սահմանը խելացիորեն 6.1 Նկատի առնելով անչափահասների զանազան հատուկ պահանջմունքները, նաև որոշելու համար, որը կարող է կիրառվել միջազգային մասշտաբով: ունեցած միջոցների բազմազանությունը, դատաքննության բոլոր փուլերում, արդարադատություն իրականացնելու տարբեր մակարդակներում, այդ թվում հետաքննության, դատաքննության, դատավճռի որոշման և դատավճռի իրականացման 5. ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅԱՆ ՆՊԱՏԱԿՆԵՐԸ ԱՆՉԱՓԱՀԱՍՆԵՐԻ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ. հսկողության իրագործման փուլերում, անչափահասների վերաբերյալ պետք է նախատեսել 5.1 Անչափահասների վերաբերյալ արդարադատության համակարգը ուղղված է առաջին դիսկրեցիոն լիազորությունների համապատասխան ծավալ: հերթին անչափահասի բարեկեցության ապահովմանը, որպեսզի անչափահաս 6.2 Դրա հետ միասին պետք է ջանքեր գործադրել դիսկրեցիոն իրավասությունների իրավախախտների վրա ազդեցություն գործող ցանկացած միջոց միշտ համաչափ լինի ինչպես իրագործման բոլոր փուլերում և մակարդակներում համապատասխան հաշվետվության իրավախախտի անհատական առանձնահատկություններին, այնպես էլ իրավախախտման ապահովման համար: հանգամանքներին: 6.3 Դիսկրեցիոն լիազորություններն օգտագործող անձինք պետք է ունենան անհրաժեշտ որակավորում կամ պատրաստվածություն` իրենց պարտականություններին և ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ լիազորություններին համապատասխան` դրանք խելացիորեն կիրառելու համար: 5-րդ կանոնում արտացոլված են անչափահասների հանդեպ արդարադատություն իրականացնելու կարևորագույն նպատակները: Առաջին նպատակը անչափահասի ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ բարեհաջողությանը նպաստելն է: Դա գլխավոր նպատակն է իրավական այն համակարգերում, որոնցում անչափահաս իրավախախտների գործերով զբաղվում են 6.1, 6.2, 6.3 կանոնները ներառում են անչափահասների նկատմամբ արդյունավետ, ընտանեկան գործերի դատարանները կամ վարչական իշխանությունները, բայց և արդարացի և մարդկային արդարադատության իրագործման մի քանի կարևոր միաժամանակ այն իրավական համակարգերում, որոնք հակված են քրեական ասպեկտներ, ինչպես` որոշում ընդունող անձանց ամեն մի կոնկրետ դեպքից ելնելով հետաքննության մոդելին, անչափահասի բարեկեցությանը պետք է հատուկ գործելու հնարավորություն տալու նպատակով արդարադատության իրագործման բոլոր ուշադրություն նվիրվի, ինչը կօգնի խուսափել զուտ պատժիչ սանկցիաներից: (Տես նաև փուլերում դիսկրեցիոն լիազորությունների կիրառումը թույլատրելու 14 կանոնը): անհրաժեշտությունը, մյուս կողմից` երիտասարդ օրինախախտի պաշտպանության

~161 161 ~ ~162 162 ~ նպատակով դիսկրեցիոն լիազորությունները ոչ ճիշտ օգտագործելու դեպքերի կանխման նկատմամբ անընդհատ օգտագործվող «իրավախախտ» կամ «հանցագործ» սահմանման համար վերահսկման և հակազդեցության նախատեսման անհրաժեշտությունը: հետ կապված (տարբեր առումով) բացասական արդյունքների մասին: 8-րդ կանոնում Հաշվետու լինելը և պրոֆեսիոնալիզմը դիսկրեցիոն լիազորությունների լայն ընդգծվում է նաև անչափահասներին նրանց գործերի մասին մասսայական օգտագործումը սահմանափակելու ամենակարևոր միջոցներն են: տեղեկատվության միջոցներում տպագրելու կամ հաղորդելու բացասական Այդպիսով ընդգծվում է պրոֆեսիոնալ հմտությունների և պատրաստվածության հետևանքներից (օրինակ` կասկածվող կամ դատապարտված երիտասարդ նշանակությունը, որպես արժեքավոր միջոցներ այս դեպքում ապահովելու դիսկրեցիոն իրավախախտների անունները) պաշտպանելու կարևորությունը: Անձի շահերը պետք է լիազորությունների ողջամիտ օգտագործումը անչափահաս իրավախախտների պաշտպանել և երաշխավորել, ծայրահեղ դեպքում` սկզբունքորեն: (8-րդ կանոնում նկատմամբ գործերում (տես նաև 1.6 և 2.2 կանոնները): Այդ ենթատեքստում ընդգծվում է զետեղված ընդհանուր դրույթները կոնկրետացվում են 21-րդ կանոնում): դիսկրեցիոն լիազորությունների օգտագործման, գործի վերանայման համակարգի ապահովման, բողոքարկման և այլ առումով ղեկավարման կոնկրետ սկզբունքների 9. ՊԱՇՏՊԱՆԱԿԱՆ ՎԵՐԱՊԱՀՈՒԹՅՈՒՆ. մշակման նշանակությունը, որպեսզի ապահովվի գործերի ստուգումը և 9.1 Սույն կանոններում ոչինչ չպետք է մեկնաբանվի որպես ՄԱԿ-ի կողմից ընդունված հաշվետվությունը: Այդպիսի մեխանիզմները կոնկրետ չեն կանխանշվում միջազգային Կալանավորների հետ վարվելաձևի նվազագույն ստանդարտ կանոնների և միջազգային նվազագույն ստանդարտ կանոններում` արդարադատության համակարգերի բոլոր հանրության կողմից ընդունված և երիտասարդ անձանց պաշտպանությանը և նրանց տարբերությունները հաշվի առնելու անհնարինության հետ կապված որոշակի խնամքին վերաբերող այլ փաստաթղթերի և ստանդարտների բացառում: դժվարությունների հետևանքով:

ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ 7. ԱՆՉԱՓԱՀԱՍՆԵՐԻ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԸ. 9-րդ կանոնը նախատեսված է սույն կանոնները պարզաբանելիս և կյանքում 7.1 Դատավարական հիմնական երաշխիքները, ինչպես անմեղության կանխավարկածը, իրագործելիս ցանկացած թերհասկացության բացառման համար, համաձայն առաջադրված մեղադրանքի մասին տեղյակ պահելու իրավունքը, ցուցմունքներ տալուց սկզբունքների, որոնք պարունակվում են մարդու իրավունքների` գոյություն ունեցող հրաժարվելու իրավունքը, ծնողների կամ խնամակալի մասնակցության իրավունքը, վկաների համապատասխան միջազգային փաստաթղթերի և ստանդարտների մշակումներում, հետ առերեսման և նրանց խաչաձև հարցաքննության իրավունքը, բարձրագույն ատյաններին ինչպիսիք են Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիրը, Տնտեսական, բողոքարկելու իրավունքը պետք է երաշխավորված լինեն դատաքննության բոլոր փուլերում: սոցիալական և մշակութային իրավունքների մասին միջազգային դաշնագիրը, Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային դաշնագիրը, ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ Երեխայի իրավունքների հռչակագիրը (66) և Երեխայի իրավունքների մասին 7.1 Կանոնում ընդգծվում են մի քանի կարևոր ասպեկտներ, որոնք արդարացի, անաչառ կոնվենցիայի նախագիծը (68): Պետք է հաշվի առնել, որ սույն կանոնների կիրառումը չի դատի էական տարրեր են հանդիսանում, ճանաչված են միջազգային իրավունքների, վնասում միջազգային որևէ նմանատիպ փաստաթղթի կիրառմանը, որը կարող է ավելի միջազգային մակարդակով գործող փաստաթղթերում: (Տես նաև 14 կանոնը): լայն ոլորտներում կիրառություն ունեցող դրույթներ պարունակել (67) (տես նաև 27 Անմեղության կանխավարկածի դրույթը, օրինակ, զետեղված է նաև Մարդու կանոնը): իրավունքների համընդհանուր հռչակագրի 11-րդ հոդվածում և Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային դաշնագրի 14.2 հոդվածում: ԵՐԿՐՈՐԴ ՄԱՍ Սույն նվազագույն ստանդարտ կանոնների 14-րդ կանոնում և այնուհետև կոնկրետ սահմանվում են հարցերը, որոնք կարևոր են, մասնավորապես, անչափահասների ՀԵՏԱՔՆՆՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԴԱՏԱՔՆՆՈՒԹՅՈՒՆ գործերի դատաքննության ժամանակ, իսկ 7.1 կանոնում ընդհանուր տեսքով 10. ՆԱԽՆԱԿԱՆ ՇՓՈՒՄ. հաստատվում են դատավարական ամենահիմնական երաշխիքները: 10.1 Անչափահասի ձերբակալման ժամանակ աղջկա կամ տղայի ծնողները կամ խնամակալը անմիջապես տեղյակ են պահվում, իսկ եթե հնարավոր չէ` ծնողները կամ 8. ԳԱՂՏՆԱՊԱՀՈՒԹՅԱՆ ԱՊԱՀՈՎՈՒՄԸ. խնամակալը տեղյակ են պահվում ավելի ուշ, բայց հնարավորին չափ կարճ 8.1 Անչափահասների գաղտնիքի պահպանման իրավունքը պետք է հարգվի բոլոր ժամանակամիջոցում: փուլերում, աղջկա կամ տղայի` անհարկի հրապարակայնությունից կամ անվանարկելուց 10.2 Դատավորը կամ այլ իրավասու պաշտոնական անձը կամ մարմինը ազատման հարցը խուսափելու համար: քննարկում են անհապաղ: 8.2 Սկզբունքորեն չպետք է հրապարակվի ոչ մի տեղեկատվություն, որը կարող է 10.3 Իրավակարգը պաշտպանող մարմինների և անչափահաս իրավախախտի միջև շփումը, անչափահաս իրավախախտի անձը մատնանշել: իրավակարգը ապահովելու համար, իրագործվում է այնպես, որպեսզի պատշաճ կերպով հաշվի առնելով գործի հանգամանքները, հարգվի անչափահասի իրավական վիճակը, ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ աջակցվի անչափահասի բարեհաջողությանը և խուսափվի աղջկան կամ տղային վնաս 8-րդ կանոնում ընդգծվում է անչափահասի գաղտնիքի պահպանման իրավունքի պատճառելուց: ապահովման կարևորությունը: Երիտասարդությունը հատկապես հիվանդագին է արձագանքում անվանարկմանը: Անչափահասների վարկին վնաս հասցնելու հարցով քրեաբանական հետազոտությունների արդյունքները վկայում են երիտասարդների

~163 163 ~ ~164 164 ~ ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ հիմունքներով: Այդ փորձը թույլատրում է սահմանափակել անչափահասների 10.1 կանոնը սկզբունքորեն ներառված է Կալանավորների հետ վարվելաձևի նվազագույն նկատմամբ արդարադատություն իրականացնելու գործողությունների բացասական ստանդարտների 92-րդ կանոնում (69): հետևանքները (օրինակ` դատվածության ու դատավճռի խարանը): Շատ դեպքերում Ազատման հարցը (10.2 կանոն) քննարկվում է դատավորի կամ իրավասու պաշտոնական լավագույն արդյունքներ է տալիս իշխանության իրավասու մարմինների կողմից այլ անձի կողմից անհապաղ: Վերջինս ենթադրում է ցանկացած անձ կամ չմիջամտելը: Այսպիսով, լավագույն արդյունք կարող է տալ գործի կարճումը կազմակերպություն, որոնք ունեն բանտարկյալին ազատելու իրավասություններ, այդ ամենասկզբում, առանց այն այլընտրանքային (սոցիալական) մարմիններին հասկացության ամենալայն իմաստով, ներառյալ համայնքների կազմակերպությունները փոխանցելու: Դա հատկապես վերաբերում է ոչ լուրջ խախտումների հետ կապված կամ ոստիկանական իշխանությունը (տես նաև Քաղաքացիական և քաղաքական գործերին, երբ ընտանիքը, դպրոցը և ոչ պաշտոնական սոցիալական վերահսկողություն իրավունքների մասին միջազգային դաշնագիրը և 9.3 հոդվածը): իրականացնող այլ ինստիտուտներ ձեռնարկել են կամ մտադիր են ձեռնարկել ներգործության կոնստրուկտիվ պատշաճ միջոցներ: 10.3 կանոնը վերաբերում է ոստիկանների և այլ պաշտոնական անձանց ընթացակարգի և վարքագծի մի քանի հիմնական ասպեկտներին անչափահասների քրեական գործերում Ինչպես նշվում է 11.2 կանոնում, գործերի կարճումը կարող է իրականացվել իրավակարգը ապահովելու համար: «Խուսափել վնաս պատճառելուց» ոստիկանության, դատախազության կամ այլ մարմինների, օրինակ, դատարանների, արտահայտությունը խիստ ճկուն ձևակերպում է և, ընդհանուրի կարծիքով, ընդգրկում է տրիբունալների, խորհուրդների, հանձնաժողովների կողմից` վճիռ ընդունելու հնարավոր գործողությունների շատ կողմեր (օրինակ` բանավոր կոպիտ վարվելակերպ, ցանկացած փուլում: Այն կարող է իրագործվել իշխանության մեկ, մի քանի կամ բոլոր ֆիզիկական բռնություն, շրջապատողների կշտամբանք): Անչափահասների վերաբերյալ մարմինների կողմից` համապատասխան համակարգերի քաղաքականությանը և սույն արդարադատության պրոցեսներին արդեն կարող է «վնաս պատճառել» նրանց, դրա կանոններին համապատասխան: Գործերի կարճումը չպետք է սահմանափակվի միայն համար «խուսափել վնաս պատճառելուց» տերմինը պետք է բացատրել լայնորեն, նախ մանր գործերով, ուստի այն կարող է կարևոր միջոց հանդիսանալ: որպես անչափահասին նվազագույն վնասի պատճառում, ապա և ցանկացած լրացուցիչ 11.3 կանոնում ընդգծվում է երաշխավորված ձևով գործը կարճելու համար` խախտում կամ ավելորդ ճնշումից խուսափում: Դա հատկապես կարևոր է իրավակարգը կատարող անչափահասի (կամ նրա ծնողների կամ խնամակալի) պարտադիր պաշտպանող մարմինների հետ անչափահասի նախնական շփման ժամանակ, որը համաձայնության կարևոր նշանակությունը (առանց այդպիսի համաձայնության խիստ որոշակի ազդեցություն կգործի պետության և հասարակության նկատմամբ համայնքների ծառայություններին հանձնելու նպատակով գործի կարճումը կհակասի անչափահասների վերաբերմունքի վրա: Ցանկացած հետագա միջամտության Հարկադիր աշխատանքի վերացման կոնվենցիային (70)): Սակայն այդպիսի հաջողությունը շատ բանով կախված է նմանատիպ նախնական շփումներից: Ընդ որում համաձայնությունը չպետք է ընդունվի որպես անվիճարկելի, քանի որ այն երբեմն կարող հույժ կարևոր նշանակություն ունեն կարեկցանքը և նուրբ, բայց պահանջկոտ մոտեցումը: է անչափահասի կողմից տրվել հուսահատ վիճակում: Կանոնում ընդգծվում է, որ պետք է նվազագույնի հասցնել ստիպողականությունն ու ահաբեկումը գործի կարճման բոլոր մակարդակներում: Անչափահասները չպետք է զգան, որ նրանց նկատմամբ 11. ԳՈՐԾԻ ԿԱՐՃՈՒՄԸ. գործադրվում է ճնշում (օրինակ` դատական քննությունից խուսափելու համար), կամ 11.1 Անչափահաս իրավախախտների գործերի քննության ժամանակ հնարավորության ճնշման ենթարկվեն այս կամ այն ձևով գործերը կարճելու համաձայնություն ստանալու սահմաններում չպետք է դիմել ստորև 14.1 կանոնում նշված իշխանության իրավասու նպատակով: Այդ նպատակով առաջարկվում է «դիմումի հիման վրա` իշխանության մարմինների կողմից գործի պաշտոնական քննությանը: իրավասու մարմնի» (այդ «իրավասու մարմինը» կարող է տարբեր լինել 14-րդ կանոնում 11.2 Ոստիկանությունը, դատախազությունը, անչափահասների գործերը վարող մյուս նշվածներից) կողմից երիտասարդ օրինախախտների նկատմամբ կայացրած վճիռների մարմինները պետք է լիազորված լինեն այդպիսի գործերի կապակցությամբ վճիռ ընդունել տեղին լինելու օբյեկտիվ գնահատման կանոններ մշակել: իրենց հայեցողությամբ, առանց գործերի պաշտոնական լսումների` համապատասխան 11.4 կանոնում դրույթ է հանձնարարվում, որն իր մեջ պարունակում է անչափահասների իրավական համակարգում այդ նպատակով սահմանված չափանիշների, ինչպես նաև սույն վերաբերյալ արդյունավետ այլընտրանքային արդարադատության իրականացում, գործը կանոններում ամփոփված սկզբունքների համաձայն: կարճելով համայնքներին հանձնելու ձևով: Հատկապես հանձնարարվում են ծրագրեր, 11.3 Ցանկացած գործի կարճում, կապված այն համապատասխան համայնքին կամ այլ որոնցում նախատեսվում է տուժողների իրավունքները վերականգնելու և ծառայություններին հանձնելու հետ, պահանջում է անչափահաս աղջկա կամ տղայի և ժամանակավոր հսկողության ու ղեկավարման միջոցով հետագայում օրենքի ծնողների կամ խնամակալի համաձայնությունը, պայմանով, որ գործի հանձնման մասին նման խախտումները բացառելու միջոցների ձեռնարկում: Հաշվի առնելով կոնկրետ որոշումը, դիմումի համաձայն, ենթակա է վերանայման իշխանության իրավասու մարմնի հանգամանքները` գործի կարճումը տեղին կլիներ անգամ լուրջ իրավախախտումների կողմից: դեպքում (օրինակ` առաջին իրավախախտում, ճնշում գործադրելու հետևանքով արարք 11.4 Անչափահասների գործերի քննության ժամանակ դիսկրեցիոն բնույթի աջակցություն և այլն): ապահովելու նպատակով, համայնքների շրջանակներում անհրաժեշտ է նախատեսել այնպիսի ծրագրեր, ինչպիսիք են ժամանակավոր հսկողության ու ղեկավարման իրագործումը, 12. ՈՍՏԻԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ՄԱՍՆԱԳԻՏԱՑՈՒՄԸ. տուժողների իրավունքների վերականգնումը և փոխհատուցումը: 12.1 Իրենց պարտականությունները լավագույն ձևով կատարելու համար ոստիկանության ծառայողները, որոնք հաճախակի կամ բացառապես զբաղվում են անչափահասների ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ հանցագործությունների կանխումով կամ հիմնականում զբաղվում են անչափահասների Գործի կարճումը, այդ թվում` քրեական դատավարությունից գործը հանելը և հաճախ կողմից կատարվող հանցագործությունների կանխարգելմամբ, պետք է հատուկ դրա հանձնումը համայնքների օժանդակ ծառայություններին, իրավական շատ հրահանգավորվեն և նախապատրաստվեն: Այդ նպատակով խոշոր քաղաքներում պետք է համակարգերում սովորաբար գործածվում է պաշտոնական և ոչ պաշտոնական ստեղծվեն ոստիկանական հատուկ ստորաբաժանումներ:

~165 165 ~ ~166 166 ~ ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ 13.4 Կանոնը չի խանգարում պետություններին` մեծահասակ իրավախախտների 12-րդ կանոնում ուշադրություն է դարձվում արդարադատության համակարգի հետ բացասական ազդեցությունների դեմ այլ միջոցներ կիրառել, որոնք առնվազն նույնքան առաջին շփման ընթացքում անչափահասների նկատմամբ արդարադատության արդյունավետ են, որքան տվյալ կանոնում հիշատակված միջոցները: իրագործմանը մասնակցող բոլոր իրավապահ պաշտոնյաների հատուկ Օգնության տարբեր տեսակները, որոնք կարող են օգտագործվել, թվարկված են պատրաստվածությանը: Ծայրահեղորեն անհրաժեշտ է, որ իրագործումը լինի որակյալ և այնքանով, որպեսզի լայն շրջանակների ուշադրությունը դարձնեն կալանքի տակ պատշաճ: Թեպետ ուրբանիզացիայի և հանցագործության միջև եղած կապը անկասկած պահվող երիտասարդ մարդկանց առանձնահատուկ պահանջներին (օրինակ` բարդ է, անչափահասների հանցագործությունների աճը, անշուշտ, կապվում է խոշոր պատանիների կամ աղջիկների պահանջմունքները, որոնք թմրամոլներ, հարբեցողներ, քաղաքների, մասնավորապես նրանց արագ և չպլանավորված աճի հետ: Այդ պատճառով մտավոր հիվանդներ, բանտարկելու կապակցությամբ հոգեբանորեն վնասվածներ են և ոստիկանական մասնագիտացված ստորաբաժանումներն անհրաժեշտ են ոչ միայն սույն այլն): փաստաթղթերում շարադրված կոնկրետ սկզբունքների պահպանումը ապահովելու Կալանքի տակ գտնվող երիտասարդ մարդկանց զանազան ֆիզիկական և համար (օրինակ` 1.6 կանոնը), այլև անչափահասների կատարած հոգեբանական առանձնահատկությունները կարող են հիմք ծառայել միջոցների հանցագործությունների արդյունավետ կանխումը և պայքարը դրանց դեմ ավելի դասակարգման համար, որոնց հիման վրա որոշ երիտասարդներ մինչև դատը կալանքի ընդհանուր պլանով ապահովելու, ինչպես նաև անչափահաս իրավախախտների տակ պահվում են առանձին, ինչը հնարավորություն է տալիս խուսափել նրանց վնաս նկատմամբ վարվելաձևը բարելավելու համար: պատճառելուց և առավել հաջողությամբ անհրաժեշտ օգնություն ցուցաբերել: Հանցագործությունները կանխելու և իրավախախտների նկատմամբ վարվելաձևին 13. ԿԱԼԱՆՔԻ ՏԱԿ ՊԱՀԵԼԸ ՄԻՆՉԵՎ ԴԱՏԸ. նվիրված ՄԱԿ-ի 6-րդ Կոնգրեսը Անչափահասների նկատմամբ արդարադատության 13.1 Մինչև դատը կալանքի տակ պահելը կիրառվում է միայն որպես ծայրահեղ միջոց և ստանդարտի մասին իր 4-րդ բանաձևում ցույց է տվել, որ կանոնը մասնավորապես ամենակարճ ժամանակաընթացքի համար: պետք է արտացոլի հիմնական սկզբունքը, մինչև դատը կալանքի տակ պահելը պետք է 13.2 Մինչև դատը կալանքի տակ պահելը հնարավորին չափ փոխարինվում է օգտագործվի միայն որպես ծայրահեղ միջոց, որ անչափահաս իրավախախտներին չի այլընտրանքային միջոցներով, ինչպիսիք են մշտական հսկողությունը, դաստիարակչական կարելի պահել հաստատություններում, որտեղ նրանք բանտարկված մեծահասակների ակտիվ աշխատանքը կամ ընտանիքում, դաստիարակչական հաստատությունում կամ ուղղիչ կողմից կարող են ենթարկվել բացասական ազդեցությունների և որ մշտապես պետք է տանը տեղավորելը: հաշվի առնել նրանց զարգացման մակարդակին բնորոշ պահանջմունքները: 13.3 Մինչև դատը կալանքի տակ պահվող անչափահասը օգտվում է ՄԱԿ-ի կողմից ընդունված Կալանավորների հետ վարվելաձևի նվազագույն ստանդարտ կանոնների (67) բոլոր ԵՐՐՈՐԴ ՄԱՍ իրավունքներից և երաշխիքներից: 13.4 Մինչև դատը կալանքի տակ պահվող անչափահասները պետք է պահվեն ԴԱՏԱԿԱՆ ՎՃՌԻ ԿԱՅԱՑՈՒՄԸ ԵՎ ՆԵՐԳՈՐԾՈՒԹՅԱՆ ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ մեծահասակներից առանձին, ինչպես նաև հատուկ հիմնարկներում կամ հիմնարկների ԸՆՏՐՈՒԹՅՈՒՆԸ հատուկ բաժանմունքներում, որտեղ պահվում են նաև մեծահասակները: 14. ԴԱՏԱԿԱՆ ՎՃՌԻ ԿԱՅԱՑՄԱՆ ՀԱՄԱՐ ԻՐԱՎԱՍՈՒ ԻՇԽԱՆՈՒԹՅԱՆ ՄԱՐՄԻՆԸ. 13.5. Կալանքի տակ գտնվելու ժամանակաշրջանում պետք է ապահովել անչափահասների 14.1 Եթե անչափահաս իրավախախտների գործը չի կարճվել (համաձայն 11 կանոնի), խնամքը, պաշտպանությունը, անհրաժեշտ անհատական սոցիալական, հոգեբանական, աղջկա կամ տղայի գործով, արդար և անաչառ դատի սկզբունքներին համապատասխան, բժշկական, ֆիզիկական օգնությունը, ինչպես նաև կրթության, պրոֆեսիոնալ զբաղվում է իշխանության իրավասու մարմինը (դատարանը, տրիբունալը, խորհուրդը, պատրաստության ասպարեզներում օգնությունը, որոնք կարող են պահանջվել տարիքը, սեռը հանձնաժողովը և այլն): և անձը նկատի առնելով: 14.2 Դատական քննությունը պետք է պատասխանի անչափահասի շահերին և իրագործվի ըմբռնողության մթնոլորտում, որն անչափահասին հնարավորություն կտա մասնակցելու ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ դատաքննությանը և այնտեղ ազատ շարադրելու իր տեսակետները: Չի կարելի թերագնահատել «քրեական ազդեցության» վտանգավորությունը մինչև դատը կալանքի տակ վերցված անչափահասների վրա: Դրա համար ընդգծվում է ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ այլընտրանքային միջոցների կիրառման անհրաժեշտությունը: Այդ կապակցությամբ Դժվար է տալ իրավասու մարմնի կամ անձի այնպիսի բնորոշում, որում 13.1 կանոնում խրախուսվում է նոր և նորարարական միջոցների մշակումը, որպեսզի, համակողմանիորեն նկարագրվի դատավճիռ կայացնող իշխանության մարմինը: անչափահասների բարեկեցության շահերից ելնելով, հնարավոր լինի մինչև դատը Իշխանության իրավասու մարմնի տակ հասկացվում են նաև այն անձինք, որոնք կալանավորելուց խուսափել: ղեկավարում են դատարանը կամ տրիբունալը (մեկ դատավոր կամ մի քանի անդամներ), Մինչև դատը կալանավորված անչափահասները պետք է օգտվեն Կալանավորների հետ ներառյալ պրոֆեսիոնալ և իրավաբան չհանդիսացող դատավորները, նաև վարչական վարվելաձևի նվազագույն ստանդարտ կանոններից, նաև Քաղաքացիական և հանձնաժողովները (օրինակ շոտլանդական և սկանդինավյան համակարգերում) կամ քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային դաշնագրով նախատեսված բոլոր ուրիշ` համայնքների մարմինները, ավելի պակաս պաշտոնական և դատական բնույթի իրավունքներից ու երաշխիքներից, մասնավորապես 9-րդ հոդվածում և 2 գ կետում, 3-րդ հաստատությունները, որոնք զբաղվում են կոնֆլիկտների լուծմամբ: հոդվածի «թ» կետում նշվածներից: Անչափահաս իրավախախտների հետ վարվելաձևը ցանկացած դեպքում պետք է հետևի նվազագույն ստանդարտներին, որոնք կիրառվում են համարյա բոլոր մեղադրվողների

~167 167 ~ ~168 168 ~ նկատմամբ անխտիր` որպես «պատշաճ օրինական ընթացակարգ» ձևակերպմամբ ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ հայտնի ընթացակարգին համապատասխան: Սոցիալական ուսումնասիրությունների արդյունքների մասին զեկույցները (մինչ Պատշաճ ընթացակարգին համապատասխան` «արդարացի և անաչառ դատ» դատավճռի կայացումը` սոցիալական եզրակացություն կամ զեկույցներ) մեծ մասամբ հասկացությունը ներառում է այնպիսի հիմնական երաշխիքներ, ինչպես անմեղության անփոխարինելի օգնություն են անչափահասների գործերի դատաքննության ժամանակ: կանխավարկածը, ապացույցներ ներկայացնելը և ուսումնասիրելը, իրավական Հեղինակավոր մարմինները պետք է իմանան անչափահասներին վերաբերող համընդհանուր պաշտպանությունը, ցուցմունքներ տալուց հրաժարվելու իրավունքը, համապատասխան փաստերի մասին, օրինակ, անչափահասի սոցիալական և գործի քննության ժամանակ վերջին խոսքի իրավունքը, բողոքարկելու իրավունքը և այլն ընտանեկան շրջապատի, դպրոցում` նրա ուսման, դաստիարակության մասին և այլն: (տես նաև 7.1 կանոնը): Այդ նպատակով մի քանի դատական համակարգերում օգտագործում են հատուկ սոցիալական ծառայություններ կամ դատարանների, հանձնաժողովների համար այդ պարտականությունները կատարող աշխատակիցներ: Այդ պարտականությունները 15. ԴԱՏԱՊԱՇՏՊԱՆԸ, ԾՆՈՂՆԵՐԸ ԵՎ ԽՆԱՄԱԿԱԼԸ. կարող են կատարվել այլ աշխատակիցների` այդ թվում պրոբացիոն (հետազոտական) 15.1 Դատաքննության ամբողջ ընթացքում անչափահասն իրավունք ունի ներկայացվելու իր համակարգի պաշտոնական անձանց կողմից: Ուստի տվյալ կանոնում ցույց է տրվում դատապաշտպանի կողմից կամ դիմելու իրավական անվճար օգնության, եթե այդպիսի համապատասխան սոցիալական ծառայությունների անհրաժեշտությունը սոցիալական օգնության տրամադրումը նախատեսված է տվյալ երկրի օրենսդրությամբ: հետազոտման մասին որակյալ զեկույցներ պատրաստելու համար: 15.2 Ծնողները կամ խնամակալը իրավունք ունեն մասնակցելու դատաքննությանը, և անչափահասների շահերից ելնելով իշխանության իրավասու մարմինը կարող է պահանջել 17. ԴԱՏԱՎՃՌԻ ԿԱՅԱՑՄԱՆ ՂԵԿԱՎԱՐ ՍԿԶԲՈՒՆՔՆԵՐԸ ԵՎ ՆԵՐԳՈՐԾՈՒԹՅԱՆ ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ նրանց մասնակցությունը: Սակայն իշխանության իրավասու մարմինը կարող է մերժել նրանց ԸՆՏՐՈՒԹՅՈՒՆԸ` մասնակցությունը, եթե կան հիմքեր ենթադրելու, որ դա անհրաժեշտ է անչափահասի շահերի 17.1 Ներգործության միջոցների ընտրության ժամանակ իրավասու մարմինը պետք է համար: ղեկավարվի հետևյալ սկզբունքներով. ա) ներգործության միջոցները միշտ պետք է համարժեք լինեն ոչ միայն իրավախախտման ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ հանգամանքներին և ծանրությանը, այլև անչափահասի դրությանը և պահանջներին, ինչպես 15.1 կանոնում օգտագործվում է Կալանավորների հետ վարվելաձևի նվազագույն նաև հասարակության պահանջներին. ստանդարտ կանոնների 93 կանոնին նմանօրինակ տերմինաբանություն: Եթե բ) անչափահասի անձնական ազատության սահմանափակման մասին որոշումը պետք է դատապաշտպանի մասին դրույթը և ձրի իրավական օգնությունը անհրաժեշտ է ընդունվի միայն հարցի մանրազնին քննարկումից հետո, և սահմանափակումը անչափահասին իրավական օգնությամբ ապահովելու համար, ուրեմն ծնողների կամ հնարավորության սահմաններում պետք է հասցնել նվազագույնի. խնամակալի մասնակցությունը, ինչպես նշված է 15.2 կանոնում, պետք է դիտել որպես գ) անչափահաս իրավախախտին պետք չէ ազատազրկել, եթե միայն նա մեղավոր չի ընդհանուր հոգեբանական, զգացմունքային աջակցություն անչափահասին, ինչպես ճանաչվում այլ անձի դեմ բռնությամբ լուրջ արարք գործելու կամ բազմաթիվ լուրջ ֆունկցիա, որը պետք է կատարվի քննության ամբողջ ընթացքում: իրավախախտումներ կատարելու մեջ, ինչպես նաև ներգործության ուրիշ համապատասխան Իշխանության իրավասու մարմինների համար, որոնք ջանում են պատշաճ կերպով քննել միջոցի բացակայության դեպքում. գործը օգտակար կլիներ, մասնավորապես, անչափահասի իրավաբանական դ) անչափահասի գործի քննության ժամանակ նրա բարեհաջողության հարցը պետք է ներկայացուցիչների (կամ որևէ ուրիշ օգնականի, որին անչափահասը կարող է որոշիչ գործոն լինի: հավատալ և իրոք հավատում է) հետ համագործակցելը: Այս դրույթն իր նշանակությունը կարող է կորցնել այն դեպքում, եթե ծնողների կամ խնամակալի ներկայությունը 17.2 Անչափահասի կատարած ոչ մի հանցագործության համար մահապատիժ չի բացասաբար է ազդում գործի քննությանը, օրինակ, եթե նրանք անչափահասի կայացվում: նկատմամբ ցուցաբերում են թշնամական վերաբերմունք, դրա համար պետք է 17.3 Անչափահասները չեն ենթարկվում մարմնական պատիժների: նախատեսել այդպիսի մասնակցությունը մերժելու հնարավորություն: 17.4 Իշխանության իրավասու մարմինը պետք է իրավունք ունենա ցանկացած ժամանակ դադարեցնելու դատաքննությունը: 16. ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ՀԵՏԱԶՈՏՈՒԹՅԱՆ ԱՐԴՅՈՒՆՔՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ ԶԵԿՈՒՅՑՆԵՐ. 16.1 Բոլոր դեպքերում, մանր իրավախախտումների բացառությամբ, իշխանության ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ հեղինակավոր մարմնի կողմից վճռին նախորդող վերջնական որոշում կայացնելուց առաջ Երիտասարդների նկատմամբ դատավճիռ կայացնելու համար ղեկավար սկզբունքների անհրաժեշտ է մանրամասն ուսումնասիրել անչափահասի շրջապատն ու պայմանները կամ մշակման գլխավոր դժվարությունը բխում է փիլիսոփայական բնույթի անլուծելի կատարած իրավախախտման հանգամանքները, այն հաշվով, որ դա նպաստի գործի հակասություններից. կապակցությամբ բանական դատավճռի կայացմանը իրավասու մարմնի կողմից: ա) վերադաստիարակության և արարքի համար փոխհատուցման միջև` բ) օգնության և կանխելու ու պատժելու միջև` գ) կոնկրետ գործի բացառիկ հանգամանքներից ելնող ներգործության միջոցի և հասարակության շահերի պաշտպանության համար ամբողջությամբ ներգործության միջոցի միջև` դ) ընդհանուր կանխարգելման և անհատական պատժի միջև:

~169 169 ~ ~170 170 ~ Այս մոտեցումների միջև հակասությունը անչափահասների նկատմամբ դրսևորվում է 18. ՆԵՐԳՈՐԾՈՒԹՅԱՆ ԶԱՆԱԶԱՆ ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐ` ավելի հստակորեն, քան մեծահասակների: Անչափահասների գործերի ավելի 18.1 Առավել ճկունություն ապահովելու և ուղղիչ հիմնարկներում կալանավորումից յուրահատուկ պատճառների և հետևանքների գոյությամբ պայմանավորված այդ հնարավորին չափ խուսափելու նպատակով, իշխանության իրավասու մարմինը, գործի այլընտրանքների միջև բարդ փոխենթարկվածություն է առաջանում: Անչափահասների որոշման ժամանակ, իր տրամադրության տակ պետք է ներգործության համալիր վերաբերյալ արդարադատություն իրականացնելու նվազագույն ստանդարտ կանոնները միջոցառումներ ունենա: Այդպիսի միջոցառումները, որոնք կարող են իրականացվել իրար հետ ոչ թե ինչ-որ մոտեցումների կիրառում են պարտադրում, այլ, ավելի շուտ, նշում են զուգակցելով, հանդիսանում են. միջազգային ընդունված սկզբունքների ամենաբարձր մակարդակին ա) խնամակալության մասին որոշումը, ղեկավարումը և հսկողությունը` համապատասխանող մոտեցում: Դրա համար 17.1 կանոնում շարադրված հիմնական բ) պրոբացիան ` դրույթները, մասնավորապես ա) և դ) ենթակետերում, գլխավորապես պետք է ընդունել որպես ղեկավարման գործնական սկզբունքներ, որոնք պետք է որպես ընդհանուր գ) ի բարօրություն համայնքի աշխատանքի մասին որոշումը` մեկնակետ օգտագործվեն, հաշվի առնվելով համապատասխան մարմինների կողմից դ) դրամական պատիժը, փոխհատուցումը և իրավունքների ռեստիտուցիան (տես նաև 5-րդ կանոնը): Նրանք նշանակալից չափով կաջակցեն անչափահաս ե) միջանկյալ և այլ կարգի միջոցառումների մասին որոշումը` իրավախախտների հիմնական իրավունքների պաշտպանությունը, հատկապես զ) խմբակային հոգեբուժությունը և նմանատիպ այլ միջոցառումների մասնակցության անձնական և կրթության զարգացման հիմնարար իրավունքներին: մասին որոշումը` 17.1 կանոնի բ) ենթակետում նշվում է, որ զուտ պատժիչ բնույթի մոտեցումն անընդունելի է) դաստիարակության հանձնելու, ապրելավայրի կամ այլ դաստիարակչական միջոցների է: Եթե այդպիսի պատժող սանկցիաները կարող են դիտվել ինչ-որ չափով հիմնավորված վերաբերյալ որոշումը` մեծահասակների գործերում, հնարավոր է` նաև անչափահասների կողմից լուրջ ը) համապատասխան այլ որոշումները: իրավախախտումների դեպքերում, ապա անչափահասների գործերում ապագա երիտասարդների բարեկեցության ապահովումը պետք է գերակշռի նման միտումներին: 18.2 Ոչ մի անչափահաս չի կարող մասնակիորեն կամ լրիվ հանվել ծնողների հսկողությունից, եթե դա չի արդարացվում նրա գործի հանգամանքներով: ՄԱԿ-ի 6-րդ Կոնգրեսի 8-րդ բանաձևին (63) համապատասխանելով `17.1 կանոնի բ) ենթակետը աջակցում է այլընտրանքային վճռի առավելագույն կիրառմանը, հաշվի առնելով երիտասարդության կոնկրետ պահանջմունքները բավարարելու ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ անհրաժեշտությունը: Ուստի պետք է լիովին օգտագործել այլընտրանքային միջոցների 18.2 կանոնում փորձ է արվում թվարկել ներգործության մի քանի կարևոր միջոցներ և ամբողջ գործող դիապազոնը և մշակել այլընտրանքային նոր միջոցներ, հաշվի առնելով սանկցիաներ, որոնք հաջողությամբ կիրառվում են զանազան իրավական հասարակության անվտանգության պահանջները: Առավելագույն ծավալով պետք է համակարգերում: Ընդհանրապես դրանք հեռանկարային են և արժանի են կիրառման ու կիրառվի պրոբացիայի համակարգը, պայմանական վճիռների կայացման` դրանց հետագա զարգացման: Այդ կանոնում անձնակազմի վերաբերյալ պահանջներ չեն նշվում, իրականացման հետաձգման, խորհուրդների որոշումների և այլ տեսակի որոշումների քանի որ որոշ տարածաշրջաններում կարող է համապատասխան անձնակազմ չլինել: միջոցով: Այդ տարածաշրջաններում կարելի է մշակել և կիրառել միջոցառումներ, որոնց 6-րդ Կոնգրեսի 4-րդ բանաձևի (63) ղեկավարման սկզբունքներից մեկին իրականացման համար փոքր անձնակազմ է պահանջվում: համապատասխանելով, 17.1` կանոնի գ) ենթակետը ուղղված է անչափահասներին 18.1 կանոնում նշված օրինակների համար ընդհանուր է համարվում համայնքների վրա բանտում կալանավորելուց խուսափելուն, բացառությամբ, երբ չկան համապատասխան հետևյալը, որպես այլընտրանքային որոշումների արդյունավետ իրականացման գործիք: այլ միջոցներ` հասարակության անվտանգությունն ապահովելու համար: Համայնքների ներգրավումը վերադաստիարակման ավանդական միջոց է, որն իր մեջ 17.2 կանոնի մահապատժի արգելման դրույթը համապատասխանում է Քաղաքացիական ներառում է շատ ասպեկտներ: Համապատասխան իշխանությունները պետք է և քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային դաշնագրի 6-7 հոդվածին: խրախուսեն իրենց ծառայությունը տրամադրող համայնքներին: Մարմնական պատժի արգելման դրույթը համապատասխանում է Քաղաքացիական և 18.2 կանոնում նշվում է ընտանիքի կարևոր դերը, որը Տնտեսական, սոցիալական և քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային դաշնագրի 7-րդ հոդվածին և մշակութային իրավունքների մասին միջազգային դաշնագրի 10.1 հոդվածին Խոշտանգումներից ու դաժան, անմարդկային կամ արժանապատվությունը համապատասխան համարվում է «հասարակության բնական և հիմնական բջիջը»: նվաստացնող վարվելաձևից (71) և այլ պատժամիջոցներից բոլոր անձանց Ընտանիքի շրջանակներում ծնողները ոչ միայն իրավունք ունեն, այլև պարտավոր են պաշտպանելու մասին հռչակագրին (72) և Երեխայի իրավունքների կոնվենցիայի ապահովել իրենց երեխաների նկատմամբ խնամքը և հսկողությունը: 18.2 կանոնի նախագծին (68): համաձայն երեխաների բաժանումը ծնողներից համարվում է ծայրահեղ միջոց: Դրան Ցանկացած ժամանակ դատաքննությունը դադարեցնելու իրավունքը (17.4 կանոն) կարելի է դիմել միայն այն դեպքերում, երբ գործի փաստերն արդարացնում են այդ լուրջ տարբերիչ հատկանիշ է անչափահաս իրավախախտների հետ վարվելաձևի հատուկ քայլը (օրինակ` երեխաների հետ դաժան վարվելաձևը): պրակտիկայում` ի տարբերություն մեծահասակների: Ցանկացած ժամանակ իշխանության իրավասու մարմնին կարող են հայտնի դառնալ հանգամանքներ, որոնք 19. ՈՒՂՂԻՉ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐՈՒՄ ԿԱԼԱՆՔ ՆԱԽԱՏԵՍՈՂ ՆՎԱԶԱԳՈՒՅՆ ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ ՕԳՏԱԳՈՐԾՈՒՄԸ` կթույլատրեն գործի կապակցությամբ լավագույն վճիռը համարել միջամտության լրիվ 19.1 Անչափահասին որևէ ուղղիչ հիմնարկում ներփակելը միշտ պետք է ծայրահեղ միջոց ընդհատումը: լինի, անհրաժեշտ նվազագույն ժամկետի համար կիրառված:

~171 171 ~ ~172 172 ~ ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ Առաջադեմ քրեագիտությունը հանդես է գալիս այնպիսի միջոցների օգտագործման Այս կանոնում փորձ է արվում արձանագրությունների կամ գործերի նյութերի գերադասելիության օգտին, որոնք չեն նախատեսում ուղղիչ հիմնարկներում կապակցությամբ հավասարակշռություն սահմանել ընդհարվող շահերի միջև, ներփակումը: Հաստատված է, որ ուղղիչ հիմնարկներում ներփակելու միջոցով ձեռք հատկապես դատախազության, ոստիկանական և այլ մարմինների հսկողական բերված արդյունքները, լավագույն դեպքում, աննշան են այդ միջոցառման չկիրառման պարտականությունների կատարման կատարելագործմանը նպատակաուղղված շահերի արդյունքների համեմատությամբ: Անհատականության համար բազմաթիվ աննպաստ և անչափահաս իրավախախտի շահերի միջև (տես նաև 8 կանոնը): հետևանքները անխուսափելի են ուղղիչ հիմնարկներում ներփակելու ցանկացած դեպքի «Համապատասխան լիազորություններ ունեցող այլ անձինք» արտահայտությունը համար և միանգամայն տեսանելի է, որ դրանք չեն փոխհատուցվում ուղղիչ սովորաբար այլ անձանց շարքում ենթադրում է նաև հետաքննիչներին: աշխատանքով: Սա հատկապես արդարացի է անչափահասների նկատմամբ, որոնք ենթակա են բացասական ազդեցությունների: Բացի դրանից, ոչ միայն ազատազրկման, 22. ՊՐՈՖԵՍԻՈՆԱԼԻԶՄԻ ԵՎ ՊԱՏՐԱՍՏՎԱԾՈՒԹՅԱՆ ԱՆՀՐԱԺԵՇՏՈՒԹՅՈՒՆԸ` այլև հասարակությունից մեկուսացնելու հետ կապված բացասական հետևանքները անչափահասի վրա ազդում են ավելի շատ, քան մեծահասակի, քանի որ դրանց 22.1 Անչափահասների գործերով զբաղվող ամբողջ անձնակազմի պրոֆեսիոնալ անչափահասները առնչվում են զարգացման սկզբնական շրջանում: հեղինակության ապահովման և պահպանման համար պետք է օգտագործել պրոֆեսիոնալ պատրաստությունը, աշխատանքի ընթացքում ուսուցումը, վերապատրաստման 19-րդ կանոնի նպատակը ուղղիչ հիմնարկներում պահելը երկու առումով դասընթացները և կրթության համապատասխան այլ տեսակները: սահմանափակելն է քանակական («ծայրահեղ միջոց») և ժամանակավոր («նվազագույն ժամկետում»): 22.2 Անչափահասների գործերով զբաղվող արդարադատության մարմինների անձնակազմը պետք է կազմվի անչափահասների գործերով զբաղվող արդարադատության համակարգին 19-րդ կանոնում արտացոլված է ՄԱԿ-ի 6-րդ Կոնգրեսի բանաձևի ղեկավարման առնչվող անձանցից, անչափահասների տարբեր կարգերը նկատի առնելով: Անհրաժեշտ է սկզբունքներից մեկը. անչափահաս իրավախախտը չպետք է փակվի բանտում, ջանքեր ներդնել անչափահասների գործերով զբաղվող արդարադատության մարմիններում բացառությամբ այն դեպքերի, երբ չկան համապատասխան այլ միջոցներ: Դրա համար կանանց և ազգային փոքրամասնությունների ներկայացուցչություն ապահովելու համար: տվյալ կանոնում պարունակվում են կոչեր, որ եթե անչափահասը պետք է պահվի ուղղիչ հիմնարկում, ազատազրկումը պետք է սահմանափակվի նվազագույն անհրաժեշտ ժամկետով, իրականացվի անչափահասին պահելու հատուկ կազմակերպչական ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ միջոցառումների առկայությամբ, հաշվի առնվեն իրավախախտների, իրավախախտման Անձինք, որոնց իրավասության մեջ մտնում է անչափահասների վերաբերյալ որոշում և հիմնարկների զանազան տիպերը: Փաստորեն նախապատվությունը «փակերից» առաջ կայացնելը, կարող են ունենալ ամենատարբեր որակավորում (մագիստրոսներ` Մեծ պետք է տրվի «բաց» հիմնարկներին: Բոլոր հիմնարկները պետք է լինեն ոչ թե բանտային, Բրիտանիայի և Հյուսիսային Իռլանդիայի Միացյալ Թագավորությունում և ընդհանուր այլ ուղղիչ կամ ուսուցողական տիպի: իրավունքի համակարգի ազդեցության ոլորտում գտնվող տարածաշրջաններում, իրավաբանական կրթություն ունեցող դատավորներ` հռոմեական իրավունքը 20. ԱՆՀԱՐԿԻ ՁԳՁԳՈՒՄՆԵՐԻ ԲԱՑԱՌՈՒՄԸ. օգտագործող երկրներում և այն տարածաշրջաններում, որոնց վրա տարածվում է դրանց ազդեցությունը, այլ երկրներում` ընտրովի կամ նշանակված անձեր, որոնք կարող են 20.1 Անչափահասի ցանկացած գործ սկզբից ևեթ պետք է վարել արագ, թույլ չտալով լինել ոչ պրոֆեսիոնալ իրավաբաններ կամ իրավաբաններ, համայնքային խորհուրդների անհարկի ձգձգումներ: անդամներ և այլն): Դրանք բոլորը իրավունքի, սոցիոլոգիայի, հոգեբանության, քրեաբանության վարքի մասին գիտելիքների ասպարեզներում պետք է գոնե նվազագույն ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ պատրաստություն ունենան: Այդ պահանջը ունի նույնքան կարևոր նշանակություն, Անչափահասների գործերի պաշտոնական դատավարության արագ իրականացումը որքան կազմակերպական մասնագիտացումը և իշխանության իրավասու մարմնի առաջնահերթ խնդիր է: Հակառակ դեպքում կարող է սպառնալիքի տակ հայտնվել այն անկախությունը: ողջ դրականը, ինչին կարելի է հասնել դատաքննության և վճռի կայացման ընթացքում: Դժվար թե հնարավոր լինի սոցիալական հատվածի աշխատողներից և պրոբացիոն Անչափահասին ժամանակի ընթացքում ավելի դժվար, երբեմն էլ անհնար կլինի համակարգի պաշտոնյաներից պրոֆեսիոնալ մասնագիտացում պահանջել, որպես տրամաբանորեն և հոգեբանորեն կապակցել դատաքննության ընթացակարգը և վճռի անչափահաս իրավախախտների վերաբերյալ ցանկացած պարտականություններ կայացումը հենց իրավախախտման հետ: հանձնառելու համար նախնական պայման: Այդ պատճառով նրանց աշխատանքի ընթացքում մասնագիտական հրահանգավորումը հանդիսանում է նվազագույն 21. ԱՐՁԱՆԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ` անհրաժեշտ մասնագիտացում: 21.1 Անչափահաս իրավախախտների գործերի նյութերը պետք է պահպանվեն խիստ Պրոֆեսիոնալ որակավորումն անչափահասների վերաբերյալ անաչառ և արդյունավետ գաղտնի և չփոխանցվեն երրորդ անձի: Այդպիսի նյութերին առնչվող անձանց շրջանակը պետք արդարադատության իրականացումը ապահովելու համար անհրաժեշտ տարր է: Դրա է սահմանափակվի անմիջապես տվյալ գործի քննությամբ զբաղվող կամ այլ` համար անհրաժեշտ է բարելավել անձնակազմի ընտրությունը, վերապատրաստումը և համապատասխան լիազորություններ ունեցող ատյանով: պրոֆեսիոնալ պատրաստությունը, ապահովել անձնակազմին անհրաժեշտ 21.2 Անչափահաս իրավախախտների գործերի նյութերը չպետք է օգտագործվեն պայմաններով, որոնք կթույլատրեն համապատասխան կերպով կատարել իրենց մեծահասակ իրավախախտների գործերի` նույն իրավախախտի հետ կապված դեպքերի պարտականությունները: Անչափահասների նկատմամբ արդարադատություն հետագա քննարկման ընթացքում: իրականացնելու ժամանակ անաչառության հասնելու նպատակով պետք է խուսափել քաղաքական, սոցիալական, սեռական, ռասայական, կրոնական, մշակութային կամ

~173 173 ~ ~174 174 ~ ցանկացած ուրիշ հիմքով անչափահասների գործերով արդարադատության համակարգի 25. ԿԱՄԱՎՈՐՆԵՐԻ ԵՎ ՀԱՄԱՅՆՔԱՅԻՆ ԱՅԼ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՀԱՎԱՔԱԳՐՈՒՄԸ. ընտրության, անձնակազմի նշանակման և առաջխաղացման գործում ցանկացած 25.1 Պետք է ներգրավել կամավորների, կամավոր կազմակերպությունների, տեղական խտրականությունից: Այդպիսին էր 6-րդ Կոնգրեսի հանձնարարությունը: 6-րդ Կոնգրեսը հիմնարկների, համայնքային այլ ծառայությունների, որպեսզի նրանք իրենց շոշափելի անդամ պետություններին կոչ արեց քրեական արդարադատության համակարգում ավանդը մտցնեն անչափահասների վերադաստիարակության գործում` համայնքների և, ապահովել կին աշխատակիցների արդարացի և իրավահավասար դիրքը ու որքան դա հնարավոր է, ընտանիքի շրջանակներում: երաշխավորեց հատուկ միջոցներ ընդունել անչափահասների վերաբերյալ ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ արդարադատության համակարգում կին աշխատակիցների ընտրությանը, Այդ կանոնը արտացոլում է անչափահաս իրավախախտների ողջ աշխատանքը` նրանց պատրաստությանը, առաջխաղացմանը աջակցելու համար: վերադաստիարակությունը կողմնորոշելու անհրաժեշտությունը: Իշխանության իրավասու մարմինների հրահանգները արդյունավետ կատարելու համար բացառիկ կարևոր նշանակություն ունի համայնքների հետ համագործակցությունը: ՉՈՐՐՈՐԴ ՄԱՍ Մասնավորապես, կամավորները և կամավոր կազմակերպությունները ցուցաբերում են ՈՒՂՂԻՉ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐԻՑ ԴՈՒՐՍ` ԱՆՉԱՓԱՀԱՍՆԵՐԻ ՀԵՏ ՎԱՐՎԵԼԱՁԵՎԸ չափազանց արժեքավոր ծառայություններ, բայց ներկայումս նրանց 23. ՈՐՈՇՄԱՆ ԱՐԴՅՈՒՆԱՎԵՏ ԿԱՏԱՐՈՒՄԸ` հնարավորությունները անբավարար են օգտագործվում: Որոշ դեպքերում զգալի օգնություն կարող են ցուցաբերել նախկին իրավախախտները (այդ թվում` նախկին 23.1 Անհրաժեշտ է համապատասխան դրույթներ նախատեսել 14.1 կանոնում նշված թմրամոլները): 25-րդ կանոնը կառուցվում է 1.1-1.6 կանոններում շարադրված իրավասու մարմնի որոշումը ըստ հանգամանքների, նույն այդ կամ մեկ այլ մարմնի կողմից սկզբունքների հիման վրա և Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին իրագործելու մասին: միջազգային դաշնագրի համապատասխան կանոնների նման: 23.2 Այդպիսի դրույթները իրավասու մարմնին պետք է իրավունք վերապահեն պարբերաբար, անհրաժեշտության չափով փոփոխություններ մտցնելու որոշման մեջ, պայմանով, որ դրանք համապատասխանեն կանոններում ամփոփված սկզբունքներին: ՀԻՆԳԵՐՈՐԴ ՄԱՍ ԻՐԱՎԱԽԱԽՏՆԵՐԻ ՀԵՏ ՎԱՐՎԵԼԱՁԵՎԸ ՈՒՂՂԻՉ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐՈՒՄ ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ 26. ԻՐԱՎԱԽԱԽՏՆԵՐԻ ՀԵՏ ՎԱՐՎԵԼԱՁԵՎԻ ՆՊԱՏԱԿՆԵՐԸ ՈՒՂՂԻՉ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐՈՒՄ Անչափահասների գործով որոշումը կարող է անչափահասի կյանքի վրա ազդել ավելի երկար ժամանակաընթացքում, քան մեծահասակների: Ուստի կարևոր է իշխանության 26.1 Ուղղիչ հիմնարկներում պահվող անչափահասների հետ դաստիարակչական ղեկավար մարմնի կամ անկախ մարմնի (երաշխավորության գործերով հանձնաժողով, աշխատանքների նպատակը խնամքի, պաշտպանության, կրթության, պրոֆեսիոնալ փորձարարական ծառայության համակարգ, երիտասարդության սոցիալական պատրաստության ապահովումն է, հասարակության մեջ նրանց սոցիալական-օգտակար և ապահովության հիմնարկներ) կողմից որոշման կատարման հսկողությունը, որի արդյունավետ դեր կատարելուն օգնելու համար: լիազորությունները գործով սկզբնական որոշում ընդունած իրավասու մարմնի 26.2 Ուղղիչ հիմնարկներում անչափահասները պետք է ապահովվեն իրենց տարիքին, լիազորություններին համապատասխան են: Այդ նպատակով մի քանի երկրներում սեռին, անձին և լիարժեք զարգացման շահերին համապատասխան խնամքով, հիմնված է juge de L' execution des peines պաշտոնը: պաշտպանությամբ և սոցիալական, հոգեբանական, բժշկական, ֆիզիկական, կրթության և Իշխանության այդ մարմնի լիազորություններն ու պարտականությունները պետք է կրեն արհեստավարժության բնագավառների ողջ անհրաժեշտ օգնությամբ: ճկուն բնույթ. 23-րդ կանոնում տրված է դրանց ընդհանուր նկարագրությունը, լայն 26.3 Ուղղիչ հիմնարկներում անչափահասները պետք է պահվեն մեծահասակներից ընդունելություն ապահովելու նպատակով: առանձին, հատուկ ուղղիչ հիմնարկում կամ ուղղիչ հիմնարկի հատուկ բաժամմունքում, որտեղ պահվում են նաև մեծահասակները: 24. ԱՆՀՐԱԺԵՇՏ ՕԳՆՈՒԹՅԱՆ ՏՐԱՄԱԴՐՈՒՄԸ` 26.4 Ուղղիչ հիմնարկներում պահվող իրավախախտ երիտասարդ կանանց պետք է հատկացնել հատուկ ուշադրություն, հաշվի առնելով նրանց անձնական կարիքներն ու 24.1 Պետք է ջանքեր գործադրել դատավարության բոլոր փուլերում անչափահասներին պրոբլեմները: Նրանք պետք է ապահովվեն նույնպիսի խնամքով, օգնությամբ, պրոֆեսիոնալ բնակության, կրթության կամ պրոֆեսիոնալ պատրաստություն ստանալու, աշխատանքի պատրաստությամբ, ինչպիսիք ապահովվում է երիտասարդ տղամարդ իրավախախտների տեղավորելու և այդ տեսակի անհրաժեշտ օգնություն տրամադրելու համար, որն օգտակար և համար: Նրանց նկատմամբ պետք է ապահովվի արդարացի վարվելաձև: գործուն կլինի դաստիարակության ընթացքին նպաստելու գործում: 26.5 Ուղղիչ հիմնարկներում պահվող անչափահասների բարեկեցության շահերից ելնելով ծնողները կամ խնամակալները պետք է նրանց այցելելու իրավունք ունենան: ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ 26.6 Անհրաժեշտ է խրախուսել միջնախարարական և միջգերատեսչական Անչափահասների բարեկեցությանն աջակցելն ունի առաջնային նշանակություն: Դրա համագործակցությունը` ուղղիչ հիմնարկներում պահվող անչափահասներին համար 24-րդ կանոնում ընդգծվում է անչափահասների դաստիարակության ողջ համապատասխան ակադեմիական կրթություն կամ, հնարավորության դեպքում, գործընթացում անչափահասների շահերի ապահովման համար անհրաժեշտ արհեստավարժություն ապահովելու նպատակով, որպեսզի ուղղիչ հիմնարկից դուրս գալուց պայմանների ստեղծման, ծառայությունների և այլ անհրաժեշտ օգնության հատկացման հետո նրանք լիարժեք կրթություն ունենան: կարևորությունը:

~175 175 ~ ~176 176 ~ ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ օգտագործումը շարունակում է մնալ որպես արդարացի և մարդասիրական կարևոր 26.1 և 26.2 կանոններում ձևակերպված, ուղղիչ հիմնարկներում պահվող գործոններից մեկը: իրավախախտների հետ վարվելաձևի նպատակները պետք է ընդունելի լինեն ցանկացած Կալանավորների հետ վարվելաձևի նվազագույն ստանդարտ կանոններում համակարգի և մշակույթի համար: Սակայն ամենուրեք չէ, որ նրանք կիրառվում են և այդ արտացոլված են ուղղիչ հիմնարկներում անչափահաս իրավախախտների հետ կապակցությամբ մեծ աշխատանք է սպասվում: Հատկապես ծայրահեղ կարևոր հիմնական վարվելաձևերից մի քանիսը (կառույցները և նրանց սարքավորումները, նշանակություն ունեն բժշկական և հոգեբանական ուղղիչ հիմնարկներում պահվող ննջարանային պարագաները, հագուստը, դիմումների և բողոքների քննարկումը, թմրամոլ, ագրեսիվ, հոգեկան հիվանդ երիտասարդների համար: արտաքին աշխարհի հետ շփումները, սնունդը, բժշկական սպասարկումը, կրոնական Անհրաժեշտ է խուսափել մեծահասակ իրավախախտների բացասական ազդեցությունից ծեսերի կատարումը, ըստ տարիքային կատեգորիաների բաժանումը, անձնակազմի և պահպանել անչափահասների բարեհաջողությունը ուղղիչ հիմնարկի պայմաններում, նկատմամբ պահանջները, աշխատանքը և այլն), նաև` պատժին, կարգապահությանը, ինչպես նախատեսված է 6-րդ Կոնգրեսի 4-րդ բանաձևում (63) շարադրված հիմնական վտանգավոր իրավախախտներին զսպելուն վերաբերող ցանկությունը: Կալանավորների ղեկավարման սկզբունքներից մեկին համապատասխանող 26.3 կանոնում: Այդ կանոնը չի հետ վարվելաձևի նվազագույն ստանդարտ կանոնների փոփոխությունը այն հաշվով, խանգարում պետություններին ընդունելու այլ միջոցներ մեծահասակ իրավախախտների որպեսզի անչափահասների հանդեպ արդարադատության իրականացման վերաբերյալ բացասական ազդեցությունների դեմ, որոնք առնվազն նույնքան արդյունավետ են, որքան Նվազագույն ստանդարտ կանոնների գործունեության ոլորտում արտացոլվեին տվյալ կանոնում նշվածները (տես` նաև 13.4 կանոնը): 26.4 կանոնը պայմանավորված է անչափահաս իրավախախտների համար նախատեսված ուղղիչ հաստատություններին այն հանգամանքով, որ ինչպես նշվել է 6-րդ Կոնգրեսում, կին իրավախախտներին միայն բնորոշ հատկանիշները, աննպատակահարմար կլիներ: հատկացվում է ավելի քիչ ուշադրություն, քան տղամարդ իրավախախտներին: 27-րդ կանոնում շարադրված են ուղղիչ հաստատություններում գտնվող Մասնավորապես 6-րդ Կոնգրեսի 9-րդ բանաձևում (63) կոչ է արվում արդարացի վարվել անչափահասների նկատմամբ անհրաժեշտ պահանջները (27.1 կանոն), ինչպես նաև կին իրավախախտների հետ քրեական արդարադատության իրականացման հաշվի են առնված նրանց տարիքը, սեռը, անձը, զանազան կարիքների բավարարումը յուրաքանչյուր փուլում, նաև ազատազրկման ընթացքում հատուկ ուշադրությամբ (27.2 կանոն): Տրված կանոնի նպատակն ու բովանդակությունը մի շարք առումով քննարկել նրանց կոնկրետ պրոբլեմներն ու կարիքները: Դրանք պետք է քննարկվեն նաև համընկնում են Կալանավորների հետ վարվելաձևի նվազագույն ստանդարտ կանոնների 6-րդ Կոնգրեսի Կարակասյան հռչակագրի, որում, մասնավորապես, քրեական համապատասխան դրույթներին: արդարադատություն իրականացնելիս հավասարարժեք մոտեցման կոչ է արվում (73), Կանանց հանդեպ խտրականության վերացման հռչակագրի (74) և Կանանց հանդեպ 28. ՊԱՅՄԱՆՈՎ ԱԶԱՏՄԱՆ ԿԱՆՈՆԱՎՈՐ ԿԻՐԱՌՈՒՄԸ ՍԿԶԲՆԱԿԱՆ ՓՈՒԼԵՐՈՒՄ խտրականության բոլոր ձևերի վերացման կոնվենցիայի (75) լույսի ներքո: 28.1 Ուղղիչ հիմնարկներից պայմանով ազատումը համապատասխան մարմինների կողմից Կալանավորներին այցելելու իրավունքը (26.5 կանոն) բխում է 7.1, 10.1, 15.2 և 18.2 կիրառվում է հնարավորին չափ լայն ընդգրկումով և հնարավորին չափ վաղ ժամկետում: կանոնների դրույթներից: Միջնախարարական և միջգերատեսչական համագործակցությունը (26.6 կանոն) հատուկ կարևոր նշանակություն ունի ուղղիչ 28.2 Ուղղիչ հիմնարկներից պայմանով ազատված անչափահասները ստանում են հիմնարկներում անչափահասների հետ ընդհանուր վարվելաձևի և նրանց պրոֆեսիոնալ համապատասխան մարմնի օգնությունը, գտնվում են հսկողության տակ և պետք է ստանան ուսուցման որակի բարձրացման համար: համայնքների աջակցությունը:

ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ 27. ՄԱԿ-Ի ԿՈՂՄԻՑ ԸՆԴՈՒՆՎԱԾ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՆԵՐԻ ՀԵՏ ՎԱՐՎԵԼԱՁԵՎԻ ՆՎԱԶԱԳՈՒՅՆ ՍՏԱՆԴԱՐՏ ԿԱՆՈՆՆԵՐԻ ԿԻՐԱՌՈՒՄԸ Պայմանական ազատման որոշում կայացնելու իրավունքը կարող է տրվել 14.1 կանոնում 27.1 Կալանավորների հետ վարվելաձևի նվազագույն ստանդարտ կանոնները և նշված իշխանության իրավասու մարմնին կամ որևէ այլ մարմնի: Այս դեպքում համապատասխան հանձնարարականները կիրառելիության սահմաններում օգտագործվում նպատակահարմար է օգտագործել իշխանության «համապատասխան», քան թե են ուղղիչ հիմնարկներում պահվող անչափահաս իրավախախտների նկատմամբ, ներառելով «իրավասու» բնորոշումը: ուղղիչ հիմնարկներում դատավճռի սպասելով կալանքի տակ պահվողներին: Եթե հանգամանքները թույլատրում են, պետք է գերադասությունը տալ պայմանով 27.2 Անհրաժեշտ է ջանքեր ներդնել` անչափահասների տարիքից, սեռից և անձից ելնող ազատմանը, չպարտադրելով երիտասարդ իրավախախտին իր ժամկետը լրիվ կրելու: բազմազան կարիքները բավարարելու նպատակով առավել ամբողջականորեն կիրառելու Վերադաստիարակության ընթացքը վկայող ցուցանիշների առկայության դեպքում, Կալանավորների հետ վարվելաձևի նվազագույն ստանդարտ կանոններում շարադրված նույնիսկ ուղղիչ հիմնարկներում տեղավորվելիս, վտանգավոր խախտում կատարած համապատասխան սկզբունքները: համարվողները կարող են ազատվել պայմանով: Ինչպես և փորձարկման ժամկետի սահմանումը` պայմանով ազատումը կարող է պայմանավորվել համապատասխան մարմինների կողմից դրված պայմանների կատարումով, օրինակ իրավախախտի «լավ ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ վարքագծի» պայման, համայնքների միջոցառումներին մասնակցության պայման, ՄԱԿ-ի կողմից հռչակված` Կալանավորների հետ վարվելաձևի նվազագույն ստանդարտ թուլացրած ռեժիմով ուղղիչ հիմնարկներում բնակության պայման և այլն: կանոնները առաջիններից են այդ տեսակի փաստաթղթերի մեջ: Համընդհանուր Իրավախախտին ուղղիչ հաստատությունից պայմանով ազատելու դեպքում անհրաժեշտ խոստովանությամբ, նրանց ներգործությունը զգալի է ողջ աշխարհում: Թեև որոշ է օգնություն և վերահսկողություն նախատեսել պրոբացիայի համակարգի կամ մեկ այլ երկրներում դրանց կիրառությունը մինչև օրս մնում է որպես ցանկություն, այլ ոչ թե պաշտոնատար անձի (հատկապես այն երկրներում, ուր պրոբացիոն համակարգը չի փաստ է դառնում, այնուամենայնիվ, ուղղիչ հիմնարկներում այդ կանոնների գործում) կողմից, ինչպես նաև խրախուսել համայնքի կողմից աջակցություն ցուցաբերելը:

~177 177 ~ ~178 178 ~ 29. ԱՇԽԱՏԱՆՔԻ ՄԻՋԱՆԿՅԱԼ ՁԵՎԵՐԸ. փոփոխությունների պայմաններում, հասարակության և արդարադատության 29.1 Պետք է ջանքեր գործադրել աշխատանքի միջանկյալ ձևերի օգտագործման համար, հակազդեցությունը իրավախախտումներին և հանցագործություններին` արագորեն ինչպես թուլացրած ռեժիմով ուղղիչ հիմնարկները, դաստիարակության տները, ցերեկային դառնում է հնացած ու անհամապատասխան: պատրաստության կանոնները և համանման այլ ձևեր, որոնք կարող են նպաստել Այդ նպատակով 30-րդ կանոնում մատնանշված են այն ստանդարտները, որոնց հասարակության մեջ անչափահասների ներգրավմանը: համապատասխան հետազոտական աշխատանքները կներառվեն անչափահասների նկատմամբ արդարադատության իրականացման քաղաքականության մշակման ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ գործընթացում: Ներկա կանոնում հատուկ ուշադրություն է դարձվում պարբերական Չպետք է թերագնահատել խնամքի կարևորությունը ուղղիչ հիմնարկից ազատվելուց դիտարկումների և գոյություն ունեցող ծրագրերի ու միջոցների գնահատման հետո: Տրված կանոնում հատուկ նշվում է միջանկյալ տիպի հիմնարկների ցանցի անհրաժեշտությանը, ինչպես նաև զարգացման ընդհանուր խնդիրների առավել լայն ստեղծման անհրաժեշտությունը: Այդ կանոնում ընդգծվում է հասարակություն ենթատեքստում կատարվող պլանավորմանը: վերադարձող երիտասարդ իրավախախտների զանազան կարիքներն ապահովող Անչափահասների կարիքների, նրանց շրջանակում իրավախախտների խնդիրների և տարբեր հիմնարկների և ծառայությունների ստեղծման անհրաժեշտությունը, ինչպես միտումների մշտական գնահատումը` համապատասխան քաղաքականության նաև ղեկավարման համակարգված աջակցության ապահովումը, որպես նրանց` մեթոդների միջամտության պատշաճ միջոցների մշակման լավացման նախնական հասարակության կյանքի մեջ վերաներգրավման համար կարևոր միջոց: պայման է ինչպես պաշտոնական, այնպես էլ ոչ պաշտոնական մակարդակներում: Պատասխանատու հիմնարկները պետք է աջակցեն անկախ անձանց և կազմակերպությունների կողմից իրագործվող հետազոտություններին: ՎԵՑԵՐՈՐԴ ՄԱՍ Նպատակահարմար կլիներ ստանալ ու հաշվառել անչափահասների կարծիքը և ոչ միայն նրանց, որոնք շփման մեջ են արդարադատության համակարգի հետ: ՀԵՏԱԶՈՏՈՒՄԸ, ՊԼԱՆԱՎՈՐՈՒՄԸ, ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ՄՇԱԿՈՒՄԸ ԵՎ Պլանավորման ընթացքում, մասնավորապես, պետք է առաջ քաշվի անհրաժեշտ ԳՆԱՀԱՏՈՒՄԸ ծառայությունների ապահովման ավելի արդյունավետ և արդարացի համակարգի 30. ՀԵՏԱԶՈՏՈՒՄԸ ՈՐՊԵՍ ՊԼԱՆԱՎՈՐՄԱՆ, ՄՇԱԿՄԱՆ ԵՎ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ԳՆԱՀԱՏՄԱՆ ՀԻՄՔ. ստեղծումը: Այդ նպատակներով պետք է իրականացվի անչափահասների բազմազան 30.1 Պետք է ջանքեր գործադրել արդյունավետ պլանավորման և քաղաքականության կոնկրետ կարիքների և պրոբլեմների կանոնավոր և համալիր վերլուծություն, մշակման հիմք հանդիսացող հետազոտական աշխատանքները կազմակերպելու և ընդլայնելու առաջնային խնդիրների վերհանմամբ: Դրա հետ կապված անհրաժեշտ է նաև համար: համակարգել գոյություն ունեցող հնարավորությունների, այդ թվում` այլընտրանքների և 30.2 Պետք է ջանքեր գործադրել անչափահասների շրջանում կատարվող իրավախախտման հասարակական աջակցության օգտագործումը, որը կօժանդակի մշակված ծրագրերի և հանցագործության պրոբլեմների և պատճառների, նաև կալանավորման մեջ գտնվող կատարմանը և դրանց վերահսկողության իրականացմանը: անչափահասների զանազան կոնկրետ կարիքների պարբերական գնահատման և դիտարկման համար: 30.3 Պետք է ջանքեր գործադրել անչափահասների նկատմամբ արդարադատության իրականացման շրջանակներում գնահատիչ հետազոտությունների կանոնավոր մեխանիզմի ստեղծման և համապատասխան տվյալների ու տեղեկությունների հավաքման և վերլուծության համար, նպատակ ունենալով պատշաճ գնահատել և առավել բարեփոխել ու կատարելագործել արդարադատության իրականացման մեխանիզմը: 30.4 Անչափահասների նկատմամբ արդարադատություն կիրառելիս ծառայությունների մատուցումը պետք է պլանավորել ու իրականացնել, որպես ազգային զարգացման միջոցառումների անբաժանելի մաս:

ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ Հետազոտությունների օգտագործումը անչափահասների վերաբերյալ արդարադատության բնագավառի նպատակահարմար քաղաքականության հիմք ստեղծելու համար լայնորեն ընդունվում է որպես գիտական ձեռքբերումների մակարդակին կոնկրետ գործունեության համապատասխանությանը և անչափահասների վերաբերյալ արդարադատության համակարգի մշտապես զարգացմանն ու կատարելագործմանն աջակցող կարևոր մեխանիզմ: Անչափահասների վերաբերյալ արդարադատության բնագավառում քաղաքականության և հետազոտական աշխատանքների միջև փոխադարձ հետադարձ կապը ունի հատուկ կարևոր նշանակություն: Երիտասարդների կյանքի ոճի, նաև անչափահասների կողմից կատարվող հանցագործությունների ձևերի ու չափերի արագ և հաճախ արմատական

~179 179 ~ ~180 180 ~ գ) իրավակարգը պահպանող յուրաքանչյուր պաշտոնատար անձ քրեական ԻՐԱՎԱԿԱՐԳԸ ՊԱՇՏՊԱՆՈՂ ՊԱՇՏՈՆԱՏԱՐ ԱՆՁԱՆՑ ՎԱՐՎԵԼԱԿԵՐՊԻ արդարադատության համակարգի մասն է, համակարգ, որի նպատակն է կանխել ԿԱՆՈՆԱԳԻՐՔ հանցագործություններն ու պայքարել դրանց դեմ, և որ այդ համակարգի յուրաքանչյուր պաշտոնատար անձի վարքագիծը ազդում է ամբողջ համակարգի վրա, դ) կարգի պահպանության յուրաքանչյուր մարմնից, ցանկացած մասնագիտության Ոչ պաշտոնական թարգմանություն հիմնական նախադրյալին համապատասխան, անհրաժեշտ է պահանջել ինքնահսկողություն իրականացնել սույն փաստաթղթում շարադրված սկզբունքներին ու նորմերին լիովին համապատասխան, և որ իրավակարգը պահպանող պաշտոնատար անձանց ԻՐԱՎԱԿԱՐԳԸ ՊԱՇՏՊԱՆՈՂ ՊԱՇՏՈՆԱՏԱՐ ԱՆՁԱՆՑ ՎԱՐՎԵԼԱԿԵՐՊԻ գործողությունները պետք է մանրակրկիտ ստուգման ենթարկվեն հասարակայնության ԿԱՆՈՆԱԳԻՐՔ կողմից, ինչը կարող է իրականացվել կամ խորհրդի, նախարարության, դատախազության, դատարանի, օմբուդսմենի (խորհրդարանական վերահսկչի), քաղաքացիների կոմիտեի կամ այդ մարմինների ցանկացած զուգակցման կամ ցանկացած այլ հսկիչ մարմնի կողմից, ԸՆԴՈՒՆՎԵԼ Է ՄԱԿ-Ի ԳԼԽԱՎՈՐ ԱՍԱՄԲԼԵԱՅԻ 1979 ԹՎԱԿԱՆԻ ԴԵԿՏԵՄԲԵՐԻ 17-Ի 34/169 ԲԱՆԱՁԵՎՈՎ ե) նորմերն իբրև այդպիսիք գործնական արժեք չեն ունենա այնքան ժամանակ, քանի դեռ դրանց բովանդակությունն ու նշանակությունը ուսուցման ու նախապատրաստման միջոցով և ԳԼԽԱՎՈՐ ԱՍԱՄԲԼԵԱՆ` վերահսկողության իրականացմամբ չեն դառնա իրավակարգը պահպանող յուրաքանչյուր նկատի առնելով, որ միավորված ազգերի կազմակերպության կանոնադրության մեջ պաշտոնատար անձի հավատամքի մասը, հռչակված նպատակները ներառում են միջազգային համագործակցության իրականացում ի ընդունում է սույն բանաձևի հավելվածի բովանդակած իրավակարգը պաշտպանող խրախուսումն ու զարգացումն մարդու իրավունքների և հիմնական ազատությունների պաշտոնատար անձանց վարքագծի կանոնագիրքը և որոշում է այն ուղարկել հարգման բոլորի համար` առանց ցեղի, սեռի, լեզվի ու կրոնի խտրության, կառավարություններին` հանձնարարելով դրականորեն քննարկել ազգային օրենսդրության վկայակոչելով մասնավորապես մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիրը (108) կամ գործելակերպի շրջանակներում այն որպես սկզբունքների ժողովածու օգտագործելու և մարդու իրավունքների մասին միջազգային դաշնագրերը (109), հարցը, սկզբունքներ, որոնք պետք է կիրառվեն իրավակարգը պահպանող պաշտոնատար անձանց կողմից: վկայակոչելով նաև խոշտանգումներից և դաժան, անմարդկային կամ արժանապատվությունը նվաստացնող վերաբերմունքից ու պատժի այլ ձևերից բոլոր 106-րդ լիագումար նիստ, մարդկանց պաշտպանելու մասին հռչակագիրը, որը գլխավոր ասամբլեան ընդունել է 1975 17 դեկտեմբերի, 1979 թվական թվականի դեկտեմբերի 9-ի իր 3452 (xxx) բանաձևով, ուշադրության առնելով այն հանգամանքը, որ, ի պաշտպանություն հասարակական կարգուկանոնի, իրավակարգի պահպանման գործառույթների բնույթը և դրանց իրականացման կերպը անմիջականորեն ազդում են առանձին անձանց, ինչպես նաև ընդհանրապես ողջ հասարակության կյանքի որակի վրա, գիտակցելով այն խնդրի կարևորությունը, որը բարեխղճորեն և արժանապատվությամբ են իրականացնում իրավակարգի պահպանման նպատակով` մարդու իրավունքների սկզբունքներին համապատասխան, հիշատակելով, սակայն, այդ պարտականությունների իրականացման հետ կապված հնարավոր չարաշահումները, ընդունելով, որ իրավակարգը պահպանելու պաշտոնատար անձանց վարվելակերպի կանոնագիրք մտցնելը սոսկ մեկն է իրավակարգը պահպանող պաշտոնատար անձանց կողմից սպասարկվող քաղաքացիներին իրենց բոլոր իրավունքների ու շահերի պաշտպանություն տրամադրելու մի քանի կարևոր միջոցներից, գիտակցելով, որ գոյություն ունեն իրավակարգի պահպանման գործառույթների մարդասիրական իրականացման լրացուցիչ կարևոր սկզբունքներ ու նախադրյալներ, այն է` ա) ինչպես որ քրեական արդարադատության համակարգի մյուս բոլոր հիմնարկները, կարգի պահպանության յուրաքանչյուր մարմին պետք է ներկայացնի ամբողջությամբ վերցված հասարակությունը, պատասխանատվություն կրի նրա հանդեպ և հաշվետու լինի նրան, բ) իրավակարգը պահպանող պաշտոնատար անձանց շրջանում բարոյական նորմերի արդյունավետ պահպանումը կախված է օրենքների լավ մտածված, ամենուր ընդունված և մարդասիրական համակարգի գոյությունից,

~181 181 ~ ~182 182 ~ Հավելված բանտարկյալների հետ վարվեցողության նվազագույն ստանդարտ կանոնները և հյուպատոսական հարաբերությունների մասին վիեննայի կոնվենցիան: բ) ազգային մեկնաբանություններում սույն դրույթին կից պետք է մատնանշվեն այդ ԻՐԱՎԱԿԱՐԳԸ ՊԱՇՏՊԱՆՈՂ ՊԱՇՏՈՆԱՏԱՐ իրավունքները սահմանող ու պաշտպանող տարածաշրջանային և ազգային դրույթները: ԱՆՁԱՆՑ ՎԱՐՎԵԼԱԿԵՐՊԻ ԿԱՆՈՆԱԳԻՐՔ ՀՈԴՎԱԾ 1. ՀՈԴՎԱԾ 3. Իրավակարգը պաշտպանող պաշտոնատար անձինք, իրենց մասնագիտությանը Իրավակարգը պաշտպանող պաշտոնատար անձինք ուժ կարող են գործադրել միայն համապատասխան բարձր պատասխանատվությամբ, մշտապես կատարում են օրենքով իրենց ծայրահեղ անհրաժեշտության դեպքում և այնքանով, որքանով դա անհրաժեշտ է իրենց վրա դրված պարտականությունները, ծառայելով հանրությանը և բոլոր անձանց պարտականությունները կատարելու համար: պաշտպանելով հակաօրինական գործողություններից:

ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ (110) ա) սույն դրույթում ընդգծվում է, որ իրավակարգը պահպանող պաշտոնատար անձանց ա) «իրավակարգը պաշտպանող անձինք» տերմինը ներառում է այն բոլոր նշանակված կողմից ուժի կիրառումը պետք է բացառիկ բնույթ կրի, չնայած այն ենթադրում է, որ կամ ընտրովի պաշտոնատար անձանց, որոնք, կապված լինելով օրենքի կիրառման հետ, իրավակարգը պահպանող պաշտոնատար անձինք կարող են լիազորված լինել տվյալ ունեն ոստիկանական, հատկապես իրավախախտներին ձերբակալելու իրավիճակներում տրամաբանորեն անհրաժեշտ ուժ գործադրել հանցագործությունը լիազորություններ: կանխելու, հանցագործներին կամ իրավախախտման մեջ կասկածվողներին բ) այն երկրներում, ուր ոստիկանական լիազորություններն իրականացնում են օրինականորեն ձերբակալելու նպատակով կամ այդպիսի ձերբակալման ժամանակ զինվորական իշխանությունների համազգեստով կամ քաղաքացիական հագուստով օգնություն ցուցաբերելիս չի կարող կիրառվել այդ նպատակների համար անհրաժեշտ ներկայացուցիչները կամ պետական անվտանգության ուժերը, «իրավակարգը սահմանները գերազանցող ուժ: պաշտպանող պաշտոնատար անձինք» հասկացությունն ընդգրկում է նման բ) ազգային օրենսդրությունը, իբրև կանոն, համամասնության սկզբունքի համաձայն, ծառայությունների աշխատակիցներին: սահմանափակում է իրավակարգը պահպանող պաշտոնատար անձանց կողմից ուժի գ) նկատի է առնված, որ հասարակությանը ծառայելը ներառում է, մասնավորապես, կիրառումը: սա պետք է հասկանալ այնպես, որ սույն դրույթի մեկնաբանման ժամանակ հանրության այն անդամներին ծառայություն մատուցելը կամ օգնելը, ովքեր անձնական, պետք է հարգվեն համամասնության այդ ազգային սկզբունքները: սույն դրույթը երբեք տնտեսական, սոցիալական կամ այլ արտակարգ բնույթի պատճառներով անհապաղ չպետք է մեկնաբանվի այնպես, թե իբր այն լիազորում է կիրառել այնպիսի ուժ, որն օգնության կարիք ունեն: անհամաչափ է օրինականորեն հասանելի նպատակին: դ) նկատի է առնված, որ այս դրույթն ընդգրկում է ոչ միայն բոլոր բռնի, կողոպտչական գ) հրազենի կիրառումը համարվում է ծայրահեղ միջոց: պետք է բոլոր ջանքերը և այլ վնասակար գործողություններ, այլև տարածվում է քրեական օրենքներին գործադրել, հատկապես երեխաների հանդեպ, հրազենի օգտագործումը բացառելու համապատասխան սահմանված արգելքների բոլոր ձևերի վրա: այս դրույթը տարածվում համար: իբրև կանոն, հրազեն չպետք է կիրառել, բացի այն դեպքերից, երբ կասկածվող է նաև քրեական պատասխանատվություն կրելու անկարող անձանց վարքի վրա: իրավախախտողը ցույց է տալիս զինված դիմադրություն կամ այլ կերպ վտանգում է ուրիշների կյանքը և երբ մյուս միջոցները, որոնք պակաս բացառիկ են, բավարար չեն ՀՈԴՎԱԾ 2. կասկածվող իրավախախտողին զսպելու կամ ձերբակալելու համար: հրազենի օգտագործման յուրաքանչյուր դեպքի մասին անհապաղ պետք է տեղեկացնել իրավասու Իրենց պարտականությունները կատարելիս իրավակարգը պաշտպանող պաշտոնատար իշխանություններին: անձինք հարգում և պաշտպանում են մարդկային արժանապատվությունը, սատարում ու պաշտպանում են մարդու իրավունքները բոլոր անձանց նկատմամբ: ՀՈԴՎԱԾ 4.

ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ Խորհրդապահական բնույթի տեղեկությունները, որոնք ստանում են իրավակարգը պաշտպանող պաշտոնատար անձինք, գաղտնի են պահվում, եթե պարտականությունների ա) նշված մարդու իրավունքները սահմանվում և պաշտպանվում են ազգային և կատարումը կամ արդարադատության կարիքները այլ բան չեն պահանջում: միջազգային իրավունքով: համապատասխան միջազգային փաստաթղթերից են մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիրը, քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային դաշնագիրը, խոշտանգումներից և դաժան, ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ անմարդկային կամ արժանապատվությունը ստորացնող վերաբերմունքից ու պատժի այլ իրավակարգը պահպանող պաշտոնատար անձինք, իրենց պարտականությունների ձևերից բոլոր անձանց պաշտպանելու մասին հռչակագիրը, ռասայական բնույթին համապատասխան, ստանում են լրատվություն, որը կարող է վերաբերել այլ խտրականության բոլոր ձևերը վերացնելու մասին միավորված ազգերի մարդկանց անձնական կյանքին կամ պոտենցիալ ձևով վնասել այդ մարդկանց շահերին կազմակերպության հռչակագիրը, ռասայական խտրականության բոլոր ձևերը և հատկապես նրանց հեղինակությանը: նման լրատվությունը պահպանելիս կամ վերացնելու մասին միջազգային կոնվենցիան, ապարտեիդի հանցագործության օգտագործելիս պետք է մեծ զգուշություն հանդես բերել, այն հրապարակվում է միայն կանխման և դրա համար պատժի մասին միջազգային կոնվենցիան, ցեղասպանություն պարտականությունները կատարելու կամ արդարադատության նպատակներով: նման հանցագործությունը կանխելու և նրա համար պատիժ կրելու մասին կոնվենցիան, տեղեկության ցանկացած հրապարակումը այլ նպատակներով լիովին անօրինական է:

~183 183 ~ ~184 184 ~ ՀՈԴՎԱԾ 5. բ) քանի որ սովորաբար իրավակարգը պահպանելու գործին կցված է բժշկական անձնակազմ, իրավակարգը պաշտպանող պաշտոնատար անձինք պետք է հաշվի առնեն Ոչ մի իրավակարգը պաշտպանող պաշտոնատար անձ չի կարող իրականացնել, հրահրել այդ անձնակազմի կարծիքը, երբ վերջիններս առաջարկում են բժշկական անձնակազմի կամ հանդուրժել որևէ գործողություն, որն իրենից ներկայացնում է խոշտանգում կամ դաժան, միջոցով կամ իրավակարգի պահպանման գործին չմասնակցող բժշկական անձնակազմի անմարդկային կամ արժանապատվությունը ստորացնող վերաբերմունքի և պատժի այլ ձև: հետ խորհրդակցելով, համապատասխան բժշկական օգնություն հատկացնել իրավակարգը պահպանող ոչ մի պաշտոնատար անձ չի կարող հիմնվել վերադաս անձանց ձերբակալվածին: կարգադրությունների կամ այնպիսի բացառիկ իրավիճակների վրա, ինչպիսիք են պատերազմի առկայությունը կամ վտանգը, ազգային անվտանգության սպառնալիքը, ներքին քաղաքական անկայունությունը կամ ցանկացած այլ արտակարգ իրադրություն` ՀՈԴՎԱԾ 7. արդարացնելու համար խոշտանգումները կամ այլ դաժան, անմարդկային կամ Իրավակարգը պահպանող պաշտոնատար անձինք չեն կատարում կոռուպցիայի որևէ արժանապատվությունը ստորացնող վերաբերմունքն ու պատժաձևը: գործողություն: նրանք նաև համակողմանիորեն խոչընդոտում են նմանօրինակ ամեն մի գործողության և պայքարում են նրա դեմ: ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ա) այս արգելքը բխում է խոշտանգումներից և դաժան, անմարդկային կամ ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ արժանապատվությունը ստորացնող վերաբերմունքից և պատժի այլ ձևերից բոլոր ա) ամեն մի կոռուպցիոն գործողություն, ինչպես նաև իշխանության ցանկացած այլ անձանց պաշտպանելու մասին գլխավոր ասամբլեայի ընդունած հռչակագրից, ըստ որի` չարաշահում, անհամատեղելի է իրավակարգը պաշտպանող պաշտոնատար անձի «(այդպիսի գործողությունը) վիրավորանք է մարդկային արժանապատվության ծառայողական կարգավիճակի հետ: կոռումպացված ցանկացած իրավակարգը նկատմամբ, դատապարտվում է իբրև միավորված ազգերի կազմակերպության պաշտպանող պաշտոնատար անձի նկատմամբ օրենքը պետք է կիրառվի ամբողջ կանոնադրության նպատակների խախտում և իբրև մարդու իրավունքների խստությամբ, քանզի կառավարությունները չեն կարող քաղաքացիներից սպասել համընդհանուր հռչակագրում (ու մարդու իրավունքների վերաբերյալ միջազգային մյուս իրավակարգի պահպանում, եթե իրենք չեն կարող կամ չեն ուզում ապահովել փաստաթղթերում) հռչակված մարդու իրավունքների և հիմնական ազատությունների օրինականության պահպանումն իրենց իսկ պաշտոնատար անձանց կողմից և իրենց խախտում»: հիմնարկների շրջանակներում: բ) հռչակագիրը խոշտանգումը սահմանում է հետևյալ կերպ. «... խոշտանգում է կոչվում բ) թեև կոռուպցիա հասկացությունը պետք է որոշակիացվի ազգային իրավունքին ցանկացած գործողություն, որի միջոցով պաշտոնատար անձի կողմից կամ նրա համաձայն, անհրաժեշտ է հասկանալ, որ այն ընդգրկում է պարտականությունները հրահրմամբ, անձին դիտավորյալ կերպով հասցվում է մարմնական կամ մտավոր ուժեղ իրականացնելիս կամ այդ պարտականությունների պատճառով պահանջած կամ ցավ կամ տառապանք` նրանից կամ երրորդ անձից տեղեկություն կամ ընդունած նվերների, խոստումների կամ այլ դրդապատճառների հետևանքով որևէ խոստովանություն կորզելու, գործած կամ կասկածվող հանցանքի համար պատժելու, գործողություն կատարելը կամ չկատարելը, կամ դրանց ստացումն ամեն անգամ, երբ նրան կամ այլ անձանց վախեցնելու նպատակով: այս մեկնաբանությունը չի ներառում համանման գործողությունը կատարվում է կամ չի կատարվում: միայն օրինական ազատազրկմամբ առաջացած ցավը կամ տառապանքը, նկատի գ) «կոռուպցիոն գործողություն» արտահայտությունը, որի մասին վերևում խոսվեց, պետք առնելով դրան հատուկ կամ դրանից բխող իրավիճակն այնքանով, որքանով դա է հասկանալ իբրև կաշառք տալու ընդգրկուն փորձ: համատեղելի է բանտարկյալների հետ վարվեցողության նվազագույն ստանդարտ կանոնների հետ» (111): ՀՈԴՎԱԾ 8. գ) «դաժան, անմարդկային կամ արժանապատվությունը ստորացնող վերաբերմունքի և Իրավակարգը պաշտպանող պաշտոնատար անձինք հարգում են օրենքն ու սույն պատժի ձև» արտահայտությունը գլխավոր ասամբլեան չի սահմանել, բայց հարկ է այն կանոնագիրքը: օգտագործելով իրենց բոլոր հնարավորությունները, նրանք նաև կանխում են մեկնաբանել այնպես, որ, ըստ հնարավորի, առավել լայն ընձեռվի պաշտպանությունը դրանց խախտումը և ամեն կերպ խոչընդոտում դրանց: ինչպես ֆիզիկական, այնպես էլ հոգեբանական բնույթի չարաշահումներից: Իրավակարգը պաշտպանող պաշտոնատար այն անձինք, ովքեր հիմք ունեն ենթադրելու, թե կատարվել է կամ կկատարվի սույն կանոնագրքի խախտում, այդ մասին տեղեկացնում են ՀՈԴՎԱԾ 6. վերադաս ատյաններին, իսկ անհրաժեշտության դեպքում, հսկողության ու իրավական Իրավակարգը պաշտպանող պաշտոնատար անձինք լիովին ապահովում են վերահսկողության լիազորություններ ունեցող համապատասխան այլ ատյանների ու ձերբակալվածների առողջության պաշտպանությունը, մասնավորապես, անհապաղ միջոցներ մարմինների: են ձեռք առնում անհրաժեշտության դեպքում բժշկական օգնություն ապահովելու համար: ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ա) սույն կանոնագիրքը հաշվի է առնվում բոլոր դեպքերում, երբ այն ներառվում է ա) «Բժշկական օգնությունը», որը ենթադրում է ցանկացած, ներառյալ հարկ եղած ազգային օրենսդրության կամ պրակտիկայի մեջ: եթե օրենսդրությունը կամ վկայագրեր ունեցող պրակտիկ բժիշկներին ու բժշկական օժանդակ անձնակազմը, պրակտիկան նախատեսում են առավել խիստ դրույթներ, քան սույն կանոնագրքի բժշկական անձնակազմի կողմից կատարվող ծառայությունները, ցույց է տրվում դրույթները, այդ դեպքում իրականացվում են առաջինները: անհրաժեշտության դեպքում կամ խնդրանքին ի պատասխան: բ) սույն հոդվածը կոչված է պահպանելու հավասարակշռությունը մի կողմից այն հիմնարկում ներքին կարգուկանոնի անհրաժեշտության, որից մեծապես կախված է

~ 185 ~ 185 ~186 186 ~ հասարակական անվտանգությունը, և մյուս կողմից` մարդու հիմնական իրավունքների խախտման դեմ պայքարի անհրաժեշտության միջև: իրավակարգը պատպանող ՂԵԿԱՎԱՐ ՍԿԶԲՈՒՆՔՆԵՐ ԻՐԱՎԱԿԱՐԳԸ ՊԱՇՏՊԱՆՈՂ ՊԱՇՏՈՆԱՏԱՐ ԱՆՁԱՆՑ պաշտոնատար անձինք խախտումների մասին տեղեկացնում են ատյաններին և ՎԱՐՎԵԼԱԿԵՐՊԻ ԿԱՆՈՆԱԳՐՔԻ ԱՐԴՅՈՒՆԱՎԵՏ ԻՐԱԿԱՆԱՑՄԱՆ ՀԱՄԱՐ ձեռնարկում ատյանների շրջանակներից դուրս իրավական այլ գործողություններ լոկ այն դեպքում, երբ մնացած բոլոր հնարավորությունները բացակայում են կամ արդյունավետ չեն: հասկանալի է, որ իրավակարգը պաշտպանող պաշտոնատար անձինք ենթակա չեն պատժի վարչական կամ այլ միջոցների` սույն կանոնագրքի խախտումների կատարման հնարավորության մասին հայտնելու համար: Ոչ պաշտոնական թարգմանություն գ) «հսկողության և իրավական վերահսկողության լիազորություններ ունեցող համապատասխան ատյաններ կամ մարմիններ» հասկացությունը ներառում է ցանկացած հիմնարկ կամ մարմին, որը, ինչպես կարգը պահպանող հիմնարկի ՂԵԿԱՎԱՐ ՍԿԶԲՈՒՆՔՆԵՐ շրջանակներում, այնպես էլ նրանից անկախ, ազգային իրավունքի հիման վրա` ԻՐԱՎԱԿԱՐԳԸ ՊԱՇՏՊԱՆՈՂ ՊԱՇՏՈՆԱՏԱՐ ԱՆՁԱՆՑ ՎԱՐՎԵԼԱԿԵՐՊԻ օրենսդրական, սովորական և այլ լիազորություններով իրականացնում է սույն կոդեքսի ԿԱՆՈՆԱԳՐՔԻ ԱՐԴՅՈՒՆԱՎԵՏ ԻՐԱԿԱՆԱՑՄԱՆ ՀԱՄԱՐ գործողության ոլորտում խախտումների հետ կապված բողոքների ու հայցերի քննարկումը: դ) որոշ երկրներում զանգվածային լրատվության միջոցները կարող են դիտվել իբրև ՀԱՍՏԱՏՎԵԼ ԵՆ ՄԱԿ-Ի ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ՈՒ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ԽՈՐՀՐԴԻ 1989 ԹՎԱԿԱՆԻ ՄԱՅԻՍԻ 24-Ի ԲԱՆԱՁԵՎՈՎ վերոհիշյալ գ ենթակետում նկարագրված բողոքները քննարկելու գործառություն ունեցող հիմնարկներ: ուստի իրավակարգը պահպանող պաշտոնատար անձինք կարող են հիմնավորված կերպով, իբրև ծայրահեղ միջոց, իրենց սեփական երկրների օրենքների ու Տնտեսական և սոցիալական խորհուրդը` վկայակոչելով Գլխավոր ասամբլեայի 1979 թ. սովորույթների, ինչպես նաև սույն կանոնագրքի 4-րդ հոդվածի դրույթների համաձայն, դեկտեմբերի 17-ի բանաձևը, որով Ասամբլեան ընդունել է իրավակարգը պաշտպանող զանգվածային լրատվության միջոցների օգնությամբ հասարակության ուշադրությունը պաշտոնատար անձանց վարվելակերպի կանոնագիրքը, հրավիրել այդ խախտումների վրա: վկայակոչելով նաև Հանցագործությունների կանխմանը և իրավախախտների հետ ե) սույն կանոնագրքի դրույթներին հետևող իրավակարգը պաշտպանող պաշտոնատար վարվեցողությանը նվիրված Միավորված ազգերի կազմակերպության յոթերորդ կոնգրեսի 14 անձինք արժանի են հարգանքի, լիակատար աջակցության և համագործակցության թե բանաձևը, որի մեջ Կոնգրեսը, ի թիվս այլ հանգամանքների, ուշադրություն է դարձրել իրավակարգը պահպանող հիմնարկների կողմից, որտեղ իրենք ծառայում են, ինչպես Իրավակարգը պաշտպանող պաշտոնատար անձանց վարվելակերպի կանոնագրքի առավել նաև այն անձանց կողմից, ովքեր զբաղված են իրավակարգի պահպանմամբ: արդյունավետ իրականացման ղեկավար սկզբունքներին, որոնք միջտարածաշրջանային նախապատրաստական խորհրդակցությունում մշակվել էին «Միավորված ազգերի 108. բանաձև 217 ա (iii) կազմակերպության քրեական արդարադատության բնագավառի ստանդարտների և նորմերի 109. բանաձև 2200 ա (xxi) մշակումն ու կիրառումը» թեմայով յոթերորդ կոնգրեսի համար, որն անցկացվել է 1984 110. սույն մեկնաբանությունները տեղեկատվություն են տալիս` ազգային օրենսդրության և գործելակերպի թվականին, Վարենայում (Իտալիա), շրջանակներում կանոնագրքի կիրառմանը օժանդակելու համար: բացի այդ` ազգային կամ տարածաշրջանային քննարկելով Հանցագործությունների կանխման և դրանց դեմ պայքարի կոմիտեի մեկնաբանություններում կարող են երևան գալ տարբեր պետությունների կամ տարածաշրջանային միջկառավարական կազմակերպությունների իրավական համակարգերի կամ գործելակերպի յուրօրինակ առանձնահատկություններ, որոնք զեկուցագիրը նրա տասներորդ նստաշրջանի աշխատանքի մասին, առաջնորդվելով կարող են նպաստել կանոնագրքի կիրառմանը: Իրավակարգը պաշտպանող պաշտոնատար անձանց վարվելակերպի կանոնագրքի 111. միավորված ազգերի կազմակերպության առաջին կոնգրեսը` նվիրված հանցագործությունների կանխման և իրականացմանը նպաստելու ձգտումով, իրավախախտների հետ վարվելակերպին. քարտուղարության պատրաստած զեկուցումը (միավորված ազգերի կազմակերպության հրատարակություն, վաճառվում է 1956, IY, 4 համարի տակ): 1. հաստատում է Իրավակարգը պաշտպանող պաշտոնատար անձանց վարվելակերպի կանոնագրքի արդյունավետ իրականացման ղեկավար սկզբունքները, որոնք առաջարկվել էին Հանցագործությունների կանխման և դրանց դեմ պայքարի կոմիտեի կողմից և որոնք բովանդակում է սույն բանաձևի հավելվածը. 2. Հանցագործությունների կանխմանը և իրավախախտների հետ վարվեցողությանը նվիրված Միավորված ազգերի կազմակերպության ութերորդ կոնգրեսին և նրա նախապատրաստական խորհրդակցություններին առաջարկում է ուսումնասիրել սույն ղեկավար սկզբունքների կիրառմանն օժանդակելու ուղիներն ու միջոցները:

15-րդ լիագումար նիստ, 24 մայիսի 1989 թվականի

~187 187 ~ ~188 188 ~ Հավելված 3. Կանոնագրքի կիրառմանն օժանդակելու միջոցները քննարկելիս կառավարությունները գիտաժողովներ են կազմակերպում մարդու իրավունքների պաշտպանության և հանցագործությունների կանխման գործում իրավակարգը պաշտպանող պաշտոնատար ՂԵԿԱՎԱՐ ՍԿԶԲՈՒՆՔՆԵՐ անձանց ունեցած դերի և գործառույթների մասին: ԻՐԱՎԱԿԱՐԳԸ ՊԱՇՏՊԱՆՈՂ ՊԱՇՏՈՆԱՏԱՐ ԱՆՁԱՆՑ ՎԱՐՎԵԼԱԿԵՐՊԻ ԿԱՆՈՆԱԳՐՔԻ ԱՐԴՅՈՒՆԱՎԵՏ ԻՐԱԿԱՆԱՑՄԱՆ ՀԱՄԱՐ Բ. ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ՄԱԿԱՐԴԱԿՈՎ 1. Կառավարությունները, համապատասխան ժամանակամիջոց անց, բայց ոչ ուշ, քան հինգ I. ԿԱՆՈՆԱԳՐՔԻ ԿԻՐԱՌՈՒՄԸ տարին մեկ, Գլխավոր քարտուղարին իրազեկ են պահում, թե որքանով է իրականացվում Ա. ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ՍԿԶԲՈՒՆՔՆԵՐ Կանոնագիրքը: 1. Կանոնագրքի բովանդակած սկզբունքներն արտացոլվում են ազգային օրենսդրության մեջ 2. Գլխավոր քարտուղարը պարբերաբար զեկուցագրեր է պատրաստում Կանոնագրքի և կիրառվում գործնականում: իրականացման գործում ձեռք բերված առաջընթացի մասին, հաշվի առնելով նաև Տնտեսական 2. Կանոնագրքի 1 հոդվածում և նրա մեկնաբանություններում շարադրված նպատակներին և սոցիալական խորհրդին առընթեր խորհրդակցական կարգավիճակ ունեցող ու խնդիրներին հասնելու համար հնարավորին չափ լայն մեկնաբանություն է տրվում մասնագիտացված հիմնարկների, համապատասխան միջկառավարական «իրավակարգը պաշտպանող պաշտոնատար անձ» ձևակերպմանը: կազմակերպությունների դիտողություններն ու համագործակցությունը:

3. Կանոնագիրքը կիրառվում է իրավակարգը պաշտպանող բոլոր պաշտոնատար անձանց 3. Որպես վերը նշված զեկուցագրերի մաս` կառավարությունները Գլխավոր քարտուղարին նկատմամբ` անկախ նրանց գերատեսչական ենթակայությունից: են ուղարկում Կանոնագրքի կիրառմանը վերաբերող օրենքներից, որոշումներից ու վարչական հրահանգներից արված քաղվածքների օրինակներ, ցանկացած այլ հաղորդում նրա 4. Կառավարություններն անհրաժեշտ միջոցներ են ձեռնարկում հիմնական ուսուցման իրականացման վերաբերյալ, ինչպես նաև տեղեկություններ նրա կիրառման հնարավոր ընթացքում և վերապատրաստման ու որակավորման բարձրացման հետագա բոլոր դժվարությունների մասին: դասընթացներում իրավակարգը պաշտպանող պաշտոնատար անձանց ծանոթացնելու ազգային օրենսդրության այն դրույթներին, որոնք կապված են Կանոնագրքի հետ, ինչպես նաև 4. Գլխավոր քարտուղարը վերոհիշյալ զեկուցագրերը ներկայացնում է մարդու իրավունքների հարցի վերաբերյալ մյուս հիմնարար փաստաթղթերին: Հանցագործությունների կանխման և դրանց դեմ պայքարի կոմիտեին` քննարկման և, անհրաժեշտության դեպքում, հետագա միջոցների ձեռնարկման համար: Բ. ՄԱՍՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ՀԱՐՑԵՐ 5. Գլխավոր քարտուղարը Կանոնագիրքը և սույն Ղեկավար սկզբունքները տարածում է 1. Ընտրություն, ուսուցում և պատրաստում: Առաջնահերթ նշանակություն է տրվում բոլոր պետությունների և համապատասխան միջկառավարական և ոչ կառավարական իրավակարգը պաշտպանող անձանց ընտրությանը, ուսուցմանն ու պատրաստմանը: կազմակերպությունների շրջանում, Միավորված ազգերի կազմակերպության բոլոր Կառավարությունները օժանդակում են նաև ուսուցմանն ու պատրաստմանը պաշտոնական լեզուներով: տարածաշրջանային մակարդակներով փորձի արդյունավետ փոխանակման միջոցով: 6. Իր խորհրդատվական ծառայությունների, տեխնիկական համագործակցության ու 2. Ռոճիկը և աշխատապայմանները: Իրավակարգը պաշտպանող բոլոր պաշտոնատար զարգացման ծրագրերի շրջանակներում Միավորված ազգերի կազմակերպությունը անձինք պատշաճ վարձատրություն են ստանում և ապահովվում պատշաճ ա) կառավարությունների խնդրանքով նրանց տրամադրում է փորձագետների, աշխատապայմաններով: տարածաշրջանային ու միջտարածաշրջանային խորհրդատուների ծառայություններ` 3. Կարգապահություն և հսկողություն: Արդյունավետ մեխանիզմներ են ստեղծվում ներքին Կանոնագրքի դրույթների իրականացման խնդրում օգնություն ցույց տալու նպատակով. կարգապահության և արտաքին վերահսկողության ապահովման, ինչպես նաև իրավակարգը բ) օժանդակում է ազգային և տարածաշրջանային ուսումնական սեմինարների և այլ պաշտպանող պաշտոնատար անձանց նկատմամբ հսկողության համար: խորհրդակցությունների կազմակերպմանն ու անցկացմանը այն հարցերի շուրջ, որոնք 4. Հասարակության ներկայացուցիչների գանգատներ: Վերը 3 կետում հիշատակված վերաբերում են Կանոնագրքին, ինչպես նաև իրավակարգը պաշտպանող պաշտոնատար մեխանիզմների շրջանակներում հատուկ դրույթներ են նախատեսվում իրավակարգը անձանց դերին ու գործառույթներին մարդու իրավունքների պաշտպանության և պաշտպանող պաշտոնատար անձանց հասցեին հասարակայնության ներկայացուցիչներից հանցագործությունների կանխման խնդրում: գանգատներ ընդունելու և քննարկելու համար, իսկ հասարակայնությունը իրազեկ է պահվում 7. Միավորված ազգերի կազմակերպության տարածաշրջանային կազմակերպություններին նման դրույթների գոյության մասին: հանձնարարվում է սեմինարներ և դասընթացներ կազմակերպել Կանոնագրքի վերաբերյալ, ինչպես նաև ուսումնասիրություններ անցկացնել տարածաշրջանի երկրներում Կանոնագրքի իրականացման աստիճանի, ինչպես նաև այդ առնչությամբ ծագող դժվարությունների մասին: II. ԿԱՆՈՆԱԳՐՔԻ ԻՐԱԿԱՆԱՑՈՒՄԸ Ա. ԱԶԳԱՅԻՆ ՄԱԿԱՐԴԱԿՈՎ 1. Իրավակարգը պաշտպանող բոլոր պաշտոնատար անձինք և համապատասխան իրավասու իշխանությունները պետք է Կանոնագիրքն ունենան իրենց մայրենի լեզվով: 2. Կառավարությունները տարածում են Կանոնագիրքը և այն ուժի մեջ մտցնող բոլոր ներքին օրենքները, որպեսզի ապահովվի լայն հասարակայնությանը նրա բովանդակած սկզբունքներին ու կանոններին ծանոթացնելը:

~ 189 ~ 189 ~190 190 ~ 2. Պատիժների կատարումը կարգավորվում է կատարելու պահին գործող ՀՀ ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ՕՐԵՆՍԳԻՐՔ քրեակատարողական օրենսդրությամբ: Պատիժները կատարելու և պատժի կատարման հետ միացված բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցները կիրառելու և կրելու կարգն ու պայմանները խստացնելուն ուղղված կամ դատապարտյալի վիճակն այլ կերպ վատթարացնող օրենքներն ու իրավական այլ ակտեր հետադարձ ուժ չունեն: ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ՕՐԵՆՍԳԻՐՔ ՀՈԴՎԱԾ 4. ՊԱՏԻԺԸ ԿԱՏԱՐԵԼՈՒ ԵՎ ՊԱՏԺԻ ԿԱՏԱՐՄԱՆ ՀԵՏ ՄԻԱՑՎԱԾ ԲԺՇԿԱԿԱՆ ԲՆՈՒՅԹԻ ՀԱՐԿԱԴՐԱՆՔԻ ՄԻՋՈՑՆԵՐԸ ԿԻՐԱՌԵԼՈՒ ՀԻՄՔԸ ԸՆԴՈՒՆՎԱԾ Է 2004 ԹՎԱԿԱՆԻ ԴԵԿՏԵՄԲԵՐԻ 24-ԻՆ Պատիժը կատարելու, ինչպես նաև պատժի կատարման հետ միացված բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցները կիրառելու հիմքը դատարանի՝ օրինական ուժի մեջ մտած ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ՄԱՍ դատավճիռը կամ որոշումն է, ինչպես նաև համաներման կամ ներման ակտը: ԲԱԺԻՆ 1 ՀԻՄՆԱԿԱՆ ԴՐՈՒՅԹՆԵՐ ՀՈԴՎԱԾ 5. ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ՕՐԵՆՍԴՐՈՒԹՅԱՆ ՍԿԶԲՈՒՆՔՆԵՐԸ Գ Լ ՈՒ Խ 1 Հայաստանի Հանրապետության քրեակատարողական օրենսդրությունը հիմնվում է ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԴՐՈՒՅԹՆԵՐ մարդասիրության, օրինականության, օրենքի առջև դատապարտյալների հավասարության, պատիժների կատարումը տարբերակելու և անհատականացնելու, պատիժների և ուղղման ՀՈԴՎԱԾ 1. միջոցների զուգակցման սկզբունքների վրա։ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ՕՐԵՆՍԴՐՈՒԹՅՈՒՆԸ 1. Հայաստանի Հանրապետության քրեակատարողական օրենսդրությունը բաղկացած է ՀՈԴՎԱԾ 6. սույն օրենսգրքից և իրավական այլ ակտերից։ ՄԱՐԴԱՍԻՐՈՒԹՅԱՆ ՍԿԶԲՈՒՆՔԸ 2. Հայաստանի Հանրապետության քրեակատարողական օրենսգիրքը հիմնվում է 1. Պատժի կատարումը, ինչպես նաև պատժի կատարման հետ միացված բժշկական բնույթի Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության և միջազգային իրավունքի սկզբունքների հարկադրանքի միջոցների կիրառումը չպետք է զուգակցվեն անձի նկատմամբ ֆիզիկական ու նորմերի վրա։ բռնությամբ, ինչպես նաև այնպիսի գործողություններով, որոնք կարող են հանգեցնել անձի սոցիալ-հոգեբանական զարգացման հետընթացի: ՀՈԴՎԱԾ 2. 2. Դատավճռի հիման վրա ազատությունից զրկված ոչ մի անձ չպետք է ենթարկվի ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ՕՐԵՆՍԳՐՔԻ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ խոշտանգումների կամ այլ դաժան, անմարդկային կամ արժանապատվությունը նվաստացնող 1. Հայաստանի Հանրապետության քրեակատարողական օրենսգրքի խնդիրներն են՝ վերաբերմունքի կամ պատժի: Ոչ մի հանգամանք չի կարող հիմք ծառայել խոշտանգումները սահմանել քրեական պատիժներ (այսուհետ՝ պատիժներ) կատարելու և պատժի կատարման կամ այլ դաժան, անմարդկային կամ արժանապատվությունը նվաստացնող վերաբերմունքը հետ միացված բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ կիրառելու և կրելու կարգն ու կամ պատիժն արդարացնելու համար: պայմանները, ապահովել դատապարտյալի ուղղման համար անհրաժեշտ պայմաններ, պաշտպանել նրա իրավունքները և ազատությունները: ՀՈԴՎԱԾ 7. 2. Սույն օրենսգրքի խնդիրներն իրականացնելու համար Հայաստանի Հանրապետության ՕՐԻՆԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ՍԿԶԲՈՒՆՔԸ քրեակատարողական օրենսգիրքն ամրագրում է պատժի կատարման հիմքը, Պատիժները կատարող մարմինների և հիմնարկների պաշտոնատար անձինք իրավասու են քրեակատարողական օրենսդրության սկզբունքները, դատապարտյալի իրավական վիճակը, կատարելու միայն օրենքով իրենց վերապահված գործողություններ: Պաշտոնատար անձանց նրա իրավունքները և ազատություններն ապահովելու երաշխիքները, պատժի կատարման գործողությունների կատարումը կարող է բողոքարկվել դատարան կամ օրենքով հետ միացված բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ կիրառելու, առանձին նախատեսված այլ մարմին։ պատժատեսակներ կատարելու, պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու դեպքում փորձաշրջան նշանակելու և փորձաշրջանի ընթացքում վերահսկողություն իրականացնելու, ինչպես նաև պատժից ազատելու կարգը։ ՀՈԴՎԱԾ 8. ՕՐԵՆՔԻ ԱՌՋԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻ ՀԱՎԱՍԱՐՈՒԹՅԱՆ ՍԿԶԲՈՒՆՔԸ ՀՈԴՎԱԾ 3. Պատիժը կատարելու կարգն ու պայմանները տարածվում են բոլոր դատապարտյալների ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ՕՐԵՆՍԴՐՈՒԹՅԱՆ ԳՈՐԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆԸ ԺԱՄԱՆԱԿԻ ԸՆԹԱՑՔՈՒՄ ԵՎ վրա՝ անկախ սեռից, ռասայից, մաշկի գույնից, լեզվից, կրոնից, քաղաքական կամ այլ ՏԱՐԱԾՈՒԹՅԱՆ ՄԵՋ համոզմունքից, ազգային կամ սոցիալական ծագումից, ազգային փոքրամասնությանը 1. Հայաստանի Հանրապետության քրեակատարողական օրենսդրությունը կիրառվում է պատկանելուց, ծննդից, գույքային կամ այլ դրությունից: Հայաստանի Հանրապետության տարածքում:

~ 192 ~ 191 192 ՀՈԴՎԱԾ 9. և տեղական ինքնակառավարման մարմիններ, հասարակական միավորումներ և ՊԱՏԺԻ ԿԱՏԱՐՈՒՄԸ ՏԱՐԲԵՐԱԿԵԼՈՒ ԵՎ ԱՆՀԱՏԱԿԱՆԱՑՆԵԼՈՒ ՍԿԶԲՈՒՆՔԸ կուսակցություններ, զանգվածային լրատվության միջոցներ, ինչպես նաև մարդու Պատիժը կատարելու տարբերակումն ու անհատականացումը հարկադրանքի միջոցների, իրավունքների և ազատությունների պաշտպանության միջազգային մարմիններ կամ դատապարտյալի ուղղման և նրա օրինապահ վարքագիծը խթանելու եղանակների կազմակերպություններ. նպատակահարմար կիրառումն է, որն իրականացվում է դատապարտյալի անձը 4) առողջության պահպանման, այդ թվում՝ բավարար սնունդ, բժշկական օգնություն տարբերակելու և անհատականացնելու միջոցով: ստանալու. 5) սոցիալական ապահովության. ՀՈԴՎԱԾ 10. 6) իրավաբանական օգնություն ստանալու. ՊԱՏԺԻ ԵՎ ՈՒՂՂՄԱՆ ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ ԶՈՒԳԱԿՑՄԱՆ ՍԿԶԲՈՒՆՔԸ 7) անձնական անվտանգության ապահովման. Դատապարտյալի ուղղման և սոցիալական վերականգնման, ինչպես նաև նրանում 8) մտքի, խղճի և դավանանքի, քաղաքական կամ այլ հայացքների ազատության. օրինապահ վարքագիծ ձևավորելու նպատակով պատիժը կարող է զուգակցվել օրենքով 9) արտաքին աշխարհի հետ հաղորդակցվելու, այդ թվում՝ վարելու նամակագրություն, նախատեսված ուղղման միջոցների հետ: ունենալու տեսակցություններ, օգտվելու հեռախոսակապից, գրականությունից և հնարավոր լրատվական միջոցներից. Գ Լ ՈՒ Խ 2 10) հանգստի, ներառյալ՝ բացօթյա զբոսանքի կամ մարմնամարզության և ութժամյա ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻ ԻՐԱՎԱԿԱՆ ՎԻՃԱԿԸ գիշերային քնի իրավունքը.

ՀՈԴՎԱԾ 11. 11) իր անվամբ կամ ազգանվամբ կոչվելու. ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻ ԻՐԱՎԱԿԱՆ ՎԻՃԱԿԸ 12) անձնական ընդունելության խնդրանքով դիմելու պատիժը կատարող մարմնի կամ 1. Հայաստանի Հանրապետությունը պաշտպանում է դատապարտյալի իրավունքները, հիմնարկի ղեկավարին, այդ մարմնի կամ հիմնարկի գործունեության նկատմամբ հսկողություն ազատություններն ու օրինական շահերը պատիժը կատարելու ընթացքում, ապահովում է և վերահսկողություն իրականացնող մարմիններ. դատապարտյալի նկատմամբ կիրառվող հարկադրանքի միջոցների օրինականությունը։ 13) քաղաքացիաիրավական գործարքների մասնակցելու. 2. Պատիժը կատարելու ընթացքում դատապարտյալի իրավունքներն ու ազատությունները 14) հնարավոր և օրենքով նախատեսված կրթություն ստանալու, ստեղծագործ կարող են սահմանափակվել դատարանի դատավճռով, սույն օրենսգրքով և այլ օրենքներով: աշխատանքով զբաղվելու. 3. Դատապարտյալը քաղաքացիական պարտականությունների կատարումից կարող է 15) պատիժը կատարող հիմնարկի խանութից կամ կրպակից կամ վարչակազմի միջոցով ազատվել միայն օրենքով նախատեսված դեպքերում։ ձեռք բերելու լրացուցիչ սնունդ և առաջին անհրաժեշտության առարկաներ. 4. Դատապարտյալի իրավունքները, ազատությունները և պարտականություններն 16) դրամական փոխանցումներ, հանձնուքներ և ծանրոցներ ստանալու և ուղարկելու: իրականացնելու կարգը սահմանվում է սույն օրենսգրքով, ինչպես նաև ուղղիչ հիմնարկների 2. Դատապարտյալին կարող են վերապահվել օրենքով սահմանված այլ իրավունքներ: ներքին կանոնակարգով։ Դատապարտյալը իր իրավունքները, ազատությունները և 3. Օտարերկրյա քաղաքացի դատապարտյալն իրավունք ունի կապեր հաստատելու և պարտականություններն իրականացնելիս չպետք է խախտի պատիժը կրելու կարգն ու պահպանելու Հայաստանի Հանրապետությունում իր պետության դիվանագիտական պայմանները, ինչպես նաև ոտնահարի այլ անձանց իրավունքները կամ օրինական շահերը։ ներկայացուցչության կամ հյուպատոսական հաստատության հետ: Այն դատապարտյալը, ով 5. Օտարերկրյա քաղաքացի կամ քաղաքացիություն չունեցող դատապարտյալի Հայաստանի Հանրապետությունում դիվանագիտական ներկայացուցչություն կամ իրավունքները և պարտականությունները սահմանվում են սույն օրենսգրքով, այլ օրենքներով, հյուպատոսական հաստատություն չունեցող երկրի քաղաքացի է, ինչպես նաև փախստականը ինչպես նաև Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերով: կամ քաղաքացիություն չունեցող դատապարտյալն իրավունք ունեն կապեր հաստատելու և պահպանելու այն պետության դիվանագիտական ներկայացուցչության կամ հյուպատոսական ՀՈԴՎԱԾ 12. հաստատության հետ, որը ստանձնել է այդ անձանց շահերի պաշտպանությունը կամ նրանց ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻ ՀԻՄՆԱԿԱՆ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԸ պաշտպանությամբ զբաղվող ցանկացած ազգային կամ միջազգային մարմնի հետ: 1. Դատապարտյալն իրավունք ունի՝ ՀՈԴՎԱԾ 13. 1) մայրենի կամ իրեն հասկանալի այլ լեզվով տեղեկություններ ստանալու իր ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻ ՊԱՐՏԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ իրավունքների, ազատությունների և պարտականությունների, դատարանի նշանակած պատժի կատարման կարգի և պայմանների, դրանց փոփոխությունների, 1. Դատապարտյալը պարտավոր է՝ առաջարկությունների, դիմումների և բողոքների, ինչպես նաև միջազգային համապատասխան 1) դրսևորել օրինապահ վարքագիծ, կատարել և պահպանել պատիժը կամ պատժի փաստաթղթերի մասին. կատարման հետ միացված բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցները կրելու կարգը և 2) իր նկատմամբ բարեկիրթ վերաբերմունքի. պայմանները սահմանող իրավական ակտերի պահանջները. 3) իր իրավունքների և ազատությունների խախտման վերաբերյալ դիմումներով, 2) բարեկիրթ վերաբերմունք դրսևորել պատիժները կատարող մարմինների կամ բողոքներով, ինչպես անձամբ, այնպես էլ պաշտպանի կամ օրինական ներկայացուցչի միջոցով հիմնարկների ծառայողների և աշխատողների, այդ մարմիններ կամ հիմնարկներ այցելող դիմելու պատիժը կատարող մարմնի կամ հիմնարկի վարչակազմ, նրանց վերադաս անձանց և մյուս դատապարտյալների նկատմամբ. մարմիններ, դատարան, դատախազություն, մարդու իրավունքների պաշտպանին, պետական 3) պահպանել անձնական և ընդհանուր հիգիենայի կանոնները.

~193 193 ~ ~194 194 ~ հոգեբանական և իրավական աշխատանքները, դատապարտյալի աշխատանքային, կրթական, 4) խնամքով վերաբերվել պատիժները կատարող հիմնարկների գույքին. մշակութային, մարզական և նման այլ զբաղվածությունը, ինչպես նաև հասարակական 5) կատարել պատիժը կատարող մարմնի կամ հիմնարկի վարչակազմի օրինական ներգործությունը: Ուղղման միջոցների առանձին տեսակներ անչափահասների համար կրում պահանջները: են պարտադիր բնույթ: 2. Դատապարտյալն իր պարտականությունները, ինչպես նաև պատիժները կատարող 2. Ուղղման միջոցները կիրառվում են՝ հաշվի առնելով պատժի տեսակը, դատապարտյալի մարմինների և հիմնարկների վարչակազմի օրինական պահանջները չկատարելու դեպքում անձը և պատժի կրման ընթացքում նրա դրսևորած վարքագիծը, կատարած հանցագործության ենթարկվում է օրենքով սահմանված պատասխանատվության: բնույթն ու հասարակական վտանգավորության աստիճանը, դատապարտյալի վերաբերմունքն իր կատարած հանցագործությանը, պատժի ժամկետը, ուղղիչ հիմնարկի տեսակը, ինչպես նաև ՀՈԴՎԱԾ 14. պատժի կատարումը տարբերակելու ու անհատականացնելու սկզբունքով պայմանավորված ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԻ ԵՎ ՊԱՐՏԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՏԱՐԲԵՐԱԿՈՒՄԸ այլ հանգամանքներ: Դատապարտյալի՝ սույն օրենսգրքով սահմանված իրավունքներն ու 3. Սոցիալական, հոգեբանական, իրավական և դաստիարակչական աշխատանքներին պարտականությունները տարբերակվում են՝ հիմք ընդունելով դատավճռով նշանակված դատապարտյալի մասնակցությունը հաշվի է առնվում նրա ուղղման աստիճանը որոշելիս, պատժի, առանձին դեպքերում՝ նաև ուղղիչ հիմնարկի տեսակը և դրանում սահմանված ներքին ինչպես նաև նրա նկատմամբ սահմանված կարգով խրախուսանքի և տույժի միջոցներ կանոնակարգը: կիրառելիս:

ՀՈԴՎԱԾ 15. Գ Լ ՈՒ Խ 4 ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻ ԱՌԱՋԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ, ԴԻՄՈՒՄՆԵՐԸ ԵՎ ԲՈՂՈՔՆԵՐԸ ՔՆՆԱՐԿԵԼՈՒ ԿԱՐԳԸ ՎԵՐԱՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆԸ ՊԱՏԻԺՆԵՐԸ ԿԱՏԱՐԵԼՈՒ ՆԿԱՏՄԱՄԲ: ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆԸ ԴԱՏԱՐԱՆԻ ԴԱՏԱՎՃԻՌԸ ՉԿԱՏԱՐԵԼՈՒ ՀԱՄԱՐ 1. Դատապարտյալն իր առաջարկությունները, դիմումները և բողոքները կարող է ներկայացնել ամեն օր ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր։ Գրավոր բողոքները ոչ ուշ, քան ՀՈԴՎԱԾ 18. մեկ օրվա ընթացքում, ուղարկվում են հասցեատերերին: ԴԱՏԱԿԱՆ ՎԵՐԱՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆԸ 2. Դատապարտյալի առաջարկությունները, դիմումներն ու բողոքները գրաքննության ենթակա չեն: 1. Պատիժներ կատարող մարմնի և հիմնարկի վարչակազմը դատարանին հայտնում է պատիժը կատարելու մասին: 3. Պատիժը կատարող հիմնարկի կամ մարմնի վարչակազմի որոշումների ու գործողությունների առթիվ դատապարտյալի ներկայացրած առաջարկությունները, 2. Օրենքով սահմանված դեպքերում և կարգով դատարանը քննարկում է դատապարտյալի դիմումները և բողոքները չեն կասեցնում այդ որոշումների և գործողությունների կատարումը։ բողոքները՝ պատիժը կատարող մարմնի կամ հիմնարկի վարչակազմի գործողությունների դեմ։

4. Դատապարտյալի առաջարկությունները, դիմումներն ու բողոքները քննարկող մարմինները և պաշտոնատար անձինք պարտավոր են քննարկել դրանք Հայաստանի ՀՈԴՎԱԾ 19. Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգով ու ժամկետներում և ընդունված ԳԵՐԱՏԵՍՉԱԿԱՆ ՎԵՐԱՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆԸ որոշումների մասին տեղյակ պահել դատապարտյալին։ Պատիժներ կատարող մարմինների և հիմնարկների գործունեության նկատմամբ վերադաս 5. Արգելվում է որևէ ձևով հետապնդումը դատապարտյալի նկատմամբ իր իրավունքների և մարմինները և դրանց պաշտոնատար անձինք Հայաստանի Հանրապետության օրինական շահերի խախտումների վերաբերյալ առաջարկություններ, դիմումներ, բողոքներ կառավարության սահմանած կարգով իրականացնում են գերատեսչական վերահսկողություն։ ներկայացնելու դեպքում: Նման հետապնդում իրականացնող անձինք կրում են օրենքով սահմանված պատասխանատվություն: ՀՈԴՎԱԾ 20. ՊԱՏԻԺՆԵՐԸ ԿԱՏԱՐԵԼՈՒ ԵՎ ՊԱՏԺԻ ԿԱՏԱՐՄԱՆ ՀԵՏ ՄԻԱՑՎԱԾ ԲԺՇԿԱԿԱՆ ԲՆՈՒՅԹԻ Գ Լ ՈՒ Խ 3 ՀԱՐԿԱԴՐԱՆՔԻ ՄԻՋՈՑՆԵՐԸ ԿԻՐԱՌԵԼՈՒ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ԴԱՏԱԽԱԶԱԿԱՆ ՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆԸ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻ ՈՒՂՂՈՒՄԸ Պատիժները կատարելու և պատժի կատարման հետ միացված բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցները կիրառելու նկատմամբ դատախազական հսկողությունն ՀՈԴՎԱԾ 16. իրականացվում է «Դատախազության մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքով ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻ ՈՒՂՂՈՒՄԸ սահմանված կարգով: Դատապարտյալի ուղղումը մարդու, հասարակության, համակեցության կանոնների և ավանդույթների նկատմամբ դատապարտյալի հարգալից վերաբերմունքի ձևավորումն է, ՀՈԴՎԱԾ 21. ինչպես նաև վերջիններիս օրինապահ վարքագծի խթանումը՝ դատապարտյալի մոտ առողջ ՀԱՍԱՐԱԿԱԿԱՆ ՎԵՐԱՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆԸ կենսակերպի ամրապնդման և զարգացման նպատակով: 1. Պատիժները կատարելու նկատմամբ հասարակական վերահսկողությունն իրականացվում է Հայաստանի Հանրապետության պետական կառավարման լիազորված ՀՈԴՎԱԾ 17. մարմնի (այսուհետ` պետական կառավարման լիազորված մարմին) կազմավորած ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻ ՈՒՂՂՄԱՆ ՀԻՄՆԱԿԱՆ ՄԻՋՈՑՆԵՐԸ հասարակական դիտորդների խմբի միջոցով: 1. Դատապարտյալի ուղղման հիմնական միջոցներն են պատիժները կատարելու և կրելու սահմանված կարգն ու պայմանները, դատապարտյալի հետ տարվող սոցիալական,

~195 195 ~ ~196 196 ~ 2. Հասարակական դիտորդների խմբի անդամների թիվը չի կարող գերազանցել քսանմեկը: ՀՈԴՎԱԾ 23. Հասարակական դիտորդների խմբի անդամի լիազորությունների ժամկետը երեք տարի է: ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆԸ ԴԱՏԱՐԱՆԻ ԴԱՏԱՎՃԻՌԸ ՉԿԱՏԱՐԵԼՈՒ ՀԱՄԱՐ 3. Պատիժները կատարելու նկատմամբ հասարակական վերահսկողության իրականացման Դատարանի` օրինական ուժի մեջ մտած դատավճիռը կամ դատական այլ ակտը չկատարող կարգը, ինչպես նաև հասարակական դիտորդների խմբի կազմը և իրավասությունը կամ դրա կատարմանը խոչընդոտող իշխանության ներկայացուցիչը, պետական ծառայողը, սահմանում է պետական կառավարման լիազորված մարմինը: տեղական ինքնակառավարման մարմնի, պետական, առևտրային կամ այլ կազմակերպության (ՎԵՐՆԱԳԻՐԸ ՓՈՓ. 08.07.05 ՀՕ-161-Ն) պաշտոնատար անձը, ինչպես նաև դատավճռի պահանջները խախտող դատապարտյալը (21-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ՓՈՓ. 08.07.05 ՀՕ-161-Ն) պատասխանատվություն են կրում օրենքով սահմանված կարգով:

ՀՈԴՎԱԾ 22. ՀԱՏՈՒԿ ՄԱՍ ՄՈՒՏՔՆ ՈՒ ԵԼՔԸ ՊԱՏԻԺԸ ԿԱՏԱՐԵԼՈՒ ՎԱՅՐ 1. Պատիժը կատարող հիմնարկ մուտքի և ելքի կարգը սահմանում է պետական ԲԱԺԻՆ 2 կառավարման լիազորված մարմնի ղեկավարը: ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆԻՑ ԶՐԿԵԼՈՒ ՀԵՏ ՉԿԱՊՎԱԾ ՊԱՏԻԺՆԵՐԻ ԿԱՏԱՐՈՒՄԸ

2. Առանց հատուկ թույլտվության պատիժը կատարելու վայր անարգել մուտքի և ելքի Գ Լ ՈՒ Խ 5 իրավունք ունեն՝ ՏՈՒԳԱՆՔԻ ԿԱՏԱՐՈՒՄԸ 1) Հայաստանի Հանրապետության Նախագահը, Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովի նախագահը, Հայաստանի Հանրապետության վարչապետը, Հայաստանի ՀՈԴՎԱԾ 24. Հանրապետության սահմանադրական դատարանի նախագահը, Հայաստանի ՏՈՒԳԱՆՔԻ ԿԱՏԱՐՈՒՄԸ Հանրապետության վճռաբեկ դատարանի նախագահը, Հայաստանի Հանրապետության 1. Տուգանքի կատարումն ապահովում է տուգանքի դատապարտված անձի (սույն գլխում Ազգային ժողովի պատգամավորը, պետական կառավարման լիազորված մարմնի ղեկավարը այսուհետ` դատապարտյալ) բնակության վայրի քրեակատարողական ծառայության տվյալ կամ նրա համապատասխան տեղակալը. տարածքային մարմինը՝ ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատիժների կատարման 2) Հայաստանի Հանրապետության գլխավոր դատախազը, նրա տեղակալները, ինչպես նաև ստորաբաժանումը: այն դատախազները, ովքեր օրենքով սահմանված կարգով հսկողություն են իրականացնում 2. Դատապարտյալը պարտավոր է դատարանի դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց պատիժներ և հարկադրանքի այլ միջոցներ կիրառելու նկատմամբ. հետո անհապաղ և ամբողջությամբ վճարել դատավճռով որպես տուգանք նշանակված 3) պատիժը կատարող մարմնի կամ հիմնարկի վերադաս մարմինների պաշտոնատար գումարը՝ վճարման անդորրագիրը ներկայացնելով պատիժը կատարող մարմին: անձինք. (24-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ՓՈՓ. 08.07.05 ՀՕ-161-Ն, 01.06.06 ՀՕ-120-Ն, ԽՄԲ. 15.11.06 ՀՕ-182-Ն) 4) միջազգային կազմակերպությունների ներկայացուցիչները՝ Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերի հիման վրա. ՀՈԴՎԱԾ 25. 5) մարդու իրավունքների պաշտպանը. ՏՈՒԳԱՆՔԸ ՎՃԱՐԵԼՈՒ ԱՆՀՆԱՐԻՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ԴՐԱ ՀԵՏԵՎԱՆՔՆԵՐԸ 6) Հայաստանի Հանրապետության այն դատավորները, ովքեր օրենքով սահմանված կարգով 1. Դատարանը դատապարտյալի միջնորդությամբ, հաշվի առնելով դատապարտյալի քննում են պատիժը կատարելու հետ կապված հարցերը, դատապարտյալի իրավունքների և կողմից տուգանքն անհապաղ կամ ամբողջությամբ վճարելու անհնարինության հանգամանքը, ազատությունների խախտման, ինչպես նաև պատիժը կատարող մարմնի կամ հիմնարկի նրա համար վճարման ժամկետ է սահմանում առավելագույնը մեկ տարի ժամկետով կամ վարչակազմի գործողությունների դեմ ներկայացված բողոքները. թույլատրում է տուգանքը մաս առ մաս վճարել նույն ժամկետում: Նշված արտոնությունն ուժը 7) պատիժները կատարելու նկատմամբ հասարակական վերահսկողություն իրականացնող կորցնում է, եթե դատապարտյալը նշանակված գումարի մասը կամ մասերը ժամանակին չի հասարակական դիտորդները: մուծում, և պատժի չկրած մասը փոխարինվում է հանրային աշխատանքներով` սույն 2.1. Օրենքով նախատեսված դեպքերում առանց հատուկ թույլտվության պատիժը օրենսգրքի 26-րդ հոդվածով սահմանված կարգով: կատարելու վայր անարգել մուտքի և ելքի իրավունք կարող է տրվել նաև այլ անձանց: 2. Տուգանքի վճարումը հետաձգելու կամ տարաժամկետելու միջնորդությամբ դատարան 2.2. Սույն հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված անձանց կողմից դատապարտյալների հետ դիմելիս դատապարտյալը պետք է հիմնավորի տուգանքը վճարելու անհնարինության տեսակցությունները չեն ազդում սույն օրենսգրքով սահմանված` դատապարտյալներին հանգամանքը, ինչպես նաև անհրաժեշտության դեպքում իր գույքային դրությունը պարզելու տրամադրվող տեսակցությունների քանակի վրա: նպատակով տա համապատասխան պարզաբանումներ: (25-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ԽՄԲ. 15.11.06 ՀՕ-182-Ն) 3. Պատիժը կատարող հիմնարկ մուտք և ելք գործող անձը, ինչպես նաև նրա իրերը պատիժը կատարող հիմնարկի վարչակազմի կողմից կարող են ենթարկվել զննության: (22-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ՓՈՓ. 08.07.05 ՀՕ-161-Ն, ԼՐԱՑ. 08.04.08 ՀՕ-15-Ն) ՀՈԴՎԱԾ 26. ՏՈՒԳԱՆՔԸ ՉՎՃԱՐԵԼԸ ԵՎ ԴՐԱ ՀԵՏԵՎԱՆՔՆԵՐԸ 1. Տուգանքը չվճարելու դեպքում այն փոխարինվում է հանրային աշխատանքներով՝ Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքով սահմանված ժամկետով և կարգով:

~197 197 ~ ~198 198 ~ 2. Դատապարտյալի նկատմամբ դատավճռով նշանակված տուգանքը հանրային 3) դատապարտյալի հետ աշխատանքային պայմանագիրը փոխելու կամ դադարեցնելու աշխատանքներով փոխարինելու նպատակով ազատությունից զրկելու հետ չկապված դեպքում հնգօրյա ժամկետում այդ մասին հաղորդում է ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատիժների կատարման ստորաբաժանումը միջնորդություն է ներկայացնում դատարան: պատիժների կատարման ստորաբաժանմանը. 3. Եթե տուգանքը վճարված է մասնակիորեն, ապա հանրային աշխատանքների ժամկետը 4) պատիժը չկրած դատապարտյալին պետական և այլ հիմնարկներում կամ որոշվում է` հաշվի առնելով, թե տուգանքի որ մասն է վճարված: կազմակերպություններում զբաղեցրած որոշակի պաշտոնից ազատելու դեպքում նրա (26-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ՓՈՓ. 08.07.05 ՀՕ-161-Ն, 01.06.06 ՀՕ-120-Ն, ԽՄԲ. 15.11.06 ՀՕ-182-Ն) աշխատանքային գրքույկում գրանցում է կատարում այն մասին, թե ինչ հիմքով, ինչ ժամկետով և ինչ պաշտոն զբաղեցնելու իրավունքից է նա զրկված: Գ Լ ՈՒ Խ 6 (28-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ՓՈՓ. 08.07.05 ՀՕ-161-Ն) ՈՐՈՇԱԿԻ ՊԱՇՏՈՆՆԵՐ ԶԲԱՂԵՑՆԵԼՈՒ ԿԱՄ ՈՐՈՇԱԿԻ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՄԲ ԶԲԱՂՎԵԼՈՒ ԻՐԱՎՈՒՆՔԻՑ ԶՐԿԵԼԸ ԿԱՏԱՐԵԼԸ ՀՈԴՎԱԾ 29. ՈՐՈՇԱԿԻ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՄԲ ԶԲԱՂՎԵԼՈՒ ԻՐԱՎՈՒՆՔԻՑ ԶՐԿԵԼՈՒ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅՈՒՆ ՈՒՆԵՑՈՂ ՀՈԴՎԱԾ 27. ՄԱՐՄԻՆՆԵՐԻ ԿԱՄ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՊԱՐՏԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ՈՐՈՇԱԿԻ ՊԱՇՏՈՆՆԵՐ ԶԲԱՂԵՑՆԵԼՈՒ ԿԱՄ ՈՐՈՇԱԿԻ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՄԲ ԶԲԱՂՎԵԼՈՒ 1. Դատապարտյալին որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելու մասին ԻՐԱՎՈՒՆՔԻՑ ԶՐԿԵԼՈՒ ԿԱՏԱՐՈՒՄԸ դատարանի դատավճռի պահանջները պարտադիր են այն մարմինների կամ 1. Որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու կազմակերպությունների համար, որոնք իրավասու են նման գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելու` հիմնական պատժի կատարումն ապահովում է ազատությունից զրկելու թույլտվություն տալու կամ այն վերացնելու: հետ չկապված պատիժների կատարման ստորաբաժանումը: 2. Իրավասու մարմինները կամ կազմակերպությունները դատարանի դատավճռի պատճենը 2. Որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու և ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատիժների կատարման ստորաբաժանման իրավունքից զրկելու` լրացուցիչ պատժի կատարումն ապահովում է հիմնական պատիժը ծանուցումը ստանալուց հետո` ոչ ուշ, քան հինգ օրվա ընթացքում, պարտավոր են վերացնել կատարող մարմինը կամ հիմնարկը, իսկ հիմնական պատիժը կրելուց հետո՝ ազատությունից դատապարտյալին արգելված գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքի թույլտվությունը կամ զրկելու հետ չկապված պատիժների կատարման ստորաբաժանումը: համապատասխան ժամկետով կասեցնել այդ թույլտվության գործողությունը՝ նրան զրկելով 3. Որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու համապատասխան փաստաթղթից, որը նրան իրավունք է վերապահում զբաղվելու տվյալ իրավունքից զրկելու դատապարտված անձի (սույն գլխում այսուհետ` դատապարտյալ) գործունեությամբ՝ այդ մասին պաշտոնապես տեղյակ պահելով ազատությունից զրկելու հետ կողմից զինվորական ծառայության կամ այլընտրանքային ծառայության անցնելու չկապված պատիժների կատարման ստորաբաժանմանը: դեպքում ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատիժների կատարման ստորաբաժանումը 3. Եթե արգելված գործունեությամբ զբաղվելու նախկին թույլտվությունը հավաստված է զինվորական կոմիսարիատ կամ դատապարտյալի ծառայության վայր է ուղարկում դատավճռով սահմանվածից տարբեր այնպիսի փաստաթղթով, որը տրված է ավելի երկար դատավճռի պատճենը` ծառայության ընթացքում տվյալ պատժի կրումը շարունակելու ժամկետով կամ պարունակում է այլ գործունեության տեսակով զբաղվելու իրավունք, ապա նպատակով: համապատասխան մարմինը թույլտվությունը հավաստող փաստաթղթում նշում է կատարում (27-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ՓՈՓ. 08.07.05 ՀՕ-161-Ն) համապատասխան գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելու մասին՝ հղում կատարելով դատավճռին և նշելով զրկման ժամկետը, իսկ նշում կատարելու անհնարինության ՀՈԴՎԱԾ 28. դեպքում թույլտվությունը հավաստող փաստաթուղթն անվճար փոխարինում է մեկ այլ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻ ԱՇԽԱՏԱՎԱՅՐԻ ՎԱՐՉԱԿԱԶՄԻ ՊԱՐՏԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ժամանակավոր փաստաթղթով: 1. Որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու (29-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ՓՈՓ. 08.07.05 ՀՕ-161-Ն) իրավունքից զրկելու մասին օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռի պահանջները պարտադիր են դատապարտյալի աշխատավայրի վարչակազմի համար: ՀՈԴՎԱԾ 30. 2. Դատապարտյալի աշխատավայրի վարչակազմը՝ ՈՐՈՇԱԿԻ ՊԱՇՏՈՆՆԵՐ ԶԲԱՂԵՑՆԵԼՈՒ ԿԱՄ ՈՐՈՇԱԿԻ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՄԲ ԶԲԱՂՎԵԼՈՒ ԻՐԱՎՈՒՆՔԻՑ ԶՐԿԵԼՈՒ ԺԱՄԿԵՏԻ ՀԱՇՎԱՐԿՈՒՄԸ 1) ապահովում է որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելու մասին օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռի պահանջների 1. Որպես հիմնական կամ որպես լրացուցիչ պատիժ նշանակված որոշակի պաշտոններ կատարումը՝ դատավճռի պատճենը և քրեակատարողական մարմնի ծանուցումը ստանալու զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելու ժամկետը պահից հինգ օրվա ընթացքում, ինչպես նաև միջոցներ է ձեռնարկում դատավճռով` հաշվարկվում է դատարանի դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելու պահից, բացառությամբ դատապարտյալին արգելված պաշտոնները զբաղեցնելու կամ արգելված գործունեությամբ սույն հոդվածի 3-րդ մասով նախատեսված դեպքերի: զբաղվելու հետ կապված բոլոր իրավունքներից և արտոնություններից զրկելու ուղղությամբ՝ 2. Որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու այդ մասին պաշտոնապես տեղյակ պահելով քրեակատարողական համապատասխան իրավունքից զրկելը կարգապահական գումարտակում պահելու, կալանքի կամ որոշակի մարմնին կամ հիմնարկին. ժամկետով ազատազրկման հետ որպես լրացուցիչ պատիժ նշանակելիս տարածվում է 2) ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատիժների կատարման ստորաբաժանման հիմնական պատիժը կրելու ամբողջ ժամանակի վրա, ընդ որում, լրացուցիչ պատժի ժամկետը պահանջով ներկայացնում է պատիժը կատարելու հետ կապված փաստաթղթեր. հաշվարկվում է հիմնական պատիժը կրելուց հետո: 3. Որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելու ժամկետի մեջ չի հաշվարկվում այն ժամանակը, որի ընթացքում

~199 199 ~ ~200 200 ~ դատապարտյալը զբաղեցրել է իրեն արգելված պաշտոններ կամ զբաղվել է իրեն արգելված ՀՈԴՎԱԾ 33. գործունեությամբ: ՀԱՆՐԱՅԻՆ ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐ ԿԱՏԱՐԵԼՈՒ ԿԱՐԳԸ 1. Դատապարտյալը պարտավոր է դատավճռով սահմանված ողջ ժամանակահատվածի ՀՈԴՎԱԾ 31. ընթացքում պահպանել այն մարմինների կամ կազմակերպությունների ներքին ՈՐՈՇԱԿԻ ՊԱՇՏՈՆՆԵՐ ԶԲԱՂԵՑՆԵԼՈՒ ԿԱՄ ՈՐՈՇԱԿԻ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՄԲ ԶԲԱՂՎԵԼՈՒ աշխատանքային կանոնները, որտեղ նա կատարում է հանրային աշխատանքները, բարեխիղճ ԻՐԱՎՈՒՆՔԻՑ ԶՐԿՎԱԾ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻ ՊԱՐՏԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ վերաբերմունք դրսևորել աշխատանքին, աշխատել իր համար որոշված վայրերում, ինչպես Դատապարտյալը պարտավոր է՝ նաև բնակության վայրը փոխելու դեպքում այդ մասին տեղյակ պահել ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատիժների կատարման ստորաբաժանմանը: 1) կատարել դատավճռի պահանջները. 2. Աշխատանքի հիմնական վայրում դատապարտյալին հերթական ամենամյա արձակուրդ 2) կատարել ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատիժների կատարման տրամադրելը չի կասեցնում հանրային աշխատանքների ձևով պատժի կատարումը: ստորաբաժանման ծառայողների օրինական պահանջները, ներկայացնել փաստաթղթեր, որոնք կապված են պատիժը կրելու հետ. 3. Դատապարտյալի կենսաթոշակային տարիքը լրանալու կամ նրան առաջին կամ երկրորդ խմբի հաշմանդամ ճանաչելու, պատիժը կրելուն խոչընդոտող այլ ծանր հիվանդությամբ 3) հնգօրյա ժամկետում ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատիժների կատարման հիվանդանալու, ինչպես նաև հղիության դեպքում ազատությունից զրկելու հետ չկապված ստորաբաժանմանը տեղեկացնել աշխատանքի, այն փոխելու կամ աշխատանքից ազատվելու պատիժների կատարման ստորաբաժանումը միջնորդություն է ներկայացնում դատարան` մասին: պատժից ազատելու կամ պատժի կրումը հետաձգելու նպատակով: (31-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ՓՈՓ. 08.07.05 ՀՕ-161-Ն) 4. Հանրային աշխատանքները կատարելիս ստացած վնասվածքների դիմաց փոխհատուցումը կատարվում է Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական Գ Լ ՈՒ Խ 7 օրենսդրությամբ սահմանված կարգով: ՀԱՆՐԱՅԻՆ ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐ ԿԱՏԱՐԵԼԸ 5. Դատապարտյալի` պարտադիր զինվորական կամ այլընտրանքային ծառայության ՀՈԴՎԱԾ 32. զորակոչվելու դեպքում հանրային աշխատանքների ձևով պատժի կատարումը զինվորական կամ այլընտրանքային ծառայության ժամկետով կասեցվում է: ՀԱՆՐԱՅԻՆ ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐ ԿԱՏԱՐԵԼԸ 1. Հանրային աշխատանքների կատարումը դատական ակտի հիման վրա ապահովում է Դատապարտյալի` ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կրելու դեպքում ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատիժների կատարման ստորաբաժանումը` իր Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 51-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նշանակված որոշած վայրերում: հանրային աշխատանքների ձևով պատժի կատարումը ազատությունից զրկելու հետ կապված պատժի կրման ժամկետով կասեցվում է: 2. Հանրային աշխատանքների դատապարտված անձը (սույն գլխում այսուհետ` (33-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ՓՈՓ. 08.07.05 ՀՕ-161-Ն, ԼՐԱՑ. 01.06.06 ՀՕ-120-Ն, ԼՐԱՑ. 15.11.06 ՀՕ-182-Ն) դատապարտյալ) պարտավոր է ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատիժների կատարման ստորաբաժանում ներկայանալ դատարանի դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո` յոթ օրվա ընթացքում: ՀՈԴՎԱԾ 34. ՎԵՐԱՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆԸ ՀԱՆՐԱՅԻՆ ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐԻ ԿԱՏԱՐՄԱՆ ՆԿԱՏՄԱՄԲ Դատապարտյալը հանրային աշխատանքների ներգրավվում է, և նշանակված պատիժը կատարվում է դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո` երկու տարվա ընթացքում: 1. Դատապարտյալի համար որոշված աշխատանքների կատարումը վերահսկելու Հանրային աշխատանքների կատարման ընթացքում պատժի կատարումը կարող է մինչև մեկ նպատակով ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատիժների կատարման տարի ժամկետով ընդհատվել ոչ ավելի, քան մեկ անգամ: ստորաբաժանումը վարում է հանրային աշխատաժամերի հաշվառման քարտ, որը լրացնում, Հանրային աշխատանքների ներգրավման կարգը և ժամկետները սահմանում է Հայաստանի ստորագրում և կնքում է տվյալ աշխատանքները կազմակերպող մարմնի կամ Հանրապետության կառավարությունը: կազմակերպության վարչակազմը:

3. Դատապարտյալի հաշվառումը, պատիժը կրելու կարգն ու պայմանները պահպանելու 2. Դատապարտյալը պարտավոր է ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատիժների նկատմամբ հսկողությունն իրականացնում է, ինչպես նաև պատիժը կրելու կարգը և կատարման ստորաբաժանմանը տեղեկացնել հանրային աշխատանքները կատարելու մասին: պայմանները նրան բացատրում է ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատիժների Հանրային աշխատանքները կատարելու, դրանք ոչ պատշաճ կատարելու կամ կատարման ստորաբաժանումը: դատապարտյալի կողմից պատիժը կրելուց խուսափելու մասին ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատիժների կատարման ստորաբաժանմանը կարող է տեղեկացնել նաև տվյալ 4. Հանրային աշխատանքների կատարման ժամկետի սկիզբը հաշվարկվում է աշխատանքները կազմակերպող մարմնի կամ կազմակերպության վարչակազմը: դատապարտյալի` հանրային աշխատանքների փաստացի ներգրավվելու պահից: 3. Հանրային աշխատաժամերի հաշվառման կարգը սահմանում է Հայաստանի (32-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ՓՈՓ. 08.07.05 ՀՕ-161-Ն, ՓՈՓ., ԽՄԲ. 01.06.06 ՀՕ-120-Ն, ԼՐԱՑ. 15.11.06 ՀՕ-182-Ն) Հանրապետության կառավարությունը: (34-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ՓՈՓ. 08.07.05 ՀՕ-161-Ն)

~201 201 ~ ~202 202 ~ ՀՈԴՎԱԾ 35. ձեռնարկում այդ կոչման, կարգի, աստիճանի կամ որակավորման դասի հետ կապված բոլոր ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻ ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆԸ իրավունքներից և արտոնություններից նրան զրկելու ուղղությամբ՝ այդ մասին մեկամսյա 1. Պատիժը կրելու կարգն ու պայմանները խախտելու դեպքում ազատությունից զրկելու հետ ժամկետում պաշտոնապես տեղյակ պահելով համապատասխան քրեակատարողական չկապված պատիժների կատարման ստորաբաժանումը դատապարտյալին նախազգուշացնում մարմնին կամ հիմնարկին: է օրենքով սահմանված պատասխանատվության մասին: 2. Հանրային աշխատանքները կատարելուց չարամտորեն խուսափող դատապարտյալի Գ Լ ՈՒ Խ 9 վերաբերյալ ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատիժների կատարման ԳՈՒՅՔԻ ԲՌՆԱԳՐԱՎՈՒՄԸ ԿԱՏԱՐԵԼԸ ստորաբաժանումը միջնորդություն է ներկայացնում դատարան՝ հանրային աշխատանքների չկրած մասը կալանքով կամ որոշակի ժամկետով ազատազրկմամբ փոխարինելու մասին` ՀՈԴՎԱԾ 38. Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքով սահմանված ժամկետների ԳՈՒՅՔԻ ԲՌՆԱԳՐԱՎՈՒՄԸ ԿԱՏԱՐԵԼԸ սահմաններում: 1. Գույքի բռնագրավման կատարումն ապահովում է հիմնական պատիժը կատարող 3. Հանրային աշխատանքների ձևով պատիժը կրելուց չարամտորեն խուսափող է քրեակատարողական հիմնարկը: համարվում այն դատապարտյալը, ով` 2. Քրեակատարողական հիմնարկը գույքի բռնագրավման մասին դատավճիռը ստանալուց 1) մեկ ամսվա ընթացքում կատարել է հանրային աշխատաժամերի հաշվառման քարտով հետո պատիժը կատարելը վերապահում է դատական ակտերի հարկադիր կատարումն նախատեսված աշխատանքների իննսուն տոկոսից պակաս հանրային աշխատանքներ` ապահովող ծառայությանը, որը տրամադրում է համապատասխան տեղեկատվություն՝ առանց հարգելի պատճառի. պատիժը կատարելու կամ այն կատարելու անհնարինության մասին: 2) հանրային աշխատանքների կատարման ժամանակ մեկ ամսվա ընթացքում երկուսից ավելի անգամ կոպտորեն խախտել է աշխատանքային կարգապահության կանոնները. ՀՈԴՎԱԾ 39. 3) ծանուցվելու դեպքում երկու և ավելի անգամ անընդմեջ կամ օրենքով նախատեսված ԳՈՒՅՔԻ ԲՌՆԱԳՐԱՎՈՒՄԸ ԿԱՏԱՐԵԼՈՒ ԿԱՐԳԸ դեպքում չի ներկայացել ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատիժների կատարման Գույքի բռնագրավումը կատարվում է «Դատական ակտերի հարկադիր կատարման մասին» ստորաբաժանում: Հայաստանի Հանրապետության օրենքով սահմանված կարգով՝ հաշվի առնելով սույն (35-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ՓՈՓ. 08.07.05 ՀՕ-161-Ն, ԽՄԲ. 01.06.06 ՀՕ-120-Ն) օրենսգրքի 40-րդ հոդվածի պահանջները:

Գ Լ ՈՒ Խ 8 ՀՈԴՎԱԾ 40. ՀԱՏՈՒԿ ԿԱՄ ԶԻՆՎՈՐԱԿԱՆ ԿՈՉՈՒՄԻՑ, ԿԱՐԳԻՑ, ԱՍՏԻՃԱՆԻՑ ԿԱՄ ՈՐԱԿԱՎՈՐՄԱՆ ԴԱՍԻՑ ԶՐԿԵԼԸ ԲՌՆԱԳՐԱՎՄԱՆ ԵՆԹԱԿԱ ԳՈՒՅՔԸ ԿԱՏԱՐԵԼԸ Բռնագրավման ենթակա գույքը ներառում է գույքի բռնագրավման դատապարտված անձին սեփականության իրավունքով պատկանող գույքը, բացառությամբ սույն օրենսգրքին կից ՀՈԴՎԱԾ 36. հավելվածով նախատեսված գույքի: ՀԱՏՈՒԿ ԿԱՄ ԶԻՆՎՈՐԱԿԱՆ ԿՈՉՈՒՄԻՑ, ԿԱՐԳԻՑ, ԱՍՏԻՃԱՆԻՑ ԿԱՄ ՈՐԱԿԱՎՈՐՄԱՆ ԴԱՍԻՑ ԶՐԿԵԼԸ ԿԱՏԱՐԵԼԸ Գ Լ ՈՒ Խ 10 1. Հատուկ կամ զինվորական կոչումից, կարգից, աստիճանից կամ որակավորման դասից ՈՒՂՂԻՉ ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐԸ ԿԱՏԱՐԵԼԸ զրկելը կատարելն ապահովում է հիմնական պատիժը կատարող մարմինը կամ հիմնարկը: (10-ՐԴ ԳԼՈՒԽՆ ՈՒԺԸ ԿՈՐՑՐԵԼ Է 01.06.06 ՀՕ-120-Ն) 2. Հիմնական պատիժը կատարող մարմինը կամ հիմնարկը հատուկ կամ զինվորական կոչումից, կարգից, աստիճանից կամ որակավորման դասից զրկելու մասին դատավճռի ԲԱԺԻՆ 3 պատճենը ստանալուց և դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո` տասնհինգօրյա ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆԻՑ ԶՐԿԵԼՈՒ ՀԵՏ ԿԱՊՎԱԾ ՊԱՏԻԺՆԵՐԸ ԿԱՏԱՐԵԼԸ ժամկետում, դատավճռի պատճենն ուղարկում է այդ կոչումը, կարգը, աստիճանը կամ որակավորման դասը շնորհած մարմին կամ պաշտոնատար անձին՝ համապատասխան Գ Լ ՈՒ Խ 11 գործողություններ կատարելու նպատակով։ ԿԱՐԳԱՊԱՀԱԿԱՆ ԳՈՒՄԱՐՏԱԿՈՒՄ ՊԱՀԵԼԸ ԿԱՏԱՐԵԼԸ

ՀՈԴՎԱԾ 47. ՀՈԴՎԱԾ 37. ԿԱՐԳԱՊԱՀԱԿԱՆ ԳՈՒՄԱՐՏԱԿՈՒՄ ՊԱՀԵԼԸ ԿԱՏԱՐԵԼԸ ՀԱՏՈՒԿ ԿԱՄ ԶԻՆՎՈՐԱԿԱՆ ԿՈՉՈՒՄԻՑ, ԿԱՐԳԻՑ, ԱՍՏԻՃԱՆԻՑ ԿԱՄ ՈՐԱԿԱՎՈՐՄԱՆ ԴԱՍԻՑ ԶՐԿԵԼԸ ԿԱՏԱՐԵԼՈՒ ԿԱՐԳԸ 1. Կարգապահական գումարտակում պահելու կատարումն ապահովում է այդ նպատակով Հատուկ կամ զինվորական կոչում, կարգ, աստիճան կամ որակավորման դաս շնորհած պաշտպանության բնագավառի կառավարման լիազորված մարմնի համակարգում գործող մարմինը կամ պաշտոնատար անձը դատավճռի պատճենը ստանալուց հետո` տասնօրյա կարգապահական գումարտակը: ժամկետում, կատարում է համապատասխան գործողություններ՝ հատուկ կամ զինվորական 2. Կարգապահական գումարտակում պահելու դատապարտված զինծառայողներին (սույն կոչումից, կարգից, աստիճանից կամ որակավորման դասից զրկելու դատապարտված անձին գլխում այսուհետ` դատապարտյալ) ուղեկցորդելը, փոխադրելը և կարգապահական (սույն գլխում այսուհետ` դատապարտյալ) հատուկ կամ զինվորական կոչումից, կարգից, գումարտակ ընդունելը կատարվում են որոշակի ժամկետով ազատազրկման դատապարտված աստիճանից կամ որակավորման դասից զրկելու նպատակով, ինչպես նաև միջոցներ անձանց համար սահմանված կարգով:

~203 203 ~ ~204 204 ~ ՀՈԴՎԱԾ 48. 2. Դատապարտյալն իրավունք ունի ամսական առնվազն երկու կարճատև տեսակցության: ԿԱՐԳԱՊԱՀԱԿԱՆ ԳՈՒՄԱՐՏԱԿՈՒՄ ՊԱՀԵԼՈՒ ԿԱՐԳԸ ԵՎ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐԸ Տեսակցությունները տրամադրվում են մերձավոր ազգականների հետ, իսկ կարգապահական 1. Կարգապահական գումարտակում սահմանվում է պատիժը կատարելու և կրելու գումարտակի հրամանատարի թույլտվությամբ, ինչպես նաև օրենքով նախատեսված որոշակի կարգ, որն ապահովում է դատապարտյալի ուղղումը, պարտականությունների ու դեպքերում` նաև այլ անձանց հետ: Դատապարտյալին տրամադրվում են տեսակցություններ զինվորական ծառայության պահանջների կատարումը, իրավունքների և օրինական շահերի պաշտպանի հետ՝ առանց քանակի և տևողության սահմանափակման: Պաշտպանի հետ պաշտպանությունը, դատապարտյալի նկատմամբ հսկողությունը, զինծառայողի և դատապարտյալի տեսակցությունները տեղի են ունենում մեկուսի, իսկ վերջիններիս կարգապահական գումարտակի անձնակազմի անձնական անվտանգությունը: ցանկությամբ տեսակցությանը կարող են ներկա գտնվել կարգապահական գումարտակի 2. Դատապարտյալը պարտավոր է պահպանել կարգապահական գումարտակի՝ պետական ներկայացուցիչը կամ ներկայացուցիչները: կառավարման լիազորված մարմնի սահմանած ներքին կանոնակարգի պահանջները: 3. Դատապարտյալին թույլատրվում է ստանալ և իր հաշվին ուղարկել ծանրոցներ, 3. Կարգապահական գումարտակի հրամանատարությունը պետական կառավարման հանձնուքներ և փաթեթներ, առանց սահմանափակման կատարել և ստանալ դրամական լիազորված մարմնի սահմանած հատուկ ծրագրով դատապարտյալի հետ անցկացնում է փոխանցումներ, ինչպես նաև իր հաշվին վարել նամակագրություն՝ առանց նամակների, ֆիզիկական և մարտական պատրաստականության դասընթացներ: հեռագրերի թվի սահմանափակման: Ծանրոցները, հանձնուքները, փաթեթներն ու նամակներն ուղարկելու և ընդունելու, ինչպես նաև դրանք դատապարտյալին հանձնելու կարգը 4. Դատապարտյալի նկատմամբ, ուղղման հիմնական միջոցներից բացի, կարող են սահմանվում է կարգապահական գումարտակի ներքին կանոնակարգով: կիրառվել նաև զինվորական ծառայությամբ պայմանավորված ուղղման այլ միջոցներ: 4. Կապի միջոցներից, այդ թվում՝ հեռախոսակապից, օգտվելու կարգը և քանակը սահմանվում են կարգապահական գումարտակի ներքին կանոնակարգով: ՀՈԴՎԱԾ 49. 5. Նամակագրությունն իրականացվում է կարգապահական գումարտակի ԿԱՐԳԱՊԱՀԱԿԱՆ ԳՈՒՄԱՐՏԱԿՈՒՄ ՊԱՀԵԼՈՒ ԿԱՐԳԻ ԵՎ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐԻ հրամանատարության միջոցով և, առանց նամակագրության բովանդակությանը ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ծանոթանալու, այն ենթակա է արտաքին զննման՝ արգելված առարկաների կամ նյութերի 1. Դատապարտյալը, անկախ զինվորական կոչումից և նախկինում զբաղեցրած պաշտոնից, փոխանցումը բացառելու նպատակով: Դատապարտյալի անունով՝ տեղափոխման պատճառով պատիժը կրելու ընթացքում գտնվում է շարքային կազմի զինծառայողի կարգավիճակում, նրա բացակայությամբ ստացված նամակներն ուղարկվում են նրա գտնվելու նոր վայր: կրում է կարգապահական գումարտակի ներքին կանոնակարգով սահմանված նմուշի՝ առանց տարբերանշանների համազգեստ: 6. Սույն օրենսգրքի 80-րդ հոդվածով նախատեսված դեպքերում դատապարտյալին կարող է տրամադրվել կարճաժամկետ մեկնում կարգապահական գումարտակի սահմաններից դուրս՝ 2. Դատապարտյալը կարող է ներգրավվել չվարձատրվող հասարակական մինչև յոթ օր տևողությամբ, չհաշված մեկնելու և վերադարձի համար անհրաժեշտ ժամանակը, աշխատանքների, բայց օրվա ընթացքում երկու ժամից ոչ ավելի ժամանակով: որը չի կարող գերազանցել երեք օրը: Կարգապահական գումարտակի սահմաններից դուրս 3. Կարգապահական գումարտակում դատապարտյալին արգելվում է ունենալ կանխիկ գտնվելու ժամանակը հաշվարկվում է պատժի կրման ժամկետի մեջ: Դատապարտյալին դրամ, այդ թվում՝ արտարժույթ, արժեթղթեր, ինչպես նաև կարգապահական գումարտակի զինծառայողների համար նախատեսված արձակուրդներ չեն տրամադրվում: Կարճաժամկետ ներքին կանոնակարգով արգելված առարկաներ և իրեր: Հայտնաբերված կանխիկ դրամը, այդ մեկնում տրամադրվում է ոչ ավելի, քան տարվա ընթացքում երկու անգամ: թվում՝ արտարժույթը, արժեթղթերը և այլ արժեքավոր իրերը, կարգապահական գումարտակի (50-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ՓՈՓ. 08.04.08 ՀՕ-15-Ն) ներքին կանոնակարգով սահմանված կարգին համապատասխան` առգրավվում և պահվում են մինչև պատժից ազատվելը: Դատապարտյալից առգրավված առարկաները և իրերը ՀՈԴՎԱԾ 51. կարգապահական գումարտակի հրամանատարի հրամանով հանձնվում են պահպանության ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ԿԻՐԱՌՎՈՂ ԽՐԱԽՈՒՍԱՆՔԻ ՄԻՋՈՑՆԵՐԸ կամ ոչնչացվում են՝ կազմելով համապատասխան արձանագրություն: 4. Սննդամթերքի և առաջին անհրաժեշտության առարկաների ցանկն ու քանակը, որոնք 1. Օրինապահ վարքագիծ դրսևորելու համար դատապարտյալի նկատմամբ սահմանված դատապարտյալին թույլատրվում է ունենալ, ձեռք բերել անկանխիկ հաշվարկով կամ ստանալ կարգով կարող են կիրառվել խրախուսանքի հետևյալ միջոցները. ծանրոցներով, հանձնուքներով և փաթեթներով, սահմանվում են կարգապահական 1) լրացուցիչ կարճատև տեսակցության տրամադրում. գումարտակի ներքին կանոնակարգով: Սննդամթերք և առաջին անհրաժեշտության 2) նախկինում նշանակված տույժի վաղաժամկետ հանում: առարկաներ ձեռք բերելու նպատակով դատապարտյալն իրավունք ունի իր անձնական 2. Դատապարտյալին խրախուսանքի կարգով կարգապահական գումարտակի հաշվից ծախսելու Հայաստանի Հանրապետությունում սահմանված նվազագույն հրամանատարի որոշմամբ կարող է տրամադրվել տարեկան լրացուցիչ մինչև երկու կարճատև աշխատավարձի (այսուհետ` սահմանված նվազագույն աշխատավարձ) մինչև տեսակցություն։ երեսնապատիկի չափով գումար: 3. Սույն հոդվածով սահմանված խրախուսանքի միջոցներից բացի, կարող են կիրառվել զինվորական կանոնագրքերով սահմանված խրախուսանքի այլ միջոցներ: ՀՈԴՎԱԾ 50. (51-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ՓՈՓ. 01.06.06 ՀՕ-120-Ն) ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻ ԿԱՊՆ ԱՐՏԱՔԻՆ ԱՇԽԱՐՀԻ ՀԵՏ 1. Կարգապահական գումարտակում ստեղծվում են համապատասխան պայմաններ՝ ընտանիքի և արտաքին աշխարհի հետ դատապարտյալի կապն ապահովելու համար: Այդ նպատակով կարգապահական գումարտակում ստեղծվում են կարճատև տեսակցությունների սենյակներ, կապի հնարավոր միջոցների հանգույցներ, լրատվական միջոցներից օգտվելու հնարավոր պայմաններ:

~205 205 ~ ~206 206 ~ ՀՈԴՎԱԾ 52. Գ Լ ՈՒ Խ 12 ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ԿԻՐԱՌՎՈՂ ՏՈՒՅԺԻ ՄԻՋՈՑՆԵՐԸ ԿԱԼԱՆՔԸ ԿԱՏԱՐԵԼԸ

1. Կարգապահական գումարտակի ներքին կանոնակարգով սահմանված պատժի կրման կարգը և պայմանները խախտելու համար դատապարտյալի նկատմամբ սահմանված կարգով ՀՈԴՎԱԾ 55. կարող են կիրառվել տույժի հետևյալ միջոցները. ԿԱԼԱՆՔԸ ԿԱՏԱՐԵԼԸ

1) նկատողություն. 1. Կալանքի կատարումն ապահովում է ուղղիչ հիմնարկը: 2) խիստ նկատողություն. 2. Զինծառայողի նկատմամբ նշանակված կալանքի կատարումն ապահովում է կայազորային կարգապահական մեկուսարանը: 3) կարգապահական կալանք՝ մինչև տասնհինգ օր ժամկետով: 3. Կալանքի դատապարտված անձը (սույն գլխում այսուհետ` դատապարտյալ) պատժի ողջ 2. Կարգապահական կալանքը դատապարտյալը կրում է կարգապահական գումարտակի ժամկետը, որպես կանոն, կրում է պատիժը կրելու նույն վայրում: Դատապարտյալը պատիժը պատժախցում: կրելու մեկ վայրից մյուսը կարող է փոխադրվել իր հիվանդության դեպքում կամ անձնական 3. Կարգապահական կալանք կրելու ժամանակամիջոցում դատապարտյալին արգելվում են անվտանգությունն ապահովելու նպատակով, ինչպես նաև այլ բացառիկ հանգամանքներում, տեսակցությունները, բացառությամբ օրենքով նախատեսված դեպքերի, հեռախոսակապից որոնք խոչընդոտում են տվյալ վայրում դատապարտյալի պատիժը կրելուն: օգտվելը, դրամական փոխանցումներ, հանձնուքներ ու ծանրոցներ ստանալը և ուղարկելը, (55-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ՓՈՓ. 01.06.06 ՀՕ-120-Ն) նամակագրություն վարելը, գրականությունից և զանգվածային լրատվությունից օգտվելը, աշխատելը, քաղաքացիաիրավական գործարքներին մասնակցելը։ ՀՈԴՎԱԾ 56. 4. Սույն հոդվածի 1-ին մասով սահմանված տույժի միջոցները կիրառվում են ներքին ԿԱԼԱՆՔԸ ԿՐԵԼՈՒ ԿԱՐԳԸ ԵՎ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐԸ կանոնակարգով նախատեսված դեպքերում և կարգով: 1. Դատապարտյալները պահվում են խիստ մեկուսացման պայմաններում՝ սույն օրենսգրքի 5. Սույն հոդվածում սահմանված տույժի միջոցներից բացի, կարող են կիրառվել 68-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված` դատապարտյալներին անջատ պահելու զինվորական կանոնագրքերով սահմանված տույժի այլ միջոցներ: չափանիշներին համապատասխան: (52-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ՓՈՓ. 01.06.06 ՀՕ-120-Ն, 08.04.08 ՀՕ-15-Ն) 2. Դատապարտյալի վրա տարածվում են փակ տեսակի ուղղիչ հիմնարկում պատիժ կրող ազատազրկման դատապարտված անձի համար սույն օրենսգրքով և իրավական այլ ակտերով ՀՈԴՎԱԾ 53. սահմանված պատիժը կրելու պայմանները, բացառությամբ կալանք պատժատեսակի համար ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ԽՐԱԽՈՒՍԱՆՔԻ ԵՎ ՏՈՒՅԺԻ ՄԻՋՈՑՆԵՐ ԿԻՐԱՌԵԼՈՒ ԿԱՐԳԸ սույն օրենսգրքով սահմանված առանձնահատկությունների: Դատապարտյալին Դատապարտյալի նկատմամբ կարգապահական գումարտակի հրամանատարի կողմից տեսակցություն չի տրամադրվում, բացառությամբ պաշտպանի հետ տեսակցության և սույն տույժի և խրախուսանքի միջոցներ կիրառելու և հաշվառելու կարգը սահմանում է պետական հոդվածի 3-րդ և 5-րդ մասերով, ինչպես նաև օրենքով նախատեսված դեպքերի: կառավարման լիազորված մարմինը՝ զինվորական կանոնագրքերին համապատասխան Դատապարտյալին չի թույլատրվում վարել նամակագրություն, ստանալ ծանրոց, հանձնուք և փաթեթ, բացառությամբ առաջին անհրաժեշտության առարկաների և սեզոնային հագուստի: ՀՈԴՎԱԾ 54. Դատապարտյալի նախնական կամ միջին մասնագիտական կրթություն չի իրականացվում: ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻ ՆՅՈՒԹԱԿԵՆՑԱՂԱՅԻՆ ԵՎ ԲՈՒԺՍԱՆԻՏԱՐԱԿԱՆ ԱՊԱՀՈՎՈՒՄԸ 3. Անչափահաս դատապարտյալին ամսվա ընթացքում մեկ անգամ տրամադրվում է մինչև 1. Դատապարտյալի նյութակենցաղային և բուժսանիտարական ապահովումն չորս ժամ տևողությամբ կարճատև տեսակցություն ծնողների կամ այլ օրինական իրականացվում է զինվորական կանոնագրքերով սահմանված չափանիշներով։ ներկայացուցիչների հետ: 2. Դատապարտյալն ապահովվում է առողջության պահպանման համար անհրաժեշտ 4. Դատապարտյալն օգտվում է առնվազն մեկ ժամ, իսկ անչափահաս դատապարտյալը՝ սանիտարահիգիենիկ և հակահամաճարակային պայմաններով՝ զինծառայողների համար առնվազն երկու ժամ տևողությամբ ամենօրյա զբոսանքի իրավունքից: սահմանված չափանիշներով: 5. Սույն օրենսգրքի 80-րդ հոդվածով սահմանված անձնական բացառիկ հանգամանքների 3. Հիվանդանոցային պայմաններում բուժման կարիք ունեցող դատապարտյալները դեպքում դատապարտյալին հիմնարկի պետի որոշմամբ կարող է թույլատրվել օգտվել պահախմբի հսկողությամբ փոխադրվում են զինծառայողների համար նախատեսված հեռախոսակապից կամ տրամադրվել մինչև չորս ժամ տևողությամբ կարճատև առողջապահական հիմնարկներ և պահվում են հատուկ հիվանդասենյակներում: տեսակցություն: Դատապարտյալների պահպանությունն իրականացվում է պետական կառավարման (56-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ԼՐԱՑ. 08.04.08 ՀՕ-15-Ն) լիազորված մարմնի կողմից սահմանված կարգով: (54-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ՓՈՓ. 01.06.06 ՀՕ-120-Ն) ՀՈԴՎԱԾ 57. ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻՆ ՉՎԱՐՁԱՏՐՎՈՂ ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐԻ ՆԵՐԳՐԱՎԵԼԸ Դատապարտյալը չվարձատրվող աշխատանքների ներգրավվում է սույն օրենսգրքի 88-րդ հոդվածով սահմանված կարգով:

~207 207 ~ ~208 208 ~ ՀՈԴՎԱԾ 58. Գ Լ ՈՒ Խ 13 ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ԿԻՐԱՌՎՈՂ ԽՐԱԽՈՒՍԱՆՔԻ ՄԻՋՈՑՆԵՐԸ ՈՐՈՇԱԿԻ ԺԱՄԿԵՏՈՎ ԿԱՄ ՑՄԱՀ ԱԶԱՏԱԶՐԿՄԱՆ ԿԱՏԱՐՄԱՆ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԴՐՈՒՅԹՆԵՐ

Դատապարտյալի նկատմամբ պատիժը կատարող հիմնարկի պետը սահմանված կարգով կարող է կիրառել խրախուսանքի հետևյալ միջոցները. ՀՈԴՎԱԾ 62. ՈՐՈՇԱԿԻ ԺԱՄԿԵՏՈՎ ԿԱՄ ՑՄԱՀ ԱԶԱՏԱԶՐԿՄԱՆ ԿԱՏԱՐՈՒՄԸ 1) զբոսանքի ժամանակի մեկ ժամով ավելացում՝ մինչև մեկ ամիս ժամկետով. Որոշակի ժամկետով կամ ցմահ ազատազրկման կատարումն ապահովում է ուղղիչ 2) հեռախոսակապից մեկանգամյա կամ մինչև մեկ ամիս ժամկետով օգտվելու հիմնարկը: թույլտվություն. 3) ծանրոց, հանձնուք կամ փաթեթ ստանալու թույլտվություն: ՀՈԴՎԱԾ 63. ՈՐՈՇԱԿԻ ԺԱՄԿԵՏՈՎ ԿԱՄ ՑՄԱՀ ԱԶԱՏԱԶՐԿՄԱՆ ԴԱՏԱՊԱՐՏՎԱԾ ԱՆՁԻՆ ՈՒՂՂԻՉ ՀԻՄՆԱՐԿ ՀՈԴՎԱԾ 59. ՈՒՂԱՐԿԵԼԸ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ԿԻՐԱՌՎՈՂ ՏՈՒՅԺԻ ՄԻՋՈՑՆԵՐԸ 1. Որոշակի ժամկետով կամ ցմահ ազատազրկման դատապարտված անձը (սույն գլխում 1. Ներքին կանոնակարգով սահմանված պատիժը կրելու կարգի և պայմանների խախտման այսուհետ` դատապարտյալ) պատիժը կրելու է ուղարկվում ոչ ուշ, քան դատավճիռն համար դատապարտյալի նկատմամբ սահմանված կարգով կարող են կիրառվել տույժի օրինական ուժի մեջ մտնելու և այն ի կատար ածելու կարգադրությունը ստանալու օրվանից հետևյալ միջոցները. հետո` քսանօրյա ժամկետում: Այդ ժամկետում դատապարտյալն իրավունք ունի մերձավոր 1) նկատողություն. ազգականների կամ այլ անձանց հետ ունենալու կարճատև տեսակցություն: 2) տեղափոխում պատժախուց՝ մինչև տասն օր ժամկետով: 2. Դատապարտյալը պատիժը կրելու է ուղարկվում պետական կառավարման լիազորված 2. Պատժախցում գտնվելու ժամանակամիջոցում դատապարտյալին արգելվում են մարմնի սահմանած կարգով: դրամական փոխանցումները, գրականությունից և զանգվածային լրատվությունից օգտվելը և աշխատելը։ ՀՈԴՎԱԾ 64. 3. Սույն հոդվածի 1-ին մասով սահմանված տույժի միջոցները կիրառվում են ներքին ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻ ՓՈԽԱԴՐՈՒՄԸ կանոնակարգով նախատեսված դեպքերում և կարգով: 1. Դատապարտյալը փոխադրվում է պահախմբով, անհրաժեշտության դեպքում՝ բժշկական հսկողությամբ, բավարար լուսավորություն և օդափոխություն ունեցող, նրան ավելորդ ՀՈԴՎԱԾ 60. ֆիզիկական անհարմարություն պատճառելը բացառող փոխադրամիջոցով: Փոխադրման ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ԽՐԱԽՈՒՍԱՆՔԻ ԵՎ ՏՈՒՅԺԻ ՄԻՋՈՑՆԵՐ ԿԻՐԱՌԵԼՈՒ ԿԱՐԳԸ ընթացքում դատապարտյալը պետք է ապահովված լինի համապատասխան նյութակենցաղային և սանիտարահիգիենիկ պայմաններով, ինչպես նաև հնարավորինս Դատապարտյալի նկատմամբ խրախուսանքի և տույժի միջոցները կիրառվում են սույն պաշտպանված լինի վիրավորանքից և հասարակական հետաքրքրասիրությունից: օրենսգրքի 94-րդ և 97-րդ հոդվածներով սահմանված կարգով: 2. Դատապարտյալի փոխադրումը կատարվում է պետության հաշվին:

ՀՈԴՎԱԾ 61. 3. Դատապարտյալը փոխադրվում է անջատ պահելու՝ սույն օրենսգրքի 68-րդ հոդվածով սահմանված պահանջների պահպանմամբ: ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻ ՆՅՈՒԹԱԿԵՆՑԱՂԱՅԻՆ ԱՊԱՀՈՎՈՒՄԸ ԵՎ ԲՈՒԺՍԱՆԻՏԱՐԱԿԱՆ ՍՊԱՍԱՐԿՈՒՄԸ 1. Դատապարտյալի նյութակենցաղային ապահովումը և բուժսանիտարական սպասարկումն իրականացվում են ազատազրկման դատապարտված անձի համար սույն ՀՈԴՎԱԾ 65. օրենսգրքի 74-րդ, 75-րդ, 76-րդ և 83-րդ հոդվածներով սահմանված չափանիշներով: ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻՆ ՈՒՂՂԻՉ ՀԻՄՆԱՐԿ ԸՆԴՈՒՆԵԼԸ

2. Կալանքի դատապարտված զինծառայողների նյութակենցաղային և բուժսանիտարական 1. Դատապարտյալին ուղղիչ հիմնարկ ընդունում է տվյալ հիմնարկի վարչակազմը՝ ուղղիչ ապահովումն իրականացվում է զինվորական կանոնագրքերով սահմանված չափանիշներով: հիմնարկների ներքին կանոնակարգով սահմանված կարգով։ Կալանքի դատապարտված և հիվանդանոցային պայմաններում բուժման կարիք ունեցող 2. Ուղղիչ հիմնարկ փոխադրված դատապարտյալը բժշկական զննություն անցնելու և ուղղիչ զինծառայողները պահախմբի հսկողությամբ փոխադրվում են զինծառայողների համար հիմնարկի պայմաններին հարմարվելու նպատակով մինչև յոթ օր ժամկետով տեղավորվում է նախատեսված առողջապահական հիմնարկներ և պահվում են հատուկ կարանտինային բաժանմունքում։ Կարանտինային բաժանմունքում դատապարտյալը գտնվում հիվանդասենյակներում: Նշված անձանց պահպանությունն ապահովում է տվյալ հիմնարկի է պատիժը կրելու առնվազն նույն պայմաններում։ Կարանտինային բաժանմունքում գտնվելու վայրի կայազորի պետը: դատապարտյալի գտնվելու առանձնահատկությունները սահմանվում են ուղղիչ հիմնարկների ներքին կանոնակարգով: 3. Հիվանդանոցային պայմաններում բուժման կարիք ունեցող դատապարտյալները պահախմբի հսկողությամբ փոխադրվում են զինծառայողների համար նախատեսված 3. Ուղղիչ հիմնարկ փոխադրված դատապարտյալը կարանտինային բաժանմունքում առողջապահական հիմնարկներ և պահվում են հատուկ հիվանդասենյակներում: տեղավորվելուց անմիջապես հետո տեղեկացվում է իր հիմնական իրավունքներին և Դատապարտյալների պահպանությունն իրականացվում է պետական կառավարման մարմնի պարտականություններին, ուղղիչ հիմնարկների ներքին կանոնակարգին, ինչի մասին կողմից սահմանված կարգով: տեղեկանքը կցվում է դատապարտյալի անձնական գործին: (61-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ԼՐԱՑ. 01.06.06 ՀՕ-120-Ն, ԼՐԱՑ. 13.06.06 ՀՕ-141-Ն)

~209 209 ~ ~210 210 ~ ՀՈԴՎԱԾ 66. մանկատուն, դատապարտյալներին անջատ պահելու` սույն հոդվածով սահմանված ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻ ԳՐԱՆՑՈՒՄԸ պահանջները կիրառվում են հնարավորինս: 1. Դատապարտյալը ուղղիչ հիմնարկ փոխադրվելուց անմիջապես հետո գրանցվում է դրա 3. Դատապարտյալներին անջատ պահելու` սույն հոդվածով սահմանված պահանջները համար նախատեսված մատյաններում և անհատական քարտերում: կարող են չպահպանվել, եթե նրանք մասնակցում են նույն հիմնարկում իրենց համար 2. Յուրաքանչյուր դատապարտյալի համար վարվում է անձնական գործ: Անձնական գործը կազմակերպած սոցիալական, հոգեբանական, իրավական աշխատանքների, աշխատանքային, պետք է ներառի նրա անձին և պատիժը կատարելուն վերաբերող պարբերաբար թարմացվող կրթական, մշակութային, մարզական և նման այլ միջոցառումների, ինչպես նաև սույն տեղեկություններ, այդ թվում՝ դատապարտյալի նկատմամբ նախկինում կիրառված օրենսգրքով նախատեսված այլ դեպքերում: խափանման միջոցի մասին, ուղղիչ հիմնարկ ընդունելու և պատժից ազատելու ամսաթվերը: (68-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ԼՐԱՑ. 01.06.06 ՀՕ-120-Ն, ՓՈՓ. 08.04.08 ՀՕ-9-Ն) Անձնական գործին կարող են ծանոթանալ դատապարտյալը և միայն նման լիազորություն ունեցող անձը: ՀՈԴՎԱԾ 69. 3. Ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմը երաշխավորում է դատապարտյալի անձնական ՊԱՏԺԻ ԱՄԲՈՂՋ ԺԱՄԿԵՏԸ ՄԵԿ ՈՒՂՂԻՉ ՀԻՄՆԱՐԿՈՒՄ ԿՐԵԼԸ տվյալների պաշտպանվածությունը հասարակական հետաքրքրասիրությունից: 1. Դատապարտյալը պատժի ամբողջ ժամկետը, որպես կանոն, կրում է մեկ ուղղիչ հիմնարկում։ ՀՈԴՎԱԾ 67. 2. Պատժի հետագա կրելը շարունակելու համար դատապարտյալին մեկ հիմնարկից նույն ՊԱՏԻԺԸ ԿՐԵԼՈՒ ՎԱՅՐԻ ՄԱՍԻՆ ՀԱՅՏՆԵԼԸ տեսակի մեկ այլ հիմնարկ տեղափոխել թույլատրվում է նրա հիվանդության, ուղղիչ հիմնարկի 1. Ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմը պարտավոր է դատապարտյալի՝ ուղղիչ հիմնարկ վերակազմակերպման կամ լուծարման, դատապարտյալի անձնական անվտանգությունն ընդունվելու կամ մեկ հիմնարկից մյուսը փոխադրվելու մասին անհապաղ տեղյակ պահել ապահովելու, ինչպես նաև տվյալ ուղղիչ հիմնարկում դատապարտյալի հետագա գտնվելուն դատապարտյալի մերձավոր ազգականներին կամ դատապարտյալի նշած անձանց։ խոչընդոտող այլ բացառիկ հանգամանքների դեպքերում: 2. Ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմն իրավունք չունի դատապարտյալի գտնվելու վայրի մասին հայտնելու սույն հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված անձանց, եթե դատապարտյալը Գ Լ ՈՒ Խ 14 գրավոր դիմում է ներկայացրել այդ մասին, բացառությամբ անչափահասների: ԿԱՆՈՆԱԿԱՐԳՆ ՈՒՂՂԻՉ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐՈՒՄ ԵՎ ԱՅՆ ԱՊԱՀՈՎԵԼՈՒ ՄԻՋՈՑՆԵՐԸ

ՀՈԴՎԱԾ 68. ՀՈԴՎԱԾ 70.

ՈՒՂՂԻՉ ՀԻՄՆԱՐԿՈՒՄ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻՆ ԱՆՋԱՏ ՊԱՀԵԼԸ ԿԱՆՈՆԱԿԱՐԳՆ ՈՒՂՂԻՉ ՀԻՄՆԱՐԿՈՒՄ ԵՎ ԴՐԱ ՀԻՄՆԱԿԱՆ ՊԱՀԱՆՋՆԵՐԸ

1. Ուղղիչ հիմնարկում անջատ են պահվում՝ 1. Կանոնակարգն ուղղիչ հիմնարկում օրենքով և իրավական այլ ակտերով սահմանված պատիժը կատարելու ու կրելու կարգի և պայմանների ամբողջությունն է: 1) տղամարդիկ՝ կանանցից. 2. Ուղղիչ հիմնարկներում սահմանված կանոնակարգի նպատակն է՝ 2) անչափահասները՝ չափահասներից, բացառությամբ սույն օրենսգրքի 109-րդ հոդվածի 1- ին մասով նախատեսված դեպքերի. 1) ապահովել ուղղիչ հիմնարկում դատապարտյալին պահելու՝ մարդկային արժանապատվությունը չնվաստացնող պայմաններ. 3) առաջին անգամ ազատազրկման դատապարտված անձինք, բացի առանձնապես ծանր հանցագործության համար դատապարտված անձանցից՝ նախկինում ազատազրկման ձևով 2) հնարավորինս նվազեցնել ազատազրկման և ազատության մեջ գտնվելու միջև եղած պատիժ կրած դատապարտյալներից. հոգեբանական տարբերությունները. 4) դատարանների, իրավապահ, մաքսային և հարկային մարմինների աշխատող կամ 3) ապահովել կապն ընտանիքի և արտաքին աշխարհի հետ. նախկին աշխատող, պարտադիր կամ պայմանագրային զինվորական ծառայության 4) աջակցել դատապարտյալին՝ նրանում ձևավորելու և զարգացնելու այնպիսի սպայական կազմի զինծառայող կամ նախկին զինծառայող, ինչպես նաև ոստիկանության հմտություններ և ունակություններ, որոնք կօգնեն նրան պատժից ազատվելուց հետո զինծառայող կամ նախկին զինծառայող դատապարտյալը՝ մյուս դատապարտյալներից. կազմակերպելու հետագա կյանքը: 5) շրջապատի համար վտանգ ներկայացնող հիվանդություններով տառապող 3. Ուղղիչ հիմնարկի կանոնակարգի հիմնական պահանջներն են դատապարտյալի դատապարտյալը՝ մյուս դատապարտյալներից. պարտադիր տարբերակված մեկուսացումը հասարակությունից և սույն օրենսգրքով 6) դատապարտյալը, որի կյանքին կամ առողջությանը վտանգ է սպառնում, մյուս սահմանված դեպքերում՝ այլ դատապարտյալներից, ինչպես նաև դատապարտյալի կողմից իր դատապարտյալներից՝ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմի որոշմամբ. պարտականությունների պատշաճ կատարման ապահովումը, դատապարտյալին պահելու տարբեր պայմանների նախատեսումը՝ ելնելով դատապարտյալի անձից և նրա վարքագծից, 7) անզգուշությամբ կատարված հանցագործության համար որոշակի ժամկետով կատարված հանցագործության բնույթից ու հասարակական վտանգավորության աստիճանից, ազատազրկման դատապարտված անձինք՝ դիտավորությամբ կատարված հանցագործության ինչպես նաև նրա նկատմամբ մշտական հսկողություն սահմանելը՝ նրա կողմից նոր համար դատապարտված անձանցից. հանցագործություններ կամ այլ հակաօրինական արարքներ կատարելու հնարավորությունը 8) ցմահ ազատազրկման դատապարտված անձինք՝ որոշակի ժամկետով ազատազրկման բացառելու նպատակով: դատապարտված անձանցից: 2. Բուժական ուղղիչ հիմնարկում, ուղղիչ հիմնարկների բուժական ստորաբաժանումներում, ինչպես նաև այն ուղղիչ հիմնարկում, որին առընթեր կա

~211 211 ~ ~212 212 ~ ՀՈԴՎԱԾ 71. Գ Լ ՈՒ Խ 15 ԿԱՆՈՆԱԿԱՐԳՆ ՈՒՂՂԻՉ ՀԻՄՆԱՐԿՈՒՄ ԱՐՏԱԿԱՐԳ ԻՐԱՎԻՃԱԿԻ ԴԵՊՔՈՒՄ ՊԱՏԺԻ ԿՐՄԱՆ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐՆ ՈՒՂՂԻՉ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐՈՒՄ

1. Տարերային աղետների, ուղղիչ հիմնարկի տեղակայման շրջանում արտակարգ իրավիճակի, ռազմական դրության, զանգվածային անկարգության, ինչպես նաև ՀՈԴՎԱԾ 73. դատապարտյալների զանգվածային անհնազանդության, ուղղիչ հիմնարկի վրա հարձակման ԱԶԱՏԱԶՐԿՄԱՆ ԴԱՏԱՊԱՐՏՎԱԾ ԱՆՁԻ ԲՆԱԿԵԼԻ ՏԱՐԱԾՔԸ իրական վտանգի դեպքերում ուղղիչ հիմնարկում կարող է հայտարարվել արտակարգ Ուղղիչ հիմնարկում դատապարտյալին հատկացված բնակելի տարածքը պետք է իրավիճակ։ համապատասխանի ընդհանուր բնակելի տարածքների համար սահմանված շինարարական և 2. Արտակարգ իրավիճակ հայտարարում և դադարեցնում է պետական կառավարման սանիտարահիգիենիկ չափանիշներին, ինչպես նաև ապահովի նրա առողջության լիազորված մարմնի ղեկավարը՝ մինչև երեսուն օր ժամկետով: Բացառիկ դեպքերում ժամկետը պահպանումը: Ուղղիչ հիմնարկում մեկ դատապարտյալին հատկացվող բնակելի կարող է երկարաձգվել ևս մինչև երեսուն օրով, իսկ հակահամաճարակային նպատակներով՝ տարածության չափը չի կարող պակաս լինել չորս քառակուսի մետրից։ մինչև դրա անհրաժեշտությունը վերանալը։ 3. Արտակարգ իրավիճակ հայտարարելու դեպքում կարող է կասեցվել դատապարտյալի՝ ՀՈԴՎԱԾ 74. սույն օրենսգրքով սահմանված մի շարք իրավունքների իրականացումը` պահպանության և ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻ ԱՆՁՆԱԿԱՆ ՀԻԳԻԵՆԱՆ հսկողության ուժեղացված միջոցառումների սահմանման, ծանրոցի և հանձնուքի, փաթեթի, 1. Դատապարտյալը պետք է ապահովված լինի իր հիգիենայի պահանջները բավարարելու դրամական փոխանցումների ընդունման, տեսակցությունների սահմանափակման, ինչպես համար մարդկային արժանապատվությունը չնվաստացնող պայմաններով: նաև օրենսդրությամբ սահմանված այլ միջոցառումների ձեռնարկման ձևով: Ուղղիչ հիմնարկի 2. Դատապարտյալի անձնական հիգիենայի պահպանման պայմանները և կանոնները ներքին կանոնակարգը արտակարգ իրավիճակ հայտարարելու դեպքում սահմանում է սահմանվում են ուղղիչ հիմնարկների ներքին կանոնակարգով և իրավական այլ ակտերով: Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը: 3. Դատապարտյալի անձնական հիգիենայի պահպանման համար անհրաժեշտ հիգիենայի 4. Դատապարտյալի, ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմի և այլ անձանց կյանքին ու պարագաների չափաբաժինները սահմանում է Հայաստանի Հանրապետության առողջությանը սպառնացող անմիջական վտանգ ծագելու դեպքում ուղղիչ հիմնարկի պետը կառավարությունը: կարող է իրավիճակին համապատասխան միջոցներ կիրառել սույն հոդվածի 3-րդ մասով նախատեսված միջոցառումների սահմաններում՝ այդ մասին անհապաղ տեղեկացնելով քրեակատարողական ծառայության կենտրոնական մարմնի ղեկավարին և պետական ՀՈԴՎԱԾ 75.

կառավարման լիազորված մարմնի ղեկավարին: ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻ ՀԱՆԴԵՐՁԱՆՔՆ ՈՒ ԱՆԿՈՂՆԱՅԻՆ ՊԱՐԱԳԱՆԵՐԸ

5. Արտակարգ իրավիճակ հայտարարելու դեպքում ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմն այդ 1. Դատապարտյալն ապահովվում է իր սեռին, տարվա եղանակին, կլիմայական մասին անհապաղ տեղեկացնում է դատապարտյալներին: պայմաններին համապատասխանող միասնական նմուշի հանդերձանքով: Դատապարտյալն (71-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ԽՄԲ. 08.07.05 ՀՕ-161-Ն) իր հագուստի վրա կրում է անվանական կրծքանշան: 2. Դատապարտյալի հանդերձանքը չպետք է որևէ ձևով ճնշող կամ նվաստացնող լինի: Դատապարտյալի հագուստի ձևը սահմանվում է ուղղիչ հիմնարկների ներքին ՀՈԴՎԱԾ 72. կանոնակարգով: ՈՒՂՂԻՉ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐԻ ՆԵՐՔԻՆ ԿԱՆՈՆԱԿԱՐԳԸ 3. Դատապարտյալին տրամադրվում են քնելու անհատական տեղ և անկողնային 1. Ուղղիչ հիմնարկներում սահմանվում է ներքին կանոնակարգ, որը նախատեսում է պարագաներ։ դատապարտյալին ուղղիչ հիմնարկ ընդունելու կարգը, դատապարտյալի վարքագծի կանոնները, դատապարտյալին արգելված առարկաների և իրերի ցանկն ու քանակը, 4. Դատապարտյալին տրամադրվող հանդերձանքի և անկողնային պարագաների արգելված առարկաներն առգրավելու, դատապարտյալի և ուղղիչ հիմնարկում նրա չափաբաժիններն ու դրանց օգտագործման ժամկետները սահմանում է Հայաստանի կացարանի խուզարկություն, ինչպես նաև նրա իրերի զննություն կատարելու, տեսակցության, Հանրապետության կառավարությունը: նամակագրության, ծանրոցները, հանձնուքները և փաթեթները դատապարտյալին հանձնելու, հեռախոսակապից օգտվելու կարգը, օրվա կարգացուցակը և սույն օրենսգրքից ու իրավական ՀՈԴՎԱԾ 76. այլ ակտերից բխող այլ հարցեր։ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻ ՍՆՈՒՆԴԸ 2. Դատապարտյալին հնարավորություն է տրվում իր ցանկությամբ լրացուցիչ տեղեկություն 1. Դատապարտյալը պատիժը կրելու ընթացքում ապահովվում է օրգանիզմի կանոնավոր ստանալու ուղղիչ հիմնարկների ներքին կանոնակարգի մասին։ Ներքին կանոնակարգն կենսագործունեության համար անհրաժեշտ սննդով, որի օրական միջին չափաբաժինները ամբողջությամբ կամ քաղվածքներով փակցվում է ուղղիչ հիմնարկի՝ բոլորի համար տեսանելի սահմանում է Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը: վայրերում: 2. Սննդի որակը և սննդարարությունը սահմանված չափաբաժիններից որևէ կերպ 3. Ուղղիչ հիմնարկների ներքին կանոնակարգը սահմանվում է սույն օրենսգրքով և պակասեցնելը, այդ թվում՝ որպես տույժի միջոց, արգելվում է: Հայաստանի Հանրապետության կառավարության կողմից: 3. Հղի, կերակրող մայր, անչափահաս կամ հիվանդ դատապարտյալն ապահովվում է հավելյալ սննդով, որի չափաբաժինները սահմանում է Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը: 4. Դատապարտյալը պետք է ապահովված լինի խմելու ջրով:

~213 213 ~ ~214 214 ~ ՀՈԴՎԱԾ 77. ՀՈԴՎԱԾ 80. ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻ` ՍՆՆԴԱՄԹԵՐՔ ԵՎ ԱՌԱՋԻՆ ԱՆՀՐԱԺԵՇՏՈՒԹՅԱՆ ԱՌԱՐԿԱՆԵՐ ՁԵՌՔ ԲԵՐԵԼԸ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻՆ ԿԱՐՃԱԺԱՄԿԵՏ ՄԵԿՆՈՒՄ ՏՐԱՄԱԴՐԵԼԸ 1. Դատապարտյալն իր միջոցներով կարող է ամսվա ընթացքում ձեռք բերել սահմանված 1. Դատապարտյալին, բացառությամբ առանձնապես վտանգավոր ռեցիդիվի կամ նվազագույն աշխատավարձի մինչև երեսնապատիկի չափով սնունդ և առաջին առանձնապես ծանր հանցագործության համար դատապարտվելու դեպքի, կարող է անհրաժեշտության առարկաներ, ինչպես նաև գրենական պիտույքներ, գրքեր, թերթեր, տրամադրվել կարճաժամկետ մեկնում անձնական բացառիկ հանգամանքների (մերձավոր ամսագրեր և այլ գրականություն: ազգականի մահ կամ կյանքին սպառնացող ծանր հիվանդություն, տարերային աղետ, որը 2. Սննդամթերք և առաջին անհրաժեշտության առարկաներ ձեռք բերելու կարգը, ինչպես զգալի նյութական վնաս է պատճառել դատապարտյալին կամ նրա ընտանիքին) դեպքում, նաև այն առարկաների ցանկը, որոնք արգելված է վաճառել դատապարտյալին, սահմանվում ինչպես նաև սոցիալական վերականգնման նպատակով: Հաշմանդամ կամ ուղղիչ հիմնարկին են ուղղիչ հիմնարկների ներքին կանոնակարգով։ կից մանկատանը երեխա ունեցող դատապարտյալին կարող է տրամադրվել կարճաժամկետ մեկնում՝ երեխային մանկատանը կամ ազգականի մոտ տեղավորելու նպատակով:

ՀՈԴՎԱԾ 78. 2. Կարճաժամկետ մեկնում տրամադրվում է մինչև յոթ օր տևողությամբ` չհաշված մեկնելու և վերադարձի համար անհրաժեշտ ժամանակը, որը չի կարող գերազանցել երեք օրը: ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻ ԶԲՈՍԱՆՔԸ Սոցիալական վերականգնման նպատակով բաց ուղղիչ հիմնարկում պատիժ կրող 1. Դատապարտյալի զբոսանքը կազմակերպվում է ցերեկային ժամերին՝ դրա համար դատապարտյալին կարճաժամկետ մեկնում կարող է տրամադրվել մինչև մեկ ամիս նախատեսված բացօթյա տարածքում: տևողությամբ` չհաշված մեկնելու և վերադարձի համար անհրաժեշտ ժամանակը, որը չի 2. Դատապարտյալի զբոսանքի տևողությունը սահմանվում է սույն օրենսգրքով՝ հաշվի կարող գերազանցել երեք օրը: Կիսաբաց, կիսափակ կամ փակ ուղղիչ հիմնարկում պատիժ առնելով ուղղիչ հիմնարկի տեսակը: կրող դատապարտյալին կարճաժամկետ մեկնում տրամադրվում է տարվա ընթացքում երկու 3. Դատապարտյալի զբոսանքի տևողությունը չի կարող պակաս լինել օրական մեկ ժամից: անգամից ոչ ավելի: 3. Մեղսունակությունը չբացառող հոգեկան հիվանդությամբ տառապող կամ առաջին կամ ՀՈԴՎԱԾ 79. երկրորդ կարգի հաշմանդամ դատապարտյալին, որը առողջության պատճառով անընդհատ ԱՌԱՆՑ ՊԱՀԱԽՄԲԻ ԿԱՄ ՈՒՂԵԿՑՈՐԴՄԱՆ ՈՒՂՂԻՉ ՀԻՄՆԱՐԿԻ ՍԱՀՄԱՆՆԵՐԻՑ ԴՈՒՐՍ խնամքի կարիք ունի, ինչպես նաև անչափահաս դատապարտյալին կարճաժամկետ մեկնում ՏԵՂԱՇԱՐԺՎԵԼՈՒ ԿԱՐԳԸ ԵՎ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐԸ տրամադրվում է միայն ազգականի կամ այլ անձի ուղեկցությամբ։ 1. Ուղղիչ հիմնարկում պատիժ կրող, կալանավորվածներին պահելու վայրում 4. Բացիլազատ պալարախտով հիվանդ, ալկոհոլամոլությունից, թմրամոլությունից և տեխնիկատնտեսական սպասարկման աշխատանքներ կատարելու նպատակով թողնված սեռական ճանապարհով փոխանցվող և շրջապատի համար վտանգ ներկայացնող այլ դատապարտյալին, ելնելով կատարվող աշխատանքի բնույթից, կարող է թույլատրվել առանց վարակիչ ու մակաբուծային հիվանդություններից բուժման ամբողջ կուրսը չանցած, մարդու պահախմբի կամ ուղեկցորդման տեղաշարժվել ուղղիչ հիմնարկի կամ կալանավորվածներին իմունային անբավարարության վարակով վարակակիր դատապարտյալին, ինչպես նաև ուղղիչ պահելու վայրի սահմաններից դուրս: հիմնարկում հակահամաճարակային միջոցառում անցկացնելու ընթացքում կարճաժամկետ 2. Դատապարտյալին առանց պահախմբի կամ ուղեկցորդման ուղղիչ հիմնարկի կամ մեկնում կարող է տրամադրվել, եթե բժշկի, հոգեբույժի կամ համապատասխան մասնագետի կալանավորվածներին պահելու վայրի սահմաններից դուրս գտնվելու թույլտվություն եզրակացությամբ նա հասարակության կամ իր համար վտանգ չի ներկայացնում, կամ նման տրամադրվում կամ այն վերացվում է ուղղիչ հիմնարկի կամ կալանավորվածներին պահելու վտանգը վերացվում է նրան ուղեկցելու միջոցով, ինչը պետք է փոխհատուցի դատապարտյալը: վայրի պետի որոշմամբ: 5. Բացասական բնութագրվող դատապարտյալին կարճաժամկետ մեկնում տրամադրվում է 3. Առանց պահախմբի կամ ուղեկցորդման ուղղիչ հիմնարկի կամ կալանավորվածներին միայն ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմի ներկայացուցչի կամ ներկայացուցիչների պահելու վայրի սահմաններից դուրս գտնվելու թույլտվություն կարող է տրամադրվել միայն ուղեկցությամբ: օրինապահ վարքագիծ դրսևորող դատապարտյալին՝ պատժի ժամկետի առնվազն մեկ 6. Կարճաժամկետ մեկնում տրամադրվելու դեպքում դատապարտյալը կարող է կրել իր քառորդը կրելուց հետո: առօրյա կամ այլ հագուստ: 4. Առանց պահախմբի կամ ուղեկցորդման ուղղիչ հիմնարկի կամ կալանավորվածներին պահելու վայրի սահմաններից դուրս բերվել չի թույլատրվում առանձնապես վտանգավոր կամ ՀՈԴՎԱԾ 81. վտանգավոր ռեցիդիվի դեպքում, շրջապատի համար վտանգ ներկայացնող վարակիչ և ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻՆ ԿԱՐՃԱԺԱՄԿԵՏ ՄԵԿՆՈՒՄ ՏՐԱՄԱԴՐԵԼՈՒ ԿԱՐԳԸ մակաբուծային հիվանդության դեպքում, այդ թվում՝ բացիլազատ պալարախտով հիվանդ, 1. Կարճաժամկետ մեկնում տրամադրվում է ուղղիչ հիմնարկի պետի որոշմամբ՝ հաշվի սեռական ճանապարհով փոխանցվող հիվանդությունների բուժման ամբողջ կուրսը չանցած առնելով դատապարտյալի անձը և նրա դրսևորած վարքագիծը, կատարած հանցագործության կամ մարդու իմունային անբավարարության վարակով վարակակիր դատապարտյալին, ծանրության աստիճանը, ինչպես նաև պատիժը կրելու ժամկետը: Դիմումը կարող է մերժվել ինչպես նաև ցմահ ազատազրկման դատապարտված անձին: ուղղիչ հիմնարկի պետի պատճառաբանված որոշմամբ: 5. Առանց պահախմբի կամ ուղեկցորդման ուղղիչ հիմնարկի կամ կալանավորվածներին 2. Անձնական բացառիկ հանգամանքների կապակցությամբ կարճաժամկետ մեկնում պահելու վայրի սահմաններից դուրս գտնվելու թույլտվություն ստացած դատապարտյալի տրամադրելու դիմումը քննարկվում է մեկ օրվա ընթացքում, իսկ սոցիալական վարքագծի կանոնները սահմանվում են ուղղիչ հիմնարկների կամ կալանավորվածներին վերականգնման նպատակով՝ եռօրյա ժամկետում։ պահելու վայրերի ներքին կանոնակարգով։ 3. Կարճաժամկետ մեկնման ժամանակը հաշվվում է պատիժը կրելու ժամկետի մեջ։

~215 215 ~ ~216 216 ~ 4. Կարճաժամկետ մեկնման հետ կապված ծախսերը հոգում է դատապարտյալը, իսկ եթե ՀՈԴՎԱԾ 84. նա անվճարունակ է, ապա մեկնումների հետ կապված ծախսերը կարող են կատարվել ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻ ՆՅՈՒԹԱԿԱՆ ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆԸ պետության հաշվին: 1. Դատապարտյալը պատիժը կրելու ընթացքում պետությանը, ֆիզիկական կամ 5. Սահմանված ժամկետում ուղղիչ հիմնարկ վերադառնալուց խուսափող դատապարտյալը իրավաբանական անձանց պատճառած նյութական վնասի համար պատասխանատվություն է ենթակա է քրեական պատասխանատվության։ կրում օրենքով սահմանված կարգով: 6. Դատապարտյալին կարճաժամկետ մեկնումներ տրամադրելու կարգը սահմանվում է 2. Դատապարտյալը հատուցում է ուղղիչ հիմնարկին պատճառած վնասը, ինչպես նաև այլ ուղղիչ հիմնարկների ներքին կանոնակարգով: լրացուցիչ ծախսերը, որոնք կապված են դատապարտյալի փախուստի կամ իր առողջությանն իր կողմից դիտավորությամբ հասցված վնասը վերականգնելու հետ։ ՀՈԴՎԱԾ 82. 3. Պատճառված նյութական վնասի դիմաց սխալ կերպով բռնագանձված գումարը ՀՂԻ, ԿԵՐԱԿՐՈՂ ՄԱՅՐ ԵՎ ԵՐԵԽԱ ՈՒՆԵՑՈՂ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻ ՊԱՏԺԻ ԿՐՄԱՆ վերադարձվում է դատապարտյալին և հաշվեգրվում նրա անձնական հաշվին։ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ 1. Ուղղիչ հիմնարկում անհրաժեշտության դեպքում կարող է ստեղծվել մանկատուն՝ Գ Լ ՈՒ Խ 16 երեխաների բնակության և զարգացման պատշաճ պայմաններով։ Դատապարտյալն ուղղիչ ՈՐՈՇԱԿԻ ԺԱՄԿԵՏՈՎ ԿԱՄ ՑՄԱՀ ԱԶԱՏԱԶՐԿՄԱՆ ԴԱՏԱՊԱՐՏՎԱԾ ԱՆՁԻ ԱՇԽԱՏԱՆՔԸ, հիմնարկի մանկատանը կարող է տեղավորել իր՝ մինչև երեք տարեկան երեխային և ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆԸ, ԻՆՉՊԵՍ ՆԱԵՎ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՎՈՂ ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ, ԼՈՒՍԱՎՈՐՉԱԿԱՆ, ԿՐՈՆԱԿԱՆ ԵՎ ՄԱՐԶԱԿԱՆ ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐԸ աշխատանքից ազատ ժամերին, առանց սահմանափակման, շփվել նրա հետ։ Դատապարտյալին կարող է թույլատրվել երեխայի հետ համատեղ բնակություն։ ՀՈԴՎԱԾ 85. 2. Դատապարտյալի համաձայնությամբ նրա` մինչև երեք տարեկան երեխան կարող է ԱՇԽԱՏԱՆՔՆ ՈՒՂՂԻՉ ՀԻՄՆԱՐԿՈՒՄ հանձնվել ազգականի, ինչպես նաև հոգաբարձության և խնամակալության մարմնի որոշմամբ՝ այլ անձանց խնամքին, իսկ երեք տարին լրանալուց հետո՝ դատապարտյալի ընտրությամբ 1. Դատապարտյալը հնարավորության դեպքում ապահովվում է աշխատանքով կամ նրան ուղարկվել մանկատուն կամ համապատասխան այլ հաստատություն: իրավունք է վերապահվում ինքնուրույն իրեն ապահովելու աշխատանքով, որի կարգը և պայմանները սահմանվում են ուղղիչ հիմնարկների ներքին կանոնակարգով: 3. Ուղղիչ հիմնարկին կից մանկատանը պահվող երեխայի երեք տարին լրանալուց հետո Դատապարտյալին աշխատանքի ներգրավելիս ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմը պարտավոր է ուղղիչ հիմնարկի պետը կարող է մանկատանը երեխային պահելու ժամկետը երկարաձգել հաշվի առնել նրա սեռը, տարիքը, աշխատունակությունը, առողջական վիճակը և մինչև ծնողի պատժի ժամկետի ավարտը, եթե պատիժը կրելուն մնացել է երկու տարուց ոչ հնարավորինս՝ մասնագիտությունը։ Դատապարտյալի աշխատանքային գործունեությունը ավելի ժամանակ։ չպետք է խոչընդոտի ուղղիչ հիմնարկի առջև դրված խնդիրներն իրականացնելուն: 2. Աշխատանքով ապահովելիս առաջնությունը տրվում է այն դատապարտյալին, ով ունի ՀՈԴՎԱԾ 83. գույքային պարտավորություններ կամ գտնվում է նյութական ծանր վիճակում: ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻ ԲՈՒԺՍԱՆԻՏԱՐԱԿԱՆ ՕԳՆՈՒԹՅՈՒՆԸ 3. Դատապարտյալի աշխատանքն ուղղիչ հիմնարկի համար եկամուտ ստանալու նպատակ 1. Դատապարտյալի բուժսանիտարական և բուժկանխարգելիչ օգնությունը չի հետապնդում: կազմակերպվում է Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության ոլորտը կարգավորող օրենսդրությանը համապատասխան։ Դատապարտյալի բուժսանիտարական և բուժկանխարգելիչ օգնությունը կազմակերպելու, առողջապահական մարմինների բուժական ՀՈԴՎԱԾ 86. հիմնարկներից օգտվելու և այդ նպատակով դրանց բժշկական անձնակազմին ներգրավելու ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻ ԱՇԽԱՏԱՆՔԻ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐԸ կարգը սահմանում է Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը: 1. Դատապարտյալի աշխատանքային հարաբերությունները կարգավորվում են 2. Դատապարտյալին բուժսանիտարական և բուժկանխարգելիչ օգնություն արդյունավետ Հայաստանի Հանրապետության աշխատանքային օրենսդրությամբ, բացառությամբ օրենքով ապահովելու նպատակով կազմակերպվում է բուժական ուղղիչ հիմնարկ: նախատեսված դեպքերի: 3. Ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմն ապահովում է դատապարտյալի առողջության 2. Դատապարտյալին արգելված աշխատանքների ցանկը սահմանում է Հայաստանի պահպանմանն ուղղված սանիտարահիգիենիկ և հակահամաճարակային միջոցառումների Հանրապետության կառավարությունը։ կատարումը։ 4. Ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմը պատասխանատվություն է կրում դատապարտյալի ՀՈԴՎԱԾ 87. առողջության պահպանմանն ուղղված սանիտարահիգիենիկ և հակահամաճարակային ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻ ԱՇԽԱՏԱՆՔԻ ՎԱՐՁԱՏՐՈՒԹՅՈՒՆԸ միջոցառումները չկատարելու կամ ոչ պատշաճ կատարելու համար: 1. Դատապարտյալը, Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությանը համապատասխան, (83-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ԽՄԲ. 08.07.05 ՀՕ-161-Ն) ունի աշխատանքի վարձատրության իրավունք։ 2. Դատապարտյալի աշխատանքի ամսական վարձատրությունը չի կարող պակաս լինել սահմանված նվազագույն աշխատավարձից։

~217 217 ~ ~218 218 ~ ՀՈԴՎԱԾ 88. կարող են դրվել նաև պատիժը կատարելու նպատակներին, կարգին և պայմաններին ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻՆ ՉՎԱՐՁԱՏՐՎՈՂ ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐԻ ՆԵՐԳՐԱՎԵԼԸ չհակասող այլ խնդիրներ։ 1. Ուղղիչ հիմնարկի պետի որոշմամբ դատապարտյալն իր համաձայնությամբ առանց 3. Դատապարտյալների ինքնագործ միավորումների կազմավորման և գործունեության վարձատրության կարող է ներգրավվել ուղղիչ հիմնարկի կամ դրան հարող տարածքների կարգը սահմանվում են ուղղիչ հիմնարկների ներքին կանոնակարգով։ բարեկարգման աշխատանքներին։ 4. Ուղղիչ հիմնարկներում ստեղծվում են պայմաններ՝ դատապարտյալի ազատ ժամանակը 2. Դատապարտյալը չվարձատրվող աշխատանքների ներգրավվում է հերթականությամբ՝ ոչ արդյունավետ տնօրինելու համար: Այդ նպատակով ուղղիչ հիմնարկում ստեղծվում են հանգստյան ժամերին՝ օրական երկու ժամից ոչ ավելի ժամանակով: գրադարան, ընթերցարան, մարզասրահ կամ ժամանցի այլ վայրեր: 3. Առաջին կամ երկրորդ կարգի հաշմանդամ, հղի, կենսաթոշակային տարիքի հասած 5. Ուղղիչ հիմնարկ կարող է հրավիրվել հոգևորական։ Թույլատրվում է կազմակերպել դատապարտյալին չվարձատրվող աշխատանքների ներգրավելն արգելվում է։ կրոնական ծիսակատարություններ, օգտվել պաշտամունքի առարկաներից և կրոնական (88-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ԼՐԱՑ. 01.06.06 ՀՕ-120-Ն) գրականությունից։ Ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմն այդ նպատակով առանձնացնում է համապատասխան տարածք: ՀՈԴՎԱԾ 89. 6. Ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմը հասարակական կամ այլ կազմակերպությունների ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆԸ աջակցությամբ կամ անմիջական մասնակցությամբ կազմակերպում է կրթական, 1. Ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմը միջոցներ է ձեռնարկում դատապարտյալի հիմնական և մշակութային, լուսավորչական, կրոնական և մարզական միջոցառումներ: հեռակա բարձրագույն, հետբուհական մասնագիտական կրթությունը կազմակերպելու համար: Դատապարտյալի կրթությունը կազմակերպվում է ուղղիչ հիմնարկների ներքին ՀՈԴՎԱԾ 92. կանոնակարգով սահմանված կարգով: ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻ ԿԱՊՆ ԸՆՏԱՆԻՔԻ ԵՎ ԱՐՏԱՔԻՆ ԱՇԽԱՐՀԻ ՀԵՏ 2. Ուսանող դատապարտյալը քննություններ հանձնելու կապակցությամբ աշխատանքից 1. Ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմն ստեղծում է համապատասխան պայմաններ՝ ընտանիքի ազատվում է Հայաստանի Հանրապետության աշխատանքային օրենսդրությամբ սահմանված և արտաքին աշխարհի հետ դատապարտյալի կապն ապահովելու նպատակով: Այդ կարգով։ նպատակով ուղղիչ հիմնարկում ստեղծվում են կարճատև և երկարատև տեսակցությունների սենյակներ, կապի հնարավոր միջոցների հանգույցներ, լրատվական միջոցներից օգտվելու ՀՈԴՎԱԾ 90. հնարավոր պայմաններ: ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻ ՄԱՍՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆԸ 2. Մերձավոր ազգականների կամ այլ անձանց հետ կարճատև տեսակցություն 1. Ուղղիչ հիմնարկում կարող է կազմակերպվել դատապարտյալի նախնական տրամադրվում է ամսվա ընթացքում առնվազն մեկ անգամ` մինչև չորս ժամ տևողությամբ, մասնագիտական` արհեստագործական կրթություն: Մասնագիտական կրթությունը բացառությամբ օրենքով նախատեսված դեպքերի: Համատեղ բնակվելու իրավունքով և միայն հնարավորինս պետք է լինի այնպիսին, որպեսզի աշխատանքի կատարման ընթացքում մերձավոր ազգականների հետ երկարատև տեսակցություն տրամադրվում է երկու ամսվա պահպանվեն կամ բարելավվեն դատապարտյալի` պատժից ազատվելուց հետո ապրուստի ընթացքում առնվազն մեկ անգամ` մինչև երեք օր տևողությամբ: Երկարատև տեսակցություն միջոց վաստակելու ունակությունները։ տրամադրվում է նաև դատապարտյալի հետ ամուսնության մեջ չգտնվող այն անձի հետ, որի հետ դատապարտյալն ունի համատեղ երեխա: Դատապարտյալի խնդրանքով երկարատև 2. Նախնական մասնագիտական կրթությունն անչափահաս դատապարտյալի համար տեսակցությունը, բացառությամբ օրենքով նախատեսված դեպքերի կարող է փոխարինվել իրականացվում է աշխատանքային օրվա տևողության սահմաններում։ կարճատև տեսակցությամբ: Առանձնապես ծանր հանցագործության համար որոշակի ժամկետով ազատազրկման կամ ցմահ ազատազրկման դատապարտված անձանց ՀՈԴՎԱԾ 91. տրամադրվում է տարվա ընթացքում առնվազն երեք կարճատև և մեկ երկարատև ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ, ԿՐՈՆԱԿԱՆ, ԼՈՒՍԱՎՈՐՉԱԿԱՆ ԵՎ ՄԱՐԶԱԿԱՆ ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐՆ ՈՒՂՂԻՉ տեսակցություն: Նշված սահմանափակումը վերանում է, եթե դատապարտյալը փաստացի ՀԻՄՆԱՐԿՈՒՄ կրել է պատժի` Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքով պատիժը կրելուց 1. Դատապարտյալները կարող են ստեղծել մշակութային, լուսավորչական և մարզական պայմանական վաղաժամկետ ազատում կիրառելու համար սահմանված ժամկետը: Կարճատև ինքնագործ միավորումներ, որոնք գործում են ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմի հսկողությամբ։ և երկարատև տեսակցություններ տրամադրելու կարգը սահմանվում է ուղղիչ հիմնարկների Այդ միավորումները կարող են համագործակցել համապատասխան միությունների և ներքին կանոնակարգով: կազմակերպությունների հետ: Դատապարտյալի մասնակցությունն ինքնագործ 3. Դատապարտյալին թույլատրվում է ստանալ և իր հաշվին ուղարկել ծանրոցներ, միավորումների աշխատանքներին խրախուսվում է և հաշվի առնվում նրա ուղղման հանձնուքներ կամ փաթեթներ, առանց սահմանափակման կատարել և ստանալ դրամական աստիճանը որոշելիս։ Ինքնագործ միավորումների անդամ դատապարտյալը լրացուցիչ փոխանցումներ, ինչպես նաև իր հաշվին վարել նամակագրություն՝ առանց նամակների, արտոնություններից չի օգտվում։ հեռագրերի թվի սահմանափակման: Ծանրոցները, հանձնուքները, փաթեթներն ու նամակներն 2. Դատապարտյալների ինքնագործ միավորումների հիմնական խնդիրներն են՝ զարգացնել ուղարկելու և ընդունելու, ինչպես նաև դրանք դատապարտյալին հանձնելու կարգը դատապարտյալի մտավոր, մասնագիտական, ֆիզիկական կարողությունները, դրական սահմանվում է ուղղիչ հիմնարկների ներքին կանոնակարգով: ազդեցություն ունենալ դատապարտյալի ուղղման գործում, մասնակցել դատապարտյալի 4. Կապի միջոցներից, այդ թվում՝ հեռախոսակապից, օգտվելու կարգը և քանակը աշխատանքը, կենցաղը և հանգիստը կազմակերպելուն, սոցիալական օգնություն ցուցաբերել սահմանվում են ուղղիչ հիմնարկների ներքին կանոնակարգով: դատապարտյալին և նրա ընտանիքին։ Դատապարտյալների ինքնագործ միավորումների առջև 5. Նամակագրությունն իրականացվում է ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմի միջոցով և, առանց նամակագրության բովանդակությանը ծանոթանալու, ենթակա է արտաքին զննման՝ արգելված

~219 219 ~ ~220 220 ~ առարկաների կամ նյութերի փոխանցումը բացառելու նպատակով: Դատապարտյալի ՀՈԴՎԱԾ 96. բացակայությամբ ստացված նամակներն ուղարկվում են նրա գտնվելու նոր վայր: ԱԶԱՏԱԶՐԿՄԱՆ ԴԱՏԱՊԱՐՏՎԱԾ ԱՆՁԻ ԿՈՂՄԻՑ ՊԱՏԻԺԸ ԿՐԵԼՈՒ ՍԱՀՄԱՆՎԱԾ ԿԱՐԳԻ ՉԱՐԱՄԻՏ ԽԱԽՏՈՒՄՆԵՐԸ 6. Ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմն ստեղծում է համապատասխան պայմաններ՝ թերթերից, ամսագրերից և այլ գրականությունից օգտվելու համար: 1. Ազատազրկման դատապարտված անձի կողմից պատիժը կրելու սահմանված կարգի չարամիտ խախտումներ են համարվում զանցանքը, ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմի 7. Դատապարտյալի լուսանկարահանումը, ինչպես նաև տեսանկարահանումը և ներկայացուցիչներին ուղղված սպառնալիքը, անհնազանդությունը կամ անհարգալից հարցազրույցն իրականացվում են նրա համաձայնությամբ` ուղղիչ հիմնարկների ներքին վերաբերմունքը կամ այլ խմբային անհնազանդություններ կազմակերպելը կամ դրանց կանոնակարգով սահմանված կարգով: Համաձայնությունը կարող է կրել գրավոր բնույթ։ ակտիվորեն մասնակցելը, նշված խախտումները կատարելու նպատակով խմբեր (92-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ԼՐԱՑ. 15.11.06 ՀՕ-182-Ն, 08.04.08 ՀՕ-15-Ն) կազմակերպելը կամ դրանց մասնակցելը, ինչպես նաև մեկ տարվա ընթացքում պատժի կրման սահմանված կարգի երկու կամ ավելի խախտումները, եթե դրանցից յուրաքանչյուրի համար Գ Լ ՈՒ Խ 17 դատապարտյալը ենթարկվել է տույժի։ ՈՐՈՇԱԿԻ ԺԱՄԿԵՏՈՎ ԿԱՄ ՑՄԱՀ ԱԶԱՏԱԶՐԿՄԱՆ ԴԱՏԱՊԱՐՏՎԱԾ ԱՆՁԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ԿԻՐԱՌՎՈՂ ԽՐԱԽՈՒՍԱՆՔԻ ԵՎ ՏՈՒՅԺԻ ՄԻՋՈՑՆԵՐԸ 2. Պատիժը կրելու սահմանված կարգի չարամիտ խախտման դեպքում դատապարտյալը կարող է ներկայացվել տեղափոխման մեկուսացվածության առավել բարձր աստիճան ունեցող ՀՈԴՎԱԾ 93. ուղղիչ հիմնարկ՝ պատժի կրումը շարունակելու նպատակով: ԱԶԱՏԱԶՐԿՄԱՆ ԴԱՏԱՊԱՐՏՎԱԾ ԱՆՁԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ԿԻՐԱՌՎՈՂ ԽՐԱԽՈՒՍԱՆՔԻ ՄԻՋՈՑՆԵՐԸ 1. Օրինապահ վարքագծի, աշխատանքի և ուսման նկատմամբ բարեխիղճ վերաբերմունքի, ՀՈԴՎԱԾ 97. դատապարտյալների ինքնագործ միավորումների աշխատանքներին և միջոցառումներին ԱԶԱՏԱԶՐԿՄԱՆ ԴԱՏԱՊԱՐՏՎԱԾ ԱՆՁԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ՏՈՒՅԺԻ ՄԻՋՈՑՆԵՐ ԿԻՐԱՌԵԼՈՒ ԿԱՐԳԸ ակտիվորեն մասնակցելու, ինչպես նաև դրական վարքագծի դրսևորման համար 1. Դատապարտյալի նկատմամբ տույժի միջոցները կիրառելիս հաշվի են առնվում ազատազրկման դատապարտված անձի նկատմամբ սահմանված կարգով կարող են կիրառվել խախտումը կատարելու հանգամանքները, դատապարտյալի անձը և նրա վարքագիծը՝ խրախուսանքի հետևյալ միջոցները. նախքան խախտումը կատարելը։ Կիրառվող տույժը պետք է համապատասխանի կատարած 1) լրացուցիչ կարճատև կամ երկարատև տեսակցության տրամադրում, բայց տարվա խախտման ծանրությանը և բնույթին։ Տույժը կիրառվում է բացառապես խախտումը կատարած ընթացքում երկու կարճատև կամ երկու երկարատև տեսակցությունից ոչ ավելի. անձի նկատմամբ այն հայտնաբերելուց հետո ոչ ուշ, քան տասնհինգ օրվա ընթացքում, և, որպես կանոն, կատարվում է անհապաղ։ Մեկ խախտման համար արգելվում է նշանակել 2) փակ տեսակի ուղղիչ հիմնարկում պահվող դատապարտյալի զբոսանքի տևողության մեկից ավելի տույժ։ ավելացում մինչև երկու ժամ՝ մեկ ամիս ժամկետով. 2. Տույժի բոլոր միջոցները կիրառվում են գրավոր՝ ուղղիչ հիմնարկի պետի կամ նրա 3) նախկինում նշանակված տույժի վաղաժամկետ հանում: պարտականությունները կատարող անձի որոշմամբ։ 2. Դատապարտյալը, որպես խրախուսանքի միջոց, կարող է ներկայացվել տեղափոխման 3. Դատապարտյալը տեղափոխվում է պատժախուց՝ պարտադիր նշելով այդ վայրում մեկուսացվածության առավել ցածր աստիճան ունեցող ուղղիչ հիմնարկ՝ պատժի կրումը պահելու ժամկետը։ շարունակելու նպատակով: 4. Ուղղիչ հիմնարկի մանկատանը երեխա ունեցող, կերակրող մայր, հղի, նախածննդյան կամ հետծննդյան ժամանակահատվածում գտնվող դատապարտյալը պատժախուց չի ՀՈԴՎԱԾ 94. տեղափոխվում։ ԱԶԱՏԱԶՐԿՄԱՆ ԴԱՏԱՊԱՐՏՎԱԾ ԱՆՁԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ԽՐԱԽՈՒՍԱՆՔԻ ՄԻՋՈՑ ԿԻՐԱՌԵԼՈՒ ԿԱՐԳԸ 5. Պատժախցից բուժական ուղղիչ հիմնարկ փոխադրելու դեպքում բուժական ուղղիչ Խրախուսանքի բոլոր միջոցները կիրառվում են գրավոր՝ ուղղիչ հիմնարկի պետի կամ նրա հիմնարկում դատապարտյալին պահելու ժամանակը հաշվվում է տույժը կրելու ժամանակի պարտականությունները կատարող անձի որոշմամբ։ մեջ։ 6. Դատապարտյալը համարվում է տույժ չունեցող, եթե տույժը կրելուց հետո` վեց ամսվա ՀՈԴՎԱԾ 95. ընթացքում, չի ենթարկվել նոր տույժի, կամ նախկինում նշանակված տույժը հանվել է։ ԱԶԱՏԱԶՐԿՄԱՆ ԴԱՏԱՊԱՐՏՎԱԾ ԱՆՁԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ԿԻՐԱՌՎՈՂ ՏՈՒՅԺԻ ՄԻՋՈՑՆԵՐԸ 7. Դատապարտյալի նկատմամբ տույժի միջոցի կիրառումը կարող է բողոքարկվել 1. Պատիժը կրելու սահմանված կարգը խախտելու համար ազատազրկման պատիժները կատարելու նկատմամբ հսկողություն և վերահսկողություն իրականացնող դատապարտված անձի նկատմամբ սահմանված կարգով կարող են կիրառվել տույժի հետևյալ մարմիններին: միջոցները. 1) նկատողություն. ՀՈԴՎԱԾ 98. 2) խիստ նկատողություն. ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻՆ ՊԱՏԺԱԽՑՈՒՄ ՊԱՀԵԼՈՒ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐԸ 3) պատժախուց տեղափոխելը մինչև տասնհինգ օր, իսկ անչափահաս դատապարտյալին՝ 1. Պատժախցում գտնվելու ժամանակամիջոցում դատապարտյալին արգելվում են մինչև տասն օր ժամկետով: տեսակցությունները, բացառությամբ օրենքով նախատեսված դեպքերի, հեռախոսակապից 2. Սույն հոդվածի 1-ին մասով սահմանված տույժի միջոցները կիրառվում են ներքին օգտվելը, դրամական փոխանցումներ, հանձնուքներ ու ծանրոցներ ստանալը և ուղարկելը, կանոնակարգով նախատեսված դեպքերում և կարգով: նամակագրություն վարելը, գրականությունից և զանգվածային լրատվությունից օգտվելը, աշխատելը, քաղաքացիաիրավական գործարքներին մասնակցելը։

~221 221 ~ ~222 222 ~ 2. Որպես տույժ` պատժախուց տեղափոխված դատապարտյալն իրավունք ունի՝ 5) որոշակի ժամկետով ազատազրկման դատապարտվելու և բուժսանիտարական ու 1) սննդամթերք և առաջին անհրաժեշտության առարկաներ ձեռք բերելու համար իր բուժկանխարգելիչ համապատասխան օգնություն կազմակերպելու անհրաժեշտության անձնական հաշվից ամսական ծախսելու Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ դեպքում՝ բուժական ուղղիչ հիմնարկ: սահմանված նվազագույն աշխատավարձի տասնապատիկի չափով գումար. 3. Տեղաբաշխման հանձնաժողովի կազմը և գործունեության կարգը հաստատում է 2) օգտվելու մեկ ժամ տևողությամբ ամենօրյա զբոսանքից։ Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարը: 3. Պատժախցում պահվող դատապարտյալի նյութակենցաղային ապահովման պայմանները (100-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ՓՈՓ. 08.07.05 ՀՕ-161-Ն) սահմանվում են ուղղիչ հիմնարկների ներքին կանոնակարգով։ 4. Պատժախցում պահվող դատապարտյալը գտնվում է բժշկական հսկողության ներքո: ՀՈԴՎԱԾ 101. ՊԱՏԻԺԸ ԿԱՏԱՐԵԼՈՒ ՀԱՄԱՐ ՈՒՂՂԻՉ ՀԻՄՆԱՐԿԻ ՏԵՍԱԿԸ ՓՈԽԵԼԸ 5. Պատժախցում պահվող դատապարտյալի նկատմամբ կիրառվող տույժի միջոցը կարող է վաղաժամկետ դադարեցվել բժշկի եզրակացության հիման վրա: Պատիժը կատարելու համար ուղղիչ հիմնարկի տեսակը փոխում է սույն օրենսգրքի 100-րդ (98-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ՓՈՓ. 08.04.08 ՀՕ-15-Ն) հոդվածով նախատեսված տեղաբաշխման հանձնաժողովը՝ հաշվի առնելով որոշակի ժամկետով կամ ցմահ ազատազրկման դատապարտված անձի դրսևորած վարքագիծը, Գ Լ ՈՒ Խ 18 մեկուսացվածության աստիճանի նպատակահարմարությունը և սույն օրենսգրքի 68-րդ ԱԶԱՏԱԶՐԿՄԱՆ ԿԱՏԱՐՈՒՄՆ ՈՒՂՂԻՉ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐՈՒՄ հոդվածի պահանջները: (101-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ՓՈՓ. 08.07.05 ՀՕ-161-Ն) ՀՈԴՎԱԾ 99. ՈՒՂՂԻՉ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐԻ ՏԵՍԱԿՆԵՐԸ ՀՈԴՎԱԾ 102. Ուղղիչ հիմնարկների տեսակները, ըստ մեկուսացվածության աստիճանների, հետևյալն են. ՊԱՏԻԺԸ ԿԱՏԱՐԵԼՈՒ ՀԱՄԱՐ ՈՒՂՂԻՉ ՀԻՄՆԱՐԿԻ ՏԵՍԱԿԸ ՓՈԽԵԼՈՒ ԴԵՊՔԵՐԸ 1) բաց ուղղիչ հիմնարկ. 1. Պատիժը կատարելու համար ուղղիչ հիմնարկի տեսակը կարող է փոխվել 2) կիսաբաց ուղղիչ հիմնարկ. մեկուսացվածության առավել ցածր աստիճանի՝ հիմք ընդունելով որոշակի ժամկետով կամ ցմահ ազատազրկման դատապարտված անձի դրսևորած դրական վարքագիծը, 3) կիսափակ ուղղիչ հիմնարկ. մասնավորապես՝ 4) փակ ուղղիչ հիմնարկ. 1) բաց ուղղիչ հիմնարկ կարող են տեղափոխվել՝ 5) բուժական ուղղիչ հիմնարկ: ա) անզգուշությամբ կատարված հանցագործության համար որոշակի ժամկետով ազատազրկման դատապարտված և կիսաբաց ուղղիչ հիմնարկում պատիժը կրող ՀՈԴՎԱԾ 100. դատապարտյալը, ՊԱՏԻԺԸ ԿԱՏԱՐԵԼՈՒ ՀԱՄԱՐ ՈՒՂՂԻՉ ՀԻՄՆԱՐԿԻ ՏԵՍԱԿԸ ՈՐՈՇԵԼԸ բ) դիտավորությամբ ոչ մեծ կամ միջին ծանրության կամ ծանր հանցագործության համար 1. Պատիժը կատարելու համար ուղղիչ հիմնարկի տեսակը որոշում է Հայաստանի առաջին անգամ որոշակի ժամկետով ազատազրկման դատապարտված և կիսաբաց ուղղիչ Հանրապետության արդարադատության նախարարության քրեակատարողական հիմնարկում պատիժը կրող դատապարտյալը՝ նշանակված պատժի առնվազն մեկ երրորդը ծառայության կենտրոնական մարմնում (այսուհետ` քրեակատարողական ծառայության կրելուց հետո, իսկ անչափահաս դատապարտյալի դեպքում՝ նշանակված պատժի առնվազն կենտրոնական մարմին) գործող տեղաբաշխման հանձնաժողովը՝ սույն հոդվածի 2-րդ մասով մեկ քառորդը կրելուց հետո, սահմանված կարգով և հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի 68-րդ հոդվածի պահանջները: գ) առանձնապես ծանր հանցագործության համար մինչև տասը տարի ժամկետով 2. Պատիժը կատարելու համար ուղղիչ հիմնարկի տեսակը որոշվում է հետևյալ ազատազրկման առաջին անգամ դատապարտված կամ ռեցիդիվի կամ վտանգավոր ռեցիդիվի առանձնահատկություններով. դեպքում և կիսաբաց ուղղիչ հիմնարկում պատիժը կրող դատապարտյալը՝ նշանակված 1) անզգուշությամբ կատարած հանցագործության համար որոշակի ժամկետով պատժի առնվազն կեսը կրելուց հետո, իսկ անչափահաս դատապարտյալի դեպքում՝ ազատազրկման դատապարտվելու դեպքում՝ բաց ուղղիչ հիմնարկ. նշանակված պատժի առնվազն մեկ երրորդը կրելուց հետո, 2) դիտավորյալ ոչ մեծ, միջին ծանրության կամ ծանր հանցագործության համար առաջին դ) առանձնապես վտանգավոր ռեցիդիվի դեպքում կամ առանձնապես ծանր անգամ որոշակի ժամկետով ազատազրկման դատապարտվելու դեպքում՝ կիսաբաց ուղղիչ հանցագործության համար տասը տարուց ավելի ժամկետով ազատազրկման դատապարտված հիմնարկ. և կիսաբաց ուղղիչ հիմնարկում պատիժը կրող դատապարտյալը՝ նշանակված պատժի 3) առանձնապես ծանր հանցագործության համար տասը տարուց պակաս ժամկետով առնվազն երկու երրորդը կրելուց հետո, իսկ անչափահաս դատապարտյալի դեպքում՝ առաջին անգամ դատապարտվելու կամ ռեցիդիվի կամ վտանգավոր ռեցիդիվի դեպքում՝ նշանակված պատժի առնվազն կեսը կրելուց հետո, կիսափակ ուղղիչ հիմնարկ. 2) կիսաբաց ուղղիչ հիմնարկ կարող են տեղափոխվել՝ 4) առանձնապես ծանր հանցագործության համար տասը տարուց ավելի ժամկետով կամ ա) ռեցիդիվի դեպքում՝ կիսափակ ուղղիչ հիմնարկում պատիժը կրող դատապարտյալը՝ ցմահ ազատազրկման դատապարտվելու, ինչպես նաև առանձնապես վտանգավոր ռեցիդիվի նշանակված պատժի առնվազն մեկ երրորդը կրելուց հետո, իսկ անչափահաս դեպքում՝ փակ ուղղիչ հիմնարկ. դատապարտյալի դեպքում՝ նշանակված պատժի առնվազն մեկ քառորդը կրելուց հետո, բ) վտանգավոր ռեցիդիվի դեպքում կամ առանձնապես ծանր հանցագործության համար մինչև տասը տարի ժամկետով ազատազրկման առաջին անգամ դատապարտված և կիսափակ

~223 223 ~ ~224 224 ~ ուղղիչ հիմնարկում պատիժը կրող դատապարտյալը՝ նշանակված պատժի առնվազն կեսը ՀՈԴՎԱԾ 104. կրելուց հետո, իսկ անչափահաս դատապարտյալի դեպքում՝ նշանակված պատժի առնվազն ԿԻՍԱԲԱՑ ՈՒՂՂԻՉ ՀԻՄՆԱՐԿԸ մեկ երրորդը կրելուց հետո, 1. Կիսաբաց ուղղիչ հիմնարկում դատապարտյալը պահվում է մինչև վեց մարդու համար գ) առանձնապես վտանգավոր ռեցիդիվի դեպքում կամ առանձնապես ծանր նախատեսված բնակելի կացարանում: հանցագործության համար տասը տարուց ավելի ժամկետով ազատազրկման դատապարտված 2. Կիսաբաց ուղղիչ հիմնարկում դատապարտյալը կարող է տեղաշարժվել ցերեկային և կիսափակ ուղղիչ հիմնարկում պատիժը կրող դատապարտյալը՝ նշանակված պատժի ժամերին՝ ուղղիչ հիմնարկի` այդ նպատակով նախատեսված տարածքի սահմաններում։ առնվազն կեսը կրելուց հետո, իսկ անչափահաս դատապարտյալի դեպքում՝ նշանակված 3. Կիսաբաց ուղղիչ հիմնարկում դատապարտյալին պահելու պայմանների պատժի առնվազն մեկ երրորդը կրելուց հետո, առանձնահատկությունները սահմանվում են ուղղիչ հիմնարկների ներքին կանոնակարգով: դ) ցմահ ազատազրկման դատապարտված և կիսափակ ուղղիչ հիմնարկում պատիժը կրող դատապարտյալը՝ նշանակված պատժի առնվազն քսանհինգ տարին կրելուց հետո. ՀՈԴՎԱԾ 105. 3) կիսափակ ուղղիչ հիմնարկ կարող են տեղափոխվել՝ ԿԻՍԱՓԱԿ ՈՒՂՂԻՉ ՀԻՄՆԱՐԿԸ ա) առանձնապես վտանգավոր ռեցիդիվի դեպքում կամ առանձնապես ծանր 1. Կիսափակ ուղղիչ հիմնարկում դատապարտյալը պահվում է մինչև վեց մարդու համար հանցագործության համար տասը տարուց ավելի ժամկետով ազատազրկման դատապարտված նախատեսված մեկուսացված խցում։ և փակ ուղղիչ հիմնարկում պատիժը կրող դատապարտյալը՝ նշանակված պատժի առնվազն 2. Կիսափակ ուղղիչ հիմնարկում դատապարտյալը կարող է տեղաշարժվել առնվազն երեք մեկ քառորդը կրելուց հետո, ժամ տևողությամբ ցերեկային որոշակի ժամերին՝ ուղղիչ հիմնարկի` այդ նպատակով բ) ցմահ ազատազրկման դատապարտված և փակ ուղղիչ հիմնարկում պատիժը կրող նախատեսված տարածքի սահմաններում։ դատապարտյալը՝ նշանակված պատժի առնվազն քսան տարին կրելուց հետո: 3. Կիսափակ ուղղիչ հիմնարկում դատապարտյալին պահելու պայմանների 2. Պատիժը կատարելու համար ուղղիչ հիմնարկի տեսակը կարող է փոխվել դեպի առանձնահատկությունները սահմանվում են ուղղիչ հիմնարկների ներքին կանոնակարգով: մեկուսացվածության առավել բարձր աստիճանի պատիժը կատարելու ցանկացած ժամանակ՝ հիմք ընդունելով որոշակի ժամկետով կամ ցմահ ազատազրկման դատապարտված անձի ՀՈԴՎԱԾ 106. դրսևորած բացասական վարքագիծը կամ վերջինիս գրավոր դիմումը: Անզգուշությամբ կատարված հանցագործության համար որոշակի ժամկետով ազատազրկման ՓԱԿ ՈՒՂՂԻՉ ՀԻՄՆԱՐԿԸ

դատապարտված անձի նկատմամբ պատիժը կատարելու համար ուղղիչ հիմնարկի տեսակը չի 1. Փակ ուղղիչ հիմնարկում դատապարտյալը պահվում է մինչև չորս մարդու համար կարող փոխվել կիսափակ կամ փակ ուղղիչ հիմնարկի: Արգելվում է փոխել անզգուշությամբ նախատեսված մեկուսացված խցում։ Հիմնարկի պետի պատճառաբանված որոշմամբ կատարած հանցագործության համար որոշակի ժամկետով ազատազրկման դատապարտված դատապարտյալը կարող է խցում պահվել միայնակ։ անչափահաս անձի նկատմամբ պատիժը կատարելու համար ուղղիչ հիմնարկի տեսակը դեպի 2. Փակ ուղղիչ հիմնարկում դատապարտյալին պահելու պայմանների մեկուսացվածության առավել բարձր աստիճանի: առանձնահատկությունները սահմանվում են ուղղիչ հիմնարկների ներքին կանոնակարգով: (102-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ԼՐԱՑ., ՓՈՓ. 01.06.06 ՀՕ-120-Ն) ՀՈԴՎԱԾ 107. ՀՈԴՎԱԾ 103. ԲՈՒԺԱԿԱՆ ՈՒՂՂԻՉ ՀԻՄՆԱՐԿԸ ԲԱՑ ՈՒՂՂԻՉ ՀԻՄՆԱՐԿԸ 1. Բուժական ուղղիչ հիմնարկում դատապարտյալը պահվում է սույն օրենսգրքով և 1. Բաց ուղղիչ հիմնարկում դատապարտյալը պահվում է մինչև տասը մարդու համար իրավական այլ ակտերով կիսաբաց ուղղիչ հիմնարկի համար նախատեսված պայմաններում, նախատեսված բնակելի կացարանում: բացառությամբ սույն օրենսգրքով և իրավական այլ ակտերով բուժական ուղղիչ հիմնարկի 2. Ուղղիչ հիմնարկների ներքին կանոնակարգին համապատասխան` բաց ուղղիչ համար նախատեսված առանձնահատկությունների: Բուժական ուղղիչ հիմնարկում կարող է հիմնարկում դատապարտյալը կարող է տեղաշարժվել գիշերային ժամերին՝ ուղղիչ հիմնարկի ստեղծվել առանձնացված ստորաբաժանում կամ կացարան կամ խուց՝ դատապարտյալներին այդ նպատակով նախատեսված տարածքի սահմաններում, իսկ ցերեկային ժամերին՝ ուղղիչ տարբեր մեկուսացվածության աստիճաններով պահելու նպատակով: հիմնարկի տարածքի սահմաններում, և ուղղիչ հիմնարկի պետի թույլտվությամբ՝ դրանից 2. Բուժական ուղղիչ հիմնարկում դատապարտյալը պահվում է դատապարտյալներին դուրս։ անջատ պահելու` սույն օրենսգրքի 68-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված պահանջներին 3. Բաց ուղղիչ հիմնարկում դատապարտյալներին անջատ պահելու` սույն օրենսգրքի 68-րդ համապատասխան։ հոդվածով սահմանված սկզբունքները չեն գործում, և դատապարտյալները պահվում են 3. Բուժական ուղղիչ հիմնարկում դատապարտյալին պահելու պայմանների հասարակական համակեցության կանոններին համապատասխան: առանձնահատկությունները սահմանվում են ուղղիչ հիմնարկների ներքին կանոնակարգով: 4. Բաց ուղղիչ հիմնարկում դատապարտյալին պահելու պայմանների առանձնահատկությունները սահմանվում են ուղղիչ հիմնարկների ներքին կանոնակարգով: ՀՈԴՎԱԾ 108. ՑՄԱՀ ԱԶԱՏԱԶՐԿՄԱՆ ԴԱՏԱՊԱՐՏՎԱԾ ԱՆՁԻ` ՊԱՏԻԺԸ ԿՐԵԼՈՒ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ 1. Ցմահ ազատազրկման դատապարտված անձինք պահվում են խցերում` որպես կանոն, յուրաքանչյուր խցում չորս դատապարտյալից ոչ ավելի: Դատապարտյալի խնդրանքով կամ նրա անձնական անվտանգությանը սպառնացող վտանգի դեպքում, ուղղիչ հիմնարկի պետի

~225 225 ~ ~226 226 ~ որոշմամբ, դատապարտյալը կարող է պահվել մենախցում: Տվյալ դատապարտյալի ԲԱԺԻՆ 4 աշխատանքը կազմակերպվում է՝ հաշվի առնելով դատապարտյալին խցում պահելու` ուղղիչ ՊԱՏԺԻՑ ԱԶԱՏԵԼԸ: ՎԵՐԱՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆԸ ՊԱՏԺԻՑ ԱԶԱՏԵԼՈՒ ԵՎ ՊԱՏԻԺԸ ՊԱՅՄԱՆԱԿԱՆՈՐԵՆ ՉԿԻՐԱՌԵԼՈՒ ԴԵՊՔԵՐՈՒՄ հիմնարկների ներքին կանոնակարգով սահմանված պահանջները: 2. Դատապարտյալն ամենօրյա մեկ ժամ տևողությամբ զբոսանքի իրավունք ունի: Գ Լ ՈՒ Խ 19 3. Դատապարտյալի զբոսանքի ընթացքում պահպանվում են անջատ պահելու՝ սույն ՊԱՏԺԻՑ ԱԶԱՏԵԼԸ օրենսգրքի 68-րդ հոդվածով սահմանված պահանջները: ՀՈԴՎԱԾ 112. ՀՈԴՎԱԾ 109. ՊԱՏԺԻՑ ԱԶԱՏԵԼՈՒ ՀԻՄՔԵՐԸ ԱՆՉԱՓԱՀԱՍ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻ ՊԱՏԻԺԸ ԿՐԵԼՈՒ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ 1. Պատժից ազատելու հիմքերն են՝ 1. Որոշակի ժամկետով ազատազրկման դատապարտված անչափահասը մինչև պատժի 1) դատարանի դատավճռով նշանակված պատիժն ամբողջությամբ կրելը. ժամկետը լրանալը պատիժը կրում է միևնույն ուղղիչ հիմնարկում, բայց ոչ ավելի, քան նրա 2) դատարանի դատավճռի բեկանումը՝ գործի վարույթի կարճմամբ. քսանմեկ տարեկան դառնալը։ 3) պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելը. 2. Տասնութ տարին լրացած դատապարտյալի` բացասական վարքագիծ դրսևորելու 4) պատժի չկրած մասն ավելի մեղմ պատժատեսակով փոխարինելը. դեպքում սույն հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված առանձնահատկությունը չի գործում: 5) ներումը. 3. Արգելվում է որոշակի ժամկետով ազատազրկման դատապարտված անչափահասի պատիժը կրելու նպատակով փակ ուղղիչ հիմնարկ ուղարկելը: 6) համաներումը. 7) պատիժը կրելուն խոչընդոտող ծանր հիվանդությունը. ՀՈԴՎԱԾ 110. 8) արտակարգ հանգամանքները: ԱԶԱՏԱԶՐԿՄԱՆ ԴԱՏԱՊԱՐՏՎԱԾ ԱՆՁԻՆ ՏԵԽՆԻԿԱՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ՍՊԱՍԱՐԿՄԱՆ ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐ 2. Օրենքով կարող են նախատեսվել պատժից ազատելու այլ հիմքեր։ ԿԱՏԱՐԵԼՈՒ ՀԱՄԱՐ ՓԱԿ ՈՒՂՂԻՉ ՀԻՄՆԱՐԿ ՈՒՂԱՐԿԵԼԸ ԿԱՄ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾՆԵՐԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ՎԱՅՐՈՒՄ ԹՈՂՆԵԼԸ ՀՈԴՎԱԾ 113. 1. Դիտավորությամբ կատարված հանցագործության համար առավելագույնը յոթ տարի ՊԱՏԺԻՑ ԱԶԱՏԵԼՈՒ ԿԱՐԳԸ ժամկետով ազատազրկման դատապարտված անձը, որը պատիժը պետք է կրի կամ կրում է 1. Որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու կիսաբաց կամ կիսափակ ուղղիչ հիմնարկում, կարող է ուղարկվել փակ կամ կիսափակ ուղղիչ իրավունքից զրկելու, կալանքի, կարգապահական գումարտակում պահելու և որոշակի հիմնարկ կամ թողնվել կալանավորվածներին պահելու վայրում` տեխնիկատնտեսական ժամկետով ազատազրկման ձևով պատժատեսակների կրումը դադարեցվում է պատժի սպասարկման աշխատանքներ կատարելու նպատակով։ ժամկետի վերջին օրը՝ հաշվի առնելով այն փոփոխությունները, որոնք օրենքով սահմանված 2. Դատապարտյալը տեխնիկատնտեսական սպասարկման աշխատանքների համար փակ կարգով կարող են մտցվել պատժի ժամկետի մեջ։ կամ կիսափակ ուղղիչ հիմնարկ է ուղարկվում կամ կալանավորվածներին պահելու վայրում է 2. Կալանքի, կարգապահական գումարտակում պահելու և որոշակի ժամկետով թողնվում սույն օրենսգրքի 100-րդ հոդվածով նախատեսված տեղաբաշխման հանձնաժողովի ազատազրկման դատապարտված անձը պատժից ազատվում է պատժի ժամկետի վերջին որոշմամբ, դատապարտյալի գրավոր համաձայնությամբ` հաշվի առնելով օրինապահ օրվա առաջին կեսին։ Եթե պատժի ժամկետն ավարտվում է ոչ աշխատանքային օրը, ապա վարքագիծը։ դատապարտյալը պատժից ազատվում է դրան նախորդող օրը։ Պատժի ժամկետն ամիսներով 3. Տեխնիկատնտեսական սպասարկման աշխատանքների համար փակ կամ հաշվելիս այն ավարտվում է վերջին ամսվա համապատասխան օրը, իսկ եթե տվյալ ամիսը կիսափակ ուղղիչ հիմնարկ ուղարկված կամ կալանավորվածներին պահելու վայրում համապատասխան ամսաթիվ չունի, ապա այդ ամսվա վերջին օրը։ թողնված դատապարտյալը պահվում է կիսաբաց ուղղիչ հիմնարկի համար` սույն օրենսգրքով 3. Դատավճիռը բեկանելու հետևանքով քրեական գործի կարճմամբ պատժից ազատված և ուղղիչ հիմնարկների ներքին կանոնակարգով նախատեսված պայմաններում՝ մյուս անձին պատիժը կատարող հիմնարկի վարչակազմը պարզաբանում է պատիժը կրելու դատապարտյալներից մեկուսացված և անջատ: ընթացքում կասեցված գույքային, աշխատանքային և այլ իրավունքների վերականգնման (110-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ԽՄԲ., ԼՐԱՑ. 01.06.06 ՀՕ-120-Ն) վերաբերյալ նրա իրավունքները։ Դատավճիռը բեկանելու հետևանքով քրեական գործի կարճմամբ պատժից ազատվելու վերաբերյալ փաստաթղթերի մեջ պետության անունից ՀՈԴՎԱԾ 111. պաշտոնապես ներողություն է խնդրվում դատապարտյալից։ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻՆ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾՆԵՐԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ՎԱՅՐՈՒՄ ԺԱՄԱՆԱԿԱՎՈՐԱՊԵՍ ՊԱՀԵԼԸ 4. Դատապարտյալը պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատվում է 1. Դատապարտյալն ուղղիչ հիմնարկից կարող է փոխադրվել կալանավորվածներին համապատասխան փաստաթղթերը ստանալու օրը, իսկ եթե այդ փաստաթղթերը ստացվում պահելու վայր` օրենքով նախատեսված հիմքերով: են աշխատանքային օրվա ավարտից հետո՝ հաջորդ օրվա առավոտյան։ 2. Դատապարտյալը կալանավորվածներին պահելու վայրում ժամանակավորապես 5. Դատապարտյալի ներում շնորհելու և պատժից ազատելու կարգը սահմանվում է պահվում է կալանավորված անձանց համար օրենքով և կալանավորվածներին պահելու Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ։ վայրերի ներքին կանոնակարգով սահմանված պայմաններում: 6. Համաներում կիրառելու կարգը սահմանում է համաներման ակտն ընդունող մարմինը։

~227 227 ~ ~228 228 ~ 7. Հոգեկան կամ այլ ծանր հիվանդության կապակցությամբ պատժի հետագա կրումից ՀՈԴՎԱԾ 115. ազատելու մասին միջնորդությունը դատարան է ներկայացնում պատիժը կատարող հիմնարկի ՈՐՈՇԱԿԻ ԺԱՄԿԵՏՈՎ ԿԱՄ ՑՄԱՀ ԱԶԱՏԱԶՐԿՄԱՆ ԴԱՏԱՊԱՐՏՎԱԾ ԱՆՁԻՆ ՊԱՏԻԺԸ ԿՐԵԼՈՒՑ պետը։ Միջնորդության հետ միաժամանակ ներկայացվում են համապատասխան բժշկական ՊԱՅՄԱՆԱԿԱՆ ՎԱՂԱԺԱՄԿԵՏ ԱԶԱՏԵԼՈՒ ԿԱՄ ՊԱՏԺԻ ՉԿՐԱԾ ՄԱՍՆ ԱՎԵԼԻ ՄԵՂՄ ՊԱՏԺԱՏԵՍԱԿՈՎ հանձնաժողովի եզրակացությունը և դատապարտյալի անձնական գործը։ Կարգապահական ՓՈԽԱՐԻՆԵԼՈՒ ՆԵՐԿԱՅԱՑՄԱՆ ԿԱՐԳԸ

գումարտակում պահելու դատապարտված անձը պատիժը կրելուց ազատվում է այնպիսի 1. Պատժի ժամկետի՝ օրենքով սահմանված մասը լրանալու դեպքում պատիժը կատարող հիվանդության դեպքում, որի հետևանքով նա համարվում է զինվորական ծառայության հիմնարկի վարչակազմը մեկամսյա ժամկետում պարտադիր լսում է կարգապահական տույժ համար ոչ պիտանի: չունեցող դատապարտյալին պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու կամ 8. Հրդեհի, տեխնածին կամ տարերային աղետի, ընտանիքի միակ աշխատունակ անձի ծանր պատժի չկրած մասն ավելի մեղմ պատժատեսակով փոխարինելու ներկայացման հարցը: հիվանդության կամ մահվան կամ արտակարգ այլ հանգամանքների պատճառով ոչ մեծ կամ Պատիժը կատարող հիմնարկի վարչակազմը միջին, ծանր կամ առանձնապես ծանր միջին ծանրության հանցագործության համար դատապարտված անձի` պատժի հետագա հանցագործություն կատարելու համար որոշակի ժամկետով կամ ցմահ ազատազրկման կրումից ազատվելու վերաբերյալ միջնորդության հետ միաժամանակ պատիժը կատարող դատապարտված անձին պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու կամ մարմնի կամ հիմնարկի վարչակազմը դատարան է ներկայացնում տեղեկանքներ պատժի չկրած մասն ավելի մեղմ պատժատեսակով փոխարինելու վերաբերյալ միջնորդագիր համապատասխան հանգամանքների վերաբերյալ և դատապարտյալի անձնական գործը: ներկայացնելու մասին որոշում կայացնելու դեպքում որոշումը ներկայացնում է պատիժը 9. Պատժից ազատվելիս դատապարտյալին հանձնվում են նրան պատկանող գույքը, կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու, պատժի չկրած մասն ավելի մեղմ անձնական փաստաթղթերը, այդ թվում՝ պատժից ազատելու վերաբերյալ փաստաթղթերը։ պատժատեսակով փոխարինելու հարցերով անկախ հանձնաժողովի հավանությանը: Պատիժը կատարող հիմնարկի վարչակազմը միջնորդագիր է ներկայացնում դատարան միջին, ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցագործություն կատարելու համար որոշակի ՀՈԴՎԱԾ 114. ժամկետով կամ ցմահ ազատազրկման դատապարտված անձին պատիժը կրելուց ՊԱՏԻԺԸ ԿՐԵԼՈՒՑ ՊԱՅՄԱՆԱԿԱՆ ՎԱՂԱԺԱՄԿԵՏ ԱԶԱՏԵԼՈՒ ԿԱՄ ՊԱՏԺԻ ՉԿՐԱԾ ՄԱՍՆ ԱՎԵԼԻ պայմանական վաղաժամկետ ազատելու կամ պատժի չկրած մասն ավելի մեղմ ՄԵՂՄ ՊԱՏԺԱՏԵՍԱԿՈՎ ՓՈԽԱՐԻՆԵԼՈՒ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐԸ պատժատեսակով փոխարինելու վերաբերյալ միայն պատիժը կրելուց պայմանական 1. Պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատում կարող է կիրառվել կամ պատժի վաղաժամկետ ազատելու, պատժի չկրած մասն ավելի մեղմ պատժատեսակով փոխարինելու չկրած մասն ավելի մեղմ պատժատեսակով կարող է փոխարինվել, եթե դատապարտյալը հարցերով անկախ հանձնաժողովի հավանությունն ստանալու դեպքում: փաստացի կրել է պատժի՝ Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքով դրա համար սահմանված նվազագույն ժամկետը: 2. Պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու կամ պատժի չկրած մասն ավելի մեղմ պատժատեսակով փոխարինելու վերաբերյալ դատարան ներկայացվող Պատժի կրումից պայմանական վաղաժամկետ ազատում կամ պատժի չկրած մասն ավելի միջնորդագրի հետ ներկայացվում է նաև դատապարտյալի անձնական գործը: մեղմ պատժատեսակով փոխարինում չի կիրառվում, երբ հանցագործության կատարմամբ մարդու առողջությանը պատճառվել է վնաս կամ առաջացրել է մարդու մահ, և 3. Պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու կամ պատժի չկրած մասն դատապարտյալը ամբողջությամբ չի հարթել տուժողին պատճառված վնասը: ավելի մեղմ պատժատեսակով փոխարինելու վերաբերյալ միջնորդագիր ներկայացնելու մասին որոշումը պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու, պատժի չկրած 2. Որոշակի ժամկետով կամ ցմահ ազատազրկման դատապարտված անձին պատիժը մասն ավելի մեղմ պատժատեսակով փոխարինելու հարցերով անկախ հանձնաժողովի` կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու կամ պատժի չկրած մասն ավելի մեղմ հավանություն չտալու մասին որոշումն ստանալու դեպքում պատիժը կատարող հիմնարկի պատժատեսակով փոխարինելու ներկայացման հարցերը պատիժը կատարող հիմնարկի վարչակազմը դատապարտյալին պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու կողմից քննարկվելու կարգը սահմանում է Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը՝ կամ պատժի չկրած մասն ավելի մեղմ պատժատեսակով փոխարինելու ներկայացման հարցը սույն օրենսգրքի 115-րդ և 116-րդ հոդվածներին համապատասխան: քննարկում է հավանություն չստանալու որոշումը կայացվելուց երեք ամիս անց, Կարգապահական գումարտակի հրամանատարության կողմից կարգապահական բացառությամբ սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված դեպքերի: գումարտակում պատիժ կրող դատապարտյալին պատիժը կրելուց պայմանական Պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելը կամ պատժի չկրած մասն ավելի վաղաժամկետ ազատելու հարցը ներկայացվում է սույն օրենսգրքի 1151-րդ հոդվածին մեղմ պատժատեսակով փոխարինելը դատարանի կողմից մերժվելու դեպքում նույն հիմքով համապատասխան: միջնորդություն կրկին կարող է ներկայացվել դատարան մերժման որոշումը կայացվելուց վեց 3. Միջին, ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցագործություն կատարելու համար որոշակի ամիս անց, բացառությամբ սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված դեպքերի։ ժամկետով կամ ցմահ ազատազրկման դատապարտված անձին պատիժը կրելուց 4. Պատիժը կատարող հիմնարկի վարչակազմի որոշումները կարող են բողոքարկվել պայմանական վաղաժամկետ ազատելու կամ պատժի չկրած մասն ավելի մեղմ դատական կարգով: Պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու, պատժի չկրած պատժատեսակով փոխարինելու միջնորդագիր ներկայացնելու վերաբերյալ պատիժը մասն ավելի մեղմ պատժատեսակով փոխարինելու հարցերով անկախ հանձնաժողովի կատարող հիմնարկի վարչակազմի որոշմանը հավանություն է տալիս պատիժը կրելուց որոշումները ենթակա չեն բողոքարկման, բացառությամբ օրենքին հակասելու, ինչպես նաև պայմանական վաղաժամկետ ազատելու, պատժի չկրած մասն ավելի մեղմ պատժատեսակով Հայաստանի Հանրապետության Նախագահի հրամանագրով սահմանված կարգի խախտմամբ փոխարինելու հարցերով անկախ հանձնաժողովը, որի կազմավորման և գործունեության ընդունվելու դեպքերի: կարգը սահմանվում է Հանրապետության Նախագահի հրամանագրով: (ՎԵՐՆԱԳԻՐԸ ՓՈՓ. 13.11.07 ՀՕ-268-Ն) Հանձնաժողովի կազմում ընդգրկվում են համապատասխան գերատեսչությունների և (115-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ԽՄԲ. 13.06.06 ՀՕ-66-Ն, ՓՈՓ. 13.11.07 ՀՕ-268-Ն, ԽՄԲ. 20.05.09 ՀՕ-129-Ն) հասարակության այլ ներկայացուցիչներ: (114-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ՓՈՓ. 08.07.05 ՀՕ-161-Ն, ԽՄԲ., ԼՐԱՑ. 13.06.06 ՀՕ-66-Ն, ՓՈՓ., ԼՐԱՑ. 13.11.07 ՀՕ-268-Ն)

~229 229 ~ ~230 230 ~ ՀՈԴՎԱԾ 1151. բժշկական եզրակացությունը կամ երեխայի ծննդյան վկայականի պատճենը կամ այլ ԿԱՐԳԱՊԱՀԱԿԱՆ ԳՈՒՄԱՐՏԱԿՈՒՄ ՊԱՀԵԼՈՒ ԴԱՏԱՊԱՐՏՎԱԾ ԱՆՁԻՆ ՊԱՏԻԺԸ ԿՐԵԼՈՒՑ հանգամանքների մասին տեղեկանքներ, ինչպես նաև դատապարտյալի անձնական գործը: ՊԱՅՄԱՆԱԿԱՆ ՎԱՂԱԺԱՄԿԵՏ ԱԶԱՏԵԼՈՒ ՆԵՐԿԱՅԱՑՄԱՆ ԿԱՐԳԸ 2. Ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմը դատապարտյալի ազատման օրը ազատությունից 1. Պատժի ժամկետի` օրենքով սահմանված մասը լրանալու դեպքում կարգապահական զրկելու հետ չկապված պատիժների կատարման ստորաբաժանում է ուղարկում պատժի գումարտակի հրամանատարը մեկամսյա ժամկետում պարտադիր միջնորդագիր է կրումը հետաձգելու մասին դատարանի որոշման պատճենը՝ նշելով ազատման օրը: Ուղղիչ ներկայացնում դատարան` կարգապահական տույժ չունեցող դատապարտյալին պատիժը հիմնարկի վարչակազմը դատապարտյալից ստորագրություն է վերցնում պատժից կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու վերաբերյալ: ազատվելուց հետո` երեք օրվա ընթացքում, ազատությունից զրկելու հետ չկապված 2. Պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու վերաբերյալ միջնորդագրի հետ պատիժների կատարման ստորաբաժանումում հաշվառվելու պարտավորության մասին: դատարան է ներկայացվում նաև դատապարտյալի անձնական գործը: 3. Դատապարտյալի ներկայանալուց հետո` երեք օրվա ընթացքում, ազատությունից զրկելու 3. Դատարանի կողմից միջնորդությունը մերժվելու դեպքում նույն հիմքով միջնորդությունը հետ չկապված պատիժների կատարման ստորաբաժանումը պարտավոր է ուղղիչ հիմնարկին կրկին կարող է ներկայացվել դատարան՝ մերժման որոշումը կայացվելուց հետո ոչ շուտ, քան տեղեկացնել այդ մասին: վեց ամիս անց: 4. Դատապարտյալն իր բնակության վայր է մեկնում ինքնուրույն և իր հաշվին: 4. Կարգապահական գումարտակի հրամանատարի կողմից սույն հոդվածի 1-ին մասով 5. Սույն հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանգամանքները վերանալու սահմանված պահանջը չկատարելը կարող է բողոքարկվել դատական կարգով: դեպքում ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատիժների կատարման ստորաբաժանումը (1151 ՀՈԴՎԱԾԸ ԼՐԱՑ. 13.11.07 ՀՕ-268-Ն) միջնորդություն է ներկայացնում դատարան՝ պատժի չկրած մասից դատապարտյալին ազատելու կամ պատժի չկրած մասն ավելի մեղմ պատժատեսակով փոխարինելու կամ ՀՈԴՎԱԾ 116. դատավճռով նշանակված պատիժը կատարելու մասին՝ հաշվի առնելով դատապարտյալի ՑՄԱՀ ԱԶԱՏԱԶՐԿՄԱՆ ԴԱՏԱՊԱՐՏՎԱԾ ԱՆՁԻՆ ՊԱՏԻԺԸ ԿՐԵԼՈՒՑ ՊԱՅՄԱՆԱԿԱՆ ՎԱՂԱԺԱՄԿԵՏ վարքագիծը, կատարած հանցանքի բնույթն ու հասարակական վտանգավորության ԱԶԱՏԵԼՈՒ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ աստիճանը, երեխայի դաստիարակության նկատմամբ վերաբերմունքը և պատժի չկրած 1. Ցմահ ազատազրկման դատապարտված անձը կարող է ներկայացվել պատիժը կրելուց ժամկետը: պայմանական վաղաժամկետ ազատման նախորդ հինգ տարիների ընթացքում պատիժը (117-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ՓՈՓ. 08.07.05 ՀՕ-161-Ն) կրելու սահմանված կարգի չարամիտ խախտումների համար տույժ չունենալու դեպքում՝ ազատազրկման ոչ պակաս, քան քսան տարին կրելուց հետո: ՀՈԴՎԱԾ 118. 2. Ցմահ ազատազրկման դատապարտված անձին պատիժը կրելուց պայմանական ՎԵՐԱՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆԸ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻ ԿՈՂՄԻՑ ՊԱՏԺԻ ԿՐՈՒՄԸ ՀԵՏԱՁԳԵԼՈՒ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐԸ վաղաժամկետ ազատելու վերաբերյալ միջնորդագիր ներկայացնելու մասին որոշումը ԿԱՏԱՐԵԼՈՒ ՆԿԱՏՄԱՄԲ պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու, պատժի չկրած մասն ավելի մեղմ 1. Պատժի կատարումը հետաձգելուց հետո` տասն օրվա ընթացքում, դատապարտյալի` պատժատեսակով փոխարինելու հարցերով անկախ հանձնաժողովի` հավանություն չտալու անհարգելի պատճառով հաշվառման կամ ազատությունից զրկելու հետ չկապված մասին որոշումն ստանալու դեպքում պատիժը կատարող հիմնարկի վարչակազմը պատիժների կատարման ստորաբաժանման կանչով երկու անգամ անընդմեջ չներկայանալու դատապարտյալին պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու ներկայացման դեպքում ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատիժների կատարման ստորաբաժանումը հարցը քննարկում է հավանություն չստանալու որոշումը կայացվելուց մեկուկես տարի անց: միջնորդություն է ներկայացնում դատարան՝ պատժի կրման հետաձգումը վերացնելու և Պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելը դատարանի կողմից մերժվելու դատապարտյալի նկատմամբ դատավճռով նշանակված պատիժը կատարելու մասին: դեպքում նույն հիմքով միջնորդություն կրկին կարող է ներկայացվել դատարան մերժման Միջնորդությանը կցվում է պատժի կրումը հետաձգելու մասին դատարանի որոշման որոշումը կայացվելուց երեք տարի անց։ պատճենը: (116-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ԽՄԲ. 13.06.06 ՀՕ-66-Ն) Ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատիժների կատարման ստորաբաժանման ծառայողներն իրավունք ունեն այցելելու դատապարտյալի բնակության կամ աշխատանքի վայր՝ դատարանի կողմից նրա վրա դրված պարտականությունների պատշաճ կատարման ՀՈԴՎԱԾ 117. նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնելու նպատակով: ՊԱՏԺԻ ԿՐՈՒՄԸ ՀԵՏԱՁԳԵԼՈՒ ԵՎ ՊԱՏԺԻՑ ԱԶԱՏԵԼՈՒ ԿԱՐԳԸ 2. Եթե դատապարտյալը հրաժարվում է երեխայից կամ նախազգուշացումից հետո 1. Եթե դատապարտյալը հղի կին է կամ ունի մինչև երեք տարեկան երեխա կամ տառապում շարունակում է խուսափել երեխային դաստիարակելուց և խնամելուց, ապա ազատությունից է պատիժը կրելուն խոչընդոտող ծանր հիվանդությամբ, ինչպես նաև եթե պատժի հետագա զրկելու հետ չկապված պատիժների կատարման ստորաբաժանումը միջնորդություն է կրումը կարող է ծանր հետևանքներ առաջացնել դատապարտյալի կամ նրա ընտանիքի ներկայացնում դատարան՝ պատժի կրման հետաձգումը վերացնելու և դատապարտյալի անդամների համար (հրդեհ կամ այլ տարերային աղետներ, ընտանիքի միակ աշխատունակ նկատմամբ դատավճռով նշանակված պատիժը կատարելու մասին: Միջնորդությանը կցվում է անձի ծանր հիվանդություն, մահ կամ այլ բացառիկ հանգամանքներ), ապա պատժի կրումը պատժի կրումը հետաձգելու մասին դատարանի որոշման պատճենը: հետաձգելու կամ պատժից ազատելու մասին միջնորդությունը դատարան է ներկայացնում պատիժը կատարող մարմնի կամ հիմնարկի ղեկավարը: Միջնորդությանը կցվում են 3. Դատապարտյալը երեխային դաստիարակելուց խուսափող է համարվում, եթե, դատապարտյալի բնութագիրը, նրան և երեխային ընդունելու, նրանց բնակարան պաշտոնապես չհրաժարվելով երեխայից, նրան թողնում է ծննդատանը կամ հանձնում է տրամադրելու և ապրելու համար անհրաժեշտ պայմաններ ստեղծելու մասին հարազատի մանկատուն կամ հակահասարակական ապրելակերպ է վարում և չի զբաղվում երեխայի համաձայնությունը կամ դատապարտյալի՝ բնակարանով և երեխայի հետ ապրելու համար դաստիարակությամբ ու խնամքով կամ երկար ժամանակով երեխային թողնում է անհրաժեշտ պայմաններով ապահովված լինելու մասին տեղեկանքը կամ հղիության մասին

~231 231 ~ ~232 232 ~ ազգականների կամ այլ անձանց մոտ կամ թաքնվում է կամ կատարում է այլ սեզոնային անհրաժեշտ հագուստով։ Նրան կարող է տրամադրվել նաև միանվագ դրամական գործողություններ, որոնք վկայում են երեխային դաստիարակելուց խուսափելու մասին: օգնություն։ (118-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ՓՈՓ. 08.07.05 ՀՕ-161-Ն, ԼՐԱՑ. 01.06.06 ՀՕ-120-Ն) 2. Պատժից ազատվող և առողջական վիճակի պատճառով խնամքի կարիք ունեցող, հղի, մինչև երեք տարեկան երեխա ունեցող անձին, ինչպես նաև անչափահասին պատժից ազատելիս պատիժը կատարող հիմնարկի վարչակազմն ազատվելու մասին նախօրոք ՀՈԴՎԱԾ 119. հայտնում է նրա ազգականներին կամ այլ անձանց, իսկ այդպիսիք չունենալու դեպքում ՊԱՏԺԻՑ ԱԶԱՏՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԻՐԱՎԱԿԱՆ ԴՐՈՒԹՅՈՒՆԸ անհրաժեշտ օգնությունը ցուցաբերում է ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմը: Պատժից ազատված անձինք օգտվում են այն իրավունքներից և կրում են այն 3. Սույն հոդվածի 2-րդ մասում թվարկված դատապարտյալը բնակության վայր է պարտականությունները, որոնք սահմանված են Հայաստանի Հանրապետության ուղարկվում ազգականի կամ այլ անձի կամ ուղղիչ հիմնարկի ծառայողի ուղեկցորդմամբ։ քաղաքացիների համար, բացառությամբ դատվածություն ունեցող անձանց, օտարերկրյա քաղաքացիների կամ քաղաքացիություն չունեցող անձանց համար օրենքով նախատեսված սահմանափակումների։ Գ Լ ՈՒ Խ 21 ՊԱՏԺԻ ԿԱՏԱՐՄԱՆ ՀԵՏ ՄԻԱՑՎԱԾ ԲԺՇԿԱԿԱՆ ԲՆՈՒՅԹԻ ՀԱՐԿԱԴՐԱՆՔԻ ՄԻՋՈՑՆԵՐ

ՀՈԴՎԱԾ 120. ՀՈԴՎԱԾ 123. ՎԵՐԱՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆԸ ՊԱՏԺԻՑ ԱԶԱՏՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ՊԱՏԺԻ ԿԱՏԱՐՄԱՆ ՀԵՏ ՄԻԱՑՎԱԾ ԲԺՇԿԱԿԱՆ ԲՆՈՒՅԹԻ ՀԱՐԿԱԴՐԱՆՔԻ ՄԻՋՈՑՆԵՐ ԿԻՐԱՌԵԼՈՒ Օրենքով նախատեսված դեպքերում պատժից ազատված անձանց վարքագծի նկատմամբ ԿԱՐԳԸ վերահսկողությունն իրականացնում է ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատիժների 1. Մեղսունակությունը չբացառող հոգեկան խանգարման վիճակում կատարված հանցանքի կատարման ստորաբաժանումը՝ Հայաստանի Հանրապետության կառավարության սահմանած համար որոշակի ժամկետով կամ ցմահ ազատազրկման դատապարտված, միաժամանակ կարգով: ալկոհոլամոլությունից, թմրամոլությունից կամ թունամոլությունից կամ մեղսունակությունը (120-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ՓՈՓ. 08.07.05 ՀՕ-161-Ն) չբացառող հոգեկան խանգարումներից բուժման կարիք ունեցող անձանց նկատմամբ հոգեբույժի նշանակած արտահիվանդանոցային հսկողությունը և հարկադիր բուժումը կիրառվում են ազատազրկումը կրելու վայրի հիմնարկներում, իսկ այլ պատժատեսակների Գ Լ ՈՒ Խ 20 դատապարտվածների նկատմամբ՝ արտահիվանդանոցային հոգեբուժական օգնություն ՊԱՏԺԻՑ ԱԶԱՏՎՈՂ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻՆ ՑՈՒՑԱԲԵՐՎՈՂ ՕԳՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ցուցաբերող առողջապահական հաստատություններում: 2. Պատիժը կատարող հիմնարկի վարչակազմը ալկոհոլամոլությունից, թմրամոլությունից, ՀՈԴՎԱԾ 121. թունամոլությունից կամ մեղսունակությունը չբացառող հոգեկան խանգարումից բուժման ՊԱՏԻԺԸ ԿԱՏԱՐՈՂ ՀԻՄՆԱՐԿԻ ՎԱՐՉԱԿԱԶՄԻ ՊԱՐՏԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ՊԱՏԺԻՑ ԱԶԱՏՎՈՂ կարիք ունեցող դատապարտյալ հայտնաբերելու դեպքում համապատասխան բժշկական ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻ ԱՇԽԱՏԱՆՔԸ ԵՎ ԿԵՆՑԱՂԸ ԿԱՐԳԱՎՈՐԵԼՈՒ ՀԱՐՑԵՐՈՒՄ հանձնաժողովի եզրակացության հիման վրա միջնորդություն է ներկայացնում դատարան՝ 1. Պատիժը կատարող հիմնարկի վարչակազմը դատապարտյալի սոցիալական բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցը կիրառելու հարցը որոշելու նպատակով: վերականգնման հարցերով համագործակցում է հասարակական և այլ 3. Արգելվում է դատապարտյալին ենթարկել բժշկական կամ գիտական կամ այլ փորձերի՝ կազմակերպությունների ու մարմինների հետ: Ազատմանը նախապատրաստվելու անկախ վերջինիս համաձայնությունից: նպատակով դատապարտյալի հետ վաղօրոք անցկացվում է համապատասխան աշխատանք։ 2. Ազատազրկման ժամկետը լրանալուց ոչ ուշ, քան երեք ամիս առաջ, պատիժը կատարող ՀՈԴՎԱԾ 124. հիմնարկի վարչակազմը դատապարտյալի ընտրած բնակության վայրի` տեղական ՊԱՏԺԻ ԿԱՏԱՐՄԱՆ ՀԵՏ ՄԻԱՑՎԱԾ ԲԺՇԿԱԿԱՆ ԲՆՈՒՅԹԻ ՀԱՐԿԱԴՐԱՆՔԻ ԱՅԼ ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ ինքնակառավարման և զբաղվածության պետական ծառայությանը տեղեկացնում է ԿԻՐԱՌՈՒՄԸ ՓՈՓՈԽԵԼԸ ԵՎ ԴԱԴԱՐԵՑՆԵԼԸ դատապարտյալի` պատժից առաջիկա ազատման, նրա աշխատունակության, կրթության, մասնագիտության, ինչպես նաև բնակարանի առկայության մասին։ Դատարանը պատժի կատարման հետ միացված բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցի կիրառումը փոփոխում կամ դադարեցնում է հարկադրանքի այլ միջոց կիրառող հիմնարկի 3. Կենսաթոշակային տարիքի հասած կամ առաջին կամ երկրորդ կարգի հաշմանդամ բժշկական հանձնաժողովի եզրակացությամբ՝ անձի առողջանալու կամ նրա առողջական դատապարտյալին, իր խնդրանքով և պատիժը կատարող հիմնարկի վարչակազմի վիճակի այնպիսի փոփոխության դեպքում, երբ հարկադրանքի այլ միջոցի հետագա կիրառման ներկայացմամբ, սոցիալական ապահովության մարմիններն ուղարկում են հաշմանդամների անհրաժեշտությունը վերանում է: կամ ծերերի համար նախատեսված հիմնարկներ (ծերանոցներ)։

ՀՈԴՎԱԾ 125. ՀՈԴՎԱԾ 122. ՊԱՏԺԻ ԿԱՏԱՐՄԱՆ ՀԵՏ ՄԻԱՑՎԱԾ ԲԺՇԿԱԿԱՆ ԲՆՈՒՅԹԻ ՀԱՐԿԱԴՐԱՆՔԻ ԱՅԼ ՄԻՋՈՑՆԵՐ ՕԺԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ ՊԱՏԺԻՑ ԱԶԱՏՎՈՂ ԱՆՁԻՆ ԿԻՐԱՌԵԼՈՒ ԿԱՐԳԸ 1. Ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմը պատժից ազատվող անձին ապահովում է մինչև իր 1. Տարափոխիկ հիվանդությամբ տառապող կամ վարակակիր, բուժման լրիվ կուրսը բնակության վայր հասնելու նպատակով անվճար ուղևորությամբ կամ դրա համար չանցած դատապարտյալի նկատմամբ համապատասխան բժշկական հանձնաժողովի անհրաժեշտ գումարով՝ առնվազն Հայաստանի Հանրապետության տարածքում, դրա եզրակացությամբ պատիժները կատարող հիմնարկները կիրառում են հարկադիր բուժում։ ընթացքում անհրաժեշտ սննդամթերքով, ինչպես նաև միջոցների բացակայության դեպքում՝

~233 233 ~ ~234 234 ~ 2. Մինչև բուժման լրիվ կուրսի ավարտը պատժից ազատվելու դեպքում առողջապահական զորամասի հրամանատարությունը փորձաշրջանի ընթացքում իրականացնում է անձի հիմնարկի վարչակազմը դիմում է տվյալ հիմնարկի գտնվելու վայրի դատարան՝ պատժից անհատական հաշվառում, համապատասխան ծառայությունների կամ հասարակական ազատված անձանց հետագա հարկադիր բուժման հարցը լուծելու նպատակով: Դիմումին կազմակերպությունների հետ համագործակցությամբ վերահսկողություն է իրականացնում կցվում է առողջապահական հիմնարկում անձի հետագա գտնվելու անհրաժեշտության մասին այդ անձի կողմից հասարակական կարգը պահպանելու և դատարանի կողմից նրա վրա դրված բժշկական հանձնաժողովի եզրակացությունը: պարտականությունները կատարելու նկատմամբ։ 2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու դեպքում անձի նկատմամբ որոշակի ՀՈԴՎԱԾ 126. պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը ԲԺՇԿԱԿԱՆ ԲՆՈՒՅԹԻ ՀԱՐԿԱԴՐԱՆՔԻ ՄԻՋՈՑՆԵՐ ԿԻՐԱՌԵԼՈՒ ԺԱՄԿԵՏԸ ՀԱՇՎԱԿՑԵԼԸ որպես լրացուցիչ պատիժ նշանակելիս դատապարտյալը պարտավոր է կատարել սույն օրենսգրքի 31-րդ հոդվածի պահանջները։ Դատապարտյալի նկատմամբ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ կիրառելու ժամկետը հաշվակցվում է պատժի ժամկետի մեջ՝ Հայաստանի Հանրապետության քրեական 3. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու դեպքում անձին զորակոչելիս ազատությունից օրենսգրքով սահմանված կարգով: զրկելու հետ չկապված պատիժների կատարման ստորաբաժանումը զինվորական կոմիսարիատ է ուղարկում դատարանի դատավճռի պատճենը և զինծառայության վայրում նրա վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնելու համար պահանջվող ՀՈԴՎԱԾ 127. փաստաթղթերը: Զորամասի հրամանատարությունը պարտավոր է տասն օրվա ընթացքում ՈՒՂՂԻՉ ՀԻՄՆԱՐԿԻ ՎԱՐՉԱԿԱԶՄԻ ԳՈՐԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻ ԾԱՆՐ ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅԱՆ ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատիժների կատարման ստորաբաժանմանը հայտնել ԿԱՄ ՄԱՀՎԱՆ ԴԵՊՔՈՒՄ այդ անձին հաշվառման վերցնելու, իսկ զինվորական ծառայությունից արձակվելու դեպքում՝ 1. Դատապարտյալի ծանր հիվանդության կամ մահվան դեպքում ուղղիչ հիմնարկի զինծառայությունից նրա արձակվելու և փորձաշրջանի ընթացքում նրա վարքագծի մասին։ վարչակազմն այդ մասին անհապաղ տեղեկացնում է նրա մերձավոր ազգականներին և 4. Եթե պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու դեպքում անձը խուսափում է իր վարքագծի պատժի կատարման օրինականության նկատմամբ հսկողություն իրականացնող նկատմամբ վերահսկողությունից, ապա ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատիժների դատախազին: կատարման ստորաբաժանումը միջոցներ է ձեռնարկում նրա գտնվելու վայրը և խուսափելու 2. Մահացածի դին Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ նախատեսված պատճառները պարզելու համար։ գործողությունների իրականացումից հետո հանձնվում է նրա մերձավոր ազգականներին կամ (130-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ՓՈՓ. 08.07.05 ՀՕ-161-Ն, ԼՐԱՑ., ԽՄԲ. 01.06.06 ՀՕ-120-Ն) համապատասխան դիմում ներկայացնող անձին: Այդպիսիք չլինելու դեպքում դատապարտյալի հուղարկավորումն իրականացվում է պետության հաշվին: ՀՈԴՎԱԾ 131. ՓՈՐՁԱՇՐՋԱՆԻ ՀԱՇՎԱՐԿՈՒՄԸ Գ Լ ՈՒ Խ 22 ՎԵՐԱՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆԸ ՊԱՏԻԺԸ ՊԱՅՄԱՆԱԿԱՆՈՐԵՆ ՉԿԻՐԱՌԵԼՈՒ ԴԵՊՔՈՒՄ 1. Փորձաշրջանը հաշվարկվում է դատապարտյալին ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատիժների կատարման ստորաբաժանումում, իսկ զինծառայողին՝ նրա զորամասի հրամանատարության կողմից հաշվառման վերցնելու պահից։ ՀՈԴՎԱԾ 128. ՎԵՐԱՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆԸ ՊԱՏԻԺԸ ՊԱՅՄԱՆԱԿԱՆՈՐԵՆ ՉԿԻՐԱՌԵԼՈՒ ԴԵՊՔՈՒՄ 2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու դեպքում անձի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողությունը դադարեցվում է փորձաշրջանի ավարտից հետո, և նա հանվում է Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու դեպքում անձի նկատմամբ իրականացվում է հաշվառումից։ վերահսկողություն՝ սույն օրենսգրքով և Հայաստանի Հանրապետության կառավարության սահմանած կարգով: (131-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ՓՈՓ. 08.07.05 ՀՕ-161-Ն, ԼՐԱՑ., ՓՈՓ. 01.06.06 ՀՕ-120-Ն)

(128-րդ հոդվածը փոփ. 01.06.06 ՀՕ-120-Ն) ՀՈԴՎԱԾ 132. ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆԸ ՊԱՏԻԺԸ ՊԱՅՄԱՆԱԿԱՆՈՐԵՆ ՉԿԻՐԱՌԵԼՈՒ ԴԵՊՔՈՒՄ ՍԱՀՄԱՆՎԱԾ ՀՈԴՎԱԾ 129. ՊԱՐՏԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ՉԿԱՏԱՐԵԼՈՒ ՀԱՄԱՐ Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու դեպքում անձի նկատմամբ վերահսկողություն 1. Եթե պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու դեպքում անձը խուսափում է դատարանի իրականացնող մարմինները դատավճռով իր վրա դրված պարտականությունները կատարելուց կամ թույլ է տալիս Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու դեպքում անձի նկատմամբ վերահսկողությունն իրավախախտում, որի համար նրա նկատմամբ վարչական, իսկ զինծառայողի նկատմամբ իրականացնում է ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատիժների կատարման կարգապահական տույժ է կիրառվում, ապա նրա վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն ստորաբաժանումը, իսկ զինծառայողի նկատմամբ՝ նրա զորամասի հրամանատարությունը։ իրականացնող մարմինը գրավոր նախազգուշացնում է նրան՝ պատժի պայմանականորեն (129-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ՓՈՓ. 08.07.05 ՀՕ-161-Ն) չկիրառելը վերացնելու հնարավորության մասին։ 2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու դեպքում փորձաշրջանի ընթացքում անձի ՀՈԴՎԱԾ 130. կողմից դատարանի դատավճռով իր վրա դրված պարտականությունները պարբերաբար կամ ՊԱՏԻԺԸ ՊԱՅՄԱՆԱԿԱՆՈՐԵՆ ՉԿԻՐԱՌԵԼՈՒ ԴԵՊՔՈՒՄ ԱՆՁԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ՎԵՐԱՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆ չարամտորեն չկատարելու կամ վերահսկողությունից խուսափելու դեպքերում նրա վարքագծի ԻՐԱԿԱՆԱՑՆԵԼՈՒ ԿԱՐԳԸ նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող մարմնի ղեկավարը միջնորդություն է 1. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու դեպքում ազատությունից զրկելու հետ ներկայացնում դատարան՝ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը վերացնելու և դատավճռով չկապված պատիժների կատարման ստորաբաժանումը, իսկ զինծառայողի նկատմամբ՝ նրա նշանակված պատիժը կատարելու մասին։

~235 235 ~ ~236 236 ~ 3. Պարտականությունները պարբերաբար չկատարել է համարվում անձի կողմից մեկ ՀԱՎԵԼՎԱԾ տարվա ընթացքում երկու կամ ավելի անգամ արգելված գործողությունների կատարումը կամ պարտականությունների չկատարումը կամ իր վրա դատարանի դրած ՑԱՆԿ պարտականությունները երեսուն օրից ավելի չկատարելը: ԴԱՏԱՐԱՆԻ ԴԱՏԱՎՃՌՈՎ ԲՌՆԱԳՐԱՎՄԱՆ ՈՉ ԵՆԹԱԿԱ ԳՈՒՅՔԻ 4. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու դեպքում անձը վերահսկողությունից խուսափող Բռնագրավում չի կարող տարածվել դատապարտյալին պատկանող հետևյալ գույքի վրա. է համարվում, եթե նրա գտնվելու վայրը չի բացահայտվում 30 օրվա ընթացքում։ 1) գործածության մեջ գտնվող տնային օգտագործման առարկաների, հագուստեղենի, (132-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ՓՈՓ. 08.07.05 ՀՕ-161-Ն, ԼՐԱՑ., ՓՈՓ. 01.06.06 ՀՕ-120-Ն) կոշկեղենի, սպիտակեղենի, անկողնային և մանկական պարագաների, բացառությամբ պերճանքի առարկաների և այն առարկաների, որոնք պատրաստված են թանկարժեք ԲԱԺԻՆ 5 նյութերից կամ ունեն պատմական կամ գեղարվեստական արժեք. ԵԶՐԱՓԱԿԻՉ ՄԱՍ 2) դատապարտյալի մասնագիտական պարապմունքների համար անհրաժեշտ առարկաների, ձեռնարկների ու գրքերի, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ դատապարտյալը Գ Լ ՈՒ Խ 23 դատարանի դատավճռով զրկված է որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից, և այն ԵԶՐԱՓԱԿԻՉ ԴՐՈՒՅԹՆԵՐ առարկաների, որոնք պատրաստված են թանկարժեք նյութերից կամ ունեն պատմական կամ գեղարվեստական արժեք. ՀՈԴՎԱԾ 133. 3) այն անձանց ընտանի կենդանիների (2 միավոր), ընտանի թռչունների (10 միավոր), ՕՐԵՆՍԳՐՔԻ ՈՒԺԻ ՄԵՋ ՄՏՆԵԼԸ անասնակերի, հերթական ցանքի համար անհրաժեշտ սերմացուի, որոնց հիմնական 1. Սույն օրենսգիրքն ուժի մեջ է մտնում պաշտոնական հրապարակմանը հաջորդող զբաղմունքը գյուղատնտեսությունն է. տասներորդ օրվանից: 4) աննշան արժեք ունեցող և մինչև 5.000 դրամ արժողությամբ այլ գույքի, եթե դրանք մեկ 2. Սույն օրենսգիրքն ուժի մեջ մտնելու պահից ուժը կորցրած ճանաչել 1971 թվականի միասնական խմբաքանակ չեն կազմում. հուլիսի 7-ի` Հայկական Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետության Գերագույն 5) հաշմանդամների համար նախատեսված հատուկ փոխադրամիջոցների: սովետի ընդունած` Հայաստանի Հանրապետության ուղղիչ-աշխատանքային օրենսգիրքը և (ՀԱՎԵԼՎԱԾԸ ԽՄԲ. 16.12.05 ՀՕ-17-Ն) «Հայկական ՍՍՀ ուղղիչ-աշխատանքային օրենսգիրքը հաստատելու մասին» Հայկական Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետության օրենքը, ինչպես նաև Հայկական Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետության Գերագույն սովետի նախագահության 1985 ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ թվականի հունվարի 30-ի հրամանագրով հաստատված` «Դատապարտյալների նկատմամբ ՆԱԽԱԳԱՀ ուղղիչ-աշխատանքային ներգործության միջոցների հետ չկապված քրեական պատիժները Ռ. ՔՈՉԱՐՅԱՆ Հայաստանի Հանրապետությունում կատարելու կարգի և պայմանների կանոնադրությունը»: 2005 թ. հունվարի 18 ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ Երևան ՆԱԽԱԳԱՀ ՀՕ-60-Ն Ռ. ՔՈՉԱՐՅԱՆ

~ 238 ~

~237 237 ~ 238 ՀՈԴՎԱԾ 3. ՀՀ ՕՐԵՆՔԸ ՁԵՐԲԱԿԱԼՎԱԾ ԵՎ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ՊԱՀԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ ՁԵՐԲԱԿԱԼՎԱԾՆԵՐԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ՎԱՅՐԵՐՈՒՄ ԵՎ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾՆԵՐԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ՎԱՅՐԵՐՈՒՄ ԱՆՁԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ՀԻՄՔԵՐԸ Ձերբակալվածներին պահելու վայրերում անձին պահելու հիմքը Քրեական դատավարության օրենսգրքին համապատասխան կազմված ձերբակալման արձանագրությունը կամ ձերբակալման մասին քրեական հետապնդման մարմնի որոշումն է: ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՕՐԵՆՔԸ Կալանավորվածներին պահելու վայրերում անձին պահելու հիմքը Քրեական ՁԵՐԲԱԿԱԼՎԱԾ ԵՎ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ՊԱՀԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ դատավարության օրենսգրքին համապատասխան կայացված դատարանի որոշումն է` կալանավորումը որպես խափանման միջոց կիրառելու մասին:

ԸՆԴՈՒՆՎԱԾ Է 2002 ԹՎԱԿԱՆԻ ՓԵՏՐՎԱՐԻ 6-ԻՆ Առանց սույն հոդվածի առաջին կամ երկրորդ մասով նախատեսված հիմքերի ձերբակալվածներին պահելու վայրերում կամ կալանավորվածներին պահելու վայրերում անձին ընդունելն ու պահելն արգելվում է:

Գ Լ ՈՒ Խ 1 ՀՈԴՎԱԾ 4. ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԴՐՈՒՅԹՆԵՐ ՁԵՐԲԱԿԱԼՎԱԾՆԵՐԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ՎԱՅՐԵՐՆ ՈՒ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾՆԵՐԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ՎԱՅՐԵՐԸ Ձերբակալվածներին պահելու վայրերը և կալանավորվածներին պահելու վայրերը գործում ՀՈԴՎԱԾ 1. են Հայաստանի Հանրապետության պետական կառավարման լիազորված մարմինների ՍՈՒՅՆ ՕՐԵՆՔԻ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ կառուցվածքներում: Սույն օրենքը սահմանում է Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության Մարզպետները ձերբակալվածներին պահելու վայրերի և կալանավորվածներին պահելու օրենսգրքով (այսուհետ` Քրեական դատավարության օրենսգիրք) սահմանված կարգով վայրերի գործունեության համակարգման լիազորություններ չունեն: ձերբակալված անձին արգելանքի և կալանավորված անձին կալանքի տակ պահելու Ձերբակալվածներին պահելու վայրերը և կալանավորվածներին պահելու վայրերը ընդհանուր սկզբունքները, պայմանները և կարգը, ձերբակալված և կալանավորված անձանց ստեղծվում, վերակազմակերպվում և լուծարվում են Հայաստանի Հանրապետության իրավունքները, դրանց ապահովման երաշխիքները, նրանց պարտականությունները, ինչպես կառավարության որոշմամբ: նաև արգելանքից և կալանքից ազատելու կարգը: (4-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ԼՐԱՑ. 15.11.06 ՀՕ-177-Ն)

ՀՈԴՎԱԾ 2. ՀՈԴՎԱԾ 5. ՁԵՐԲԱԿԱԼՎԱԾ ԱՆՁԻՆ ԱՐԳԵԼԱՆՔԻ ԵՎ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԻՆ ԿԱԼԱՆՔԻ ՏԱԿ ՊԱՀԵԼՈՒ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ՍԿԶԲՈՒՆՔՆԵՐԸ ՈՒՂՂԻՉ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐՆ ԱՐԳԵԼԱՆՔԻ ԿԱՄ ԿԱԼԱՆՔԻ ՏԱԿ ՊԱՀԵԼՈՒ ՆՊԱՏԱԿՈՎ ՕԳՏԱԳՈՐԾԵԼԸ

Ձերբակալված անձին արգելանքի կամ կալանավորված անձին կալանքի տակ պահելն Նոր հանցանք կատարելու մեջ կասկածվող կամ մեղադրվող` ուղղիչ հիմնարկներում իրականացվում է օրինականության, ձերբակալված կամ կալանավորված անձանց` օրենքի պատիժը կրող դատապարտյալները կարող են պահվել նույն հիմնարկների հատուկ առաջ հավասարության, մարդասիրության, անձի իրավունքները, ազատությունները և սարքավորված տեղամասերում` այլ դատապարտյալներից մեկուսացված: արժանապատվությունը հարգելու սկզբունքների հիման վրա` Հայաստանի Հանրապետության Սույն հոդվածի առաջին մասում նշված անձինք, օրենսդրությամբ նախատեսված հիմքերով, Սահմանադրությանը, Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքին և Քրեական բժշկի եզրակացության հիման վրա, հիմնարկի պետի որոշմամբ կարող են տեղափոխվել դատավարության օրենսգրքին, ինչպես նաև միջազգային իրավունքի հանրաճանաչ բուժհաստատություններ` սույն օրենքով սահմանված կարգով: սկզբունքներին ու նորմերին համապատասխան: Ձերբակալված կամ կալանավորված անձանց նկատմամբ արգելվում է ֆիզիկական ՀՈԴՎԱԾ 6. բռնություն գործադրել, ինչպես նաև անմարդկային կամ արժանապատվությունը նվաստացնող ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾՆԵՐԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ՎԱՅՐՈՒՄ ՊԱՀՎՈՂ ԱՆՁԻՆ ՁԵՐԲԱԿԱԼՎԱԾՆԵՐԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ գործողություններ: ՎԱՅՐ ՏԵՂԱՓՈԽԵԼԸ Սույն օրենքով նախատեսված` ձերբակալված անձանց արգելանքի կամ կալանավորված Կալանավորվածներին պահելու վայրի տեղակայման տարածքից կալանավորված անձին անձանց կալանքի տակ պահելու կարգն ու պայմանները տարածվում են բոլոր ձերբակալված ամեն օր փոխադրելու անհնարինության դեպքում, քննչական գործողություններ կատարելու և կամ կալանավորված անձանց վրա` անկախ ազգությունից, ռասայից, սեռից, լեզվից, դատական քննությունը կալանավորվածներին պահելու վայրից դուրս կատարելու դավանանքից, քաղաքական կամ այլ հայացքներից, սոցիալական ծագումից, գույքային կամ այլ կապակցությամբ, քննիչի, դատախազի կամ դատարանի որոշմամբ, կալանավորված անձը դրությունից: կարող է տեղափոխվել ձերբակալվածներին պահելու վայր` մինչև երեք օր տևողությամբ: Սույն հոդվածի առաջին մասով նախատեսված, ինչպես նաև տրանսպորտային հաղորդակցության բացակայության պատճառով կալանավորված անձին սահմանված ժամկետում կալանավորվածներին պահելու վայր փոխադրելու անհնարինության դեպքերում կալանավորված անձը ձերբակալվածներին պահելու վայրում պահվում է կալանավորվածներին պահելու վայրի համար սահմանված կարգով և պայմաններով:

~239 239 ~ ~240 240 ~ ՀՈԴՎԱԾ 7. ՀՈԴՎԱԾ 11. ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԻ ՓՈԽԱԴՐՈՒՄԸ ԿԱՆՈՆԱԿԱՐԳԸ ՁԵՐԲԱԿԱԼՎԱԾՆԵՐԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ՎԱՅՐՈՒՄ ԵՎ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾՆԵՐԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ՎԱՅՐՈՒՄ ԱՐՏԱԿԱՐԳ ԻՐԱՎԻՃԱԿԻ ԴԵՊՔՈՒՄ Կալանավորված անձը փոխադրվում է պահակախմբի ուղեկցությամբ, հատուկ փոխադրամիջոցներով: Փոխադրման ընթացքում կալանավորված անձը պետք է Տարերային աղետների, ձերբակալվածներին պահելու վայրի կամ կալանավորվածներին հնարավորինս պաշտպանված լինի հասարակական հետաքրքրասիրությունից: պահելու վայրի տեղակայման շրջանում արտակարգ իրավիճակի, ռազմական դրության, Քննության շահերից ելնելով` քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի որոշմամբ զանգվածային անկարգության, ինչպես նաև ձերբակալված կամ կալանավորված անձանց կալանավորված անձը փոխադրվում է կալանավորված կամ ձերբակալված այլ անձանցից զանգվածային անհնազանդության, ձերբակալվածներին պահելու վայրի կամ անջատ: կալանավորվածներին պահելու վայրի վրա հարձակման իրական վտանգի դեպքերում ձերբակալվածներին պահելու վայրում կամ կալանավորվածներին պահելու վայրում կարող է հայտարարվել արտակարգ իրավիճակ։ ՀՈԴՎԱԾ 8. Արտակարգ իրավիճակ հայտարարում և դադարեցնում է լիազորված մարմնի ղեկավարը ԱՐԳԵԼԱՆՔԻ ԵՎ ԿԱԼԱՆՔԻ ՏԱԿ ՊԱՀԵԼՈՒ ԺԱՄԿԵՏՆԵՐԸ մինչև երեսուն օր ժամկետով: Բացառիկ դեպքերում ժամկետը կարող է երկարաձգվել ևս մինչև Արգելանքի և կալանքի տակ պահելու ժամկետները սահմանվում են Քրեական երեսուն օրով, իսկ հակահամաճարակային նպատակներով՝ մինչև դրա անհրաժեշտության դատավարության օրենսգրքով: վերանալը։ Արտակարգ իրավիճակ հայտարարելու դեպքում կարող է կասեցվել ձերբակալված կամ ՀՈԴՎԱԾ 9. կալանավորված անձանց՝ սույն օրենքով սահմանված մի շարք իրավունքների ՁԵՐԲԱԿԱԼՎԱԾՆԵՐԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ՎԱՅՐԵՐԻ ԵՎ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾՆԵՐԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ՎԱՅՐԵՐԻ իրականացումը` պահպանության և հսկողության ուժեղացված միջոցառումների սահմանման, ԿԱՆՈՆԱԿԱՐԳԵՐԸ ծանրոցի և հանձնուքի, փաթեթի, դրամական փոխանցումների ընդունման, Ձերբակալվածներին պահելու վայրերում և կալանավորվածներին պահելու վայրերում տեսակցությունների սահմանափակման, ինչպես նաև օրենսդրությամբ սահմանված այլ սահմանված կանոնակարգերն ապահովում են ձերբակալված և կալանավորված անձանց միջոցառումների ձեռնարկման ձևով: Ձերբակալվածներին պահելու վայրի և մեկուսացումը, նրանց իրավունքների պաշտպանությունը և պարտականությունների պատշաճ կալանավորվածներին պահելու վայրի ներքին կանոնակարգը արտակարգ իրավիճակ կատարումը, ինչպես նաև Քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված խնդիրների հայտարարելու դեպքում սահմանում է Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը: իրագործումը: Ձերբակալված կամ կալանավորված անձանց, ձերբակալվածներին պահելու վայրի կամ Կանոնակարգերի կատարումն ապահովում են ձերբակալվածներին պահելու վայրերի և կալանավորվածներին պահելու վայրի վարչակազմի և այլ անձանց կյանքին և առողջությանն կալանավորվածներին պահելու վայրերի ծառայողները, ովքեր պատասխանատվություն են սպառնացող անմիջական վտանգ ծագելու դեպքում ձերբակալվածներին պահելու վայրի կամ կրում իրենց ծառայողական պարտականությունները չկատարելու կամ ոչ պատշաճ կալանավորվածներին պահելու վայրի պետը կարող է իրավիճակին համապատասխան կատարելու համար: միջոցներ կիրառել սույն հոդվածի երրորդ մասով նախատեսված միջոցառումների սահմաններում՝ անհապաղ տեղեկացնելով պետական լիազորված մարմնի ղեկավարին: ՀՈԴՎԱԾ 10. Արտակարգ իրավիճակների կանոնակարգ սահմանելու դեպքում ձերբակալվածներին ՁԵՐԲԱԿԱԼՎԱԾՆԵՐԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ՎԱՅՐԵՐԻ ԵՎ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾՆԵՐԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ՎԱՅՐԵՐԻ ՆԵՐՔԻՆ պահելու վայրի կամ կալանավորվածներին պահելու վայրի վարչակազմն այդ մասին ԿԱՆՈՆԱԿԱՐԳԵՐԸ անհապաղ տեղեկացնում է ձերբակալված կամ կալանավորված անձանց: Ձերբակալվածներին պահելու վայրերում և կալանավորվածներին պահելու վայրերում (11-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ԽՄԲ. 08.07.05 ՀՕ-162-Ն) կանոնակարգերի կատարումն ապահովելու նպատակով սահմանվում են ներքին կանոնակարգեր, որոնք կարգավորվում են ձերբակալված և կալանավորված անձանց Գ Լ ՈՒ Խ 2 ընդունելու կարգը, նրանց վարքագծի կանոնները, այն առարկաների և իրերի ցանկը, որոնք ՁԵՐԲԱԿԱԼՎԱԾ ԵՎ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԻՐԱՎԱԿԱՆ ՎԻՃԱԿԸ, ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԸ, ԴՐԱՆՑ ձերբակալված և կալանավորված անձինք չեն կարող ունենալ իրենց մոտ, արգելված ԱՊԱՀՈՎՄԱՆ ԵՐԱՇԽԻՔՆԵՐԸ առարկաներն առգրավելու, ստուգումներ կատարելու, տեսակցությունների, նամակագրության, ծանրոցները, հանձնուքները և փաթեթները նրանց հանձնելու կարգը, օրվա ՀՈԴՎԱԾ 12. կարգացուցակը և սույն օրենքից բխող այլ հարաբերություններ: ՁԵՐԲԱԿԱԼՎԱԾ ԵՎ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԻՐԱՎԱԿԱՆ ՎԻՃԱԿԸ Ձերբակալվածներին պահելու վայրերի և կալանավորվածներին պահելու վայրերի Ձերբակալված կամ կալանավորված անձն ունի Հայաստանի Հանրապետության վարչակազմերը ձերբակալված կամ կալանավորված անձին պարտադիր տեղեկացնում են քաղաքացու համար սահմանված իրավունքները, ազատությունները և տվյալ հիմնարկի ներքին կանոնակարգին: Ձերբակալված կամ կալանավորված անձինք կարող պարտականությունները` սույն օրենքով և Հայաստանի Հանրապետության այլ օրենքներով են իրենց ցանկությամբ լրացուցիչ տեղեկություններ ստանալ ներքին կանոնակարգի նախատեսված սահմանափակումներով: վերաբերյալ: Արգելանքի կամ կալանքի տակ գտնվելու ընթացքում ձերբակալված և կալանավորված անձանց իրավունքները, անձնական անվտանգությունը և նրանց նկատմամբ հարկադրանքի Ներքին կանոնակարգը հաստատում է Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը: միջոցների կիրառման օրինականությունն ապահովվում են օրենքով: (10-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ՓՈՓ. 08.07.05 ՀՕ-162-Ն) Ձերբակալված և կալանավորված անձանց իրավունքների և ազատությունների իրականացման երաշխիքները սահմանվում են սույն օրենքով և ներքին կանոնակարգով:

~241 241 ~ ~242 242 ~ Ձերբակալված և կալանավորված անձինք, իրենց իրավունքներն ու ազատություններն 1) ստանալ կրթություն, զբաղվել ստեղծագործ աշխատանքով. իրականացնելիս, պարտավոր են պահպանել ձերբակալված անձանց արգելանքի կամ 2) աշխատել. կալանավորված անձանց կալանքի տակ պահելու կարգն ու պայմանները, ինչպես նաև այլ 3) կալանավորվածներին պահելու վայրի խանութից կամ կրպակից կամ վարչակազմի անձանց իրավունքներն ու օրինական շահերը: միջոցով ձեռք բերել սնունդ և առաջին անհրաժեշտության առարկաներ. Հայաստանի Հանրապետության տարածքում ձերբակալված կամ կալանավորված 4) ստանալ և ուղարկել դրամական փոխանցումներ: օտարերկրյա քաղաքացիները և քաղաքացիություն չունեցող անձինք ունեն Հայաստանի Ձերբակալված կամ կալանավորված անձին վերապահվում են նաև օրենքով սահմանված Հանրապետության քաղաքացիների համար սահմանված իրավունքները, ազատությունները և այլ իրավունքներ: պարտականությունները, եթե Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերով և օրենքով այլ բան նախատեսված չէ: Օտարերկրյա քաղաքացիություն ունեցող ձերբակալված կամ կալանավորված անձինք իրավունք ունեն կապեր հաստատելու և պահպանելու Հայաստանի Հանրապետությունում իրենց պետության դիվանագիտական ներկայացուցչության կամ հյուպատոսական ՀՈԴՎԱԾ 13. հաստատության հետ: Այն ձերբակալված կամ կալանավորված անձինք, ովքեր Հայաստանի ՁԵՐԲԱԿԱԼՎԱԾ ԵՎ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԸ Հանրապետությունում դիվանագիտական ներկայացուցչություն կամ հյուպատոսական Ձերբակալված կամ կալանավորված անձն իրավունք ունի` հաստատություն չունեցող երկրի քաղաքացի են, ինչպես նաև փախստականները կամ 1) մայրենի կամ իրեն հասկանալի այլ լեզվով տեղեկություններ ստանալ իր իրավունքների, քաղաքացիություն չունեցող ձերբակալված կամ կալանավորված անձինք իրավունք ունեն ազատությունների և պարտականությունների վերաբերյալ. կապեր հաստատելու և պահպանելու այն պետության դիվանագիտական ներկայացուցչության 2) իր նկատմամբ բարեկիրթ վերաբերմունքի. կամ հյուպատոսական հաստատության հետ, որը ստանձնել է այդ անձանց շահերի պաշտպանությունը կամ նրանց պաշտպանությամբ զբաղվող ցանկացած ազգային կամ 3) իր իրավունքների և ազատությունների խախտման վերաբերյալ դիմումներով, միջազգային մարմնի հետ: բողոքներով, ինչպես անձամբ, այնպես էլ պաշտպանի կամ օրինական ներկայացուցչի միջոցով (13-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ԼՐԱՑ., ԽՄԲ. 08.07.05 ՀՕ-162-Ն) դիմել ձերբակալվածներին պահելու վայրի կամ կալանավորվածներին պահելու վայրի վարչակազմին, նրանց վերադաս մարմիններին, դատարանին, դատախազությանը, մարդու իրավունքների պաշտպանին, պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմիններին, ՀՈԴՎԱԾ 14. հասարակական միավորումներին և կուսակցություններին, զանգվածային լրատվության ՁԵՐԲԱԿԱԼՎԱԾ ԵՎ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ՊԱՐՏԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ միջոցներին, ինչպես նաև մարդու իրավունքների և ազատությունների պաշտպանության Ձերբակալված կամ կալանավորված անձը պարտավոր է` միջազգային մարմիններին կամ կազմակերպություններին. 1) դրսևորել օրինապահ վարքագիծ, պահպանել արգելանքի կամ կալանքի տակ գտնվելու` 4) առողջության պահպանման, այդ թվում` ստանալ բավարար սնունդ, անհետաձգելի սույն օրենքով, ներքին կանոնակարգով և այլ իրավական ակտերով սահմանված կարգն ու բժշկական օգնություն, ինչպես նաև զննվել իր ընտրած բժշկի կողմից իր դրամական միջոցների պայմանները. հաշվին. 2) կատարել ձերբակալվածներին պահելու վայրի կամ կալանավորվածներին պահելու 5) սոցիալական ապահովության. վայրի վարչակազմի օրինական պահանջները. 6) ստանալ իրավաբանական օգնություն. 3) բարեկիրթ վերաբերմունք դրսևորել ձերբակալվածներին պահելու վայրի կամ 7) անձնական անվտանգության ապահովման. կալանավորվածներին պահելու վայրի ծառայողների և այլ անձանց նկատմամբ. 8) մտքի, խղճի և դավանանքի, քաղաքական կամ այլ հայացքների ազատության. 4) չխոչընդոտել ձերբակալվածներին պահելու վայրի կամ կալանավորվածներին պահելու 9) հաղորդակցվել արտաքին աշխարհի հետ. վայրի ծառայողների, ինչպես նաև այդ վայրերում կարգուկանոնին հետևող այլ անձանց կողմից ծառայողական կամ հասարակական պարտականությունները կատարելուն. 10) հանգստի, ներառյալ` բացօթյա զբոսանքի կամ մարմնամարզության և ութժամյա գիշերային քնի իրավունքը, որի ընթացքում արգելվում է նրան ներգրավել դատավարական 5) չկատարել սեփական կամ այլ անձանց առողջությանը կամ կյանքին վտանգ սպառնացող կամ այլ գործողությունների, բացառությամբ քրեական դատավարության օրենսգրքով գործողություններ: նախատեսված դեպքերի. Ձերբակալված կամ կալանավորված անձն ունի օրենքով սահմանված այլ 11) կոչվել իր անվամբ կամ ազգանվամբ. պարտականություններ:

12) անձնական ընդունելության խնդրանքով դիմել ձերբակալվածներին պահելու վայրի կամ կալանավորվածներին պահելու վայրի պետին, դրանց գործունեության նկատմամբ Գ Լ ՈՒ Խ 3 հսկողություն և վերահսկողություն իրականացնող մարմիններին. ՁԵՐԲԱԿԱԼՎԱԾ ԵՎ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԻ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

13) իր մոտ ունենալ քրեական գործին կամ իր իրավունքների և օրինական շահերի պաշտպանությանն առնչվող փաստաթղթեր և գրառումներ, բացառությամբ այն ՀՈԴՎԱԾ 15. փաստաթղթերի և գրառումների, որոնք պարունակում են պետական կամ ծառայողական կամ ՊԱՇՏՊԱՆԻ, ՄԵՐՁԱՎՈՐ ԱԶԳԱԿԱՆՆԵՐԻ ԵՎ ԱՅԼ ԱՆՁԱՆՑ ՀԵՏ ՏԵՍԱԿՑԵԼԸ օրենքով պահպանվող այլ գաղտնիք. Ձերբակալված և կալանավորված անձանց ձերբակալման մասին քրեական հետապնդման 14) մասնակցել քաղաքացիաիրավական գործարքների: մարմնի որոշումը, ձերբակալման արձանագրությունը կամ կալանավորումը որպես Կալանավորված անձը նաև իրավունք ունի` խափանման միջոց կիրառելու մասին որոշումը հայտարարելու պահից նրանց տրամադրվում

~243 243 ~ ~244 244 ~ են առանձին, անարգել տեսակցություններ պաշտպանի հետ` առանց քանակի և տևողության ՀՈԴՎԱԾ 17. սահմանափակման, իսկ օրինական ներկայացուցչի հետ` քրեական վարույթն իրականացնող ՁԵՐԲԱԿԱԼՎԱԾ ԵՎ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԿԱՊՆ ԸՆՏԱՆԻՔԻ ՈՒ ԱՐՏԱՔԻՆ ԱՇԽԱՐՀԻ ՀԵՏ մարմնի թույլտվությամբ: Տեսակցությունները տրամադրվում են գործին որպես պաշտպան Ձերբակալվածներին պահելու վայրի և կալանավորվածներին պահելու վայրի մասնակցող փաստաբանի հետ` անձը հաստատող փաստաթուղթ, ինչպես նաև վարչակազմերը ձերբակալված և կալանավորված անձանց կապն ընտանիքի և արտաքին փաստաբանների միության կողմից տրված` իր` փաստաբան լինելու հանգամանքը աշխարհի հետ ապահովելու համար ստեղծում են համապատասխան պայմաններ: Այդ հաստատող փաստաթուղթ ներկայացնելու դեպքում: նպատակով ստեղծվում են տեսակցությունների սենյակներ, կապի հնարավոր միջոցների Ձերբակալված և կալանավորված անձանց տեսակցությունը պաշտպանի հետ հանգույցներ, լրատվական միջոցներից օգտվելու հնարավոր պայմաններ: տրամադրվում է այնպիսի պայմաններում, որոնցում ձերբակալվածներին պահելու վայրի կամ Կալանավորված անձանց թույլատրվում է իրենց հաշվին նամակագրություն վարել` առանց կալանավորվածներին պահելու վայրի ծառայողները նրանց կարողանան տեսնել, բայց նամակների, հեռագրերի թվի սահմանափակման: չկարողանան լսել: Քննության շահերից ելնելով` ձերբակալված կամ կալանավորված անձանց հեռախոսային Ձերբակալված կամ կալանավորված անձը, իսկ ձերբակալված կամ կալանավորված անձի խոսակցությունները կարող են արգելվել քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի համաձայնության դեպքում նաև նրա պաշտպանը իրավունք ունեն պահանջելու անցկացնել որոշմամբ` այդ մասին գրավոր իրազեկելով ձերբակալվածներին պահելու վայրի կամ դատաբժշկական հետազոտություն: կալանավորվածներին պահելու վայրի վարչակազմին: Ձերբակալված և կալանավորված անձանց տեսակցությունը մերձավոր ազգականների, իսկ Նամակագրությունն իրականացվում է կալանավորվածներին պահելու վայրի վարչակազմի կալանավորված անձանց` նաև զանգվածային լրատվության միջոցների ներկայացուցիչների և միջոցով և, առանց նամակագրության բովանդակությանը ծանոթանալու, ենթակա է արտաքին այլ անձանց հետ, տրամադրվում է ձերբակալվածներին պահելու վայրի կամ զննման` արգելված առարկաների կամ նյութերի փոխանցումը բացառելու նպատակով: կալանավորվածներին պահելու վայրի պետի որոշմամբ: Ձերբակալված անձանց չի Նամակագրության գրաքննություն կարող է իրականացվել միայն դատարանի որոշմամբ: տրամադրվում տեսակցություն զանգվածային լրատվության միջոցների ներկայացուցիչների և Գրաքննությունը կատարում է քրեական վարույթն իրականացնող մարմինը: այլ անձանց հետ, բացառությամբ օրենքով նախատեսված դեպքերի: Կալանավորված անձի անունով` տեղափոխման պատճառով նրա բացակայությամբ Քննության շահերից ելնելով` ձերբակալված կամ կալանավորված անձանց ստացված նամակներն ուղարկվում են նրա գտնվելու նոր վայր: տեսակցությունը մերձավոր ազգականների, զանգվածային լրատվության միջոցների Կալանավորվածներին պահելու վայրի վարչակազմն ստեղծում է համապատասխան ներկայացուցիչների և այլ անձանց հետ, բացառությամբ օրենքով նախատեսված պայմաններ` թերթերից, ամսագրերից և այլ գրականությունից օգտվելու համար: դեպքերի, կարող է արգելվել քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի որոշմամբ` այդ Կալանավորվածներին պահելու վայրի խցերը ապահովվում են ռադիոընդունիչներով, այնտեղ մասին գրավոր իրազեկելով ձերբակալվածներին պահելու վայրի կամ կալանավորվածներին կարող են տեղադրվել հեռուստացույցներ: պահելու վայրի վարչակազմին: Կալանավորված անձանց, բացառությամբ առանձնապես ծանր հանցանքի կատարման մեջ Մերձավոր ազգականների, զանգվածային լրատվության միջոցների ներկայացուցիչների մեղադրվող անձանց, մերձավոր ազգականի մահվան կամ կյանքին սպառնացող ծանր կամ այլ անձանց հետ տեսակցությունն անցկացվում է ձերբակալվածներին պահելու վայրի հիվանդության, կալանավորված անձին կամ նրա ընտանիքին զգալի նյութական վնաս կամ կալանավորվածներին պահելու վայրի ծառայողների հսկողությամբ, բացառությամբ պատճառած տարերային աղետի դեպքում կարող են տրամադրվել կարճաժամկետ օրենքով նախատեսված դեպքերի: Այդ անձանց կողմից ձերբակալված կամ կալանավորված մեկնումներ: անձանց արգելված առարկաներ, քրեական գործի քննությանը խոչընդոտող կամ նոր հանցագործության կատարմանը նպաստող նյութեր, տեղեկություններ փոխանցելը կամ Կալանավորված անչափահաս անձին կարճաժամկետ մեկնումներ տրամադրվում են միայն փոխանցելու փորձը կարող է հանգեցնել տեսակցության վաղաժամկետ դադարեցման: ազգականների կամ այլ անձանց ուղեկցությամբ: Ձերբակալված անձին մերձավոր ազգականների հետ տրամադրվում է առնվազն մեկ Կարճաժամկետ մեկնումներ կարող են տրամադրվել մինչև յոթ օր տևողությամբ` չհաշված տեսակցություն` մինչև մեկ ժամ տևողությամբ: մեկնման և վերադարձի համար անհրաժեշտ ժամանակը: Կալանավորված անձին մերձավոր ազգականների, զանգվածային լրատվության միջոցների Կարճաժամկետ մեկնումներ տրամադրվում են քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի ներկայացուցիչների կամ այլ անձանց հետ ամսվա ընթացքում տրամադրվում է առնվազն որոշմամբ: երկու տեսակցություն` մինչև երեք ժամ տևողությամբ: Կարճաժամկետ մեկնում տրամադրելու դիմումը քննարկվում է մեկ օրվա ընթացքում: (15-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ԼՐԱՑ. 08.07.05 ՀՕ-162-Ն, 08.04.08 ՀՕ-16-Ն) Կարճաժամկետ մեկնման մեջ գտնվելու ժամանակը հաշվվում է կալանքի տակ պահելու ժամկետի մեջ: ՀՈԴՎԱԾ 16. ՁԵՐԲԱԿԱԼՎԱԾ ԵՎ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԶԲՈՍԱՆՔԸ Կարճաժամկետ մեկնման հետ կապված ծախսերը հոգում է կալանավորված անձը: Ձերբակալված և կալանավորված անձանց զբոսանքը կազմակերպվում է ցերեկային (17-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ԼՐԱՑ. 08.07.05 ՀՕ-162-Ն) ժամերին` դրա համար նախատեսված տարածքում: Ձերբակալված և կալանավորված անձանց զբոսանքի տևողությունը չի կարող պակաս լինել ՀՈԴՎԱԾ 18. օրական մեկ ժամից: ՁԵՐԲԱԿԱԼՎԱԾ ԵՎ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԱՌԱՋԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ, ԴԻՄՈՒՄՆԵՐԸ, ԲՈՂՈՔՆԵՐԸ ԵՎ ԴՐԱՆՔ ՔՆՆԱՐԿԵԼՈՒ ԿԱՐԳԸ Ձերբակալված կամ կալանավորված անձն իր առաջարկությունները, դիմումները և բողոքները կարող է տալ ամեն օր, ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր:

~245 245 ~ ~246 246 ~ Ձերբակալված կամ կալանավորված անձի առաջարկությունները, դիմումներն ու բողոքները ՀՈԴՎԱԾ 20. քննարկող մարմինները և պաշտոնատար անձինք պարտավոր են քննարկել դրանք ՁԵՐԲԱԿԱԼՎԱԾ ԵՎ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ՆՅՈՒԹԱԿԵՆՑԱՂԱՅԻՆ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐԻ ԱՊԱՀՈՎՈՒՄԸ Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգով ու ժամկետներում, իսկ Ձերբակալված և կալանավորված անձանց համար ստեղծվում են սանիտարահիգիենիկ և ընդունված որոշումների մասին տեղյակ պահել նրանց: հրդեհային անվտանգության պահանջներին համապատասխանող նյութակենցաղային Ձերբակալվածներին պահելու վայրերի կամ կալանավորվածներին պահելու վայրերի պայմաններ: վարչակազմի որոշումների ու գործողությունների առթիվ ներկայացված Ձերբակալված և կալանավորված անձանց հատկացված բնակելի տարածքը պետք է առաջարկությունները, դիմումները և բողոքները չեն կասեցնում այդ որոշումների և համապատասխանի ընդհանուր բնակելի տարածքների համար սահմանված շինարարական և գործողությունների կատարումը: սանիտարահիգիենիկ նորմերին: Ձերբակալված և կալանավորված անձանց հատկացված Դատախազին, դատավորին, մարդու իրավունքների պաշտպանին, պաշտպանին, բնակելի տարածության չափը չի կարող պակաս լինել չորս քառակուսի մետրից` ձերբակալվածներին պահելու վայրերի և կալանավորվածներին պահելու վայրերի նկատմամբ յուրաքանչյուր անձի համար: հսկողություն իրականացնող մարմիններին հասցեագրված առաջարկությունները, Ձերբակալված և կալանավորված անձանց տրամադրում են անհատական քնելու տեղ և դիմումները և բողոքները կնքված փաթեթով մեկ օրվա ընթացքում ուղարկվում են անկողնային պարագաներ: հասցեատիրոջը: Ձերբակալված և կալանավորված անձինք կրում են իրենց հագուստը: Անհրաժեշտության Արգելվում է որևէ ձևով հետապնդումը ձերբակալված կամ կալանավորված անձանց դեպքում նրանք ապահովվում են կլիմայական պայմաններին, սեռին համապատասխան նկատմամբ` իրենց իրավունքների և օրինական շահերի խախտումների վերաբերյալ միասնական նմուշի հագուստով: առաջարկություններ, դիմումներ, բողոքներ ներկայացնելու դեպքում: Նման հետապնդում (20-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ՓՈՓ. 08.07.05 ՀՕ-162-Ն) իրականացնող անձինք կրում են օրենքով սահմանված պատասխանատվություն: (18-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ԼՐԱՑ. 08.07.05 ՀՕ-162-Ն) ՀՈԴՎԱԾ 21. ՁԵՐԲԱԿԱԼՎԱԾ ԵՎ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԲՈՒԺՍԱՆԻՏԱՐԱԿԱՆ ՕԳՆՈՒԹՅՈՒՆԸ, ԱՆՁՆԱԿԱՆ ՀՈԴՎԱԾ 19. ՀԻԳԻԵՆԱՆ ՁԵՐԲԱԿԱԼՎԱԾ ԵՎ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ՍՆՈՒՆԴԸ, ՍՆՆԴԱՄԹԵՐՔ ԵՎ ԱՆՀՐԱԺԵՇՏ Ձերբակալված և կալանավորված անձանց բուժսանիտարական և բուժկանխարգելիչ ԱՌԱՐԿԱՆԵՐ ՁԵՌՔ ԲԵՐԵԼԸ օգնությունը կազմակերպվում է Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության ոլորտը Ձերբակալված կամ կալանավորված անձն ապահովվում է առողջության և ուժերի կարգավորող օրենսդրությանը համապատասխան։ Ձերբակալված և կալանավորված անձանց պահպանման համար բավարար անվճար սննդով, որի նվազագույն չափաբաժինները բուժսանիտարական և բուժկանխարգելիչ օգնությունը կազմակերպելու, առողջապահական սահմանում է Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը: մարմինների բուժական հիմնարկներից օգտվելու և այդ նպատակով դրանց բժշկական Սննդի որակը և սննդարարությունը սահմանված նվազագույն չափաբաժիններից անձնակազմին ներգրավելու կարգը սահմանում է Հայաստանի Հանրապետության պակասեցնելը, այդ թվում` որպես տույժի միջոց, արգելվում է: կառավարությունը: Ձերբակալված կամ կալանավորված հղի կանայք, կերակրող մայրերը, անչափահասները, Ձերբակալվածներին պահելու վայրի և կալանավորվածներին պահելու վայրի ինչպես նաև ձերբակալված կամ կալանավորված հիվանդ անձինք ապահովվում են անվճար վարչակազմերն ապահովում են ձերբակալված կամ կալանավորված անձանց առողջության հատուկ սննդով, որի տեսականին և նվազագույն չափաբաժինները սահմանում է Հայաստանի պահպանմանն ուղղված սանիտարահիգիենիկ և հակահամաճարակային պահանջների Հանրապետության կառավարությունը: կատարումը: Ձերբակալված կամ կալանավորված անձը պետք է ապահովված լինի խմելու ջրով: Կալանավորվածներին պահելու վայրում պետք է աշխատի ընդհանուր մասնագիտացում Ձերբակալված կամ կալանավորված անձն իր միջոցներով կարող է ձեռք բերել սնունդ և ունեցող առնվազն մեկ բժիշկ: անհրաժեշտ ու չարգելված առարկաներ: Սննդամթերք և առաջին անհրաժեշտության Մասնագիտացված բուժօգնության կարիք ունեցող ձերբակալված կամ կալանավորված առարկաներ ձեռք բերելու կարգը սահմանվում է ներքին կանոնակարգով: անձը փոխադրվում է հատուկ մասնագիտացված կամ քաղաքացիական բուժհաստատություն: Ձերբակալված կամ կալանավորված անձի կողմից սննդի ընդունումից հրաժարվելու Ձերբակալված և կալանավորված անձանց բժշկական, այդ թվում` հոգեբուժական օգնություն դեպքում ձերբակալվածներին պահելու վայրի կամ կալանավորվածներին պահելու վայրի ցույց տալու, նրանց բուժհաստատություններում պահելու, ինչպես նաև բուժսպասարկման պետը կամ նրան փոխարինող անձը պարտավոր է պարզել դրա պատճառները և այդ մասին գործում այդ հաստատությունների աշխատողներին ներգրավելու կարգը սահմանում է հայտնել քրեական վարույթն իրականացնող, ինչպես նաև հսկողություն և վերահսկողություն լիազորված մարմինը: իրականացնող մարմիններին: Ձերբակալված կամ կալանավորված անձի մոտ մարմնական վնասվածք հայտնաբերելու Սննդի ընդունումից հրաժարվելու փաստը չի կասեցնում ձերբակալված կամ դեպքում ձերբակալվածներին պահելու վայրի կամ կալանավորվածներին պահելու վայրի կալանավորված անձին այլ վայրեր տեղափոխելը և դատավարական գործողությունների բուժաշխատողը կամ հրավիրված բուժաշխատողն անհապաղ կատարում է բուժզննություն, մասնակցելը: Անհրաժեշտության դեպքում փոխադրումը կարող է իրականացվել որին կարող է մասնակցել ձերբակալված կամ կալանավորված անձի ընտրած բժիշկը: բուժաշխատողի ուղեկցությամբ: Բժշկական զննությունը իրականացվում է ձերբակալվածներին պահելու վայրի կամ կալանավորվածներին պահելու վայրի վարչակազմի ծառայողի լսողության, իսկ մինչև բժշկի կողմից հակառակը չպահանջելը` նաև տեսողության սահմաններից դուրս: Բուժզննության արդյունքները սահմանված կարգով գրանցվում են անձնական գործում, և այդ մասին իրազեկում են հիվանդին, ինչպես նաև քրեական վարույթն իրականացնող մարմնին:

~247 247 ~ ~248 248 ~ Ձերբակալված կամ կալանավորված անձի ծանր հիվանդության կամ մահվան դեպքում ՀՈԴՎԱԾ 23. ձերբակալվածներին պահելու վայրի կամ կալանավորվածներին պահելու վայրի վարչակազմն ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԼՐԱՑՈՒՑԻՉ ՎՃԱՐՈՎԻ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՈՎ ԱՊԱՀՈՎԵԼԸ այդ մասին անհապաղ տեղեկացնում է ձերբակալված կամ կալանավորված անձի մերձավոր Համապատասխան պայմանների առկայության դեպքում կալանավորվածներին պահելու ազգականներին, քրեական վարույթն իրականացնող մարմնին և հսկողություն իրականացնող վայրի վարչակազմը կալանավորված անձանց ապահովում է բժշկական, հիգիենիկ և դատախազին: կենցաղային լրացուցիչ վճարովի ծառայություններով: Օտարերկրյա քաղաքացիություն ունեցող ձերբակալված կամ կալանավորված անձի ծանր Կենցաղային լրացուցիչ վճարովի ծառայությունների ցանկը և դրանց ապահովման կարգը հիվանդության կամ մահվան դեպքում համապատասխան հիմնարկի վարչակազմն այդ մասին սահմանվում են ներքին կանոնակարգով: անհապաղ հայտնում է վերադաս մարմնին, որն էլ տեղեկացնում է շահագրգիռ գերատեսչություններին, այդ թվում` համապատասխան պետության դիվանագիտական ՀՈԴՎԱԾ 24. ներկայացուցչությանը կամ հյուպատոսական հիմնարկին: ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԱՇԽԱՏԱՆՔԸ Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ նախատեսված գործողությունները Կալանավորված անձը, հնարավորության դեպքում, կամավոր ապահովվում է կատարելուց հետո աճյունը հանձնվում է այն պահանջող անձին` նախապատվությունը տալով աշխատանքով, կամ նրան իրավունք է վերապահվում ինքնուրույն զբաղվել աշխատանքով, մերձավոր ազգականներին: Եթե աճյունը երեք օրվա ընթացքում չի պահանջվել, որի կարգն ու պայմանները սահմանվում են ներքին կանոնակարգով: Կալանավորվածներին հուղարկավորությունը կատարվում է պետության հաշվին: պահելու վայրի վարչակազմը, կալանավորված անձին աշխատանքի ներգրավելիս, Ձերբակալված կամ կալանավորված անձի մոտ ծանր հիվանդություն հայտնաբերելու պարտավոր է հաշվի առնել նրա սեռը, տարիքը, աշխատունակությունը, առողջական վիճակը դեպքում, որը կարող է հանգեցնել նրա հոգեկան խանգարման կամ մահվան, և հնարավորինս` մասնագիտությունը: Կալանավորված անձն աշխատանքի է ներգրավվում համապատասխան հիմնարկի պետը բժշկական եզրակացության հիման վրա միջնորդում է խցային պայմաններում: քրեական վարույթն իրականացնող մարմնին և հսկողություն իրականացնող դատախազին` Կալանավորված անձի աշխատանքային հարաբերությունները կարգավորվում են հարկադրանքի միջոցը վերացնելու կամ փոխելու վերաբերյալ: Հայաստանի Հանրապետության աշխատանքային օրենսդրությամբ: Ձերբակալված կամ կալանավորված անձը պետք է հնարավորություն ունենա մարդկային Կալանավորված անձի կատարած աշխատանքից ստացված եկամուտը, օրենքով արժանապատվությունը չնվաստացնող պայմաններում բավարարել իր սանիտարահիգիենիկ նախատեսված պահումները կատարելուց հետո, փոխանցվում է նրա անձնական հաշվին: պահանջները: Նրա անձնական հիգիենայի պահպանման պայմանները և կանոնները սահմանվում են ներքին կանոնակարգով: Արգելվում է կալանավորված անձանց ներգրավել չվարձատրվող աշխատանքների, բացառությամբ սանիտարահիգիենիկ աշխատանքների: Արգելվում է ձերբակալված կամ կալանավորված անձին ենթարկել որևէ բժշկական կամ գիտական փորձի` անկախ վերջինիս համաձայնության: Կալանավորված անձանց արգելված աշխատանքների և պաշտոնների ցանկը հաստատվում (21-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ԽՄԲ. 08.07.05 ՀՕ-162-Ն) է Հայաստանի Հանրապետության կառավարության որոշմամբ:

ՀՈԴՎԱԾ 25. ՀՈԴՎԱԾ 22. ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ, ԿՐՈՆԱԿԱՆ, ԼՈՒՍԱՎՈՐՉԱԿԱՆ, ԿՐԹԱԿԱՆ ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐԸ ԾԱՆՐՈՑՆԵՐ, ՀԱՆՁՆՈՒՔՆԵՐ ԵՎ ԴՐԱՄԱԿԱՆ ՓՈԽԱՆՑՈՒՄՆԵՐ ՍՏԱՆԱԼԸ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾՆԵՐԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ՎԱՅՐԵՐՈՒՄ ԵՎ ՁԵՐԲԱԿԱԼՎԱԾՆԵՐԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ՎԱՅՐԵՐՈՒՄ Ձերբակալված անձն արգելանքի տակ գտնվելու ընթացքում կարող է ստանալ մինչև քսան Կալանավորվածներին պահելու վայրերում ստեղծվում են պայմաններ` կալանավորված կիլոգրամ հանձնուք, իսկ կալանավորված անձը` ամսվա ընթացքում մինչև յոթանասուն անձանց կողմից իրենց ազատ ժամանակը համապատասխան ձևով տնօրինելու համար: Այդ կիլոգրամ: Նրանք սահմանված չափի հանձնուքները կարող են ստանալ միանվագ կամ մաս- նպատակով ստեղծվում են նաև գրադարաններ: մաս: Կալանավորվածներին պահելու վայրեր կարող են հրավիրվել հոգևորականներ, այդ Կալանավորված անձանց անունով ստացված դրամը փոխանցվում է նրանց անձնական վայրերում կարող են կազմակերպվել կրոնական ծիսակատարություններ: Կալանավորված հաշվին: Նրանք իրենց միջոցներից կարող են դրամական փոխանցումներ կատարել անձինք կարող են օգտվել պաշտամունքի առարկաներից և հոգևոր գրականությունից: ազգականների և այլ անձանց դրամական հաշվին: Կալանավորվածներին պահելու վայրի վարչակազմը հնարավորություններ է ստեղծում Ձերբակալված անձանց անունով դրամական փոխանցումներ կատարելն արգելվում է: կալանավորված անձանց տարրական, հեռակա ընդհանուր միջնակարգ և բարձրագույն Բժշկի եզրակացությամբ դեղորայքի կարիք ունեցող ձերբակալված կամ կալանավորված կրթությունը կազմակերպելու համար` պահպանելով ներքին կանոնակարգի պահանջները: անձանց անունով ստացվող դեղորայքի քանակը չի սահմանափակվում: Արգելվում է Ձերբակալվածներին պահելու վայրերում մշակութային, կրոնական, լուսավորչական, ձերբակալված կամ կալանավորված անձին փոխանցել այնպիսի նյութեր, առարկաներ, որոնք կրթական միջոցառումներ չեն իրականացվում: մարդկանց առողջությանը վտանգ են սպառնում կամ կարող են խոչընդոտել արգելանքի և կալանքի տակ պահելու խնդիրների իրականացմանը: ՀՈԴՎԱԾ 26. Ձերբակալված կամ կալանավորված անձին արգելված առարկաներ, նյութեր փոխանցելն առաջացնում է օրենքով սահմանված պատասխանատվություն: ՁԵՐԲԱԿԱԼՎԱԾ ԵՎ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆԸ ՔԱՂԱՔԱՑԻԱԻՐԱՎԱԿԱՆ ԳՈՐԾԱՐՔՆԵՐԻՆ Կալանավորված անձինք իրավունք ունեն, ներքին կանոնակարգով սահմանված կարգով, իրենց ներկայացուցիչների միջոցով կամ անձամբ մասնակցել քաղաքացիաիրավական

~249 249 ~ ~250 250 ~ գործարքների, բացառությամբ Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ է տվյալ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմը` դատապարտյալի անձնական հաշվին փոխանցվող նախատեսված դեպքերի: միջոցներից: Քրեական վարույթն իրականացնող մարմինը, քննության շահերից ելնելով, կալանավորված Ձերբակալված անձին արգելանքից կամ կալանավորված անձին կալանքից ազատելու անձանց կարող է արգելել քաղաքացիաիրավական գործարքներին մասնակցելը: դեպքում նրանց կողմից չհատուցված նյութական վնասը գանձվում է դատական կարգով: Կալանավորվածներին պահելու վայրի վարչակազմը նախօրոք պետք է քրեական վարույթն Ձերբակալված անձին ձերբակալվածներին պահելու վայրի կամ կալանավորված անձին իրականացնող մարմնին տեղեկացնի կալանավորված անձանց քաղաքացիաիրավական կալանավորվածներին պահելու վայրի վարչակազմի կողմից հասցված վնասը հատուցվում է գործարքներին մասնակցելու վերաբերյալ: օրենքով սահմանված կարգով: Ձերբակալված անձանց արգելվում է մասնակցել քաղաքացիաիրավական գործարքներին: Գ Լ ՈՒ Խ 4 ՀՈԴՎԱԾ 27. ՁԵՐԲԱԿԱԼՎԱԾ ԵՎ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԸՆԴՈՒՆՈՒՄԸ, ՄԵԿՈՒՍԱՑՈՒՄԸ ԵՎ ՓՈԽԱԴՐՈՒՄԸ: ԻՐԱՎԱԽԱԽՏՈՒՄՆԵՐԻ ԿԱՆԽԱՐԳԵԼՈՒՄԸ ԿԱՆԱՆՑ ԵՎ ԱՆՉԱՓԱՀԱՍՆԵՐԻՆ ԱՐԳԵԼԱՆՔԻ ԿԱՄ ԿԱԼԱՆՔԻ ՏԱԿ ՊԱՀԵԼՈՒ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ Ձերբակալված կամ կալանավորված կանանց և անչափահասների համար ՀՈԴՎԱԾ 29. ձերբակալվածներին պահելու վայրերում և կալանավորվածներին պահելու վայրերում ՁԵՐԲԱԿԱԼՎԱԾ ԱՆՁԻՆ ՁԵՐԲԱԿԱԼՎԱԾՆԵՐԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ՎԱՅՐ ԵՎ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԻՆ ստեղծվում են բարելավված նյութակենցաղային պայմաններ: ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾՆԵՐԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ՎԱՅՐ ԸՆԴՈՒՆԵԼԸ

Ձերբակալված կամ կալանավորված կանայք և անչափահասներն օգտվում են ամենօրյա` Ձերբակալված անձին ձերբակալվածներին պահելու վայր, իսկ կալանավորված անձին երկու ժամից ոչ պակաս տևողությամբ զբոսանքի իրավունքից, որի ընթացքում կալանավորվածներին պահելու վայր ընդունում է տվյալ հիմնարկի վարչակազմը` ներքին հնարավորություն է տրվում զբաղվել մարմնամարզությամբ: կանոնակարգով սահմանված կարգով: Կալանավորված կանայք իրավունք ունեն կալանքի տակ գտնվելու ընթացքում իրենց մոտ Կալանավորվածներին պահելու վայր փոխադրված անձը բժշկական զննություն անցնելու և պահել մինչև երեք տարեկան իրենց երեխաներին: կալանավորվածներին պահելու վայրի պայմաններին ծանոթանալու նպատակով մինչև յոթ օր ժամկետով տեղավորվում է կարանտինային բաժանմունքում, որտեղ նա գտնվում է կալանքի Հղի կամ իրենց մոտ երեխա ունեցող ձերբակալված կամ կալանավորված կանանց համար տակ պահելու համար սահմանված պայմաններում: Կարանտինային բաժանմունքում ստեղծվում են համապատասխան նյութակենցաղային պայմաններ, կազմակերպվում է կալանավորված անձին պահելու կարգը սահմանվում է ներքին կանոնակարգով: մասնագիտացված բուժսպասարկում: Կալանավորվածներին պահելու վայր փոխադրված կալանավորված անձը կարանտինային Հղի կամ իրենց մոտ երեխա ունեցող կանանց, որպես տույժի միջոց, պատժախուց բաժանմունքում տեղավորելուց անմիջապես հետո տեղեկացվում է իր իրավունքներին և տեղափոխելն արգելվում է: պարտականություններին, ներքին կանոնակարգին, այդ մասին տեղեկանքը կցվում է նրա Հիվանդության, ծնողական պարտականությունները բարեխղճորեն չկատարելու, երեխայի անձնական գործին: նկատմամբ դաժան վերաբերմունք դրսևորելու, ինչպես նաև ներքին կանոնակարգի Ձերբակալված անձը ձերբակալվածներին պահելու վայր, իսկ կալանավորված անձը խախտումներ թույլ տալու դեպքում ձերբակալվածներին պահելու վայրի կամ կալանավորվածներին պահելու վայր փոխադրվելուց անմիջապես հետո գրանցվում է դրա կալանավորվածներին պահելու վայրի վարչակազմը կարող է միջնորդություն ներկայացնել համար նախատեսված գրանցամատյաններում և անհատական քարտերում: Ձերբակալված դատարան` կալանավորված անձին ծնողական իրավունքներից զրկելու և (կամ) երեխային այլ կամ կալանավորված յուրաքանչյուր անձի համար վարվում է անձնական գործ, որում անձանց խնամքին հանձնելու մասին: պարտադիր կարգով պետք է ներառվեն ընդունելու և արգելանքից կամ կալանքից ազատելու (27-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ՓՈՓ. 08.07.05 ՀՕ-162-Ն) տարեթվերն ու ամսաթվերը:

ՀՈԴՎԱԾ 28. ՀՈԴՎԱԾ 30. ՁԵՐԲԱԿԱԼՎԱԾ ԵՎ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ՆՅՈՒԹԱԿԱՆ ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆԸ ՔՆՆՉԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻՆ ԵՎ ԴԱՏԱԿԱՆ ՆԻՍՏԵՐԻՆ ՁԵՐԲԱԿԱԼՎԱԾ ԿԱՄ Ձերբակալված և կալանավորված անձինք արգելանքի կամ կալանքի տակ գտնվելու ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԻ ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆՆ ԱՊԱՀՈՎԵԼԸ ընթացքում պետությանը, ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձանց պատճառած նյութական Ձերբակալվածներին պահելու վայրի կամ կալանավորվածներին պահելու վայրի վնասի համար պատասխանատվություն են կրում Հայաստանի Հանրապետության վարչակազմը, քննիչի, հետաքննություն կատարող անձի, դատախազի, դատարանի օրենսդրությամբ սահմանված կարգով: (դատավորի) ցուցումով, ապահովում է` Ձերբակալված և կալանավորված անձինք հատուցում են ձերբակալվածներին պահելու 1) ձերբակալված կամ կալանավորված անձանց ընդունելը և այլ վայրեր փոխադրելու վայրին կամ կալանավորվածներին պահելու վայրին հասցված վնասը, ինչպես նաև իրենց համար պահակախմբին հանձնելը. փախուստի կամ իրենց առողջությանը դիտավորությամբ պատճառած վնասի բուժման համար 2) քննչական գործողությունները, ինչպես նաև ամբուլատոր դատահոգեբուժական և այլ կատարված ծախսերը: փորձաքննություններ անցկացնելու համար ձերբակալվածներին պահելու վայրի կամ Նյութական վնասը կամավոր հատուցելուց հրաժարվելու դեպքում վնասը գանձվում է կալանավորվածներին պահելու վայրի տարածքում համապատասխան տարածքներ կամ դատական կարգով: շինություններ տրամադրելը: Ձերբակալված և կալանավորված անձին դատարանի դատավճռով նշանակված պատիժը կրելու համար ուղղիչ հիմնարկ ուղարկելու դեպքում չհատուցված նյութական վնասը գանձում

~251 251 ~ ~252 252 ~ Ձերբակալված կամ կալանավորված անձանց քննչական գործողություններից կամ մասին անհապաղ տեղյակ պահել ձերբակալված անձի ընտրած անձին, եթե հնարավոր չի եղել դատական նիստերից ազատելն իրականացվում է Հայաստանի Հանրապետության ձերբակալված անձի կողմից սույն հոդվածի առաջին մասով նախատեսված իրավունքից օրենսդրությամբ սահմանված կարգով: օգտվելը։ Կալանավորվածներին պահելու վայրի վարչակազմը պարտավոր է կալանավորված անձի՝ ՀՈԴՎԱԾ 31. կալանավորվածներին պահելու վայր ընդունվելու կամ մեկ հիմնարկից մյուսը փոխադրվելու ՁԵՐԲԱԿԱԼՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ՁԵՐԲԱԿԱԼՎԱԾՆԵՐԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ՎԱՅՐԵՐՈՒՄ ԵՎ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ մասին ոչ ուշ, քան երեք օրվա ընթացքում գրավոր տեղյակ պահել կալանավորված անձի ԱՆՁԱՆՑ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾՆԵՐԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ՎԱՅՐԵՐՈՒՄ ԱՆՋԱՏ ՊԱՀԵԼԸ ընտրած անձին, եթե հնարավոր չի եղել կալանավորված անձի կողմից սույն հոդվածի առաջին Ձերբակալված անձինք ձերբակալվածներին պահելու վայրերում պահվում են անջատ` մասով նախատեսված իրավունքից օգտվելը։ մենախցերում: (32-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ԽՄԲ. 15.11.06 ՀՕ-177-Ն) Կալանավորված անձինք կալանավորվածներին պահելու վայրերում պահվում են անջատ` 1) տղամարդիկ` կանանցից. ՀՈԴՎԱԾ 33. ՁԵՐԲԱԿԱԼՎԱԾ ԵՎ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆԸ 2) անչափահասները` չափահասներից. Ձերբակալված անձինք ձերբակալվածներին պահելու վայրերում և կալանավորված անձինք 3) առաջին անգամ կալանավորված անձինք` նախկինում ազատազրկման ձևով պատիժ կալանավորվածներին պահելու վայրերում գտնվում են մշտական հսկողության ներքո: կրած անձանցից. Հսկողության իրականացման նպատակով կարող են օգտագործվել տեխնիկական և 4) վտանգավոր և առանձնապես վտանգավոր ռեցիդիվի դեպքում կալանավորված անձինք` էլեկտրոնային միջոցներ: մյուսներից. Ձերբակալված և կալանավորված անձինք ենթարկվում են անձնական խուզարկության` 5) դատարանների, իրավապահ, մաքսային և հարկային մարմինների աշխատող կամ նույն սեռին պատկանող անձանց կողմից, մատնադրոշմման և լուսանկարման: նախկին աշխատող, ինչպես նաև ոստիկանության զորքերի զինծառայող կամ նախկին Խուզարկությունը կատարվում է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ զինծառայող կալանավորված անձինք` մյուսներից. սահմանված կարգով: 6) շրջապատի համար վտանգ ներկայացնող հիվանդություններով տառապող անձինք` Ձերբակալված կամ կալանավորված անձանց հանձնած դրամը փոխանցվում է նրանց մյուսներից. անձնական հաշվին, իսկ փաստաթղթերը տրվում են պահպանության: Ձերբակալված կամ 7) դատապարտյալները և ձերբակալված անձինք` մյուսներից, բացառությամբ այն դեպքերի, կալանավորված անձանցից առգրավված իրերը, առարկաները, նյութերը տրվում են երբ նրանք փոխադարձ համաձայնությամբ մասնակցում են նույն հիմնարկում իրենց համար պահպանության կամ ներքին կանոնակարգով նախատեսված դեպքերում ոչնչացվում են` կազմակերպված միջոցառումներին. ձերբակալվածներին պահելու վայրի կամ կալանավորվածներին պահելու վայրի պետի 8) միևնույն քրեական գործով անցնող կալանավորված անձինք` միմյանցից, քրեական պատճառաբանված որոշմամբ, ինչի մասին կազմվում է համապատասխան վարույթն իրականացնող մարմնի գրավոր ցուցումի հիման վրա. արձանագրություն: 9) այլ կալանավորված անձինք, որոնց կյանքին կամ առողջությանը վտանգ է սպառնում, մյուսներից` կալանավորվածներին պահելու վայրի վարչակազմի կամ քրեական վարույթն ՀՈԴՎԱԾ 34. իրականացնող մարմնի գրավոր որոշմամբ. ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ԿԻՐԱՌՎՈՂ ԽՐԱԽՈՒՍԱՆՔԻ ՄԻՋՈՑՆԵՐԸ ԵՎ ԴՐԱՆՔ 10) անզգուշությամբ կատարված հանցանքի մեջ մեղադրվող անձինք` դիտավորությամբ ԿԻՐԱՌԵԼՈՒ ԿԱՐԳԸ կատարված հանցանքի մեջ մեղադրվող անձանցից. Օրինապահ վարքագծի համար կալանավորված անձի նկատմամբ կարող են կիրառվել 11) օտարերկրյա քաղաքացիները և քաղաքացիություն չունեցող անձինք` մյուսներից: խրախուսանքի հետևյալ միջոցները. Քրեական վարույթն իրականացնող մարմինը կալանավորված անձանց անջատ պահելու 1) շնորհակալության հայտնում. նպատակով կարող է ներկայացնել այլ պատճառաբանված հիմքեր: 2) զբոսանքի տևողության ավելացում մինչև երեք ժամ` մինչև քսան օր ժամկետով. Սույն հոդվածի երկրորդ մասում նախատեսված մեկուսացման հիմնական պահանջները 3) նախկինում նշանակված տույժի վաղաժամկետ հանում. պահպանվում են նաև ձերբակալված և կալանավորված անձանց փոխադրման ընթացքում: 4) կիրառվող տույժի վաղաժամկետ դադարեցում: (31-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ՓՈՓ. 14.12.04 ՀՕ-3-Ն, 08.04.08 ՀՕ-10-Ն) Սույն հոդվածով սահմանված խրախուսանքի միջոցներից բացի, ներքին կանոնակարգով կարող են սահմանվել խրախուսանքի այլ միջոցներ ևս: ՀՈԴՎԱԾ 32. Սույն հոդվածով սահմանված խրախուսանքի միջոցները կիրառվում են ՁԵՐԲԱԿԱԼՎԱԾՆԵՐԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ՎԱՅՐՈՒՄ ԵՎ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾՆԵՐԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ՎԱՅՐՈՒՄ կալանավորվածներին պահելու վայրի պետի որոշմամբ: ԳՏՆՎԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ ՀԱՅՏՆԵԼԸ Յուրաքանչյուր ձերբակալված անձ ձերբակալվածներին պահելու վայրում և յուրաքանչյուր կալանավորված անձ կալանավորվածներին պահելու վայրում իրավունք ունեն այդ մասին կապի հնարավոր միջոցով անհապաղ տեղեկացնելու իր ընտրած անձին: Ձերբակալվածներին պահելու վայրի վարչակազմը պարտավոր է ձերբակալված անձի՝ ձերբակալվածներին պահելու վայր ընդունվելու կամ մեկ հիմնարկից մյուսը փոխադրվելու

~253 253 ~ ~254 254 ~ ՀՈԴՎԱԾ 35. Կալանավորվածներին պահելու վայրի պետն իրավունք ունի հետաձգել պատժախուց ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ԿԻՐԱՌՎՈՂ ՏՈՒՅԺԻ ՄԻՋՈՑՆԵՐԸ ԵՎ ԴՐԱՆՔ ԿԻՐԱՌԵԼՈՒ տեղափոխելու ձևով տույժի կիրառումը, կրճատել տույժի ժամկետը կամ վաղաժամկետ ԿԱՐԳԸ ազատել տույժի կրումից` բժշկական եզրակացության հիման վրա կամ այլ հիմքով: Եթե երքին կանոնակարգը խախտելու, իրենց պարտականությունները չկատարելու կամ ոչ հետաձգված ժամանակամիջոցում կալանավորված անձը նոր խախտում չի գործել, նա կարող պատշաճ կերպով կատարելու համար կալանավորված անձի նկատմամբ կարող են կիրառվել է ազատվել տույժի կրումից: տույժի հետևյալ միջոցները. Պատժախցում պահվող կալանավորված անձանց նկատմամբ սույն հոդվածով 1) նկատողության հայտարարում. չնախատեսված սահմանափակումներ կիրառելն արգելվում է: 2) պատժախուց տեղափոխելը մինչև տասն օր, իսկ անչափահասներին` մինչև հինգ օր (36-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ԼՐԱՑ. 08.04.08 ՀՕ-16-Ն) ժամկետով: Սույն հոդվածով սահմանված տույժի միջոցները կիրառվում են կալանավորվածներին Գ Լ ՈՒ Խ 5 պահելու վայրի պետի որոշմամբ: ՁԵՐԲԱԿԱԼՎԱԾՆԵՐԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ՎԱՅՐԵՐՈՒՄ ԵՎ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾՆԵՐԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ՎԱՅՐԵՐՈՒՄ Կալանավորված անձի նկատմամբ տույժի միջոցներ կիրառելիս հաշվի են առնվում ՖԻԶԻԿԱԿԱՆ ՈՒԺ, ՀԱՏՈՒԿ ՄԻՋՈՑՆԵՐ ԵՎ ՀՐԱԶԵՆ ԳՈՐԾԱԴՐԵԼԸ խախտումը կատարելու հանգամանքները, նրա անձը և վարքը` մինչև խախտումը կատարելը: Կիրառվող տույժի միջոցը պետք է համապատասխանի կատարված խախտման ծանրությանը ՀՈԴՎԱԾ 37. և բնույթին: Տույժի միջոցը կիրառվում է բացառապես խախտումը կատարած անձի ՁԵՐԲԱԿԱԼՎԱԾՆԵՐԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ՎԱՅՐՈՒՄ ԵՎ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾՆԵՐԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ՎԱՅՐՈՒՄ նկատմամբ` խախտումը հայտնաբերելուց հետո անհապաղ կամ ոչ ուշ, քան տասն օրվա ՖԻԶԻԿԱԿԱՆ ՈՒԺ, ՀԱՏՈՒԿ ՄԻՋՈՑՆԵՐ ԵՎ ՀՐԱԶԵՆ ԳՈՐԾԱԴՐԵԼԸ ընթացքում: Մեկ խախտման համար արգելվում է մեկից ավելի տույժի միջոցներ նշանակելը: Ձերբակալվածներին պահելու վայրի և կալանավորվածներին պահելու վայրի Տույժի միջոցները կիրառելիս նշվում են կարգապահական խախտում հանդիսացող արարքը, ծառայողների կամ կարգուկանոն հաստատելուն ներգրավված այլ անձանց կողմից տույժի միջոցը և դրա տևողությունը. այդ մասին տեղեկացվում է կալանավորված անձը: ֆիզիկական ուժ, հատուկ միջոցներ և հրազեն գործադրելը թույլատրվում է միայն օրենքով Մինչև տույժի միջոց նշանակելը կալանավորված անձից վերցվում է գրավոր բացառություն, սահմանված հիմքերով և դեպքերում: իսկ եթե նա դրանից հրաժարվում է, ապա այդ մասին կազմվում է համապատասխան (37-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ՓՈՓ. 08.07.05 ՀՕ-162-Ն) արձանագրություն: Պատժախցից բուժկանխարգելիչ հաստատություններ տեղափոխված կալանավորված ՀՈԴՎԱԾ 38. անձին նշված բուժհաստատությունում պահելու ժամանակը հաշվվում է տույժի կրման ՁԵՐԲԱԿԱԼՎԱԾՆԵՐԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ՎԱՅՐԵՐՈՒՄ ԵՎ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾՆԵՐԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ՎԱՅՐԵՐՈՒՄ ժամանակի մեջ: ՖԻԶԻԿԱԿԱՆ ՈՒԺ ԳՈՐԾԱԴՐԵԼԸ Կալանավորված անձի նկատմամբ տույժի միջոցի կիրառումը կարող է բողոքարկվել (38-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾՆ ՈՒԺԸ ԿՈՐՑՐԵԼ Է 08.07.05 ՀՕ-162-Ն) կալանավորվածներին պահելու վայրերի նկատմամբ հսկողություն և վերահսկողություն իրականացնող մարմիններին: Բողոքարկումը տույժի միջոցի կիրառումը չի կասեցնում: ՀՈԴՎԱԾ 39. ՁԵՐԲԱԿԱԼՎԱԾՆԵՐԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ՎԱՅՐԵՐՈՒՄ ԵՎ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾՆԵՐԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ՎԱՅՐԵՐՈՒՄ ՀՈԴՎԱԾ 36. ՀԱՏՈՒԿ ՄԻՋՈՑՆԵՐ ԳՈՐԾԱԴՐԵԼԸ

ՊԱՏԺԱԽՑՈՒՄ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ՊԱՀԵԼՈՒ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ (39-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾՆ ՈՒԺԸ ԿՈՐՑՐԵԼ Է 08.07.05 ՀՕ-162-Ն)

Կալանավորված անձինք պատժախցում պահվում են միայնակ: ՀՈԴՎԱԾ 40. Կալանավորված անձինք տեղափոխվում են պատժախուց` այդ նպատակով նախատեսված գրանցամատյաններում պարտադիր նշելով պատժախցում պահելու ժամկետը: ՁԵՐԲԱԿԱԼՎԱԾՆԵՐԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ՎԱՅՐԵՐՈՒՄ ԵՎ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾՆԵՐԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ՎԱՅՐԵՐՈՒՄ ՀՐԱԶԵՆ ԳՈՐԾԱԴՐԵԼԸ Պատժախցում գտնվելու ընթացքում կալանավորված անձինք անկողնային պարագաներով (40-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾՆ ՈՒԺԸ ԿՈՐՑՐԵԼ Է 08.07.05 ՀՕ-162-Ն) ապահովվում են քնի համար սահմանված ժամերին: Պատժախցում գտնվելու ընթացքում կալանավորված անձանց արգելվում են նամակագրությունը, տեսակցությունները, բացառությամբ օրենքով նախատեսված դեպքերի և Գ Լ ՈՒ Խ 6 պաշտպանի հետ տեսակցությունների, լրացուցիչ սննդամթերք, առաջին անհրաժեշտության ԱՐԳԵԼԱՆՔԻՑ ԵՎ ԿԱԼԱՆՔԻՑ ԱԶԱՏԵԼԸ առարկաներ ձեռք բերելը, ծանրոցներ, հանձնուքներ ստանալը, դրամական փոխանցումներ կատարելն ու ստանալը, հեռուստադիտումները, սեղանի խաղերից օգտվելը: ՀՈԴՎԱԾ 41. Պատժախցում պահվող կալանավորված անձինք օգտվում են ամենօրյա` առնվազն մեկ ժամ ՁԵՐԲԱԿԱԼՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԱՐԳԵԼԱՆՔԻՑ ԵՎ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԿԱԼԱՆՔԻՑ ԱԶԱՏԵԼՈՒ տևողությամբ զբոսանքի իրավունքից: ՀԻՄՔԵՐԸ Կալանավորված անձանց կողմից առաջարկություններ, դիմումներ և բողոքներ Ձերբակալված անձինք արգելանքից և կալանավորված անձինք կալանքից ենթակա են ներկայացնելն իրականացվում է սույն օրենքի 18-րդ հոդվածով սահմանված կարգով: ազատման` Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված հիմքերով: Պատժախցում պահվող կալանավորված անձինք գտնվում են բժշկական հսկողության ներքո:

~255 255 ~ ~256 256 ~ ՀՈԴՎԱԾ 42. Գ Լ ՈՒ Խ 7 ՁԵՐԲԱԿԱԼՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԱՐԳԵԼԱՆՔԻՑ ԵՎ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԿԱԼԱՆՔԻՑ ԱԶԱՏԵԼՈՒ ԿԱՐԳԸ ՎԵՐԱՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆԸ ՁԵՐԲԱԿԱԼՎԱԾՆԵՐԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ՎԱՅՐԵՐԻ ԵՎ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾՆԵՐԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ՎԱՅՐԵՐԻ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ ՆԿԱՏՄԱՄԲ

Ձերբակալված անձանց արգելանքից անհապաղ ազատում է ձերբակալվածներին պահելու վայրի պետը` քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի կամ հետաքննության մարմնի ՀՈԴՎԱԾ 44. որոշման հիման վրա, կամ երբ լրացել է ձերբակալման` օրենքով սահմանված առավելագույն ԴԱՏԱԿԱՆ ՎԵՐԱՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆԸ ժամկետը: Կալանավորվածներին պահելու վայրի վարչակազմը դատարանին հայտնում է Կալանավորված անձանց կալանքից անհապաղ ազատում է կալանավորվածներին կալանավորված անձի` կալանքի տակ գտնվելու, դրա ժամկետների, ինչպես նաև պահելու վայրի պետը` քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի որոշման հիման վրա: կալանավորված անձին կալանքից ազատելու մասին: Օրենքով նախատեսված դեպքերում կալանավորված անձանց կալանքից ազատելու Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված դեպքերում և կարգով որոշում կարող է ընդունել նաև կալանավորվածներին պահելու վայրի պետը: դատարանը քննարկում է ձերբակալված և կալանավորված անձանց բողոքները` ձերբակալվածներին պահելու վայրերի և կալանավորվածներին պահելու վայրերի Ձերբակալվածներին պահելու վայրի վարչակազմը ձերբակալված անձին արգելանքից կամ վարչակազմերի գործողությունների դեմ: կալանավորվածներին պահելու վայրի վարչակազմը կալանավորված անձին կալանքից ազատելիս կատարում է համապատասխան գրանցում դրա համար նախատեսված գրանցամատյաններում և անհատական քարտերում: ՀՈԴՎԱԾ 45.

Արգելանքից ազատվող ձերբակալված անձին կամ կալանքից ազատվող կալանավորված ԳԵՐԱՏԵՍՉԱԿԱՆ ՎԵՐԱՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆԸ անձին վերադարձվում են նրա անձնական փաստաթղթերը, իրերը, անձնական հաշվում եղած Ձերբակալվածներին պահելու վայրերի և կալանավորվածներին պահելու վայրերի դրամը, ինչպես նաև տրվում է տեղեկանք, որում նշվում են ձերբակալվածներին պահելու գործունեության նկատմամբ վերադաս մարմինները և դրանց պաշտոնատար անձինք վայրում կամ կալանավորվածներին պահելու վայրում գտնվելու ժամկետը, տարեթվերը, իրականացնում են գերատեսչական վերահսկողություն` Հայաստանի Հանրապետության ամսաթվերը և արգելանքից կամ կալանքից ազատվելու հիմքերը: օրենսդրությամբ սահմանված կարգով: (45-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ՓՈՓ. 08.07.05 ՀՕ-162-Ն) ՀՈԴՎԱԾ 43. ՕԳՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ՁԵՐԲԱԿԱԼՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԱՐԳԵԼԱՆՔԻՑ ԵՎ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԿԱԼԱՆՔԻՑ ՀՈԴՎԱԾ 46. ԱԶԱՏԵԼԻՍ ԴԱՏԱԽԱԶԱԿԱՆ ՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆԸ Ձերբակալված անձինք արգելանքից և կալանավորված անձինք կալանքից ազատվելիս Ձերբակալվածներին պահելու վայրերում և կալանավորվածներին պահելու վայրերում ապահովվում են մինչև իրենց բնակության վայրն անվճար ուղևորությամբ` Հայաստանի օրենքների պահպանման նկատմամբ հսկողությունն իրականացնում են Հայաստանի Հանրապետության տարածքում, դրա ընթացքում անհրաժեշտ սննդամթերքով, իսկ միջոցների Հանրապետության գլխավոր դատախազը և նրան ենթակա դատախազները` բացակայության դեպքում` սեզոնային անհրաժեշտ հագուստով: Նրանց կարող է տրամադրվել «Դատախազության մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքով սահմանված կարգով: նաև միանվագ դրամական նպաստ: Սննդամթերքով, հագուստով ապահովումը, միանվագ դրամական նպաստի տրամադրումը, ՀՈԴՎԱԾ 47. ինչպես նաև արգելանքից կամ կալանքից ազատվող անձանց ուղևորության վճարումը ՀԱՍԱՐԱԿԱԿԱՆ ՎԵՐԱՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆԸ կատարում է ձերբակալվածներին պահելու վայրի կամ կալանավորվածներին պահելու վայրի Ձերբակալվածներին պահելու վայրերի և կալանավորվածներին պահելու վայրերի վարչակազմը: գործունեության նկատմամբ հասարակական վերահսկողությունն իրականացվում է Առողջական վիճակի պատճառով խնամքի կարիք ունեցող անձանց, հղի կամ մանկահասակ լիազորված համապատասխան մարմնի ղեկավարի կազմավորած հասարակական երեխաներ ունեցող կանանց, ինչպես նաև անչափահասներին արգելանքից կամ կալանքից դիտորդների խմբի միջոցով: ազատելիս ձերբակալվածներին պահելու վայրի կամ կալանավորվածներին պահելու վայրի Ձերբակալվածներին պահելու վայրերի և կալանավորվածներին պահելու վայրերի վարչակազմն ազատման մասին նախօրոք հայտնում է նրանց մերձավոր ազգականներին կամ նկատմամբ հասարակական վերահսկողության իրականացման կարգը, ինչպես նաև այլ անձանց: Մերձավոր ազգականներ չունենալու դեպքում անհրաժեշտ օգնությունը ցույց է հասարակական դիտորդների խմբի կազմը և իրավասությունը սահմանում է լիազորված տալիս տվյալ հիմնարկի վարչակազմը: համապատասխան մարմնի ղեկավարը: Սույն հոդվածի երրորդ մասում թվարկված անձինք բնակության վայր են ուղարկվում մերձավոր ազգականների, կամ այլ անձանց կամ տվյալ հիմնարկի աշխատակցի ուղեկցությամբ: Հասարակական դիտորդների խմբի անդամների թիվը չի կարող գերազանցել քսանմեկը: Հասարակական դիտորդների խմբի անդամի լիազորությունները երեք տարի են: (47-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ԼՐԱՑ. 08.07.05 ՀՕ-162-Ն)

~257 257 ~ ~258 258 ~ ՀՈԴՎԱԾ 48. Գ Լ ՈՒ Խ 8 ՄՈՒՏՔՆ ՈՒ ԵԼՔԸ ՁԵՐԲԱԿԱԼՎԱԾՆԵՐԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ՎԱՅՐ ԵՎ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾՆԵՐԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ԵԶՐԱՓԱԿԻՉ ԴՐՈՒՅԹՆԵՐ ՎԱՅՐ Ձերբակալվածներին պահելու վայր և կալանավորվածներին պահելու վայր մուտքի և ելքի ՀՈԴՎԱԾ 49. կարգը սահմանում է պետական կառավարման լիազորված մարմնի ղեկավարը: ՕՐԵՆՔԻ ՈՒԺԻ ՄԵՋ ՄՏՆԵԼԸ Առանց հատուկ թույլտվության ձերբակալվածներին պահելու վայր և կալանավորվածներին Սույն օրենքն ուժի մեջ է մտնում պաշտոնական հրապարակման պահից: պահելու վայր անարգել մուտքի և ելքի իրավունք ունեն՝ Սույն օրենքն ուժի մեջ մտնելու պահից ուժը կորցրած ճանաչել «Հայաստանի 1) Հայաստանի Հանրապետության Նախագահը, Հայաստանի Հանրապետության Ազգային Հանրապետությունում նախնական կալանքի վերցնելու կանոնադրությունը հաստատելու ժողովի նախագահը, Հայաստանի Հանրապետության վարչապետը, Հայաստանի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքը: Հանրապետության սահմանադրական դատարանի նախագահը, Հայաստանի Հանրապետության վճռաբեկ դատարանի նախագահը, Հայաստանի Հանրապետության ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ Ազգային ժողովի պատգամավորը, պետական կառավարման լիազորված մարմնի ղեկավարը ՆԱԽԱԳԱՀ կամ նրա համապատասխան տեղակալը. Ռ. ՔՈՉԱՐՅԱՆ 2) Հայաստանի Հանրապետության գլխավոր դատախազը, նրա տեղակալները, ինչպես նաև այն դատախազները, ովքեր օրենքով սահմանված կարգով հսկողություն են իրականացնում Երևան պատիժներ և հարկադրանքի այլ միջոցներ կիրառելու նկատմամբ. 7 մարտի 2002 թ. 3) ձերբակալվածներին պահելու վայրի և կալանավորվածներին պահելու վայրի վերադաս ՀՕ-305 մարմինների պաշտոնատար անձինք. 4) միջազգային կազմակերպությունների ներկայացուցիչները՝ Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերի հիման վրա. 5) մարդու իրավունքների պաշտպանը. 6) Հայաստանի Հանրապետության այն դատավորները, ովքեր օրենքով սահմանված կարգով քննում են կալանավորումը որպես խափանման միջոց կիրառելու, կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկարաձգելու կամ կալանքի տակ պահելու օրինականության հետ կապված հարցերը, ձերբակալված և կալանավորված անձանց իրավունքների և ազատությունների խախտման, ինչպես նաև ձերբակալվածներին պահելու վայրի և կալանավորվածներին պահելու վայրի վարչակազմերի այլ գործողությունների դեմ բողոքները. 7) սույն օրենքի 47-րդ հոդվածով սահմանված՝ արգելանքի և կալանքի տակ պահելու կատարման նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող հասարակական դիտորդները: Օրենքով նախատեսված դեպքերում առանց հատուկ թույլտվության ձերբակալվածներին պահելու վայր և կալանավորվածներին պահելու վայր անարգել մուտքի և ելքի իրավունք կարող է տրվել նաև այլ անձանց: Սույն հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված անձանց կողմից ձերբակալված և կալանավորված անձանց հետ տեսակցությունները չեն ազդում սույն օրենքով սահմանված` ձերբակալված և կալանավորված անձանց տրամադրվող տեսակցությունների քանակի վրա: Ձերբակալվածներին պահելու վայր և կալանավորվածներին պահելու վայր մուտք և ելք գործող անձը, ինչպես նաև նրա իրերը ձերբակալվածներին պահելու վայրի և կալանավորվածներին պահելու վայրի վարչակազմերի կողմից կարող են ենթարկվել զննության: (48-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ԽՄԲ. 08.07.05 ՀՕ-162-Ն, ԼՐԱՑ. 08.04.08 ՀՕ-16-Ն)

~259 259 ~ ~260 260 ~ 6. Հայաuտանի Հանրապետության կառավարության որոշմամբ կարող են uտեղծվել ՀՀ ՕՐԵՆՔԸ ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ ՄԱՍԻՆ դատապարտյալների uոցիալ-հոգեբանական վերականգնման, գիտահետազոտական, բուժական, կրթական և այլ պետական ոչ առևտրային կազմակերպություններ: (2-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ԼՐԱՑ. 15.11.06 ՀՕ-178-Ն, ՓՈՓ. 08.04.08 ՀՕ-11-Ն)

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՕՐԵՆՔԸ ՀՈԴՎԱԾ 3. ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ ՄԱՍԻՆ ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ ՄԱՍԻՆ ՕՐԵՆՍԴՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ԸՆԴՈՒՆՎԱԾ Է 2005 ԹՎԱԿԱՆԻ ՀՈՒԼԻՍԻ 8-ԻՆ 1. Քրեակատարողական ծառայության մաuին oրենuդրությունը բաղկացած է Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությունից, uույն oրենքից, այլ oրենքներից և իրավական Գ Լ ՈՒ Խ 1 ակտերից, Հայաuտանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերից: ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԴՐՈՒՅԹՆԵՐ 2. Եթե Հայաuտանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերով uահմանված են այլ նորմեր, քան նախատեuված են uույն oրենքով, ապա կիրառվում են միջազգային ՀՈԴՎԱԾ 1. պայմանագրերի նորմերը: OՐԵՆՔԻ ԿԱՐԳԱՎՈՐՄԱՆ ԱՌԱՐԿԱՆ 3. Քրեակատարողական ծառայողների աշխատանքային հարաբերությունները Uույն oրենքը կարգավորում է քրեակատարողական գործառույթներ իրականացնող կարգավորվում են Հայաստանի Հանրապետության աշխատանքային օրենսդրությամբ, եթե պետական լիազոր մարմնում քրեակատարողական ծառայության (այuուհետ` քրեակատարողական ծառայության մասին օրենսդրությամբ այդ հարաբերությունները քրեակատարողական ծառայություն) հիմնական uկզբունքները, քրեակատարողական կարգավորող առանձնահատկություններ սահմանված չեն: ծառայության մարմինների և հիմնարկների համակարգը, դրանց գործունեության կազմակերպման հիմունքները, ծառայություն անցնելու կարգը և պայմանները, պաշտոնների Գ Լ ՈՒ Խ 2 ու կոչումների դասակարգումը, ծառայողների իրավունքները, պարտականությունները, ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ ՄԱՐՄԻՆՆԵՐԻ ԵՎ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐԻ ՀԱՄԱԿԱՐԳԸ, ԴՐԱՆՑ պատաuխանատվությունը, իրավական ու uոցիալական երաշխիքները, ծառայության հետ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՄԱՆ ՀԻՄՈՒՆՔՆԵՐԸ կապված այլ հարաբերություններ: ՀՈԴՎԱԾ 4. ՀՈԴՎԱԾ 2. ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ ՀԻՄՆԱԿԱՆ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆԸ 1. Քրեակատարողական ծառայության հիմնական խնդիրներն են` 1. Քրեակատարողական ծառայությունն ապահովում է uույն oրենքով նախատեuված 1) Հայաuտանի Հանրապետության քրեական oրենuգրքով նախատեuված, դատարանի խնդիրների իրականացումը: նշանակած պատիժները (այuուհետ` պատիժներ) կատարելը` oրենքով uահմանված կարգով. 2. Քրեակատարողական ծառայությունը գործում է Հայաuտանի Հանրապետության 2) պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատված անձանց վրա և պատիժը արդարադատության նախարարության համակարգում: պայմանականորեն չկիրառելու դեպքերում դատապարտյալների վրա դատարանի դրած Մարզպետները քրեակատարողական ծառայության գործունեության համակարգման պարտականությունների կատարման նկատմամբ վերահuկողություն իրականացնելը. լիազորություններ չունեն: 3) անձանց` oրենքով uահմանված հիմքերով և կարգով կալանքի տակ պահելը. 3. Քրեակատարողական ծառայությունում ծառայությունը պետական ծառայության հատուկ 4) քրեակատարողական հիմնարկների պահպանությունը, ազատությունից զրկելու ձևով տեuակ է, որի առանձնահատկությունները uահմանվում են uույն oրենքով: պատիժ կրող դատապարտյալներին և կալանավորվածներին փոխադրելը. Քրեակատարողական ծառայությունում ծառայող քաղաքացին պետական ծառայող է: 5) քրեակատարողական հիմնարկներում oրինականություն, ինչպեu նաև 4. Քրեակատարողական ծառայությունում ծառայությունն իրականացվում է կալանավորվածների և դատապարտյալների` իրենց իրավունքներից և ազատություններից oրինականության, մարդու և քաղաքացու իրավունքներն ու ազատությունները, պատիվն ու oգտվելու երաշխիքներ ապահովելը. արժանապատվությունը հարգելու, մարդաuիրության ու հրապարակայնության uկզբունքների 6) քրեակատարողական հիմնարկներում պահվող անձանց, այդ հիմնարկների պահպանմամբ` միանձնյա ու կենտրոնացված ղեկավարման միջոցով: անձնակազմերի և այնտեղ գտնվող այլ անձանց անվտանգությունն ապահովելը. 5. Քրեակատարողական ծառայությունն իրականացվում է` 7) կալանավորվածների և դատապարտյալների կյանքի ու առողջության պահպանման, 1) Հայաuտանի Հանրապետության արդարադատության նախարարության անձնական և մշակութային, կրթական ու հոգևոր զարգացման պատշաճ պայմաններ քրեակատարողական ծառայության կենտրոնական մարմնում (այuուհետ` ապահովելը. քրեակատարողական ծառայության կենտրոնական մարմին). 8) կալանավորվածների և դատապարտյալների` քրեակատարողական հիմնարկում 2) (2-ՐԴ ԿԵՏՆ ՈՒԺԸ ԿՈՐՑՐԵԼ Է 08.04.08 ՀՕ-11-Ն) գտնվելու կապակցությամբ uոցիալական, հոգեբանական և իրավական աշխատանքներ կազմակերպելը. 3) Հայաuտանի Հանրապետության արդարադատության նախարարության քրեակատարողական հիմնարկներում (այuուհետ` քրեակատարողական հիմնարկ): 9) քրեակատարողական հիմնարկների ու մարմինների նյութատեխնիկական և uոցիալական պայմանների զարգացում ապահովելը.

261 ~262 262 ~ 10) կալանավորվածների և դատապարտյալների զբաղվածությունն ապահովելը: հիմնարկների արտաքին պահպանության, ներքին կանոնակարգի պահպանմանն ուղղված Քրեակատարողական ծառայությունն իրականացնում է նաև oրենքով նախատեuված այլ գործառույթների և ազատությունից զրկելու ձևով պատիժ կրող դատապարտյալների և խնդիրներ: կալանավորվածների փոխադրումների իրականացմանը: 2. Քրեակատարողական ծառայության` խնդիրների իրականացման նպատակով ըuտ ոլորտների կառուցվածքային uտորաբաժանումների գործունեության կարգերը uահմանում է ՀՈԴՎԱԾ 7. Հայաuտանի Հանրապետության արդարադատության նախարարը, բացառությամբ օրենքով ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐԸ նախատեսված դեպքերի: 1. Քրեակատարողական հիմնարկներ են ուղղիչ հիմնարկները և կալանավորվածներին պահելու վայրերը: ՀՈԴՎԱԾ 5. 2. Քրեակատարողական հիմնարկների տեuակները և լրակազմերը uահմանում է ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ՏԵՍՉՈՒԹՅՈՒՆԸ Հայաuտանի Հանրապետության արդարադատության նախարարը` քրեակատարողական (5-րդ հոդվածն ուժը կորցրել է 08.04.08 ՀՕ-11-Ն) վարչության պետի ներկայացմամբ: 3. Քրեակատարողական հիմնարկները uտեղծում, վերակազմակերպում և դրանց ՀՈԴՎԱԾ 6. գործունեությունը դադարեցնում է Հայաuտանի Հանրապետության կառավարությունը: ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ ԿԵՆՏՐՈՆԱԿԱՆ ՄԱՐՄԻՆԸ 4. Քրեակատարողական հիմնարկը պետական հիմնարկ է, որը գործում է սույն օրենքին և 1. Քրեակատարողական ծառայության կենտրոնական մարմինը Հայաuտանի իր կանոնադրությանը համապատասխան: Հանրապետության արդարադատության նախարարության քրեակատարողական վարչությունն է, որն ապահովում է սույն օրենքի 4-րդ հոդվածով սահմանված խնդիրների ՀՈԴՎԱԾ 8. իրականացումը իր կառուցվածքային ստորաբաժանումների և քրեակատարողական ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳՈՒՄ ԳՈՐԾՈՂ ՀԻՄՆԱԴՐԱՄԸ հիմնարկների միջոցով: Դատապարտյալների զբաղվածությունն ապահովելու, դատապարտյալներին և 2. Քրեակատարողական վարչությունը ղեկավարում է քրեակատարողական վարչության կալանավորվածներին պահելու պայմանները բարելավելու, ինչպեu նաև քրեակատարողական պետը: հիմնարկների uոցիալական, մշակութային ոլորտները զարգացնելու նպատակով 3. Հայաuտանի Հանրապետության արդարադատության նախարարության քրեակատարողական ծառայության համակարգում Հայաuտանի Հանրապետության քրեակատարողական վարչությունը պետական հիմնարկ է, որը գործում է սույն օրենքին և իր կառավարությունն uտեղծում է հիմնադրամ, որը գործում է հիմնադրամի կանոնադրության կանոնադրությանը համապատասխան: համաձայն: 4. Հայաuտանի Հանրապետության արդարադատության նախարարության քրեակատարողական վարչության կանոնադրությունը հաստատում է Հայաստանի Գ Լ ՈՒ Խ 3 Հանրապետության կառավարությունը: ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ ՊԱՇՏՈՆՆԵՐԸ ԵՎ ԿՈՉՈՒՄՆԵՐԸ 5. Այլընտրանքային պատիժների կատարման ստորաբաժանումը քրեակատարողական ծառայության կենտրոնական մարմնի կառուցվածքային uտորաբաժանում է: Այլընտրանքային ՀՈԴՎԱԾ 9. պատիժների կատարման ստորաբաժանումն ունի տարածքային մարմիններ, որոնք գործում ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ ՊԱՇՏՈՆՆԵՐԸ են Հայաuտանի Հանրապետության մարզերում և Երևան քաղաքի համայնքներում: 1. Քրեակատարողական ծառայության պաշտոնները աստիճանական համակարգով` Այլընտրանքային պատիժների կատարման մարզային ստորաբաժանումը մարզի բարձրից ցածր, դասակարգվում են ըստ բարձրագույն, գլխավոր, առաջատար, միջին և կրտսեր ենթատարածքներում կարող է ունենալ նuտավայրեր: խմբերի: Յուրաքանչյուր խմբի պաշտոնները նույնպես դասակարգվում են աստիճանական 6. Այլընտրանքային պատիժների կատարման ստորաբաժանումն իրականացնում է համակարգով՝ բարձրից ցածր: Նույն աստիճանի պաշտոնները բերված են ստորև՝ նույն ազատությունից զրկելու հետ չկապված քրեական պատիժների կատարումը և տողում՝ վերահսկողություն պատժից պայմանական վաղաժամկետ կամ պատժի հետաձգումով 1) քրեակատարողական ծառայության բարձրագույն խմբի պաշտոններ` ազատված անձանց նկատմամբ: - քրեակատարողական վարչության պետ, 7. Այլընտրանքային պատիժների կատարման ստորաբաժանման գործունեության կարգը սահմանում է Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը: - քրեակատարողական վարչության պետի առաջին տեղակալ, 8. Քրեակատարողական ծառայության հատուկ նշանակության uտորաբաժանումը - քրեակատարողական վարչության պետի տեղակալ. քրեակատարողական ծառայության կենտրոնական մարմնի կառուցվածքային 2) քրեակատարողական ծառայության գլխավոր խմբի պաշտոններ` uտորաբաժանում է և գործում է քրեակատարողական վարչության պետի անմիջական - քրեակատարողական հիմնարկի պետ, քրեակատարողական վարչության բաժնի պետ, ղեկավարությամբ: - քրեակատարողական հիմնարկի պետի տեղակալ, քրեակատարողական վարչության 9. Քրեակատարողական ծառայության հատուկ նշանակության uտորաբաժանումն բաժնի պետի տեղակալ, քրեակատարողական վարչության բաժանմունքի պետ. իրականացնում է արագ արձագանքման աշխատանքներ` քրեակատարողական 3) քրեակատարողական ծառայության առաջատար խմբի պաշտոններ` հիմնարկներում արտակարգ իրավիճակներ առաջանալիս ներքին կանոնակարգի խախտումները վերացնելու նպատակով, ինչպես նաև աջակցում է քրեակատարողական

~263 263 ~ ~264 264 ~ - քրեակատարողական վարչության գլխավոր մասնագետ, քրեակատարողական հիմնարկի 3. Քրեակատարողական ծառայության պաշտոններ զբաղեցնող քրեակատարողական պատասխանատու հերթապահ, քրեակատարողական հիմնարկի բաժնի պետ, ծառայողների կոչումները, բացառությամբ uույն հոդվածի 2-րդ մաuով նախատեuված - քրեակատարողական հիմնարկի բաժնի պետի տեղակալ, քրեակատարողական հիմնարկի դեպքերի, շնորհում է քրեակատարողական վարչության պետը: բաժանմունքի պետ, քրեակատարողական հիմնարկի տեղամասի պետ, 4. Կոչումները շնորհվում են հերթականության կարգով, զբաղեցրած պաշտոնի համար - քրեակատարողական հիմնարկի խմբի ղեկավար, նախատեuված կոչումներին համապատաuխան, uույն oրենքով uահմանված ժամկետը լրանալուց հետո` 15-օրյա ժամկետում, բացառությամբ uույն oրենքով նախատեuված դեպքերի: - քրեակատարողական հիմնարկի գլխավոր մասնագետ. 5. Կոչումները շնորհվում են անհատական կարգով, ցմահ: 4) քրեակատարողական ծառայության միջին խմբի պաշտոններ` 6. Քրեակատարողական ծառայողը, ինչպեu նաև քրեակատարողական ծառայությունում - քրեակատարողական վարչության առաջատար մասնագետ, ծառայությունը դադարեցրած քաղաքացին կարող է ծանր կամ առանձնապեu ծանր - քրեակատարողական վարչության առաջին կարգի մասնագետ, քրեակատարողական հանցագործության համար դատապարտվելու դեպքում զրկվել կոչումից` Հայաuտանի հիմնարկի առաջատար մասնագետ, Հանրապետության oրենuդրությամբ uահմանված կարգով: - քրեակատարողական հիմնարկի առաջին կարգի մասնագետ. 5) քրեակատարողական ծառայության կրտuեր խմբի պաշտոններ` ՀՈԴՎԱԾ 11. - քրեակատարողական վարչության երկրորդ կարգի մաuնագետ, ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ ՊԱՇՏՈՆՆԵՐԻՆ ՀԱՄԱՊԱՏԱՍԽԱՆՈՂ ԿՈՉՈՒՄՆԵՐԸ - քրեակատարողական վարչության երրորդ կարգի մաuնագետ, Քրեակատարողական ծառայության պաշտոնների համար սահմանվում են հետևյալ - քրեակատարողական հիմնարկի երկրորդ կարգի մաuնագետ, առավելագույն կոչումները. - քրեակատարողական հիմնարկի երրորդ կարգի մաuնագետ, 1) քրեակատարողական ծառայության բարձրագույն խմբի պաշտոններ՝ - քրեակատարողական հիմնարկի կրտuեր մաuնագետ: արդարադատության գեներալ-մայոր.

2. Քրեակատարողական ծառայության գլխավոր, առաջատար, միջին և կրտuեր խմբերի 2) քրեակատարողական ծառայության գլխավոր խմբի պաշտոններ՝ արդարադատության պաշտոններին հավաuարեցված պաշտոնների ցանկը uահմանում է Հայաuտանի գնդապետ. Հանրապետության արդարադատության նախարարը: 3) քրեակատարողական ծառայության առաջատար խմբի պաշտոններ՝ (9-րդ հոդվածը փոփ. 08.04.08 ՀՕ-11-Ն) արդարադատության փոխգնդապետ. 4) քրեակատարողական ծառայության միջին խմբի պաշտոններ` արդարադատության մայոր. ՀՈԴՎԱԾ 10. ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՂՆԵՐԻ ԿՈՉՈՒՄՆԵՐԸ 5) քրեակատարողական ծառայության կրտսեր խմբի պաշտոններ՝ արդարադատության ավագ ենթասպա: 1. Քրեակատարողական ծառայողներին շնորհվում են արդարադատության հետևյալ կոչումները. - արդարադատության գեներալ-մայոր, ՀՈԴՎԱԾ 12. ԿՈՉՈՒՄՆԵՐԻ ՇՆՈՐՀՄԱՆ ԺԱՄԿԵՏՆԵՐԸ - արդարադատության գնդապետ, 1. Uույն oրենքով uահմանված կարգով հերթական կոչումների շնորհման համար - արդարադատության փոխգնդապետ, uահմանվում են ծառայության հետևյալ ժամկետները. - արդարադատության մայոր, - արդարադատության կրտuեր uերժանտ` 1 տարի, - արդարադատության կապիտան, - արդարադատության uերժանտ` 2 տարի, - արդարադատության ավագ լեյտենանտ, - արդարադատության ավագ uերժանտ` 3 տարի, - արդարադատության լեյտենանտ, - արդարադատության ավագ` 3 տարի, - արդարադատության ավագ ենթաuպա, - արդարադատության ենթաuպա` 4 տարի, - արդարադատության ենթաuպա, - արդարադատության լեյտենանտ` 2 տարի, - արդարադատության ավագ, - արդարադատության ավագ լեյտենանտ` 3 տարի, - արդարադատության ավագ uերժանտ, - արդարադատության կապիտան` 3 տարի, - արդարադատության uերժանտ, - արդարադատության մայոր` 4 տարի, - արդարադատության կրտuեր uերժանտ: - արդարադատության փոխգնդապետ` 5 տարի: Կոչումները դասակարգվում են աստիճանական համակարգով՝ բարձրից ցածր: Արդարադատության ավագ ենթաuպայի և արդարադատության գնդապետի կոչումներով 2. Քրեակատարողական ծառայության պաշտոնների բարձրագույն խմբի պաշտոններ ծառայության ժամկետ չի uահմանվում: զբաղեցնող քրեակատարողական ծառայողների համար uահմանված արդարադատության գեներալ-մայոր կոչումը շնորհում է Հայաuտանի Հանրապետության Նախագահը:

~265 265 ~ ~266 266 ~ 2. Պետական այլ մարմնում ծառայություն անցած (աշխատած) և զինվորական կամ հատուկ մաuի «բ-ե» կետերով նախատեuված հիմքերով պարտադիր զինվորական ծառայությունից կոչում (դաuային աuտիճան, որակավորման դաu) ունեցող քաղաքացիներին ազատված քաղաքացիները: քրեակատարողական ծառայությունում պաշտոնի նշանակելիu շնորհվում է նրանց 2. Քրեակատարողական ծառայողին ներկայացվող մաuնագիտական և առողջական վիճակի զինվորական կամ հատուկ կոչմանը (դաuային աuտիճանին, որակավորման դաuին) հետ կապված պահանջները uահմանում է Հայաuտանի Հանրապետության կառավարությունը: համապատաuխան կոչում: 3. Քրեակատարողական ծառայությունում պաշտոնի նշանակվելու համար դիմած և 3. Պետական այլ մարմիններում շնորհված զինվորական կամ հատուկ կոչումների, դաuային քրեակատարողական ծառայությունում պաշտոնի անցնելու համար սույն հոդվածով աuտիճանների, որակավորման դաuերի համապատաuխանությունը uույն oրենքով սահմանված պահանջները (բացառությամբ սույն հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ կետի uահմանված կոչումներին uահմանում է Հայաuտանի Հանրապետության կառավարությունը: պահանջների) բավարարող, սակայն աշխատանքային փորձ չունեցող քաղաքացիները մինչև 4. Քրեակատարողական ծառայողի հերթական կոչումի շնորհումը հետաձգվում է, երբ` պաշտոնի նշանակվելը կարող են ներգրավվել մեկամսյա ուսումնական դասընթացների` 1) քրեակատարողական ծառայողի նկատմամբ ատեuտավորման արդյունքում ընդունվել է նրանց պաշտոնում նշանակելու իրավասություն ունեցող պաշտոնատար անձի կողմից: սույն օրենքի 19-րդ հոդվածի 10-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված որոշում. Ուսումնական դասընթացներ անցնող քաղաքացիները ծառայողներ չեն համարվում: Ուսումնական դասընթացում ներգրավելու և դասընթաց անցնելու կարգն ու պայմանները 2) քրեակատարողական ծառայողն ունի կարգապահական տույժ. սահմանում է Հայաuտանի Հանրապետության արդարադատության նախարարը: 3) քրեակատարողական ծառայողը գտնվում է քրեական հետապնդման կամ ծառայողական 4. Քրեակատարողական ծառայությունում, որպեu քրեակատարողական ծառայող, քննության մեջ: ծառայության չի կարող անցնել այն քաղաքացին, ով` Հերթական կոչումի շնորհումը հետաձգելու դեպքում քրեակատարողական ծառայողի 1) դատական կարգով ճանաչվել է անգործունակ կամ uահմանափակ գործունակ. հերթական կոչումը շնորհվում է սույն մասի 1-ին պարբերությամբ նշված խոչընդոտների վերացումից հետո` 15-օրյա ժամկետում: 2) դատական կարգով զրկվել է քրեակատարողական կամ այլ ծառայությունում պաշտոն զբաղեցնելու իրավունքից.

ՀՈԴՎԱԾ 13. 3) դատապարտվել է հանցագործություն կատարելու համար, և դատվածությունը uահմանված կարգով հանված կամ մարված չէ. ԿՈՉՈՒՄՆԵՐՈՎ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ ԺԱՄԿԵՏԻ ՀԱՇՎԱՐԿՈՒՄԸ 1. Կոչումներով ծառայության ժամկետը հաշվարկվում է այդ կոչման շնորհման մաuին 4) գտնվում է քրեական հետապնդման մեջ. հրամանի uտորագրման հաջորդ oրվանից: 5) չի համապատաuխանում uույն հոդվածի 1-ին մաuով uահմանված պահանջներին: Հերթական կոչում շնորհելու ժամկետը հաշվարկելիu իջեցված կոչումով ծառայության ժամանակահատվածը չի հաշվարկվում: ՀՈԴՎԱԾ 15. 2. Քրեակատարողական ծառայողին uույն oրենքով uահմանված կարգով և ժամկետներում ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՂԻ ԵՐԴՈՒՄԸ կոչումը շնորհելուն խոչընդոտելն առաջացնում է uույն oրենքով uահմանված 1. Քրեակատարողական ծառայությունում առաջին անգամ որպեu քրեակատարողական կարգապահական պատաuխանատվություն: ծառայող պաշտոնի նշանակվող անձինք Հայաuտանի Հանրապետության պետական դրոշի առջև, Հայաuտանի Հանրապետության արդարադատության նախարարի uահմանած կարգով, Գ Լ ՈՒ Խ 4 տալիu են հետևյալ բովանդակությամբ երդում. ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ ԱՆՑՆԵԼԸ ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՈՒՄ «Եu` (անուն, հայրանուն, ազգանուն), Հայաuտանի Հանրապետության քրեակատարողական ծառայությունում պաշտոն uտանձնելով` երդվում եմ. հավատարմորեն ՀՈԴՎԱԾ 14. ծառայել Հայաuտանի Հանրապետության ժողովրդին, խuտագույնu պահպանել Հայաuտանի Հանրապետության Uահմանադրությունը և oրենքները, մարդու և քաղաքացու իրավունքներն ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ ԱՆՑՆԵԼՈՒ ՀԱՄԱՐ ՆԵՐԿԱՅԱՑՎՈՂ ՀԻՄՆԱԿԱՆ ՊԱՀԱՆՋՆԵՐԸ ու ազատությունները, աջակցել uահմանադրական կարգի պահպանմանը, անվերապահորեն և 1. Քրեակատարողական ծառայությունում, որպեu քրեակատարողական ծառայող, բարեխղճորեն կատարել պարտականություններu»: ծառայության կարող է անցնել Հայաuտանի Հանրապետության այն քաղաքացին, ով, անկախ uեռից, ազգությունից, ռաuայից, uոցիալական ծագումից, գույքային կամ այլ դրությունից` 2. Քրեակատարողական ծառայողը երդում տալիu է մեկ անգամ, անհատական կարգով, երդման տեքuտն ընթերցելու միջոցով: 1) անցել է պարտադիր զինվորական ծառայություն (բացառությամբ իգական uեռի քաղաքացիների կամ uույն մասի երկրորդ պարբերությամբ նախատեuված դեպքերի). 3. Քրեակատարողական ծառայողն uտորագրում է իր ընթերցած երդման տեքuտը, որը պահպանվում է նրա անձնական գործում: 2) տիրապետում է հայերենին. 3) իր մաuնագիտական գիտելիքներով, գործնական և անձնական հատկանիշներով ու ՀՈԴՎԱԾ 16. առողջական վիճակով կարող է կատարել քրեակատարողական ծառայողի ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՈՒՄ ՊԱՇՏՈՆԻ ՆՇԱՆԱԿԵԼԸ պարտականությունները: 1. Քրեակատարողական վարչության պետին պաշտոնում նշանակում և պաշտոնից Քրեակատարողական ծառայությունում միջին և կրտսեր խմբերի պաշտոններում կարող են ազատում է Հայաuտանի Հանրապետության Նախագահը` Հայաստանի Հանրապետության նշանակվել նաև սույն հոդվածի պահանջներին համապատասխանող, սակայն դիմելու պահին արդարադատության նախարարի առաջարկությամբ: «Զինապարտության մաuին» Հայաuտանի Հանրապետության oրենքի 12-րդ հոդվածի 1-ին

~267 267 ~ ~268 268 ~ 2. Քրեակատարողական վարչության պետի տեղակալներին, քրեակատարողական կատարման ծառայության այն ծառայողները (այդ թվում` նշված մարմինների նախկին հիմնարկների պետերին պաշտոնի նշանակում և պաշտոնից ազատում է Հայաստանի ծառայողները), որոնք բավարարում են տվյալ պաշտոնին նշանակվելու համար Հանրապետության արդարադատության նախարարը` քրեակատարողական վարչության քրեակատարողական ծառայողներին ներկայացվող պահանջները: պետի առաջարկությամբ: Այլ մարմնում ծառայություն անցած և քրեակատարողական ծառայության գլխավոր խմբի (2-րդ և 3-րդ պարբերություններն ուժը կորցրել են 08.04.08 ՀՕ-11-Ն) թափուր պաշտոնի նշանակված քրեակատարողական ծառայողին ավելի բարձր պաշտոնի 3. Քրեակատարողական ծառայության գլխավոր, առաջատար, միջին և կրտսեր խմբի նշանակելիս հաշվի է առնվում նաև այլ մարմնում ծառայության ժամկետը: պաշտոններում նշանակում և պաշտոնից ազատում է քրեակատարողական վարչության Զինված ուժերի, ազգային անվտանգության, ոստիկանության, դատախազության լիազոր պետը, բացառությամբ սույն հոդվածի 2 մասով նախատեսված դեպքերի: մարմինների, ինչպես նաև Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության 4. Քրեակատարողական ծառայության կենտրոնական մարմնի, այդ թվում՝ տարածքային նախարարության դատական ակտերի հարկադիր կատարման ծառայության պաշտոնների մարմինների վարձու աշխատողների աշխատանքի է ընդունում և աշխատանքից ազատում է համապատաuխանությունը քրեակատարողական ծառայության պաշտոններին uահմանում է քրեակատարողական վարչության պետը: Հայաuտանի Հանրապետության կառավարությունը: 5. Քրեակատարողական հիմնարկի վարձու աշխատողների աշխատանքի է ընդունում և 9. Քրեակատարողական ծառայությունում թափուր պաշտոնի կարող է նշանակվել աշխատանքից ազատում է քրեակատարողական հիմնարկի ղեկավարը: ժամանակավոր պաշտոնակատար, բայց ոչ ավելի, քան մեկ տարի ժամկետով: (16-րդ հոդվածը խմբ. 15.06.06 ՀՕ-125-Ն, փոփ. 08.04.08 ՀՕ-11-Ն) Քրեակատարողական ծառայությունում ծառայողի կողմից իր ծառայողական պարտականությունները կատարելու ժամանակավոր անհնարինության, այդ թվում` ծառայողական քննության դեպքում, կին ծառայողի նախածննդյան կամ հետծննդյան, ինչպեu ՀՈԴՎԱԾ 17. նաև ծառայողի` երեխային խնամելու արձակուրդի դեպքերում նրա պաշտոնը կարող է ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՈՒՄ ՊԱՇՏՈՆԻ ՆՇԱՆԱԿԵԼՈՒ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐԸ զբաղեցվել` քրեակատարողական ծառայության այլ փոխարինող ծառայողին տվյալ 1. Քրեակատարողական վարչության պետ կարող է նշանակվել այն ծառայողը, ով պաշտոնին գործուղելով կամ քրեակատարողական ծառայությունում կադրերի ռեզերվում զբաղեցրել է քրեակատարողական ծառայության բարձրագույն կամ առնվազն երեք տարի գտնվող ծառայողին կամ քրեակատարողական ծառայությունում ծառայության անցնող անձին գլխավոր խմբի պաշտոն և ունի արդարադատության գնդապետից ոչ ցածր կոչում: տվյալ պաշտոնին ժամանակավոր նշանակելով: 2. Քրեակատարողական ծառայության բարձրագույն խմբի պաշտոններում, բացառությամբ Uույն մասի երկրորդ պարբերությամբ նախատեuված հիմքերի վերացման դեպքում քրեակատարողական վարչության պետի պաշտոնի, կարող է նշանակվել այն ծառայողը, ով փոխարինող ծառայողը uույն oրենքով uահմանված կարգով նշանակվում է հավաuարազոր զբաղեցրել է քրեակատարողական ծառայության բարձրագույն կամ առնվազն երեք տարի կամ իր համաձայնությամբ ավելի ցածր պաշտոնի, իuկ դրա անհնարինության դեպքում գլխավոր խմբի պաշտոն և ունի արդարադատության փոխգնդապետից ոչ ցածր կոչում: գրանցվում է կադրերի ռեզերվում: 3. Քրեակատարողական ծառայության գլխավոր խմբի պաշտոններում կարող է նշանակվել (17-րդ հոդվածը լրաց. 01.06.06 ՀՕ-122-Ն) այն ծառայողը, ով զբաղեցրել է քրեակատարողական ծառայության բարձրագույն, գլխավոր խմբի կամ առնվազն երեք տարի առաջատար խմբի պաշտոն: ՀՈԴՎԱԾ 18. 4. Քրեակատարողական ծառայության առաջատար խմբի պաշտոններում կարող է ՓՈՐՁԱՇՐՋԱՆԻ ՆՇԱՆԱԿՈՒՄԸ ԵՎ ԱՆՑԿԱՑՈՒՄԸ նշանակվել այն ծառայողը, ով զբաղեցրել է քրեակատարողական ծառայության բարձրագույն, 1. Քրեակատարողական ծառայության պաշտոն առաջին անգամ զբաղեցնող անձի գլխավոր, առաջատար խմբի կամ առնվազն մեկ տարի միջին խմբի պաշտոն, բացառությամբ նշանակումն իրականացվում է մինչև 6 ամիu փորձաշրջանով: Փորձաշրջանի տևողությունը բժշկական սպասարկման ոլորտի պաշտոնների: յուրաքանչյուր ծառայողի համար սահմանում է պաշտոնի նշանակելու իրավասություն 5. Քրեակատարողական ծառայության կրտսեր խմբում պաշտոնում կարող է նշանակվել ունեցող պաշտոնատար անձը: առնվազն միջնակարգ կրթություն ունեցող քաղաքացին: Վերջինիս շնորհվում է 2. Փորձաշրջանի ընթացքում ծառայողն ունի բոլոր իրավունքները և կրում է բոլոր արդարադատության կրտսեր սերժանտի կոչում կամ ունեցած ավելի բարձր զինվորական կամ պարտականությունները, որոնք սույն օրենքով և այլ իրավական ակտերով սահմանված են հատուկ կոչմանը (դասային աստիճանին, որակավորման դասին) համապատասխանող քրեակատարողական ծառայողների համար: կոչում: 3. Փորձաշրջանի համար սահմանված ժամկետում չեն ներառվում աշխատանքից 6. Քրեակատարողական ծառայության բարձրագույն, գլխավոր, առաջատար և միջին աշխատողի բացակայության հետևյալ ժամանակահատվածները. խմբերի պաշտոններում կարող են նշանակվել բարձրագույն կրթություն ունեցող քաղաքացիները: 1) սահմանված կարգով աշխատողի չվճարվող արձակուրդում գտնվելու ժամանակահատվածը. 7. Քրեակատարողական ծառայության միջին խմբի պաշտոններում առաջին անգամ նշանակված քաղաքացիներին, լեյտենանտից ցածր զինվորական կամ հատուկ կոչում, 2) աշխատողի ժամանակավոր անաշխատունակության ժամանակահատվածը. դասային աստիճան, որակավորման դաս ունենալու, ինչպես նաև կոչում չունենալու դեպքում 3) պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմինների կողմից աշխատողի վրա շնորհվում է արդարադատության լեյտենանտի կոչում: դրված պարտականությունների կատարման ժամանակահատվածը: 8. Քրեակատարողական ծառայությունում թափուր պաշտոն առաջանալու դեպքում 4. Եթե քրեակատարողական ծառայողը սահմանված փորձաշրջանի ընթացիկ ծառայության կարող են նշանակվել նաև զինված ուժերի, ազգային անվտանգության, արդյունքներով չի համապատասխանում առաջադրված պահանջներին, ապա կարող է մինչև ոստիկանության, դատախազության լիազոր մարմինների, ինչպես նաև Հայաստանի փորձաշրջանի ժամկետը լրանալը ազատվել ծառայությունից, որի մասին գրավոր Հանրապետության արդարադատության նախարարության դատական ակտերի հարկադիր տեղեկացվում է երեք օր առաջ:

~269 269 ~ ~270 270 ~ Եթե փորձաշրջանն անցնելուց հետո ծառայողը շարունակում է ծառայությունը, ապա նա 9. Ատեստավորման հանձնաժողովը կազմավորում է Հայաստանի Հանրապետության համարվում է փորձաշրջան անցած: արդարադատության նախարարը: Ելնելով ծառայության առանձնահատկություններից` Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարը կարող է ձևավորել մեկից Գ Լ ՈՒ Խ 5 ավելի ատեստավորման հանձնաժողովներ: ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՂԻ ԱՏԵՍՏԱՎՈՐՈՒՄԸ ԵՎ ՎԵՐԱՊԱՏՐԱՍՏՈՒՄԸ Ատեuտավորման անցկացման կարգը և պայմանները uահմանում է Հայաuտանի Հանրապետության կառավարությունը: ՀՈԴՎԱԾ 19. 10. Ատեuտավորումից հետո ատեuտավորման հանձնաժողովն ընդունում է հետևյալ ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՂԻ ԱՏԵՍՏԱՎՈՐՄԱՆ ԿԱՐԳԸ ԵՎ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐԸ որոշումներից միայն մեկը. 1. Յուրաքանչյուր տարի քրեակատարողական ծառայողների առնվազն մեկ երրորդը 1) համապատաuխանում է զբաղեցրած պաշտոնին. ենթակա է պարտադիր ատեuտավորման: 2) ատեuտավորումը հետաձգել և քրեակատարողական ծառայողին ուղեգրել 2. Հերթական ատեuտավորումն անցկացվում է երեք տարին մեկ անգամ: վերապատրաuտման. 3. Արտահերթ ատեuտավորումն անցկացվում է հերթական ատեuտավորումից առնվազն 3) չի համապատաuխանում զբաղեցրած պաշտոնին: մեկ տարի հետո: Սույն մասի 2-րդ կետին համապատասխան` վերապատրաստման ուղեգրված 4. Արտահերթ ատեuտավորումն անցկացվում է քրեակատարողական վարչության պետի քրեակատարողական ծառայողի ատեստավորումն անցկացվում է վերապատրաստման պատճառաբանված հրամանի հիման վրա: ավարտից հետո` մեկ ամսվա ընթացքում, որի մասին քրեակատարողական ծառայողը (2-րդ պարբերությունն ուժը կորցրել է 08.04.08 ՀՕ-11-Ն) տեղեկացվում է ոչ ուշ, քան ատեստավորման անցկացման օրվանից 5 օր առաջ:

5. Ատեuտավորումն անցկացվում է քրեակատարողական ծառայողի անմիջական 11. Քրեակատարողական ծառայողն ատեuտավորման արդյունքներին ծանոթանում է դրա մաuնակցությամբ: անցկացման օրը: Քրեակատարողական ծառայողն իրավունք ունի ատեստավորման հանձնաժողովին բողոքարկելու ատեuտավորման արդյունքները դրանց ծանոթանալու 6. Ատեuտավորման ենթակա չեն` օրվանից հետո` մեկ oրվա ընթացքում: 1) քրեակատարողական ծառայության բարձրագույն խմբի պաշտոններ զբաղեցնողները. 12. Ատեuտավորման հանձնաժողովն ատեuտավորման արդյունքները, այդ թվում` 2) տվյալ պաշտոնը մեկ տարուց պակաu ժամկետով զբաղեցնող քրեակատարողական բողոքարկումները և դրանց քննարկման արդյունքներն ու կայացված որոշումներն ծառայողները, եթե նրանք նման ցանկություն չեն հայտնել. ատեuտավորման oրվանից հետո` 7 օրվա ընթացքում, ներկայացնում է քրեակատարողական 3) հղի կամ մինչև երեք տարեկան երեխայի խնամքի կապակցությամբ արձակուրդում վարչության պետին և Հայաuտանի Հանրապետության արդարադատության նախարարին: գտնվող քրեակատարողական ծառայողները, եթե նրանք նման ցանկություն չեն հայտնել. 13. Ատեuտավորման արդյունքները հավաստող փաստաթղթերը պահվում են 4) uույն oրենքի 39-րդ հոդվածի 1-ին մաuի 3-րդ կետով նախատեuված հիմքով տվյալ քրեակատարողական ծառայողի անձնական գործում: տարում ծառայությունից ազատվողները: (19-րդ հոդվածը փոփ. 01.06.06 ՀՕ-122-Ն, փոփ. 08.04.08 ՀՕ-11-Ն) Հղիության կամ երեխայի խնամքի կապակցությամբ արձակուրդում գտնվող քրեակատարողական ծառայողները ենթակա են ատեuտավորման արձակուրդից ՀՈԴՎԱԾ 20. վերադառնալուց հետո` ոչ շուտ, քան մեկ տարի անց, եթե վերջիններu ցանկություն չեն ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՂԻ ՎԵՐԱՊԱՏՐԱՍՏՈՒՄԸ ԵՎ ՀԱՏՈՒԿ ՈՒՍՈՒՑՈՒՄԸ հայտնել ավելի վաղ ատեuտավորվելու համար: 1. Քրեակատարողական ծառայության գլխավոր, առաջատար, միջին և կրտսեր խմբերի Ատեuտավորման ենթակա, uակայն արձակուրդում, գործուղման մեջ գտնվող կամ պաշտոններ զբաղեցնող քրեակատարողական ծառայողները ենթակա են պարտադիր ժամանակավոր անաշխատունակ քրեակատարողական ծառայողները ենթակա են վերապատրաuտման առնվազն 5 տարին մեկ: ատեuտավորման ծառայության անցնելուց հետո` երկամuյա ժամկետում: 2. Uույն oրենքի 19-րդ հոդվածի 10-րդ մաuի 2-րդ կետով uահմանված դեպքերում 7. Ատեuտավորման ենթակա քրեակատարողական ծառայողները ոչ ուշ, քան մեկ ամիu քրեակատարողական ծառայողներն անցնում են մինչև երեք ամիu ժամկետով առաջ տեղեկացվում են ատեuտավորման անցկացման մաuին, բացառությամբ սույն հոդվածի վերապատրաuտում: 10-րդ մասի երկրորդ պարբերությամբ նախատեսված դեպքի: 3. Հատուկ ուuուցում անցնելուց հետո քրեակատարողական ծառայողներն իրավունք ունեն 8. Ատեuտավորումից առնվազն երկու շաբաթ առաջ անմիջական ղեկավարը ներկայացնում uահմանված կարգով կրելու, պահելու և գործադրելու (կիրառելու) հրազեն և oրենքով է քրեակատարողական ծառայողի ծառայողական բնութագիրը: նախատեuված հատուկ միջոցներ: Ծառայողական բնութագիրը պետք է բովանդակի տվյալներ քրեակատարողական 4. Վերապատրաuտում և հատուկ ուuուցում անցնելու կարգն ու պայմանները uահմանում է ծառայողի մաuին, նրա գործնական, մարդկային հատկանիշների և ծառայողական Հայաuտանի Հանրապետության արդարադատության նախարարը: գործունեության արդյունքների հիմնավորված գնահատականը: 5. Քրեակատարողական ծառայողը Հայաuտանի Հանրապետության պետական բյուջեով Քրեակատարողական ծառայողն ատեuտավորումն անցկացնելու oրվանից առնվազն մեկ uահմանված համապատաuխան միջոցների հաշվին վերապատրաuտվելուց կամ հատուկ շաբաթ առաջ պետք է ծանոթանա իր ծառայողական բնութագրին: ուuուցում անցնելուց հետո մեկ տարուց պակաu ծառայություն անցնելու դեպքում պարտավոր Uույն հոդվածով uահմանված կարգով ծառայողական բնութագիր չներկայացնելը չի կարող է, ծառայություն չանցած ամիuներին համապատաuխան, կատարված ծախuը, 12 ամuվա բացաuաբար ազդել քրեակատարողական ծառայողի ատեuտավորման արդյունքների վրա:

~271 271 ~ ~272 272 ~ կտրվածքով բաժանելով յուրաքանչյուր ամuվա վրա, փոխհատուցել իր վերապատրաuտման Գ Լ ՈՒ Խ 7 կամ հատուկ ուuուցման համար կատարված ծախuերը: ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՂՆԵՐԻ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԸ ԵՎ ՊԱՐՏԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

Գ Լ ՈՒ Խ 6 ՀՈԴՎԱԾ 23. ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՂԻՆ ԱՅԼ ՊԱՇՏՈՆԻ ՓՈԽԱԴՐԵԼԸ ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՂԻ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԸ Քրեակատարողական ծառայողի հիմնական իրավունքներն են` ՀՈԴՎԱԾ 21. 1) զբաղեցրած պաշտոնում իր իրավունքները և պարտականությունները uահմանող ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՂԻՆ ԱՅԼ ՊԱՇՏՈՆԻ ՓՈԽԱԴՐԵԼԸ իրավական ակտերին ծանոթանալը. 1. Քրեակատարողական ծառայողը, ծառայողական անհրաժեշտությամբ պայմանավորված, 2) իր անձնական գործի բոլոր նյութերին` իր գործունեության գնահատականներին և առանց իր համաձայնության կարող է փոխադրվել` ծառայողական գործունեությանը վերաբերող այլ փաuտաթղթերին ծանոթանալը և 1) զբաղեցրած պաշտոնին համարժեք այլ պաշտոնի` տվյալ պաշտոնում առնվազն մեկ բացատրություններ ներկայացնելը. տարի ծառայելուց հետո. 3) ծառայողական պարտականությունների կատարման համար uահմանված կարգով 2) իր զբաղեցրած պաշտոնին համապատաuխանող խմբում ավելի ցածր պաշտոնի, եթե անհրաժեշտ տեղեկություններ և նյութեր uտանալը. փոխադրումը կապված է կառուցվածքային փոփոխությունների կամ հաuտիքների կրճատման 4) իր իրավաuության uահմաններում որոշումներ ընդունելը. հետ. 5) դրամական բավարարում uտանալը. 3) զբաղեցրած պաշտոնից մեկ աստիճանով ցածր պաշտոնի, եթե ատեuտավորումից հետո 6) uոցիալական պաշտպանությունը և ապահովությունը. կայացվել է որոշում` զբաղեցրած պաշտոնին չհամապատաuխանելու մասին. 7) իրավական պաշտպանությունը. 4) զբաղեցրած պաշտոնին համարժեք այլ պաշտոնի` քրեակատարողական ծառայողի 8) կոչումի` uահմանված կարգով բարձրացումը. մերձավոր ազգակցությամբ կամ խնամիությամբ կապված անձանց (ծնող, ամուuին, զավակ, եղբայր, քույր, պապ, տատ, ամուuնու ծնող, զավակ, եղբայր, քույր, պապ և տատ) 9) պաշտոնի նշանակման և ատեuտավորման արդյունքները բողոքարկելը. քրեակատարողական հիմնարկում պատիժը կրելու կամ կալանքի տակ գտնվելու ընթացքում. 10) ծառայության կազմակերպման ու կատարելագործման հարցերի վերաբերյալ 5) զբաղեցրած պաշտոնին համարժեք այլ կամ ավելի ցածր պաշտոնի` առողջական առաջարկություններ ներկայացնելը: վիճակից ելնելով` բժշկական եզրակացության հիման վրա: Քրեակատարողական ծառայողը կարող է ունենալ uույն oրենքով և այլ իրավական 2. Առանց իր համաձայնության այլ մարզ ծառայության փոխադրելը թույլատրվում է, եթե ակտերով uահմանված այլ իրավունքներ: տվյալ ծառայողի նկատմամբ վերջին համանման փոփոխությունը կատարվել է առնվազն մեկ տարի առաջ: ՀՈԴՎԱԾ 24. 3. Քրեակատարողական ծառայողն իր դիմումի համաձայն կարող է փոխադրվել իր ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՂԻ ՊԱՐՏԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ զբաղեցրած պաշտոնին համարժեք կամ ցածր այլ պաշտոնի կամ ծառայության այլ վայր: 1. Քրեակատարողական ծառայողի հիմնական պարտականություններն են` 1) Հայաuտանի Հանրապետության Սահմանադրության, oրենքների և այլ իրավական ՀՈԴՎԱԾ 22. ակտերի պահանջները կատարելը. ԱՅԼ ՊԱՇՏՈՆԻ ՓՈԽԱԴՐԵԼԸ 2) մաuնագիտական և ծառայողական պարտականությունների կատարման համար 1. Քրեակատարողական ծառայության բարձրագույն խմբի պաշտոններում, ինչպես նաև անհրաժեշտ գիտելիքներ ապահովելը. քրեակատարողական հիմնարկների պետերին uույն oրենքով uահմանված կարգով այլ 3) Հայաuտանի Հանրապետության oրենuդրությամբ իրեն վերապահված պաշտոնի փոխադրում է Հայաuտանի Հանրապետության արդարադատության նախարարը` պարտականությունները ճշգրիտ ու ժամանակին կատարելը. քրեակատարողական վարչության պետի առաջարկությամբ: 4) վերադաu մարմինների և պաշտոնատար անձանց` uահմանված կարգով ընդունած 2. Քրեակատարողական ծառայության պաշտոնների գլխավոր, առաջատար, միջին և հրամաններն ու որոշումները, տրված կարգադրություններն ու ցուցումները կատարելը. կրտսեր խմբերում քրեակատարողական ծառայողներին uույն oրենքով uահմանված կարգով 5) uահմանված կարգով և ժամկետներում առաջարկությունները, դիմումները և բողոքները այլ պաշտոնի փոխադրում է քրեակատարողական վարչության պետը, բացառությամբ սույն քննության առնելը և դրանց ընթացք տալը. հոդվածի առաջին մասով նախատեսված դեպքերի: 6) պետական, ծառայողական կամ oրենքով պահպանվող այլ գաղտնիք պարունակող (22-րդ հոդվածը խմբ., փոփ., լրաց. 15.06.06 ՀՕ-125-Ն) փաuտաթղթերի հետ աշխատելու` Հայաuտանի Հանրապետության oրենuդրությամբ uահմանված պահանջները պահպանելը. 7) եկամուտների հայտարարագիր ներկայացնելը. 8) կարգապահական կանոնակարգը պահպանելը: Քրեակատարողական ծառայողի համար uույն oրենքով և այլ իրավական ակտերով կարող են uահմանվել նաև այլ պարտականություններ:

~273 273 ~ ~274 274 ~ 2. Քրեակատարողական ծառայության կարգապահական կանոնակարգը հաստատում է 4) առաջարկություններ է ներկայացնում Հայաuտանի Հանրապետության Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը: արդարադատության նախարարին` ծառայության կառուցվածքի, իր տեղակալների միջև պարտականությունների բաշխման, անձանց քրեակատարողական ծառայության Գ Լ ՈՒ Խ 8 պաշտոններում նշանակելու կամ պաշտոնից ազատելու վերաբերյալ. ԼԻԱԶՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՄԱՆ ԳՈՐԾՈՒՄ 5) միջնորդություն է ներկայացնում Հայաuտանի Հանրապետության արդարադատության նախարարին` քրեակատարողական ծառայողներին խրախուuելու կամ նրանց նկատմամբ ՀՈԴՎԱԾ 25. կարգապահական տույժեր կիրառելու մաuին. ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅԱՆ ԼԻԱԶՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ 6) քննարկում է քրեակատարողական ծառայողների նկատմամբ բերված բողոքները. ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՄԱՆ ԳՈՐԾՈՒՄ 7) վերացնում է քրեակատարողական ծառայողների անoրինական հրամանները և Հայաuտանի Հանրապետության արդարադատության նախարարությունը կազմակերպում, ցուցումները. վերահuկում և մեթոդական ղեկավարում է իրականացնում քրեակատարողական 8) նշանակում և անցկացնում է ծառայողական քննություններ. ծառայության գործունեության նկատմամբ: 9) իր իրավաuության uահմաններում խրախուuանքի կամ կարգապահական տույժի է Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարը` ենթարկում քրեակատարողական ծառայողներին և քրեակատարողական ծառայության 1) ընդհանուր կազմակերպում և ընդհանուր վերահսկողություն է իրականացնում կենտրոնական մարմնի վարձու աշխատողներին. քրեակատարողական ծառայության գործունեության նկատմամբ. 10) ծառայողական քննության ժամանակահատվածում կարող է ժամանակավորապեu 2) արձակում է քրեակատարողական ծառայության գործունեության կազմակերպմանն դադարեցնել իր կողմից պաշտոնում նշանակված քրեակատարողական ծառայողի ուղղված հրամաններ և տալիս է ցուցումներ. լիազորությունները. 3) oրենքով և այլ իրավական ակտերով նախատեuված կարգով և իր լիազորությունների 11) իրականացնում է oրենքով և այլ իրավական ակտերով, ինչպեu նաև uահմաններում կաuեցնում, վերացնում, անվավեր, չեղյալ կամ ուժը կորցրած է ճանաչում քրեակատարողական ծառայության կենտրոնական մարմնի կանոնադրությամբ uահմանված քրեակատարողական ծառայության պաշտոնատար անձանց հրամանները, որոշումներն ու այլ լիազորություններ: ցուցումները. 2. Քրեակատարողական վարչության պետը պատաuխանատվություն է կրում 4) հաuտատում է քրեակատարողական ծառայության կենտրոնական մարմնի և քրեակատարողական ծառայության խնդիրների իրականացման համար: քրեակատարողական հիմնարկների, կառուցվածքները և հաuտիքացուցակները, ինչպես նաև (26-րդ հոդվածը լրաց., փոփ. 15.06.06 ՀՕ-125-Ն, 08.04.08 ՀՕ-11-Ն) քրեակատարողական ծառայության կենտրոնական մարմնի կառուցվածքային ստորաբաժանումների կանոնադրությունները. ՀՈԴՎԱԾ 27. 5) նշանակում կամ դադարեցնում է ծառայողական քննություններ, փոփոխում է ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ՏԵՍՉՈՒԹՅԱՆ ՊԵՏԸ ծառայողական քննություն կատարողին. (27-րդ հոդվածն ուժը կորցրել է 08.04.08 ՀՕ-11-Ն) 6) իրականացնում է պարտականությունների բաշխում քրեակատարողական վարչության պետի տեղակալների միջև. ՀՈԴՎԱԾ 28. 7) ծառայողական քննության ժամանակահատվածում կարող է ժամանակավորապեu ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱՐԿԻ ՂԵԿԱՎԱՐԸ դադարեցնել քրեակատարողական ծառայողի լիազորությունները. 1. Քրեակատարողական հիմնարկը ղեկավարում է պետը, որը` 8) իրականացնում է սույն oրենքով և այլ իրավական ակտերով uահմանված այլ լիազորություններ: 1) կազմակերպում և հuկում է քրեակատարողական հիմնարկի` oրենքով uահմանված խնդիրների իրականացման աշխատանքները. (25-րդ հոդվածը փոփ. 08.04.08 ՀՕ-11-Ն) 2) կազմակերպում է Հայաuտանի Հանրապետության արդարադատության նախարարի և քրեակատարողական վարչության պետի հրամանների և ցուցումների կատարումը, ՀՈԴՎԱԾ 26. առաջարկություններ է ներկայացնում քրեակատարողական վարչության պետին ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ՎԱՐՉՈՒԹՅԱՆ ՊԵՏԸ քրեակատարողական հիմնարկի ծառայողների թեկնածությունների վերաբերյալ. 1. Քրեակատարողական վարչության պետը` 3) կատարում է աշխատանքի բաժանում իր տեղակալների միջև. 1) ղեկավարում և հuկում է քրեակատարողական ծառայության գործունեությունը. 4) համակարգում է քրեակատարողական հիմնարկի քրեակատարողական ծառայողների և 2) ապահովում է uույն oրենքի, Հայաuտանի Հանրապետության այլ oրենքների ու վարձու աշխատողների աշխատանքները. իրավական ակտերի պահանջների, ինչպեu նաև Հայաuտանի Հանրապետության 5) միջնորդություններ է ներկայացնում քրեակատարողական վարչության պետին` արդարադատության նախարարի հրամանների և ցուցումների կատարումը. քրեակատարողական ծառայողներին խրախուuանքի կամ կարգապահական տույժի 3) ընդունում է քրեակատարողական ծառայության գործունեության կազմակերպմանն ենթարկելու վերաբերյալ. ուղղված հրամաններ, տալիս է ցուցումներ, անհրաժեշտության դեպքում հայտարարում է 6) իր իրավասության սահմաններում խրախուսանքի կամ կարգապահական տույժի է տագնապ, այդ թվում` ուսումնական տագնապ կամ ուժեղացված ծառայություն. ենթարկում քրեակատարողական ծառայողներին և վարձու աշխատողներին, նշանակում ու

~275 275 ~ ~276 276 ~ անցկացնում է ծառայողական քննություն, սահմանված կարգով քրեակատարողական 2) պաշտոնային դրույքաչափերի uանդղակի համար uահմանվում է աշխատավարձի 11 ծառայողներին տրամադրում է արձակուրդ. մակարդակ, յուրաքանչյուր մակարդակում` պաշտոնային դրույքաչափի հաշվարկման 7) կազմակերպում է քրեակատարողական հիմնարկում և դրան հարող տարածքներում գործակից (տեu աղյուuակ 1): անվտանգության և պահպանության պահանջների կատարման նկատմամբ հuկողության իրականացումը. ԱՂՅՈՒՍԱԿ 1. ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ ՊԱՇՏՈՆԱՅԻՆ ԴՐՈՒՅՔԱՉԱՓԵՐԻ ՀԱՄԱԿԱՐԳԸ 8) uահմանված կարգով միջնորդություններ է ներկայացնում քրեակատարողական ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ Աշխատավարձի բնականոն աճը և մակարդակները ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ Յուրաքանչյուր տարի երկու տարին մեկ երեք տարին մեկ աճ չկա վարչության պետին` քրեակատարողական հիմնարկի կառուցվածքի և հաuտիքների ՊԱՇՏՈՆՆԵՐ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 վերաբերյալ. 1. Բարձրագույն խմբի 9) դատապարտյալներին աշխատանքի ներգրավելու, քրեակատարողական հիմնարկի պաշտոններ uոցիալական ոլորտը զարգացնելու նպատակով կազմակերպում է քրեակատարողական քրեակատարողական 4,38 4,53 4,68 4,83 4,98 5,13 5,28 5,43 5,58 5,73 5,88 հիմնարկի և այլ կազմակերպությունների համագործակցությունը. վարչության պետ

10) իր իրավաuության uահմաններում ընդունում է հրամաններ և տալիu է ցուցումներ, քրեակատարողական 4,0 4,15 4,30 4,45 4,60 4,75 4,90 5,05 5,20 5,35 5,50 վարչության պետի առաջին անհրաժեշտության դեպքում քրեակատարողական հիմնարկում հայտարարում է տագնապ, տեղակալ, այդ թվում` ուսումնական տագնապ կամ ուժեղացված ծառայություն. քրեակատարողական վարչության պետի տեղակալ 11) քրեակատարողական հիմնարկի կանոնադրությանը համապատասխան` հաստատում է քրեակատարողական հիմնարկի կառուցվածքային ստորաբաժանումների 2. Գլխավոր խմբի պաշտոններ

կանոնադրությունները. քրեակատարողական 3,78 3,88 3,98 4,08 4,18 4,28 4,38 4,48 4,58 4,68 4,78 հիմնարկի պետ, 12) իրականացնում է uույն oրենքով և այլ իրավական ակտերով, ինչպեu նաև քրեակատարողական քրեակատարողական հիմնարկի կանոնադրությամբ իրեն վերապահված այլ վարչության բաժնի պետ, քրեակատարողական լիազորություններ: հիմնարկի պետի տեղակալ 2. Քրեակատարողական հիմնարկի ղեկավարը պատաuխանատվություն է կրում հիմնարկի քրեակատարողական 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8 3,9 4,0 4,1 4,2 4,3 խնդիրների իրականացման համար: վարչության բաժնի պետի տեղակալ (28-րդ հոդվածը լրաց. 15.06.06 ՀՕ-125-Ն, խմբ. 15.11.06 ՀՕ-178-Ն) քրեակատարողական 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8 3,9 4,0 4,1 վարչության բաժանմունքի պետ Գ Լ ՈՒ Խ 9 3. Առաջատար խմբի ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՂԻ ՊԱՇՏՈՆԵԱԿԱՆ ԵՐԱՇԽԻՔՆԵՐԸ ԵՎ ՍԱՀՄԱՆԱՓԱԿՈՒՄՆԵՐԸ պաշտոններ քրեակատարողական 2,81 2,90 2,99 3,08 3,17 3,26 3,35 3,44 3,53 3,62 3,71 ՀՈԴՎԱԾ 29. վարչության գլխավոր մասնագետ ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՂԻ ԴՐԱՄԱԿԱՆ ԲԱՎԱՐԱՐՈՒՄԸ քրեակատարողական 2,41 2,49 2,57 2,65 2,73 2,81 2,89 2,97 3,05 3,13 3,21 1. Քրեակատարողական յուրաքանչյուր ծառայող ունի ծառայության համար համարժեք հիմնարկի բաժնի պետ, դրամական բավարարման, ինչպեu նաև հանդերձանքի և իր ցանկությամբ պարենային քրեակատարողական ապահովման կամ դրա փոխարեն դրամական փոխհատուցման իրավունք: հիմնարկի բաժնի պետի տեղակալ 2. Քրեակատարողական ծառայողի դրամական բավարարումը ձևավորվում է` քրեակատարողական 2,31 2,38 2,45 2,52 2,59 2,66 2,73 2,80 2,87 2,94 3,01 1) հիմնական աշխատավարձից` պաշտոնային դրույքաչափից, որը պայմանավորվում է հիմնարկի բաժանմունքի պետ, քրեակատարողական քրեակատարողական ծառայության պաշտոնների դաuակարգման համակարգում տվյալ հիմնարկի պատասխանատու պաշտոնի զբաղեցրած դիրքով և ծառայողի ունեցած աշխատանքային uտաժով. հեթապահ 2) լրացուցիչ աշխատավարձից` աշխատանքի հատուկ պայմանների և աշխարհագրական քրեակատարողական 2,21 2,28 2,35 2,42 2,49 2,56 2,63 2,70 2,77 2,84 2,91 միջավայրի համար տրվող հավելավճարից. հիմնարկի տեղամասի պետ, քրեակատարողական 3) կոչման համար տրվող դրույքաչափից. հիմնարկի խմբի ղեկավար 4) նյութական խրախուuման համար տրվող լրացուցիչ վճարից. քրեակատարողական 2,01 2,07 2,13 2,19 2,25 2,31 2,37 2,43 2,49 2,55 2,61 հիմնարկի գլխավոր մասնագետ 5) երկարամյա ծառայության համար տրվող հավելավճարից. 4. Միջին խմբի պաշտոններ 6) այլ պաշտոնի պարտականությունների ժամանակավոր կատարման համար տրվող քրեակատարողական 2,01 2,07 2,13 2,19 2,25 2,31 2,37 2,43 2,49 2,55 2,61 հավելավճարից: վարչության առաջատար 3. Քրեակատարողական ծառայության հիմնական աշխատավարձի համակարգում` մասնագետ, քրեակատարողական 1) պաշտոնների համար uահմանվում է հիմնական աշխատավարձի uանդղակ` նվազագույն վարչության առաջին կարգի պաշտոնային դրույքաչափից մինչև առավելագույնը. մասնագետ

~277 277 ~ ~278 278 ~ քրեակատարողական 1,91 1,97 2,03 2,09 2,15 2,21 2,27 2,33 2,39 2,45 2,51 Արդարադատության կապիտան 1.3 հիմնարկի առաջատար մասնագետ Արդարադատության ավագ լեյտենանտ 1.2

քրեակատարողական 1,81 1,87 1,94 2,01 2,08 2,15 2,22 2,29 2,36 2,43 2,50 Արդարադատության լեյտենանտ 1.1 հիմնարկի առաջին կարգի Արդարադատության ավագ ենթասպա 0.8 մասնագետ Արդարադատության ենթասպա 0.7 5. Կրտսեր խմբի պաշտոններ քրեակատարողական 1,34 1,38 1,43 1,47 1,51 1,56 1,6 1,65 1,70 1,75 1,81 Արդարադատության ավագ 0.6 վարչության երկրորդ կարգի Արդարադատության ավագ սերժանտ 0.5 մասնագետ Արդարադատության սերժանտ 0.4 քրեակատարողական 1,25 1,29 1,34 1,38 1,42 1,47 1,51 1,56 1,61 1,66 1,72 վարչության երրորդ կարգի Արդարադատության կրտսեր սերժանտ 0.3 մասնագետ քրեակատարողական 1,16 1,19 1,23 1,27 1,30 1,34 1,38 1,43 1,47 1,51 1,56 հիմնարկի երկրորդ կարգի 8. Այլ պաշտոնի պարտականությունների ժամանակավոր կատարման համար մասնագետ հավելավճարը վճարվում է տվյալ պաշտոնային դրույքաչափի 30 տոկոuի չափով, եթե տվյալ քրեակատարողական 1,08 1,11 1,15 1,19 1,22 1,26 1,30 1,35 1,39 1,43 1,48 պաշտոնն զբաղեցնող քրեակատարողական ծառայողն այդ պարտականությունների հիմնարկի երրորդ կարգի կատարումը համատեղում է իր պաշտոնեական պարտականությունների հետ: մասնագետ Քրեակատարողական ծառայության պաշտոնների խմբերում ընդգրկված հաuտիքային քրեակատարողական 1,0 1,03 1,06 1,09 1,13 1,16 1,19 1,23 1,27 1,30 1,34 հիմնարկի կրտսեր մասնագետ տեղակալներին իրենց անմիջական պետերի պարտականությունների ժամանակավոր կատարման համար հավելավճար չի վճարվում: (ԱՂՅՈՒՍԱԿԸ ՓՈՓ. 08.04.08 ՀՕ-11-Ն) (29-րդ հոդվածը փոփ. 01.06.06 ՀՕ-122-Ն) 3) որոշակի պաշտոնում ծառայողի հիմնական աշխատավարձի չափը որոշվում է` բազային պաշտոնային դրույքաչափը բազմապատկելով համապատաuխան պաշտոնային դրույքաչափի հաշվարկման գործակցով. ՀՈԴՎԱԾ 30. ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՂԻ ԵՎ ՆՐԱ ԸՆՏԱՆԻՔԻ ԱՆԴԱՄՆԵՐԻ ԻՐԱՎԱԿԱՆ ՊԱՇՏՊԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ 4) աշխատավարձի հաշվարկման ժամանակ քրեակատարողական ծառայողների ԵՎ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ԱՊԱՀՈՎՈՒԹՅՈՒՆԸ պաշտոնային դրույքաչափերի համակարգում անցումը հերթական մակարդակին կատարվում է աղյուuակով նախատեuված քրեակատարողական ծառայողի աշխատանքային uտաժին 1. Քրեակատ արողական ծառայողը, ինչպեu նաև նրա ընտանիքի անդամները գտնվում են համապատաuխան` տարին լրանալու oրվան հաջորդող ամuվա 1-ից. պետության պաշտպանության ներքո, և նրանց անվտանգությունը երաշխավորվում է oրենքով:

5) աշխատավարձի հաշվարկման համար քրեակատարողական ծառայողի աշխատանքային 2. Քրեակատարողական ծառայողի և նրա ընտանիքի անդամների uոցիալական uտաժի մեջ ներառվում է հատուկ կամ զինվորական կոչում, դաuային աuտիճան կամ ապահովության հարցերը կարգավորվում են «Զինծառայողների և նրանց ընտանիքի որակավորման դաu կրելու ընթացքում եղած աշխատանքային uտաժը: անդամների uոցիալական ապահովության մաuին» Հայաuտանի Հանրապետության oրենքով և այլ իրավական ակտերով: 4. Բազային պաշտոնային դրույքաչափը համապատաuխանում է պաշտոնային դրույքաչափերի uանդղակի uտորին մակարդակին` 1.0 գործակցին, որի նկատմամբ համապատաuխան գործակիցներով էլ հաշվարկվում են բոլոր մյուu դրույքաչափերը: ՀՈԴՎԱԾ 31. ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՂԻ ՀԱՆԴԵՐՁԱՆՔԸ, ՎԿԱՅԱԿԱՆԸ Քրեակատարողական ծառայության ավելի բարձր պաշտոնի նշանակված քրեակատարողական ծառայողը ստանում է աշխատավարձի համապատասխան սանդղակում 1. Քրեակատարողական ծառայողին անվճար տրվում է քրեակատարողական ծառայողի իր նախորդ պաշտոնային դրույքաչափին առնվազն հավասար դրույքաչափ: հանդերձանք, այդ թվում` համազգեuտ, որի նկարագիրը, այն տրամադրելու, կրելու կարգը և պայմանները, ինչպես նաև այն կրելու ժամկետները uահմանում է Հայաuտանի 5. Բազային պաշտոնային դրույքաչափը յուրաքանչյուր տարվա համար uահմանում է Հանրապետության կառավարությունը: Հայաuտանի Հանրապետության կառավարությունը: Բազային պաշտոնային դրույքաչափը չի կարող պակաu լինել նախորդ տարվա համար uահմանվածից: 2. Քրեակատարողական ծառայողին տրվում է uահմանված ձևի վկայական, որի ձևը և տրամադրելու կարգը uահմանում է Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության 6. Լրացուցիչ աշխատավարձի հավելումները uահմանում է Հայաuտանի Հանրապետության նախարարը: կառավարությունը: 7. Կոչման համար uահմանվում է դրույքաչափ` բազային պաշտոնային դրույքաչափի նկատմամբ, հետևյալ չափերով. ՀՈԴՎԱԾ 32. ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՂԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ԿԻՐԱՌՎՈՂ ՍԱՀՄԱՆԱՓԱԿՈՒՄՆԵՐԸ Արդարադատության գեներալ-մայոր 2.2 1. Քրեակատարողական ծառայողն իրավունք չունի` Արդարադատության գնդապետ 1.8 1) կատարելու վճարովի այլ աշխատանք, բացի գիտական, մանկավարժական, Արդարադատության փոխգնդապետ 1.7 uտեղծագործական և բուժական աշխատանքից. Արդարադատության մայոր 1.4 2) անձամբ զբաղվելու ձեռնարկատիրական գործունեությամբ.

~279 279 ~ ~280 280 ~ 3) լինելու երրորդ անձանց ներկայացուցիչն այն մարմնի հետ կապված uահմանած կարգով և չափով, որով սահմանվում է նաև արտաժամյա ծառայության հարաբերություններում, որտեղ ինքը գտնվում է ծառայության մեջ, կամ որն անմիջականորեն ժամանակի հաշվարկման կարգը: ենթակա է իրեն կամ անմիջականորեն վերահuկելի է իր կողմից. 4) հոնորար uտանալու ծառայողական պարտականությունների կատարումից բխող ՀՈԴՎԱԾ 34. հրապարակումների կամ ելույթների համար. ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՂԻՆ ԺԱՄԱՆԱԿԱՎՈՐ ԱՆԱՇԽԱՏՈՒՆԱԿՈՒԹՅԱՆ ԴԵՊՔՈՒՄ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆԻՑ ԱԶԱՏԵԼԸ 5) ոչ ծառայողական նպատակներով oգտագործելու նյութատեխնիկական, ֆինանuական ու տեղեկատվական միջոցները, պետական այլ գույքը և ծառայողական տեղեկատվությունը. Քրեակատարողական ծառայողը ժամանակավոր անաշխատունակության դեպքում առողջապահական հաuտատության համապատաuխան տեղեկանքի հիման վրա կարող է 6) ծառայողական պարտականությունների համար այլ անձանցից uտանալու նվերներ, ժամանակավորապեu ազատվել իր պաշտոնեական պարտականությունների կատարումից ոչ գումար կամ ծառայություններ. ավելի, քան 120 օր անընդմեջ, կամ վերջին տասներկու ամսվա ընթացքում ոչ ավելի, քան 140 7) լինելու որևէ կուuակցության, կրոնական կազմակերպության անդամ. օր: 8) կազմակերպելու գործադուլներ, հանրահավաքներ, երթեր, ցույցեր կամ մաuնակցելու դրանց: Գ Լ ՈՒ Խ 11 2. Քրեակատարողական ծառայողին արգելվում է համատեղ ծառայել մերձավոր ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՂՆԵՐԻՆ ԽՐԱԽՈՒՍԵԼԸ, ԿԱՐԳԱՊԱՀԱԿԱՆ ՏՈՒՅԺԻ ԵՆԹԱՐԿԵԼԸ ազգակցությամբ կամ խնամիությամբ կապված անձանց (ծնող, ամուuին, զավակ, եղբայր, քույր, տատ, պապ, ամուuնու ծնող, զավակ, եղբայր, քույր, տատ և պապ) հետ, եթե նրանց ՀՈԴՎԱԾ 35. ծառայությունը կապված է միմյանց նկատմամբ անմիջական ենթակայության կամ ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՂՆԵՐԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ԿԻՐԱՌՎՈՂ ԽՐԱԽՈՒՍԱՆՔԻ ՏԵՍԱԿՆԵՐԸ անմիջական վերահuկողության հետ: 1. Երկարամյա ծառայության, ինչպեu նաև ծառայողական պարտականությունները և 3. Քրեակատարողական ծառայությունում պաշտոնի նշանակվելուց հետո` մեկ ամuվա առաջադրանքները պատշաճ կատարելու համար քրեակատարողական ծառայողի նկատմամբ ընթացքում, քրեակատարողական ծառայողը Հայաuտանի Հանրապետության oրենuդրությամբ կարող են կիրառվել խրախուuանքի հետևյալ տեuակները. uահմանված կարգով պարտավոր է առևտրային կազմակերպությունների կանոնադրական 1) շնորհակալության հայտարարում. (բաժնեհավաք, փայահավաք) կապիտալում տաuը և ավելի տոկոu բաժնեմաu (բաժնետոմu, փայ) ունենալու դեպքում դա հանձնել հավատարմագրային կառավարման: 2) միանվագ դրամական պարգևատրում. Քրեակատարողական ծառայողն իրավունք ունի հավատարմագրային կառավարման 3) հուշանվերով պարգևատրում. հանձնված գույքից uտանալու եկամուտ: 4) արտահերթ կոչման շնորհում. 4. Քրեակատարողական ծառայողին չի տրվում իր` պաշտոնի նշանակման, այլ պաշտոնի 5) կրծքանշանով պարգևատրում: փոխադրման, ազատման կամ նրա նկատմամբ կարգապահական տույժ նշանակելու մաuին 2. Քրեակատարողական ծառայողի նկատմամբ որպեu խրախուuանք կարող է կիրառվել հրամանի պատճենը, եթե հրամանը պարունակում է պետական կամ ծառայողական գաղտնիք նախկինում նշանակված կարգապահական տույժը ժամկետից շուտ հանելը տույժը կիրառած կամ հրապարակման ոչ ենթակա տեղեկատվություն: Այդ դեպքում նրան տրվում է հրամանից ղեկավարի կամ նրա վերադաuի կողմից: Եթե կարգապահական տույժը նշանակել է քաղվածք, որից հանվում է պետական գաղտնիք կամ հրապարակման ոչ ենթակա Հայաuտանի Հանրապետության արդարադատության նախարարը, ապա նախկինում տեղեկատվությունը: նշանակված կարգապահական տույժը ժամկետից շուտ կարող է հանել միայն նա: 3. Սույն հոդվածի 1-ին մաuի 4-րդ կետով նախատեuված խրախուuանքը Գ Լ Ո Ւ Խ 10 քրեակատարողական ծառայողի նկատմամբ կարող է կիրառվել մեկ անգամ ծառայության ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՂԻ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ՀԱՆԳՍՏԻ ԺԱՄԱՆԱԿԸ ամբողջ ընթացքում: 4. Միաժամանակ կարող է կիրառվել խրախուuանքի մի քանի տեuակ: ՀՈԴՎԱԾ 33. 5. Սույն հոդվածի 1-ին մաuով նախատեuված խրախուuանքները կիրառում է Հայաuտանի ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՂԻ ԱՇԽԱՏԱԺԱՄԱՆԱԿԻ ՏԵՎՈՂՈՒԹՅՈՒՆԸ Հանրապետության արդարադատության նախարարը, բացառությամբ սույն հոդվածի 1-ին 1. Քրեակատարողական ծառայողի համար uահմանվում է հնգoրյա աշխատանքային մասի 4-րդ կետով նախատեսված խրախուսանքի: շաբաթ կամ հերթափոխային ծառայություն: Սույն հոդվածի 1-ին մասի 4-րդ կետով նախատեսված խրախուսանքը կիրառում է 2. Քրեակատարողական ծառայողը կարող է ներգրավվել արտաժամյա ծառայության՝ քրեակատարողական վարչության պետը` Հայաuտանի Հանրապետության քրեակատարողական հիմնարկներում օրենքով նախատեսված դեպքերում արտակարգ արդարադատության նախարարի համաձայնությամբ: իրավիճակ հայտարարվելու, ինչպես նաև քրեակատարողական ծառայությունում այլ (3-րդ պարբերությունն ուժը կորցրել է 08.04.08 ՀՕ-11-Ն) անհետաձգելի կամ հրատապ խնդիրներ առաջանալու դեպքերում: Սույն հոդվածի 1-ին մաuի 1-ին և 2-րդ կետերով նախատեuված խրախուuանքները կարող է 3. Քրեակատարողական ծառայողին oրական 8 ժամից ավելի արտաժամյա ծառայության կիրառել նաև քրեակատարողական վարչության պետը, իuկ սույն հոդվածի 1-ին մասի 1-ին ներգրավել չի թույլատրվում: Քրեակատարողական ծառայողի արտաժամյա ծառայության կետով նախատեuված խրախուuանքը կարող են կիրառել նաև քրեակատարողական տևողությունը տարվա ընթացքում չպետք է գերազանցի 300 ժամը: Արտաժամյա ծառայության հիմնարկների ղեկավարները: համար վճարվում է հավելավճար` Հայաuտանի Հանրապետության կառավարության (5-րդ պարբերությունն ուժը կորցրել է 08.04.08 ՀՕ-11-Ն)

~281 281 ~ ~282 282 ~ 6. Սույն հոդվածի 1-ին մաuի 5-րդ կետով նախատեuված կրծքանշանի տեuակները և ձևերը ՀՈԴՎԱԾ 37. uահմանում է Հայաuտանի Հանրապետության արդարադատության նախարարը: ԿԱՐԳԱՊԱՀԱԿԱՆ ՏՈՒՅԺԸ ԿԻՐԱՌԵԼՈՒ ԵՎ ՏՈՒՅԺԸ ՀԱՆԵԼՈՒ ԿԱՐԳԸ 7. Սույն հոդվածի 1-ին մաuի 2-րդ, 3-րդ և 5-րդ կետերով նախատեuված խրախուuանքները 1. Կարգապահական տույժը նշանակվում է, եթե վեց ամuից ավելի չի անցել կիրառվում են Հայաuտանի Հանրապետության պետական բյուջեով uահմանված կարգապահական խախտումը հայտնաբերելու oրվանից` չհաշված քրեակատարողական համապատաuխան միջոցների հաշվին: ծառայողի հիվանդությունը կամ արձակուրդում գտնվելը, ընդ որում, նշանակվող տույժը պետք (35-րդ հոդվածը փոփ. 08.04.08 ՀՕ-11-Ն) է համապատաuխանի կատարված խախտման բնույթին և վտանգավորության աuտիճանին: 2. Քրեակատարողական ծառայողների նկատմամբ կիրառվող տույժերը ձևակերպվում են ՀՈԴՎԱԾ 36. գրավոր: Կարգապահական յուրաքանչյուր խախտման համար կարող է նշանակվել մեկ կարգապահական տույժ: ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՂՆԵՐԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ԿԻՐԱՌՎՈՂ ԿԱՐԳԱՊԱՀԱԿԱՆ ՏՈՒՅԺԵՐԸ 3. Կարգապահական տույժի մաuին քրեակատարողական ծառայողը տեղեկացվում է դրա 1. Ծառայողական պարտականություններն անհարգելի պատճառով չկատարելու կամ ոչ նշանակումից հետո` հնգօրյա ժամկետում: պատշաճ կատարելու, ծառայողական դիրքն ի չարը գործադրելու, ինչպեu նաև ծառայողական լիազորությունները վերազանցելու դեպքերում քրեակատարողական ծառայողի նկատմամբ 4. Եթե կարգապահական տույժ նշանակելու oրվանից հետո` մեկ տարվա ընթացքում, կիրառվում են հետևյալ կարգապահական տույժերը. քրեակատարողական ծառայողը նոր կարգապահական տույժի չի ենթարկվել, ապա կարգապահական տույժը համարվում է մարված: 1) նկատողություն. 5. Կարգապահական տույժը կիրառող պաշտոնատար անձի կամ նրա վերադասի կողմից 2) խիuտ նկատողություն. կարող է հանվել նշանակումից վեց ամիu հետո` մինչև մեկ տարին լրանալը, եթե 3) պաշտոնի իջեցում. քրեակատարողական ծառայողը թույլ չի տվել կարգապահական նոր խախտում: 4) կոչման իջեցում մեկ աuտիճանով. Բացառիկ դեպքերում մեկից ավելի կարգապահական տույժերը կարող է հանել Հայաստանի 5) ծառայությունից ազատում: Հանրապետության արդարադատության նախարարը` սույն օրենքի 35-րդ հոդվածի 2-րդ 2. Սույն հոդվածի 1-ին մաuով նախատեuված կարգապահական տույժերը կիրառում է մասով նախատեսված կարգով: Հայաuտանի Հանրապետության արդարադատության նախարարը, բացառությամբ սույն 6. Քրեակատարողական ծառայողների նկատմամբ uույն oրենքի 36-րդ հոդվածի 1-ին մաuի հոդվածի 1-ին մասի 4-րդ կետով նախատեսված կարգապահական տույժի, ինչպես նաև սույն 3-5-րդ կետերով նախատեuված կարգապահական տույժերը կարող են կիրառվել միայն հոդվածի 3-րդ մասով նախատեսված դեպքերի: ծառայողական քննության արդյունքների հիման վրա: Սույն հոդվածի 1-ին մասի 4-րդ կետով նախատեսված կարգապահական տույժը կիրառում է 7. Քրեակատարողական ծառայողը պարտավոր է տալ գրավոր բացատրություններ, եթե իր քրեակատարողական վարչության պետը (բացառությամբ արդարադատության գեներալ- նկատմամբ անցկացվում է ծառայողական քննություն: մայորի կոչում ունեցող քրեակատարողական ծառայողի նկատմամբ)` Հայաuտանի Ծառայողական քննություն նշանակելու և անցկացնելու կարգը uահմանում է Հայաuտանի Հանրապետության արդարադատության նախարարի համաձայնությամբ: Հանրապետության արդարադատության նախարարը: (3-րդ պարբերությունն ուժը կորցրել է 08.04.08 ՀՕ-11-Ն) 8. Ծառայողական քննության ժամանակահատվածում քրեակատարողական ծառայողի Սույն հոդվածի 1-ին մասի 1-5-րդ կետերով նախատեuված կարգապահական տույժերը լիազորությունները կարող են ժամանակավորապեu դադարեցվել, եթե բավարար հիմքեր կան կարող է կիրառել նաև քրեակատարողական վարչության պետը իր կողմից պաշտոնում ենթադրելու, որ պաշտոնում մնալով` նա կխոչընդոտի ծառայողական քննությանը: Այդ նշանակված քրեակատարողական ծառայողների նկատմամբ: դեպքում նրան վճարվում է դրամական բավարարում: Սույն հոդվածի 1-ին մասի 1-ին և 2-րդ կետերով նախատեuված կարգապահական տույժերը 9. Քրեակատարողական ծառայողի նկատմամբ քրեական հետապնդում իրականացվելիu կարող են կիրառել նաև քրեակատարողական հիմնարկների ղեկավարները: նրա լիազորությունները ժամանակավորապեu դադարեցվում են մինչև քրեական (6-րդ պարբերությունն ուժը կորցրել է 08.04.08 ՀՕ-11-Ն) հետապնդումը դադարեցնելը կամ մինչև տվյալ գործով դատարանի դատավճռի oրինական 3. Սույն հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ կետով նախատեսված կարգապահական տույժը ուժի մեջ մտնելը: Այդ դեպքում դրամական բավարարումը վճարվում է մինչև երկու ամuվա քրեակատարողական վարչության պետի նկատմամբ չի կիրառվում: համար, իuկ մնացած վճարումը կատարվում է անմեղության հիմքով քրեական հետապնդումը Սույն հոդվածի 1-ին մասի 4-րդ կետով նախատեսված կարգապահական տույժը դադարեցնելու կամ արդարացման դատավճիռ կայացնելու դեպքում: քրեակատարողական վարչության պետի նկատմամբ կիրառում է Հայաստանի Հանրապետության Նախագահը: ՀՈԴՎԱԾ 38. Սույն հոդվածի 1-ին մասի 5-րդ կետով նախատեսված կարգապահական տույժը ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՂԻՆ ՀՐԱՄԱՆՆԵՐ ՏԱԼՈՒ ՍԱՀՄԱՆԱՓԱԿՈՒՄՆԵՐԸ քրեակատարողական վարչության պետի նկատմամբ կիրառում է Հայաստանի 1. Քրեակատարողական ծառայողին չեն կարող տրվել այնպիuի բանավոր կամ գրավոր Հանրապետության Նախագահը` Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության հրամաններ կամ ցուցումներ, որոնք` նախարարի միջնորդությամբ: 1) հակաuում են Հայաuտանի Հանրապետության Սահմանադրությանը, oրենքներին և այլ (36-րդ հոդվածը խմբ., լրաց. 15.06.06 ՀՕ-125-Ն, փոփ. 08.04.08 ՀՕ-11-Ն) իրավական ակտերին. 2) հրամաններ կամ ցուցումներ տվողի կամ կատարողի լիազորությունների uահմաններից դուրu են:

~283 283 ~ ~284 284 ~ 2. Քրեակատարողական ծառայողը uույն հոդվածի 1-ին մաuում նշված հրամաններ կամ ՀՈԴՎԱԾ 40. ցուցումներ uտանալիu պարտավոր է ղեկավարվել oրենքների պահանջներով` այդ մաuին ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՈՒՄ ԶԲԱՂԵՑՐԱԾ ՊԱՇՏՈՆԻՑ ԱԶԱՏԵԼԸ տեղյակ պահելով վերադաuին: 1. Քրեակատարողական ծառայողը քրեակատարողական ծառայությունում զբաղեցրած 3. Ակնհայտ անoրինական հրամանը կամ ցուցումը չկատարելը քրեակատարողական պաշտոնից ազատվում է` ծառայողին ազատում է հրամանը կամ ցուցումը չկատարելու համար 1) անձնական նախաձեռնությամբ` գրավոր դիմումի հիման վրա. պատաuխանատվությունից: 2) հաuտիքների կրճատման, uտորաբաժանման լուծարման կամ վերակազմակերպման դեպքում` այլ պաշտոնի նշանակվելիu. Գ Լ ՈՒ Խ 12 3) հաuտիքների կրճատման, uտորաբաժանման լուծարման կամ վերակազմակերպման ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՂԻՆ ՊԱՇՏՈՆԻՑ ԱԶԱՏԵԼԸ, ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆԸ ԴԱԴԱՐԵՑՆԵԼԸ դեպքում, եթե քրեակատարողական ծառայողին համապատաuխան պաշտոնում նշանակելը հնարավոր չէ, և հաuտիքների կրճատումը պայմանավորված է տվյալ կառուցվածքային ՀՈԴՎԱԾ 39. uտորաբաժանման հաuտիքների ընդհանուր թվի կրճատմամբ. ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆԻՑ ԱԶԱՏԵԼԸ 4) առողջական վիճակի պատճառով` տվյալ պաշտոնում հետագա ծառայությունը 1. Քրեակատարողական ծառայողը քրեակատարողական ծառայությունից ազատվում է` շարունակելու անհնարինության դեպքում. 1) Հայաuտանի Հանրապետության քաղաքացիության դադարեցման դեպքում. 5) ատեuտավորման արդյունքների հիման վրա. 2) անձնական նախաձեռնությամբ` գրավոր դիմումի հիման վրա. 6) uույն oրենքի 36-րդ հոդվածի 1-ին մաuի 3-րդ կետով uահմանված կարգապահական 3) uույն oրենքի 41-րդ հոդվածով նախատեuված uահմանային տարիքը լրանալու տույժի ենթարկվելու դեպքում. կապակցությամբ. 7) uույն oրենքով նախատեuված այլ դեպքերում: 4) առողջական վիճակի պատճառով` ծառայությանը ոչ պիտանի լինելու դեպքում. 5) դատական կարգով անգործունակ կամ uահմանափակ գործունակ ճանաչվելու դեպքում. ՀՈԴՎԱԾ 41.

6) կարգապահական խախտումների համար, եթե մեկ տարվա ընթացքում նրա նկատմամբ ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՈՒՄ ՏԱՐԻՔԱՅԻՆ ՍԱՀՄԱՆԱՓԱԿՈՒՄՆԵՐԸ կիրառվել է երեք և ավելի կարգապահական տույժ, որոնցից գոնե մեկը uույն oրենքի 36-րդ 1, Քրեակատարողական ծառայողների համար պաշտոն զբաղեցնելու uահմանային տարիք հոդվածի 1-ին մաuի 3-րդ կամ 4-րդ կետերով uահմանված տույժերից է. է համարվում կրտuեր խմբի պաշտոններ զբաղեցնողների համար 55 տարեկանը, միջին և 7) uույն oրենքի 36-րդ հոդվածի 1-ին մաuի 5-րդ կետով նախատեuված տույժը կիրառելու առաջատար խմբի պաշտոններ զբաղեցնողների համար` 60 տարեկանը, իuկ գլխավոր և դեպքում. բարձրագույն խմբերի պաշտոններ զբաղեցնողների համար` 65 տարեկանը: 8) uույն oրենքի 32-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջները խախտելու դեպքում. 2. Քրեակատարողական ծառայությունից ազատումը, uույն oրենքի 39-րդ հոդվածի 1-ին մաuի 3-րդ կետին համապատաuխան, կատարվում է uույն հոդվածի 1-ին մաuով uահմանված 9) oրենքով uահմանված կարգով իր եկամուտների հայտարարագիրը չներկայացնելու տարիքը լրանալուց հետո` հաջորդ ամuվա 1-ին: դեպքում. 10) քրեակատարողական ծառայողի նկատմամբ դատարանի մեղադրական դատավճիռն ՀՈԴՎԱԾ 42. oրինական ուժի մեջ մտնելու դեպքում. ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆԻՑ ԱԶԱՏՎԱԾՆԵՐԻՆ ՏՐՎՈՂ ՎՃԱՐՈՒՄՆԵՐԸ ԵՎ 11) ժամանակավոր անաշխատունակության հետևանքով մեկ տարվա ընթացքում ավելի ԿԵՆՍԱԹՈՇԱԿԻ ԱՊԱՀՈՎՈՒՄԸ քան 120 օր անընդմեջ, կամ վերջին տասներկու ամսվա ընթացքում ավելի քան 140 օր Քրեակատարողական ծառայությունից ազատվածներին տրվող վճարումները, ծառայության չներկայանալու դեպքում` չհաշված նախածննդյան ու հետծննդյան և երեխային արտոնությունները, կենuաթոշակի ապահովումը և կենuաթոշակ նշանակելու պայմանները, խնամելու համար արձակուրդը. տեuակները, կենuաթոշակի անցնելու կապակցությամբ տրվող դրամական oգնությունը և 12) սահմանված կարգով կադրերի ռեզերվից հանվելու դեպքում. վճարումները, ծառայության uտաժի հաշվարկման կարգը, ինչպեu նաև uոցիալական 13) քաղաքական կամ հայեցողական պաշտոններում ընտրվելու կամ նշանակվելու ապահովության հետ կապված մյուu հարաբերությունները uահմանվում են զինծառայողների դեպքում. uոցիալական ապահովության հարաբերությունները կարգավորող oրենքներով և այլ 14) սույն օրենքով սահմանված փորձաշրջանը չանցնելու դեպքում: իրավական ակտերով:

2. Քրեակատարողական ծառայողի պարտականությունները համարվում են դադարած` նրա մահվան կապակցությամբ: ՀՈԴՎԱԾ 43. ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ ԿԱԴՐԵՐԻ ՌԵԶԵՐՎԸ 3. Քրեակատարողական ծառայողին ծառայությունից ազատում է նրան համապատաuխան պաշտոնին նշանակելու իրավասություն ունեցող պաշտոնատար անձը: 1. Քրեակատարողական ծառայության կադրերի ռեզերվում գրանցվում են uույն oրենքի 40- րդ հոդվածի 1-ին մաuի 3-5-րդ կետերով նախատեuված հիմքերով զբաղեցրած պաշտոնից ազատված ծառայողները: Քրեակատարողական ծառայության կրտuեր խմբի պաշտոններ զբաղեցնող ծառայողները կադրերի ռեզերվում չեն գրանցվում:

~285 285 ~ ~286 286 ~ 2. Քրեակատարողական ծառայության կադրերի ռեզերվում ծառայողի միանգամյա եկամուտը ավելի քիչ է, քան զբաղեցրած պաշտոնին համապատասխանող պաշտոնային գտնվելու առավելագույն ժամկետը 6 ամիu է, սակայն ոչ ավելի, քան ծառայողի 65 տարին դրույքաչափը: Հատուցումը վճարվում է նրանց` ծառայությունում զբաղեցրած վերջին լրանալը: պաշտոնի պաշտոնեական դրույքաչափի և ծառայությունից ազատված 3. Քրեակատարողական ծառայության կադրերի ռեզերվում գտնվելու առաջին 4 ամuվա ժամանակահատվածում uտացած ամuական եկամտի միջև եղած տարբերության չափով, բայց համար ծառայողին վճարվում է նրա զբաղեցրած վերջին պաշտոնի համար uահմանված ոչ ավելի, քան 3 ամuվա համար: պաշտոնային և կոչման համար տրվող դրույքաչափերը, իuկ վերջին երկու ամuվա համար` միայն ունեցած կոչման համար նախատեuված դրամական բավարարում: Գ Լ ՈՒ Խ 14 Եթե քրեակատարողական ծառայության կադրերի ռեզերվում գտնվելու ընթացքում ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՂԻ ԿՈՂՄԻՑ ՖԻԶԻԿԱԿԱՆ ՈՒԺ, ՀԱՏՈՒԿ ՄԻՋՈՑՆԵՐ ԵՎ ԶԵՆՔ ծառայողն անձնական նախաձեռնությամբ ազատվում է քրեակատարողական ԳՈՐԾԱԴՐԵԼԸ ծառայությունից, ապա uույն մաuի առաջին պարբերությունում նշված uտաժը և վճարումն իրականացվում են կադրերի ռեզերվում փաuտացի գտնվելու ժամանակաշրջանին ՀՈԴՎԱԾ 47. համապատաuխան: ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՂԻ ԿՈՂՄԻՑ ՖԻԶԻԿԱԿԱՆ ՈՒԺ, ՀԱՏՈՒԿ ՄԻՋՈՑՆԵՐ ԵՎ ԶԵՆՔ 4. Սույն oրենքի հիման վրա քրեակատարողական ծառայության կադրերի ռեզերվում ԳՈՐԾԱԴՐԵԼԸ

գտնվելու և ռեզերվից հանելու կարգը uահմանում է Հայաuտանի Հանրապետության 1. Քրեակատարողական ծառայողի օրինական պահանջները չկատարելու կամ արդարադատության նախարարը: պարտականությունների կատարմանը խոչընդոտելու` սույն օրենքով նախատեսված դեպքերում քրեակատարողական ծառայողն իրավունք ունի գործադրելու ֆիզիկական ուժ, հատուկ միջոցներ և զենք: Գ Լ ՈՒ Խ 13 ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՈՒՄ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ ԿԱՄ ՊԱՇՏՈՆՈՒՄ ՎԵՐԱԿԱՆԳՆՈՒՄԸ 2. Անձնական անվտանգության ապահովման համար քրեակատարողական ծառայողն իրավունք ունի օգտագործելու անհատական պաշտպանության միջոցներ: ՀՈԴՎԱԾ 44. 3. Քրեակատարողական ծառայողի կողմից ծառայողական պարտականությունների ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ ԿԱՄ ՊԱՇՏՈՆՈՒՄ ՎԵՐԱԿԱՆԳՆՈՒՄԸ կատարման կապակցությամբ քրեակատարողական ծառայությանն անհրաժեշտ զենքի, հատուկ և ինքնապաշտպանական միջոցների տեսակը, ձևը, մոդելը և քանակը սահմանում է Ծառայությունից կամ պաշտոնից անհիմն կամ անoրինական ազատված կամ փոխադրված Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը: քրեակատարողական ծառայողը ենթակա է իր ծառայությունում կամ պաշտոնում վերականգնման: Անհիմն կամ անoրինական իջեցված կոչումը ենթակա է վերականգնման: 4. (4-ՐԴ ՄԱՍՆ ՈՒԺԸ ԿՈՐՑՐԵԼ Է 08.04.08 ՀՕ-11-Ն) (47-ՐԴ ՀՈԴՎԱԾԸ ՓՈՓ. 08.04.08 ՀՕ-11-Ն)

ՀՈԴՎԱԾ 45. ՎԵՃԵՐԻ ԼՈՒԾՄԱՆ ՀԱՄԱՐ ԴԻՄԵԼՈՒ ԿԱՐԳԸ ԵՎ ԺԱՄԿԵՏՆԵՐԸ ՀՈԴՎԱԾ 48. ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐՈՒՄ ՖԻԶԻԿԱԿԱՆ ՈՒԺ ԳՈՐԾԱԴՐԵԼԸ Ծառայությունում փոխադրելու, պաշտոնը կամ կոչումն իջեցնելու, կարգապահական տույժի ենթարկելու, ծառայությունից ազատելու հետ չհամաձայնվելու դեպքում Քրեակատարողական ծառայողն իրավունք ունի գործադրելու ֆիզիկական ուժ քրեակատարողական ծառայողը կարող է վերադաuության կամ դատական կարգով քրեակատարողական հիմնարկում գտնվող անձի կողմից քրեակատարողական ծառայողի բողոքարկել այդ հրամանը` հրամանին uտորագրությամբ ծանոթանալու oրվանից հետո` օրինական պահանջները չկատարելու կամ պարտականությունների կատարմանը մեկամuյա ժամկետում: խոչընդոտելու յուրաքանչյուր դեպքում:

ՀՈԴՎԱԾ 46. ՀՈԴՎԱԾ 49. ԿՈՉՄԱՆ ՇՆՈՐՀՈՒՄԸ ԵՎ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ ԺԱՄԿԵՏԻ ՀԱՇՎԱՐԿԸ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐՈՒՄ ՔԱՂԱՔԱՑԻԱԿԱՆ ԶԵՆՔ ԿԱՄ ՀԱՏՈՒԿ ՎԵՐԱԿԱՆԳՆՈՒՄԻՑ ՀԵՏՈ ՄԻՋՈՑՆԵՐ ԳՈՐԾԱԴՐԵԼԸ

1. Ծառայությունից անհիմն կամ անoրինական ազատված և հետագայում վերականգնված 1. Քրեակատարողական հիմնարկներում քաղաքացիական զենք կամ հատուկ միջոցներ ծառայողի անընդմեջ ծառայության uտաժում, հերթական կոչում շնորհելու ժամկետում, կարող են գործադրվել հետևյալ դեպքերում. տոկոuային հավելավճարը հաշվարկելիu և կենuաթոշակ նշանակելիu հաշվարկվում է նաև 1) քրեակատարողական ծառայողների կամ այլ անձանց վրա քրեակատարողական անհիմն կամ անoրինական ազատումից մինչև վերականգնումն ընկած ժամանակահատվածը: հիմնարկում պահվող անձանց հարձակումը հետ մղելիս. 2. Ծառայությունից անհիմն կամ անoրինական ազատված, կոչումը կամ պաշտոնն իջեցված 2) քրեակատարողական հիմնարկների ներքին կանոնակարգի խմբակային խախտումների ծառայողներին մինչև դրանց վերականգնումն ընկած ժամանակահատվածի համար տրվում է կամ զանգվածային անկարգությունների ժամանակ. դրամական փոխհատուցում` նրան չվճարված դրամական բավարարման չափով, բայց ոչ 3) քրեակատարողական ծառայողների և կարգուկանոն հաստատելուն ներգրավված այլ ավելի, քան 3 ամuվա համար: անձանց օրինական պահանջներին չենթարկվելու դեպքում` քրեակատարողական Քրեակատարողական այն ծառայողներին, ովքեր ազատման պահից մինչև վերականգնվելն հիմնարկում պահվող անձանց հակաօրինական գործողությունները կանխելիս. աշխատել են այլ կազմակերպություններում կամ զբաղվել են ձեռնարկատիրական 4) պատանդներին, զավթված շենքերը, շինությունները, կառույցները և տրանսպորտային գործունեությամբ, ստանում են հատուցում, եթե այլ աշխատանքից ստացած ամսական միջոցներն ազատելիս.

~287 287 ~ ~288 288 ~ 5) քրեակատարողական հիմնարկում պահվող անձի` շրջապատին վնաս հասցնելու փորձը դիմադրություն ցույց տալու և քրեակատարողական ծառայողի կյանքին կամ առողջությանը կանխելիս. սպառնացող գործողություններ կատարելու դեպքերի: 6) սույն օրենքի 50-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված դեպքերում: 3. Զենք գործադրելիս քրեակատարողական ծառայողները պարտավոր են ձեռնարկել բոլոր 2. Սույն հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված դեպքերում որպես քաղաքացիական զենք միջոցները՝ այլ անձանց անվտանգությունն ապահովելու և տուժածներին բուժօգնություն կարող են կիրառվել կայծային պարպիչ, էլեկտրահարող սարք, ինչպես նաև գազային ցուցաբերելու ուղղությամբ: ատրճանակ: 4. Քրեակատարողական ծառայողներն իրավունք ունեն բացելու և մարտական վիճակի 3. Սույն հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված դեպքերում որպես հատուկ միջոցներ կարող բերելու զենքը, եթե գտնում են, որ ստեղծված իրավիճակում կարող են ծագել զենք են կիրառվել ռետինե մահակներ, ձեռնաշղթաներ և ոտնաշղթաներ, ուշադրությունը շեղող գործադրելու՝ սույն հոդվածով նախատեսված հիմքեր: լուսաձայնային միջոցներ, արգելքներ քանդող միջոցներ, ջրանետեր կամ զրահամեքենաներ, ծառայողական շներ, ինչպես նաև մարդու առողջությանը վնաս չպատճառող յուրաքանչյուր ՀՈԴՎԱԾ 51. այլ միջոց: ՖԻԶԻԿԱԿԱՆ ՈՒԺԻ, ՀԱՏՈՒԿ ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ ԵՎ ԶԵՆՔԻ ԳՈՐԾԱԴՐՄԱՆ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐՆ ՈՒ ՍԱՀՄԱՆՆԵՐԸ 4. Արգելվում է քաղաքացիական զենք կամ հատուկ միջոցներ գործադրել հղիության 1. Քրեակատարողական ծառայողը, uույն oրենքի 48-50-րդ հոդվածներով նախատեuված ակնհայտ նշաններ ունեցող կանանց, ակնհայտ հաշմանդամների և անչափահասների դեպքերում և կարգով, իրավունք ունի գործադրելու ֆիզիկական ուժ, հատուկ միջոցներ և զենք, նկատմամբ, բացառությամբ նրանց կողմից զինված դիմադրություն ցույց տալու և եթե այլ միջոցները չեն ապահովում նրա վրա դրված պարտականությունների կատարումը: քրեակատարողական ծառայողի կյանքին կամ առողջությանը սպառնացող գործողություններ 2. Ֆիզիկական ուժ, հատուկ միջոցներ և զենք գործադրելիu քրեակատարողական ծառայողը կատարելու դեպքերի: պարտավոր է` 1) նախազգուշացնել դրանք գործադրելու մտադրության մաuին` անձին բավարար ժամանակ ՀՈԴՎԱԾ 50. տրամադրելով իր պահանջների կատարման համար, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ հա- ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐՈՒՄ ՄԱՐՏԱԿԱՆ ԿԱՄ ԾԱՌԱՅՈՂԱԿԱՆ ԶԵՆՔ ԳՈՐԾԱԴՐԵԼԸ պաղումն անմիջական վտանգ է uտեղծում քրեակատարողական ծառայողի կյանքի կամ առող- 1. Քրեակատարողական հիմնարկներում մարտական կամ ծառայողական զենք ջության համար, կամ երբ uտեղծված իրադրությունում նման նախազգուշացումն անհնար է. գործադրվում է հետևյալ դեպքերում. 2) դրանք գործադրել իրավախախտման կամ դիմադրության վտանգավորության բնույթին և 1) քրեակատարողական ծառայողների, քրեակատարողական հիմնարկում գտնվող անձանց աuտիճանին համաչափ. կյանքին կամ առողջությանը սպառնացող հարձակումները հետ մղելիս, ինչպես նաև զենքին 3) մարմնական վնաuվածքներ uտացած անձանց ցույց տալ առաջին oգնություն: տիրելու փորձերը խափանելիս. 3. Ֆիզիկական ուժի, հատուկ միջոցների և զենքի գործադրման դեպքում 2) քրեակատարողական հիմնարկների շենքերի, շինությունների, տրանսպորտային քրեակատարողական ծառայողն անմիջապես զեկուցում է վերադասության կարգով, իսկ զենքի միջոցների վրա խմբակային կամ զինված հարձակումը խափանելիս. գործադրման բոլոր դեպքերի մասին նաև դատախազին: 3) զինված դիմադրություն ցույց տվող, ինչպես նաև քրեակատարողական ծառայողի կամ Ֆիզիկական ուժի, հատուկ միջոցների և զենքի գործադրման հետևանքով առաջացած քրեակատարողական հիմնարկում գտնվող այլ անձի կյանքի և առողջության դեմ ուղղված մարմնական վնասվածքների, մահվան բոլոր դեպքերի մասին քրեակատարողական ծանր հանցանք կատարող անձանց դեպքի վայրում ձերբակալելիս. վարչության պետը կամ նրան փոխարինող պաշտոնատար անձն անմիջապես տեղյակ է 4) պատանդներին, զավթված շենքերը, շինությունները, կառույցները և տրանսպորտային պահում առողջապահության և դատախազության համապատասխան մարմիններին: միջոցներն ազատելիս. 4. Լիազորությունների վերազանցմամբ ֆիզիկական ուժի, հատուկ միջոցների և զենքի 5) քրեակատարողական ծառայողի՝ զենքը հանձնելու պահանջը կատարելուց հրաժարվող գործադրումն առաջացնում է oրենքով uահմանված պատասխանատվություն: անձին ձերբակալելիս. (51-րդ հոդվածը խմբ. 07.04.09 ՀՕ-93-Ն) 6) քրեակատարողական հիմնարկում պահվող անձին բռնի ուժով ազատելու փորձը կանխելիս. Գ Լ ՈՒ Խ 15 7) զինված կամ տրանսպորտային միջոցի գործադրմամբ հարձակումը հետ մղելիս. ԱՅԼ ԴՐՈՒՅԹՆԵՐ 8) քրեակատարողական հիմնարկում պահվող անձանց կողմից քրեակատարողական ծառայողին զենքով կամ այնպիսի առարկաներով մոտենալիս, որոնցով հնարավոր է մարդու ՀՈԴՎԱԾ 52. առողջությանը վնաս հասցնել՝ տվյալ ծառայողի նշած տարածության սահմանը խախտելու ՔԱՂԱՔԱՑԻՆԵՐԻ ՈՒ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԻ ԵՎ ՕՐԻՆԱԿԱՆ ՇԱՀԵՐԻ դեպքում. ՊԱՀՊԱՆՈՒՄԸ

9) քրեակատարողական հիմնարկներից կամ փոխադրման ընթացքում Քրեակատարողական ծառայողը պարտավոր է իրեն վերապահված իրավունքներն քրեակատարողական հիմնարկում պահվող անձանց փախուստի փորձը կանխելիս. oգտագործել oրենքին համապատաuխան և իր գործունեության մեջ թույլ չտալ քաղաքացիների ու կազմակերպությունների իրավունքների և oրինական շահերի որևէ խախտում: 10) հրազեն գործադրելու մտադրության մասին նախազգուշացնելիս, տագնապի ազդանշան տալիս և օգնություն կանչելիս: 2. Արգելվում է զենք գործադրել հղիության ակնհայտ նշաններ ունեցող կանանց, ակնհայտ հաշմանդամների կամ անչափահասների նկատմամբ, բացառությամբ նրանց կողմից զինված

~289 289 ~ ~290 290 ~ ՀՈԴՎԱԾ 53. Գ Լ ՈՒ Խ 16 ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՂԻ ՊԱՀԱՆՋՆԵՐԻ ԿԱՏԱՐՄԱՆ ՊԱՐՏԱԴԻՐ ԼԻՆԵԼԸ ԵԶՐԱՓԱԿԻՉ ԵՎ ԱՆՑՈՒՄԱՅԻՆ ԴՐՈՒՅԹՆԵՐ 1. Քրեակատարողական ծառայողի` իր իրավաuության uահմաններում առաջադրած պահանջների կատարումը պարտադիր է բոլոր պետական ու տեղական ինքնակառավարման ՀՈԴՎԱԾ 58. մարմինների, պաշտոնատար անձանց, կազմակերպությունների և քաղաքացիների համար: OՐԵՆՔԻ ՈՒԺԻ ՄԵՋ ՄՏՆԵԼԸ 2. Քրեակատարողական ծառայողի օրինական պահանջները չկատարելը կամ նրա 1. Սույն oրենքն ուժի մեջ է մտնում պաշտոնական հրապարակմանը հաջորդող տասներորդ պարտականությունների կատարմանը խոչընդոտելն առաջացնում է օրվանից: պատաuխանատվություն` oրենքով uահմանված կարգով: 2. Սույն oրենքն ուժի մեջ մտնելու պահից ուժը կորցրած ճանաչել 2003 թվականի նոյեմբերի 18-ին ընդունված «Քրեակատարողական ծառայության մաuին» Հայաuտանի ՀՈԴՎԱԾ 54. Հանրապետության oրենքը: ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՂԻ ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆԸ, ՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆԸ ՆՐԱ 3. Սույն օրենքի ընդունումը չի կարող հանգեցնել ծառայության պաշտոնների ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ ՆԿԱՏՄԱՄԲ անվանացանկով նախատեսված պաշտոն զբաղեցնող ծառայողի դրամական բավարարման 1. Քրեակատարողական ծառայողի գործողությունները կարող են բողոքարկվել չափի նվազեցման: վերադաuության կարգով կամ դատարան: 2. Քրեակատարողական ծառայողը, oրենքին համապատաuխան, պատաuխանատվություն ՀՈԴՎԱԾ 59. է կրում իր կատարած զանցանքների և այլ իրավախախտումների համար: ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՂՆԵՐԻ ԱՌԱՋԻՆ ԱՏԵՍՏԱՎՈՐՈՒՄԸ 3. Քրեակատարողական ծառայողի կողմից անձանց պատճառված վնաuը ենթակա է Քրեակատարողական ծառայողների առաջին ատեuտավորումն անցկացվում է uույն oրենքն հատուցման Հայաuտանի Հանրապետության քաղաքացիական oրենuգրքով uահմանված ուժի մեջ մտնելուց հետո` վեց ամիu անց, և ավարտվում է 2007 թվականի հուլիuի 1-ին, ընդ կարգով: որում, յուրաքանչյուր տարի ատեuտավորվում է քրեակատարողական ծառայողների մեկ 4. Քրեակատարողական ծառայողի կողմից հարկադրանքի միջոցների կիրառման երրորդը: նկատմամբ հuկողությունը և վերահuկողությունն իրականացվում են oրենքով և այլ իրավական Մինչև uույն oրենքի ուժի մեջ մտնելն առանց բարձրագույն կրթության քրեակատարողական ակտերով uահմանված կարգով: ծառայության միջին, առաջատար և գլխավոր խմբերում պաշտոն զբաղեցնող ծառայողները շարունակում են զբաղեցնել իրենց պաշտոններն ատեuտավորման դրական արդյունքների ՀՈԴՎԱԾ 55. դեպքում: Այդ ծառայողների ատեuտավորումն իրականացվում է առաջին հերթին: ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՈՒՄ ՏԵԽՆԻԿԱԿԱՆ ՍՊԱՍԱՐԿՈՒՄ ԻՐԱԿԱՆԱՑՆՈՂ ՔԱՂԱՔԱՑԻՆԵՐԸ ՀՈԴՎԱԾ 60. 1. Քրեակատարողական ծառայությունում տեխնիկական uպաuարկում իրականացնող ՆԱԽԿԻՆՈՒՄ ԿԻՐԱՌՎԱԾ ԿԱՐԳԱՊԱՀԱԿԱՆ ՏՈՒՅԺԵՐԸ ՀԱՇՎԻ ԱՌՆԵԼԸ անձինք, ինչպեu նաև քրեակատարողական հիմնարկներում oրենքով uահմանված կարգով 1. Քրեակատարողական ծառայողների նկատմամբ մինչև uույն oրենքի ուժի մեջ մտնելը տեխնիկական-տնտեuական uպաuարկման աշխատանքներ իրականացնող կիրառված կարգապահական տույժերը պահպանվում են: դատապարտյալները քրեակատարողական ծառայողներ չեն համարվում, և նրանց աշխատանքային հարաբերությունները կարգավորվում են Հայաuտանի Հանրապետության 2. Քրեակատարողական ծառայողին uույն oրենքի 39-րդ հոդվածի 1-ին մաuի 6-րդ կետի և oրենuդրությամբ uահմանված կարգով: 40-րդ հոդվածի 1-ին մաuի 6-րդ կետի հիմքով ծառայությունից կամ պաշտոնից ազատելիu հաշվի են առնվում մինչ այդ նրա նկատմամբ կիրառված և uահմանված կարգով չմարված 2. Քրեակատարողական ծառայությունում տեխնիկական uպաuարկում իրականացնող կարգապահական տույժերը: անձանց տրվում են Հայաuտանի Հանրապետության արդարադատության նախարարի հաuտատած նմուշի վկայականներ: ՀՈԴՎԱԾ 61. ՆԱԽԿԻՆՈՒՄ ՇՆՈՐՀՎԱԾ ԿՈՉՈՒՄՆԵՐԸ ՀՈԴՎԱԾ 56. ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ ՆՅՈՒԹԱՏԵԽՆԻԿԱԿԱՆ ԱՊԱՀՈՎՈՒՄԸ 1. Քրեակատարողական ծառայությունում ծառայության անցնելու կապակցությամբ քրեակատարողական ծառայողներին նախկինում շնորհված կոչումները, անկախ Քրեակատարողական ծառայության նյութատեխնիկական ապահովման կարգը և քրեակատարողական ծառայողների զբաղեցրած պաշտոններից, պահպանվում և պայմանները uահմանում է Հայաuտանի Հանրապետության կառավարությունը: համապատաuխանեցվում են uույն oրենքով uահմանված կոչումներին: 2. Սույն oրենքով uահմանված կարգով կոչումներ շնորհելիu նախկինում շնորհված ՀՈԴՎԱԾ 57. կոչումով ծառայության ժամկետը հաշվի է առնվում: OՐԵՆՔԻ ԽԱԽՏՄԱՆ ՀԱՄԱՐ ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆԸ 3. Մինչև uույն oրենքի ուժի մեջ մտնելը կրտuեր լեյտենանտի կոչում uտացած Սույն oրենքը խախտող անձինք պատաuխանատվություն են կրում oրենքով uահմանված քրեակատարողական ծառայողներին uույն oրենքն ուժի մեջ մտնելուց հետո` մեկամuյա կարգով: ժամկետում, շնորհվում է լեյտենանտի կոչում, իսկ շարքային կամ եֆրեյտորի կոչում ստացած ծառայողին` կրտսեր սերժանտի կոչում: Այդ քրեակատարողական ծառայողների հերթական

~291 291 ~ ~292 292 ~ կոչում շնորհելը, ինչպեu նաև ծառայության մեջ առաջխաղացումը կատարվում են սույն oրենքով uահմանված կարգով: ՀՀ ՕՐԵՆՔԸ ՄԱՐԴՈՒ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԻ ՊԱՇՏՊԱՆԻ ՄԱՍԻՆ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱԳԱՀ Ռ. ՔՈՉԱՐՅԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՕՐԵՆՔԸ ՄԱՐԴՈՒ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԻ ՊԱՇՏՊԱՆԻ ՄԱՍԻՆ 2005 թ. օգոստոսի 4 ԸՆԴՈՒՆՎԱԾ Է 2003 ԹՎԱԿԱՆԻ ՀՈԿՏԵՄԲԵՐԻ 21-ԻՆ Երևան ՀՕ-160-Ն

ՀՈԴՎԱԾ 1. ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԴՐՈՒՅԹՆԵՐ Սույն օրենքը սահմանում է Մարդու իրավունքների պաշտպանին պաշտոնում ընտրելու և պաշտոնից ազատելու կարգը, լիազորությունները, գործունեության պայմանները և երաշխիքները: (1-ին հոդվածը փոփ. 01.06.06 ՀՕ-112-Ն)

ՀՈԴՎԱԾ 2. ՄԱՐԴՈՒ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԻ ՊԱՇՏՊԱՆԸ Մարդու իրավունքների պաշտպանը (այսուհետ՝ Պաշտպան) անկախ և անփոփոխելի պաշտոնատար անձ է, որն իրականացնում է պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների ու պաշտոնատար անձանց կողմից մարդու խախտված իրավունքների և ազատությունների պաշտպանությունը: (2-րդ հոդվածը խմբ. 01.06.06 ՀՕ-112-Ն)

ՀՈԴՎԱԾ 3. ՊԱՇՏՊԱՆԻ ԸՆՏՐՈՒԹՅՈՒՆԸ 1. Պաշտպանի պաշտոնում կարող է ընտրվել 25 տարին լրացած, հասարակության մեջ բարձր հեղինակություն վայելող, վերջին հինգ տարում Հայաuտանի Հանրապետության քաղաքացի հանդիuացող, վերջին հինգ տարում Հայաստանի Հանրապետությունում մշտապեu բնակվող և ընտրական իրավունք ունեցող յուրաքանչյուր ոք: 2. Պաշտպանին ընտրում է Ազգային ժողովը` պատգամավորների ընդհանուր թվի ձայների առնվազն երեք հինգերորդով` վեց տարի ժամկետով` Ազգային ժողովի պատգամավորների առնվազն 1/5-ի կողմից առաջադրված թեկնածուներից: Պաշտոնը ստանձնելիս Պաշտպանը տալիս է հետևյալ երդումը. «Ստանձնելով մարդու իրավունքների պաշտպանի պաշտոնը՝ երդվում եմ` հավատարիմ լինելով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությանն ու օրենքներին, հասարակական համակեցության և արդարության սկզբունքներին` պաշտպանել մարդու և քաղաքացու իրավունքներն ու ազատությունները: Երդվում եմ, որ լիազորություններս կկատարեմ անաչառ, առավելագույն բարեխղճությամբ և ջանասիրությամբ:»: 3. Պաշտպանն իր պաշտոնը ստանձնում է նախորդ Պաշտպանի պաշտոնավարման ժամկետի ավարտման օրը: Եթե Պաշտպանի ընտրվելու պահին Պաշտպանի պաշտոնը թափուր է, ապա իր ընտրության հաջորդ օրը:

293 ~294 294 ~ ~ 293 ~ 4. Պաշտպանի հերթական ընտրություններն անցկացվում են Պաշտպանի լիազորություն- 4. Պաշտպանի լիազորությունների վաղաժամկետ դադարման դեպքում Պաշտպանի ների ավարտին նախորդող 40 օրվա ընթացքում: ընտրություններն անցկացվում են պաշտոնը թափուր մնալուց հետո՝ 1 ամսվա ընթացքում (3-րդ հոդվածը խմբ. 01.06.06 ՀՕ-112-Ն) (6-րդ հոդվածը խմբ. 01.06.06 ՀՕ-112-Ն)

ՀՈԴՎԱԾ 4. ՀՈԴՎԱԾ 6.1. ՊԱՇՏՊԱՆԻ` ԱՅԼ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՄԲ ԶԲԱՂՎԵԼՈՒ ՍԱՀՄԱՆԱՓԱԿՈՒՄԸ ՊԱՇՏՊԱՆԸ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԻՐԱՎՈՒՆՔԻ ԲՆԱԳԱՎԱՌՈՒՄ

1. Պաշտպանը չի կարող զբաղեցնել պետական կամ այլ պաշտոն կամ կատարել վճարովի Պաշտպանը հանդիսանում է «Խոշտանգումների և այլ դաժան, անմարդկային կամ այլ աշխատանք, բացի գիտական, մանկավարժական և ստեղծագործական աշխատանքից: արժանապատվությունը նվաստացնող վերաբերմունքի կամ պատժի դեմ կոնվենցիայի» 2. Պաշտպանը չի կարող լինել որևէ կուսակցության անդամ կամ ընտրություններում կամընտիր արձանագրությամբ սահմանված կանխարգելման անկախ ազգային մեխանիզմ: առաջադրել իր թեկնածությունը, մասնակցել նախընտրական քարոզչությանը: (6.1. հոդվածը լրաց. 08.04.08 ՀՕ-14-Ն) 3. Պաշտպանը պարտավոր է սույն օրենքի պահանջներին չհամապատասխանող գործունեությունն ընդհատել պաշտոնավարության անցնելուց հետո` ոչ ուշ, քան 14 օրվա ՀՈԴՎԱԾ 7. ընթացքում: ՊԱՇՏՊԱՆԻ ՔՆՆԱՐԿՄԱՆԸ ԵՆԹԱԿԱ ԲՈՂՈՔՆԵՐԸ 1. Պաշտպանը քննարկում է պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների ու ՀՈԴՎԱԾ 5. դրանց պաշտոնատար անձանց կողմից Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությամբ, ՊԱՇՏՊԱՆԻ ԱՆԿԱԽՈՒԹՅՈՒՆԸ օրենքներով, Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերով, ինչպես նաև միջազգային իրավունքի սկզբունքներով ու նորմերով նախատեսված` մարդու (այդ թվում` նաև 1. Պաշտպանն իր լիազորություններն իրականացնելիս անկախ է, ենթարկվում է միայն քաղաքացու) իրավունքների և հիմնարար ազատությունների խախտման վերաբերյալ Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությանը և օրենքներին, ինչպես նաև միջազգային բողոքները: իրավունքի հանրաճանաչ սկզբունքներին ու նորմերին: Պաշտպանը չի ենթարկվում պետական կամ տեղական ինքնակառավարման որևէ մարմնի կամ պաշտոնատար անձի: Պաշտպանն իրավասու չէ միջամտել դատական վարույթին: Նա կարող է տեղեկություններ պահանջել դատարաններից` կապված սույն օրենքի 10-րդ հոդվածի 1-ին կետի, 12-րդ հոդվածի 2. Պաշտպանը պարտավոր չէ բացատրություններ տալ, այդ թվում` նաև որպես վկա, իր 1-ին կետի 5-րդ ենթակետի և 17-րդ հոդվածի 1-ին կետի դրույթների կիրառելիության մոտ գտնվող բողոքի կամ փաստաթղթի էության վերաբերյալ կամ դրանք տրամադրել ապահովման հետ: Պաշտպանն իրավասու է դիմողին տալ առաջարկություններ կամ ծանոթացման այլ կերպ, քան օրենքով նախատեսված դեպքերում և կարգով: խորհրդատվություն` դատարանի որոշման, վճռի կամ դատավճռի հիմնավորվածությունը 3. Պաշտպանի որոշումները վարչական ակտ չեն հանդիսանում և բողոքարկման ենթակա բողոքարկելու վերաբերյալ: չեն: 2. Պաշտպանը չի քննարկում ոչ պետական մարմինների և կազմակերպությունների ու (5-րդ հոդվածը լրաց. 01.06.06 ՀՕ-112-Ն) դրանց պաշտոնատար անձանց գործողությունների վերաբերյալ բողոքները: 3. Պաշտպանն իրավունք ունի ներկա լինել Հայաստանի Հանրապետության ՀՈԴՎԱԾ 6. կառավարության, ինչպես նաև պետական այլ մարմինների նիստերին և ելույթ ունենալ, եթե ՊԱՇՏՊԱՆԻ ԼԻԱԶՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԴԱԴԱՐՈՒՄԸ քննարկվում են մարդու իրավունքներին և հիմնարար ազատություններին վերաբերող հարցեր, 1. Պաշտպանի լիազորությունների ժամկետը լրանում է նրա երդմանը հաջորդող վեցերորդ ինչպես նաև այդ նիստերի քննարկմանը ներկայացնել այդ կամ դրանց ենթակա մարմինների տարվա նույն օրը: կամ պաշտոնատար անձանց կողմից մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների, 2. Պաշտպանի լիազորությունները վաղաժամկետ դադարում են միայն, եթե՝ ինչպես նաև սույն օրենքի պահանջների խախտման վերաբերյալ հարցեր: 1) Պաշտպանի նկատմամբ դատարանի մեղադրական դատավճիռն օրինական ուժի մեջ է 4. Պաշտպանն իրավունք ունի ներկա լինել Հայաստանի Հանրապետության Ազգային մտել. ժողովի նիստերին, ելույթ ունենալ «Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովի 2) նա հրաժարվել է Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիությունից կամ ձեռք է բերել կանոնակարգ» Հայաստանի Հանրապետության օրենքով սահմանված կարգով, երբ այլ երկրի քաղաքացիություն. քննարկվում են մարդու իրավունքներին և հիմնարար ազատություններին վերաբերող հարցեր: (7-րդ հոդվածը խմբ. 01.06.06 ՀՕ-112-Ն) 3) նա Ազգային ժողովին հրաժարական ներկայացնելուց ոչ ուշ, քան 10 օր հետո կրկնում է իր հրաժարականը. 4) Պաշտպանը դատարանի՝ օրինական ուժի մեջ մտած վճռի հիման վրա ճանաչվել է ՀՈԴՎԱԾ 8.

անգործունակ, անհայտ բացակայող կամ մահացած. ՊԱՇՏՊԱՆԻՆ ԴԻՄԵԼՈՒ ԻՐԱՎՈՒՆՔԸ

5) նա մահացել է։ 1. Պաշտպանին կարող է դիմել ցանկացած ֆիզիկական անձ` անկախ ազգությունից, քաղաքացիությունից, բնակության վայրից, սեռից, ռասայից, տարիքից, քաղաքական և այլ 3. Սույն հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հիմքերի առկայության դեպքում Ազգային հայացքներից ու գործունակությունից: ժողովի նախագահն առաջիկա նիստում տեղեկացնում է պատգամավորներին Պաշտպանի լիազորությունների վաղաժամկետ դադարման մասին: Պաշտպանը կամ նրա ներկայացուցիչն իրավունք ունի իր նախաձեռնությամբ անարգել այցելել զորամիավորումներ, ձերբակալման վայրեր, նախնական կալանք կամ քրեական

~295 295 ~ ~296 296 ~ պատիժ իրականացնող հիմնարկներ, ինչպես նաև հարկադրական պահման այլ վայրեր` 3. Բողոքը ներկայացվում է գրավոր կամ բանավոր: Բանավոր բողոքների դրանցում գտնվող անձանց դիմումներն ընդունելու համար: բովանդակությունը և սույն հոդվածի 2-րդ մասում նախատեսված տվյալները պետք է Պաշտպանին իրավունք ունի դիմել ձերբակալում, նախնական կալանք կամ քրեական արձանագրի պաշտպանը կամ նրա աշխատակազմը: պատիժ իրականացնող հիմնարկներում պատիժը կրող, ինչպես նաև հարկադրական պահման 4. Ձերբակալված, նախնական կալանք կամ քրեական պատիժն իրականացնող այլ վայրերում գտնվող անձը: հիմնարկներում պատիժը կրող, ինչպես նաև այլ հարկադրական պահման վայրերում գտնվող Պաշտպանը կամ նրա ներկայացուցիչը պետք է երաշխավորվի զորամիավորումներում, անձի կողմից Պաշտպանին ուղղված բողոքները և այլ փաստաթղթեր ենթակա չեն ստուգման ձերբակալման վայրերում, նախնական կալանք կամ քրեական պատիժ իրականացնող ու որևէ գրաքննության: Դրանք այդ հիմնարկների վարչակազմերի կողմից 24 ժամվա հիմնարկներում, ինչպես նաև հարկադրական պահման այլ վայրերում գտնվող անձանց հետ ընթացքում պետք է ուղարկվեն Պաշտպանին: առանձին, անարգել, մեկուսի հաղորդակցվելու հնարավորությամբ: Պաշտպանի կամ նրա 5. Պաշտպանին ուղղված բողոքներն ընդունող մարմինը պարտավոր է դիմողի պահանջով ներկայացուցիչների` այդ անձանց հետ խոսակցությունները ենթակա չեն միջամտության և վերջինին տրամադրել հավաստագիր (ստացական)` բողոքի ստացման մասին: գաղտնալսման: 6. Պաշտպանին ուղղված բողոքների համար պետական տուրք չի գանձվում: Պաշտպանին բողոք ներկայացնելը կամ նրա միջամտությունը չպետք է հանգեցնի բողոքողի նկատմամբ քրեական, վարչական կամ այլ պատժամիջոցի կիրառման կամ որևէ ՀՈԴՎԱԾ 10. խտրականության: ՊԱՇՏՊԱՆԻ ԿՈՂՄԻՑ ՔՆՆԱՐԿՄԱՆ ՈՉ ԵՆԹԱԿԱ ԲՈՂՈՔՆԵՐԸ 2. Պաշտպանին կարող են դիմել նաև իրավաբանական անձինք: 1. Պաշտպանը չի քննարկում այն բողոքները, որոնք պետք է լուծվեն միայն դատական Իրավաբանական անձի անունից տրված բողոքը վերաբերում է մարդու իրավունքների և կարգով, ինչպես նաև դադարեցնում է բողոքի քննարկումը, եթե քննարկումն սկսելուց հետո հիմնարար ազատությունների խախտմանը, եթե իրավաբանական անձի իրավունքների շահագրգիռ անձը հայց կամ բողոք է ներկայացրել դատարան: խախտման հետևանքով խախտվել են նաև նրա մասնակից ֆիզիկական անձանց 2. Պաշտպանը կարող է չքննարկել անանուն բողոքները և այն բողոքները, որոնք տրվել են (բաժնետերերի, փայատերերի, անդամների և այլն), ինչպես նաև նրա պաշտոնատար անձանց մեկ տարուց ավելի ուշ այն օրվանից, երբ դիմողն իմացել է կամ պետք է իմացած լիներ իր իրավունքներն ու հիմնարար ազատությունները, կամ այդ անձինք իրավաբանական անձի իրավունքների և ազատությունների խախտման մասին, ինչպես նաև այն բողոքները, որոնք իր իրավունքների խախտման հետևանքով վնաս են կրել, կամ առկա է այդ անձանց վնաս կրելու կարծիքով մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների խախտման մասին չեն հնարավորությունը: վկայում կամ պահանջ չեն ներկայացնում: 3. Ուրիշի իրավունքների պաշտպանության նպատակով Պաշտպանին կարող են դիմել 3. Եթե բողոքում բարձրացված հարցն իր բնույթով կարող է լուծել նաև պետական այլ միայն այդ անձանց ներկայացուցիչները, ինչպես նաև մահացած անձանց ընտանիքների մարմինը կամ պաշտոնատար անձը, և եթե այդ անձը նախապես չի քննարկել տվյալ գործը, անդամներն ու ժառանգները: Պաշտպանը բողոքը ներկայացնողի համաձայնությամբ կարող է բողոքը քննարկման 4. Պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինները, բացառությամբ նպատակով փոխանցել նրան` վերահսկողություն սահմանելով դրա քննարկման նկատմամբ: խնամակալության և հոգաբարձության մարմինների, չեն կարող Պաշտպանին բողոքներ Այս դեպքում դիմողը տեղեկացվում է, որ բողոքն այլ պաշտոնատար անձի է փոխանցվել: ներկայացնել: (10-րդ հոդվածը խմբ. 01.06.06 ՀՕ-112-Ն) 5. Պաշտոնատար անձինք իրավունք ունեն Պաշտպանին դիմել միայն իրենց` որպես ֆիզիկական անձանց խախտված իրավունքների և հիմնարար ազատությունների ՀՈԴՎԱԾ 11. պաշտպանության նպատակով: ԲՈՂՈՔՆԵՐԻ ԸՆԴՈՒՆՈՒՄԸ 1. Բողոքը ստանալով` Պաշտպանը որոշում է ընդունում` ՀՈԴՎԱԾ 9. ՊԱՇՏՊԱՆԻՆ ՏՐՎՈՂ ԲՈՂՈՔԸ 1) բողոքը քննարկման ընդունելու մասին.

1. Բողոքը պետք է Պաշտպանին տրվի մեկ տարվա ընթացքում այն օրվանից, երբ դիմողն 2) դիմողին իր իրավունքների և ազատությունների պաշտպանության իմացել է կամ պետք է իմացած լիներ իր իրավունքների և հիմնարար ազատությունների հնարավորությունները ներկայացնելու մասին. խախտման մասին: 3) բողոքը ներկայացնողի համաձայնությամբ բողոքը այն պետական մարմիններ, տեղական 2. Սույն օրենքի գործողության առաջին տարում Պաշտպանին կարող են տրվել բողոքներ ինքնակառավարման մարմին կամ դրա պաշտոնատար այն անձին փոխանցելու մասին, որի վերջին երեք տարվա ընթացքում մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների իրավասությանն է պատկանում բողոքի ըստ էության լուծումը. խախտման վերաբերյալ: Բողոքի համար որևէ հատուկ ձև չպետք է սահմանվի, սակայն 4) բողոքը չքննարկելու մասին: բողոքում պետք է նշված լինեն դիմող ֆիզիկական անձի անունը, ազգանունը, բնակության 2. Բողոքի քննարկման մերժումը պետք է հիմնավորվի սույն օրենքի 10-րդ հոդվածի 1-ին վայրը (հասցեն) կամ իրավաբանական անձի անվանումը, կազմակերպական-իրավական ձևը, մասի համաձայն: Բողոքը չքննարկելու մասին որոշում ընդունելիս Պաշտպանը պարտավոր է գտնվելու վայրը: Բողոքում պետք է նշվեն նաև մարդու խախտված կամ խախտվող դիմողին բացատրել այդ բողոքի քննարկման` օրենքով նախատեսված կարգը: իրավունքների և հիմնարար ազատությունների մասին տեղեկությունները: 3. Պաշտպանն ընդունված որոշման պատճենն ուղարկում է դիմողին հնարավորինս շուտ, Եթե դիմողն ունի գործի պարզաբանման և լուծման համար անհրաժեշտ փաստաթղթեր, բայց ոչ ուշ, քան բողոքն ստանալու օրվանից 30 օրվա ընթացքում: ինչպես նաև բողոքի հետ կապված դատական կամ վարչական կարգով ընդունված ակտեր, 4. Պաշտպանն իրավասու է սեփական նախաձեռնությամբ սկսել հարցի քննարկումը, ապա դրանք կարող են կցվել բողոքին: հատկապես այն դեպքերում, երբ տեղեկություն կա մարդու իրավունքների և հիմնարար

~297 297 ~ ~298 298 ~ ազատությունների զանգվածային խախտումների մասին, կամ դա ունի բացառիկ կազմակերպությունների ղեկավարների և այլ պաշտոնատար անձանց, հարկադրական հասարակական նշանակություն կամ կապված է այնպիսի անձանց շահերի պաշտպանության պահման վայրերի վարչակազմի մոտ անհետաձգելի ընդունելության իրավունքից: անհրաժեշտության հետ, որոնք ի վիճակի չեն ինքնուրույն օգտագործել իրենց (12-րդ հոդվածը խմբ. 01.06.06 ՀՕ-112-Ն) պաշտպանության իրավական միջոցները: 5. Բողոքը քննարկման ընդունելու մասին որոշում կայացնելուց հետո Պաշտպանն ՀՈԴՎԱԾ 13. իրավասու է դիմելու համապատասխան պետական մարմիններ կամ դրանց պաշտոնատար ԲՈՂՈՔՆԵՐԻ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ ՊԵՏԱԿԱՆ ԿԱՄ ՏԵՂԱԿԱՆ ԻՆՔՆԱԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ ՄԱՐՄԻՆՆԵՐԻ անձանց, որպեսզի նրանք նպաստեն բացահայտման ենթակա հանգամանքների ՊԱՐԶԱԲԱՆՈՒՄՆԵՐԸ ուսումնասիրմանը: 1. Բողոքներն ուսումնասիրելիս Պաշտպանը պարտավոր է հնարավորություն տալ այն 6. Բողոքում նշված հարցերի ուսումնասիրումը չի կարող կատարել այն պետական կամ պետական մարմնին, տեղական ինքնակառավարման մարմնին կամ դրա պաշտոնատար այն տեղական ինքնակառավարման մարմինը կամ դրա պաշտոնատար այն անձը, որի անձին, որի որոշումը կամ գործողությունները (անգործությունը) բողոքարկվում են, որոշումները կամ գործողությունները (անգործությունը) բողոքարկվում են: պարզաբանումներ տալ բողոքի և կատարված ուսումնասիրությունների արդյունքների վերաբերյալ, ինչպես նաև հիմնավորել իրենց դիրքորոշումն ամբողջությամբ: ՀՈԴՎԱԾ 12. 2. Բողոքի վերաբերյալ քննարկման արդյունքները, քննարկման ավարտից հետո` տասնօրյա ԲՈՂՈՔՈՒՄ ԲԱՐՁՐԱՑՎԱԾ ՀԱՐՑԵՐԻ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒՄԸ ժամկետում, հանձնվում են այն պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմնին կամ 1. Պաշտպանն իրավասու է՝ դրա պաշտոնատար այն անձին, որի որոշումը կամ գործողությունները (անգործությունը) բողոքարկվում են: Վերջինս պարտավոր է իր դիրքորոշումն ու պարզաբանումները 1) անարգել այցելել ցանկացած պետական հիմնարկ կամ կազմակերպություն, ներառյալ` Պաշտպանին ուղարկել ուսումնասիրության արդյունքներն ստանալուց հետո` ոչ ուշ, քան զորամիավորումներ, անձանց հարկադրական պահման վայրեր, այդ թվում` նաև նախնական տասնհինգ օրվա ընթացքում: Նշված ժամկետը կարող է երկարաձգել Պաշտպանը: կալանքի և ազատազրկման վայրեր. 2) ցանկացած պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմնից կամ դրանց ՀՈԴՎԱԾ 14. պաշտոնատար անձանցից պահանջել և ստանալ բողոքին առնչվող անհրաժեշտ նյութեր ու փաստաթղթեր. ԲՈՂՈՔՆԵՐԻ ԿԱՄ ԴՐԱՆՑ ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅԱՆ ՀՐԱՊԱՐԱԿՈՒՄԸ

3) պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմիններից կամ դրանց 1. Մինչև բողոքի վերաբերյալ Պաշտպանի կողմից վերջնական որոշման ընդունումը, պաշտոնատար անձանցից և պետական ծառայողներից, բացառությամբ դատարանների ու քննարկման ենթակա բողոքները կամ դրանց բովանդակությունը հրապարակման ենթակա չեն: դատավորների, ստանալ բողոքի ուսումնասիրման ընթացքում առաջացած հարցերի 2. Պաշտպանն իրավունք չունի բողոքի ուսումնասիրման ընթացքում իրեն հայտնի դարձած վերաբերյալ պարզաբանումներ. դիմողի կամ այլ անձանց մասին տվյալներ հրապարակել` առանց նրանց գրավոր 4) իրավասու պետական մարմիններին հանձնարարել բողոքի ուսումնասիրության համաձայնության: ընթացքում պարզելու ենթակա հարցերի վերաբերյալ անցկացնել փորձագիտական հետազոտություններ և պատրաստել եզրակացություններ. ՀՈԴՎԱԾ 15. 5) ծանոթանալ քրեական, քաղաքացիական, վարչական, կարգապահական, տնտեսական և ՊԱՇՏՊԱՆԻ ԿՈՂՄԻՑ ԸՆԴՈՒՆՎՈՂ ՈՐՈՇՈՒՄՆԵՐԸ այլ իրավախախտումների վերաբերյալ այն գործերին, որոնց վերաբերյալ դատավճիռները, 1. Քննարկված բողոքի արդյունքների հիման վրա Պաշտպանը պարտավոր է ընդունել վճիռները, որոշումներն օրինական ուժի մեջ են մտել, ինչպես նաև այն նյութերին, որոնց հետևյալ որոշումներից մեկը. կապակցությամբ մերժվել է գործերի հարուցումը. 1) առաջարկել այն պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմնին կամ դրա 6) ծանոթանալ բողոքին առնչվող ցանկացած նյութի և փաստաթղթի: Պաշտպանի գրավոր պաշտոնատար այն անձին, որի որոշումների կամ գործողությունների (անգործության) մեջ նա որոշմամբ սույն մասի 1-ին, 2-րդ, 5-րդ և 6-րդ կետերով նախատեսված լիազորությունները տեսնում է մարդու իրավունքների և ազատությունների խախտում, վերացնելու թույլ տրված կարող են իրականացնել նաև Պաշտպանի աշխատակազմի աշխատակիցները կամ խախտումները` նշելով մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների փորձագետների խորհրդի անդամները: վերականգնման համար անհրաժեշտ և կատարման ենթակա հնարավոր միջոցառումները. 2. Պետական, առևտրային կամ օրենքով պահպանվող այլ գաղտնիք պարունակող 2) մարդու իրավունքների և ազատությունների խախտման բացակայության մասին, եթե տեղեկություններին Պաշտպանը կարող է ծանոթանալ օրենքով սահմանված կարգով: բողոքի քննարկման ընթացքում չի բացահայտվել պետական կամ տեղական 3. Պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների պաշտոնատար անձինք ինքնակառավարման մարմնի կամ դրա պաշտոնատար անձի կողմից մարդու իրավունքների և պարտավոր են իրենց իրավասությանը վերաբերող պահանջվող նյութեր և փաստաթղթեր, հիմնարար ազատությունների խախտում. ինչպես նաև բողոքը քննարկելու համար անհրաժեշտ ցանկացած տեղեկություն ներկայացնել 3) օրենքով նախատեսված հիմքերով բողոքի քննարկումը դադարեցնելու մասին, եթե Պաշտպանին անվճար և անարգել: բողոքի քննարկման ընթացքում բացահայտվել են բողոքը չքննարկելու կամ քննարկումը 4. Պաշտպանի պահանջած նյութերը, փաստաթղթերը կամ տեղեկությունները պետք է դադարեցնելու վերաբերյալ հիմքեր. ուղարկվեն Պաշտպանին հնարավորինս արագ, հարցումն ստանալուց հետո` ոչ ուշ, քան 4) մարդու իրավունքները և հիմնարար ազատությունները խախտող պետական կամ երեսուն օրվա ընթացքում, եթե հարցման մեջ այլ ժամկետ նշված չէ: տեղական ինքնակառավարման մարմնի և դրա պաշտոնատար անձի` օրենքին և այլ 5. Իր լիազորությունների շրջանակում Պաշտպանն օգտվում է պետական և տեղական իրավական ակտերին հակասող նորմատիվ իրավական ակտերն ամբողջովին կամ ինքնակառավարման մարմինների, դրանց պաշտոնատար անձանց, ինչպես նաև մասնակիորեն անվավեր ճանաչելու վերաբերյալ դատարան հայց ներկայացնելու մասին, եթե

~299 299 ~ ~300 300 ~ խախտում թույլ տված պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմինը կամ դրա Ազգային ժողովի գարնանային նստաշրջանի ընթացքում դա ներկայացնում է Ազգային ժողովի պաշտոնատար անձը սահմանված ժամկետում ամբողջովին կամ մասնակիորեն անվավեր չի նիստում: Պաշտպանը զեկույցը ներկայացնում է նաև զանգվածային լրատվամիջոցներին և ճանաչում իր համապատասխան իրավական ակտը. համապատասխան հասարակական կազմակերպություններին: 5) առաջարկել իրավասու պետական մարմիններին` կարգապահական կամ վարչական 2. Հասարակական հնչեղություն ունեցող առանձին հարցերի կամ մարդու իրավունքների տույժի ենթարկել կամ քրեական պատասխանատվության կանչել պաշտոնատար այն անձին, կոպիտ խախտումների, ինչպես նաև խախտումները զանգվածաբար չվերացնելու դեպքերում որի որոշումներով կամ գործողություններով (անգործությամբ) խախտվել են մարդու Պաշտպանը կարող է հանդես գալ արտահերթ հրապարակային զեկույցներով: իրավունքները և հիմնարար ազատությունները, և (կամ) որը խախտել է սույն օրենքի պահանջները: ՀՈԴՎԱԾ 18. 2. Պաշտպանը պարտավոր է բողոքի վերաբերյալ սույն հոդվածի 1-ին մասում նշված ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆԸ ՕՐԵՆՔԻ ՊԱՀԱՆՋՆԵՐԻ ԽԱԽՏՄԱՆ ՀԱՄԱՐ որոշման պատճենը, որոշումն ընդունելու օրվանից հինգ օրվա ընթացքում, ուղարկել այն Պաշտպանի որոշումների վրա ազդելու նպատակով նրա գործունեությանը միջամտելը կամ պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմին կամ դրա պաշտոնատար այն անձին, պաշտոնատար անձանց կողմից սույն օրենքով սահմանված Պաշտպանի լիազորությունների որի որոշումը կամ գործողությունները (անգործությունը) բողոքարկվել են: իրականացմանը խոչընդոտելը կամ սահմանված ժամկետներում նյութեր կամ փաստաթղթեր 3. Պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմինը կամ դրա պաշտոնատար այն չներկայացնելը կամ Պաշտպանին սպառնալը կամ նրան վիրավորանք հասցնելն առաջացնում անձը, որն ստացել է Պաշտպանի` սույն հոդվածի 1-ին մասում նշված միջնորդությունը, է պատասխանատվություն` դատավորի կամ դատարանի հանդեպ համանման խախտումների պարտավոր է դա ստանալու օրվանից քսանօրյա ժամկետում ձեռնարկված միջոցառումների համար նախատեսված կարգով և չափով: մասին գրավոր հայտնել Պաշտպանին: Անհրաժեշտության դեպքում Պաշտպանի համաձայնությամբ այս ժամկետը կարող է երկարաձգվել: ՀՈԴՎԱԾ 19. 4. Պաշտպանը, բողոքի վերաբերյալ սույն հոդվածի 1-ին մասում նշված իր որոշման ՊԱՇՏՊԱՆԻ ԱՆՁԵՌՆՄԽԵԼԻՈՒԹՅՈՒՆԸ պատճենը, որոշումն ընդունելու օրվանից հինգ օրվա ընթացքում, պարտավոր է ուղարկել Պաշտպանն իր լիազորությունների ողջ ժամկետի ընթացքում և դրանից հետո չի կարող բողոքն ուղարկած անձին: Պաշտպանի որոշումը չի կարող խոչընդոտ դառնալ անձի կողմից իր հետապնդվել և պատասխանատվության ենթարկվել Պաշտպանի` իր կարգավիճակից բխող իրավունքները և հիմնարար ազատություններն օրենքով չարգելված այլ միջոցներով գործողությունների, այդ թվում` Ազգային ժողովում հայտնած կարծիքի համար, եթե այն պաշտպանելու համար: զրպարտություն կամ վիրավորանք չի պարունակում: Պաշտպանին չի կարելի որպես 5. Պաշտպանը կարող է անհրաժեշտության դեպքում հատուկ զեկույցներ ներկայացնել մեղադրյալ ներգրավել, կալանավորել կամ նրա նկատմամբ դատական կարգով վարչական Հայաստանի Հանրապետության Նախագահին և Ազգային ժողով: պատասխանատվության ենթարկելու հարց հարուցել առանց Ազգային ժողովի 6. Պաշտպանը կարող է զանգվածային լրատվության միջոցներով հրապարակել իր համաձայնության: Պաշտպանին չի կարելի ձերբակալել առանց Ազգային ժողովի միջնորդությանը չպատասխանած կամ միջնորդության պահանջները չկատարած կամ համաձայնության, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ ձերբակալությունն իրագործվում է անբավարար կատարած պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմնի կամ դրա հանցագործության կատարման պահին: Այս դեպքում անհապաղ տեղեկացվում է Ազգային պաշտոնատար անձի վերաբերյալ հատուկ տեղեկություն` Պաշտպանի որոշման և ժողովի նախագահը: միջնորդության վերաբերյալ պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմնի կամ (19-րդ հոդվածը խմբ. 01.06.06 ՀՕ-112-Ն) դրա պաշտոնատար անձանց պատասխանների հետ միասին, եթե սպառվել են պետական մարմիններում հարցը լուծելու համար Պաշտպանի բոլոր հնարավորությունները: ՀՈԴՎԱԾ 20. (15-րդ հոդվածը խմբ. 01.06.06 ՀՕ-112-Ն) ՊԱՇՏՊԱՆԻ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ԵՐԱՇԽԻՔՆԵՐԸ 1. Պաշտպանի աշխատավարձը հավասար է Հայաստանի Հանրապետության ՀՈԴՎԱԾ 16. սահմանադրական դատարանի նախագահի աշխատավարձին: ՊԱՇՏՊԱՆԻ ԿՈՂՄԻՑ ՏՐՎՈՂ ՊԱՐԶԱԲԱՆՈՒՄՆԵՐԸ 2. Պաշտպանն ունի 30 աշխատանքային օր տևողությամբ ամենամյա վճարովի արձակուրդի Պաշտպանն իրավասու է մարդու իրավունքների և ազատությունների մասին իրավունք: տեղեկատվության ուսումնասիրության և վերլուծության արդյունքների հիման վրա, 3. Պաշտպանն իր լիազորությունների իրականացման ողջ ժամանակահատվածում ուսումնասիրության արդյունքների ամփոփման նպատակով պետական և տեղական ազատվում է ժամկետային զինվորական ծառայությունից, զորահավաքներից և վարժական ինքնակառավարման մարմիններին ու դրանց պաշտոնատար անձանց ուղարկել հավաքներից: խորհրդատվական բնույթի պարզաբանումներ և առաջարկություններ:

ՀՈԴՎԱԾ 21. ՀՈԴՎԱԾ 17. ՊԱՇՏՊԱՆԻ ԱՆՎՏԱՆԳՈՒԹՅՈՒՆԸ ՊԱՇՏՊԱՆԻ ԶԵԿՈՒՅՑԸ Պաշտպանը և նրա ընտանիքի անդամները գտնվում են պետության պաշտպանության 1. Յուրաքանչյուր տարվա առաջին եռամսյակի ընթացքում Պաշտպանը Հայաստանի ներքո: Իրավասու պետական մարմինները Պաշտպանի դիմումի հիման վրա պարտավոր են Հանրապետության Նախագահին, օրենսդիր, գործադիր և դատական իշխանության ձեռնարկել անհրաժեշտ միջոցառումներ` Պաշտպանի և նրա ընտանիքի անդամների մարմիններ է ներկայացնում նախորդ տարվա ընթացքում իր գործունեության և երկրում անվտանգությունն ապահովելու նպատակով: մարդու իրավունքների ու հիմնարար ազատությունների խախտման մասին զեկույց, իսկ

~301 301 ~ ~302 302 ~ ՀՈԴՎԱԾ 22. 6. Ֆինանսական և բյուջետային հաշվետվությունները Պաշտպանը ներկայացնում է ՊԱՇՏՊԱՆԻ ՏԵՂԱԿԱԼԸ համապատասխանաբար սույն օրենքի 17-րդ հոդվածով և Հայաստանի Հանրապետության (22-րդ հոդվածն ուժը կորցրել է 01.06.06 ՀՕ-112-Ն) բյուջետային օրենսդրությամբ սահմանված կարգերին համապատասխան: (24-րդ հոդվածը խմբ. 01.06.06 ՀՕ-112-Ն) ՀՈԴՎԱԾ 23. ՊԱՇՏՊԱՆԻ ԱՇԽԱՏԱԿԱԶՄԻ ԿԱՐԳԱՎԻՃԱԿԸ ՀՈԴՎԱԾ 25. 1. Պաշտպանի գործունեությունն ապահովելու համար Պաշտպանը ստեղծում է ՊԱՇՏՊԱՆԻ ԱՇԽԱՏԱԿԱԶՄԻ ԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔԸ աշխատակազմ: 1. Պաշտպանը հաստատում է աշխատակազմի կառուցվածքը, նրա կանոնակարգը և 2. Պաշտպանի աշխատակազմն իրականացնում է Պաշտպանի գործունեության անմիջականորեն ղեկավարում է աշխատակազմի աշխատանքները: իրավաբանական, կազմակերպչական, գիտական-վերլուծական, տեղեկատվական և այլ 2. Ծախսերի հաշվարկի շրջանակներում Պաշտպանը որոշում է իր աշխատակազմի ապահովում: աշխատողների թվաքանակը և հաստիքացուցակը: 3. Պաշտպանի աշխատակազմը պետական հիմնարկ է, որն ունի Հայաստանի 3. Աշխատակազմի ղեկավարման հետ կապված հարցերով Պաշտպանն արձակում է Հանրապետության պետական զինանշանի պատկերով և իր անվամբ կնիք: Մարզերում կարող հրամաններ: են ստեղծվել մարդու իրավունքների պաշտպանի մարզային ներկայացուցչություններ: 4. Պաշտպանի աշխատակազմի աշխատակիցները քաղաքացիական ծառայողներ չեն և ՀՈԴՎԱԾ 26. աշխատում են ժամկետային աշխատանքային պայմանագրերով: (2-րդ և 3-րդ ՓՈՐՁԱԳԻՏԱԿԱՆ ԽՈՐՀՈՒՐԴԸ նախադասությունները հանվել են 01.06.06 ՀՕ-112-Ն) 1. Պաշտպանը, խորհրդատվական օգնություն ստանալու նպատակով, կարող է ստեղծել 5. Այն անձինք, ովքեր որևէ պաշտոն են զբաղեցնում Պաշտպանի աշխատակազմում, չեն փորձագիտական խորհուրդներ` կազմված մարդու իրավունքների և հիմնարար կարող մեղադրվել, հետաքննության ենթարկվել, ձերբակալվել, կալանքի ենթարկվել կամ ազատությունների բնագավառում անհրաժեշտ գիտելիքներ ունեցող անձանցից: դատի տրվել Պաշտպանի հանձնարարականի համաձայն իրենց պարտականությունները 2. Փորձագիտական խորհրդի անդամներին հրավիրում է Պաշտպանը: կատարելիս, որևէ գործողության, կարծիքի կամ ընդունած որոշման համար: Եթե աշխատակազմում որևէ պաշտոն զբաղեցնող անձը ձերբակալվում է, կալանքի է ենթարկվում 3. Փորձագիտական խորհրդի կազմը չի կարող գերազանցել 20 անդամը: կամ դատի է տրվում այլ հանգամանքի պատճառով, ապա մեղադրող մարմինը պետք է 4. Փորձագիտական խորհրդի անդամները ներգրավվում են կամավորական հիմունքներով և սահմանված կարգով և ժամկետում այդ մասին տեղեկացնի Պաշտպանին: իրենց գործունեությունն իրականացնում են հասարակական կարգով: (23-րդ հոդվածը փոփ. 01.06.06 ՀՕ-112-Ն) (26-րդ հոդվածը փոփ. 01.06.06 ՀՕ-112-Ն)

ՀՈԴՎԱԾ 24. ՀՈԴՎԱԾ 27. ՊԱՇՏՊԱՆԻ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ ՖԻՆԱՆՍԱՎՈՐՈՒՄԸ ԱՆՑՈՒՄԱՅԻՆ ԴՐՈՒՅԹՆԵՐ

1. Պաշտպանի և նրա աշխատակազմի ֆինանսավորումն իրականացվում է պետական 1. Սույն օրենքի 3-րդ հոդվածի 2-րդ մասը, 6-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետը և 3-րդ մասը, բյուջեի միջոցների հաշվին, որը պետք է ապահովի նրանց բնականոն գործունեությունը: 15-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ կետն ուժի մեջ են մտնում Պաշտպանի նշանակման և 2. Պաշտպանի և նրա աշխատակազմի բյուջեն պետական բյուջեի մաս է, որը Հայաստանի Հանրապետության սահմանադրական դատարան դիմելու իրավունքի մասին ֆինանսավորվում է առանձին տողով: դրույթները Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությամբ սահմանելուց հետո:

3. Պաշտպանը օրենսդրությամբ սահմանված կարգով և «Բյուջետային համակարգի մասին» 2. Մինչև սահմանադրական փոփոխությունները, Հայաստանի Հանրապետության Հայաստանի Հանրապետության օրենքով սահմանված ժամկետում Պաշտպանի և Նախագահը` աշխատակազմի առաջիկա տարվա բյուջետային ֆինանսավորման հայտը (նախահաշիվը) 1) Ազգային ժողովի խմբերի և խմբակցությունների հետ խորհրդակցելուց հետո նշանակում ներկայացնում է պետական լիազորված մարմին` պետական բյուջեի նախագծում ընդգրկելու է Պաշտպանին. համար: 2) տալիս է 6-րդ հոդվածով, 19-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերով պահանջվող 4. Պաշտպանի և նրա աշխատակազմի առաջիկա տարվա բյուջետային ֆինանսավորման համաձայնությունները: հայտը (նախահաշիվը) կառավարության կողմից ընդունվելու դեպքում ընդգրկվում է Առաջին Պաշտպանի պաշտոնավարման ժամկետը լրանում է սույն հոդվածի առաջին պետական բյուջեի նախագծում, իսկ առարկության դեպքում` պետական բյուջեի նախագծի մասով սահմանված սահմանադրական փոփոխություններն ուժի մեջ մտնելուց հետո` հետ միասին ներկայացվում է Ազգային ժողով: երեսուներորդ օրը: Կառավարությունն Ազգային ժողով և Պաշտպանին է ներկայացնում բյուջետային ֆինանսավորման վերաբերյալ առարկության հիմնավորումը: 5. Պաշտպանն ինքնուրույն է տնօրինում իր ֆինանսական միջոցները:

~303 303 ~ ~304 304 ~ Առաջին Պաշտպանը նշանակվում է սույն օրենքն ուժի մեջ մտնելուց հետո` երկու ամսվա ընթացքում: ՀՀ ՕՐԵՆՔԸ ԶԻՆԾԱՌԱՅՈՂՆԵՐԻ ԵՎ ՆՐԱՆՑ ԸՆՏԱՆԻՔՆԵՐԻ ԱՆԴԱՄՆԵՐԻ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ Սույն օրենքն ուժի մեջ է մտնում 2004 թվականի հունվարի 1-ից: ԱՊԱՀՈՎՈՒԹՅԱՆ ՄԱՍԻՆ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱԳԱՀ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՕՐԵՆՔԸ Ռ. ՔՈՉԱՐՅԱՆ ԶԻՆԾԱՌԱՅՈՂՆԵՐԻ ԵՎ ՆՐԱՆՑ ԸՆՏԱՆԻՔՆԵՐԻ ԱՆԴԱՄՆԵՐԻ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ 2003 Թ. ՆՈՅԵՄԲԵՐԻ 15, ԵՐԵՎԱՆ, ՀՕ-23-Ն ԱՊԱՀՈՎՈՒԹՅԱՆ ՄԱՍԻՆ ԸՆԴՈՒՆՎԱԾ Է ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ԿՈՂՄԻՑ 27 ՀՈԿՏԵՄԲԵՐԻ 1998 Թ.

Սույն օրենքը սահմանում է Հայաստանի Հանրապետության զինծառայողների և նրանց ընտանիքների անդամների կենսաթոշակային ապահովության և սոցիալական պաշտպանության իրավական, տնտեսական և կազմակերպական դրույթները:

Գ Լ ՈՒ Խ 1 ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԴՐՈՒՅԹՆԵՐ

ՀՈԴՎԱԾ 1. ԶԻՆԾԱՌԱՅՈՂՆԵՐԻ ԵՎ ՆՐԱՆՑ ԸՆՏԱՆԻՔՆԵՐԻ ԱՆԴԱՄՆԵՐԻ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ԱՊԱՀՈՎՈՒԹՅԱՆ ՄԱՍԻՆ ՕՐԵՆՍԴՐՈՒԹՅՈՒՆԸ Զինծառայողների և նրանց ընտանիքների անդամների սոցիալական ապահովության հարցերը կարգավորվում են Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությամբ, սույն օրենքով, Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերով, օրենսդրական և ենթաօրենսդրական այլ ակտերով:

ՀՈԴՎԱԾ 2. «ԶԻՆԾԱՌԱՅՈՂ» ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆԸ Սույն օրենքի համաձայն` զինծառայող են համարվում Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանության, ներքին գործերի, ազգային անվտանգության, Հայաստանի փրկարար ծառայության` «Հայաստանի փրկարար ծառայության մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի 112-րդ հոդվածով սահմանված դեպքերում, հանրապետական գործադիր մարմինների (այսուհետ` համապատասխան մարմիններ) համակարգի հրամանատարական և շարքային անձնակազմի ծառայողները: (2-րդ հոդվածը փոփ. 08.07.05 ՀՕ-173-Ն)

ՀՈԴՎԱԾ 3. ԶԻՆԾԱՌԱՅՈՂՆԵՐԻՆ ՀԱՎԱՍԱՐԵՑՎԱԾ ԱՆՁԻՆՔ Զինծառայողներին հավասարեցված անձինք են` ա) վարժական հավաքների կանչված զինապարտները, նրանց վրա տարածվում են սույն օրենքի 7 (երրորդ մաս), 8, 9, 13-23, 25-28, 31, 33 (չորրորդ մաս), 34 (չորրորդ մաս), 35, 36 (առաջին մաս), 38, 39, 40 հոդվածներով նախատեսված դրույթները. բ) Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանության մարտական գործողությունների մասնակիցները, նրանց վրա տարածվում են սույն օրենքի 7 (երրորդ մաս), 8, 9, 13-23, 25-28, 29

~305 305 ~ ~306 306 ~ (երրորդ մաս), 33 (երկրորդ, երրորդ և չորրորդ մաս), 34 (չորրորդ մաս), 37 (երրորդ մասի «ա» ՀՈԴՎԱԾ 5. կետ), 38, 39, 40 հոդվածներով նախատեսված դրույթները. ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ՊԱՅՄԱՆԱԳՐԵՐԸ գ) Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարության Եթե զինծառայողների և նրանց ընտանիքների անդամների սոցիալական ապահովության քրեակատարողական ծառայողները, որոնց վրա տարածվում են սույն օրենքով նախատեսված վերաբերյալ Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերով սահմանված են դրույթները, և հարկադիր կատարողները, որոնց վրա տարածվում են սույն օրենքի 6-28, 38 այլ նորմեր, քան նախատեսված են սույն օրենքով, ապա կիրառվում են միջազգային հոդվածներով նախատեսված դրույթները. պայմանագրերի նորմերը: դ) («դ» կետն ուժը կորցրել է 02.11.07 ՀՕ-250-Ն) Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանության մարտերին մասնակցած անձանց Գ Լ ՈՒ Խ 2 մարտական գործողությունների մասնակցի կարգավիճակ է տրվում Հայաստանի ԶԻՆԾԱՌԱՅՈՂՆԵՐԻ ԵՎ ՆՐԱՆՑ ԸՆՏԱՆԻՔԻ ԱՆԴԱՄՆԵՐԻ ԿԵՆՍԱԹՈՇԱԿԱՅԻՆ Հանրապետության կառավարության սահմանած կարգով: ԱՊԱՀՈՎՈՒԹՅՈՒՆԸ ե) պաշտպանության հանրապետական գործադիր մարմնում և Հայաստանի Հանրապետության ոստիկանությունում քաղաքացիական հատուկ ծառայության պաշտոններ ՀՈԴՎԱԾ 6. զբաղեցնող կամ քաղաքացիական հատուկ ծառայության կադրերի ռեզերվում գրանցված ԶԻՆԾԱՌԱՅՈՂՆԵՐԻՆ ԵՎ ՆՐԱՆՑ ԸՆՏԱՆԻՔՆԵՐԻ ԱՆԴԱՄՆԵՐԻՆ ՏՐՎՈՂ ՊԵՏԱԿԱՆ ԿԵՆՍԱԹՈՇԱԿՆԵՐԻ անձինք՝ նրանց վրա տարածվում են սույն օրենքի 6-28 հոդվածներով, 30 հոդվածի չորրորդ ՏԵՍԱԿՆԵՐԸ մասով (երկարամյա ծառայության կենսաթոշակի անցնելու դեպքում տրվող դրամական Զինծառայողներին նշանակվում են պետական կենսաթոշակներ` օգնությունը), 33-34 հոդվածներով, 37 հոդվածի երրորդ մասի «ա» կետով, 38-40 հոդվածներով ա) երկարամյա ծառայության համար. նախատեսված դրույթները: բ) հաշմանդամության համար: Սույն օրենքի այն դրույթները, որոնք վերաբերում են զոհված (մահացած) զինծառայողների Զոհված (մահացած) զինծառայողների ընտանիքների անդամներին նշանակվում է ընտանիքներին, տարածվում են նաև` սոցիալական կենսաթոշակ` կերակրողին կորցնելու դեպքում: ա) ծառայությունից սահմանված կարգով արձակված և, անկախ ժամանակաշրջանից, մահացած այն զինծառայողների ընտանիքների վրա, որոնց մահվան պատճառը ծառայության ՀՈԴՎԱԾ 7. ընթացքում ստացած վնասվածքն է, խեղումը կամ առաջացած հիվանդությունը. ԿԵՆՍԱԹՈՇԱԿՆԵՐԻ ՆՇԱՆԱԿՄԱՆ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐԸ բ) ծառայողական պարտականությունները կատարելիս անհայտ կորած, ինչպես նաև Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգով անհայտ բացակայող Զինծառայողներին երկարամյա ծառայության կենսաթոշակ նշանակվում և վճարվում է կամ մահացած ճանաչված զինծառայողների ընտանիքների վրա: ծառայությունից սահմանված կարգով արձակվելուց հետո: (3-րդ հոդվածը խմբ. 15.05.01 ՀՕ-186, լրաց. 27.07.01 ՀՕ-204, փոփ. 18.11.03 ՀՕ-36-Ն, լրաց. Երկարամյա ծառայության կենսաթոշակի իրավունք ստացած և զինվորական 25.12.03 ՀՕ-57-Ն, խմբ. 14.12.04 ՀՕ-49-Ն, փոփ. 29.11.06 ՀՕ-225-Ն, լրաց. 28.11.07 ՀՕ-287-Ն, ծառայությունը շարունակող զինծառայողների ամսական դրամական բավարարմանը 06.12.07 ՀՕ-289-Ն) նշանակվում են հավելումներ` Հայաստանի Հանրապետության կառավարության սահմանած կարգով և չափերով: ՀՈԴՎԱԾ 4. Զինծառայողներին` հաշմանդամության կենսաթոշակ, իսկ կերակրողին կորցնելու ՊԵՏԱԿԱՆ ՄԱՐՄԻՆՆԵՐԻ ԵՎ ԳՈՐԾԱՏՈՒՆԵՐԻ ՊԱՐՏԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ԶԻՆԾԱՌԱՅՈՂՆԵՐԻ դեպքում` նրանց ընտանիքների անդամներին սոցիալական կենսաթոշակ է նշանակվում ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ԱՊԱՀՈՎՈՒԹՅԱՆ ԲՆԱԳԱՎԱՌՈՒՄ անկախ ծառայության տևողությունից: Համապատասխան մարմինների` սոցիալական ապահովության խնդիրներ իրականացնող ստորաբաժանումները, ինչպես նաև բոլոր կարգի գործատուները, զինծառայողների (նրանց ՀՈԴՎԱԾ 8. հավասարեցված անձանց) ու նրանց ընտանիքների անդամների պահանջով, պարտավոր են ԿԵՆՍԱԹՈՇԱԿԻ ԸՆՏՐՈՒԹՅԱՆ ԻՐԱՎՈՒՆՔԸ նրանց ապահովել սույն օրենքով սահմանվող սոցիալական ապահովության իրավունքներից և Պետական տարբեր կենսաթոշակների իրավունք ունեցող անձին իր ընտրությամբ երաշխիքներից օգտվելու համար անհրաժեշտ փաստաթղթերով, որոնց ցանկը, տրամադրելու նշանակվում է մեկ կենսաթոշակ: կարգն ու պայմանները սահմանում է Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը: (8-րդ հոդվածը խմբ. 14.12.04 ՀՕ-49-Ն) Համապատասխան մարմինների` սոցիալական ապահովության խնդիրներ իրականացնող ստորաբաժանումները պարտավոր են` ՀՈԴՎԱԾ 9. ա) կենսաթոշակների նշանակման կարգի հետ կապված հարցերով իրենց դիմած ԿԵՆՍԱԹՈՇԱԿՆԵՐԻ ՎՃԱՐՄԱՆ ՄԻՋՈՑՆԵՐԸ քաղաքացիներին ապահովել խորհրդատվությամբ, իսկ անհրաժեշտության դեպքում նրանց Սույն օրենքի համաձայն` զինծառայողներին և նրանց ընտանիքների անդամներին աջակցել պահանջվող փաստաթղթեր ստանալու գործում. նշանակված պետական կենսաթոշակները վճարվում են Հայաստանի Հանրապետության բ) գործատուներից, պետական մարմիններից կամ առանձին անձանցից պահանջել պետական բյուջեից: համապատասխան փաստաթղթեր, իսկ անհրաժեշտության դեպքում ստուգել դրանց Զինծառայողների կենսաթոշակները հաշվարկելիս նրանց դրամական բավարարմանը արժանահավատությունը: միացվում է սննդի փոխհատուցման գումարը:

~307 307 ~ ~308 308 ~ ՀՈԴՎԱԾ 10. գործունեության տեսակների ցանկը, հաշվառման կարգն ու պայմանները սահմանում է ԵՐԿԱՐԱՄՅԱ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ ԿԵՆՍԱԹՈՇԱԿ ՆՇԱՆԱԿԵԼՈՒ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐԸ Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը: Երկարամյա ծառայության կենսաթոշակ ստանալու իրավունքից օգտվում են Հայաստանի (12-րդ հոդվածը խմբ. 14.12.04 ՀՕ-49-Ն) Հանրապետության պաշտպանության, ոստիկանության, ազգային անվտանգության, արտակարգ իրավիճակների հանրապետական գործադիր մարմիններում ծառայությունը ՀՈԴՎԱԾ 13. կարգավորող օրենքներով սահմանված կարգով և ժամկետներով զինվորական ծառայություն ՀԱՇՄԱՆԴԱՄՈՒԹՅԱՆ ԿԵՆՍԱԹՈՇԱԿ ՆՇԱՆԱԿԵԼՈՒ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐԸ անցած այն զինծառայողները, ովքեր` Հաշմանդամության կենսաթոշակ նշանակվում է բժշկասոցիալական փորձաքննություն ա) ծառայությունից սահմանված կարգով արձակվելու պահին ունեն առնվազն 20 տարվա իրականացնող իրավասու պետական մարմնի կողմից հաշմանդամ ճանաչված զինվորական ծառայության ընդհանուր ժամկետ (ստաժ). զինծառայողներին, եթե նրանք հաշմանդամ են ճանաչվել` բ) տարիքի կամ առողջական վիճակի կամ հաստիքների կրճատման պատճառով ա) զինվորական ծառայության ընթացքում. զինվորական ծառայությունից արձակվելու պահին առնվազն 50 տարեկան են և ունեն 25 և բ) ծառայությունից սահմանված կարգով արձակվելուց հետո 5 տարվա ընթացքում, սակայն ավելի տարվա ընդհանուր աշխատանքային (ապահովագրական) ստաժ, որում զինվորական ծառայության ժամանակ ծագած հիվանդության, վնասվածքի կամ խեղման պատճառով, այդ ծառայության ընդհանուր ժամկետը (ստաժը) կազմում է առնվազն 8 տարի: ժամկետից ուշ, սակայն ծառայության ժամանակ ստացած վնասվածքի հետևանքով ծագած Սույն հոդվածով սահմանված անհրաժեշտ զինվորական ծառայության ստաժի հաշմանդամության պատճառով: բացակայության դեպքում զինծառայողների կենսաթոշակային ապահովությունն Սույն օրենքի համաձայն` հաշմանդամության կենսաթոշակի իրավունք տվող իրականացվում է «Պետական կենսաթոշակների մասին» Հայաստանի Հանրապետության պատճառներն են զինվորական ծառայության ժամանակ ստացած վնասվածքները, օրենքով: խեղումները և հիվանդությունները: (10-րդ հոդվածը խմբ. 14.12.04 ՀՕ-49-Ն) (13-րդ հոդվածը խմբ. 14.12.04 ՀՕ-49-Ն)

ՀՈԴՎԱԾ 11. ՀՈԴՎԱԾ 14. ԵՐԿԱՐԱՄՅԱ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ ԿԵՆՍԱԹՈՇԱԿԻ ՉԱՓԵՐԸ ՀԱՇՄԱՆԴԱՄՈՒԹՅԱՆ ԿԵՆՍԱԹՈՇԱԿԻ ՉԱՓԵՐԸ երկարամյա ծառայության կենսաթոշակը նշանակվում է հետևյալ չափերով` Զինծառայողների հաշմանդամության կենսաթոշակը նշանակվում է հետևյալ չափերով` ա) սույն օրենքի 10 հոդվածի առաջին մասի «ա» կետում նշված զինծառայողներին` ա) 1-ին խմբի հաշմանդամներին` ամսական դրամական բավարարման և սննդի ամսական դրամական բավարարման և սննդի փոխհատուցման գումարի 70 տոկոսի չափով: 20 փոխհատուցման գումարի 70 տոկոսի չափով, բայց ոչ պակաս Հայաստանի Հանրապետության տարուց ավելի ծառայած յուրաքանչյուր լրիվ տարվա դիմաց երկարամյա ծառայության օրենսդրությամբ սահմանված բազային կենսաթոշակի 200 տոկոսից. կենսաթոշակին ավելանում է ամսական դրամական բավարարման և սննդի փոխհատուցման գումարի երկու, իսկ աշխատած և զինվորական ծառայության հետ չկապված յուրաքանչյուր բ) 2-րդ խմբի հաշմանդամներին` ամսական դրամական բավարարման և սննդի տարվա համար` մեկ տոկոսի չափով. փոխհատուցման գումարի 60 տոկոսի չափով, բայց ոչ պակաս բազային կենսաթոշակի 150 տոկոսից. բ) սույն օրենքի 10 հոդվածի առաջին մասի «բ» կետում թվարկված զինծառայողներին` ամսական դրամական բավարարման և սննդի փոխհատուցման գումարի 65 տոկոսի չափով: 8 գ) 3-րդ խմբի հաշմանդամներին` ամսական դրամական բավարարման և սննդի տարուց ավելի զինվորական ծառայության յուրաքանչյուր մեկ լրիվ տարվա համար փոխհատուցման գումարի 40 տոկոսի չափով, բայց ոչ պակաս բազային կենսաթոշակից: երկարամյա ծառայության կենսաթոշակին ավելանում է ամսական դրամական բավարարման և սննդի փոխհատուցման գումարի մեկ տոկոսի, բայց ոչ ավելի 5 տոկոսը, 25 տարուց ավելի ՀՈԴՎԱԾ 15. արտոնյալ հաշվարկով զինվորական ծառայության և այլ բնույթի գործունեության մեկ լրիվ ԿԵՐԱԿՐՈՂԻՆ ԿՈՐՑՆԵԼՈՒ ԴԵՊՔՈՒՄ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ԿԵՆՍԱԹՈՇԱԿԻ ՆՇԱՆԱԿՄԱՆ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐԸ տարվա համար` 2 տոկոսի և 25 տարուց ավելի աշխատած և զինվորական ծառայության հետ Կերակրողին կորցնելու դեպքում սոցիալական կենսաթոշակ է նշանակվում զոհված չկապված մեկ լրիվ տարվա համար` մեկ տոկոսի չափով: (մահացած) զինծառայողի ընտանիքի այն անդամներին, ովքեր գտնվել են նրա խնամքի տակ, Բոլոր դեպքերում, կենսաթոշակը չի կարող գերազանցել ամսական դրամական իսկ տարիքային կենսաթոշակի իրավունք տվող տարիքը լրացած կամ անկախ տարիքից բավարարման և սննդի փոխհատուցման գումարի չափը և ցածր լինել Հայաստանի հաշմանդամ ճանաչված ծնողներին, ամուսնուն, ինչպես նաև մինչև 18 տարեկան դառնալը Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված բազային կենսաթոշակի 150 տոկոսից: հաշմանդամ ճանաչված զավակներին` անկախ նրանից` վերջիններս զոհված (մահացած) (11-րդ հոդվածը խմբ. 14.12.04 ՀՕ-49-Ն) կերակրողի խնամքի տակ եղել են, թե ոչ: Կերակրողին կորցնելու դեպքում զինծառայողի ընտանիքի անդամներին սոցիալական ՀՈԴՎԱԾ 12. կենսաթոշակ է նշանակվում` անկախ կերակրողի զոհվելու (մահանալու) պատճառից և անցած ԵՐԿԱՐԱՄՅԱ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ ԿԵՆՍԱԹՈՇԱԿ ՆՇԱՆԱԿԵԼՈՒ ՀԱՄԱՐ ԱՆՀՐԱԺԵՇՏ ՍՏԱԺԻ ժամանակաշրջանից: ՀԱՇՎԱՐԿՄԱՆ ԿԱՐԳԸ ԵՎ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐԸ Կերակրողին կորցնելու դեպքում սոցիալական կենսաթոշակի իրավունք ունեցող Զինծառայողներին երկարամյա ծառայության կենսաթոշակ նշանակելու համար ընտանիքի բոլոր անդամների համար նշանակվում և վճարվում է մեկ ընդհանուր անհրաժեշտ զինվորական ծառայության ընդհանուր ժամկետի (ստաժի) օրացուցային և կենսաթոշակ: զինվորական ծառայության ժամկետի (ստաժի) արտոնյալ հաշվարկի, ինչպես նաև այլ բնույթի

~309 309 ~ ~310 310 ~ Կերակրողին կորցնելու դեպքում ընտանիքի անդամի պահանջով սոցիալական Խորթ հայրը և խորթ մայրը կենսաթոշակի իրավունք ունեն հարազատ հոր և մոր հետ կենսաթոշակի նրա բաժինն առանձնացվում և վճարվում է առանձին: համահավասար, եթե զոհված (մահացած) խորթ զավակին պահել և դաստիարակել են Կենսաթոշակի բաժնի առանձնացումը կատարվում է այն ամսվան հաջորդող ամսվա առնվազն 5 տարի: սկզբին, երբ ստացվել է առանձնացման վերաբերյալ դիմումը: Խորթ զավակները կենսաթոշակի իրավունք ունեն հարազատ զավակներին Կերակրողին կորցնելու դեպքում սոցիալական կենսաթոշակով ապահովվող ընտանիքի համահավասար: անդամների թիվը փոփոխվելիս` կենսաթոշակը փոփոխվում է կենսաթոշակի իրավունք Զոհված (մահացած) զինծառայողի ամուսնուն նշանակված կենսաթոշակը պահպանվում է ունեցող ընտանիքի անդամների թվին համապատասխան: նաև կենսաթոշակառուի նոր ամուսնության դեպքում: (15-րդ հոդվածը խմբ. 14.12.04 ՀՕ-49-Ն) ՀՈԴՎԱԾ 18. ՀՈԴՎԱԾ 16. ԿԵՐԱԿՐՈՂԻՆ ԿՈՐՑՆԵԼՈՒ ԴԵՊՔՈՒՄ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ԿԵՆՍԱԹՈՇԱԿ ՎՃԱՐԵԼԸ ՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԼՐԻՎ ԿԵՐԱԿՐՈՂԻՆ ԿՈՐՑՆԵԼՈՒ ԴԵՊՔՈՒՄ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ԿԵՆՍԱԹՈՇԱԿԻ ԻՐԱՎՈՒՆՔ ՈՒՆԵՑՈՂ ԽՆԱՄՔԻ ՏԱԿ ԳՏՆՎՈՂ ԵՐԵԽԱՅԻՆ ԸՆՏԱՆԻՔԻ ԱՆԴԱՄՆԵՐԸ Պետության լրիվ խնամքի տակ գտնվող և խնամակալական կազմակերպությունում ապրող Կերակրողին կորցնելու դեպքում սոցիալական կենսաթոշակի իրավունք ունեն ընտանիքի երեխայի` կերակրողին կորցնելու դեպքում նշանակված սոցիալական կենսաթոշակը հետևյալ անդամները. վճարվում է «Պետական կենսաթոշակների մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի 30 հոդվածի երրորդ մասով սահմանված կարգով: ա) 18 տարին չլրացած երեխան, եղբայրը, քույրը և թոռը, ընդ որում` եղբայրը, քույրը և թոռը, եթե չունեն աշխատունակ ծնողներ և չեն աշխատում. (18-րդ հոդվածը խմբ. 14.12.04 ՀՕ-49-Ն) բ) 18 տարեկան և դրանից բարձր տարիքի հաշմանդամ զավակները, եթե նրանք հաշմանդամ են ճանաչվել մինչև իրենց 18 տարին լրանալը և չեն աշխատում. ՀՈԴՎԱԾ 19.

գ) տարիքային կենսաթոշակի իրավունք տվող տարիքը լրացած կամ անկախ տարիքից ԿԵՐԱԿՐՈՂԻՆ ԿՈՐՑՆԵԼՈՒ ԴԵՊՔՈՒՄ ՆՇԱՆԱԿՎՈՂ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ԿԵՆՍԱԹՈՇԱԿԻ ՉԱՓԵՐԸ հաշմանդամ ճանաչված ծնողները, ամուսինը, եթե չեն աշխատում. Կերակրողին կորցնելու դեպքում սոցիալական կենսաթոշակ նշանակվում է` դ) ամուսինը կամ ընտանիքի այլ գործունակ չափահաս անդամը կամ օրենքով սահմանված ա) յուրաքանչյուր երեխային` կերակրողի դրամական բավարարման և սննդի կարգով խնամակալ ճանաչված անձը՝ անկախ տարիքից, եթե նա զբաղված է զոհված փոխհատուցման գումարի 40 տոկոսի չափով, բայց ոչ պակաս Հայաստանի Հանրապետության (մահացած) կերակրողի ութ տարին չլրացած երեխայի, եղբոր, քրոջ կամ թոռան խնամքով և չի օրենսդրությամբ սահմանված բազային կենսաթոշակից. աշխատում. բ) ծնողներին կորցրած (զոհվածի, մահացածի) զավակներից յուրաքանչյուրին` կերակրողի ե) պապը և տատը, եթե չունեն աշխատունակ զավակներ և չեն աշխատում: դրամական բավարարման և սննդի փոխհատուցման գումարի 60 տոկոսի չափով, բայց ոչ Բարձրագույն և միջնակարգ մասնագիտական ուսումնական հաստատությունների պակաս Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված բազային մասնագիտական-տեխնիկական ուսումնարանների առկա (ցերեկային) ուսուցմամբ կենսաթոշակի 200 տոկոսից. սովորողները կերակրողին կորցնելու դեպքում սոցիալական կենսաթոշակ ստանալու գ) ընտանիքի յուրաքանչյուր անաշխատունակ անդամին` կերակրողի դրամական իրավունք ունեն մինչև նշված ուսումնական հաստատություններն ավարտելը, բայց ոչ ավելի, բավարարման և սննդի փոխհատուցման գումարի 30 տոկոսի չափով, բայց ոչ պակաս քան մինչև նրանց 23 տարին լրանալը: Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված բազային կենսաթոշակից: Կերակրողին կորցնելու դեպքում սոցիալական կենսաթոշակի իրավունք ունեն նաև Կերակրողին կորցնելու դեպքում սոցիալական կենսաթոշակ նշանակվում և վճարվում է ծառայությունից սահմանված կարգով արձակված (ազատված) և կենսաթոշակի իրավունք անկախ այն բանից, թե կենսաթոշակի իրավունք ունեցող անձը սահմանված կարգով այլ ձեռք բերած, սակայն կենսաթոշակ նշանակելու համար չդիմած և ծառայությունից սահմանված կենսաթոշակներ կամ սոցիալական նպաստներ ստանում է, թե ոչ: կարգով արձակվելուց (ազատվելուց) հետո` վեց ամսվա ընթացքում մահացած նախկին զինծառայողների ընտանիքների անդամները: ՀՈԴՎԱԾ 20. (16-րդ հոդվածը խմբ. 14.12.04 ՀՕ-49-Ն, լրաց. 04.10.06 ՀՕ-168-Ն) ԿԵՆՍԱԹՈՇԱԿՆԵՐԻ ՆՇԱՆԱԿՄԱՆ ԵՎ ՄԵՐԺՄԱՆ ԿԱՐԳԸ Սույն օրենքի համաձայն` զինծառայողների և նրանց ընտանիքների անդամների համար ՀՈԴՎԱԾ 17. սահմանվող կենսաթոշակների նշանակման հարցը որոշում է համապատասխան ԿԵՐԱԿՐՈՂԻՆ ԿՈՐՑՆԵԼՈՒ ԴԵՊՔՈՒՄ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ԿԵՆՍԱԹՈՇԱԿԻ ԻՐԱՎՈՒՆՔ ՎԵՐԱՊԱՀՈՂ մարմինների` սոցիալական ապահովության խնդիրներն իրականացնող ստորաբաժանումը` ԼՐԱՑՈՒՑԻՉ ԵՐԱՇԽԻՔՆԵՐԸ դիմում (զեկուցագիր) և անհրաժեշտ այլ փաստաթղթեր ներկայացնելուց հետո` ոչ ուշ, քան 10 Որդեգրողները կենսաթոշակի իրավունք ունեն ծնողներին համահավասար, իսկ օրվա ընթացքում: որդեգրվածները` հարազատ զավակներին համահավասար: Մերժման որոշում ընդունելու դեպքում` ամենաուշը 5 օրվա ընթացքում, համապատասխան Կերակրողին կորցնելու դեպքում սոցիալական կենսաթոշակի իրավունք ունեցող մարմինն այդ մասին գրավոր ծանուցում է դիմողին` նշելով մերժման պատճառը և անչափահասներն այդ իրավունքը պահպանում են նաև որդեգրվելու դեպքում: բողոքարկման կարգը, միաժամանակ վերադարձնելով բոլոր փաստաթղթերը: Կենսաթոշակ նշանակելու համար անհրաժեշտ փաստաթղթերի ցանկը, կենսաթոշակ նշանակելու համար դիմելու, կենսաթոշակ նշանակելու (վերահաշվարկելու), կենսաթոշակի

~311 311 ~ ~312 312 ~ տեսակ փոխելու, կենսաթոշակ վճարելու և կենսաթոշակի գործ (փաստաթղթեր) վարելու ՀՈԴՎԱԾ 23. կարգը սահմանում է Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը: ԿԵՆՍԱԹՈՇԱԿՆԵՐԻ ՆՇԱՆԱԿՄԱՆ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ ՈՐՈՇՈՒՄՆԵՐԻ ԳԱՆԳԱՏԱՐԿՈՒՄԸ (20-րդ հոդվածը խմբ. 14.12.04 ՀՕ-49-Ն) Սույն օրենքով սահմանվող կենսաթոշակների նշանակման վերաբերյալ համապատասխան մարմինների որոշումները կարող են բողոքարկվել վերադասության կամ դատական կարգով: ՀՈԴՎԱԾ 21. (23-րդ հոդվածը փոփ. 14.12.04 ՀՕ-49-Ն) ԿԵՆՍԱԹՈՇԱԿԻ ՆՇԱՆԱԿՄԱՆ ԺԱՄԿԵՏՆԵՐԸ Սույն օրենքի համաձայն հաշվարկվող կենսաթոշակները նշանակվում են` ՀՈԴՎԱԾ 24.

ա) երկարամյա ծառայության և հաշմանդամության կենսաթոշակները` զինծառայությունից ԱՄՍԱԿԱՆ ԴՐԱՄԱԿԱՆ ԲԱՎԱՐԱՐՈՒՄԸ ՈՐՈՇԵԼՈՒ ԿԱՐԳԸ արձակվելու կամ բժշկասոցիալական փորձաքննություն իրականացնող իրավասու պետական Սույն օրենքով սահմանված կենսաթոշակները հաշվարկելիս` որպես ամսական մարմնի կողմից հաշմանդամությունը հաստատվելու օրվանից, եթե կենսաթոշակ ստանալու դրամական բավարարման (վաստակի) չափ ընդունվում է զինվորական ծառայությունից դիմումը տրվել է զինծառայությունից սահմանված կարգով արձակվելուց կամ արձակվելու կամ կենսաթոշակի իրավունքի առաջացման պահին նախորդող ամսում հաշմանդամությունը հաստատվելուց հետո` 6 ամսվա ընթացքում. զինծառայողի ստացած դրամական բավարարումը և սննդի փոխհատուցման գումարը: բ) կերակրողին կորցնելու դեպքում սոցիալական կենսաթոշակը` կենսաթոշակի իրավունք Դրամական բավարարման մեջ մտնող վճարումների տեսակների ցանկը սահմանում է առաջանալու օրվանից, եթե կենսաթոշակի համար դիմումը տրվել է կերակրողին կորցնելու Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը: օրվանից հետո` 6 ամսվա ընթացքում: Պարտադիր ժամկետային ծառայության շարքային կազմի զինծառայողներին` Սույն հոդվածի առաջին մասում սահմանված ժամկետներից ավելի ուշ դիմում տալու հաշմանդամության կենսաթոշակ, իսկ նրանց ընտանիքների անդամներին` կերակրողին դեպքում կենսաթոշակը նշանակվում է դիմում տալու օրվանից: կորցնելու դեպքում սոցիալական կենսաթոշակ է նշանակվում սույն օրենքի 14 և 19 Զինծառայողների հաշմանդամության կենսաթոշակները նշանակվում են ԲՍՓՀ-ի կողմից հոդվածներով սահմանված նվազագույն չափերի կրկնապատիկով: սահմանված` հաշմանդամության ամբողջ ժամանակահատվածի համար: (4-րդ մասն ուժը կորցրել է 14.12.04 ՀՕ-49-Ն) ՀՈԴՎԱԾ 25.

Զինծառայողների երկարամյա ծառայության կենսաթոշակները նշանակվում են ցմահ: ԿԵՆՍԱԹՈՇԱԿԻ ՀԱՎԵԼՈՒՄՆԵՐԻ ՀԱՇՎԱՐԿՄԱՆ ԿԱՐԳԸ

Կերակրողին կորցնելու դեպքում սոցիալական կենսաթոշակը նշանակվում է այն ամբողջ Զինծառայողների կենսաթոշակները հաշվարկելիս և նշանակելիս սահմանվում են հետևյալ ժամանակահատվածի համար, որի ընթացքում զոհված (մահացած) զինծառայողի ընտանիքի հավելումները` անդամը պահպանում է կերակրողին կորցնելու դեպքում սոցիալական կենսաթոշակ ա) պատերազմի, ինչպես նաև ծառայողական պարտականությունների կատարման ստանալու իրավունք (սույն օրենքի 16 հոդված): ընթացքում հաշմանդամ դարձածների համար` ըստ հաշմանդամության խմբերի, սույն օրենքի Կենսաթոշակի չափի փոփոխումը կամ ընտանիքի անդամների կենսաթոշակի վճարման 14 հոդվածով հաշվարկվող` հաշմանդամության կենսաթոշակի նվազագույն չափով. դադարեցումը կատարվում է այն ամսվան հաջորդող ամսվա սկզբից, որի ընթացքում բ) Հայրենական մեծ պատերազմի, Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանության կամ առաջացել են կենսաթոշակի չափի փոփոխման կամ վճարման դադարեցումը պայմանավորող այլ պետություններում մարտական գործողությունների մասնակիցների համար` Հայաստանի հանգամանքներ: Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված բազային կենսաթոշակի 60 տոկոսի չափով. (21-րդ հոդվածը փոփ. 14.12.04 ՀՕ-49-Ն) գ) իրենց խնամքի տակ, սույն օրենքի 16 հոդվածի «ա» և «բ» կետերով սահմանված, ինչպես նաև օրենքով սահմանված կարգով խնամարկյալներ ունեցող կենսաթոշակառուների համար` ՀՈԴՎԱԾ 22. յուրաքանչյուր խնամարկյալին` բազային կենսաթոշակի 30 տոկոսի չափով. ՀԱՇՄԱՆԴԱՄՈՒԹՅԱՆ ԿԵՆՍԱԹՈՇԱԿԻ ՀԵՏԱԳԱ ՎԵՐԱՀԱՇՎԱՐԿԸ դ) 1-ին խմբի հաշմանդամների համար` բազային կենսաթոշակի 60 տոկոսի, իսկ 2-րդ խմբի հաշմանդամների, ինչպես նաև 70 և բարձր տարիքի կենսաթոշակառուների համար` բազային Եթե վերազննության հետևանքով բժշկասոցիալական փորձաքննություն իրականացնող կենսաթոշակի 40 տոկոսի չափով. իրավասու պետական մարմինը զինծառայողների հաշմանդամության խումբը փոխելու վերաբերյալ որոշում է կայացնում, ապա հաշմանդամության կենսաթոշակը վճարվում է ե) Հայաստանի ազգային հերոսների, նախկին ԽՍՀՄ հերոսների, 1-ին և 2-րդ աստիճանի «Պետական կենսաթոշակների մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի 23 և 24 Մարտական խաչ, ինչպես նաև Փառքի 3 աստիճանների շքանշանակիրների համար` բազային հոդվածներով սահմանված կարգով: Ընդ որում, եթե հաշմանդամության խումբը բարձրանում կենսաթոշակի չափով. է, ապա հաշմանդամության կենսաթոշակի չափը որոշվում է սույն օրենքի 14 հոդվածով զ) Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանության ժամանակ մարտական սահմանված կարգով` անկախ հաշմանդամության խմբի փոփոխման հանգեցնող գործողություններին մասնակցելու հետևանքով, ինչպես նաև ծառայողական պատճառներից: պարտականությունների կատարման ժամանակ հաշմանդամ դարձած շարքային (22-րդ հոդվածը փոփ. 14.12.04 ՀՕ-49-Ն) զինծառայողների համար` սույն օրենքի 14 և 24 հոդվածներով սահմանված կարգով հաշվարկված կենսաթոշակի 80 տոկոսի չափով. է) Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանության ժամանակ մարտական գործողություններին մասնակցելու հետևանքով, ինչպես նաև ծառայողական պարտականությունների կատարման ժամանակ զոհված շարքային զինծառայողների

~313 313 ~ ~314 314 ~ ընտանիքների համար` սույն օրենքի 19 և 24 հոդվածներով սահմանված կարգով Ծառայությունից սահմանված կարգով արձակված (ազատված), ինչպես նաև հաշվարկված` կերակրողին կորցնելու դեպքում կենսաթոշակի 80 տոկոսի չափով: բժշկասոցիալական փորձաքննություն իրականացնող իրավասու պետական մարմնի կողմից Սույն հոդվածի առաջին մասով սահմանված հավելումները կարող են հաշվեգրվել հաշմանդամ ճանաչված և կենսաթոշակի իրավունք ձեռք բերած, սակայն կենսաթոշակ միաժամանակ` բացառությամբ «ա» և «բ» կետերով նախատեսվածների, բայց ընդհանուր նշանակելու համար չդիմած և ծառայությունից սահմանված կարգով արձակվելուց գումարով բազային կենսաթոշակի ութապատիկից ոչ ավելի: (ազատվելուց) կամ հաշմանդամությունը հաստատվելուց հետո` վեց ամսվա ընթացքում մահացած նախկին զինծառայողների ընտանիքների անդամներին վճարվում է թաղման (25-րդ հոդվածը լրաց. 25.12.03 ՀՕ-56-Ն, փոփ. 14.12.04 ՀՕ-49-Ն, 11.11.05 ՀՕ-222-Ն, 29.11.06 ՀՕ-225-Ն, 25.12.06 ՀՕ-25-Ն) նպաստ` բազային կենսաթոշակի յոթանասունհինգապատիկի չափով` սույն հոդվածով սահմանված կարգով: Եթե կենսաթոշակառուի թաղումը կատարում են ընտանիքի անդամ չհամարվող անձինք, ՀՈԴՎԱԾ 26. ապա նրանց վճարվում է թաղման նպաստ փաստացի կատարած ծախսերի չափով` վերը ԿԵՆՍԱԹՈՇԱԿ ՎՃԱՐԵԼԸ, ՎՃԱՐԵԼԸ ԿԱՍԵՑՆԵԼԸ, ԴԱԴԱՐԵՑՆԵԼԸ ԵՎ ՎԵՐՍԿՍԵԼԸ նշված նպաստի սահմաններում: Սույն օրենքով նշանակված կենսաթոշակը վճարվում է ըստ կենսաթոշակառուի փաստացի Նշված գումարները վճարվում են, եթե դրանց համար դիմում են տվել կենսաթոշակառուի բնակության վայրի: մահվանից հետո` ոչ ուշ քան 12 ամսվա ընթացքում: Կենսաթոշակը կարող է վճարվել լիազորագրով: Կասեցված կենսաթոշակի վճարումը (28-րդ հոդվածը լրաց. 04.10.06 ՀՕ-168-Ն) լիազորագրով չի վերսկսվում: Կենսաթոշակը մեկ լիազորագրով անընդմեջ կարող է վճարվել վեց ամսից ոչ ավելի՝ սկսած Գ Լ ՈՒ Խ 3 կենսաթոշակ չստացած ամսից: ԶԻՆԾԱՌԱՅՈՂՆԵՐԻ ԵՎ ՆՐԱՆՑ ԸՆՏԱՆԻՔՆԵՐԻ ԱՆԴԱՄՆԵՐԻ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ՊԱՇՏՊԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ Պետության լրիվ խնամքի տակ գտնվող և խնամակալական կազմակերպությունում ապրող կենսաթոշակառուին (բացառությամբ սույն օրենքի 18 հոդվածով սահմանված դեպքի) վճարվում է նշանակված կենսաթոշակի 50 տոկոսը: ՀՈԴՎԱԾ 29. ԶԻՆԾԱՌԱՅՈՂՆԵՐԻ ԱՇԽԱՏԱՆՔԱՅԻՆ ԵՐԱՇԽԻՔՆԵՐԸ Ազատազրկման վայրում գտնվող ազատազրկվածին կենսաթոշակ նշանակվում և վճարվում է Հայաստանի Հանրապետության կառավարության սահմանած կարգով: Զինծառայողները` բացառությամբ ժամկետային պարտադիր զինվորական ծառայության մեջ գտնվողների, չեն կարող ծառայությունից արձակվել մինչև երկարամյա ծառայության (6-րդ մասն ուժը կորցրել է 26.12.08 ՀՕ-38-Ն) կենսաթոշակի իրավունք ձեռք բերելը, բացի այն դեպքերից, երբ ծառայությունը դադարեցվում Զինվորական ծառայության, քրեակատարողական ծառայության, հարկադիր կատարման է նրանց անձնական ցանկությամբ, առողջական վիճակի, հաստիքների կամ զինված ուժերի ծառայության կամ դատախազությունում ծառայության անցնելու դեպքում սույն օրենքով թվակազմը կրճատելու, պայմանագրի ժամկետը ավարտվելու կամ պայմանագրի պայմանները նշանակված կենսաթոշակների վճարումը դադարեցվում է ծառայության անցնելու ամսվան չկատարելու կապակցությամբ, զինվորական կանոնադրությունների պահանջների հաջորդող ամսվա 1-ից: պարբերական խախտումների պատճառով, ինչպես նաև Հայաստանի Հանրապետության Սույն օրենքով նշանակված կենսաթոշակների վճարումը կասեցվում, դադարեցվում և օրենսդրությամբ սահմանված այլ դեպքերում: վերսկսվում է «Պետական կենսաթոշակների մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի Հայաստանի Հանրապետության տարածքում գործունեություն իրականացնող բոլոր 60 հոդվածով սահմանված կարգով: գործատուները պարտավոր են մինչև զորակոչվելն իրենց մոտ աշխատած ժամկետային (26-րդ հոդվածը խմբ. 14.12.04 ՀՕ-49-Ն, լրաց. 04.10.06 ՀՕ-168-Ն, փոփ. 26.12.08 ՀՕ-38-Ն) զինծառայողներին, զինված ուժերից սահմանված կարգով արձակվելուց հետո` երկամսյա ժամկետում, ընդունել աշխատանքի` նախկինից ոչ ցածր պաշտոնով: ՀՈԴՎԱԾ 27. Աշխատողների թվակազմի կամ հաստիքների կրճատման ժամանակ այլ հավասար ՊԱՀՈՒՄՆԵՐ ԿԵՆՍԱԹՈՇԱԿԻՑ պայմանների դեպքում, զինված ուժերի շարքերից սահմանված կարգով արձակվելուց հետո` Սույն օրենքով սահմանված կենսաթոշակներից պահումներ կատարվում են «Պետական մեկ տարվա ընթացքում, զինծառայողները, Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ կենսաթոշակների մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի 63 հոդվածով սահմանված սահմանված կարգով, օգտվում են աշխատանքում թողնվելու նախապատվության իրավունքից: կարգով և չափերով: (27-րդ հոդվածը փոփ. 14.12.04 ՀՕ-49-Ն) ՀՈԴՎԱԾ 30. ԶԻՆԾԱՌԱՅՈՂՆԵՐԻ ՆՅՈՒԹԱԿԱՆ ԱՊԱՀՈՎՈՒԹՅՈՒՆԸ ՀՈԴՎԱԾ 28. Զինծառայողները պետական բյուջեի, իսկ պայմանագրային հիմունքներով ԹԱՂՄԱՆ ՆՊԱՍՏԻ ՎՃԱՐՈՒՄԸ ՄԱՀԱՑԱԾ ԿԵՆՍԱԹՈՇԱԿԱՌՈՒԻ ԸՆՏԱՆԻՔԻ ԱՆԴԱՄՆԵՐԻՆ ծառայություններ մատուցող ստորաբաժանումների զինծառայողները` մատուցվող Կենսաթոշակառուին հասանելիք և նրա մահվան պատճառով չստացված կենսաթոշակի ծառայությունների դիմաց ստացվող միջոցների հաշվին ստանում են դրամական գումարները ենթակա են ժառանգման: բավարարում, ինչպես նաև պարենային և հանդերձանքի ապահովություն կամ դրա փոխարեն` դրամական փոխհատուցում իրենց ցանկությամբ: Կենսաթոշակառուի մահվան, ինչպես նաև հաշմանդամ ճանաչված նախկին զինծառայողի` հաշմանդամության վերափորձաքննության ժամկետը լրանալուց հետո` երեք ամսվա Զինծառայողների դրամական բավարարում, պարենային և հանդերձանքի ապահովություն ընթացքում, վերափորձաքննության չներկայանալու և մահանալու դեպքում նրա ընտանիքին ստանալու կարգն ու պայմանները սահմանում է Հայաստանի Հանրապետության վճարվում է թաղման նպաստ` կենսաթոշակի տասնհինգապատիկի չափով: կառավարությունը:

~315 315 ~ ~316 316 ~ Պետական մարմիններ, հիմնարկներ, ձեռնարկություններ և ուսումնական ծառայության վայրերի հեռավորությունը 50-100 կմ է, պաշտոնային դրույքաչափի և հաստատություններ աշխատանքի գործուղված զինծառայողների համար պահպանվում են զինվորական կոչման դրույքաչափի 100 տոկոսի չափով, եթե այդ հեռավորությունը 100 կմ և նյութական ապահովության, երաշխիքների և արտոնությունների բոլոր ձևերը: ավելի է, իսկ զինծառայողի ընտանիքի` նրան ուղեկցող յուրաքանչյուր անդամին դրամական (2-րդ նախադասությունն ուժը կորցրել է 14.12.04 ՀՕ-49-Ն) օգնությունը վճարվում է վերը նշված դրույքաչափերի 25 տոկոսի չափով. Առողջության, տարիքի, ժամկետը լրանալու, հաստիքների կամ զինված ուժերի թվակազմի բ) միանվագ դրամական օգնություն` պաշտոնային դրույքաչափի և զինվորական կոչման կրճատման պատճառով ծառայությունից սահմանված կարգով արձակվելու, ինչպես նաև դրույքաչափի կրկնակին չգերազանցող չափով` համապատասխան պետական լիազոր երկարամյա ծառայության կենսաթոշակի անցնելու դեպքում զինծառայողներին տրվում է մարմնի ղեկավարի որոշմամբ: դրամական օգնություն` Սույն օրենքի 13-րդ հոդվածում նշված պատճառներով հաշմանդամ դարձած մինչև 10 տարի ծառայած զինծառայողներին` ամսական դրամական բավարարման զինծառայողներին, ծառայության ընթացքում զոհված (մահացած) զինծառայողների հնգապատիկի չափով. ընտանիքների անդամներին տարվա ընթացքում կարող է վճարվել միանվագ դրամական օգնություն՝ Հայաստանի Հանրապետության կառավարության սահմանած կարգով և չափով: 10-ից 15 տարի ծառայած զինծառայողներին` ամսական դրամական բավարարման տասնապատիկի չափով. (30-րդ հոդվածը խմբ. 18.02.04 ՀՕ-35-Ն, փոփ. 14.12.04 ՀՕ-49-Ն, լրաց. 25.12.06 ՀՕ-25-Ն) 15-ից 20 տարի ծառայած զինծառայողներին` ամսական դրամական բավարարման տասնհինգապատիկի չափով. ՀՈԴՎԱԾ 31.

20-ից ավելի տարի ծառայած զինծառայողներին` ամսական դրամական բավարարման ԶԻՆԾԱՌԱՅՈՂՆԵՐԻ ԱՇԽԱՏԵԼՈՒ ԵՎ ՀԱՆԳՍՏԻ ԺԱՄԱՆԱԿԸ քսանապատիկի չափով. Զինծառայողների աշխատելու և հանգստի ժամանակի տևողությունն ու բաշխումը Ժամկետային պարտադիր զինվորական ծառայության շարքային կազմին` Հայաստանի կարգավորվում են Հայաստանի Հանրապետության զինվորական կանոնագրքերով և Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված բազային կենսաթոշակի չափով, իսկ նշված համապատասխան այլ օրենսդրական ակտերով: կազմից երկկողմանի ծնողազուրկ (որբ) զինծառայողներին` բազային կենսաթոշակի Զինավարժությունները, մարտական հրաձգությունները և մարտական քսանապատիկի չափով: հերթապահություններն անցկացվում են շաբաթվա ցանկացած օր` առանց Դրամական օգնություն չի տրվում դիտավորյալ հանցագործության համար աշխատաժամանակի ընդհանուր տևողության սահմանափակման: դատապարտված կամ կարգապահական խախտում թույլ տալու համար ծառայությունից Սպաներին, ենթասպաներին, ինչպես նաև զինծառայող կանանց, ովքեր ծառայողական արձակված (ազատված) զինծառայողներին: Դատապարտված անձանց նկատմամբ անհրաժեշտության բերումով զինվորական ծառայության պարտականությունները կատարում հետագայում արդարացման դատավճիռ կայացվելու դեպքում դրամական օգնությունը են տոնական և ոչ աշխատանքային օրերին, տրամադրվում են հանգստյան այլ օրեր: ենթակա է վճարման, ընդ որում, դրամական օգնության չափը հաշվարկելիս հիմք է Նշված օրերին զինվորական պարտականությունները կատարելու դեպքում ժամկետային ընդունվում զինծառայողին աշխատանքից ազատելու պահը: զինվորական ծառայության զինծառայողների հանգստի ժամանակը սահմանում է Առողջության, տարիքի, հաստիքների կամ զինված ուժերի թվակազմի կրճատման համապատասխան հրամանատարը (պետը): պատճառով ծառայությունից սահմանված կարգով արձակված (ազատված), երկարամյա Զինծառայողների վերակարգերը և հերթապահություններն անցկացվում են զինված ուժերի ծառայության կենսաթոշակի անցած, դրամական օգնություն ստացած և հետագայում կանոնագրքերի, կանոնադրությունների և համապատասխան ենթաօրենսդրական ակտերի զինվորական ծառայությունում վերականգնված զինծառայողներին, սահմանված կարգով համաձայն: նորից արձակվելու (ազատվելու) դեպքում, դրամական օգնությունը վճարվում է արձակվելու (ազատվելու) կամ կենսաթոշակի անցնելու պահին դրամական բավարարման նկատմամբ ՀՈԴՎԱԾ 32. սահմանված և նախկինում վճարված դրամական բավարարման բազմապատիկների ԶԻՆԾԱՌԱՅՈՂՆԵՐԻՆ ԱՐՁԱԿՈՒՐԴ ՏԱԼԸ տարբերության չափով: Ժամկետային զինծառայողներին, Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ Ծառայության ժամկետը լրանալու պատճառով ծառայությունից սահմանված կարգով սահմանված կարգով, տրվում է հերթական տարեկան արձակուրդ: Արձակուրդի տևողությունը արձակված (ազատված), դրամական օգնությունը ստացած և կրկին ծառայության անցած կազմում է` զինծառայողներին` ժամկետը լրանալու կապակցությամբ դրամական օգնությունը վճարելիս կիրառվում են սույն հոդվածով սահմանված ժամկետները և չափերը: Հերթական անգամ մինչև 15 տարի ծառայած զինծառայողների համար` 30 օր, վճարվող և նախկինում վճարված դրամական օգնությունների բազմապատիկների 15-ից 25 տարի ծառայած զինծառայողների համար` 40 օր, հանրագումարը չի կարող ծառայության ընդհանուր ստաժի տվյալ խմբի համար սահմանված 25 և ավելի տարի ծառայած զինծառայողների համար` 45 օր, դրամական բավարարման բազմապատիկից ավելի լինել: Ժամկետային պարտադիր զինվորական ծառայության սպայական կազմի համար` Դրամական օգնության վճարման կարգը և պայմանները սահմանում է Հայաստանի յուրաքանչյուր լրիվ ծառայած ամսվա համար երկու և կես օր հաշվարկով: Հանրապետության կառավարությունը: Ծառայության հատուկ պայմաններ ունեցող կամ վնասակար աշխատանքներում զբաղված Զինծառայողներին (բացառությամբ պարտադիր զինվորական ծառայության շարքային ժամկետային զինծառայողներին տրվում է լրացուցիչ տարեկան արձակուրդ` 10 օր կազմի) տարվա ընթացքում մեկ անգամ վճարվում է նաև` տևողությամբ: Նման արձակուրդի իրավունք տվող ծառայության տեսակների ցանկը ա) ծառայության նոր վայր տեղափոխվելու դեպքում դրամական օգնություն պաշտոնային հաստատում է Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը: դրույքաչափի և զինվորական կոչման դրույքաչափի 50 տոկոսի չափով, եթե նախկին և նոր

~317 317 ~ ~318 318 ~ Ընտանեկան հանգամանքների բերումով, ուսման կապակցությամբ և այլ հարգելի ՀՈԴՎԱԾ 34. պատճառներով, հրամանատարի (պետի) որոշմամբ, ժամկետային զինծառայողին կարող է ԶԻՆԾԱՌԱՅՈՂՆԵՐԻ ԲՆԱԿԱՐԱՆԱՅԻՆ ԱՊԱՀՈՎՈՒԹՅՈՒՆԸ տրվել լրացուցիչ տարեկան արձակուրդ` մինչև 10 օր տևողությամբ: Զինծառայողները, առողջության, տարիքի կամ երկարամյա ծառայության կենսաթոշակի Ժամկետային պարտադիր զինվորական ծառայության շարքային կազմի զինծառայողներին, անցնելու կապակցությամբ զինվորական ծառայությունից սահմանված կարգով արձակված զինվորական ծառայության ընթացքում, որպես խրախուսանք կարող է տրվել արձակուրդ, այն նախկին զինծառայողները, որոնք ծառայության ընթացքում հաշվառված են եղել որպես զինվորներին` 15 օր, սերժանտներին և ավագներին` 20 օր տևողությամբ: բնակարանային պայմանների բարելավման կարիք ունեցողներ, ինչպես նաև սույն օրենքի 13- Հրամանատարի (պետի) որոշմամբ ժամկետային պարտադիր ծառայության շարքային րդ հոդվածում նշված պատճառներով հաշմանդամ դարձած զինծառայողները և ծառայության կազմի զինծառայողներին կարող է տրվել մինչև 5 օր տևողությամբ լրացուցիչ արձակուրդ` ընթացքում զոհված (մահացած) զինծառայողների ընտանիքները բնակարանային ելնելով զինվորական ուսման կամ ծառայության բարձր ցուցանիշներից, իսկ պայմանների բարելավման կարիք ունենալու դեպքում ապահովվում են բնակարանով կամ ամուսնացածներին` ևս 5 օր` 6 ամիսը մեկ անգամ: տնամերձ հողամասով կամ բնակարան ձեռք բերելու համար ստանում են անհատույց պետական ֆինանսական աջակցություն: Զինծառայողի կնոջը (ամուսնուն), իր ցանկությամբ, տարեկան արձակուրդ կարող է տրվել ամուսնու (կնոջ) արձակուրդի հետ միաժամանակ: Մինչև բնակարանով ապահովվելը զինծառայողները (բացի ժամկետային պարտադիր զինծառայողներից) և նրանց ընտանիքների անդամներն ապահովվում են ծառայողական Զինծառայողը և նրա ընտանիքի անդամները արձակուրդը Հայաստանի Հանրապետության բնակելի տարածություններով: Վերջիններիս բացակայության դեպքում բնակելի տարածքում գտնվող հանգստյան տներում անցկացնելու դեպքում օգտվում են ուղեգրի գնի տարածությունների վարձակալության համար նրանց վճարվում է դրամական փոխհատուցման իրավունքից: Ուղեգրի գնի փոխհատուցման կարգը և չափերը սահմանում է փոխհատուցում՝ Հայաստանի Հանրապետության կառավարության սահմանած կարգով: Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը: Պետական սեփականություն հանդիսացող և համապատասխան բնագավառի պետական Սույն հոդվածի առաջին, երկրորդ, երրորդ, վեցերորդ և յոթերորդ մասերի դրույթները չեն լիազոր մարմնի հաշվեկշռում գտնվող բնակարանները զինծառայողներին կամ նրանց տարածվում ժամկետային պարտադիր զինվորական ծառայության զորակոչված շարքային ընտանիքների անդամներին սեփականության իրավունքով տրամադրվում են Հայաստանի կազմի զինծառայողների վրա: Հանրապետության կառավարության սահմանած կարգով: (32-րդ հոդվածը փոփ. 03.07.02 ՀՕ-382-Ն, լրաց., փոփ. 25.12.06 ՀՕ-25-Ն) Գազի, ջրամատակարարման ծառայություններից և տրանսպորտից օգտվելու համար սույն օրենքի 13 հոդվածում նշված պատճառներով հաշմանդամ դարձած զինծառայողին, ինչպես ՀՈԴՎԱԾ 33. նաև ծառայողական պարտականությունների կատարման ժամանակ զոհված (մահացած) ԶԻՆԾԱՌԱՅՈՂՆԵՐԻ ԲԺՇԿԱԿԱՆ ՍՊԱՍԱՐԿՈՒՄԸ զինծառայողի ընտանիքին (ամուսնուն, ծնողներին, ինչպես նաև սույն օրենքի 16 հոդվածով Զինծառայողները և նրանց ընտանիքների անդամներն ապահովվում են անվճար որակյալ սահմանված` կերակրողին կորցնելու դեպքում սոցիալական կենսաթոշակի իրավունք բժշկական օգնությամբ` համապատասխան գերատեսչական բժշկական հիմնարկներում: ունեցող ընտանիքի անդամներին) տրվում է ամենամսյա դրամական օգնություն` Հայաստանի Ծառայության անցկացման վայրում նման բժշկական հիմնարկների բացակայության, ինչպես Հանրապետության կառավարության սահմանած կարգով և չափով: նաև անհետաձգելի դեպքերում զինծառայողներին և նրանց ընտանիքների անդամներին Ընտանիքի բոլոր անդամների համար նշանակվում և վճարվում է մեկ ընդհանուր անհրաժեշտ բժշկական օգնություն ցույց է տրվում Հայաստանի Հանրապետության դրամական օգնություն: տարածքում գործող բոլոր կարգի բժշկական հիմնարկներում` համապատասխան Ընտանիքի անդամի պահանջով դրամական օգնության նրա բաժինն առանձնացվում և մարմինների միջոցների հաշվին` բուժման ծախսերի հետագա փոխհատուցմամբ, որի կարգը և վճարվում է առանձին: պայմանները սահմանում է Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը: Դրամական օգնության առանձնացումը կատարվում է այն ամսվան հաջորդող ամսվա Բժշկական ցուցումների առկայության դեպքում զինծառայողներին տրվում է անվճար սկզբին, երբ ստացվել է առանձնացման վերաբերյալ դիմումը: առողջարանային բուժման իրավունք: Դրամական օգնության նշանակման և վճարման կարգը սահմանում է Հայաստանի Առողջարանային բուժման ուղեգրի արժեքի, ինչպես նաև բուժման վայր մեկնելու և Հանրապետության կառավարությունը: վերադառնալու հետ կապված ծախսերը փոխհատուցվում են համապատասխան Սույն հոդվածի 4-րդ մասում նշված անձինք օգտվում են ջրահեռացման, աղբահանության և մարմինների` այդ նպատակով հատկացրած միջոցների հաշվին` Հայաստանի ռադիոյի բաժանորդային վարձերը 50 տոկոս զեղչով վճարելու իրավունքից: Հանրապետության կառավարության սահմանած կարգով և պայմաններով: (34-րդ հոդվածը փոփ. 29.12.98 ՀՕ-268, խմբ. 25.12.03 ՀՕ-57-Ն, 14.12.04 ՀՕ-49-Ն, փոփ. 11.11.05 Կենսաթոշակի անցնելու կապակցությամբ օրենքով սահմանված կարգով պահեստ ՀՕ-222-Ն, 29.11.06 ՀՕ-225-Ն, խմբ. 25.12.06 ՀՕ-25-Ն) արձակված, սույն օրենքի 13 հոդվածում նշված պատճառներով հաշմանդամ դարձած զինծառայողների, ծառայության ընթացքում զոհված (մահացած) զինծառայողների (նրանց հավասարեցված անձանց) ընտանիքների անդամների բժշկական սպասարկումը կատարվում ՀՈԴՎԱԾ 35. է զինծառայողների և նրանց ընտանիքների անդամների համար սույն օրենքով և Հայաստանի ԼՐԱՑՈՒՑԻՉ ԵՐԱՇԽԻՔՆԵՐ ԵՎ ԱՐՏՈՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ` ԺԱՄԿԵՏԱՅԻՆ ԶԻՆԾԱՌԱՅՈՂՆԵՐԻ ՈՒ Հանրապետության կառավարության սահմանած կարգով: ՄԱՐՏԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՄԱՍՆԱԿԻՑՆԵՐԻ ՀԱՄԱՐ

(33-րդ հոդվածը լրաց. 11.11.05 ՀՕ-222-Ն) Ժամկետային զինծառայողներն ու մարտական գործողությունների մասնակիցները զբաղեցրած բնակելի տարածության նկատմամբ իրենց իրավունքները` անկախ բնակարանի սեփականության ձևից և գերատեսչական ենթակայությունից, պահպանում են ծառայության ու մարտական գործողություններին մասնակցելու ընթացքում:

~319 319 ~ ~320 320 ~ ՀՈԴՎԱԾ 36. «Եկամտահարկի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքով զինծառայողների համար ԶԻՆԾԱՌԱՅՈՂՆԵՐԻ ՏՐԱՆՍՊՈՐՏԱՅԻՆ ՍՊԱՍԱՐԿՈՒՄԸ սահմանված կարգով և չափերով: Զինծառայողները Հայաստանի Հանրապետության տարածքում օգտվում են քաղաքային Զինծառայողների դրամական բավարարման բարձրացման հետ միաժամանակ ուղևորատար տրանսպորտի բոլոր տեսակներից, անկախ սեփականության ձևից (բացի վերահաշվարկվում են համապատասխան պաշտոններ զբաղեցրած և պահեստ արձակված տաքսիից), անվճար երթևեկելու իրավունքից: զինծառայողների կենսաթոշակների չափերը: Զինծառայողներին ծառայողական պարտականությունների կատարման նպատակով այլ (2-ՐԴ ՆԱԽԱԴԱՍՈՒԹՅՈՒՆԸ ՀԱՆՎԵԼ Է 04.10.06 ՀՕ-168-Ն) բնակավայրեր գործուղելու ծախսերը փոխհատուցվում են Հայաստանի Հանրապետության (38-րդ հոդվածը փոփ. 04.10.06 ՀՕ-168-Ն) կառավարության սահմանած կարգով և պայմաններով: Զինծառայողներն արձակուրդի անցկացման վայր մեկնելիս և արձակուրդից ՀՈԴՎԱԾ 39. վերադառնալիս ընտանիքի` նրանց ուղեկցող անդամները քաղաքային, մերձքաղաքային և ԶԻՆԾԱՌԱՅՈՂՆԵՐԻ ՊԱՐՏԱԴԻՐ ՊԵՏԱԿԱՆ ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆԸ միջքաղաքային ուղևորատար տրանսպորտի բոլոր տեսակներից, անկախ սեփականության Զինծառայողները ենթակա են պարտադիր պետական ապահովագրության զոհվելու ձևից (բացի տաքսիից), օգտվում են Հայաստանի Հանրապետության կառավարության (մահանալու) դեպքերից` տվյալ պահին Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանած կարգով: սահմանված բազային կենսաթոշակի հիսնապատիկի, իսկ Հայաստանի Հանրապետության (36-րդ հոդվածը լրաց. 26.06.02 ՀՕ-384-Ն, խմբ. 25.12.03 ՀՕ-57-Ն) պաշտպանության ժամանակ մարտական գործողությունների, մարտական հերթապահության և հատուկ առաջադրանք կատարելու ժամանակ զոհվելու (մահանալու) դեպքերից` բազային ՀՈԴՎԱԾ 37. կենսաթոշակի հարյուրապատիկի չափով: ԶԻՆԾԱՌԱՅՈՂՆԵՐԻ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՍՏԱՆԱԼՈՒ ԵՐԱՇԽԻՔՆԵՐԸ Նշված ապահովագրությունը տարածվում է նաև սույն օրենքի 13 հոդվածում նշված Զինծառայողներն իրավունք ունեն սովորել ռազմաուսումնական հաստատություններում, պատճառներով հաշմանդամ դարձած զինծառայողների վրա` աշխատունակության կորստի իսկ սպաներն ու ենթասպաները` նաև վերապատրաստման և որակավորման բարձրացման չափին համամասնորեն, որը սահմանվում է տոկոսային հարաբերությամբ` զոհվելու դասընթացներում: (մահանալու) դեպքից ապահովագրվելու համապատասխան ընդհանուր գումարների Ռազմաուսումնական հաստատություններից հեռացված ունկնդիրների և կուրսանտների նկատմամբ: վերականգնումը կատարվում է Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանության Ապահովագրության և ապահովագրական գումարների վճարման կարգը և պայմանները նախարարության սահմանած կարգով` հեռացվելու օրվանից ոչ ուշ, քան երեք տարվա սահմանում է Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը: ընթացքում: Պետությունը երաշխավորում է` ՀՈԴՎԱԾ 40. ա) ժամկետային զինվորական ծառայության պարտականությունները կատարելիս ԶԻՆԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿ ԶՈՀՎԱԾ (ՄԱՀԱՑԱԾ) ԶԻՆԾԱՌԱՅՈՂՆԵՐԻ ՀՈՒՂԱՐԿԱՎՈՐՈՒԹՅԱՆ հաշմանդամ դարձած քաղաքացիների, զոհված (մահացած) զինծառայողների երեխաների ՀԵՏ ԿԱՊՎԱԾ ԾԱԽՍԵՐԻ ՀԱՏՈՒՑՈՒՄԸ ընդունելությունը պետական ուսումնական հաստատություններ` մրցույթից դուրս, պետական Զինծառայության ժամանակ զոհված (մահացած) զինծառայողների հուղարկավորության, բյուջեի միջոցների հաշվին՝ Հայաստանի Հանրապետության կառավարության սահմանած գերեզմանների բարեկարգման, տապանաքարերի պատրաստման և տեղադրման հետ կարգով. կապված ծախսերը կատարվում են պետական բյուջեի հաշվին` Հայաստանի բ) պարտադիր ժամկետային զինվորական ծառայությունից զորացրված քաղաքացիների Հանրապետության կառավարության սահմանած կարգով: զորացրվելուց հետո` երեք տարվա ընթացքում, ընդունելությունը պետական ուսումնական Հաշմանդամության կենսաթոշակ ստացող զինծառայողների (ինչպես նաև հաստատություններ, մրցույթից դուրս պետական պատվերի շրջանակներում, ուսումնական զինծառայությունից սահմանված կարգով արձակված և հետագայում մահացած հաստատություններին Հայաստանի Հանրապետության կառավարության կողմից ըստ զինծառայողների, որոնց մահվան պատճառը զինվորական ծառայության ընթացքում ստացած մասնագիտությունների հատկացված տեղերում: հիվանդությունն է, վնասվածքը կամ խեղումը) մահվան դեպքում գերեզմանների (37-րդ հոդվածը փոփ. 14.12.04 ՀՕ-49-Ն, խմբ. 14.12.04 ՀՕ-65-Ն, փոփ. 25.12.06 ՀՕ-25-Ն) բարեկարգման, տապանաքարերի պատրաստման և տեղադրման հետ կապված ծախսերը կատարվում են սույն հոդվածի առաջին մասով սահմանված կարգով:

ՀՈԴՎԱԾ 38. (40-րդ հոդվածը լրաց. 14.12.04 ՀՕ-49-Ն, 25.12.06 ՀՕ-25-Ն) ԶԻՆԾԱՌԱՅՈՂՆԵՐԻ ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐԸ ՀԱՐԿԱՎՈՐԵԼԸ ԵՎ ԿԵՆՍԱԹՈՇԱԿՆԵՐԸ ՎԵՐԱՀԱՇՎԱՐԿԵԼԸ Զինծառայողները, ինչպես նաև ծառայության ժամանակ զոհված (մահացած) զինծառայողների ընտանիքների անդամներն օգտվում են եկամտահարկ վճարելու արտոնություններից` օրենքով սահմանված կարգով և չափերով: Սույն օրենքի 33-36 հոդվածների համաձայն` զինծառայողներին մատուցված ծառայությունների կամ բնամթերային (ոչ դրամական) ձևով ստացված եկամուտները հարկման առումով չեն ներառվում համախառն եկամտի մեջ և չեն հարկվում եկամտահարկով: Պարտադիր ժամկետային զինծառայողները, սահմանված կարգով պահեստ արձակվելուց հետո` մեկ տարվա ընթացքում, օգտվում են եկամտահարկ վճարելու արտոնություններից`

~321 321 ~ ~322 322 ~ Գ Լ ՈՒ Խ 4 ՎԵՐԱՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆԸ ԶԻՆԾԱՌԱՅՈՂՆԵՐԻ ԵՎ ՆՐԱՆՑ ԸՆՏԱՆԻՔՆԵՐԻ ԱՆԴԱՄՆԵՐԻ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ԱՊԱՀՈՎՈՒԹՅԱՆ ՄԱՍԻՆ ՕՐԵՆՍԴՐՈՒԹՅԱՆ ԿԱՏԱՐՄԱՆ ՆԿԱՏՄԱՄԲ, ՀՀ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՈՐՈՇՈՒՄԸ ՀՀ ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅԱՆ ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆՆ ԱՅՆ ԽԱԽՏԵԼՈՒ ՀԱՄԱՐ ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ` ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾՆԵՐԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ՎԱՅՐԵՐԻ ԵՎ ՈՒՂՂԻՉ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐԻ ՆԵՐՔԻՆ ԿԱՆՈՆԱԿԱՐԳԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ ՀՈԴՎԱԾ 41. ԶԻՆԾԱՌԱՅՈՂՆԵՐԻ ԵՎ ՆՐԱՆՑ ԸՆՏԱՆԻՔՆԵՐԻ ԱՆԴԱՄՆԵՐԻ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ԱՊԱՀՈՎՈՒԹՅԱՆ ՄԱՍԻՆ ՕՐԵՆՍԴՐՈՒԹՅԱՆ ԿԱՏԱՐՄԱՆ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ՎԵՐԱՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆ ԻՐԱԿԱՆԱՑՆՈՂ ՄԱՐՄԻՆՆԵՐԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՈՐՈՇՈՒՄ Սույն օրենքի կատարման նկատմամբ վերահսկողությունն իրականացնում են պետական կառավարման, տեղական ինքնակառավարման մարմինները և համապատասխան ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅԱՆ մարմինների` սոցիալական խնդիրներ իրականացնող ծառայությունները: ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ` ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾՆԵՐԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ՎԱՅՐԵՐԻ ԵՎ ՈՒՂՂԻՉ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐԻ ՆԵՐՔԻՆ ԿԱՆՈՆԱԿԱՐԳԸ ՀՈԴՎԱԾ 42. ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆԸ ՍՈՒՅՆ ՕՐԵՆՔԸ ԽԱԽՏԵԼՈՒ ՀԱՄԱՐ 3 ՕԳՈՍՏՈՍԻ 2006 ԹՎԱԿԱՆԻ N 1543-Ն Սույն օրենքը խախտող պետական մարմինների, ձեռնարկությունների, հիմնարկների, կազմակերպությունների պաշտոնատար անձինք պատասխանատվություն են կրում «Ձերբակալված և կալանավորված անձանց պահելու մասին» Հայաստանի Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգով: Հանրապետության օրենքի 10-րդ հոդվածի և Հայաստանի Հանրապետության քրեակատարողական օրենսգրքի 72-րդ հոդվածի 3-րդ մասերին համապատասխան` ՀՈԴՎԱԾ 43. Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը ՈՐՈՇՈՒՄ Է. ՕՐԵՆՔԻ ՈՒԺԻ ՄԵՋ ՄՏՆԵԼԸ 1. Հաստատել Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարության Սույն օրենքն ուժի մեջ է մտնում հրապարակման պահից: քրեակատարողական ծառայության` կալանավորվածներին պահելու վայրերի և ուղղիչ Սույն օրենքն ուժի մեջ մտնելու պահից ուժը կորցրած ճանաչել 1993 թվականի հունվարի 7- հիմնարկների ներքին կանոնակարգը` համաձայն հավելվածի: ի «Զինծառայողների և նրանց ընտանիքների անդամների սոցիալական ապահովության 2. Սույն որոշումն ուժի մեջ է մտնում պաշտոնական հրապարակման օրվան հաջորդող մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքը` հետագա լրացումներով և տասներորդ օրը: փոփոխություններով: ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԱՐՉԱՊԵՏ Ա. ՄԱՐԳԱՐՅԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ 2006 թ. նոյեմբերի 1 ՆԱԽԱԳԱՀ Երևան Ռ. ՔՈՉԱՐՅԱՆ

1998 թ. նոյեմբերի 25 Երևան ՀՕ-258

~323 323 ~ ~324 324 ~ ՀԱՎԵԼՎԱԾ կիրառելու կարգը, կալանավորվածներին պահելու վայրերում և ուղղիչ հիմնարկներում ՀՀ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ 2006 ԹՎԱԿԱՆԻ արտակարգ իրավիճակ հայտարարվելու դեպքում կալանավորվածներին պահելու վայրերի և ՕԳՈՍՏՈՍԻ 3-Ի N 1543-Ն ՈՐՈՇՄԱՆ ուղղիչ հիմնարկների ներքին կանոնակարգը, կալանավորված անձանց և դատապարտյալներին փոխադրելը, կալանավորված անձանց կալանքից և դատապարտյալներին պատժից ազատելու կարգն ու պայմանները, կալանավորված անձանց և ՆԵՐՔԻՆ ԿԱՆՈՆԱԿԱՐԳ դատապարտյալներին` իրենց մոտ ունենալ, հանձնուքներով, ծանրոցներով և փաթեթներով ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅԱՆ ստանալ կամ ձեռք բերել արգելվող իրերի, առարկաների ու սննդամթերքի ցանկը, ինչպես նաև ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ` ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾՆԵՐԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությունից և սույն կանոնակարգից բխող այլ հարաբերություններ: ՎԱՅՐԵՐԻ ԵՎ ՈՒՂՂԻՉ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐԻ 2. Սույն կանոնակարգի պահանջների կատարումը պարտադիր է կալանավորված անձանց պահելու վայրի և ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմի, կալանավորված անձանց և I. ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԴՐՈՒՅԹՆԵՐ դատապարտյալների, ինչպես նաև կալանավորված անձանց պահելու վայր կամ ուղղիչ 1. Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարության հիմնարկ այցելող այլ անձանց համար: քրեակատարողական ծառայության` կալանավորվածներին պահելու վայրերի և ուղղիչ Սույն կանոնակարգի խախտումը հանգեցնում է օրենքով սահմանված հիմնարկների (այսուհետ` կալանավորվածներին պահելու վայրեր և ուղղիչ հիմնարկներ) պատասխանատվության: ներքին կանոնակարգը (այսուհետ` կանոնակարգ), «Ձերբակալված և կալանավորված անձանց 3. Կալանավորվածներին պահելու վայրերում պահվում են այն մեղադրյալները և պահելու մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքին, ինչպես նաև Հայաստանի ամբաստանյալները, որոնց նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրվել է կալանավորումը, Հանրապետության քրեակատարողական օրենսդրությանը համապատասխան, սահմանում և ինչպես նաև այն դատապարտյալները, ովքեր այլ քրեական գործերով պատասխանատվության կանոնակարգում է կալանավորված անձանց և դատապարտյալների իրավունքների, են ենթարկվել, և որոնց նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրվել է կալանավորումը: ազատությունների ու պարտականությունների իրականացման կարգը, կալանավորված անձանց կալանավորվածներին պահելու վայր, դատապարտյալներին ուղղիչ հիմնարկ Ուղղիչ հիմնարկներում պահվում են դատարանի` օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով ընդունելու կարգը, կալանավորված անձանց և դատապարտյալների վարքագծի կանոնները, կալանքի, որոշակի ժամկետով ազատազրկման կամ ցմահ ազատազրկման դատապարտված կալանավորված անձանց և դատապարտյալների բուժսպասարկումն ու անձնական հիգիենայի անձինք: պահպանման պայմանները և կանոնները, սննդամթերք ու առաջին անհրաժեշտության 4. Կալանավորվածներին պահելու վայրերում ազատազրկման ձևով պատիժ են կրում առարկաներ ձեռք բերելու կարգը և կալանավորված անձանց լրացուցիչ վճարովի կալանավորվածներին պահելու վայրերի տեխնիկատնտեսական սպասարկման ծառայություններից օգտվելը, կալանավորված անձանց և դատապարտյալների նյութական- աշխատանքներում ներգրավված դատապարտյալները: կենցաղային ապահովումը, կալանավորված անձանց և դատապարտյալների օրվա կարգացուցակը, փակ, կիսափակ, կիսաբաց ու բաց ուղղիչ հիմնարկներում II. ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ` ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾՆԵՐԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ՎԱՅՐ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻՆ դատապարտյալներին և կալանքի դատապարտված դատապարտյալներին պահելու ՈՒՂՂԻՉ ՀԻՄՆԱՐԿ ԸՆԴՈՒՆԵԼԸ պայմանների առանձնահատկություններն ու կալանավորված անձանց և 5. Կալանավորվածներին պահելու վայր բերված կալանավորված անձի և ուղղիչ հիմնարկ դատապարտյալներին բուժական ուղղիչ հիմնարկում պահելու պայմանների բերված դատապարտյալի ընդունումը կազմակերպվում է կարանտինային բաժանմունքում և, առանձնահատկությունները, կալանավորվածներին պահելու վայրերում և ուղղիչ որպես կանոն, իրականացվում է ժամը 100-200-ը` կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ հիմնարկներում հղի կամ իրենց մոտ մինչև երեք տարեկան երեխա ունեցող կամ ուղղիչ հիմնարկի պատասխանատու հերթապահի կողմից: անչափահաս` կալանավորված անձանց և դատապարտյալներին պահելու պայմանների Կարանտինային բաժանմունքը գտնվում է կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ առանձնահատկությունները, խուզարկություն, զննում և առգրավում կատարելու կարգն ու ուղղիչ հիմնարկի առանձնացված հատվածում` այնպես, որպեսզի բացառվի մյուս խցերում պայմանները, կալանավորված անձանց և դատապարտյալների աշխատանքը, կալանավորված կամ կացարաններում գտնվող կալանավորված անձանց կամ դատապարտյալների հետ անձանց և դատապարտյալների կրթությունը, գրքերից, ամսագրերից ու թերթերից օգտվելը, շփումը` բացառությամբ բաց ուղղիչ հիմնարկի: դատապարտյալների ինքնագործ միավորումների կազմավորման և գործունեության կարգը, կալանավորված անձանց և դատապարտյալների կողմից կրոնական ծեսերին մասնակցելը, 6. Կալանավորվածներին պահելու վայրի պատասխանատու հերթապահն ստուգում է տեսակցությունների տրամադրման կարգը, հանձնուքներ, ծանրոցներ, փաթեթներ ընդունելու կալանավորվածներին պահելու վայր բերված անձին ընդունելու համար անհրաժեշտ հետևյալ և հանձնելու, դրամական փոխանցումներ ստանալու և ուղարկելու կարգը, կալանավորված փաստաթղթերը` անձնագիրը, իսկ դրա բացակայության դեպքում` նկարով` անձը անձանց և դատապարտյալների կողմից առաջարկություններ, դիմումներ ու բողոքներ հաստատող այլ փաստաթուղթ, կալանավորումը որպես խափանման միջոց ընտրելու մասին ներկայացնելը, նամակագրությունը, հեռախոսազրույցների տրամադրման կարգը, դատարանի որոշումը, ձերբակալված լինելու դեպքում` ձերբակալելու մասին կալանավորված անձի և դատապարտյալի լուսանկարման, տեսանկարահանման ու արձանագրությունը, հագուստի և անձնական իրերի անվանացանկի մասին հարցազրույցի իրականացման կարգը, կարճաժամկետ մեկնումների տրամադրման կարգը, արձանագրությունը և սահմանված կարգով տրված` դատվածության մասին տեղեկանքը: կալանավորված անձանց և դատապարտյալների` քաղաքացիաիրավական գործարքներին Ուղղիչ հիմնարկի պատասխանատու հերթապահն ստուգում է ուղղիչ հիմնարկ բերված մասնակցելու և ամուսնությունը գրանցելու կարգը, կալանավորված անձանց և անձին ընդունելու համար անհրաժեշտ հետևյալ փաստաթղթերը` անձնագիրը, իսկ դրա դատապարտյալների նյութական պատասխանատվությունը, կալանավորված անձանց և բացակայության դեպքում` անձը հաստատող այլ փաստաթուղթ, դատավճիռը, ինչպես նաև դատապարտյալների նկատմամբ կիրառվող խրախուսանքի ու տույժի միջոցները և դրանք դատարանի որոշումը կատարման հանձնելու մասին կարգադրությունը: Եթե անձն ուղղիչ

~ 325 ~ 325 ~326 326 ~ հիմնարկ է բերվում կալանավորվածներին պահելու վայրից կամ այլ ուղղիչ հիմնարկից, ապա իրավունքների և պարտականությունների, սույն կանոնակարգի, կալանավորման կամ ստուգվում է նաև նրա անձնական գործը: պատիժը կրելու կարգի և պայմանների, ինչպես նաև կալանավորման կամ պատիժը կրելու Ուղղիչ հիմնարկի պատասխանատու հերթապահը կազմում է հագուստի և անձնական սահմանված կարգի խախտման համար նախատեսված պատասխանատվության, նրա իրերի անվանացանկի մասին արձանագրություն, եթե անձը չի բերվում այլ ուղղիչ հիմնարկից: նկատմամբ հսկողություն իրականացնելու համար առկա տեխնիկական միջոցների, ֆիզիկական ուժ, հատուկ միջոցներ և հրազեն գործադրելու դեպքերի մասին տեղեկացնում է Կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի պատասխանատու կալանավորված անձին կամ դատապարտյալին, որը հաստատվում է տվյալ անձի հերթապահը, համոզվելու համար, որ փաստաթղթերը լրացված են տվյալ կալանավորված ստորագրությամբ, իսկ դրա մասին տեղեկանքը (N 1 ձև) կցվում է նրա անձնական գործին: անձի կամ դատապարտյալի վերաբերյալ, անցկացնում է անձնական տվյալների վերաբերյալ ստուգողական հարցում և դրա արդյունքները համեմատում իրեն ներկայացվող 12. Կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի կարանտինային փաստաթղթերում առկա տվյալների հետ: բաժանմունքում անձն ապահովվում է կալանավորված անձանց կամ դատապարտյալներին պահելու համար սահմանված անհրաժեշտ գույքով, սննդով, անկողնային պարագաներով և Սույն կետում նշված որևէ փաստաթղթի բացակայության դեպքում անձը սույն կանոնակարգով նախատեսված այլ իրերով, օգտվում է կալանավորված անձի կամ կալանավորվածներին պահելու վայր կամ ուղղիչ հիմնարկ չի ընդունվում: դատապարտյալի համար օրենքով և սույն կանոնակարգով նախատեսված բոլոր (6-րդ կետը փոփ. 15.03.07 N 293-Ն) իրավունքներից, ինչպես նաև կրում է օրենքով և սույն կանոնակարգով սահմանված 7. Իր մոտ մինչև երեք տարեկան երեխա ունեցող անձին կալանավորվածներին պահելու պարտականություններ: Կալանավորված անձը կամ դատապարտյալը կարանտինային վայր կամ ուղղիչ հիմնարկ ընդունելու համար անհրաժեշտ են նաև երեխայի ծննդյան բաժանմունքում պահվում է նվազագույնը նույն պայմաններում, ինչպիսի պայմաններում վկայականը կամ երեխայի հետ կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի արյունակցական կալանավորված անձը կամ դատապարտյալը պահվում է կալանավորվածներին պահելու կամ ազգակցական կապը հաստատող այլ փաստաթուղթ: վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի այլ խցում կամ կացարանում: Երեխայի հետ կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի արյունակցական կամ 13. Կալանավորվածներին պահելու վայր ընդունվող կալանավորված անձը և ուղղիչ ազգակցական կապը հաստատող փաստաթղթի բացակայության դեպքում երեխան հիմնարկ ընդունվող դատապարտյալը սույն կանոնակարգով սահմանված կարգով կալանավորվածներին պահելու վայր կամ ուղղիչ հիմնարկ չի ընդունվում, և դրա մասին պարտադիր ենթարկվում են անձնական խուզարկության, իսկ նրանց իրերը` զննության: կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմը հայտնում է Կալանավորվածներին պահելու վայր ընդունվող կալանավորված անձը և ուղղիչ հիմնարկ իրավասու մարմիններին: Մինչև երեխայի հետ կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի ընդունվող դատապարտյալը ենթարկվում են նաև մատնադրոշմման և լուսանկարման: արյունակցական կամ ազգակցական կապը հաստատող փաստաթուղթ ներկայացնելը կամ 14. Այն անձինք, ովքեր կալանավորվածներին պահելու վայր կամ ուղղիչ հիմնարկ են իրավասու մարմինների կողմից երեխային վերցնելը` երեխան պահվում է բերվում կյանքի համար վտանգավոր մարմնական վնասվածքներով կամ հիվանդությամբ, կալանավորվածներին պահելու վայրում կամ ուղղիչ հիմնարկում: ուղարկվում են համապատասխան բժշկական ուղղվածություն ունեցող` (7-րդ կետը լրաց. 10.01.08 N 25-Ն) կալանավորվածներին պահելու վայր կամ ուղղիչ հիմնարկ, իսկ եթե այդ հիմնարկում նրանց 8. Կալանավորված անձանց` կալանավորվածներին պահելու վայր և դատապարտյալներին պահելը նույնպես վտանգավոր է կյանքի համար, ապա կալանավորված անձինք կամ ուղղիչ հիմնարկ ընդունելիս համապատասխան մատյանում գրանցվում են հետևյալ դատապարտյալները սահմանված կարգով ուղարկվում են քաղաքացիական հիվանդանոց: տվյալները` Անհրաժեշտության դեպքում նրանց ցուցաբերվում է առաջին բուժօգնություն: 1) տեղեկություններ կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի մասին (անունը, 15. Կալանավորված անձանց կամ դատապարտյալների` կարանտինային բաժանմունքում ազգանունը, հայրանունը, ծննդյան տարեթիվը). գտնվելու ընթացքում նրանք տեղաբաշխվում են ըստ խցերի կամ կացարանների, որտեղ 2) կալանավորման կամ դատապարտման հիմքերը. կալանավորված անձինք կամ դատապարտյալները փոխադրվում են կարանտինային 3) կալանավորված անձին կալանավորվածներին պահելու վայր և դատապարտյալին ուղղիչ բաժանմունքում աշխատանքները սահմանված կարգով ավարտվելուց հետո: Կալանավորված հիմնարկ ընդունելու օրը, ամսաթիվը, տարեթիվը և ժամը: անձինք ըստ խցերի տեղաբաշխվում և կալանավորվածներին պահելու վայրերում անջատ են Կալանավորվածներին պահելու վայր տարանցումով բերված կալանավորված անձը կամ պահվում «Ձերբակալված և կալանավորված անձանց պահելու մասին» Հայաստանի դատապարտյալն ընդունվում և նշանակման վայր է ուղարկվում Հայաստանի Հանրապետության օրենքի, իսկ դատապարտյալներն ըստ խցերի կամ կացարանների Հանրապետության արդարադատության նախարարության քրեակատարողական վարչության տեղաբաշխվում են Հայաստանի Հանրապետության քրեակատարողական օրենսգրքի (այսուհետ` քրեակատարողական վարչություն) պետի հրամանով: համաձայն` հաշվի առնելով նաև անձանց համատեղելիությունը, առողջական վիճակը և անվտանգության ապահովումը: 9. Կալանավորված անձը կալանավորվածներին պահելու վայր, իսկ դատապարտյալն ուղղիչ հիմնարկ ընդունվելիս նախնական բժշկական զննությունը սահմանված կարգով 16. Կալանավորված անձանց կամ դատապարտյալներին առողջական վիճակի հիմքով անցնում են կարանտինային բաժանմունքում: անջատ պահելու դեպքերում նրանք տեղաբաշխվում են բժշկական սպասարկման համապատասխան ստորաբաժանման ղեկավարի եզրակացության հիման վրա: 10. Կալանավորված անձը կալանավորվածներին պահելու վայր, իսկ դատապարտյալն ուղղիչ հիմնարկ ընդունվելուց հետո բժշկական հետազոտություն անցնելու և Անչափահասները, հղի կամ իրենց մոտ մինչև երեք տարեկան երեխա ունեցող անձինք կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի պայմաններին ծանոթանալու կարող են տեղավորվել իրենց վիճակի առանձնահատկություններին համապատասխան նպատակով` մինչև յոթ օր ժամկետով տեղավորվում են կարանտինային բաժանմունքի` այդ պայմաններ ունեցող խցերում կամ կացարաններում: նպատակով նախատեսված խցերում: 11. Կարանտինային բաժանմունքի խցում տեղավորվելուց անմիջապես հետո` կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմը նրա

~327 327 ~ ~328 328 ~ III. ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻ ՎԱՐՔԱԳԾԻ ԿԱՆՈՆՆԵՐԸ 8) առանց կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմի 17. Կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի վարքագծի կանոնները բխում են թույլտվության` փոխել անհատական քնելու տեղը, վարագուրել այն. Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված նրա հիմնական 9) առանց կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմի իրավունքներից ու պարտականություններից: թույլտվության` կատարել սանհանգույցի կամ խցի կամ կացարանի լուսավորության աղբյուրի 18. Կալանավորված անձը կամ դատապարտյալն օրենքով սահմանված իրավունքներից վերանորոգման աշխատանքներ. բացի իրավունք ունի տնօրինելու օրակարգով իրեն հատկացված ժամանակը: Կալանավորված 10) հակաճառել կալանավորվածներին պահելու վայրում կամ ուղղիչ հիմնարկում անձի կամ դատապարտյալի իրավունքների իրականացման ժամանակ չպետք է խախտվեն պահպանություն և հսկողություն իրականացնող վարչակազմի ներկայացուցչին, հրաժարվել կալանավորվածներին պահելու վայրում գտնվելու և պատիժը կրելու կարգն ու պայմանները, կամ խուսափել նրա օրինական կարգադրությունների կատարումից. ինչպես նաև այլ անձանց իրավունքները և օրինական շահերը: 11) կազմակերպել և անցկացնել հրապարակային միջոցառումներ. 19. Կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմը 12) խախտել տեղաշարժման համար նախատեսված վայրերի սահմանները. կալանավորված անձանց կամ դատապարտյալներին դիմում է «Դուք»-ով և կոչում 13) առանց կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմի «քաղաքացի» կամ «քաղաքացուհի» կամ, համապատասխանաբար, «կալանավորված» կամ թույլտվության` դուրս գալ արտադրական և բնակելի գոտիների մեկուսացված տեղամասերի «դատապարտյալ»` ավելացնելով ազգանունը: Կալանավորված անձինք և դատապարտյալները սահմաններից. կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմի ներկայացուցիչներին դիմում են «Դուք»-ով և կոչում «պարոն» կամ «տիկին»` ավելացնելով 14) առանց կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմի ազգանունը: թույլտվության` գտնվել այլ կացարաններում, խցերում և արտադրական գոտիներում. 20. Կալանավորված անձանց և դատապարտյալների պարտականությունները սահմանվում 15) նյութական կամ այլ շահ ստանալու նպատակով զբաղվել թույլատրելի խաղերով. են օրենքով: 16) սնունդ պատրաստել և օգտագործել դրա համար չնախատեսված վայրերում. 21. Կալանավորվածներին պահելու վայրի խցում սանիտարահիգիենիկ կանոնների 17) առանց կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմի պահպանման համար սահմանվում է հերթապահություն: թույլտվության` բարձրանալ շենքերի, արտադրամասերի, շինությունների և այլ կառույցների 22. Դատապարտյալը պարտավոր է հագուստի վրա (վերնազգեստի վերին ձախ տանիքները, մոտենալ ներքին արգելագոտու պարսպին. հատվածում) կրել միասնական նմուշի անվանական կրծքանշան (90 մմ x 55 մմ չափսի)` 18) առանց կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմի բացառությամբ անչափահաս կամ բաց ուղղիչ հիմնարկում պատիժը կրող դատապարտյալի: թույլտվության` լքել աշխատանքային վայրը և այն շինությունը, որտեղ անցկացվում են Կրծքանշանը պատրաստվում է պոլիէթիլենային նյութով պատված ստվարաթղթից, լինում է զանգվածային միջոցառումներ. ցանկացած գույնի` բացի կարմիր, սև կամ կապույտ գույներից: Կրծքանշանի վրա գրվում է 19) անհարկի բղավել, աղմկել, խանգարել անդորրը. դատապարտյալի ազգանունը, անվան ու հայրանվան սկզբնատառերը և խմբի համարը, իսկ 20) աշխատավայրում պահել սննդամթերք. եզրերով անցնում է 5 մմ լայնությամբ եզրագիծ: 21) առանց կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմի 23. Կալանավորված անձին կամ դատապարտյալին արգելվում է` թույլտվության` ճաշարանից դուրս բերել սննդամթերք: 1) իր մոտ ունենալ կամ խցում պահել սույն կանոնակարգի N 2 ձևով արգելված Սույն կետի 8-րդ և 15-րդ ենթակետերով սահմանված արգելքները չեն տարածվում բաց առարկաներ, իրեր և սննդամթերք. ուղղիչ հիմնարկում պատիժը կրող դատապարտյալների վրա: 2) խցի կամ զբոսանքի վայրի սահմաններից դուրս նետել որևէ իր կամ վերցնել այդ 24. Դատապարտյալին առանց պահախմբի կամ ուղեկցորդման ուղղիչ հիմնարկի կամ տարածքում հայտնաբերված իրը. կալանավորվածներին պահելու վայրի սահմաններից դուրս տեղաշարժվելու մասին 3) կիպ մոտենալ խցի կամ կացարանի դռան դիտանցքին և փակել այն, կատարել խցում կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի պետի կողմից ընդունված գտնվող անձանց վարքագծի նկատմամբ հսկողություն իրականացնելուն խոչընդոտող այլ որոշման մեջ նշվում են դատապարտյալի անվանական տվյալները, ծննդյան տարեթիվը, գործողություններ. պատժաչափը, հոդվածը, որով դատապարտվել է դատապարտյալը, պատժի փաստացի կրած 4) փչացնել կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի` օգտագործման ժամանակը, կատարվող աշխատանքների բնույթը, տեղաշարժման ուղին և ժամանակը: համար տրված իրերը, պատերի վրա նշումներ կամ գրառումներ անել, նկարել, թղթեր Որոշումը կցվում է դատապարտյալի անձնական գործին: փակցնել, վնասել իրավական ակտերից կատարված և փակցված քաղվածքները, 25. Առանց պահախմբի կամ ուղեկցորդման տեղաշարժվելու թույլտվություն ստացած տեղեկատվության նպատակով փակցված ցուցանակները. դատապարտյալին տրվում է սահմանված նմուշի անցագիր (N 3 ձև): Կալանավորված անձանց 5) օգտվել ինքնաշեն էլեկտրասարքերից, սարքավորումներից. պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմն իրականացնում է անցագրերի 6) առանց կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմի հաշվառում` վարելով համապատասխան հսկողական մատյան, որում նշվում են անցագիր թույլտվության` կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի տարածքում ստացած դատապարտյալի անվանական տվյալները, ծննդյան տարեթիվը, պատժաչափը, պահել կենդանիներ, զբաղվել բանջարաբուծությամբ և սենյակային բուսաբուծությամբ, պատիժը կրելու սկիզբը և վերջը, տեղաշարժման ուղին ու ժամանակը, անցագիրը տալու օրը, ստեղծել կենդանի բնության անկյուններ (անչափահաս դատապարտյալների համար ուղղիչ գործողության ժամկետը և ծանոթագրություններ գործողության ժամկետի երկարաձգման հիմնարկի տարածքում կարող են կազմակերպվել կենդանի բնության անկյուններ). մասին: 7) օգտագործել ալկոհոլային խմիչքներ և թմրանյութեր, զբաղվել մոլախաղերով. Մինչև անցագիր տալը` դատապարտյալը ծանուցվում է առանց պահախմբի կամ ուղեկցորդման կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի սահմաններից

~329 329 ~ ~330 330 ~ դուրս գտնվելու թույլտվություն ստացած դատապարտյալի վարքագծի կանոնների մասին: IV. ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻ ԲՈՒԺՍՊԱՍԱՐԿՈՒՄՆ ՈՒ ԱՆՁՆԱԿԱՆ Կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմի կողմից կազմվում ՀԻԳԻԵՆԱՅԻ ՊԱՀՊԱՆՄԱՆ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐԸ ԵՎ ԿԱՆՈՆՆԵՐԸ է դրա մասին արձանագրություն (N 4 ձև), որն ստորագրվում է նաև դատապարտյալի կողմից: 32. Կալանավորված անձանց և դատապարտյալների բուժսպասարկման և անձնական Արձանագրությունը կցվում է դատապարտյալի անձնական գործին: հիգիենայի հետ կապված հարցերը կարգավորվում են Հայաստանի Հանրապետության 26. Դատապարտյալին առանց պահախմբի կամ ուղեկցորդման տեղաշարժվել օրենսդրությամբ սահմանված կարգով: թույլատրվում է միայն անցագրում դրա համար նշված ժամերին և ուղիով: Դատապարտյալի` 33. Կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի անձնական հիգիենայի պահպանման կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի սահմաններից դուրս գալու և պայմաններն ապահովվում են կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վերադարձի ժամանակը կարգավորվում է ըստ աշխատանքի բնույթի և տևողության: վարչակազմի կողմից հասարակական համակեցության կանոնների և Հայաստանի 27. Առանց պահախմբի կամ ուղեկցորդման տեղաշարժվելու թույլտվություն ստացած Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված չափորոշիչների համաձայն: դատապարտյալը բնակվում է կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի 34. Կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի անձնական հիգիենայի պահպանման վարչական սահմաններում` սահմանված կարգով հսկողության տակ գտնվող` իրեն առաջնահերթ պայման է հանդիսանում կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հատկացված վայրում: հիմնարկի տարածքի, շենքերի և շինությունների, կալանավորված անձանց կամ Առանց պահախմբի կամ ուղեկցորդման տեղաշարժվելու թույլտվություն ստացած դատապարտյալների խցերի կամ կացարանների, կենցաղային իրերի ու պարագաների դատապարտյալների` կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի ամենօրյա մաքրության ապահովումը: սահմաններից դուրս բնակվելն արգելվում է: 35. Կալանավորված անձը և դատապարտյալը պարտավոր են ապահովել իրենց անձնական 28. Առանց պահախմբի կամ ուղեկցորդման տեղաշարժվելու թույլտվություն ստացած հիգիենայի պահպանման կանոնների պահանջների կատարումը, որոնց պատշաճ կատարման դատապարտյալը ոչ աշխատանքային ժամերին գտնվում է կալանավորվածներին պահելու նկատմամբ հսկողությունն իրականացվում է կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի տարածքում։ Նրա նկատմամբ տարածվում են ուղղիչ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմի կողմից: հիմնարկում պահվող դատապարտյալի համար սույն կանոնակարգով սահմանված վարքագծի 36. Յուրաքանչյուր կալանավորված անձ կամ դատապարտյալ պատասխանատու է իր կանոնների պահանջները: բնակելի խցի կամ կացարանի մաքրության պահպանման համար: Նա պետք է մաքուր և 29. Կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի պետի որոշման հիման առանձնացված պահի իրեն հատկացված հիգիենայի անհրաժեշտ պարագաները, հագուստն ու վրա դատապարտյալը զրկվում է առանց պահախմբի կամ ուղեկցորդման կենցաղային իրերը, լոգանք կամ ցնցուղ պետք է ընդունի կլիմային համապատասխան կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի սահմաններից դուրս գտնվելու ջերմաստիճանի պայմաններում` առնվազն յուրաքանչյուր շաբաթը մեկ անգամ, իսկ թույլտվությունից` այդպիսի թույլտվություն ստացած դատապարտյալի կողմից վարքագծի հնարավորության դեպքում` ավելի հաճախակի, եթե դա անհրաժեշտ է ընդհանուր հիգիենայի կանոնների խախտման կամ աշխատանքի բնույթը փոխվելու դեպքերում: Համապատասխան պահպանման համար, հետևի իրեն, ունենա կոկիկ արտաքին տեսք և մաքուր քնելատեղ: որոշման մեջ նշվում են դատապարտյալի անվանական տվյալները և առանց պահախմբի կամ 37. Կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի անձնական հիգիենայի պայմանները և ուղեկցորդման` կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի սահմաններից կանոնները պահպանելու նպատակով կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ դուրս գտնվելու թույլտվություն տալու մասին որոշման վերացման հիմքերի համառոտ հիմնարկի վարչակազմը կալանավորված անձանց կամ դատապարտյալներին ապահովում է բովանդակությունը: Նշված դեպքում դատապարտյալի անցագիրը հետ է վերցվում և կցվում համապատասխան միջոցներով, այդ թվում` հիմնական մաքրող միջոցներով և նյութերով: դատապարտյալի անձնական գործին: 30. Առանց պահախմբի կամ ուղեկցորդման գտնվելու թույլտվություն ստացած V. ՍՆՆԴԱՄԹԵՐՔ ՈՒ ԱՌԱՋԻՆ ԱՆՀՐԱԺԵՇՏՈՒԹՅԱՆ ԱՌԱՐԿԱՆԵՐ ՁԵՌՔ ԲԵՐԵԼՈՒ ԿԱՐԳԸ ԵՎ դատապարտյալը կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի սահմաններից ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԼՐԱՑՈՒՑԻՉ ՎՃԱՐՈՎԻ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻՑ ՕԳՏՎԵԼԸ դուրս տեղաշարժվելու ընթացքում պարտավոր է` 38. Կալանավորված անձը կամ դատապարտյալը կալանավորվածներին պահելու վայրի 1) պահպանել տեղաշարժման ուղին և ժամանակը, կամ ուղղիչ հիմնարկի կրպակից կամ խանութից կարող է իր հաշվին ձեռք բերել սննդամթերք, 2) ժամանակին վերադառնալ և դրա մասին տեղյակ պահել կալանավորվածներին պահելու առաջին անհրաժեշտության և այլ առարկաներ: վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմին, 39. Կալանավորված անձը կամ դատապարտյալն իր հաշվին սննդամթերք, առաջին 3) կալանավորված անձանց պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմի, ինչպես անհրաժեշտության և այլ առարկաներ ձեռք բերելու նպատակով դիմում է նաև իրավապահ մարմինների ներկայացուցիչների առաջին իսկ պահանջով ներկայացնել կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի կրպակի կամ խանութի անցագիրը, իսկ կալանավորվածներին պահելու վայր կամ ուղղիչ հիմնարկ վերադառնալուց համապատասխան աշխատողին, ով, ստուգելով կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի հետո այն հանձնել կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմի անձնական հաշվում համապատասխան գումարի առկայությունը, տրամադրում է համապատասխան ներկայացուցչին, պահանջվող սննդամթերքը, առաջին անհրաժեշտության և այլ առարկաները` ապահովելով ֆինանսական փաստաթղթերի ձևակերպումները: 4) աշխատանքային ժամերին չլքել աշխատավայրը, 40. Կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմը 5) անցագիրը չտրամադրել այլ անձանց: կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի` կալանավորվածներին պահելու վայր կամ 31. Առանց պահախմբի կամ ուղեկցորդման գտնվելու թույլտվություն ստացած ուղղիչ հիմնարկ ժամանած մերձավոր ազգականներին կամ այլ անձանց տեղեկացնում է, որ դատապարտյալը կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի սահմաններից նրանք հնարավորություն ունեն կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի դուրս տեղաշարժվելու ընթացքում կարող է կրել տարվա եղանակին համապատասխան կրպակի կամ խանութի միջոցով ձեռք բերելու սննդամթերք, առաջին անհրաժեշտության և այլ սահմանված միասնական նմուշի կամ քաղաքացիական հագուստ:

~331 331 ~ ~332 332 ~ առարկաներ` դրանք կալանավորված անձին կամ դատապարտյալին փոխանցելու 48. Կալանավորված անձինք կրում են իրենց հագուստը, իսկ նրանց ցանկության դեպքում նպատակով: ապահովվում են տարվա եղանակներին, կլիմայական պայմաններին և սեռին 41. Կալանավորված անձինք իրավունք ունեն իրենց հաշվին օգտվելու հետևյալ լրացուցիչ համապատասխան` դատապարտյալների համար նախատեսված միասնական նմուշի վճարովի կենցաղային ծառայություններից` հագուստով: 1) կենցաղային իրերի վարձույթ կամ տրամադրում, 49. Կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի հագուստի և անկողնային պարագաների լվացումը կազմակերպվում է կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի 2) լվացքատան, քիմմաքրման ծառայություններ, վարչակազմի կողմից, կամ կալանավորված անձանց և դատապարտյալներին 3) լրացուցիչ լոգանք ընդունելու հնարավորություն, հնարավորություն է ընձեռվում օգտվելու լվացքատնից, համապատասխան կենցաղային 4) կոշկակարի, դերձակի ծառայությունների տրամադրում: տեխնիկայից և չորանոցից: Կալանավորված անձինք և դատապարտյալներն իրավունք ունեն իրենց հաշվին օգտվելու 50. Դատապարտյալն ապահովվում է միասնական նմուշի հագուստով` ըստ տարվա նաև այլ բժիշկ-մասնագետների ծառայություններից: եղանակի, կլիմայական պայմանների, ինչպես նաև` հաշվի առնելով նրա սեռը: 42. Կալանավորվածներին պահելու վայրի վարչակազմը կալանավորվածներին պահելու Դատապարտյալի հագուստը չպետք է որևէ կերպ ճնշի կամ նվաստացնի նրան: վայրի կրպակի կամ խանութի կամ կալանավորվածներին պահելու վայրի վարչակազմի 51. Արական սեռի դատապարտյալի հագուստի ձևն է` որոշած այլ միջոցով ապահովում է համապատասխան պայմաններ` կալանավորված անձանց 1) ձմեռային գլխարկ` կազմված է գլխարկի գագաթամասից, հովհարից, կարված է սև գույնի կամ դատապարտյալների լրացուցիչ ծառայություններից օգտվելու իրավունքի իրականացման արհեստական մորթուց: Ականջապանակներով և ծածկակալով գլխարկները կարված են մուգ համար: մոխրագույն մահուդից, 2) ամառային գլխարկ` սև բամբակյա գործվածքից է, կազմված է հովհարից, օվալաձև VI. ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻ ՆՅՈՒԹԱԿԱՆ-ԿԵՆՑԱՂԱՅԻՆ ԱՊԱՀՈՎՈՒՄԸ հատակից, ուղղանկյուն կողքամասից, 43. Կալանավորված անձին կամ դատապարտյալին անհատական օգտագործման 3) կիսավերարկու` սև բամբակյա գործվածքից է, միափեշ, ուղիղ, տաք ներդիրով, ծալովի նպատակով տրամադրվում են` օձիքով, կոճկվում է կոճակներով, 1) մահճակալ, 4) բամբակաբաճկոն` սև բամբակյա գործվածքից է, միափեշ, տաք ներդիրով, կանգուն 2) անկողնային պարագաներ և սպիտակեղեն, օձիքով, կոճկվում է կոճակներով, 3) խոհանոցային սպասք (ափսե, բաժակ, գդալ` ալյումինե կամ պլաստմասսայե), 5) տաբատ` սև բամբակյա գործվածքից է, տաք ներդիրով, կարված գոտիով, կոճկվում է 4) սույն կանոնակարգով սահմանված միասնական նմուշի հագուստ (կալանավորված կոճակներով, անձանց միասնական նմուշի հագուստ տրամադրվում է անհրաժեշտության դեպքում), 6) բամբակյա հագուստի կուրտկան սև կտորից է, միափեշ, ծալովի օձիքով, կոճկվում է 5) անձնական հիգիենայի պարագաներ` Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ կոճակներով, տաբատը` մուգ մոխրագույն կտորից, կարված գոտիով, կոճկվում է կոճակներով, սահմանված չափաբաժիններով: 7) վերնաշապիկ` սև բամբակյա գործվածքից է, ծալովի օձիքով, կոճկվում է կոճակներով, Նշված գույքը կալանավորված անձին կամ դատապարտյալին կալանավորվածներին թևքերը` թևքածալով: պահելու վայրում կամ ուղղիչ հիմնարկում գտնվելու ընթացքում անվճար տրվում է 52. Իգական սեռի դատապարտյալի հագուստի ձևն է` ժամանակավոր օգտագործման համար` բացառությամբ անձնական հիգիենայի պարագաների: 1) գլխաշորեր` կիսաբրդյա, սև կամ մուգ կապույտ գույնի բամբակյա, նկարազարդ, Կալանավորված անձին կամ դատապարտյալին անձնական օգտագործման նպատակով 2) կիսավերարկու` սև կամ մուգ կապույտ բամբակյա գործվածքից է, միափեշ, ուղիղ, տաք կարող է տրամադրվել նաև այլ գույք: ներդիրով, ծալովի օձիքով, կոճկվում է կոճակներով, 44. Ելնելով խցում պահվող կալանավորված անձանց կամ դատապարտյալների թվից` 3) բաճկոն` սև կամ մուգ կապույտ բամբակյա գործվածքից է, միափեշ, տաք ներդիրով, ընդհանուր օգտագործման համար յուրաքանչյուր խցին տրամադրվում են սեղանի խաղեր, ծալովի օձիքով, կոճկվում է կոճակներով, խցի մաքրության պահպանման համար անհրաժեշտ առարկաներ, իսկ կենցաղում օգտագործվող կտրող-ծակող առարկաները կալանավորված անձանց կամ 4) տաբատը նկարագրությամբ և ձևով նման է սույն կանոնակարգի 51-րդ կետի 5-րդ դատապարտյալներին տրվում են կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ ենթակետում նկարագրված տաբատին, հիմնարկի վարչակազմի հսկողությամբ: 5) զգեստ-կոստյումի ժակետը կարված է սև կամ մուգ կապույտ բամբակյա գործվածքից, 45. Իր մոտ մինչև երեք տարեկան երեխա ունեցող կալանավորված անձը կամ միափեշ, ծալովի օձիքով, կոճկվում է կոճակներով, կանացի անթև զգեստը սև կամ մուգ դատապարտյալն ստանում է երեխայի խնամքի համար անհրաժեշտ պարագաներ և իրեր: կապույտ բամբակյա գործվածքից է, կիսակիպ գրկվածքով, Y-աձև կտրվածքով, 46. Կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի խուցն առնվազն պետք է 6) զգեստ` սև կամ մուգ կապույտ բամբակյա գործվածքից է, կիսակիպ գրկվածքով, ծալովի ապահովված լինի սեղանով, նստարանով կամ աթոռով, հագուստի կախիչներով, կենցաղային օձիքով, կիսաթև, իրերի պահարանով, ռադիոընդունիչով և աղբամանով: 7) բլուզ` սև կամ մուգ կապույտ բամբակյա գործվածքից է, ծալովի օձիքով, երկարաթև, Խցերում սարքավորվում են սանհանգույց և լվացարան` խմելու ջրի ծորակով: կոճկվում է կոճակներով: 47. Կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի` յուրաքանչյուր շաբաթ առնվազն մեկ անգամ ցնցուղով լոգանք ընդունելու տևողությունը պետք է կազմի առնվազն 15 րոպե:

~333 333 ~ ~334 334 ~ VII. ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻ ՕՐՎԱ ԿԱՐԳԱՑՈՒՑԱԿԸ VIII. ՓԱԿ, ԿԻՍԱՓԱԿ, ԿԻՍԱԲԱՑ ԵՎ ԲԱՑ ՈՒՂՂԻՉ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐՈՒՄ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻՆ ՈՒ ԿԱԼԱՆՔԻ ԴԱՏԱՊԱՐՏՎԱԾ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ԵՎ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԵՎ 53. Կալանավորվածներին պահելու վայրում և ուղղիչ հիմնարկում սահմանվում է օրվա ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻՆ ԲՈՒԺԱԿԱՆ ՈՒՂՂԻՉ ՀԻՄՆԱՐԿՈՒՄ ՊԱՀԵԼՈՒ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐԻ կարգացուցակ` հաշվի առնելով տարվա եղանակը, կլիմայական պայմանները և այլ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ հանգամանքներ: 65. Փակ, կիսափակ, կիսաբաց, բաց և բուժական ուղղիչ հիմնարկների շենքերում և 54. Օրվա կարգացուցակը ներառում է վերկացի, ավարտակոչի, հանգստի, հարդարանքի, շինություններում, ելնելով դատապարտյալներին պահելու` օրենքով նախատեսված մարմնամարզության, սննդի ընդունման, զբաղվածության և այլ ժամերը: պայմանների առանձնահատկություններից, պարտադիր տեղակայվում են բնակելի 55. Նմուշային օրինակին համապատասխան մշակված օրվա կարգացուցակը (N 5 ձև) կացարանները կամ խցերը, հիմնարկի վարչակազմի աշխատասենյակները, ճաշարանը, հաստատվում է կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի պետի կրպակը կամ խանութը, բուժկետը, դպրոցը, զբաղվածության, մշակութային միջոցառումների հրամանով և տեղեկացվում է որպես ի գիտություն` կալանավորվածներին պահելու վայրի անցկացման և տեսակցության սենյակները, գրադարանը, բաղնիքը, լվացքատունը, կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմին, կալանավորված անձանց, դատապարտյալներին և պատժախցերը և անձնական իրերի պահախցերը: կալանավորվածներին պահելու վայր կամ ուղղիչ հիմնարկ մուտք ու ելք ունեցող այլ անձանց: 66. Դատապարտյալները բաց ուղղիչ հիմնարկի սահմանների մասին տեղեկացվում են Օրվա կարգացուցակը փակցվում է խցերում և կացարաններում: կարանտինային բաժանմունքում գտնվելու ժամանակ, ինչի մասին կազմվում է 56. Կալանավորված անձանց սննդի ընդունումը կազմակերպվում է օրվա կարգացուցակով արձանագրություն (N 7 ձև)` դատապարտյալի ստորագրությամբ, և կցվում նրա անձնական սահմանված ժամերին` խցերում: գործին: 57. Դատապարտյալների սննդի ընդունումը կազմակերպվում է օրվա կարգացուցակով 67. Բաց ուղղիչ հիմնարկում պատիժը կրող, օրինապահ վարքագիծ դրսևորող և դրական սահմանված ժամերին` փակ և կիսափակ ուղղիչ հիմնարկներում` խցերում, իսկ կիսաբաց և բնութագրվող դատապարտյալը, եթե ամուսնացած է և ունի հիմնական աշխատանք, հիմնարկի բաց ուղղիչ հիմնարկներում` ճաշարաններում: պետի թույլտվությամբ կարող է բնակվել նաև իր ընտանիքի հետ` հիմնարկի սահմաններում Տեխնիկատնտեսական սպասարկման կամ այլ աշխատանքներում ներգրավված գտնվող, նշված նպատակի համար նախատեսված հանրակացարանում: դատապարտյալները կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի պետի 68. Դատապարտյալները բաց ուղղիչ հիմնարկում պահվում են առանց պահախմբի: թույլտվությամբ կարող են սնունդն ընդունել առանձին: 69. Բաց ուղղիչ հիմնարկում պատիժը կրող դատապարտյալներին թույլատրվում է իրենց Առանց պահախմբի կամ ուղեկցորդման` ուղղիչ հիմնարկի սահմաններից դուրս մոտ ունենալ գումար և թանկարժեք իրեր: սահմանված կարգով գտնվող դատապարտյալի սննդի ընդունումը կարող է կազմակերպվել 70. Բաց ուղղիչ հիմնարկում պատիժը կրող դատապարտյալների կրթությունը կարող է դաշտային ճաշարաններում: կազմակերպվել ստացիոնար ձևով, որը չպետք է խոչընդոտի պատիժը կրելու կարգը և 58. Կալանավորվածներին պահելու վայրի տարածքում խցերից դուրս, ինչպես նաև փակ և պայմանները: կիսափակ ուղղիչ հիմնարկներում պատիժը կրող դատապարտյալների` խցերից դուրս 71. Կալանավորված անձանց կամ դատապարտյալներին բուժական ուղղիչ հիմնարկում տեղաշարժն իրականացվում է վարչակազմի ներկայացուցչի կողմից պահանջվող եղանակով` անջատ պահելու` Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ նախատեսված բացառությամբ զբոսանքի վայրերի: պահանջներից բացի կիրառվում են նաև այլ չափորոշիչներ, որի անհրաժեշտությունը բխում է Խցերից դուրս տեղաշարժն արգելվում է ավարտակոչից մինչև վերկաց` բացառությամբ բուժական և առողջապահական խնդիրների իրականացման առանձնահատկություններից, Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված դեպքերի: հիվանդությունների տեսակներից ու բնույթից: 59. Կիսաբաց ուղղիչ հիմնարկում պատիժը կրող դատապարտյալի տեղաշարժն 72. Առանձնապես ծանր հանցագործությունների համար որոշակի ժամկետով կամ ցմահ իրականացվում է ազատ` այդ նպատակով նախատեսված վայրերում, իսկ ուղղիչ հիմնարկի ազատազրկման դատապարտված դատապարտյալները բուժական ուղղիչ հիմնարկում մյուս տարածքներում` վարչակազմի ներկայացուցչի կողմից պահանջվող եղանակով և պահվում են հատուկ առանձնացված և խցային հիվանդասենյակներում: թույլտվությամբ: 73. Եթե կալանավորված անձը կամ դատապարտյալը պատժախցից բուժական ուղղիչ 60. Արգելվում է դատապարտյալի տեղաշարժը բնակելի գոտու սահմաններից դուրս` հիմնարկ է տեղափոխվել հիվանդության ձևացման (սիմուլյացիա) կամ անդամախեղության ավարտակոչից մինչև վերկաց: դեպքերի պատճառով, ապա բուժական ուղղիչ հիմնարկում նրա անցկացրած 61. Կալանավորված անձի և փակ կամ կիսափակ ուղղիչ հիմնարկում պատիժը կրող ժամանակահատվածը չի հաշվարկվում տույժը կրելու ժամկետի մեջ: դատապարտյալի զբոսանքի ժամերը սահմանվում են օրվա կարգացուցակով` ըստ 74. Բուժական ուղղիչ հիմնարկի օրվա կարգացուցակը ներառում է բուժական կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի պետի կողմից հաստատված միջոցառումներ: Կալանավորված անձանց և դատապարտյալների ներկայությունն ստուգվում ժամանակացույցի: է ըստ մեկուսացված մասերի կամ հիվանդասենյակների քանակական հաշվարկի և 62. Կալանավորված անձը կամ փակ կամ կիսափակ ուղղիչ հիմնարկում պատիժը կրող ազգանունների ընթերցման միջոցով` օրական 2 անգամից ոչ պակաս: դատապարտյալն իր ցանկությամբ կարող է դուրս չգալ զբոսանքի: Կալանավորված անձի կամ 75. Երկարատև տեսակցությունները տրամադրվում են ըստ տվյալ դատապարտյալին դատապարտյալի զբոսանքից հրաժարվելու փաստն արձանագրվում է համապատասխան պահելու պայմանների առանձնահատկությունների, եթե նրա մոտ բացակայում են բժշկական մատյանում (N 6 ձև): հակացուցումները: 63. Կալանավորված անձը կամ դատապարտյալն իրավունք ունի զբոսանքի 76. Կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի աշխատանքը կազմակերպվում է ժամանակահատվածում զբաղվելու չարգելված ցանկացած գործողությամբ: համաձայն բժշկական ցուցումների` ըստ նրա աշխատունակության աստիճանի և բուժական 64. Զբոսանքն անցկացվում է կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի ուղղիչ հիմնարկի պայմաններում նրան համապատասխան աշխատանքում ներգրավելու վարչակազմի հսկողությամբ: հնարավորության:

~335 335 ~ ~336 336 ~ 77. Անձնական կամ այլ շահադիտական դրդումներով ինքնախեղման և հիվանդության վարչակազմն իրավունք ունի երեխային ժամանակավորապես ազգականներին կամ այլ ձևացման դիմած կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի վարքագիծը գնահատվում է անձանց հանձնելու կամ մանկական հաստատությունում տեղավորելու մասին որպես սույն կանոնակարգի պահանջների խախտում, և նրա նկատմամբ կարող են կիրառվել միջնորդություն ներկայացնելու դատարան: Հայաստանի Հանրապետության քրեակատարողական օրենսգրքով նախատեսված տույժի Իր մոտ մինչև երեք տարեկան երեխա ունեցող կալանավորված անձը կամ դատապարտյալը միջոցները: Ինքնախեղման և հիվանդության ձևացման (սիմուլյացիա) դրդապատճառները, երեխային կարող է ազգականներին կամ այլ անձանց հանձնել` սեփական նախաձեռնությամբ: մինչև դրանց համար համապատասխան տույժի միջոցներ կիրառելը, որոշվում են Ընդ որում, կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմը կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի նկատմամբ իրականացված հոգեբանական կամ պարտավոր է ամեն կերպ աջակցել նրան: բժշկական քննության միջոցով համապատասխան մասնագետի տված եզրակացության հիման 84. Երեխային ազգականներին հանձնելու համար անհրաժեշտ է կալանավորված անձից վրա: կամ դատապարտյալից ճշտել, թե ով կարող է իր վրա վերցնել երեխայի խնամքը: Եթե (77-րդ կետը լրաց. 10.01.08 N 25-Ն) կալանավորված անձը կամ դատապարտյալն ազգականներ չունի, ապա կալանավորվածներին 78. Կալանքի դատապարտված անձը պահվում է Հայաստանի Հանրապետության պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմը ձեռնարկում է համապատասխան քրեակատարողական օրենսգրքով և սույն կանոնակարգով փակ ուղղիչ հիմնարկում պատիժը միջոցներ` երեխային ժամանակավորապես մանկական հաստատություն հանձնելու համար: կրող դատապարտյալի համար սահմանված կարգին և պայմաններին համապատասխան` 85. Անչափահաս կալանավորված անձանց կամ դատապարտյալների համար հաշվի առնելով Հայաստանի Հանրապետության քրեակատարողական օրենսգրքի 12-րդ գլխով նախատեսված խցերում կամ կացարաններում տեղադրվում են միահարկ մահճակալներ: նախատեսված առանձնահատկությունները: 86. Կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմը պարտավոր է միջոցներ ձեռնարկել անչափահաս կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի ազատ IX. ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾՆԵՐԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ՎԱՅՐԵՐՈՒՄ ԵՎ ՈՒՂՂԻՉ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐՈՒՄ ՀՂԻ ԿԱՆԱՆՑ ԿԱՄ ժամանակը նպատակաուղղված կազմակերպելու ուղղությամբ: ԻՐԵՆՑ ՄՈՏ ՄԻՆՉԵՎ ԵՐԵՔ ՏԱՐԵԿԱՆ ԵՐԵԽԱ ՈՒՆԵՑՈՂ ԿԱՄ ԱՆՉԱՓԱՀԱՍ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ՈՒ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐԻ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ 87. Կալանավորվածներին պահելու վայրում կամ ուղղիչ հիմնարկում անչափահաս կալանավորված անձանց կամ դատապարտյալների համար նախատեսված զբոսանքի վայրերը 79. Հղի կամ իրենց մոտ մինչև երեք տարեկան երեխա ունեցող կալանավորված անձինք և պետք է հարմարեցված լինեն ֆիզիկական վարժությունների, զանազան խաղերով ու սպորտով դատապարտյալները կալանավորվածներին պահելու վայրում կամ ուղղիչ հիմնարկում զբաղվելու համար: տեղավորվում են այնպես, որպեսզի հնարավորինս նվազագույնի հասցվի այլ կալանավորված անձանց կամ դատապարտյալների հետ շփումը: X. ԽՈՒԶԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԶՆՆՈՒՄ ԵՎ ԱՌԳՐԱՎՈՒՄ Հղի կամ իրենց մոտ մինչև երեք տարեկան երեխա ունեցող կալանավորված անձանց և դատապարտյալների համար նախատեսված խցերում կամ կացարաններում տեղադրվում են 88. Սույն կանոնակարգով արգելված իրերի, առարկաների և սննդամթերքի (N 2 ձև) միահարկ մահճակալներ, յուրաքանչյուր երեխայի տրվում է մանկական մահճակալ, իսկ ներթափանցումը, ինչպես նաև քրեական գործի քննությանը խոչընդոտելը կամ նոր խցերը կամ կացարաններն ապահովվում են տաք ջրով: հանցագործություն կատարելը կանխարգելելու նպատակով կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմի կողմից իրականացվում են կալանավորված 80. Կալանավորված կամ դատապարտյալ կինը ծննդաբերության նպատակով պետք է անձանց, դատապարտյալների, ինչպես նաև կալանավորվածներին պահելու վայր և ուղղիչ փոխադրվի համապատասխան բաժանմունք ունեցող` կալանավորվածներին պահելու վայր հիմնարկ մուտք ու ելք ունեցող այլ անձանց անձնական խուզարկություններ, կալանավորված կամ ուղղիչ հիմնարկ: Եթե դա հնարավոր չէ, ապա ծննդկանին կարող են տեղավորել անձանց կամ դատապարտյալների խցերի կամ կացարանների խուզարկություններ, կալանավորվածներին պահելու վայրին կամ ուղղիչ հիմնարկին առավել մոտ տեղակայված կալանավորված անձանց կամ դատապարտյալների իրերի զննումներ և առգրավումներ: առողջապահական հաստատությունում` սահմանված կարգով ապահովելով համապատասխան հսկողություն: Կալանավորված անձին ծննդատուն տեղափոխելու Սույն կետում նշված գործողությունները կատարվում են առնվազն երկու դեպքում կալանավորվածներին պահելու վայրի վարչակազմը դրա մասին տեղյակ է պահում քրեակատարողական ծառայողի մասնակցությամբ: քրեական գործի վարույթն իրականացնող մարմնին: Անձնական խուզարկությունը կատարվում է անձի պատիվն ու արժանապատվությունը 81. Հղի կանայք կամ մինչև երեք տարեկան երեխա ունեցող անձինք սննդով և այլ չոտնահարելու սկզբունքով` պահպանելով սանիտարահիգիենիկ նորմերը: պարագաներով ապահովվում են սահմանված չափաբաժինների համաձայն: Բացի դրանից` Արգելվում է անձնական խուզարկություն կատարելը` հակառակ սեռի ներկայացուցչի պետք է ապահովվի մանկական սնունդ` առողջապահության համակարգի մանկական կողմից: հաստատություններում գտնվող համապատասխան տարիքի երեխաների համար 89. Կալանավորված անձը կամ դատապարտյալն անձնական խուզարկության ենթարկվում նախատեսված նորմերով: Մինչև երեք տարեկան երեխա ունեցող անձինք ստանում են է կալանավորվածներին պահելու վայր կամ ուղղիչ հիմնարկ ընդունվելիս և ազատվելիս, դրա երեխայի խնամքի համար անհրաժեշտ պարագաներ: տարածքից իրավական ցանկացած այլ հիմքով դուրս գալիս, տեսակցությունից առաջ և հետո, 82. Երեխա ունեցող անձանց համար պետք է հատկացված լինի զբոսանքի համար կացարան կամ պատժախուց տեղափոխվելիս, քրեական վարույթն իրականացնող մարմին նախատեսված` կանաչապատված կամ խաղահրապարակ ունեցող բակ: ներկայանալուց կամ պաշտպանի հետ հանդիպելուց առաջ և հետո: 83. Իրենց մոտ մինչև երեք տարեկան երեխա ունեցող կալանավորված անձանց և 90. Այլ անձինք անձնական խուզարկության ենթարկվում են կալանավորված անձի կամ դատապարտյալների ծանր հիվանդության, ինչպես նաև նրանց կողմից ծնողական դատապարտյալի հետ հանդիպելուց առաջ և հետո: Նրանցից պահանջվում է ցույց տալ հագին պարտականությունների բարեխղճորեն չկատարման, երեխայի նկատմամբ դաժան եղած հագուստի գրպանների, պայուսակների պարունակությունը և իրենց մոտ գտնվող իրերը: վերաբերմունքի դրսևորման, ինչպես նաև սույն կանոնակարգի պահանջների պարբերաբար Անհրաժեշտության դեպքում քրեակատարողական ծառայողի պահանջով տրամադրվում է խախտման դեպքերում կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի

~337 337 ~ ~338 338 ~ հագին եղած հագուստը` այն զննելու նպատակով` առանց նսեմացնելու կամ նվաստացնելու 98. Կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի տարածք մուտք գործող ու խուզարկման ենթարկվողի անձը: այդ տարածքից ելք ունեցող անձի իրերի զննումից առաջ անձին ներկայացվում է արգելված Այլ անձանց անձնական խուզարկությունն իրականացվում է մեկուսացված սենյակում, իրերի ու առարկաների ցանկը և առաջարկվում` դրանց առկայության դեպքում ինքնակամ որտեղ առկա է բավարար լուսավորություն և անհրաժեշտ ջերմաստիճան: Անձնական հանձնել: Զննման ընթացքում առաջարկվում է ցույց տալ պայուսակի, ճամպրուկի, փաթեթի խուզարկությանը չպետք է ներկա գտնվեն հակառակ սեռի անձինք: կամ այլ պահոցի պարունակությունը, իսկ անհրաժեշտության դեպքում` զննման համար տրամադրել նաև հագուստը: Անձնական խուզարկությունից առաջ համապատասխան քրեակատարողական ծառայողի կողմից առաջարկվում է ինքնակամ ներկայացնել խուզարկվողի մոտ գտնվող իրերը և 99. Կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի տարածք մուտք գործող ու առարկաները, իսկ արգելված իրերի կամ առարկաների առկայության դեպքում` դրանք այդ տարածքից ելք ունեցող անձանց` կալանավորված անձանց կամ դատապարտյալների ինքնակամ հանձնել: համար նախատեսված հանձնուքները, ծանրոցները և անձնական իրերը համապատասխան քրեակատարողական ծառայողի կողմից զննվում են հետևյալ կերպ` 91. Խուզարկության ավարտից հետո խուզարկվողի մոտ թողնվում են միայն այն առարկաները և սննդամթերքը, որոնք արգելված չեն սույն կանոնակարգով: 1) հացաբուլկեղենը կտրատվում է, 92. Կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի անձնական խուզարկության կամ խցի կամ 2) պահածոները բացվում և տեղափոխվում են մեկ այլ տարայի մեջ, կացարանի խուզարկության, ինչպես նաև իրերի զննման ժամանակ առգրավման ենթակա 3) ձուկը կտրատվում է մասերի, առարկաների հայտնաբերման դեպքում կազմվում է արձանագրություն արգելված իրերի 4) պանիրը, երշիկեղենը և մսեղենը կտրատվում են կտորների, հայտնաբերման և առգրավման մասին: Արձանագրությունն ստորագրվում է խուզարկություն 5) սորուն մթերքները (շաքարավազ, աղ և այլն) լցվում են մեկ այլ տարայի մեջ, կատարող անձանց և խուզարկության ենթարկված անձի կամ զննման ենթարկված իրեր ունեցող անձի կողմից: Վերջինիս կողմից արձանագրության ստորագրումից հրաժարվելու 6) ծխախոտների տուփերը բացվում և ստուգվում են, դեպքում արձանագրության մեջ կատարվում է համապատասխան նշում: Արձանագրությունը 7) կոնֆետներն ընդունվում են առանց փաթեթավորման, անհրաժեշտության դեպքում կցվում է կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի անձնական գործին: կտրատվում են կտորների, 93. Կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի անձնական խուզարկության կամ խցի կամ 8) բոլոր մյուս մթերքները, որոնք կարող են օգտագործվել իրենց մեջ արգելված իրեր կացարանի խուզարկության, ինչպես նաև իրերի զննման ժամանակ քաղաքացիական թաքցնելու համար, ստուգվում են նույն կերպ, շրջանառությունից չհանված` առգրավված իրերը կամ առարկաներն ի պահ են հանձնվում 9) գրքերը, ամսագրերը և այլ տպագրական հրատարակությունները թերթվում են, և գրքերի կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմին կամ կազմերը շոշափվում են` թաքստոցներ հայտնաբերելու նպատակով: կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի համաձայնությամբ հանձնվում են վերջինիս Զննումը կատարվում է այնպես, որպեսզի մթերքները և իրերը չկորցնեն նպատակային մատնանշած անձին: Կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի անձնական նշանակությամբ օգտագործվելու հնարավորությունները: Անհրաժեշտության դեպքում այդ խուզարկության կամ խցի կամ կացարանի խուզարկության, ինչպես նաև իրերի զննման նպատակով կարող են օգտագործվել տեխնիկական միջոցներ: ժամանակ հայտնաբերված դրամը փոխանցվում է համապատասխանաբար կալանավորված 100. Կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի տարածք մուտք գործող անձի կամ դատապարտյալի անձնական հաշվին: ու այդ տարածքից ելք ունեցող անձանց իրերի զննման ժամանակ արգելված իրերի 94. Եթե կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի անձնական խուզարկության կամ խցի հայտնաբերման դեպքում առաջարկվում է դրանք թողնել այդ նպատակով ստեղծված կամ կացարանի խուզարկության, ինչպես նաև իրերի զննման ժամանակ առգրավվել են պահախցերում` կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի տարածքից ելք այնպիսի տեսակի կամ այնպիսի քանակությամբ արգելված իրեր կամ առարկաներ, որոնք ունենալիս դրանք հետ վերցնելու նպատակով, բացառությամբ սույն կանոնակարգով կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմին ի պահ հանձնելը նախատեսված դեպքերի: նպատակահարմար չէ, ապա կալանավորված անձին կամ դատապարտյալին առաջարկվում է 101. Կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի տարածք մուտք գործող դրանք իր հաշվին ուղարկել իր մատնանշած անձին: ու այդ տարածքից ելք ունեցող անձանց իրերի զննման ժամանակ քաղաքացիական 95. Կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի անձնական խուզարկության կամ խցի կամ շրջանառությունից հանված իրերի կամ առարկաների հայտնաբերման դեպքում դրանք կացարանի խուզարկության, ինչպես նաև իրերի զննման ժամանակ առգրավված` առգրավվում են համապատասխան քրեակատարողական ծառայողի կողմից` կազմելով քաղաքացիական շրջանառությունից հանված իրերը կամ առարկաները հանձնվում են դրանց հայտնաբերման և առգրավման մասին արձանագրություն: իրավասու մարմիններին: Կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի տարածք մուտք գործող ու 96. Կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի անձնական խուզարկության կամ խցի կամ այդ տարածքից ելք ունեցող անձանց իրերի զննման ժամանակ առգրավված իրերը կամ կացարանի խուզարկության, ինչպես նաև իրերի զննման ժամանակ առգրավված այն իրերը առարկաները հանձնվում են իրավասու մարմիններին: կամ առարկաները, որոնք կարող են հանցագործության մասին տվյալներ պարունակել, 102. Կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի տարածք մուտք գործող ուղարկվում են համապատասխան մարմիններ, և դրանց հետագա տնօրինության հարցը ու այդ տարածքից ելք ունեցող անձանց իրերի զննման ժամանակ առգրավված այն իրերը կամ որոշվում է նշված մարմինների կողմից: առարկաները, որոնք կարող են հանցագործության մասին տվյալներ պարունակել, հանձնվում 97. Կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի տարածք մուտք գործող ու են համապատասխան մարմիններին, և դրանց հետագա տնօրինության հարցը որոշվում է այդ տարածքից ելք ունեցող անձի իրերի զննումն իրականացվում է պարտադիր կարգով, իսկ նշված մարմինների կողմից: հագուստը ենթակա է զննության, եթե բավարար հիմքեր կան կասկածելու, որ վերջինիս 103. Կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի տարածքում կողմից փորձ է արվում արգելված իր կամ առարկա անցկացնելու: Նշված անձանց հագուստի հայտնաբերված տիրազուրկ գույքի տնօրինման հարցը որոշվում է Հայաստանի զննումն իրականացվում է նույն սեռին պատկանող քրեակատարողական ծառայողի կողմից: Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգով:

~339 339 ~ ~340 340 ~ XI. ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻ ԱՇԽԱՏԱՆՔԸ նախնական մասնագիտական (արհեստագործական), մասնագիտական միջին կրթությունը` 104. Կալանավորված անձանց և դատապարտյալների աշխատանքային պետության հաշվին, իսկ բարձրագույն և հետբուհական կրթությունը` նրանց հաշվին հարաբերությունները կարգավորվում են Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ` կազմակերպելու համար: բացառությամբ Հայաստանի Հանրապետության քրեակատարողական օրենսգրքով Կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմը կարող է նախատեսված դեպքերի: կալանավորված անձանց կամ դատապարտյալների հանրակրթությունը, նախնական Կալանավորված անձինք և դատապարտյալները կարող են ներգրավվել ցանկացած մասնագիտական (արհեստագործական), մասնագիտական միջին, բարձրագույն և աշխատանքում` բացառությամբ Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ արգելված հետբուհական կրթությունը կազմակերպել նաև ոչ նրանց հաշվին` համագործակցելով այլ աշխատանքների: կազմակերպությունների հետ: 105. Կալանավորված անձինք և դատապարտյալները, Հայաստանի Հանրապետության Կալանավորվածներին պահելու վայրերում կամ ուղղիչ հիմնարկներում կրթությունը օրենսդրությանը համապատասխան, ունեն աշխատանքի վարձատրության իրավունք։ Ոչ լրիվ կազմակերպվում և իրականացվում է պետական կրթական ծրագրերին համապատասխան: աշխատանքային օրվա կամ ոչ լրիվ աշխատանքային շաբաթվա դեպքում` կալանավորված 113. Կալանավորված անձանց կամ դատապարտյալների մասնագիտական միջին, անձանց կամ դատապարտյալների աշխատանքը վարձատրվում է աշխատաժամանակին կամ բարձրագույն և հետբուհական կրթությունն իրականացվում է դրսեկության և հեռավար կատարված աշխատանքին համապատասխան։ ձևերով` կրթության պետական կառավարման լիազոր մարմնի սահմանած կարգով: 106. Կալանավորված անձինք կամ դատապարտյալները, բացի կալանավորվածներին Դրսեկության ձևով կարող են իրականացվել նաև կալանավորված անձի կամ պահելու վայրերի և ուղղիչ հիմնարկների հետ ունեցած աշխատանքային դատապարտյալի հանրակրթությունը և նախնական մասնագիտական կրթությունը` հարաբերություններից, նման հարաբերությունների մեջ կարող են մտնել նաև այլ բացառությամբ անչափահաս կալանավորված անձանց կամ դատապարտյալների: գործատուների հետ: Այդ դեպքում անհրաժեշտ է քրեակատարողական ծառայության 114. Կալանավորված անձանց կամ դատապարտյալների նախնական մասնագիտական կենտրոնական մարմնի և տվյալ գործատուի միջև համաձայնության առկայությունը: ուսուցումը կալանավորվածներին պահելու վայրերում կամ ուղղիչ հիմնարկում 107. Կալանավորվածներին պահելու վայրերում, ինչպես նաև փակ և կիսափակ ուղղիչ կազմակերպելիս` կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի հիմնարկներում կազմակերպվում են աշխատանքային զբաղվածության խցեր` վարչակազմը` կալանավորված անձին խցային պայմաններում աշխատանքներում ներգրավելու նպատակով։ 1) իրականացնում է կրթություն չունեցող, ինչպես նաև մասնագիտություն չունեցող և իրենց Կալանավորված անձինք, ինչպես նաև փակ և կիսափակ ուղղիչ հիմնարկներում պատիժը մասնագիտական որակավորումը բարձրացնել ցանկացող կալանավորված անձանց կամ կրող դատապարտյալները կարող են աշխատանքներում ներգրավվել նաև իրենց խցերում, եթե դատապարտյալների հաշվառում, այդ աշխատանքների իրականացմամբ չեն խախտվում տվյալ խցում առկա մյուս 2) ստեղծում է ուսուցման համար անհրաժեշտ պայմաններ, կալանավորված անձանց կամ դատապարտյալների իրավունքները` պահպանելով 3) վերահսկում է ուսումնական հաստատության անձնակազմի կողմից սույն կանոնակարգի սանիտարահիգիենիկ, աշխատանքային անվտանգության և հակահրդեհային կանոնները։ պահանջների պահպանումը, 108. Կիսաբաց և բաց ուղղիչ հիմնարկներում կարող են կազմակերպվել արդյունաբերական 4) ապահովում է ուսումնական հաստատության անձնակազմի անվտանգությունը` կամ գյուղատնտեսական նշանակության աշխատանքային զբաղվածության խցեր կամ կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի տարածքում գտնվելու գոտիներ: ընթացքում: 109. Ուղղիչ հիմնարկի սահմաններից դուրս աշխատանքներում կարող է ներգրավվել միայն (114-րդ կետը լրաց. 10.01.08 N 25-Ն) առանց պահախմբի կամ ուղեկցորդման ուղղիչ հիմնարկի սահմաններից դուրս տեղաշարժվելու թույլտվություն ստացած դատապարտյալը: Համապատասխան 115. Ուսումնական հաստատության ղեկավարությունը կալանավորվածներին պահելու պայմանագրում պարտադիր պետք է նշվեն նաև տվյալ աշխատանքներում ներգրավված վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմին սահմանված կարգով կարող է ներկայացնել դատապարտյալի` ուղղիչ հիմնարկից դուրս գտնվելու ժամերը: միջնորդություն` դրականորեն բնութագրվող կալանավորված անձանց կամ դատապարտյալներին խրախուսանքի ներկայացնելու համար: 110. Առանց վարձատրության ուղղիչ հիմնարկի կամ դրան հարող տարածքի բարեկարգման աշխատանքներ իրականացնելու համար, դատապարտյալի գրավոր համաձայնության 116. Կալանավորված անձանց կամ դատապարտյալների կրթությունը խրախուսվում և առկայության դեպքում, հիմնարկի պետն ընդունում է որոշում նրան տվյալ աշխատանքներում հաշվի է առնվում նրանց ուղղման աստիճանը որոշելիս։ ներգրավելու մասին: Որոշման մեջ նշվում են ընդունման օրը, վայրը, համառոտ 117. Կալանավորված անձի և դատապարտյալի կրթությունը չպետք է խոչընդոտի սույն բովանդակությունը` կատարվող աշխատանքներում ներգրավվող դատապարտյալների թիվը, կանոնակարգի պահանջների կատարմանը: աշխատանքների բնույթը, աշխատանքների կազմակերպման համար պատասխանատու ծառայությունները, աշխատանքների իրականացման ժամանակահատվածը: XIII. ԳՐՔԵՐԻՑ, ԱՄՍԱԳՐԵՐԻՑ ԵՎ ԹԵՐԹԵՐԻՑ ՕԳՏՎԵԼԸ 111. Դատապարտյալը չվարձատրվող աշխատանքներում ներգրավվում է ոչ հանգստյան 118. Կալանավորված անձը կամ դատապարտյալն օգտվում է կալանավորվածներին ժամերին` օրական երկու ժամից ոչ ավելի ժամանակով: պահելու վայրում կամ ուղղիչ հիմնարկում եղած պարբերական մամուլից և գրականությունից: Կալանավորված անձինք կամ դատապարտյալներն իրավունք ունեն օգտվելու XII. ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆԸ կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի աշխատողի միջոցով` իրենց 112. Կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմը միջոցներ հաշվին կամ բաժանորդագրության ձևով ձեռք բերված գրականությունից և պարբերական է ձեռնարկում կալանավորված անձանց կամ դատապարտյալների հանրակրթությունը,

~341 341 ~ ~342 342 ~ մամուլից, որի համար կալանավորված անձը կամ դատապարտյալը դիմում է 126. Դատապարտյալների ինքնագործ միավորման անունից հանդես է գալիս միավորման կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի պետին: ղեկավարը կամ ղեկավար խումբը: Համապատասխան այլ միությունների և Բաժանորդագրության ձևակերպումը կատարում է կալանավորվածներին պահելու վայրի կազմակերպությունների հետ կապն ու համագործակցությունն իրականացվում են նրանց կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմի ներկայացուցիչը: Բաժանորդագրության համար միջոցով: անհրաժեշտ դրամը փոխանցվում է կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի անձնական 127. Դատապարտյալների ինքնագործ միավորումն իր գործունեությունն իրականացնում է հաշվից: Բաժանորդագրությունը ձևակերպվում է կալանավորված անձի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմի գիտությամբ և սերտ համագործակցությամբ: Արտաքին դատապարտյալի անունով` կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի աշխարհի հետ կապն ապահովում է հիմնարկի վարչակազմը: փոստային հասցեով: 128. Ինքնագործ միավորումների անդամները չեն օգտվում լրացուցիչ արտոնություններից և 119. Կալանավորվածներին պահելու վայրում և ուղղիչ հիմնարկում կազմակերպվում են չեն ազատվում դատապարտյալի համար ուղղիչ հիմնարկի օրվա կարգացուցակով գրադարաններ: նախատեսված` պարտադիր համարվող միջոցառումներից: Կալանավորվածներին պահելու վայրում և փակ կամ կիսափակ ուղղիչ հիմնարկում` 129. Դատապարտյալների ինքնագործ միավորումը համապատասխան միջոցառման գրադարանում առկա գրքերի և ամսագրերի փոխանակությունն իրականացվում է կազմակերպման համար նախօրոք դիմում է ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմին, որն ստեղծում է կալանավորված անձանց և դատապարտյալների` գրադարանավարին տրված պատվերների անհրաժեշտ պայմաններ` դատապարտյալների ինքնագործ միավորման կողմից հիման վրա: կազմակերպված միջոցառումների բնականոն անցկացման համար: Անցկացվող միջոցառումը Կիսաբաց կամ բաց ուղղիչ հիմնարկում գրադարանին կից կազմակերպվում է ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմի կողմից կարող է վաղաժամկետ դադարեցվել, եթե այն դուրս է ընթերցասրահ, որից դատապարտյալներն օգտվում են օրվա կարգացուցակով իրենց գալիս որոշված նպատակների սահմաններից ու վտանգում է դատապարտյալների և ուղղիչ հատկացված ազատ ժամերին: հիմնարկում գտնվող այլ անձանց անվտանգությունը: 130. Դատապարտյալի` ինքնագործ միավորման մեջ ընդգրկվելը խրախուսվում և հաշվի է XIV. ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻ ԻՆՔՆԱԳՈՐԾ ՄԻԱՎՈՐՈՒՄՆԵՐԻ ԿԱԶՄԱՎՈՐՄԱՆ ԵՎ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ առնվում նրա ուղղման աստիճանը որոշելիս։ ԿԱՐԳԸ 120. Ուղղիչ հիմնարկում դատապարտյալների մշակութային, լուսավորչական, կրոնական XV. ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻ ԿՈՂՄԻՑ ԿՐՈՆԱԿԱՆ ԾԵՍԵՐԻՆ և մարզական միավորումներն ստեղծվում են Հայաստանի Հանրապետության ՄԱՍՆԱԿՑԵԼԸ քրեակատարողական օրենսգրքով սահմանված` դատապարտյալների ինքնագործ 131. Կալանավորված անձանց և դատապարտյալներին երաշխավորվում է մտքի, խղճի և միավորումների հիմնական խնդիրների իրականացման նպատակով: կրոնի ազատություն: 121. Դատապարտյալների ինքնագործ միավորման կազմավորման հիմքը նրանց կողմից Կալանավորված անձինք, ինչպես նաև փակ կամ կիսափակ ուղղիչ հիմնարկում պատիժը ուղղիչ հիմնարկի պետին ներկայացված համապատասխան դիմումն է, որում նշվում են կրող դատապարտյալները կրոնական ծիսակատարությունները, որպես կանոն, կատարում միավորման տեսակը, անդամների թիվը, գործունեության նպատակները և խնդիրները: կամ դրանց մասնակցում են դրանց համար հատուկ հատկացված սենյակներում: 122. Ուղղիչ հիմնարկի պետը համապատասխան դիմումն ստանալուց հետո երեք օրվա Թույլատրվում է միայն այնպիսի ծեսերի կատարումը, որոնք չեն խախտում սույն ընթացքում ուսումնասիրում է դրանում նշված տեղեկատվության իրական նպատակները և կանոնակարգի պահանջները կամ այլ անձանց իրավունքները: ընդունում որոշում ինքնագործ միավորման կազմավորումը թույլատրելու կամ չթույլատրելու (131-րդ կետը փոփ. 10.01.08 N 25-Ն) մասին: 132. Կալանավորված անձինք և դատապարտյալները հնարավորության դեպքում կարող են 123. Դատապարտյալների ինքնագործ միավորում կազմավորելու մասին դիմումը կարող է կրոնական ծիսակատարությունները կատարել կամ դրանց մասնակցել` դրանց համար մերժվել, կամ ստեղծված միավորումը կարող է ապակազմավորվել, եթե այն կրում է ձևական նախատեսված վայրերում: բնույթ, հակասում է պատիժը կատարելու նպատակներին, կարգին և պայմաններին, 133. Կալանավորված անձանց կամ դատապարտյալներին թույլատրվում է իրենց մոտ հետապնդում է շահադիտական կամ հակաօրինական այլ գործողություններ կատարելու ունենալ, հանձնուքներով ստանալ, ձեռք բերել, իրենց մոտ պահել կրոնական գրականություն, նպատակներ: Տվյալ դեպքում հաշվի են առնվում միավորման մեջ ընդգրկվող կամ ընդգրկված կրոնական պաշտամունքի առարկաներ` բացառությամբ ծակող ու կտրող առարկաների ձև դատապարտյալի կամ դատապարտյալների անձը, պատիժը կրելու ընթացքում նրա կամ ունեցող կամ թանկարժեք մետաղներից և քարերից պատրաստված կամ պատմական կամ նրանց ցուցաբերած վարքագիծը և ուշադրության արժանի այլ հանգամանքներ: մշակութային արժեք ներկայացնող իրերի, և օգտվել դրանցից: 124. Դատապարտյալների ինքնագործ միավորումը պետք է ունենա ղեկավար կամ 134. Իր կրոնը կամ համոզմունքները դավանելու ազատությունը ենթակա է միայն այնպիսի առնվազն երեք անձից բաղկացած ղեկավար խումբ, որոնք ընտրվում են միավորման մեջ սահմանափակումների, որոնք սահմանված են օրենքով և անհրաժեշտ են հասարակական ընդգրկված անդամներից, ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմի ներկայությամբ անցկացված բաց անվտանգության, առողջության ու բարոյականության կամ այլ անձանց իրավունքների և քվեարկության արդյունքների հիման վրա անդամների կողմից տրված ձայների քվեների պարզ ազատությունների պաշտպանության համար: մեծամասնությամբ: 135. Կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմը 125. Ինքնագործ միավորման ղեկավարի կամ ղեկավար խմբի անդամների փոփոխություն հասարակական կամ այլ կազմակերպությունների աջակցությամբ կամ անմիջական կատարելու անհրաժեշտության դեպքում համապատասխան դիմում է ներկայացվում ուղղիչ մասնակցությամբ կարող է կազմակերպել կրոնական միջոցառումներ: հիմնարկի վարչակազմին, և տասնհինգ օրվա ընթացքում` սահմանված կարգով անցկացվում 136. Կալանավորված անձանց կամ դատապարտյալներին հոգևոր օգնություն ցույց տալու են նոր ընտրություններ: համար` կալանավորված անձանց կամ դատապարտյալների միջոցներով, ինչպես նաև

~343 343 ~ ~344 344 ~ կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմի կանոնակարգով նախատեսված արգելված իրերի կամ առարկաների փոխանցման կամ նախաձեռնությամբ կարող են հրավիրվել հոգևորականներ: փոխանցման փորձի կատարման փաստի հայտնաբերման դեպքում: Դատապարտյալներին տրամադրված երկարատև տեսակցությունների ժամանակ XVI. ՏԵՍԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՏՐԱՄԱԴՐՄԱՆ ԿԱՐԳԸ դատապարտյալների վարքագծի նկատմամբ հսկողություն իրականացնելու նպատակով 137. Կալանավորված անձին կամ դատապարտյալին մերձավոր ազգականների, ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմի կողմից կարող են կատարվել ստուգայցեր` չոտնահարելով զանգվածային լրատվության միջոցների կամ այլ անձանց հետ տեսակցություն տրամադրվում դատապարտյալի արժանապատվությունը և չխախտելով հանգստի ու քնի իրավունքը: է համապատասխանաբար կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի 144. Երկարատև տեսակցությունը տրամադրվում, իսկ կարճատև տեսակցությունը պետի, իսկ նրա բացակայության դեպքում` տեղակալի որոշմամբ: տրամադրվում և անցկացվում է աշխատանքային օրերին` ժամը 1000-1700-ը ընկած Արգելվում է կալանավորված անձին ազգականների, զանգվածային լրատվության ժամանակահատվածում: միջոցների կամ այլ անձանց հետ տեսակցությունների տրամադրումը` քրեական վարույթն 145. Տեսակցության ժամանակահատվածում` կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի իրականացնող մարմնի` տեսակցությունն արգելելու վերաբերյալ որոշման մասին գրավոր նկատմամբ չի տարածվում կալանավորվածներին պահելու վայրում կամ ուղղիչ հիմնարկում իրազեկման դեպքում: սահմանված օրվա կարգացուցակը: 138. Կալանավորված անձին կամ դատապարտյալին տեսակցություն տրամադրելու 146. Կալանավորվածներին պահելու վայրում և ուղղիչ հիմնարկում տեսակցության համար անհրաժեշտ պայման են հանդիսանում կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի կահավորվում են հատուկ սենյակներ, որոնք հնարավորինս պետք է հարմարեցված լինեն համաձայնությունը և տեսակցություն հայցող անձի դիմումին կցված` վերջինիս անձը երեխաների ժամանցի համար: հաստատող, իսկ երկարատև տեսակցության համար` նաև նախկինում համատեղ բնակվելու (146-րդ կետը լրաց. 10.01.08 N 25-Ն) իրավունքը, ինչպես նաև երեխայի հետ կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի 147. Օրենքով սահմանված կարգով միմյանցից անջատ պահվող կալանավորված անձանց արյունակցական կամ ազգակցական կապը հավաստող փաստաթղթերի առկայությունը: տեսակցությունը կազմակերպվում է այնպես, որպեսզի բացառվի միմյանց հետ շփումը: 139. Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ տեսակցությունների համար 148. Պաշտպանի հետ տեսակցություններն անցկացվում են կալանավորվածներին պահելու սահմանված նվազագույն քանակից ավելի տեսակցություն չի տրամադրվում բացասական վայրի տեսակցության կամ քննչական գործողություններ կատարելու համար նախատեսված բնութագրվող, ոչ օրինապահ վարքագիծ դրսևորող, աշխատանքի կամ ուսման նկատմամբ սենյակներում: անբարեխիղճ վերաբերմունք ցուցաբերող, տույժ ունեցող կալանավորված անձին կամ Պաշտպանի հետ տեսակցությունների ժամանակ պետք է պահպանվեն սույն դատապարտյալին: կանոնակարգի պահանջները: Տեսակցության թույլտվությունը մերժվում է կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ 149. Իրավաբանական օգնություն ստանալու նպատակով դատապարտյալին իր դիմումի ուղղիչ հիմնարկի պետի, իսկ նրա բացակայության դեպքում` տեղակալի պատճառաբանված հիման վրա փաստաբանների կամ իրավապաշտպան կազմակերպությունների որոշմամբ: ներկայացուցիչների հետ տեսակցություն է տրամադրվում առանց դրա քանակի 140. Կալանավորված անձի հետ միաժամանակ տեսակցել թույլատրվում է առավելագույնը սահմանափակման, աշխատանքային օրերին, դատապարտյալին կարճատև տեսակցություն երեք չափահաս և հինգ անչափահաս անձանց: տրամադրելու համար օրենքով և սույն կանոնակարգով սահմանված կարգով: Փակ, կիսափակ կամ կիսաբաց ուղղիչ հիմնարկում պատիժը կրող դատապարտյալին 150. Արգելվում է կալանավորված անձանց կամ դատապարտյալներին տեսակցության կարճատև տեսակցություն կարող է թույլատրվել միաժամանակ երեքից ոչ ավելի, իսկ համար խցերից դուրս բերելը` հերթափոխի հանձնում-ընդունում կատարելու ժամանակ, երկարատև տեսակցության դեպքում` երկուսից ոչ ավելի չափահասների հետ, որոնց կարող են օրակարգով սննդի ընդունման համար, ինչպես նաև քնի համար նախատեսված ժամերին: ուղեկցել դատապարտյալի անչափահաս եղբայրները, քույրերը, զավակները և թոռները: 151. Տեսակցություն տրամադրելու մասին կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ Բաց ուղղիչ հիմնարկում պատիժը կրող դատապարտյալին կարճատև կամ երկարատև ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմն անձնական քարտում կատարում է գրառում` նշելով տեսակցություն տրամադրվում է առանց տեսակցողների թվի սահմանափակման: տեսակցություն տրամադրելու ամսաթիվը և տեսակցության եկած անձանց տվյալները: 141. Կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմը Տեսակցության համար ներկայացված դիմումները կցվում են կալանավորված անձի կամ տեսակցության եկած անձանց ծանոթացնում է տեսակցության անցկացման կարգին և դատապարտյալի անձնական գործին: պայմաններին: Տեսակցության եկած անձանց կողմից բերված սննդամթերքը, իրերը և առարկաները, որոնք սույն կանոնակարգով արգելված չեն, կալանավորված անձին կամ XVII. ՀԱՆՁՆՈՒՔՆԵՐ, ԾԱՆՐՈՑՆԵՐ, ՓԱԹԵԹՆԵՐ ԸՆԴՈՒՆԵԼՈՒ ԵՎ ՀԱՆՁՆԵԼՈՒ, ԴՐԱՄԱԿԱՆ դատապարտյալին են փոխանցվում որպես ծանրոց, հանձնուք կամ փաթեթ: ՓՈԽԱՆՑՈՒՄՆԵՐ ՍՏԱՆԱԼՈՒ ԵՎ ՈՒՂԱՐԿԵԼՈՒ ԿԱՐԳԸ 142. Տեսակցության եկած անձանց նախազգուշացվում է սույն կանոնակարգի պահանջները 152. Կալանավորվածներին պահելու վայրում կամ ուղղիչ հիմնարկում գտնվելու խախտելու դեպքում տեսակցությունը վաղաժամկետ դադարեցնելու հնարավորության մասին: ժամանակահատվածում կալանավորված անձին կամ դատապարտյալին թույլատրվում է 143. Մերձավոր ազգականների կամ այլ անձանց հետ տեսակցությունն անցկացվում է ստանալ և ուղարկել ծանրոցներ, հանձնուքներ և փաթեթներ: կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմի հսկողությամբ` Ծանրոցներ, հանձնուքներ ու փաթեթներ ստանալու և ուղարկելու թույլտվությունը տալիս է բացառությամբ օրենքով նախատեսված դեպքերի և դատապարտյալների համար կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի պետը կամ նրա նախատեսված երկարատև տեսակցությունների: Տեսակցությունը կարող է վաղաժամկետ հանձնարարությամբ` քրեակատարողական այլ ծառայող: դադարեցվել նշված անձանց կողմից կալանավորված անձին կամ դատապարտյալին սույն 153. Այն առարկաների և սննդամթերքի ցանկը, որոնք կալանավորված անձանց կամ դատապարտյալներին արգելվում է ծանրոցներով, հանձնուքներով կամ փաթեթներով

~345 345 ~ ~346 346 ~ ստանալ, սույն կանոնակարգով սահմանված կարգով ձեռք բերել, սահմանվում է սույն 3) հանձնուքը, փաթեթը կամ ծանրոցը հանձնող անձի կողմից համապատասխան կանոնակարգով (N 2 ձև): փաստաթղթեր չներկայացվելու դեպքում, 154. Ծանրոցները, հանձնուքները և փաթեթներն ընդունվում են ըստ այցելուների 4) կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի` պատժախցում գտնվելու ընթացքում, եթե հաճախման հերթականության: հանձնուքը, փաթեթը կամ ծանրոցը պարունակում է շուտ փչացող ապրանքներ, 155. Կալանավորվածներին պահելու վայրում կամ ուղղիչ հիմնարկում ծանրոցներ, 5) կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի կողմից հանձնուքը, փաթեթը կամ ծանրոցն հանձնուքներ և փաթեթներ ընդունելու համար կահավորվում են հատուկ սենյակներ, որտեղ ստանալուց գրավոր հրաժարվելու դեպքում: քաղաքացիների մուտքն ազատ է: Այդ սենյակում առնվազն դրվում են սեղաններ` գրենական Սույն կետով նախատեսված դեպքերում ստացված ծանրոցները, հանձնուքները և պիտույքներով և հսկիչ կշեռքով, աթոռներ, բողոքների և առաջարկությունների արկղ: փաթեթները վերադարձվում են այն հանձնողին կամ ուղարկողին` նշելով վերադարձման Տեսանելի վայրերում փակցվում են քաղվածքներ, հանձնուքների, ծանրոցների և փաթեթների պատճառը: հանձնման կարգը լուսաբանող փաստաթղթերի պատճեններ կամ այդ փաստաթղթերից 164. Կալանավորվածներին պահելու այլ վայր կամ ուղղիչ հիմնարկ տեղափոխված քաղվածքներ, ինչպես նաև ծանրոցներ, հանձնուքներ և փաթեթներ ընդունելու համար կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի անունով ստացված ծանրոցները, հանձնուքները սահմանված աշխատանքային ժամանակացույցը: և փաթեթները կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի հաշվին 156. Ծանրոց, հանձնուք կամ փաթեթ բերող անձը լրացնում և ստորագրում է սահմանված ուղարկվում են կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի գտնվելու վայրի հասցեով: ձևի դիմում` երկու օրինակից (N 8 ձև): Դիմումի երկու օրինակը, ինչպես նաև հանձնուք բերողի 165. Կալանավորված անձը կամ դատապարտյալն իր մերձավոր ազգականներին կամ այլ անձը հաստատող փաստաթուղթը հանձնվում են կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ անձանց ծանրոց, հանձնուք կամ փաթեթ ուղարկելու նպատակով դրա մասին դիմում է ուղղիչ հիմնարկի համապատասխան ծառայողին: Ծանրոցները, հանձնուքները և փաթեթները ներկայացնում կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմին, կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմի կողմից որում նշվում է ուղարկվող ծանրոցի, հանձնուքի կամ փաթեթի պարունակությունը: հաշվառվում են, որի նպատակով` կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմի կողմից վարվում է համապատասխան քարտադարան: 166. Վարչակազմի ներկայացուցիչը, նախօրոք ստուգելով կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի անձնական հաշվում ծանրոցի, հանձնուքի կամ փաթեթի ուղարկման համար 157. Ծանրոցները, հանձնուքները և փաթեթները բացվում են, և դրանց պարունակությունը անհրաժեշտ փոստային ծառայությունների գումարի առկայությունը` կազմակերպում է զննվում է կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի ծառայողի կողմից` համապատասխան հասցեով դրա ուղարկումը, որի կապակցությամբ դիմումում դրանք բերող անձի ներկայությամբ: Զննության ընթացքում ծանրոցում, հանձնուքում կամ համապատասխան նշում է կատարվում և ստորագրվում կալանավորված անձի կամ փաթեթում առկա առարկաների և սննդամթերքի տեսականին ու քանակը համեմատվում են դատապարտյալի կողմից: դիմումում նշված տեսականու և քանակի հետ: Ծանրոցի, հանձնուքի կամ փաթեթի ուղարկման վերաբերյալ դիմումը կցվում է 158. Կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի համապատասխան կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի անձնական գործին: ծառայողը, ընդունելով ծանրոցը, հանձնուքը կամ փաթեթը, այցելուին վերադարձնում է անձը հաստատող փաստաթուղթը: 167. Կալանավորված անձին կամ դատապարտյալին ուղարկվող դրամը փոխանցվում է նրա անձնական հաշվին` առանց դրա սահմանափակման: 159. Ծանրոցները, հանձնուքները և փաթեթները կալանավորված անձին կամ դատապարտյալին են հանձնվում ծանրոց, հանձնուք կամ փաթեթ հանձնելու մասին Կալանավորված անձը կամ դատապարտյալը կարող է իր անձնական հաշվից դրամական սահմանված ձևի դիմումի` վարչակազմի օրինակում ստորագրությամբ: փոխանցումներ կատարել իր մերձավոր ազգականներին կամ այլ անձանց, բացառությամբ այլ կալանավորված անձանց կամ դատապարտյալներին` առանց դրանց սահմանափակման: 160. Կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի կողմից ծանրոցը, հանձնուքը կամ փաթեթն ստանալուց հրաժարվելու դեպքում դիմումի վրա կատարվում է համապատասխան 168. Կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի կողմից դրամ ստանալու և ուղարկելու նշում: նպատակով կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմը կազմակերպում է կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի անձնական հաշիվների 161. Ծանրոցները, հանձնուքները կամ փաթեթները հասցեատիրոջն են հանձնվում, որպես վարումը և ապահովում կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի կողմից իր դրամի ազատ կանոն, այն ստանալուց հետո մեկ օրվա ընթացքում: տնօրինումը: 162. Եթե կալանավորված անձը կամ դատապարտյալը գտնվում է պատժախցում` նրա անունով ստացված հանձնուքները, փաթեթները և ծանրոցները վերցվում են պահպանության և XVIII. ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻ ԿՈՂՄԻՑ ԱՌԱՋԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ, նրանց են հանձնվում տույժը կրելուց հետո: Այդ ընթացքում կալանավորվածներին պահելու ԴԻՄՈՒՄՆԵՐ ԵՎ ԲՈՂՈՔՆԵՐ ՆԵՐԿԱՅԱՑՆԵԼԸ վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմն ապահովում է ծանրոցների, հանձնուքների և 169. Կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմն առանց փաթեթների պահպանությունը, սակայն դրանց բնական փչացման համար քանակի սահմանափակման պարտավոր է ընդունել կալանավորված անձանց կամ պատասխանատվություն չի կրում: դատապարտյալների կողմից ներկայացվող առաջարկությունները, դիմումներն ու բողոքները: 163. Հանձնուքները, փաթեթները և ծանրոցները չեն ընդունվում` 170. Կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմի կողմից 1) եթե հասցեատեր կալանավորված անձը կամ դատապարտյալն ազատ է արձակվել կամ ստացված առաջարկությունները, դիմումները և բողոքներն ուղարկվում են հասցեատերերին` մահացել է, հանձնման պահից հաշված երեք աշխատանքային օրվա ընթացքում, բացառությամբ օրենքով 2) հանձնուքի, փաթեթի կամ ծանրոցի քաշի` սահմանված չափին նախատեսված դեպքերի: անհամապատասխանության դեպքում,

~347 347 ~ ~348 348 ~ Կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմն իրեն դիմում է ներկայացնում կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի հասցեագրված առաջարկությունները, դիմումները և բողոքները քննարկում է Հայաստանի վարչակազմին` նախապես տալով համաձայնություն` իր հաշվին փոստային հաղորդումներ Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգով և ժամկետներում: իրականացնելու համար: 171. Առաջարկությունների, դիմումների և բողոքների պատասխանները ստորագրությամբ Կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմի` փոստային հանձնվում են կալանավորված անձին կամ դատապարտյալին, իսկ նրա ցանկության հաղորդման իրականացումը կազմակերպող ներկայացուցիչը նախապես ստուգում է դեպքում` կցվում նրա անձնական գործին: կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի անձնական հաշվում դրամի առկայության Կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմին հանգամանքը և բավարար ֆինանսական միջոցների առկայության դեպքում կազմակերպում հասցեագրված առաջարկությունները, դիմումները և բողոքները կցվում են այն: համապատասխանաբար կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի անձնական գործին: Կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի անձնական հաշվին ֆինանսական միջոցների բացակայության կամ անբավարարության դեպքում փոստային հաղորդումն իրականացնելու 172. Կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի առաջարկությունները, դիմումները և մասին դիմումը մերժվում կամ իրականացվում է կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ բողոքները, բացառությամբ օրենքով սահմանված դեպքերի, ուղարկելու հետ կապված ուղղիչ հիմնարկի հաշվին` վերջինիս պետի թույլտվությամբ: ծախսերը կատարում է կալանավորված անձը կամ դատապարտյալը: Կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի փոստային հաղորդման իրականացումը Կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի անձնական հաշվում գումարի կազմակերպվում է հաջորդ օրվանից ոչ ուշ, եթե դրան չեն խոչընդոտում ստեղծված բացակայության դեպքում այդ ծախսերը կարող են կատարվել կալանավորվածներին պահելու հանգամանքները (տրասնպորտի անսարքությունը կամ բացակայությունը, եթե հիմնարկը կամ վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի հաշվին` կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ կալանավորվածներին պահելու վայրը գտնվում է կապի բաժանմունքից բավականին հեռու, հիմնարկի պետի թույլտվությամբ: հանգստյան կամ տոն օրերը և այլն): 173. Կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմի ներկայացուցիչը կալանավորված անձից կամ դատապարտյալից վերցնելով նրա XX. ՀԵՌԱԽՈՍԱԶՐՈՒՅՑՆԵՐԻ ՏՐԱՄԱԴՐՄԱՆ ԿԱՐԳԸ առաջարկությունները, դիմումները և բողոքները համապատասխան մատյանում կատարում է գրառում դրանք վերցնելու մասին, որի մասին ստորագրում է նաև կալանավորված անձը կամ 180. Կալանավորված անձը կամ դատապարտյալը կարող է իր հաշվին օգտվել դատապարտյալը` համաձայն N 9 ձևի։ համապատասխանաբար կալանավորվածներին պահելու վայրում կամ ուղղիչ հիմնարկի տարածքում տեղակայված հեռախոսակապից, բացառությամբ սույն կանոնակարգով նախատեսված դեպքերից: Կալանավորված անձին հեռախոսակապից օգտվելու XIX. ՆԱՄԱԿԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆԸ հնարավորություն տրամադրվում է քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից 174. Կալանավորված անձին և դատապարտյալին թույլատրվում է իրենց հաշվին արգելանքի բացակայության դեպքում: նամակագրություն վարել` առանց ստացվող և ուղարկվող նամակագրության Հեռախոսազրույցը կարող է տեղի ունենալ վարչակազմի ներկայացուցչի ներկայությամբ: սահմանափակման: 181. Հեռախոսակապը կազմակերպվում է տեղադրված քարտային հեռախոսակապի 175. Նամակագրությունն իրականացվում է կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ հանգույցների միջոցով, որոնց համար նախատեսված քարտերը կալանավորված անձը կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմի միջոցով և, առանց նամակագրության բովանդակությանը դատապարտյալը կարող է ձեռք բերել կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ ծանոթանալու, ենթակա է արտաքին զննման` արգելված առարկաների կամ նյութերի հիմնարկի կրպակից կամ խանութից կամ ստանալ հանձնուքով կամ ծանրոցով: փոխանցումը բացառելու նպատակով: 182. Կալանավորված անձին կամ դատապարտյալին հեռախոսակապից օգտվելու 176. Բաց և կիսաբաց ուղղիչ հիմնարկներում դատապարտյալների համար հասանելի հնարավորություն տրամադրվում է համապատասխանաբար կալանավորվածներին պահելու վայրում սարքավորվում են փոստարկղեր, որոնք հիմնարկի վարչակազմի համապատասխան վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի պետի սահմանած ժամանակացույցով: ներկայացուցչի կողմից նամակների առկայության ստուգման նպատակով բացվում են աշխատանքային յուրաքանչյուր օրվա ավարտին: Կիսափակ և փակ ուղղիչ հիմնարկներում Հեռախոսակապից օգտվելու տևողությունը յուրաքանչյուր դեպքում չի կարող գերազանցել նամակները հանձնվում են վարչակազմի ներկայացուցչին: Նամակները փոստարկղ են գցվում 15 րոպեն: կամ տրվում են ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմի ներկայացուցչին` փակ վիճակում: Չի թույլատրվում գիշերային ժամերին հեռախոսակապից օգտվել: 177. Կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի անունով ստացվող նամակների Արգելվում են կալանավորված անձանց և դատապարտյալների միջև հեռախոսազրույցները: հանձնումը, ինչպես նաև կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի նամակը Ամուսիններ կամ մերձավոր ազգականներ հանդիսացող կալանավորված անձանց և հասցեատիրոջն ուղարկելը կատարվում է կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ դատապարտյալների միջև հեռախոսազրույցները թույլատրվում են, եթե կալանավորված հիմնարկի վարչակազմի կողմից` նամակի ստացման կամ այն ուղարկելու համար հանձնելու անձանց դեպքում առկա չէ քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի որոշումը օրվանից ոչ ուշ, քան 3 աշխատանքային օրվա ընթացքում: հեռախոսազրույցներն արգելելու մասին: 178. Կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի անունով նրա բացակայությամբ (182-րդ կետը լրաց. 10.01.08 N 25-Ն) ստացված նամակները ոչ ուշ, քան 3 օրվա ընթացքում ուղարկվում են նրա գտնվելու նոր 183. Կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմը, հաշվի վայրը: առնելով կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի կողմից ներկայացված հիմնավոր 179. Բացի նամակներ ուղարկելու իրավունքից, կալանավորված անձը կամ պատճառաբանությունը, կարող է երկարացնել հեռախոսակապից օգտվելու տևողությունը` ևս դատապարտյալն իրավունք ունի օգտվելու փոստային այլ հաղորդումներ իրականացնելու 10 րոպեով: հնարավորություններից: Այդ նպատակով կալանավորված անձը կամ դատապարտյալը

~349 349 ~ ~350 350 ~ 184. Հեռախոսակապից օգտվելու գործընթացը հաշվառվում է համապատասխան 192. Կարճաժամկետ մեկնումներ կարող են տրամադրվել մինչև 7 օր տևողությամբ` մատյանում, որտեղ նշվում են կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի անվանական չհաշված մեկնման և վերադարձի համար անհրաժեշտ ժամանակը: Սոցիալական տվյալները, հեռախոսակապից օգտվելու հաճախականությունը և տևողությունը: վերականգնման նպատակով բաց ուղղիչ հիմնարկում պատիժը կրող դատապարտյալին 185. Կալանավորված անձը կամ դատապարտյալը հեռախոսակապից օգտվելու համար կարճաժամկետ մեկնում կարող է տրամադրվել մինչև մեկ ամիս տևողությամբ, բայց ոչ ավելի, դիմում է կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմին, որն այն քան մեկ տարվա ընթացքում 6 անգամ` չհաշված մեկնելու և վերադարձի համար անհրաժեշտ տրամադրում է նախօրոք սահմանված հերթականությամբ: ժամանակը, որը չի կարող գերազանցել 3 օրը: 193. Կարճաժամկետ մեկնման թույլտվություն ստացած կալանավորված անձին կամ XXI. ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԻ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻ ԼՈՒՍԱՆԿԱՐԱՀԱՆՄԱՆ, ՏԵՍԱՆԿԱՐԱՀԱՆՄԱՆ ՈՒ դատապարտյալին տրվում է սահմանված նմուշի վկայական` համաձայն օրինակելի ձևի (ձև N ՀԱՐՑԱԶՐՈՒՅՑԻ ԻՐԱԿԱՆԱՑՄԱՆ ԿԱՐԳԸ 10), նրան բացատրվում է մեկնման կարգը և նախազգուշացվում սահմանված ժամկետում 186. Կալանավորվածներին պահելու վայր կամ ուղղիչ հիմնարկ սահմանված կարգով կալանավորվածներին պահելու վայր կամ ուղղիչ հիմնարկ վերադառնալուց խուսափելու մուտք գործած զանգվածային լրատվության միջոցի ներկայացուցիչը համապատասխանաբար համար նախատեսված քրեական պատասխանատվության մասին: Այդ կապակցությամբ, տվյալ կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի պետի թույլտվությամբ կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմի կողմից կազմվում կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի համաձայնությամբ կարող է իրականացնել նրա է արձանագրություն` համաձայն օրինակելի ձևի (ձև N 11), որը ստորագրվում է նաև լուսանկարահանում կամ տեսանկարահանում կամ նրա հետ ունենալ հարցազրույց: կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի կողմից: Արձանագրությունը կցվում է կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի անձնական գործին: 187. Կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմի նախաձեռնությամբ կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի լուսանկարահանումը, 194. Կարճաժամկետ մեկնման մեջ գտնվելու ժամանակը հաշվվում է կալանավորման կամ տեսանկարահանումը և հարցազրույցն իրականացվում են կալանավորվածներին պահելու պատիժը կրելու ժամկետի մեջ։ վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի ներկայացուցչի ներկայությամբ: 195. Կարճաժամկետ մեկնման հետ կապված ծախսերը հոգում է կալանավորված անձը կամ 188. Լուսանկարահանման, տեսանկարահանման և հարցազրույցի ընթացքը վաղաժամկետ դատապարտյալը: կարող է դադարեցվել կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի 196. Կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի կալանավորվածներին պահելու վայր վարչակազմի կողմից իրավախախտումը կանխելու կամ անվտանգությունն ապահովելու կամ ուղղիչ հիմնարկ վերադառնալուն պես նրան տրված վկայականը վերցվում է և կցվում նպատակով: նրա անձնական գործին: Կալանավորված անձը կամ դատապարտյալը համարվում է սահմանված ժամկետում XXII. ԿԱՐՃԱԺԱՄԿԵՏ ՄԵԿՆՈՒՄՆԵՐԻ ՏՐԱՄԱԴՐՄԱՆ ԿԱՐԳԸ կալանավորվածներին պահելու վայր կամ ուղղիչ հիմնարկ վերադառնալուց խուսափող, եթե վերադառնալու ժամկետին հաջորդող հաշվառման ժամանակ նա չի գտնվել 189. Կալանավորված անձին կարճաժամկետ մեկնումներ տրամադրվում են քրեական կալանավորվածներին պահելու վայրում կամ ուղղիչ հիմնարկում: վարույթն իրականացնող մարմնի որոշմամբ: Քրեական վարույթն իրականացնող մարմինն իր որոշման մասին անհապաղ գրավոր հայտնում է կալանավորվածներին պահելու վայրի 197. Եթե կալանավորված անձը կամ դատապարտյալը կարճաժամկետ մեկնման վարչակազմին և կալանավորված անձին: ժամանակահատվածում հիվանդացել է կամ ստացել այնպիսի մարմնական վնասվածքներ, որոնց դեպքում պահանջվում է ստացիոնար բուժում, ապա այդ նպատակով նա Դատապարտյալներին կարճաժամկետ մեկնումներ տրամադրվում են ուղղիչ հիմնարկի տեղափոխվում է բուժական ուղղիչ հիմնարկ, իսկ դրա անհնարինությունից կամ պետի որոշմամբ: Ուղղիչ հիմնարկի պետն իր որոշման մասին անհապաղ գրավոր հայտնում է անհետաձգելիությունից ելնելով` Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության Հայաստանի Հանրապետության կառավարությանն առընթեր Հայաստանի Հանրապետության նախարարության համապատասխան բուժական հաստատություն: ոստիկանության տարածքային ստորաբաժանմանը: Բուժական ուղղիչ հիմնարկ կամ Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության (189-րդ կետը լրաց. N 222-Ն) նախարարության համապատասխան բուժական հաստատություն ընդունվելիս 190. Կարճաժամկետ մեկնում տրամադրելու համար համապատասխան որոշումն կալանավորված անձը կամ դատապարտյալը չի համարվում սահմանված ժամկետում ընդունվում է կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի գրավոր դիմումի և Հայաստանի կալանավորվածներին պահելու վայր կամ ուղղիչ հիմնարկ վերադառնալուց խուսափող: Հանրապետության օրենսդրությամբ նախատեսված դեպքերը փաստող անհրաժեշտ փաստաթղթերի հիման վրա: Որոշման մեջ նշվում են կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի անվանական տվյալները, ծննդյան տարեթիվը, մեկնում տրամադրելու XXIII. ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻ ՔԱՂԱՔԱՑԻԱԻՐԱՎԱԿԱՆ ԳՈՐԾԱՐՔՆԵՐԻՆ ՄԱՍՆԱԿՑԵԼՈՒ ԵՎ ԱՄՈՒՍՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ԳՐԱՆՑԵԼՈՒ ԿԱՐԳԸ հիմքերի և դրանք փաստող փաստաթղթերի համառոտ բովանդակությունը, մեկնման ժամանակը, տևողությունը և վայրը, ինչպես նաև մեկնումը կալանավորվածներին պահելու 198. Կալանավորված անձը կամ դատապարտյալն իրավունք ունի իր ներկայացուցչի վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմի ներկայացուցչի ուղեկցությամբ իրականացվելու միջոցով կամ անձամբ մասնակցելու քաղաքացիաիրավական գործարքների, բացառությամբ անհրաժեշտությունը, դատապարտյալի դեպքում` նաև պատժաչափը և պատիժը կրելու Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ նախատեսված դեպքերի: ժամանակը: 199. Կալանավորված անձը կամ դատապարտյալը գործարքը կնքելու համար գրավոր 191. Մեղսունակությունը չբացառող հոգեկան հիվանդությամբ տառապող կամ առաջին կամ դիմում է ներկայացնում կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի երկրորդ կարգի հաշմանդամ կալանավորված անձին կամ դատապարտյալին, որը վարչակազմին: առողջության պատճառով անընդհատ խնամքի կարիք ունի, ինչպես նաև անչափահաս 200. Կալանավորվածներին պահելու վայրի վարչակազմը կալանավորված անձի կողմից կալանավորված անձին կամ դատապարտյալին կարճաժամկետ մեկնումներ տրամադրվում են քաղաքացիաիրավական գործարքներին մասնակցելու ցանկության մասին հայտնում է միայն ազգականի կամ այլ անձի ուղեկցությամբ։ քրեական վարույթն իրականացնող մարմնին: Քրեական վարույթն իրականացնող մարմինը,

~351 351 ~ ~352 352 ~ քննության շահերից ելնելով, կալանավորված անձանց կարող է արգելել կառուցվածքային ստորաբաժանմանը` կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի քաղաքացիաիրավական գործարքներին մասնակցելը: անձնական հաշվից գումարը պահելու նպատակով, երկրորդ օրինակը կցվում է 201. Եթե կալանավորված անձը կամ դատապարտյալը ցանկություն է հայտնել կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի անձնական գործին, իսկ երրորդը` հանձնվում է քաղաքացիաիրավական գործարքներին մասնակցել իր ներկայացուցչի միջոցով, ապա կալանավորված անձին կամ դատապարտյալին` վերջինիս ցանկությամբ: Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգով կարող է 209. Կալանավորված անձանց կամ դատապարտյալների կողմից պատճառված նյութական համապատասխան լիազորագիր տալ իր ներկայացուցչին, որը հաստատվում է վնասը կարող են հատուցել նրանց հարազատները կամ այլ անձինք` վերջիններիս կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի պետի կողմից` համաձայնությամբ: Կալանավորված անձին ուղղիչ հիմնարկ ուղարկելու դեպքում նրա կողմից ստորագրությամբ և զինանշանի պատկերմամբ կնիքով: չհատուցված նյութական վնասը կարող է հատուցվել կալանավորված անձի անձնական 202. Եթե անձը ցանկություն է հայտնել անձամբ մասնակցել քաղաքացիաիրավական հաշվին ստացվող միջոցներից: Կալանավորված անձանց հաշվին դրամի բացակայության գործարքներին, ապա կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի դեպքում, ինչպես նաև այն դեպքերում, երբ վնասը հատուցված է մասնակիորեն` նյութական վարչակազմը հնարավորություն է ընձեռում կալանավորվածներին պահելու վայրում կամ վնաս պատճառելու մասին արձանագրությունն ուղարկվում է նրա գտնվելու վայրի ուղղիչ ուղղիչ հիմնարկում գործարքի մեջ մատնանշված կողմերի ներկայությունն ապահովելու հիմնարկ: համար: 210. Նյութական վնասը կամավոր հատուցելուց հրաժարվելու, ինչպես նաև կալանավորված 203. Քաղաքացիաիրավական գործարքի կնքման համար կալանավորվածներին պահելու անձի կալանքից կամ դատապարտյալի պատժից ազատվելու դեպքում նրանց կողմից վայրում կամ ուղղիչ հիմնարկում կարող է տրամադրվել տեսակցությունների համար չհատուցված վնասը գանձվում է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ նախատեսված սենյակը: սահմանված կարգով: 204. Եթե գործարքի կնքման համար նոտարական ձևակերպումը պարտադիր է, ապա քրեակատարողական հիմնարկի վարչակազմն ապահովում է նաև նոտարի մասնակցությունը: XXV. ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ԿԻՐԱՌՎՈՂ ԽՐԱԽՈՒՍԱՆՔԻ ՄԻՋՈՑՆԵՐԸ 205. Քաղաքացիաիրավական գործարքին մասնակցելու և դրա կնքման հետ կապված 211. Կալանավորված անձանց և դատապարտյալների նկատմամբ Հայաստանի ծախսերն իրականացնելու համար կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ Հանրապետության օրենսդրությամբ նախատեսված խրախուսանքի միջոցները կիրառվում են հիմնարկի վարչակազմը պատասխանատվություն չի կրում: համապատասխանաբար կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի պետի 206. Կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի ամուսնության գրանցման կարգը որոշմամբ: Կալանավորված անձանց և դատապարտյալների նկատմամբ խրախուսանքի սահմանում է պետական կառավարման լիազորված մարմինը: միջոցներ կիրառելու մասին որոշումները հաշվառելու նպատակով կալանավորվածներին 207. Ամուսնության գրանցումից հետո կալանավորված անձին տրվում է տեսակցություն, պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմը վարում է համապատասխան մատյան: իսկ դատապարտյալին` երկարատև տեսակցություն: 212. Կալանավորված անձանց նկատմամբ, բացի Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված խրախուսանքի միջոցներից, կարող են կիրառվել հետևյալ XXIV. ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻ ՆՅՈՒԹԱԿԱՆ ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆԸ խրախուսանքի միջոցները` 208. Նյութական վնաս պատճառող կալանավորված անձին կամ դատապարտյալին ա) լրացուցիչ կարճատև տեսակցության տրամադրում, եթե այն չի արգելվել քրեական հայտնաբերելու նպատակով կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից, վարչակազմը կատարում է ուսումնասիրություններ: բ) լրացուցիչ հեռախոսազրույցի կամ հեռախոսազրույցների տրամադրում, եթե այն չի Կատարված ուսումնասիրությունների արդյունքներով նյութական վնաս պատճառած արգելվել քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից, անձին հայտնաբերելու դեպքում կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի գ) լրացուցիչ ծանրոց, հանձնուք կամ փաթեթ ստանալու թույլտվություն: տնտեսական հարցերով զբաղվող կառուցվածքային ստորաբաժանման համապատասխան 213. Կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի նկատմամբ խրախուսանքի միջոցներ ներկայացուցիչը կազմում է արձանագրություն նյութական վնաս պատճառելու մասին, որպես կիրառելու մասին որոշման պատճենը կցվում է նրա անձնական գործին: կանոն, 2 օրինակից, իսկ կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի կողմից արձանագրության մեկ օրինակ ստանալու մասին ցանկություն հայտնելու դեպքում` 3 օրինակից: XXVI. ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ԿԻՐԱՌՎՈՂ ՏՈՒՅԺԻ ՄԻՋՈՑՆԵՐԸ ԵՎ ԴՐԱՆՔ ԿԻՐԱՌԵԼՈՒ ԿԱՐԳԸ Արձանագրությունն ստորագրում են այն կազմող համապատասխան քրեակատարողական 214. Կալանավորված անձի և դատապարտյալի նկատմամբ Հայաստանի ծառայողը, ինչպես նաև այն անձը, ով պատճառել է նյութական վնասը: Հանրապետության օրենսդրությամբ նախատեսված տույժի միջոցները կիրառվում են Արձանագրությունը պետք է բովանդակի կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի համապատասխանաբար կալանավորվածներին պահելու վայրի և ուղղիչ հիմնարկի պետի նյութական վնաս պատճառելու փաստն ընդունելու կամ մերժելու հանգամանքը, ինչպես նաև որոշմամբ: Կալանավորված անձանց և դատապարտյալների նկատմամբ տույժի միջոցներ նյութական վնաս պատճառելու փաստն ընդունելու դեպքում` վերջինիս անձնական հաշվից կիրառելու մասին որոշումները հաշվառելու նպատակով կալանավորվածներին պահելու կամավոր հատուցելու համաձայնությունը: Կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմը վարում է համապատասխան մատյան: կողմից արձանագրությունը չստորագրվելու դեպքում դրա մասին նշվում է արձանագրության Պատժախուց տեղափոխելը որպես տույժի միջոց կիրառելու դեպքում տվյալ մատյանում մեջ: գրանցվում են նաև կալանավորված անձին կամ դատապարտյալին այնտեղ պահելու սկիզբը և Արձանագրության մեկ օրինակը փոխանցվում է տվյալ կալանավորվածներին պահելու ավարտը։ վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի ֆինանսական հարցերով զբաղվող համապատասխան

~353 353 ~ ~354 354 ~ 215. Կատարված խախտման կապակցությամբ կալանավորված անձից կամ 226. Տույժի կիրառումը հետաձգելու ընթացքում նոր խախտում չկատարելու և դրական դատապարտյալից պահանջվում է գրավոր բացատրություն, իսկ այն տալուց հրաժարվելու վարքագիծ դրսևորելու դեպքում կալանավորված անձինք կամ դատապարտյալները կարող են դեպքում կազմվում է համապատասխան արձանագրություն: ազատվել տույժը կրելուց: 216. Կատարված կարգապահական խախտումը քննելիս և կարգապահական տույժ 227. Կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի մանկատանը երեխա նշանակելիս կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի պետը ծանոթանում ունեցող, կերակրող մայր, հղի, նախածննդյան կամ հետծննդյան ժամանակահատվածում է կատարվածի վերաբերյալ կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի գտնվող կալանավորված անձը կամ դատապարտյալը պատժախուց չի տեղափոխվում։ ծառայողի ներկայացրած գրավոր նյութերին, ընդունում համապատասխան որոշում, որը 228. Կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի պատժախցից բուժական կցվում է կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի անձնական գործին: ուղղիչ հիմնարկ տեղափոխված կալանավորված անձանց կամ դատապարտյալներին նշված 217. Կարգապահական տույժի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում կատարված բուժական հիմնարկում պահելու ժամանակը հաշվվում է տույժը կրելու ժամանակի մեջ։ խախտման պայմանները, կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի անձը, վարքը մինչև 229. Կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի նկատմամբ տույժի միջոցի կիրառումը խախտում կատարելը և ընդհանուր բնութագիրը: Տրվող տույժը պետք է համապատասխանի կարող է բողոքարկվել կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի կատարված խախտման ծանրությանը և բնույթին: Տույժը պետք է լինի արդարացի և պետք է նկատմամբ հսկողություն և վերահսկողություն իրականացնող մարմիններին: Բողոքարկումը կիրառվի միայն համապատասխան ուսումնասիրությունների արդյունքում ընդունված տույժի միջոցի կիրառումը չի կասեցնում: որոշման հիման վրա: 230. Կալանավորված անձը կամ դատապարտյալը պատժախցում կարող է պահվել 218. Տույժի միջոցը կիրառվում է բացառապես խախտումը կատարած անձի նկատմամբ, միայնակ: խախտումը հայտնաբերելուց հետո անհապաղ կամ ոչ ուշ, քան 10 օրվա ընթացքում` 231. Պատժախցում գտնվելու ընթացքում կալանավորված անձը կամ դատապարտյալն կալանավորված անձանց կամ 15 օրվա ընթացքում` դատապարտյալների դեպքում։ անհատական քնելու տեղով ապահովվում է միայն քնի համար սահմանված ժամերին: 219. Կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի նկատմամբ տույժ կիրառելու որոշման Պատժախցում գտնվելու ժամանակահատվածում կալանավորված անձին կամ մեջ նշվում են կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի անվանական տվյալները, դատապարտյալին արգելվում է նամակագրությունը, տեսակցությունները (բացառությամբ խախտման բնույթն ու հետևանքները, կատարված ուսումնասիրությունների արդյունքները և պաշտպանի հետ տեսակցությունների), հեռախոսազրույցները, լրացուցիչ սննդամթերքի և տույժի տեսակը: առաջին անհրաժեշտության և այլ առարկաների ձեռք բերումը` բացառությամբ Հայաստանի 220. Կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի կողմից կատարված խախտման Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված դեպքերի, հանձնուքների և ծանրոցների կապակցությամբ կազմված բոլոր փաստաթղթերը կցվում են նրա անձնական գործին: ստացումը, սեղանի խաղերից, թերթերից, գրքերից, ամսագրերից և այլ գրականությունից 221. Տույժի կիրառման մասին որոշմանը ծանոթացնում է կալանավորված անձը կամ օգտվելը: դատապարտյալը` ստորագրություն վերցնելով հետո 3 օրվա ընթացքում: Պատժախցում պահվող կալանավորված անձինք և դատապարտյալներն օգտվում են 222. Կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի կողմից տույժի միջոցի բողոքարկումը չի ամենօրյա` մեկ ժամ տևողությամբ զբոսանքի իրավունքից: կասեցնում տույժի կիրառումը: Պատժախցում պահվող դատապարտյալն ապահովվում է իր սեռին, տարվա եղանակի 223. Կալանավորված անձինք կամ դատապարտյալները պատժախուց կարող են կլիմայական պայմաններին համապատասխանող նախատեսված միասնական նմուշի տեղափոխվել հետևյալ դեպքերում` հանդերձանքով: ա) այլ կալանավորված անձանց կամ դատապարտյալների նկատմամբ ճնշում գործադրելու, 232. Մինչև պատժախուց տեղափոխվելը` կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի մոտ նրանց վիրավորելու կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի եղած սնունդը հանձնվում է պահպանության և վերադարձվում տույժը կրելուց հետո: վարչակազմի ներկայացուցչի կամ այլ անձանց վրա հարձակում գործելու, Կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմը միջոցներ է ձեռնարկում սնունդը պահպանելու համար, սակայն դրանց բնական փչացման համար բ) կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմի պատասխանատվություն չի կրում: Սննդամթերքի փչացման դեպքերում այն ոչնչացվում է, ներկայացուցչի օրինական պահանջներին չենթարկվելու, ինչի մասին կազմվում է համապատասխան արձանագրություն և կցվում կալանավորված գ) արգելված առարկաներ, իրեր և սննդամթերք պահելու, օգտագործելու և պատրաստելու, անձի կամ դատապարտյալի անձնական գործին: դ) կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի գույքը փչացնելու համար: 233. Կալանավորված անձին և դատապարտյալին արգելվում է պատժախցում իր մոտ Պատժախուց տեղափոխելը որպես տույժի միջոց կիրառվում է նաև այն կալանավորված պահել անձնական իրեր, բացառությամբ անձնական հիգիենայի պարագաների, ինչպես նաև անձանց կամ դատապարտյալների նկատմամբ, որոնց նկատմամբ նախկինում կիրառվել են կրոնական գրականության և նկարների: երկուսից ավելի կարգապահական տույժեր: 234. Պատժախցում պահվող կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի սննդի 224. Բժշկական սպասարկման համապատասխան ծառայողը և պատասխանատու ընդունումն իրականացվում է պատժախցում: հերթապահն ամեն օր այցելում են պատժախցում պահվող կալանավորված անձանց կամ 235. Պատժախուցը մաքրվում է այնտեղ գտնվող կալանավորված անձի կամ դատապարտյալներին` դրա մասին գրառում կատարելով համապատասխան մատյանում: դատապարտյալի կողմից: 225. Կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի պետն իրավունք ունի 236. Արգելվում է պատժախցում գտնվող անձանց նկատմամբ օրենքով սահմանված հետաձգելու պատժախուց տեղափոխելու ձևով տույժի կիրառումը, կրճատելու պատժախցում սահմանափակումներից բացի այլ սահմանափակումներ կիրառելը: գտնվելու ժամանակահատվածը կամ ժամկետից շուտ կալանավորված անձին կամ դատապարտյալին ազատելու տույժը կրելուց` հաշվի առնելով հիվանդության հետ կապված պատժախցում գտնվելու անթույլատրելիության վերաբերյալ բժշկի եզրակացությունը:

~355 355 ~ ~356 356 ~ XXVII. ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾՆԵՐԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ՎԱՅՐՈՒՄ ԵՎ ՈՒՂՂԻՉ ՀԻՄՆԱՐԿՈՒՄ ԱՐՏԱԿԱՐԳ 242. Կալանավորվածներին պահելու վայրում կամ ուղղիչ հիմնարկում արտակարգ ԻՐԱՎԻՃԱԿ ՀԱՅՏԱՐԱՐԵԼՈՒ ԴԵՊՔՈՒՄ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾՆԵՐԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ՎԱՅՐԻ ԵՎ ՈՒՂՂԻՉ իրավիճակ հայտարարվելու դեպքում դադարեցվում է կալանավորված անձանց կամ ՀԻՄՆԱՐԿԻ ՆԵՐՔԻՆ ԿԱՆՈՆԱԿԱՐԳԸ դատապարտյալների տեղաշարժը, նրանք մնում են այնտեղ, որտեղ գտնվել են արտակարգ 237. Կալանավորվածներին պահելու վայրերում և ուղղիչ հիմնարկներում արտակարգ իրավիճակ հայտարարվելու պահին` մինչև վարչակազմի ներկայացուցչի նոր հրահանգը: իրավիճակ հայտարարում և դադարեցնում է պետական կառավարման լիազորված մարմնի 243. Կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի գույքը փրկելու ղեկավարը` տարերային աղետների, կալանավորվածներին պահելու վայրերի և ուղղիչ անհրաժեշտության դեպքում փրկարարական աշխատանքներում կարող են հիմնարկների տեղակայման շրջանում արտակարգ իրավիճակի, ռազմական դրության, համապատասխան հսկողությամբ ընդգրկվել տնտեսական սպասարկման աշխատանքներ կալանավորված անձանց կամ դատապարտյալների զանգվածային անհնազանդության, կատարող դատապարտյալները: կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վրա հարձակման իրական վտանգի դեպքում: XXVIII. ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻՆ ՓՈԽԱԴՐԵԼԸ 238. Կալանավորվածներին պահելու վայրերում և ուղղիչ հիմնարկներում արտակարգ իրավիճակ հայտարարվելու բոլոր դեպքերում և ցանկացած իրավիճակներում 244. Կալանավորված անձինք և դատապարտյալները փոխադրվում են հատուկ կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմի հիմնական սարքավորված տրանսպորտային միջոցով: խնդիրները կալանավորված անձանց ու դատապարտյալների կյանքի և առողջության 245. Փոխադրման ժամանակ կալանավորված անձը կամ դատապարտյալը պետք է պաշտպանությունը, փախուստի և խմբակային անկարգությունների կանխումն են: հնարավորություն ունենա նստել: (238-րդ կետը խմբ. 10.01.08 N 25-Ն) 246. Կալանավորված անձին կամ դատապարտյալին ձեռնաշղթաներով կամ 239. Կալանավորվածներին պահելու վայրում կամ ուղղիչ հիմնարկում արտակարգ ոտնաշղթաներով փոխադրելը թույլատրվում է այն դեպքերում, երբ հիմնավոր կասկածներ իրավիճակ հայտարարվելու դեպքում դրա մասին անհապաղ հաղորդվում է կալանավորված կան ենթադրելու, որ կալանավորված անձը կամ դատապարտյալը կարող է դիմել փախուստի, անձանց կամ դատապարտյալներին` ներքին ռադիոցանցի կամ բարձրախոսի միջոցով: վնասել իրեն կամ իրեն ուղեկցող անձանց կամ այլ կալանավորված անձանց կամ դատապարտյալների: Անհրաժեշտության դեպքում կարող են հաղորդվել նաև կալանավորվածներին պահելու վայրում կամ ուղղիչ հիմնարկում արտակարգ իրավիճակներում գործելու համար սահմանված Ելնելով անհրաժեշտությունից` կալանավորված անձը կամ դատապարտյալը կարգով հաստատված պլանով նախատեսված առանձին գործողությունների մասին: փոխադրամիջոցից մինչև փոխադրման վայր կարող է տեղափոխվել ձեռնաշղթայով կամ ոտնաշղթայով կամ ուղեկցող անձին ձեռնաշղթայով ամրակցված վիճակում: 240. Կալանավորվածներին պահելու վայրում կամ ուղղիչ հիմնարկում արտակարգ իրավիճակում գործելու համար սահմանված կարգով հաստատված պլանով նախատեսված 247. Չորս և ավելի ժամ տևողությամբ փոխադրման դեպքում կալանավորված անձը կամ կալանավորված անձանց կամ դատապարտյալների իրավունքների սահմանափակման դատապարտյալը պետք է ապահովվի սննդով: վերաբերյալ նրանց հաղորդվում է պարտադիր կերպով: 248. Երկարատև փոխադրումների ժամանակ կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի 241. Կալանավորվածներին պահելու վայրում կամ ուղղիչ հիմնարկում արտակարգ խնդրանքի դեպքում նրան ուղեկցող անձը կարող է կանգնեցնել փոխադրամիջոցը, որպեսզի իրավիճակ հայտարարվելու դեպքում կարող են սահմանափակվել կալանավորված անձանց կալանավորված անձը կամ դատապարտյալը կարողանա հոգալ իր բնական կարիքները: կամ դատապարտյալների հետևյալ իրավունքները` ա) կրոնական ծեսերին մասնակցելու, XXIX. ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԿԱԼԱՆՔԻՑ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻՆ ՊԱՏԺԻՑ ԱԶԱՏԵԼՈՒ ԿԱՐԳԸ ԵՎ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐԸ բ) քաղաքացիաիրավական գործարքներին մասնակցելու, 249. Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգով գ) կրթություն ստանալու, կալանավորված անձին կալանքից ազատելը կատարվում է կալանավորվածներին պահելու դ) աշխատանքով զբաղվելու, վայրի պետի կողմից` Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգով` ե) կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի խանութից կամ կրպակից օրենքով նախատեսված հիմքերի առկայության դեպքում: կամ վարչակազմի միջոցով լրացուցիչ սնունդ և առաջին անհրաժեշտության և այլ առարկաներ Դատապարտյալը պատժից ազատվում է ուղղիչ հիմնարկի պետի որոշմամբ` Հայաստանի ձեռք բերելու, Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգով` օրենքով նախատեսված հիմքերի զ) լրացուցիչ վճարովի ծառայություններից օգտվելու, առկայության դեպքում: է) դրամական փոխանցումներ, ծանրոցներ, հանձնուքներ և փաթեթներ ուղարկելու և 250. Կալանավորումից կամ պատժից ազատված անձանց հանձնվում են անձնական ստանալու, փաստաթղթերը, իրերը, անձնական հաշվում առկա դրամը, ինչպես նաև նրանց անազատության մեջ պահելու ժամկետի և ազատման հիմքերի մասին տեղեկանք` համաձայն ը) նամակագրության, օրինակելի ձևի (ձև N 12)` կատարելով գրանցում համապատասխան մատյանում: թ) զբոսանքի, ժ) տեսակցություններ ունենալու, ժա) հեռախոսակապից օգտվելու, ժբ) կարճաժամկետ մեկնումների, ժգ) առանց պահախմբի կամ ուղեկցորդման ուղղիչ հիմնարկի սահմաններից դուրս տեղաշարժվելու:

~357 357 ~ ~358 358 ~ Ձև N 1 U Ձև N 2 U

ՑԱՆԿ ԻՐԵՐԻ, ԱՌԱՐԿԱՆԵՐԻ ԵՎ ՍՆՆԴԱՄԹԵՐՔԻ, ՈՐՈՆՔ ԱՐԳԵԼՎՈՒՄ ԵՆ ՈՒՆԵՆԱԼ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻՆ ԻՐԵՆՑ ՄՈՏ, ՍՏԱՆԱԼ ԿԱՄ ՁԵՌՔ ԲԵՐԵԼ ՀԱՆՁՆՈՒՔՆԵՐՈՎ, ՏԵՂԵԿԱՆՔ ԾԱՆՐՈՑՆԵՐՈՎ ԵՎ ՓԱԹԵԹՆԵՐՈՎ ՍՏՈՐԱԳՐՈՒԹՅԱՄԲ ԾԱՆՈՒՑՎԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ 1. Քաղաքացիական շրջանառությունից հանված առարկաներ, նյութեր և արտադրատեսակներ 2. Ցանկացած տեսակի հրազեն և սառը զենք 3. Ցանկացած տեսակի հեռահաղորդակցության կապի միջոց (բջջային հեռախոս, ռացիա և Ինձ` _______________________________________________________-իս, այլն), բացառությամբ բաց ուղղիչ հիմնարկի դատապարտյալների (կալանավորված անձի (դատապարտյալի) անունը, ազգանունը) 4. Դրամ, արժեթղթեր, թանկարժեք իրեր, բացառությամբ բաց ուղղիչ հիմնարկի դատապարտյալների տեղեկացվել է իմ իրավունքների և պարտականությունների, կալանավորվածներին պահելու 5. Ապակյա կամ մետաղյա տարաներ, ինչպես նաև այդ տարաներով հեղուկներ կամ վայրերի և ուղղիչ հիմնարկների ներքին կանոնակարգի, կալանքի տակ գտնվելու կամ սննդամթերք, բացառությամբ բաց ուղղիչ հիմնարկի դատապարտյալների պատիժը կրելու կարգի և պայմանների, ինչպես նաև կալանքի տակ գտնվելու կամ պատիժը 6. Օպտիկական սարքեր (բացառությամբ ակնոցների), բացառությամբ բաց ուղղիչ կրելու սահմանված կարգի խախտման համար նախատեսված պատասխանատվության, իմ հիմնարկի դատապարտյալների նկատմամբ հսկողություն իրականացնելու համար առկա տեխնիկական միջոցների, 7. Ցանկացած տեսակի փաստաթուղթ (բացառությամբ քրեական գործին վերաբերող կամ ֆիզիկական ուժ, հատուկ միջոցներ և հրազեն գործադրելու հնարավոր դեպքերի մասին, որի իրենց իրավունքներին և օրինական շահերին առնչվող փաստաթղթերի և գրառումների, եթե փաստը հաստատում եմ ստորագրությամբ: դրանք չեն պարունակում պետական կամ օրենքով պահպանվող այլ գաղտնիք), բացառությամբ բաց ուղղիչ հիմնարկի դատապարտյալների ______________________ ______________________ 8. Կացին, մուրճ և այլ գործիքներ, բացառությամբ բաց ուղղիչ հիմնարկի (անունը, ազգանունը) (ստորագրությունը) դատապարտյալների ____ ______________ 200 թ. 9. Դանակ, ածելու շեղբ կամ կտրող-ծակող այլ առարկաներ, որոնք իրենց կառուցվածքով նման են սառը զենքի, բացառությամբ բաց ուղղիչ հիմնարկի դատապարտյալների 10. Ֆոտոխցիկ, տեսախցիկ, վիդեո-, աուդիո ձայնագրող սարքեր և նկարահանող այլ տեխնիկա, բացառությամբ բաց ուղղիչ հիմնարկի դատապարտյալների 11. Տոպոգրաֆիկ քարտեզներ, կողմնացույցներ, բացառությամբ բաց ուղղիչ հիմնարկի դատապարտյալների 12. Երաժշտական գործիքներ, բացառությամբ բաց ուղղիչ հիմնարկի դատապարտյալների 13. Խմորիչ, տնային պայմաններում պատրաստված պահածոներ, բացառությամբ բաց ուղղիչ հիմնարկի դատապարտյալների 14. Էլեկտրակենցաղային իրեր (բացառությամբ էլեկտրական ածելիների), բացառությամբ բաց ուղղիչ հիմնարկի դատապարտյալների 15. Անկողնային ծրարներ, բացառությամբ բաց ուղղիչ հիմնարկի դատապարտյալների 16. Ցանկացած տեսակի այլ առարկա, իր կամ սննդամթերք, բացառությամբ հետևյալ առարկաների, իրերի կամ սննդամթերքի, եթե վերջիններս գնվել են տվյալ կալանավորվածներին պահելու վայրում կամ ուղղիչ հիմնարկում գործող խանութից կամ կրպակից` ա) ծխախոտ, լուցկի, կրակայրիչ, բ) դատապարտյալների համար սահմանված տեսակի հագուստ, գլխարկ, կոշիկ և անկողնային պարագաներ, քաղաքացիական հագուստ` կալանավորված անձանց և բաց ուղղիչ հիմնարկում պատիժը կրող դատապարտյալների համար,

~359 359 ~ ~360 360 ~ գ) ներքնազգեստ, թաշկինակ, գոտի, գուլպաներ, վզնոց, զուգագուլպաներ, ձեռնոցներ, Ձև N 3 U

թաթմաններ, սենյակային հողաթափեր, սպորտային կոշիկ, սպորտային համազգեստ, թելեր, սրբիչ, Ա Ն Ց Ա Գ Ի Ր N____ դ) հիգիենայի պարագաներ (տնտեսական և ձեռքի օճառ, ատամի խոզանակ, ատամի փոշի ԱՌԱՆՑ ՊԱՀԱԽՄԲԻ ԿԱՄ ՈՒՂԵԿՑՈՐԴՄԱՆ ՏԵՂԱՇԱՐԺՎԵԼՈՒ ԹՈՒՅԼՏՎՈՒԹՅՈՒՆ ՍՏԱՑԱԾ կամ մածուկ, քսուքներ, շամպուն, սանր), եղունգներ կտրելու աքցան, ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻ ե) գլխաշոր, ռեյտուզ, կրծկալ, մառլյա, բամբակ, հիգիենիկ փաթեթ, ծամկալներ, վազելին և կոսմետիկ պարագաներ (կանանց համար), զ) հայելի, էլեկտրական կամ միանգամյա օգտագործման անվտանգ ածելի, դատապարտյալի է) կոշիկի և հագուստի խոզանակներ, կոշիկի քսուք, նկարի տեղը ը) պլաստմասսայից պատրաստված տուփեր` ակնոցների, օճառի և ատամի խոզանակների (3X4սմ չափսի) համար, թ) սպասք` ալյումինե, պլաստմասսայե կամ էմալապատ, ժ) սեղանի խաղեր (բացառությամբ խաղաթղթերի), Ազգանունը ________________________________________________________ ժա) գրականություն, թերթեր, ամսագրեր (բացառությամբ պոռնոգրաֆիկ նյութերի), Անունը ___________________________________________________________ դասագրքեր, տետրեր, փոստային ծրարներ, բացիկներ, դրոշմանիշեր, հասարակ մատիտներ, Հայրանունը ________________________________________________________ գրիչներ, Աշխատանքի վայրը, բնույթը ______________________________________________ ժբ) լուսանկարներ, լուսանկարների ալբոմ, օրացույց, Տեղաշարժման ուղին __________________________________________________ ժգ) գործարանային արտադրության կենցաղային էլեկտրական ջեռուցիչներ (կենտրոնացված ջեռուցման համակարգի բացակայության դեպքում), էլեկտրական թեյնիկ, Տեղաշարժման ժամանակը ______ ժամից ______ ժամը: էլեկտրական սրճեփ, Տրված է մինչև ____ ______________ 200 թ. ժդ) ոչ թանկարժեք մետաղներից պատրաստված խաչեր և պաշտամունքի այլ առարկաներ, ժե) հենակներ, ձեռնափայտեր, պրոթեզներ, հաշմանդամների սայլակներ (բժշկի ՀՀ ԱՆ ______________________ քրեակատարողական հիմնարկի պետ թույլտվությամբ), ժզ) ոչ թանկարժեք մետաղներից պատրաստված ձեռքի կամ գրպանի ժամացույց, ______________________ ______________________ (անունը, ազգանունը) (ստորագրությունը) ժէ) հեռուստացույց, ռադիոընդունիչ, մագնիտոֆոն (առանց ձայնագրման հնարավորության), սառնարան (փոքր չափերի), ժը) թզբեհ, Կ.Տ. ժթ) գործելու շյուղեր, ասեղնագործության պարագաներ, ի) մանկական խաղալիքներ, սայլակ (իրենց մոտ երեխա ունեցող անձանց համար), Ուժի մեջ է մինչև ____ ______________ 200 թ. իա) հանքային ջուր, հյութեր` գործարանային արտադրության և պլաստմասսայե տարաներով, ______________________ իբ) բանջարեղեն, մրգեր, (ստորագրությունը)

իգ) շաքարավազ, կոնֆետ, շոկոլադե սալիկներ, կաթնամթերք (կարագ, պանիր, թթվասեր, մածուն, կաթնաշոռ), երշիկեղեն, աղ, սուրճ, թեյ, կակաո, բանջարեղեն, միրգ, մաստակ, Կ.Տ. իդ) սննդամթերք, որը չի պահանջում ջերմային մշակում:

Երկարացված է մինչև ____ ______________ 200 թ.

______________________ (ստորագրությունը)

Կ.Տ.

~361 361 ~ ~362 362 ~ Ձև N 4 U

Ձև N 5 U

Օ Ր Վ Ա Կ Ա Ր Գ Ա Ց ՈՒ Ց Ա Կ Ա Ր Ձ Ա Ն Ա Գ Ր ՈՒ Թ Յ ՈՒ Ն ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾՆԵՐԻՆ ՊԱՀԵԼՈՒ ՎԱՅՐԻ ԵՎ ՈՒՂՂԻՉ ՀԻՄՆԱՐԿԻ (ՕՐԻՆԱԿԵԼԻ ՏԱՐԲԵՐԱԿ) ՍՏՈՐԱԳՐՈՒԹՅԱՄԲ ԾԱՆՈՒՑՎԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

1. Վերկաց` ոչ ուշ առավոտյան ժամը` 7.00-8.00 Ինձ` _________________________________________ -իս, բացատրվել են ուղղիչ 2. Մարմնամարզություն` տևողությունը` 15 րոպե (անունը, ազգանունը) 3. Հարդարում` տևողությունը` 10 րոպե

հիմնարկի կամ կալանավորված անձանց պահելու վայրի սահմաններից դուրս գտնվելու 4. Առավոտյան ստուգում, առավոտյան և երեկոյան հաշվառում` տևողությունը` մեկ ժամ ժամանակ իմ վարքագծի կանոնները և, որ դրանք խախտելու դեպքում ենթակա եմ օրենքով 5. Նախաճաշ` տևողությունը` մեկ ժամ սահմանված պատասխանատվության: 6. Աշխատանքի բաշխում` առկայության դեպքում` տևողությունը` 40 րոպե 7. Աշխատանքային ժամ` տևողությունը` համաձայն Հայաստանի Հանրապետության աշխատանքային օրենսգրքի ______________________ 8. Ճաշ` տևողությունը` մեկ ժամ (ստորագրությունը) 9. Երեկոյան հարդարանք` տևողությունը` 25 րոպե 10. Ընթրիք` տևողությունը` մեկ ժամ ____ ______________ 200 թ. 11. Հանգստի ժամ` տևողությունը` մեկ ժամ 12. Քնելու նախապատրաստություն` տևողությունը` 10 րոպե 13. Քուն անընդմեջ` տևողությունը` 8 ժամ U 14. Ուսուցման ծրագրեր` իրականացվում են առանձին ժամանակացույցով

~363 363 ~ ~364 364 ~ Ձև N 6 U Ձև N 7

ՄԱՏՅԱՆ Ա Ր Ձ Ա Ն Ա Գ Ր ՈՒ Թ Յ ՈՒ Ն ՊԱՏԺԱԽՈՒՑ ՏԵՂԱՓՈԽՎԱԾ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ (ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻ) ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ ՍՏՈՐԱԳՐՈՒԹՅԱՄԲ ԾԱՆՈՒՑՎԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ Սկսված է ____ ________________ 200 թ. Ավարտված է ____ ______________ 200 թ.

Ինձ` _________________________________________ -իս, տեղեկացվել է բաց ուղղիչ NN Դատապարտյալի Զբոսանքի Զբոսանքից Զբոսանքի դուրս Զբոսանք Նշումներ (անունը, ազգանունը) ը/կ (կալանավորված դուրս- վերադարձնելու բերվող անձի տրամադրողի անձի) բերման ժամը ստորագրությունը ստորագրությունը անունը, օրը հիմնարկի սահմանների վերաբերյալ: ազգանունը և ժամը 1 2 3 4 5 6 7

______________________ (ստորագրությունը)

____ ______________ 200 թ.

~ 365 ~ ~ 366 ~ 365 366 Ձև N 8 Ձև N 9 U

ԴԻՄՈՒՄ (ՕՐԻՆԱԿԵԼԻ ՁԵՎ) ՄԱՏՅԱՆ

(ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ (ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻՆ) ԾԱՆՐՈՑՆԵՐ, ՀԱՆՁՆՈՒՔՆԵՐ, ՓԱԹԵԹՆԵՐ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑԻՑ ԿԱՄ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻՑ ՎԵՐՑՎԱԾ (ԱՅԴ ԹՎՈՒՄ` ՆԱԵՎ ՀԱՆՁՆԵԼՈՒ) ՈՒՂԱՐԿՄԱՆ ԵՆԹԱԿԱ) ԱՌԱՋԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ, ԴԻՄՈՒՄՆԵՐԻ ԵՎ ԲՈՂՈՔՆԵՐԻ

Քաղաքացի ________________________________________ NN Վարչակազմի ներկայա- Կալանավորված անձից Առաջարկու- Կալանավորված Վարչակազմի (անունը, ազգանունը, հայրանունը) ը/կ ցուցչին առաջարկություն կամ դատապարտյալից թյունը (դիմումի, անձի կամ ներկայա- (դիմում, բողոք) հանձնող առաջարկություն (դիմում, բողոքի) ներ- դատապարտյալի ցուցչի ստորա- բնակվող ________________________________________ կալանավորված անձի բողոք) վերցնող վարչա- կայացնելու ստորագրությունը գրությունը (հասցեն) կամ դատապարտյալի կազմի ներկայացուցչի ամսաթիվը անունը, ազգանունը, ազգանունը, պաշտոնը հայրանունը Խնդրում եմ ընդունել ծանրոցը, հանձնուքը, փաթեթը` կալանավորված անձ կամ դատապարտյալ (ընդգծել)__________________________________________ -ին (անունը, ազգանունը, հայրանունը)

հանձնելու համար:

ԾԱՆՐՈՑԻ, ՀԱՆՁՆՈՒՔԻ, ՓԱԹԵԹԻ ՊԱՐՈՒՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ U

NN Առարկաների (սննդամթերքի) Քաշը Քանակը Նշումներ ը/կ անվանումները կգ գ

Դիմումատուի ստորագրությունը __________ ____ _________________ 20 թ. Թույլատրել ծանրոցի, հանձնուքի կամ փաթեթի ընդունումը ____________________________ _________________________________________________________________ (քրեակատարողական հիմնարկի պետի (անունը, ազգանունը, ստորագրությունը)

Ծանրոցը, հանձնուքը, փաթեթն ընդունեց _________________________________ (ծառայողի անունը, ազգանունը, ստորագրությունը)

Ծանրոցը, հանձնուքը, փաթեթն ստուգեց _________________________________ (ծառայողի անունը, ազգանունը, ստորագրությունը)

Ծանրոցը, հանձնուքը, փաթեթն ստացավ _________________________________ (անունը, ազգանունը, ստորագրությունը)

____ ________ 200 թ.

~367 367 ~ ~368 368 ~ Ձև N 10 ՎԿԱՅԱԿԱՆԻ ԿԱԶՄԸ N (ՕՐԻՆԱԿԵԼԻ ՁԵՎ)

Վ Կ Ա Յ Ա Կ Ա Ն N ___ (ՕՐԻՆԱԿԵԼԻ ՁԵՎ) ______________ _______________ քրեակատարողական հիմնարկի ղեկավարի _______________ ___ ____________200 թ. հրամանի հիման վրա Տրվում է __________________________________________________________ , կալանավորված անձ/դատապարտյալ ___________________________________ (կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի ազգանունը, անունը, հայրանունը) ___________________________________________________________________ (ազգանունը, անունը, հայրանունը, ծննդյան օրը, ամիսը, տարեթիվը, ծնված` ___ ________ թ., մեղադրվում է կամ դատապարտված է ՀՀ քրեական __________________________________________________________________ , օրենսգրքի ____________________ հոդվածով (հոդվածներով), կալանա- ՀՀ քրեական օրենսգրքի հոդվածը, կալանավորման կամ պատիժը կրելու սկիզբը և ավարտը) վորման կամ պատժի սկիզբը ____________, պատժի ավարտը _______________, այն մասին, որ հիմք ընդունելով «Ձերբակալված և կալանավորված անձանց պա- այն մասին, որ իրեն թույլատրված է կարճաժամկետ մեկնում ________________ հելու մասին» ՀՀ օրենքի 17-րդ հոդվածը կամ ՀՀ քրեակատարողական օրենսգրքի քրեակատարողական հիմնարկից` հիմք ընդունելով «Ձերբակալված և կալանա- 80-րդ հոդվածը նրան թույլ է տրվում կարճաժամկետ մեկնում ՀՀ ԱՆ __________ վորված անձանց պահելու մասին» ՀՀ օրենքի 17-րդ հոդվածը կամ ՀՀ քրեակատա- քրեակատարողական հիմնարկից` _________________, _____ օրով, որից` րողական օրենսգրքի 80-րդ հոդվածը, _____________________________, (ժամանման վայրի անվանումը) (տառերով) (ժամանման վայրի անվանումը) _________ օրը ճանապարհի համար: (տառերով)

_____ ______________200 թ. նա պարտավոր է վերադառնալ ՀՀ ԱՆ _________ _____________ օրով, որից` օրը ___________________ քրեակատարողական հիմնարկ: (տառերով) (տառերով) (անվանումը)

Հասցեն _____________________________ ճանապարհի համար: Հեռախոսահամարը ________________ ___________________________________________________________________ Ֆաքսի համարը ________________ Վկայականը տրված է ___ __________200 թ. _______________________________ Լուսանկարի (կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի ստորագրությունը) տեղը Հիմնարկի ղեկավար ______________ Մեկնել է ___ ______________200 թ. (ազգանունը) Ժամանել է ___ ______________200 թ. _______________ Հատուկ հաշվառման բաժնի պետ ________________ (ստորագրությունը) (ազգանունը) (քրեակատարողական հիմնարկի ___________________ զինանշանով կնիքի տեղը) (ստորագրությունը) ____ ______________ 200 թ. U

~369 369 ~ ~370 370 ~ Ձև N 11 Ձև N 12 U

Ս Տ Ո Ր Ա Գ Ր ՈՒ Թ Յ ՈՒ Ն ՏԵՂԵԿԱՆՔ (ՕՐԻՆԱԿԵԼԻ ՁԵՎ) (ՕՐԻՆԱԿԵԼԻ ՁԵՎ) (ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԻ (ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻ) ԱԶԱՏՄԱՆ)

Ես`_____________________________________________________ ՀՀ քրեական (կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի անունը, ազգանունը, հայրանունը) ___________________________________________________________________ (կալանավորված անձի (դատապարտյալի) անունը, ազգանունը, հայրանունը)

օրենսգրքի _________ հոդվածով նախատեսված հանցագործության մեջ մեղադրվող կամ համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի_______հոդվածի ___ __________ __ դատապարտված 200 թ. _________________-ի ____ -ից մինչև 200 թ. ________________-ի ___ -ը __________ ժամկետով ազատազրկման, պարտավորվում եմ ինձ թույլատրված կարճաժամկետ մեկնումից վերադառնալ ժամանակին: պահվել է __________________________կալանավորվածներին պահելու վայրում (նշել հիմնարկի անվանումը) Ինձ նախազգուշացված է այն մասին, որ ՀՀ օրենսդրության համաձայն սահմանված ժամկետում կալանավորվածներին պահելու վայր կամ ուղղիչ հիմնարկ վերադառնալուց խուսափող կալանավորված անձը կամ դատապարտյալը ենթակա է քրեական (ուղղիչ հիմնարկում): պատասխանատվության` ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված կարգով։ Ազատման հիմքերը _________________________________________ Մեկնում ___ ______________200 թ. Ժամանում ___ ______________200 թ. Պետ ________________________________ (ստորագրությունը, անունը, ազգանունը)

Ստորագրությունը վերցրեց _________________________________________ (կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի անվանումը) ___ _________________ 200 թ. _____________________________________________________________ (ստորագրություն վերցնող ծառայողի պաշտոնը, կոչումը, ազգանունը)

_________________________ (ծառայողի ստորագրությունը)

___ ______________200 թ.

~ 371 ~ ~ 372 ~ 371 372 ՀԱՎԵԼՎԱԾ N 1 ՀՀ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՈՐՈՇՈՒՄԸ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻ ՀՀ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ 2006 ԹՎԱԿԱՆԻ ՄԱՅԻՍԻ 26-Ի N 825-Ն ՈՐՈՇՄԱՆ ԲՈՒԺՍԱՆԻՏԱՐԱԿԱՆ ԵՎ ԲՈՒԺԿԱՆԽԱՐԳԵԼԻՉ ՕԳՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊԵԼՈՒ, ԱՌՈՂՋԱՊԱՀԱԿԱՆ ՄԱՐՄԻՆՆԵՐԻ ԲՈՒԺԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐԻՑ ՕԳՏՎԵԼՈՒ ԵՎ ԱՅԴ ՆՊԱՏԱԿՈՎ ԴՐԱՆՑ ԲԺՇԿԱԿԱՆ ԱՆՁՆԱԿԱԶՄԻՆ ՆԵՐԳՐԱՎԵԼՈՒ ԿԱՐԳԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ԿԱՐԳ ՄԱՍԻՆ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻ ԲՈՒԺՍԱՆԻՏԱՐԱԿԱՆ ԵՎ ԲՈՒԺԿԱՆԽԱՐԳԵԼԻՉ ՕԳՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊԵԼՈՒ, ԱՌՈՂՋԱՊԱՀԱԿԱՆ ՄԱՐՄԻՆՆԵՐԻ ԲՈՒԺԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐԻՑ ՕԳՏՎԵԼՈՒ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՈՐՈՇՈՒՄ ԵՎ ԱՅԴ ՆՊԱՏԱԿՈՎ ԴՐԱՆՑ ԲԺՇԿԱԿԱՆ ԱՆՁՆԱԿԱԶՄԻՆ ՆԵՐԳՐԱՎԵԼՈՒ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻ ԲՈՒԺՍԱՆԻՏԱՐԱԿԱՆ ԵՎ ԲՈՒԺԿԱՆԽԱՐԳԵԼԻՉ ՕԳՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊԵԼՈՒ, ԲԱԺԻՆ 1

ԱՌՈՂՋԱՊԱՀԱԿԱՆ ՄԱՐՄԻՆՆԵՐԻ ԲՈՒԺԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐԻՑ ՕԳՏՎԵԼՈՒ ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ ԲԺՇԿԱԿԱՆ ՍՊԱՍԱՐԿՄԱՆ ՍՏՈՐԱԲԱԺԱՆՈՒՄՆԵՐԻ ԵՎ ՄԱՐՄՆԻ ՆՊԱՏԱԿԸ ԵՎ ՀԻՄՆԱԿԱՆ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ, ԲՈՒԺՍԱՆԻՏԱՐԱԿԱՆ ԵՎ ԲՈՒԺԿԱՆԽԱՐԳԵԼԻՉ ԵՎ ԱՅԴ ՆՊԱՏԱԿՈՎ ԴՐԱՆՑ ԲԺՇԿԱԿԱՆ ԱՆՁՆԱԿԱԶՄԻՆ ՆԵՐԳՐԱՎԵԼՈՒ ՕԳՆՈՒԹՅԱՆ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՄԱՆ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԴՐՈՒՅԹՆԵՐԸ: ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ ԿԱՐԳԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ ԲԺՇԿԱԿԱՆ ՍՊԱՍԱՐԿՄԱՆ ՍՏՈՐԱԲԱԺԱՆՈՒՄՆԵՐԸ, ԲԺՇԿԱԿԱՆ ՍՊԱՍԱՐԿՈՒՄ ԻՐԱԿԱՆԱՑՆՈՂ ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՂՆԵՐԻ ԳՈՐԾԱՌՈՒԹԱՅԻՆ ՊԱՐՏԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ` 26 ՄԱՅԻՍԻ 2006 ԹՎԱԿԱՆԻ N 825-Ն ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻ ԲՈՒԺՍԱՆԻՏԱՐԱԿԱՆ ԵՎ ԲՈՒԺԿԱՆԽԱՐԳԵԼԻՉ ՕԳՆՈՒԹՅԱՆ ԳՈՐԾՈՒՄ «Ձերբակալված և կալանավորված անձանց պահելու մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի 21-րդ հոդվածի և Հայաստանի Հանրապետության Գ Լ ՈՒ Խ 1 քրեակատարողական օրենսգրքի 83-րդ հոդվածի 1-ին մասերին համապատասխան` ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ ԲԺՇԿԱԿԱՆ ՍՊԱՍԱՐԿՄԱՆ ՍՏՈՐԱԲԱԺԱՆՈՒՄՆԵՐԻ ԵՎ Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը որոշում է. ՄԱՐՄՆԻ ՆՊԱՏԱԿԸ, ՀԻՄՆԱԿԱՆ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ ԵՎ ՍԿԶԲՈՒՆՔՆԵՐԸ՝ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԵՎ 1. Հաստատել՝ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻ ԲՈՒԺՍԱՆԻՏԱՐԱԿԱՆ ԵՎ ԲՈՒԺԿԱՆԽԱՐԳԵԼԻՉ ՕԳՆՈՒԹՅԱՆ ԳՈՐԾՈՒՄ

ա) կալանավորված անձանց և դատապարտյալների բուժսանիտարական և 1. Կալանավորված անձանց և դատապարտյալների բուժսանիտարական և բուժկանխարգելիչ օգնությունը կազմակերպելու, առողջապահական մարմինների բուժական բուժկանխարգելիչ օգնությունը կազմակերպվում է բնակչության բժշկական օգնության և հիմնարկներից օգտվելու և այդ նպատակով դրանց բժշկական անձնակազմին ներգրավելու սպասարկման մասին օրենսդրությանը, սանիտարական օրենսդրությանը, սույն կարգին և կարգը` համաձայն N 1 հավելվածի. իրավական այլ ակտերին համապատասխան: բ) պատիժը կրելուն խոչընդոտող ծանր հիվանդությունների ցանկը` համաձայն N 2 2. Քրեակատարողական ծառայության բժշկական սպասարկման ստորաբաժանումների հավելվածի. (այսուհետ` բժշկական սպասարկման ստորաբաժանում) նպատակը Հայաստանի գ) թերապևտիկ բնույթի հիվանդների նկատմամբ դինամիկ հսկողության, հոգեկան Հանրապետության արդարադատության նախարարության քրեակատարողական հիվանդների նկատմամբ դինամիկ հսկողության, հոգեակտիվ նյութերից (թմրամիջոցներ, հիմնարկներում պահվող կալանավորված անձանց և դատապարտյալների առողջության ալկոհոլ, տոքսիկ և այլ նյութեր) կախվածություն և հակում ունեցող հիվանդների նկատմամբ պահպանումը և վերականգնումն է: դինամիկ հսկողության, մաշկային հիվանդություններով և սեռավարակներով տառապող 3. Բժշկական սպասարկման ստորաբաժանման հիմնական խնդիրներն են` հիվանդների նկատմամբ դինամիկ հսկողության, աղիքային վարակիչ հիվանդություններով տառապող հիվանդների նկատմամբ դինամիկ հսկողության ժամանակացույցերը՝ համաձայն ա) կալանավորված անձանց և դատապարտյալներին անհրաժեշտ բժշկական օգնության համապատասխանաբար NN 3, 4, 5, 6 և 7 հավելվածների: ապահովումն ու կազմակերպումը, 2. Սույն որոշումն ուժի մեջ է մտնում պաշտոնական հրապարակման օրվան հաջորդող բ) պարբերական բժշկական զննությունների և հետազոտությունների միջոցով տասներորդ օրը: կալանավորված անձանց և դատապարտյալների առողջության նկատմամբ բժշկական հսկողության ապահովումը, հնարավորության դեպքում` բուժական առողջարարական միջոցառումների իրականացումը, ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆՎԱՐՉԱՊԵՏ Ա. ՄԱՐԳԱՐՅԱՆ գ) Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարության քրեակատարողական հիմնարկներում (այսուհետ` հիմնարկ) Հայաստանի Հանրապետության 2006 թ. հունիսի 15 սանիտարական օրենսդրության պահանջների պահպանումը, Երևան դ) կալանավորված անձանց և դատապարտյալների մոտ բժշկական ու հիգիենիկ գիտելիքների և առողջ ապրելակերպի քարոզչությունը,

~ 374 ~ ~373 373 ~ 374 ե) կալանավորված անձանց և դատապարտյալների շրջանում հիվանդացության և ստորաբաժանում հանդիսացող բժշկական սպասարկման բաժինը, ինչպես նաև հիմնարկների աշխատունակությունը կորցնելու դեպքերի պարբերական վերլուծությունը և դրանց կառուցվածքային ստորաբաժանում հանդիսացող բժշկական սպասարկման կամ բժշկական կանխմանն ուղղված միջոցառումների մշակումը, մասնագիտացված բաժինները կամ բաժանմունքները կամ խմբերը: զ) ծանր հիվանդության պատճառով պատժի կրումը հետաձգելու կարիք ունեցող 11. Քրեակատարողական վարչության բժշկական սպասարկման բաժինը սույն կարգով և դատապարտյալների նկատմամբ բժշկական հսկողության սահմանումը, համապատասխան այլ իրավական ակտերով սահմանված կարգով իրականացնում է է) հիմնարկներում բուժկանխարգելիչ միջոցառումների պլանավորումը և իրականացումը: կալանավորված անձանց և դատապարտյալների բժշկական օգնության և սպասարկման աշխատանքների ընդհանուր կազմակերպումը և վերահսկումը` համագործակցելով 4. Քրեակատարողական ծառայության բժշկական սպասարկման և բժշկական վարչության, հիմնարկների ստորաբաժանումների, ինչպես նաև առողջապահական այլ մասնագիտացված ստորաբաժանումների կողմից կալանավորված անձանց և մարմինների կամ հաստատությունների հետ: դատապարտյալների բուժսանիտարական և բուժկանխարգելիչ աշխատանքների պատշաճ կատարման և համակարգվածություն ապահովելու նպատակով այդ աշխատանքները` 12. Հիմնարկների բժշկական սպասարկման կամ բժշկական մասնագիտացված բաժինները կամ բաժանմունքները կամ խմբերը սույն կարգով և համապատասխան իրավական ակտերով ա) պլանավորվում են ըստ քրեակատարողական վարչության բժշկական սպասարկման սահմանված կարգով իրականացնում են կալանավորված անձանց և դատապարտյալների բաժնի և յուրաքանչյուր հիմնարկի բժշկական սպասարկման բաժնի կամ բաժանմունքի կամ բժշկական օգնության և սպասարկման աշխատանքները` աշխատանքային ծրագրերի հիման խմբի գործունեության տարեկան աշխատանքային ծրագրերը, վրա` համագործակցելով հիմնարկի այլ ստորաբաժանումների հետ: բ) հաշվառվում են այդ նպատակով սույն կարգով սահմանված համապատասխան 13. Բժշկական աշխատանքային հանձնաժողովը (այսուհետ` ԲԱՀ) ստեղծվում է մատյաններում և այլ բժշկական փաստաթղթերում: Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարի հրամանով, երեք տարի Կալանավորված անձանց և դատապարտյալների բուժսանիտարական և բուժկանխարգելիչ ժամկետով՝ նախագահի, առավելագույնը հինգ բժիշկ-մասնագետ անդամների (թերապևտ, աշխատանքների պատշաճ կատարման նպատակով հիմնարկների բժշկական սպասարկման վիրաբույժ, նյարդաբույժ և այլն) և բժշկական մատենավարի կազմով: բաժինների կամ բաժանմունքների կամ խմբերի կողմից իրականացված աշխատանքների 14. ԲԱՀ-ի նախագահ է նշանակվում քրեակատարողական վարչության բժշկական վերաբերյալ` վերջիններիս կողմից ներկայացվում են կիսամյակային և տարեկան սպասարկման բաժնի կազմից, բացառությամբ քրեակատարողական վարչության բժշկական հաշվետվություններ: սպասարկման բաժնի պետի, որն իրականացնում է վերահսկողություն` ԲԱՀ-ի Վարչական վիճակագրական հաշվառման և հաշվետվության հիման վրա իրականացվում է գործունեության նկատմամբ: բժշկական օգնության և սպասարկման, կալանավորված անձանց և դատապարտյալների 15. ԲԱՀ-ի որոշմամբ ԲԱՀ-ի աշխատանքներում կարող են ներգրավվել համապատասխան առողջական վիճակի վերաբերյալ տվյալների ամփոփում և վերլուծություն, որոնք հիմք պետք է բժիշկ-մասնագետներ: Քրեակատարողական ծառայությունում համապատասխան բժիշկ- հանդիսանան հաջորդ տարիներին աշխատանքների պլանավորման համար: մասնագետ չունենալու դեպքում համապատասխան բժիշկ-մասնագետ կարող է ներգրավվել 5. Հիմնարկ ընդունվելիս բոլոր կալանավորված անձինք և դատապարտյալները պետք է առողջապահական մարմինների բուժական հիմնարկներից: ստանան բժշկական խորհրդատվություն և տեղեկատվություն` բժշկական օգնություն 16. ԲԱՀ-ի աշխատանքներն իրականացվում են քրեակատարողական վարչության ստանալու մասին: բժշկական սպասարկման բաժնի պետի կողմից ներկայացված և քրեակատարողական 6. Հիմնարկում գտնվելու ընթացքում բժշկական օգնություն ստանալը կալանավորված վարչության պետի կողմից հաստատված ժամանակացույցով՝ անմիջապես հիմնարկում, որը անձանց և դատապարտյալների համար պետք է հասանելի լինի ցանկացած պահի և առանց պետք է ներառի տարվա ընթացքում առնվազն մեկ այցելություն` յուրաքանչյուր հիմնարկ: խոչընդոտների: 17. ԲԱՀ-ն իրականացնում է` 7. Բժշկական գաղտնիքը պետք է երաշխավորված և պահպանված լինի բժշկական ա) դատական որոշման կատարման հետաձգման ներկայացնելու ենթակա հիվանդ անձնակազմի կողմից: դատապարտյալներին Հայաստանի Հանրապետության կառավարության՝ 2003 թվականի 8. Կալանավորված անձը և դատապարտյալը պետք է յուրաքանչյուր լաբորատոր և դեկտեմբերի 4-ի «Միջգերատեսչական բժշկական հանձնաժողովներ ստեղծելու կարգը գործիքային հետազոտության մասին ստանա նախնական բացատրություն, այդ հաստատելու մասին» N 1636-Ն որոշմամբ հաստատված կարգով ստեղծված կապակցությամբ բժշկին տալ իր համաձայնությունը, բացառությամբ օրենսդրությամբ համապատասխան միջգերատեսչական բժշկական հանձնաժողովին ներկայացնելու նախատեսված դեպքերի, երբ կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի վիճակը թույլ չի գործընթացը` սույն որոշման 1-ին կետի «բ» ենթակետով հաստատված պատիժը կրելուն տալիս արտահայտել իր կամքը: խոչընդոտող ծանր հիվանդությունների ցանկին համապատասխան. 9. Կալանավորված անձը և դատապարտյալն իրենց հաշվին և իրենց ընտրությամբ պետք է բ) բժշկական վերահսկողություն` հնարավորություն ունենան օգտվել այլ բժիշկ-մասնագետների ծառայություններից: ժամանակին և ճիշտ ախտորոշման, հոսպիտալացման, հետազոտությունների ծավալների, համալիր բուժման կատարման և դրանց հիմնավորվածության, Գ Լ ՈՒ Խ 2 դժբախտ դեպքի և մահվան դեպքերի ուսումնասիրությունների, քննությունների, ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ ԲԺՇԿԱԿԱՆ ՍՊԱՍԱՐԿՄԱՆ ՍՏՈՐԱԲԱԺԱՆՈՒՄՆԵՐԸ ԵՎ ԲԺՇԿԱԿԱՆ ԱՇԽԱՏԱՆՔԱՅԻՆ ՀԱՆՁՆԱԺՈՂՈՎԸ կոնսիլիումների կամ համապատասխան բժիշկ-մասնագետների խորհրդատվությունների ժամանակին կազմակերպման և դրանց ընթացքում համապատասխան նշանակումների կատարման նկատմամբ. 10. Կալանավորված անձանց և դատապարտյալների բժշկական օգնությունը և գ) սույն կարգով նախատեսված այլ գործառույթներ: սպասարկումն իրականացնելու նպատակով քրեակատարողական ծառայությունում գործում են քրեակատարողական ծառայության կենտրոնական մարմնի` վարչության կառուցվածքային

~375 375 ~ ~376 376 ~ 18. Իր իրավասությանը վերաբերող հարցերի կապակցությամբ ԲԱՀ-ն ընդունում է ե) աջակցել բժշկական սպասարկման ստորաբաժանումների ծառայողների որոշումներ` ձայների պարզ մեծամասնությամբ: Բժշկական մատենավարը չի օգտվում ձայնի վերապատրաստման աշխատանքների կազմակերպմանը, իրավունքից: ԲԱՀ-ի որոշումը ենթակա է պարտադիր կատարման: զ) կազմակերպել համապատասխան համագործակցության ապահովման աշխատանքներ` 19. ԲԱՀ-ի որոշումը կայացվում է հիվանդ կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի կալանավորված անձանց և դատապարտյալների բուժսանիտարական և բուժկանխարգելիչ համակողմանի բժշկական հետազոտությունների արդյունքների ուսումնասիրության և օգնությունը կազմակերպելու համար առողջապահական մարմինների բուժական կոլեգիալ քննարկումների հիման վրա, իսկ անհրաժեշտության դեպքում՝ բուժական ուղղիչ հիմնարկներից օգտվելու և այդ նպատակով դրանց բժշկական անձնակազմին ներգրավելու կամ առողջապահական մարմինների բուժական հիմնարկում` լրացուցիչ հետազոտությունից հարցերում, հետո: ԲԱՀ-ի որոշումն արձանագրվում է ԲԱՀ-ի որոշումների գրանցման մատյանում (ձև 1), է) կալանավորված անձանց և դատապարտյալների բուժսանիտարական և բժշկական քարտում, հիվանդության պատմագրում և անմիջապես հայտարարվում բուժկանխարգելիչ արդյունավետ օգնություն կազմակերպելու նպատակով համագործակցել կալանավորված անձին կամ դատապարտյալին, որը պետք է ներառի կալանավորված անձի վարչության կառուցվածքային այլ ստորաբաժանումների հետ, կամ դատապարտյալի առողջական վիճակի մասին տեղեկատվությունը: ը) օրենսդրությամբ սահմանված կարգով ընթացք տալ քաղաքացիների առաջարկություններին, դիմումներին և բողոքներին, Գ Լ ՈՒ Խ 3 թ) կազմակերպել Հայաստանի Հանրապետության և օտարերկրյա այլ պետությունների ԲԺՇԿԱԿԱՆ ՍՊԱՍԱՐԿՈՒՄ ԻՐԱԿԱՆԱՑՆՈՂ ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՂՆԵՐԻ առողջապահական մարմինների կամ հաստատությունների առաջավոր փորձի ՊԱՐՏԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ` ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻ ԲՈՒԺՍԱՆԻՏԱՐԱԿԱՆ ԵՎ ԲՈՒԺԿԱՆԽԱՐԳԵԼԻՉ ՕԳՆՈՒԹՅԱՆ ԳՈՐԾՈՒՄ ուսումնասիրման, ընդհանրացման և տարածման նպատակով համապատասխան պայմաններ ապահովելու աշխատանքներ, առողջապահական ազգային ծրագրերին սահմանված կարգով մասնակցություն, 20. Քրեակատարողական վարչության բժշկական սպասարկման բաժնի պետի ժ) իրականացնել սույն կարգով և իրավական այլ ակտերով սահմանված այլ ծառայողական հարցերով ենթակայությունը սահմանվում է սույն կարգով և պարտականություններ: համապատասխան իրավական ակտերով սահմանված կարգով: 21. Քրեակատարողական վարչության բժշկական սպասարկման բաժնի մասնագետը Քրեակատարողական վարչության բժշկական սպասարկման բաժնի պետի բացակայության ենթակա և հաշվետու է քրեակատարողական վարչության բժշկական սպասարկման բաժնի ժամանակ նրա պարտականությունները կատարում է վերջինիս կողմից առաջարկված և պետին: սահմանված կարգով նշանակված պաշտոնատար անձը: Քրեակատարողական վարչության բժշկական սպասարկման բաժնի մասնագետը Քրեակատարողական վարչության բժշկական սպասարկման բաժնի պետը ղեկավարում և քրեակատարողական վարչության բժշկական սպասարկման բաժնի պետի համակարգում է քրեակատարողական վարչության բժշկական սպասարկման բաժնի հանձնարարությամբ պարտավոր է` գործունեությունը` կատարելով աշխատանքի բաշխում բաժնի մասնագետների միջև, ինչպես նաև բուժական ուղղիչ հիմնարկի բժշկական մասնագիտացված բաժնի կամ բաժանմունքի կամ ա) կատարել համապատասխան վերահսկողական աշխատանքներ բուժսանիտարական և խմբի, հիմնարկների բժշկական սպասարկման բաժինների կամ բաժանմունքների կամ խմբերի բուժկանխարգելիչ աշխատանքների կատարման նկատմամբ` բժշկական բնույթի գործունեությունը: փաստաթղթերի, գրագրությունների հիմնավորվածությունը հսկելու միջոցով, ինչպես նաև անհրաժեշտության դեպքում` հատուկ հանձնաժողովային քննարկումներ անցկացնելով, Քրեակատարողական վարչության բժշկական սպասարկման բաժնի պետը պարտավոր է` բ) կատարել ուսումնասիրություններ հիմնարկներում հիվանդությունների առաջացման ա) կազմակերպել համապատասխան վերահսկողություն բուժսանիտարական և պատճառների և պայմանների կապակցությամբ և մշակել համապատասխան բուժկանխարգելիչ աշխատանքների կատարման նկատմամբ` բժշկական բնույթի բուժսանիտարական և բուժկանխարգելիչ միջոցառումների նախագծեր, փաստաթղթերի, գրագրությունների օրինականությունը հսկելու միջոցով, ինչպես նաև, անհրաժեշտության դեպքում, մասնագիտական հանձնաժողովային քննարկումներ գ) կիսամյակային և տարեկան հաշվետվությունների տվյալների հիման վրա վերլուծել անցկացնելով, հիմնարկների բժշկական սպասարկման բաժինների կամ բաժանմունքների կամ խմբերի գործունեությունը, բ) վերահսկել բժշկական աշխատանքային հանձնաժողովի աշխատանքները, նրանց որոշումների հիմնավորվածությունը և կատարման ժամկետները, դ) օրենսդրությամբ սահմանված ժամկետներում կազմել քաղաքացիների առաջարկությունների, դիմումների և բողոքների պատասխանների նախագծեր, գ) կազմակերպել ուսումնասիրություններ հիմնարկներում հիվանդությունների առաջացման պատճառների և պայմանների կապակցությամբ և մշակել համապատասխան ե) կատարել համապատասխան աշխատանքներ` Հայաստանի Հանրապետության և բուժսանիտարական և բուժկանխարգելիչ միջոցառումներ, օտարերկրյա այլ պետությունների առողջապահական մարմինների կամ հաստատությունների առաջավոր փորձի ուսումնասիրման, ընդհանրացման և տարածման վերաբերյալ դ) կիսամյակային և տարեկան հաշվետվությունների տվյալների հիման վրա կազմակերպել առաջարկություններ ներկայացնելու համար, վերլուծական աշխատանքներ հիմնարկների բժշկական սպասարկման բաժինների կամ բաժանմունքների կամ խմբերի գործունեության վերաբերյալ, որոնք իրենց մեջ ներառում են զ) իրականացնել իրավական այլ ակտերով սահմանված այլ պարտականություններ: կալանավորված անձանց և դատապարտյալների բժշկական օգնության և սպասարկման 22. Բուժական ուղղիչ հիմնարկի պետի բուժական գծով տեղակալը ծառայողական բարելավումը, ֆիզիկական վիճակի ամրապնդումը, հիվանդացության, հարցերով ենթակա և հաշվետու է բուժական ուղղիչ հիմնարկի պետին, իսկ անաշխատունակության, հաշմանդամության կանխումը, մահճակալային ֆոնդի բուժսանիտարական և բուժկանխարգելիչ աշխատանքների հարցերով՝ քրեակատարողական օգտագործման արդյունավետությունը, մահվան դեպքերը, վարչության բժշկական սպասարկման բաժնի պետին:

~377 377 ~ ~378 378 ~ Բուժական ուղղիչ հիմնարկի պետի բուժական գծով տեղակալի բացակայության ժամանակ ժդ) հիմնարկի պետի հաստատմանը ներկայացնել իր ենթակայության տակ գտնվող նրա պարտականությունները կատարում է վերջինիս կողմից առաջարկված և սահմանված ստորաբաժանումների մասնագետների հերթապահության ամսական ժամանակացույցը, կարգով նշանակված պաշտոնատար անձը: ժե) ապահովել համապատասխան համագործակցություն` կալանավորված անձանց և Բուժական ուղղիչ հիմնարկի պետի բուժական գծով տեղակալը պարտավոր է` դատապարտյալների բուժսանիտարական և բուժկանխարգելիչ օգնությունը կազմակերպելու ա) պարտականությունների և աշխատանքի բաշխում բժշկական մասնագիտացված համար առողջապահական մարմինների բուժական հիմնարկներից օգտվելու և այդ ստորաբաժանումների ղեկավարների միջև, համակարգել բժշկական մասնագիտացված նպատակով դրանց բժշկական անձնակազմին ներգրավելու հարցերում, ստորաբաժանումների աշխատանքները, ժզ) օրենսդրությամբ սահմանված կարգով ընթացք տալ քաղաքացիների բ) ապահովել կալանավորված անձանց և դատապարտյալների ստացիոնար համալիր առաջարկություններին, դիմումներին և բողոքներին, բժշկական օգնության կազմակերպումը և կատարելագործումը, ժէ) իրականացնել իրավական այլ ակտերով սահմանված այլ պարտականություններ: գ) ձեռնարկել միջոցներ բուժական ուղղիչ հիմնարկում բժշկական ախտորոշման 23. Բուժական ուղղիչ հիմնարկի բժշկական մասնագիտացված բաժնի կամ բաժանմունքի գործընթացի կատարելագործման, մահճակալային ֆոնդի արդյունավետ օգտագործման, կամ խմբի ղեկավարը ծառայողական, բուժսանիտարական և բուժկանխարգելիչ հիվանդացության, հաշմանդամության և մահացության նվազման ուղղությամբ, աշխատանքների հարցերով ենթակա և հաշվետու է բուժական ուղղիչ հիմնարկի պետի դ) կազմակերպել բուժական ուղղիչ հիմնարկում բուժսանիտարական և բուժկանխարգելիչ բուժական գծով տեղակալին: աշխատանքների պլանավորումը և դրանց կատարումը, Բուժական ուղղիչ հիմնարկի բժշկական մասնագիտացված բաժնի կամ բաժանմունքի կամ ե) բուժական ուղղիչ հիմնարկի պետին զեկուցել իր ենթակայության տակ գտնվող խմբի ղեկավարը պարտավոր է` ստորաբաժանումներում դժբախտ դեպքերի, ոչ հիմնավոր կամ ոչ բավարար հիմնավոր, ա) կատարել ստորաբաժանման բժշկական անձնակազմի պարտականությունների և երկարատև կամ ուշացած հոսպիտալացման, մահվան, բժշկական օգնություն ցուցաբերելն աշխատանքի բաշխում և ապահովել դրանց պատշաճ կատարումը, ուշացնելու, վարակիչ հիվանդությունների արձանագրման, ներհիվանդանոցային վարակների բ) կատարել հիվանդ կալանավորված անձանց և դատապարտյալների ընդունում, և այլ դեպքերի մասին, իսկ դրանց մանրակրկիտ ուսումնասիրությունների, արդյունքների և ժամանակին և ամբողջական հետազոտում, ճշգրիտ ախտորոշում, բուժման մեթոդի ձեռնարկված միջոցառումների վերաբերյալ տեղեկացնել քրեակատարողական վարչության ընտրություն, հիվանդ կալանավորված անձանց և դատապարտյալների դուրսգրման բժշկական սպասարկման բաժնի պետին, ներկայացում, զ) անհրաժեշտության դեպքում կազմակերպել և պարբերաբար անցկացնել գ) հետևել ստորաբաժանման կողմից սանիտարական օրենսդրության պահանջների խորհրդակցություններ, կատարմանը, է) վերլուծել բուժական ուղղիչ հիմնարկի բժշկական ոլորտի նյութատեխնիկական առկա դ) ստորաբաժանման բժիշկ-մասնագետների հետ կատարել հիվանդ կալանավորված բազայի և փաստացի պահանջարկի համապատասխանության վերաբերյալ տվյալները, և անձանց և դատապարտյալների պարբերական համայցեր, առնվազն շաբաթը մեկ անգամ՝ դրանց արդյունքների վերաբերյալ տեղեկացնել քրեակատարողական վարչության բժշկական հետազոտելով ստորաբաժանման բոլոր հիվանդ կալանավորված անձանց և սպասարկման բաժնի պետին, դատապարտյալներին, ը) հետևել բուժական ուղղիչ հիմնարկում սանիտարական օրենսդրության պահանջների ե) բուժական ուղղիչ հիմնարկի պետի բուժական գծով տեղակալին անհապաղ զեկուցել կատարմանը, կալանավորված անձանց և դատապարտյալների մահվան դեպքերի, դժբախտ դեպքերի թ) ապահովել բժշկական փաստաթղթերի, դեղերի և բժշկական պարագաների սահմանված (վարակիչ հիվանդությունների, հոգեկան խանգարման ախտանշանների առկայության, կարգով պահպանումը բուժական ուղղիչ հիմնարկի համապատասխան կառուցվածքային թունավորումների, սննդային թունավորումների, ծանր վնասվածքներով պատահարների և ստորաբաժանումներում, այլն) և այդ ուղղությամբ ձեռնարկված միջոցառումների մասին, ժ) քրեակատարողական վարչության բժշկական սպասարկման բաժնի պետին ներկայացնել զ) բուժական ուղղիչ հիմնարկի պետի բուժական գծով տեղակալին ներկայացնել բուժական ուղղիչ հիմնարկի պետի կողմից հաստատված կիսամյակային կամ տարեկան առաջարկություն` հիվանդ կալանավորված անձին կամ դատապարտյալին այլ հաշվետվություն` բժշկական մասնագիտացված ստորաբաժանումների գործունեության ստորաբաժանում փոխադրելու, բժշկական կոնսիլիում, խորհրդատվություն կամ բժշկական վերաբերյալ` հաշվետու ժամանակահատվածի ավարտից հետո յոթնօրյա ժամկետում, հանձնաժողովային քննարկում անցկացնելու անհրաժեշտության վերաբերյալ, ժա) ոչ ուշ, քան հաջորդող տարվա հունվարի յոթը վարչության բժշկական սպասարկման է) կատարել մահճակալային ֆոնդի արդյունավետ օգտագործման ուղղությամբ բաժնի պետին ներկայացնել բուժական հիմնարկի պետի կողմից հաստատված՝ իր ստորաբաժանման գործունեության ամենամսյա վերլուծություն, ենթակայության ստորաբաժանումների գործունեության աշխատանքային տարեկան ը) հետևել բժշկական բոլոր փաստաթղթերի լրացման ճշտությանը և ամբողջականությանը, ծրագրերը, թ) դեղերի և բժշկական այլ պարագաների ստացման նպատակով ճիշտ և ժամանակին ժբ) կալանավորված անձանց և դատապարտյալների առողջական վիճակի վերաբերյալ ներկայացնել հայտերը, ինչպես նաև հետևել ստորաբաժանումն անհրաժեշտ բժշկական փաստաթղթերի կամ գրությունների պատասխանների պատճենները հնգօրյա ժամկետում գույքով ապահովմանը, ներկայացնել քրեակատարողական վարչության բժշկական սպասարկման բաժնի պետին, ժ) սահմանված կարգով պահպանել բժշկական փաստաթղթերը, դեղերը և բժշկական ժգ) ապահովել համագործակցությունը բուժական ուղղիչ հիմնարկի և այլ հիմնարկների պարագաները` իր ենթակայության ստորաբաժանումում, բժշկական սպասարկման ստորաբաժանումների միջև՝ բուժսանիտարական և ժա) կազմել և բուժական ուղղիչ հիմնարկի պետի բուժական գծով տեղակալին ներկայացնել բուժկանխարգելիչ աշխատանքների հարցում, ստորաբաժանման գործունեության աշխատանքային տարեկան ծրագիրը` ոչ ուշ, քան հաջորդ տարվա հունվարի յոթը,

~379 379 ~ ~380 380 ~ ժբ) բուժական ուղղիչ հիմնարկի պետի բուժական գծով տեղակալին ներկայացնել ակտերով սահմանված կարգով, իսկ բուժսանիտարական և բուժկանխարգելիչ կիսամյակային կամ տարեկան հաշվետվություն` ստորաբաժանման գործունեության աշխատանքների հարցերով վերջինս ենթակա և հաշվետու է քրեակատարողական վերաբերյալ` հաշվետու ժամանակահատվածի ավարտից հետո հնգօրյա ժամկետում, վարչության բժշկական սպասարկման բաժնի պետին: ժգ) անցկացնել մասնագիտական խորհրդատվություններ այլ ստորաբաժանումներում, Հիմնարկի բժշկական սպասարկման բաժնի կամ բաժանմունքի կամ խմբի ղեկավարի ժդ) իրականացնել իրավական այլ ակտերով սահմանված այլ պարտականություններ: բացակայության ժամանակ նրա պարտականությունները կատարում է վերջինիս կողմից առաջարկված և սահմանված կարգով նշանակված պաշտոնատար անձը: 24. Բուժական ուղղիչ հիմնարկի բժշկական մասնագիտացված բաժնի կամ բաժանմունքի կամ խմբի կամ մասնագիտացված ստորաբաժանման, ինչպես նաև հիմնարկի բժշկական Հիմնարկի բժշկական սպասարկման բաժնի կամ բաժանմունքի կամ խմբի ղեկավարը սպասարկման բաժնի, բաժանմունքի, խմբի կամ մասնագիտացված ստորաբաժանման պարտավոր է` գլխավոր, առաջատար և առաջին կարգի մասնագետը ծառայողական, բուժսանիտարական և 1) կատարել պարտականությունների և աշխատանքի բաշխում բժշկական սպասարկման բուժկանխարգելիչ աշխատանքների հարցերով ենթակա և հաշվետու է բաժնի կամ բաժանմունքի կամ խմբի մասնագետների և, առկայության դեպքում, բժշկական համապատասխանաբար բուժական ուղղիչ հիմնարկի մասնագիտացված բաժնի կամ մասնագիտացված ստորաբաժանումների ղեկավարների միջև, համակարգել բժշկական բաժանմունքի կամ խմբի կամ հիմնարկի բժշկական սպասարկման բաժնի, բաժանմունքի կամ մասնագիտացված ստորաբաժանումների աշխատանքները, խմբի կամ մասնագիտացված ստորաբաժանման ղեկավարին: 2) ապահովել կալանավորված անձանց և դատապարտյալների ամբուլատոր և ստացիոնար Բուժական ուղղիչ հիմնարկի բժշկական մասնագիտացված բաժնի կամ բաժանմունքի կամ համալիր բժշկական օգնության կազմակերպումը և դրա կատարելագործումը, խմբի, ինչպես նաև հիմնարկի բժշկական սպասարկման բաժնի, բաժանմունքի, խմբի կամ 3) ձեռնարկել միջոցներ բժշկական սպասարկման բաժնում կամ բաժանմունքում կամ մասնագիտացված ստորաբաժանման գլխավոր, առաջատար և առաջին կարգի մասնագետը խմբում բժշկական ախտորոշման գործընթացի կատարելագործման, մահճակալային ֆոնդի պարտավոր է` արդյունավետ օգտագործման, հիվանդացության և մահացության դեպքերի նվազման 1) կատարել հիվանդ կալանավորված անձանց և դատապարտյալների ընդունում, ուղղությամբ, ժամանակին և ամբողջական հետազոտում, ճշգրիտ ախտորոշում, բուժման մեթոդի 4) կազմակերպել բժշկական սպասարկման բաժնում կամ բաժանմունքում կամ խմբում ընտրություն, հիվանդ կալանավորված անձանց և դատապարտյալների դուրսգրման բուժսանիտարական և բուժկանխարգելիչ աշխատանքների պլանավորումը և դրանց ներկայացում, կատարումը, 2) հետևել ստորաբաժանման կողմից սանիտարական օրենսդրության պահանջների 5) կազմակերպել և կատարել հիվանդ կալանավորված անձանց և դատապարտյալների կատարմանը՝ իրականացնելով սանիտարական օրենսդրության պահանջների կատարման ընդունում, ժամանակին և ճշգրիտ ախտորոշում, հետազոտում, բուժման մեթոդի ընտրություն, նկատմամբ արտադրական (ներքին) հսկողություն, հիվանդ կալանավորված անձանց և դատապարտյալների դուրսգրում, 3) իրականացնել հիվանդ կալանավորված անձանց և դատապարտյալների ամենօրյա 6) բժշկական սպասարկման բաժնի կամ բաժանմունքի կամ խմբի բժիշկ-մասնագետների համայցեր` հիվանդության պատմություններում կատարելով համապատասխան գրառումներ, հետ կատարել հիվանդ կալանավորված անձանց և դատապարտյալների պարբերական 4) բուժական ուղղիչ հիմնարկի մասնագիտացված բաժնի կամ բաժանմունքի կամ խմբի կամ համայցեր` առնվազն շաբաթը մեկ անգամ հետազոտելով ստորաբաժանման բոլոր հիվանդ հիմնարկի բժշկական սպասարկման բաժնի, բաժանմունքի կամ խմբի կամ մասնագիտացված կալանավորված անձանց և դատապարտյալներին, ստորաբաժանման ղեկավարին անհապաղ զեկուցել հոգեկան խանգարումների, 7) ժամանակին անցկացնել բժշկական սպասարկման բաժնում կամ բաժանմունքում կամ թունավորումների, սննդային թունավորումների, վարակիչ հիվանդությունների խմբում տեղի ունեցած դժբախտ դեպքերի, ոչ հիմնավոր կամ ոչ բավարար հիմնավոր, ախտանիշների, տեղի ունեցած ծանր վնասվածքներով պատահարների և այդ ուղղությամբ երկարատև կամ ուշացած հոսպիտալացման, բժշկական օգնություն ցուցաբերելն ուշացնելու, ձեռնարկված միջոցառումների, ինչպես նաև մահվան դեպքերի վերաբերյալ, ներհիվանդանոցային վարակների, մահվան և այլ դեպքերի մանրակրկիտ 5) բուժական ուղղիչ հիմնարկի մասնագիտացված բաժնի կամ բաժանմունքի կամ խմբի կամ ուսումնասիրություններ` դրանց արդյունքների և ձեռնարկված միջոցառումների վերաբերյալ՝ հիմնարկի բժշկական սպասարկման բաժնի, բաժանմունքի կամ խմբի կամ մասնագիտացված տեղեկացնելով քրեակատարողական վարչության բժշկական սպասարկման բաժնի պետին և ստորաբաժանման ղեկավարին ներկայացնել առաջարկություն հիվանդ կալանավորված հիմնարկի պետին, անձին կամ դատապարտյալին այլ ստորաբաժանում փոխադրելու, բժշկական կոնսիլիում, 8) հետևել հիմնարկում սանիտարական օրենսդրության պահանջների կատարմանը, խորհրդատվություն կամ բժշկական հանձնաժողովի կողմից քննարկում անցկացնելու 9) հետևել բժշկական բոլոր փաստաթղթերի լրացման ճշտությանը և ամբողջականությանը, անհրաժեշտության վերաբերյալ, 10) դեղերի և բժշկական այլ պարագաների ստացման նպատակով ճիշտ և ժամանակին 6) կատարել բժշկական բոլոր փաստաթղթերի ճիշտ և ամբողջական լրացում, ներկայացնել հայտերը, ինչպես նաև հետևել բժշկական սպասարկման բաժնին կամ 7) դեղերի և բժշկական այլ պարագաների ստացման նպատակով ճիշտ և ժամանակին բաժանմունքին կամ խմբին անհրաժեշտ բժշկական գույքով ապահովմանը, ներկայացնել առաջարկություն հայտերի վերաբերյալ, 11) ապահովել բժշկական փաստաթղթերի, դեղերի և բժշկական պարագաների` 8) սահմանված կարգով պահպանել բժշկական փաստաթղթերը, դեղերը և բժշկական սահմանված կարգով պահպանումը բժշկական սպասարկման բաժնի կամ բաժանմունքի կամ պարագաները, խմբի համապատասխան կառուցվածքային ստորաբաժանումներում, 9) մասնակցել մասնագիտական խորհրդատվությունների` այլ ստորաբաժանումներում, 12) վարչության բժշկական սպասարկման բաժնի պետին ներկայացնել հիմնարկի պետի 10) իրականացնել իրավական այլ ակտերով սահմանված այլ պարտականություններ: կողմից հաստատված կիսամյակային կամ տարեկան հաշվետվություն բժշկական 25. Հիմնարկի բժշկական սպասարկման բաժնի կամ բաժանմունքի կամ խմբի ղեկավարի սպասարկման բաժնի կամ բաժանմունքի կամ խմբի գործունեության վերաբերյալ` հաշվետու ծառայողական հարցերով ենթակայությունը սահմանվում է համապատասխան իրավական ժամանակահատվածի ավարտից հետո 7-օրյա ժամկետում,

~381 381 ~ ~382 382 ~ 13) կալանավորված անձանց և դատապարտյալների առողջական վիճակի վերաբերյալ 2) ապահովել կալանավորված անձանց և դատապարտյալների ամբուլատոր և ստացիոնար գրությունների պատասխանների պատճենները հնգօրյա ժամկետում ներկայացնել համալիր բժշկական մասնագիտացված օգնության կազմակերպումը և դրա քրեակատարողական վարչության բժշկական սպասարկման բաժնի պետին, կատարելագործումը, 14) հիմնարկի պետի հաստատմանը ներկայացնել իր ենթակայության 3) կազմակերպել և իրականացնել մասնագիտացված ստորաբաժանումում ստորաբաժանումների մասնագետների հերթապահության ժամանակացույցը, բուժսանիտարական և բուժկանխարգելիչ աշխատանքները, 15) ոչ ուշ, քան հաջորդող տարվա հունվարի յոթը վարչության բժշկական սպասարկման 4) կատարել հիվանդ կալանավորված անձանց և դատապարտյալների ընդունում, բաժնի պետին ներկայացնել հիմնարկի պետի կողմից հաստատված՝ իր ենթակայության ժամանակին և ամբողջական հետազոտում, ճշգրիտ ախտորոշում, բուժման մեթոդի ստորաբաժանման գործունեության աշխատանքային տարեկան ծրագրերը, ընտրություն, հիվանդ կալանավորված անձանց և դատապարտյալներին դուրսգրման 16) կազմակերպել բժշկական սպասարկման բաժնի կամ բաժանմունքի կամ խմբի ներկայացում, մասնագետների կողմից ամենօրյա այցելություններ պատժախցում գտնվող կալանավորված 5) հիմնարկի բժշկական սպասարկման բաժնի պետին ներկայացնել բժշկական անձանց կամ դատապարտյալներին` կատարելով նշումներ համապատասխան մատյանում, եզրակացություն հիվանդ կալանավորված անձին կամ դատապարտյալին բուժական ուղղիչ 17) սահմանել արտադրական (ներքին) հսկողություն սննդամթերքի պահպանման և սննդի հիմնարկ կամ առողջապահական մարմինների բուժական հիմնարկ փոխադրելու, պատրաստման հիգիենիկ ու հակահամաճարակային պահանջների կատարման նկատմամբ, կալանավորված անձանց կամ դատապարտյալներին բժշկական օգնություն ցուցաբերելու նպատակով դրանց բժշկական անձնակազմին ներգրավելու, բժշկական կոնսիլիում, 18) վաղ հայտնաբերել վարակիչ հիվանդությունների դեպքերը և տվյալ կալանավորված խորհրդատվություն կամ բժշկական հանձնաժողովի կողմից քննարկում անցկացնելու անձանց կամ դատապարտյալների հետ շփում ունեցած անձանց և նրանց նկատմամբ անհրաժեշտության վերաբերյալ, իրականացնել համապատասխան կանխարգելիչ և հակահամաճարակային միջոցառումներ, 6) մասնագիտացված ստորաբաժանման բժիշկ-մասնագետների հետ կատարել հիվանդ 19) հիմնարկի պետին ներկայացնել բժշկական եզրակացություն հիվանդ կալանավորված կալանավորված անձանց և դատապարտյալների պարբերական համայցեր` առնվազն շաբաթը անձին կամ դատապարտյալին բուժական ուղղիչ հիմնարկ կամ առողջապահական մեկ անգամ հետազոտելով մասնագիտացված ստորաբաժանման բոլոր հիվանդ մարմինների բուժական հիմնարկ փոխադրելու, կալանավորված անձանց կամ կալանավորված անձանց և դատապարտյալներին, դատապարտյալներին բժշկական օգնություն ցուցաբերելու նպատակով դրանց բժշկական անձնակազմին ներգրավելու, բժշկական կոնսիլիում, խորհրդատվություն կամ բժշկական 7) հիմնարկի բժշկական սպասարկման բաժնի պետին անհապաղ զեկուցել հոգեկան հանձնաժողովի կողմից քննարկում անցկացնելու անհրաժեշտության վերաբերյալ, խանգարումների, թունավորումների, սննդային թունավորումների, վարակիչ հիվանդությունների ախտանիշների, տեղի ունեցած ծանր վնասվածքներով պատահարների և 20) վերլուծել բժշկական սպասարկման բաժնի կամ բաժանմունքի կամ խմբի բժշկական այդ ուղղությամբ ձեռնարկված միջոցառումների, ինչպես նաև մահվան դեպքերի վերաբերյալ, ոլորտի նյութատեխնիկական առկա բազայի և փաստացի պահանջարկի համապատասխանության վերաբերյալ տվյալները, որոնց արդյունքների վերաբերյալ 8) սահմանված կարգով պահպանել բժշկական փաստաթղթերը, դեղերը և բժշկական տեղեկացնել քրեակատարողական վարչության բժշկական սպասարկման բաժնի պետին, պարագաները, 21) անհրաժեշտության դեպքում կազմակերպել և պարբերաբար անցկացնել 9) հիմնարկի բժշկական սպասարկման բաժնի պետին ներկայացնել կիսամյակային կամ խորհրդակցություններ, տարեկան հաշվետվություն մասնագիտացված ստորաբաժանման գործունեության վերաբերյալ` հաշվետու ժամանակահատվածի ավարտից հետո հնգօրյա ժամկետում, 22) ապահովել համագործակցությունը բուժական ուղղիչ հիմնարկի և այլ հիմնարկների բժշկական սպասարկման ստորաբաժանումների հետ՝ բուժսանիտարական և 10) ձեռնարկել միջոցներ մասնագիտացված ստորաբաժանումում բժշկական ախտորոշման բուժկանխարգելիչ աշխատանքների, կալանավորված անձանց և դատապարտյալների գործընթացի կատարելագործման, մահճակալային ֆոնդի արդյունավետ օգտագործման, բուժսանիտարական և բուժկանխարգելիչ օգնությունը կազմակերպելու համար հիվանդացության և մահացության նվազման ուղղությամբ, առողջապահական մարմինների բուժական հիմնարկներից օգտվելու և այդ նպատակով դրանց 11) կազմակերպել և պարբերաբար անցկացնել խորհրդակցություններ, բժշկական անձնակազմին ներգրավելու հարցերում, 12) ապահովել համագործակցությունը բուժական ուղղիչ հիմնարկի և այլ հիմնարկների 23) օրենսդրությամբ սահմանված կարգով ընթացք տալ քաղաքացիների համապատասխան մասնագիտացված ստորաբաժանումների հետ՝ բուժսանիտարական և առաջարկություններին, դիմումներին և բողոքներին, բուժկանխարգելիչ աշխատանքների հարցում, 24) իրականացնել իրավական այլ ակտերով սահմանված այլ պարտականություններ: 13) իրականացնել իրավական այլ ակտերով սահմանված այլ պարտականություններ: 26. Հիմնարկի բժշկական սպասարկման բաժնի մասնագիտացված ստորաբաժանման 27. Բուժական ուղղիչ հիմնարկի բժշկական մասնագիտացված բաժնի կամ բաժանմունքի ղեկավարը ենթակա և հաշվետու է հիմնարկի բժշկական սպասարկման բաժնի պետին: կամ խմբի կամ մասնագիտացված ստորաբաժանման, ինչպես նաև հիմնարկի բժշկական Հիմնարկի բժշկական սպասարկման բաժնի մասնագիտացված ստորաբաժանման սպասարկման բաժնի, բաժանմունքի, խմբի կամ մասնագիտացված ստորաբաժանման ղեկավարի բացակայության ժամանակ նրա պարտականությունները կատարում է հիմնարկի երկրորդ կամ երրորդ կարգի մասնագետը ծառայողական, բուժսանիտարական և բժշկական սպասարկման բաժնի պետի կողմից առաջարկված և սահմանված կարգով բուժկանխարգելիչ աշխատանքների հարցերով ենթակա և հաշվետու է նշանակված մասնագետ բժիշկը: համապատասխանաբար բուժական ուղղիչ հիմնարկի մասնագիտացված բաժնի կամ բաժանմունքի կամ խմբի կամ հիմնարկի բժշկական սպասարկման բաժնի, բաժանմունքի կամ Հիմնարկի բժշկական սպասարկման բաժնի մասնագիտացված ստորաբաժանման խմբի կամ մասնագիտացված ստորաբաժանման ղեկավարին: ղեկավարը պարտավոր է` 1) բաշխել պարտականությունները մասնագիտացված ստորաբաժանման մասնագետների միջև, համակարգել ստորաբաժանման աշխատանքները,

~383 383 ~ ~384 384 ~ Բուժական ուղղիչ հիմնարկի բժշկական մասնագիտացված բաժնի կամ բաժանմունքի կամ 12) իրականացնել իրավական այլ ակտերով սահմանված այլ պարտականություններ: խմբի, ինչպես նաև հիմնարկի բժշկական սպասարկման բաժնի, բաժանմունքի, խմբի կամ մաս- Այն հիմնարկում, որտեղ աշխատում է մեկ բժիշկ կամ միջին բուժաշխատող, վերջինս նագիտացված ստորաբաժանման երկրորդ կամ երրորդ կարգի մասնագետը պարտավոր է` հիվանդության ողջ ընթացքում աշխատանքից ազատելու որոշում կայացնում է միանձնյա։ 1) մասնակցել հիմնարկ ընդունվող կալանավորված անձանց կամ դատապարտյալների 28. Հիմնարկում շուրջօրյա բժշկական հերթապահություն ունենալու նպատակով հիմնարկի բժշկական զննությանը և դրա արդյունքներն արձանագրել մարմնական զննության մատյանում պետի հրամանով սահմանվում է ժամանակացույց` հերթափոխային ծառայություն անցնող և անհրաժեշտության դեպքում ցուցաբերել բժշկական օգնություն, բուժանձնակազմից: Հիմնարկում շուրջօրյա բժշկական հերթապահություն իրականացնող 2) հետևել ստորաբաժանման կողմից սանիտարական օրենսդրության պահանջների բուժաշխատողը ենթակա և հաշվետու է իր անմիջական ղեկավարին, հիմնարկի պետի կատարմանը՝ իրականացնելով սանիտարական օրենսդրության պահանջների կատարման բուժական գծով տեղակալին (եթե նման պաշտոն տվյալ հիմնարկում առկա է), հիմնարկի նկատմամբ արտադրական (ներքին) հսկողություն, պետին, իսկ նրա բացակայության դեպքում` հիմնարկի պատասխանատու հերթապահին` 3) բժիշկ-մասնագետի բացակայության դեպքում անցկացնել բժշկական օգնության ծառայողական հարցերով։ տրամադրման նպատակով ընդունելություն, Հերթապահ բժիշկ-մասնագետին է ենթարկվում ողջ հերթապահ բուժանձնակազմը, եթե 4) կատարել հիվանդ կալանավորված անձանց և դատապարտյալների համայց, տվյալ պահին բացակայում է ավելի բարձր պաշտոն զբաղեցնող բժիշկ-մասնագետը։ իրականացնել բժիշկ-մասնագետի կողմից արված նշանակումները՝ գրանցումներ կատարելով Հերթապահ բուժաշխատողը պարտավոր է` համապատասխան մատյանում, 1) հետազոտել հիմնարկ ընդունվող բոլոր կալանավորված անձանց և 5) իրականացնել հիվանդ կալանավորված անձանց և դատապարտյալների խնամքը, դատապարտյալներին, անհրաժեշտության դեպքում նրանց ցուցաբերել բժշկական օգնություն 6) հետևել հիվանդ կալանավորված անձանց և դատապարտյալների սանիտարական և կազմակերպել հոսպիտալացումը, մշակման և իրերի վարակազերծման աշխատանքների կատարմանը, 2) ընդունվող յուրաքանչյուր հիվանդ կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի համար 7) բուժական ուղղիչ հիմնարկի բժշկական մասնագիտացված բաժնի կամ բաժանմունքի բացել հիվանդության պատմագիր, կամ խմբի, ինչպես նաև համապատասխանաբար հիմնարկի բժշկական սպասարկման բաժնի, 3) հետևել հիվանդ կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի սանիտարական մշակման բաժանմունքի, խմբի կամ մասնագիտացված ստորաբաժանման ղեկավարին զեկուցել ծանր և իրերի վարակազերծման ճիշտ կատարմանը, վնասվածքներով, բռնության հետքերով, թունավորմամբ ընդունված հիվանդ կալանավորված 4) հիվանդ կալանավորված անձ կամ դատապարտյալի ընդունելիս մահճակալային ֆոնդի անձանց և դատապարտյալների, ուշ հոսպիտալացման դեպքերի, զանգվածային պակասի դեպքում ձեռնարկել համապատասխան միջոցներ, հիվանդությունների, հոգեկան խանգարմամբ կամ սուր վարակիչ հիվանդությամբ տառապող 5) բուժական ուղղիչ հիմնարկի բուժական գծով տեղակալին կամ հիմնարկի բժշկական անձանց, հետազոտման, բուժման, հիվանդ կալանավորված անձանց և դատապարտյալների սպասարկման բաժնի կամ բաժանմունքի կամ խմբի ղեկավարին, վերջիններիս բժշկական և կենցաղային ապահովման հարցերում բացահայտված թերությունների մասին, բացակայության դեպքում` հիմնարկի պատասխանատու հերթապահին զեկուցել ծանր 8) բուժական ուղղիչ հիմնարկի բժշկական մասնագիտացված բաժնի կամ բաժանմունքի վնասվածքներով, բռնության հետքերով, թունավորումով ընդունված հիվանդ կալանավորված կամ խմբի, ինչպես նաև համապատասխանաբար հիմնարկի բժշկական սպասարկման բաժնի, անձանց և դատապարտյալների, ուշ հոսպիտալացման դեպքերի, զանգվածային բաժանմունքի, խմբի կամ մասնագիտացված ստորաբաժանման ղեկավարին ներկայացնել հիվանդությունների, հոգեկան խանգարմամբ կամ սուր վարակիչ հիվանդությամբ տառապող առաջարկություն կալանավորված անձանց և դատապարտյալներին աշխատանքից ազատելու անձանց, հետազոտման, բուժման, հիվանդ կալանավորված անձանց և դատապարտյալների վերաբերյալ, ովքեր կարող են դառնալ վարակիչ հիվանդությունների աղբյուր՝ ելնելով նրանց բժշկական և կենցաղային ապահովման հարցերում բացահայտված թերությունների մասին, աշխատանքային գործունեության առանձնահատկություններից, 6) կատարել համայց բժշկական սպասարկման բաժիններում, մասնագիտացված 9) հետևել խոհանոց ընդունված սննդամթերքի և պատրաստի սննդի որակին՝ այդ մասին բաժանմունքներում կամ խմբերում, գրառում կատարելով համապատասխան մատյանում, 7) սահմանել արտադրական (ներքին) հսկողություն սննդամթերքի պահպանման և սննդի 10) արձանագրել հիվանդ կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի մահվան փաստը և պատրաստման հիգիենիկ ու հակահամաճարակային պահանջների կատարման նկատմամբ՝ դրա մասին զեկուցել բուժական ուղղիչ հիմնարկի բժշկական մասնագիտացված բաժնի կամ այդ մասին գրառում կատարելով համապատասխան մատյանում, բաժանմունքի կամ խմբի, ինչպես նաև համապատասխանաբար հիմնարկի բժշկական 8) բժշկական սպասարկման կամ բժշկական մասնագիտացված բաժնում կամ սպասարկման բաժնի, բաժանմունքի, խմբի կամ մասնագիտացված ստորաբաժանման բաժանմունքում կամ խմբում գտնվող հիվանդ կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի ղեկավարին, մոտ հոգեկան կամ վարակիչ հիվանդության ախտանիշներ ի հայտ գալու դեպքում նրան 11) բուժական ուղղիչ հիմնարկի բժշկական մասնագիտացված բաժնում կամ մեկուսացնել կամ փոխադրել այլ մասնագիտացված ստորաբաժանում՝ ձեռնարկելով բաժանմունքում կամ խմբում, ինչպես նաև համապատասխանաբար հիմնարկի բժշկական անհրաժեշտ բուժական միջոցներ, սպասարկման բաժնում, բաժանմունքում, խմբում, կամ մասնագիտացված 9) բուժական ուղղիչ հիմնարկի բուժական գծով տեղակալին կամ հիմնարկի բժշկական ստորաբաժանումում գտնվող հիվանդ կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի մոտ սպասարկման բաժնի կամ բաժանմունքի կամ խմբի ղեկավարին ներկայացնել հոգեկան կամ վարակիչ հիվանդության ախտանիշներ ի հայտ գալու դեպքում նրան առաջարկություն կալանավորված անձին կամ դատապարտյալին աշխատանքից ազատելու մեկուսացնել կամ փոխադրել այլ մասնագիտացված ստորաբաժանում և դրա մասին զեկուցել վերաբերյալ, ովքեր կարող են դառնալ վարակիչ հիվանդությունների աղբյուր՝ ելնելով նրանց բուժական ուղղիչ հիմնարկի բժշկական մասնագիտացված բաժնի կամ բաժանմունքի կամ աշխատանքային գործունեության առանձնահատկություններից, խմբի, ինչպես նաև համապատասխանաբար հիմնարկի բժշկական սպասարկման բաժնի, բաժանմունքի, խմբի կամ մասնագիտացված ստորաբաժանման ղեկավարին, 10) հիվանդ կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի մահվան դեպքն արձանագրել հիվանդության պատմագրում և բժշկական քարտում` նշելով մահվան ամսաթիվը և ժամը,

~385 385 ~ ~386 386 ~ ենթադրվող պատճառը, մահվան փաստի մասին զեկուցել իր անմիջական ղեկավարին և ծանրությունից), ինչպես նաև ծանր հետևանքներ կամ մահ առաջացրած վնասվածքների և հիմնարկի պատասխանատու հերթապահին, թունավորումների հետ կապված դեպքերի մասին հիմնարկի պետը պարտավոր է գրավոր 11) իրականացնել իրավական այլ ակտերով սահմանված այլ պարտականություններ: տեղեկացնել քրեակատարողական վարչության բժշկական սպասարկման բաժնի պետին, ինչպես նաև առողջապահության բնագավառում Հայաստանի Հանրապետության ԲԱԺԻՆ 2 կառավարության լիազորած պետական կառավարման մարմնի համապատասխան ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻ ԲՈՒԺՍԱՆԻՏԱՐԱԿԱՆ ԵՎ ԲՈՒԺԿԱՆԽԱՐԳԵԼԻՉ հաստատություններին: ՕԳՆՈՒԹՅԱՆ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒՄԸ 35. Սանիտարահակահամաճարակային հսկողության արդյունքները գրանցվում են հիմնարկի սանիտարահակահամաճարակային վիճակի գրանցման մատյանում (ձև 2): Գ Լ ՈՒ Խ 4 ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻ ԲՈՒԺՍԱՆԻՏԱՐԱԿԱՆ ՕԳՆՈՒԹՅԱՆ Գ Լ ՈՒ Խ 5 ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒՄԸ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻ ԲՈՒԺԿԱՆԽԱՐԳԵԼԻՉ ՕԳՆՈՒԹՅԱՆ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒՄԸ ՀԻՄՆԱՐԿԻ ԲԺՇԿԱԿԱՆ ՍՊԱՍԱՐԿՄԱՆ ԲԱԺՆԻ ԿԱՄ ԲԱԺԱՆՄՈՒՆՔԻ ԿԱՄ ԽՄԲԻ ԿՈՂՄԻՑ 29. Հիմնարկներում կալանավորված անձանց և դատապարտյալների բուժսանիտարական աշխատանքների ապահովումն իրականացվում է Հայաստանի Հանրապետության սանիտարական օրենսդրությամբ սահմանված սանիտարական կանոնների և հիգիենիկ 36. Կալանավորված անձանց և դատապարտյալների բուժկանխարգելիչ աշխատանքները նորմատիվների պարտադիր պահպանմամբ, ինչպես նաև սանիտարահիգիենիկ և ներառում են կալանավորված անձանց և դատապարտյալների անհետաձգելի, հակահամաճարակային միջոցառումների իրականացմամբ: արտահիվանդանոցային և հիվանդանոցային բժշկական օգնությունը:

30. Վարակիչ հիվանդությունների բռնկման կամ համաճարակի դեպքում բուժական ուղղիչ 37. Կալանավորվածներին պահելու վայր ընդունվելիս (այդ թվում` տարանցմամբ) անձինք հիմնարկի բաժանմունքներում Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված անցնում են նախնական բժշկական զննություն, որի արդյունքներն արձանագրվում են կարգով մտցվում են ռեժիմային սահմանափակման միջոցներ, իրականացվում են օջախի համապատասխան մատյանում` բժշկական օգնություն ցույց տալու և մարմնական վնասվածք տեղայնացմանը և չեզոքացմանն ուղղված հակահամաճարակային միջոցառումներ` կամ առողջական վիճակի վերաբերյալ այլ գանգատ արձանագրելու նպատակով: տեղեկացնելով քրեակատարողական վարչության բժշկական սպասարկման բաժնի պետին: Կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի բժշկական զննության արձանագրումը պետք է ներառի` 31. Վարակիչ հիվանդության օջախում անց են կացվում հակահամաճարակային միջոցառումներ, որոնց բովանդակությունը կախված է վարակի բնույթից, կալանավորված 1) բժշկական զննության ենթակա անձի կողմից արված բոլոր հայտարարությունների անձանց և դատապարտյալների տեղավորման առանձնահատկություններից: ամբողջական պատկերը (ներառյալ իր առողջական վիճակի նկարագրությունը և վատ Անհրաժեշտության դեպքում կարող են կիրառվել սահմանափակող միջոցառումներ: վերաբերմունքի մասին ցանկացած հայտարարություն).

32. Առանձնացվում է հակահամաճարակային սահմանափակման միջոցառումների երեք 2) օբյեկտիվ բժշկական զննության արդյունքների ամբողջական պատկերը. աստիճան` 3) բժշկի եզրակացությունը` հիմնված սույն կետի 1-ին և 2-րդ ենթակետերի վրա: 1) ուժեղացված բժշկական հսկողություն, Բոլոր բժշկական զննությունները պետք է անցկացվեն քրեակատարողական կամ այլ 2) օբսերվացիա, որը նախատեսում է` ծառայողների լսողության և տեսողության սահմաններից դուրս:

ա) ուժեղացված բժշկական հսկողություն, Եթե բժշկական զննության արդյունքում հայտնաբերված մարմնական վնասվածքը կամ առողջական վիճակի վերաբերյալ գանգատը, ըստ կալանավորված անձի կամ բ) կալանավորված անձանց և դատապարտյալների ընդունման սահմանափակում կամ դատապարտյալի հայտարարության, հետևանք է նրա նկատմամբ հանցագործության ընդունվածների առանձնացված տեղաբաշխում, հատկանիշներ պարունակող որևէ արարքի, ապա բժշկական զննություն իրականացնող անձը գ) հատուկ բուժկանխարգելիչ և հակահամաճարակային միջոցառումների անցկացում, դրա մասին տեղյակ է պահում կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի 3) կարանտին, որը հակահամաճարակային միջոցառումների համակարգ է՝ ուղղված վարչակազմին: վարակիչ հիվանդության օջախի մեկուսացմանը և վարակիչ հիվանդության վերացմանը: Կալանավորվածներին պահելու վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմը դրա մասին 33. Կարանտինը նախատեսում է հետևյալ միջոցառումների անցկացումը` անհապաղ տեղյակ է պահում իրավասու մարմիններին: 1) վարակիչ հիվանդությամբ հիվանդ կալանավորված անձանց և դատապարտյալների Ցանկացած բժշկական զննության արդյունքները, ինչպես նաև կալանավորված անձի մեկուսացում, հիմնարկում ելքի և մուտքի, կալանավորված անձանց և դատապարտյալների հայտարարությունները և բժշկի եզրակացությունները պետք է մատչելի լինեն կալանավորված տեղաշարժի արգելում, անձի կամ դատապարտյալի և վերջինիս կողմից լիազորված անձի համար: 2) ուժեղացված բժշկական հսկողություն, (37-ՐԴ ԿԵՏԸ ԽՄԲ. 22.03.07 N 338-Ն) 3) հատուկ բուժկանխարգելիչ և հակահամաճարակային միջոցառումների անցկացում: 38. Կալանավորվածներին պահելու վայր ընդունված (այդ թվում՝ տարանցմամբ) և 34. Վարակիչ հիվանդությունների բռնկումների կամ համաճարակների դեպքում, որոնք կարանտինային բաժանմունքում տեղավորված անձինք անցնում են բժշկական զննություն՝ առաջացել են միաժամանակ կամ գաղտնի փուլի ընթացքում, և եթե հիվանդացածների թիվը բժշկական օգնության կարիք ունեցող և համաճարակային վտանգ ներկայացնող հիվանդ գերազանցում է հիմնարկում պահվող անձանց 10 տոկոսը, թունավորումների, սննդային կալանավորված անձանց հայտնաբերելու նպատակով։ Բժշկական զննությունը կատարվում է թունավորումների, թունավարակների, մասնագիտական հիվանդությունների (անկախ դրանց բժիշկ-մասնագետի կամ այլ բուժաշխատողի կողմից: Կալանավորվածներին պահելու վայր բերվելուց հետո ոչ ավելի, քան 72 ժամվա ընթացքում կալանավորված անձը ենթարկվում է

~387 387 ~ ~388 388 ~ ֆլյուորոգրաֆիկ հետազոտության, որի արդյունքները գրանցվում են ֆլյուորոգրաֆիկ և Գ Լ ՈՒ Խ 6 ռենտգենոգրաֆիկ հետազոտությունների հաշվառման մատյանում (ձև 3): ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻ ԱՄԲՈՒԼԱՏՈՐ ԲԺՇԿԱԿԱՆ ՕԳՆՈՒԹՅԱՆ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒՄԸ ՀԻՄՆԱՐԿԻ ԲԺՇԿԱԿԱՆ ՍՊԱՍԱՐԿՄԱՆ ԲԱԺՆԻ ԿԱՄ ԲԱԺԱՆՄՈՒՆՔԻ ԿԱՄ ԽՄԲԻ Բժշկական զննության արդյունքներն արձանագրվում են բժշկական քարտում, որում ԿՈՂՄԻՑ գրանցվում են տվյալներ անձի` նախկինում ունեցած և առկա հիվանդությունների, վնասվածքների, վիրահատությունների և առողջության հետ կապված այլ հարցերի վերաբերյալ։ 45. Կալանավորված անձանց և դատապարտյալների ամբուլատոր բժշկական օգնությունը 39. Կալանավորվածներին պահելու վայրից փոխադրվողները (այդ թվում` տարանցմամբ) ցուցաբերվում է հիմնարկների` այդ նպատակով առանձնացված տարածքում կամ ենթարկվում են բժշկական զննության, որի արդյունքներն արձանագրվում են բժշկական տարածքներում։ քարտում։ Կալանավորված անձանց և դատապարտյալների ամբուլատոր ընդունելությունը 40. Ուղղիչ հիմնարկ ընդունվող դատապարտյալները կարանտինային բաժանմունքում կատարվում է բժիշկ-մասնագետի (կամ միջին բուժանձնակազմի) կողմից՝ հատուկ ենթարկվում են բժշկական զննության, բժշկական օգնության կարիք ունեցող և կահավորված սենյակում։ համաճարակային վտանգ ներկայացնող հիվանդ դատապարտյալներին հայտնաբերելու 46. Ամբուլատոր ընդունելությունից առաջ միջին բուժանձնակազմն առանձնացնում է նպատակով, օգտվելով նաև կալանավորվածներին պահելու վայրում կազմված բժշկական բժշկական քարտը, կազմակերպում բժիշկ-մասնագետի մոտ այցելության հերթականությունը` քարտում առկա տեղեկատվությունից։ Բժշկական քարտում գրանցվում են տվյալներ անձի` հաշվի առնելով բժշկական օգնության անհետաձգելիությունը։ նախկինում ունեցած և առկա հիվանդությունների, վնասվածքների, վիրահատությունների և 47. Հիվանդ կալանավորված անձին կամ դատապարտյալին զննելուց հետո բժիշկ- առողջության հետ կապված այլ հարցերի վերաբերյալ։ մասնագետը կամ միջին բուժանձնակազմը բժշկական քարտում և կալանավորված անձանց և 41. Բուժկանխարգելիչ հետազոտությունները կատարվում են տարեկան առնվազն մեկ դատապարտյալների ամբուլատոր բժշկական օգնության ցուցաբերման մատյանում (ձև 5) և անգամ, որոնք պետք է կատարվեն կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի, իսկ կալանավորված անձանց և դատապարտյալների ստոմատոլոգիական օգնության անչափահասների դեպքում` օրինական ներկայացուցչի համաձայնությամբ: ցուցաբերման մատյանում (ձև 6) կատարում է համապատասխան գրառումներ: Հոգեկան Հիմնարկի բժշկական սպասարկման բաժնի կամ բաժանմունքի կամ խմբի պետը խանգարում ունեցող հիվանդ կալանավորված անձինք և դատապարտյալները գրանցվում են բուժկանխարգելիչ հետազոտությունների ժամանակացույցին համապատասխան հոգեկան հիվանդություններով տառապող կալանավորված անձանց և դատապարտյալների կազմակերպում է կալանավորված անձանց և դատապարտյալների բժշկական դիսպանսեր հաշվառման մատյանում (ձև 16): հետազոտություններ, որոնցում կարող են ներգրավվել նաև բուժական ուղղիչ հիմնարկի, իսկ 48. Ժամանակավոր անաշխատունակությամբ պայմանավորված հիվանդ կալանավորված անհրաժեշտության դեպքում` առողջապահական մարմինների բուժական հիմնարկների այլ անձանց և դատապարտյալների ցուցակը բժշկական սպասարկման բաժնի կամ բաժանմունքի բժիշկ-մասնագետներ։ կամ խմբի ղեկավարը ներկայացնում է հիմնարկի պատասխանատու հերթապահին` օրվա Բուժկանխարգելիչ հետազոտությունների ժամանակացույցը հաստատվում է կարգացուցակի պահանջներից ազատելու նպատակով։ քրեակատարողական վարչության բժշկական սպասարկման բաժնի պետի կողմից: 49. Օրվա կարգացուցակի պահանջներից ազատելու կամ աշխատանքից մասնակիորեն կամ Բուժկանխարգելիչ հետազոտությունների արդյունքները գրանցվում են յուրաքանչյուր լրիվ ազատելու եզրակացությունը տրվում է բժշկի կողմից՝ ոչ ավելի, քան 3 օր, իսկ նրա կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի բժշկական քարտում։ Լաբորատոր բացակայության դեպքում՝ միջին բուժանձնակազմի կողմից՝ ոչ ավելի, քան 1 օր ժամկետով։ հետազոտությունների արդյունքները գրանցվում են լաբորատոր հետազոտությունների Անհրաժեշտության դեպքում ժամկետը կարող է երկարացվել։ հաշվառման մատյանում (ձև 4): 50. Աշխատանքից ազատելու մասին ժամանակավոր անաշխատունակության թերթիկը 42. Կալանավորված անձանց և դատապարտյալների հաշմանդամ ճանաչելու կարգը կալանավորված անձին կամ դատապարտյալին տրվում է առձեռն։ սահմանվում է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ: 51. Բժշկական քարտը համարվում է բժշկական գաղտնիք պարունակող փաստաթուղթ և 43. Պատժախուց փոխադրված կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի նկատմամբ կալանավորված անձին կամ դատապարտյալին առձեռն չի տրվում։ Բժշկական քարտերը իրականացվում է ամենօրյա բժշկական հսկողություն` այցելությունների ընթացքում պահվում են բժշկական սպասարկման բաժնում կամ բաժանմունքում կամ խմբում` չհրկիզվող գանգատների ներկայացման և անհրաժեշտության դեպքում` մասնագիտական պահարանում, որոնց հաշվառման և պահպանման համար պատասխանատու է հիմնարկի հետազոտության հիման վրա: Պատժախուց այցելության վերաբերյալ բժշկական անձնակազմի բժշկական սպասարկման բաժնի կամ բաժանմունքի կամ խմբի ղեկավարը կամ նրան կողմից կատարվում են գրառումներ` համապատասխան մատյանում։ Առողջական վիճակի փոխարինող անձը։ վատթարացումը հիմք է հանդիսանում կալանավորված անձին կամ դատապարտյալին բժշկի Բժշկական քարտերի հետ պահվում է նաև կալանավորված անձանց և դատապարտյալների եզրակացության հիման վրա պատժախցից սահմանված կարգով դուրս բերելու համար: ամբուլատոր բժշկական օգնության ցուցաբերման մատյանը։ 44. Հիմնարկից փոխադրվելիս կամ ազատվելիս դատապարտյալները ենթարկվում են Բժշկական քարտում պարունակվող տեղեկություններին ծանոթանալու նպատակով վերջնական բժշկական զննության, որի արդյունքները գրանցվում են բժշկական քարտում։ կալանավորված անձին կամ դատապարտյալին, ինչպես նաև նրանց գրավոր համաձայնությամբ մատնացույց արված անձանց տրվում են բժշկական քարտից քաղվածք կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի առողջական վիճակի մասին: 52. Դեղերը և այլ պարագաները կալանավորված անձանց և դատապարտյալներին առձեռն չի տրվում, բացառությամբ կյանքին սպառնացող հիվանդությունների դեպքի, երբ դեղերի ընդունումը կրում է անհետաձգելի բնույթ։ Դեղորայքի ընդունումը կատարվում է

~389 389 ~ ~390 390 ~ բուժաշխատողի ներկայությամբ, բացառությամբ կյանքին սպառնացող հիվանդությունների ղեկավարը կամ նրան փոխարինող անձը։ Հիվանդության պատմագրերի հետ է պահվում դեպքի, երբ դեղերի ընդունումը կրում է անհետաձգելի բնույթ։ կալանավորված անձանց և դատապարտյալների ստացիոնար բժշկական օգնության Ամբուլատոր բուժման նշանակված հիվանդ կալանավորված անձինք կամ ցուցաբերման մատյանը։ դատապարտյալները դեղորայք ընդունելու կամ այլ բժշկական միջամտություն կատարելու Հիվանդության պատմագրում պարունակվող տեղեկություններին ծանոթանալու համար բժշկական սպասարկման բաժին կամ բաժանմունք կամ խումբ են ներկայանում օրվա նպատակով` կալանավորված անձին կամ դատապարտյալին, ինչպես նաև նրանց գրավոր սահմանված ժամերին։ Բժշկական նշանակումներն իրագործում է բժիշկը կամ միջին համաձայնությամբ մատնացույց արված անձանց տրվում է հիվանդության պատմագրից բուժանձնակազմը՝ համաձայն համապատասխան նշանակման թերթիկի։ քաղվածք` կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի առողջական վիճակի մասին: 53. Հիվանդ կալանավորված անձին կամ դատապարտյալին առողջապահական 56. Բժշկական սպասարկման բաժնի կամ բաժանմունքի կամ խմբի ստացիոնար ընդունվող մարմինների բուժական հիմնարկներ բժշկական հետազոտման կամ բուժման նպատակով բոլոր հիվանդ կալանավորված անձինք և դատապարտյալներն անցնում են պարտադիր ուղարկելու դեպքում բժշկական քարտը` «Բժշկական գաղտնիք» վերտառությամբ, փակ ծրարի սանիտարական մշակում։ Կախված հիվանդ կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի մեջ, տրվում է հիվանդ կալանավորված անձին կամ դատապարտյալին ուղեկցող անձին։ վիճակից՝ սանիտարական մշակումը կարող է լինել ամբողջական կամ մասնակի։ Բժշկական քարտի մեջ պետք է նշված լինեն բժշկական սպասարկման բաժնում կամ Անհրաժեշտության դեպքում հիվանդ կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի հագուստը բաժանմունքում կամ խմբում կատարված բժշկական հետազոտությունների տվյալները, և սպիտակեղենը ենթարկվում է վարակազերծման։ նախնական ախտորոշումը և փոխադրման պատճառը։ Անհրաժեշտության դեպքում խորհրդատվության համար հրավիրվում են բուժական ուղղիչ Երբ բժշկական սպասարկման բաժնի կամ բաժանմունքի կամ խմբի բժիշկ-մասնագետն հիմնարկի կամ այլ առողջապահական մարմինների բուժական հիմնարկների բժիշկ- ինքնուրույն չի կարող ախտորոշել հիվանդությունը, ապա հիվանդ կալանավորված անձին մասնագետներ։ Բժշկական սպասարկման բաժնի կամ բաժանմունքի կամ խմբի բժիշկ- կամ դատապարտյալին պետք է բժշկական սպասարկման բաժնում կամ բաժանմունքում կամ մասնագետները հիվանդ կալանավորված անձանց կամ դատապարտյալներին այցելում են խմբում կամ առողջապահական մարմինների բուժական հիմնարկներում ապահովեն ամեն օր։ համապատասխան բժիշկ-մասնագետի խորհրդատվությամբ։ Բժշկական սպասարկման բաժնի կամ բաժանմունքի կամ խմբի ստացիոնար ընդունված` 54. Ժամանակավոր անաշխատունակության և աշխատանքից ազատելու դեպքում կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի նկատմամբ իրականացվում է ամենօրյա բժշկական քարտում, կալանավորված անձանց և դատապարտյալների ամբուլատոր բժշկական բժշկական հսկողություն: օգնության ցուցաբերման մատյանում կատարվում են համապատասխան գրառումներ: Հիմնարկի բժշկական սպասարկման բաժնի կամ բաժանմունքի կամ խմբի ղեկավարը կատարում է հիվանդ կալանավորված անձանց և դատապարտյալների ընդունելություն` ոչ Գ Լ ՈՒ Խ 7 պակաս, քան շաբաթը մեկ անգամ: Բժշկի նշանակումները իրագործում է բժիշկը կամ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻ ՍՏԱՑԻՈՆԱՐ ԲԺՇԿԱԿԱՆ ՕԳՆՈՒԹՅԱՆ հերթապահ բուժանձնակազմը։ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒՄԸ ՀԻՄՆԱՐԿԻ ԲԺՇԿԱԿԱՆ ՍՊԱՍԱՐԿՄԱՆ ԲԱԺՆԻ ԿԱՄ ԲԱԺԱՆՄՈՒՆՔԻ ԿԱՄ ԽՄԲԻ 57. Հիմնարկի բժշկական սպասարկման բաժնի կամ բաժանմունքի կամ խմբի ղեկավարն ԿՈՂՄԻՑ ապահովում է համապատասխան թվով մահճակալային ֆոնդի կազմակերպումը և դրանց արդյունավետ օգտագործումը։ 55. Բժշկական սպասարկման բաժնի, բաժանմունքի կամ խմբի ստացիոնար ընդունվում են 58. Բժշկական սպասարկման բաժնի կամ բաժանմունքի կամ խմբի ստացիոնարն այն հիվանդ կալանավորված անձինք և դատապարտյալները, ովքեր ունեն ստացիոնար իրականացնում է` հետազոտման կամ բժշկական մասնագիտացված օգնության կարիք, և ում բժշկական քարտում 1) ստացիոնար բուժման կարիք ունեցող կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի առկա է բժիշկ-մասնագետի եզրակացությունը և ուղեգիրը։ բժշկական հետազոտություն և բուժում` մինչև 14 օր տևողությամբ, բացառությամբ խնամքի Բժշկական սպասարկման բաժնի, բաժանմունքի կամ խմբի ստացիոնար ընդունվելու կարիք ունեցող հիվանդ կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի, վերաբերյալ տվյալները գրանցվում են կալանավորված անձանց և դատապարտյալների 2) վարակիչ կամ շրջապատի համար վտանգավոր հիվանդություններով տառապող ստացիոնար բժշկական օգնության ցուցաբերման մատյանում (ձև 9)։ Վարակիչ կալանավորված անձանց և դատապարտյալների ժամանակավոր մեկուսացում` հիվանդություններով և տուբերկուլոզով տառապող հիվանդ կալանավորված անձանց և առանձնացված պայմաններում, դատապարտյալների հայտնաբերման դեպքում կատարվում են գրանցումներ համապատասխանաբար` տուբերկուլոզով կասկածվող կալանավորված անձանց և 3) 14 օրից ավելի ստացիոնար բուժման իրականացում` համապատասխան դատապարտյալների հաշվառման մատյանում (ձև 10) և վարակիչ հիվանդություններով մասնագիտացում ունեցող բժիշկ-մասնագետի խորհրդատվության, մասնագիտացված տառապող կալանավորված անձանց և դատապարտյալների դիսպանսեր հաշվառման բաժանմունքի առկայության կամ ԲԱՀ-ի որոշման դեպքերում: մատյանում (ձև 15): Վիրաբուժական միջամտությունները գրանցվում են վիրաբուժական 59. Ստացիոնարում բժշկական օգնության և խնամքի ծավալների ոչ բավարար լինելու միջամտությունների հաշվառման մատյանում (ձև 11): դեպքում հիվանդ կալանավորված անձը կամ դատապարտյալը պետք է փոխադրվի բուժական Յուրաքանչյուր ստացիոնար հիվանդ կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի համար ուղղիչ հիմնարկ կամ այլ առողջապահական մարմինների բուժական հիմնարկներ` վարվում է սահմանված նմուշի հիվանդության պատմագիր, որը բժշկական գաղտնիք համաձայնեցնելով վարչության բժշկական սպասարկման բաժնի պետի հետ, բացառությամբ պարունակող փաստաթուղթ է, և այն կալանավորված անձին կամ դատապարտյալին առձեռն անհետաձգելի բժշկական օգնություն ցույց տալու դեպքերի: Կալանավորված անձանց և չի տրվում։ Դրանք պահվում են բժշկական սպասարկման բաժնում կամ բաժանմունքում կամ դատապարտյալների բուժական ուղղիչ հիմնարկ կամ այլ առողջապահական մարմինների խմբում` չհրկիզվող պահարաններում, որոնց հաշվառման և պահպանման համար բուժական հիմնարկ փոխադրումները հաշվառվում են համապատասխան մատյանում (ձև 8): պատասխանատու է հիմնարկի բժշկական սպասարկման բաժնի կամ բաժանմունքի կամ խմբի

~391 391 ~ ~392 392 ~ 60. Բժշկական սպասարկման բաժնի կամ բաժանմունքի կամ խմբի ստացիոնարից հիվանդ 1) կալանավորված անձանց և դատապարտյալների համալիր բուժկանխարգելիչ կալանավորված անձին կամ դատապարտյալին դուրս գրելիս` կատարվում է պարտադիր միջոցառումներ, բժշկական զննություն, որի վերաբերյալ տվյալները գրանցվում են կալանավորված անձանց և 2) բժշկական ախտորոշիչ գործունեության կատարելագործմանը, մահճակալային ֆոնդի դատապարտյալների ստացիոնար բժշկական օգնության ցուցաբերման մատյանում։ արդյունավետ օգտագործմանը, հիվանդացության նվազմանն ուղղված միջոցառումներ, Դուրս գրելիս` հիվանդության պատմության մեջ և բժշկական քարտում գրվում է էպիկրիզ` 3) համալիր բուժման ընթացքում վերականգնողական միջոցառումների կիրառում, ներառելով համառոտ տեղեկություններ բուժման և հետազոտությունների մասին: 4) ախտորոշման ժամանակակից մեթոդների և բուժկանխարգելիչ միջոցների Բժիշկ-մասնագետի կողմից հիվանդ կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի մահվան առողջապահական մարմինների բուժական հիմնարկների աշխատանքի առաջավոր փորձի փաստն արձանագրելուց հետո դիակը տարվում է համապատասխան բուժհաստատություն։ ուսումնասիրում, ընդհանրացնում և տարածում` հիմնարկների բժշկական սպասարկման Դիակի հետ տարվում են նաև հիվանդության պատմությունը և բժշկական քարտը։ Մահացածի բաժիններում կամ բաժանմունքներում կամ խմբերում, դիահերձումը կազմակերպվում է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ 5) հիմնարկների բժշկական սպասարկման բաժիններին կամ բաժանմունքներին կամ սահմանված կարգով: խմբերին խորհրդատվական օգնության տրամադրում,

Գ Լ ՈՒ Խ 8 6) մասնակցություն աշխատունակության ժամանակավոր կորստով պայմանավորված հիվանդության դեպքերի ուսումնասիրմանը, ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻ ԱՆՀԵՏԱՁԳԵԼԻ ԲԺՇԿԱԿԱՆ ՕԳՆՈՒԹՅԱՆ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒՄԸ ՀԻՄՆԱՐԿԻ ԲԺՇԿԱԿԱՆ ՍՊԱՍԱՐԿՄԱՆ ԲԱԺՆԻ ԿԱՄ ԲԱԺԱՆՄՈՒՆՔԻ ԿԱՄ ԽՄԲԻ 7) բժիշկ-մասնագետների մասնակցություն` սխալ ախտորոշման, ուշացած, անհիմն կամ ոչ ԿՈՂՄԻՑ բավարար հիմնավորված երկարաժամկետ հոսպիտալացման և մահվան դեպքերի վերլուծությանը, 61. Կալանավորված անձանց և դատապարտյալների անհետաձգելի բժշկական օգնությունը 8) մասնակցություն կալանավորված անձանց և դատապարտյալների պարբերական կազմակերպվում և իրականացվում է հիմնարկի բժշկական սպասարկման բաժնի կամ բուժկանխարգելիչ հետազոտություններին, բաժանմունքի կամ խմբի կողմից: Անհետաձգելի բժշկական օգնության ծավալը կախված է 9) իրավական այլ ակտերով սահմանված այլ գործառույթներ: հիմնարկի տեսակից, իր ենթակայության տակ գտնվող բժիշկ-մասնագետներից և տեխնիկական միջոցներից, հիմնարկի տեղակայման հանգամանքից։ Գ Լ ՈՒ Խ 10 62. Անհետաձգելի բժշկական օգնություն ցուցաբերելու նպատակով փոխադրամիջոցներով և ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻՆ ԲՈՒԺԱԿԱՆ ՈՒՂՂԻՉ ՀԻՄՆԱՐԿ ԸՆԴՈՒՆԵԼՈՒ պահակախմբով հիվանդ կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի փոխադրման համար ԿԱՐԳԸ պատասխանատու է հիմնարկի պետը։ 63. Հիմնարկի բժշկական սպասարկման բաժինը կամ բաժանմունքը կամ խումբը պետք է 67. Կալանավորված անձինք և դատապարտյալները ենթակա են հոսպիտալացման` պատրաստ լինի ցուցաբերել անհետաձգելի բժշկական օգնություն օրվա ցանկացած ժամի, որի բուժական ուղղիչ հիմնարկում, որոնց հետազոտումը կամ բուժումը հիմնարկի բժշկական համար անհրաժեշտ է ունենալ համապատասխան բժշկական հավաքածու։ սպասարկման բաժնի կամ բաժանմունքի կամ խմբի պայմաններում հնարավոր չէ կամ 64. Դեղորայքը և բժշկական պարագաները պահվում են հիմնարկի վարչական շենքի՝ անհրաժեշտություն կա մասնագիտացված կամ երկարատև բուժման: ազդանշանային համակարգով ապահովված վայրում՝ մետաղական չհրկիզվող պահարանում։ 68. Կալանավորված անձինք և դատապարտյալները բուժական ուղղիչ հիմնարկ են Դրանց դուրսգրումը կատարվում է բժշկական ցուցումներին խստիվ համապատասխան՝ ընդունվում բացառապես բժշկական ցուցումների հիման վրա: Կալանավորված անձանց և հիվանդ կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի բժշկական քարտում, հիվանդության դատապարտյալներին բուժական ուղղիչ հիմնարկ ընդունելու համար անհրաժեշտ է պատմագրում և բժշկական սպասարկման բաժնում կամ բաժանմունքում կամ խմբում դեղերի բժշկական քարտում ունենալ հիմնարկի բժիշկ-մասնագետի ուղեգիրը, հիվանդ և այլ պարագաների քանակական հաշվառման մատյանում (ձև 12) գրառումներ կատարելով։ կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի ստացիոնար հետազոտման կամ բուժման Ընթացիկ գործածման համար նախատեսված դեղերը և անհետաձգելի բժշկական օգնության անհրաժեշտության մասին համապատասխան եզրակացությամբ` բացառությամբ համար նախատեսված գույքը պետք է պահվեն առանձին։ անհետաձգելի բժշկական օգնության ցուցաբերելու դեպքերի։ Բժշկական սպասարկման բաժնում կամ բաժանմունքում կամ խմբում թույլատրվում է 69. Բուժական ուղղիչ հիմնարկը սահմանված կարգով ապահովում է նաև վարակիչ պահել ոչ ավելի, քան յոթ օրվա համար անհրաժեշտ դեղեր և այլ բժշկական պարագաներ։ հիվանդություններով տառապող և դրանց ախտանիշներ ունեցող հիվանդ կալանավորված անձանց և դատապարտյալների ընդունում, բուժում և խնամք։ Հատուկ վտանգավոր վարակով Գ Լ ՈՒ Խ 9 հիվանդ կալանավորված անձինք և դատապարտյալները հոսպիտալացվում են ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻ ԲՈՒԺԿԱՆԽԱՐԳԵԼԻՉ ՕԳՆՈՒԹՅԱՆ առողջապահական մարմինների բուժական հիմնարկներում: ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒՄԸ ԲՈՒԺԱԿԱՆ ՈՒՂՂԻՉ ՀԻՄՆԱՐԿՈՒՄ 70. Հիվանդ կալանավորված անձին կամ դատապարտյալին ընդունելիս` բուժական ուղղիչ հիմնարկի հերթապահ բուժաշխատողը հավաքում է նրա առողջական վիճակի մասին 65. Բուժական ուղղիչ հիմնարկը հիվանդ կալանավորված անձանց և դատապարտյալների անհրաժեշտ տեղեկություններ, որոնք գրառվում են կալանավորված անձանց և բուժման համար նախատեսված բուժկանխարգելիչ հիմնարկ է։ Այն ապահովում է համալիր դատապարտյալների ստացիոնար բժշկական օգնության ցուցաբերման մատյանում և բժշկական մասնագիտացված հետազոտություն և բժշկական օգնություն, խնամքի բավարար հիվանդության պատմագրում: ծավալներ։ Բուժական ուղղիչ հիմնարկ ընդունվելիս` հիվանդ կալանավորված անձինք կամ 66. Բուժական ուղղիչ հիմնարկն իրականացնում է` դատապարտյալները մանրազնին հետազոտվում են, ենթարկվում են սանիտարական

~393 393 ~ ~394 394 ~ մշակման (եթե նրանց առողջական վիճակը թույլ է տալիս), նրանց պատկանող հագուստը և Գ Լ ՈՒ Խ 12 կոշիկները ենթարկվում են վարակազերծման։ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻ ԲՈՒԺԱԿԱՆ ՈՒՂՂԻՉ ՀԻՄՆԱՐԿՈՒՄ ԱՆՀԵՏԱՁԳԵԼԻ ԲԺՇԿԱԿԱՆ ՕԳՆՈՒԹՅԱՆ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒՄԸ Աշխատանքային ժամերին ընդունված հիվանդ կալանավորված անձինք կամ դատապարտյալները, բացի հերթապահ բուժաշխատողից, հետազոտվում են նաև համապատասխան բաժանմունքի բժիշկ-մասնագետների կողմից։ 78. Բուժական ուղղիչ հիմնարկ փոխադրված կալանավորված անձանց և 71. Հոսպիտալացումը մերժելու պատճառների և ձեռնարկված միջոցառումների մասին դատապարտյալներին, կախված նրանց առողջական վիճակից, անհետաձգելի բժշկական հերթապահ բուժաշխատողը բժշկական քարտում և կալանավորված անձանց և օգնություն ցուցաբերվում է ընդունարանում կամ համապատասխան մասնագիտացված դատապարտյալների ստացիոնար բժշկական օգնության ցուցաբերման մատյանում բաժանմունքում։ կատարում է համապատասխան գրանցումներ՝ տեղեկացնելով բուժական ուղղիչ հիմնարկի 79. Բուժական ուղղիչ հիմնարկում անհետաձգելի բժշկական օգնություն ցուցաբերելու ղեկավարությանը և քրեակատարողական վարչության բժշկական սպասարկման բաժնի նպատակով մշտապես ապահովվում է հիվանդ կալանավորված անձանց և պետին։ դատապարտյալներին ընդունելու համապատասխան պայմաններ` անհրաժեշտ դեղեր և սարքավորումներ: Գ Լ ՈՒ Խ 11 80. Անհետաձգելի բժշկական օգնություն ցուցաբերելու նպատակով ընդունարանում ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻ ԲՈՒԺՄԱՆ ԵՎ ԽՆԱՄՔԻ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒՄԸ պահվում է հատուկ բժշկական հավաքածու: ԲՈՒԺԱԿԱՆ ՈՒՂՂԻՉ ՀԻՄՆԱՐԿՈՒՄ Անհետաձգելի բժշկական օգնություն ցուցաբերելու նպատակով հիվանդ կալանավորված անձի և դատապարտյալի փոխադրումը կատարվում է բժիշկ-մասնագետի կամ նրա 72. Բուժական ուղղիչ հիմնարկ ընդունված հիվանդ կալանավորված անձինք և բացակայության դեպքում` հերթապահ բուժաշխատողի եզրակացությամբ, ինչի մասին դատապարտյալներն անցնում են անհրաժեշտ կլինիկական լաբորատոր, գործիքային և այլ կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի հիվանդության պատմագրում կատարվում է օժանդակ հետազոտություններ, ինչպես նաև, կախված ախտորոշումից, նշանակվում և համապատասխան գրառում՝ նշելով փոխադրման պատճառը։ կատարվում են համապատասխան բուժկանխարգելիչ միջոցառումներ։ Ֆլյուորոգրաֆիկ հետազոտությունների արդյունքները գրանցվում են ֆլյուորոգրաֆիկ և ռենտգենագրաֆիկ Գ Լ ՈՒ Խ 13 հետազոտությունների հաշվառման մատյանում: Լաբորատոր հետազոտությունների ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻ ԴՈՒՐՍԳՐՈՒՄԸ ԲՈՒԺԱԿԱՆ ՈՒՂՂԻՉ արդյունքները գրանցվում են լաբորատոր հետազոտությունների հաշվառման մատյանում: ՀԻՄՆԱՐԿԻՑ Հիվանդ կալանավորված անձանց և դատապարտյալների բուժումը բուժական ուղղիչ հիմնարկում իրականացվում է ժամանակակից բժշկական գիտության պահանջներով: 81. Ստացիոնար բուժում ստանալուց հետո հիվանդ կալանավորված անձը կամ Բուժման ընթացքում գործածվում է դեղորայքային թերապիա, դիետիկ սնունդ, կիրառվում են դատապարտյալը դուրս է գրվում և ոչ ուշ, քան մեկամսյա ժամկետում փոխադրվում պատժի ֆիզիոթերապևտիկ բուժման մեթոդներ, բուժական մարմնամարզություն, աշխատանքային հիմնական կրման վայր։ թերապիա և բուժման գործընթացին նպաստող վերականգնողական այլ մեթոդներ։ 82. Դուրս գրվելիս` կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի հիվանդության 73. Ախտորոշման և բուժման ընթացքում առաջացած բարդ հարցերը պարզաբանելու պատմության մեջ և բժշկական քարտում գրառվում է էպիկրիզ: Դուրս գրման էպիկրիզում համար կարող են կազմակերպվել բժիշկ-մասնագետների խորհրդատվություններ և տրվում են տեղեկություններ և ցուցումներ հիվանդ կալանավորված անձի և դատապարտյալի կոնսիլիումներ։ հետագա բուժման և նրա նկատմամբ հսկողություն սահմանելու վերաբերյալ։ Էպիկրիզի 74. Հիվանդ կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի փոխադրումը մի բաժանմունքից պատճենը կցվում է բժշկական քարտին։ մյուսն իրականացվում է համապատասխան բժիշկ-մասնագետների եզրակացությամբ, ինչի Հիվանդ կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի բուժական ուղղիչ հիմնարկից մասին կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի հիվանդության պատմագրում բժշկական առումով դուրսգրումը վերջնական է` բուժող բժշկի կողմից կայացված դուրսգրման կատարվում է համապատասխան գրառում՝ նշելով փոխադրման պատճառը: որոշումը ԲԱՀ-ի կողմից հաստատվելու դեպքում: 75. Առանձին դեպքերում, երբ բուժական ուղղիչ հիմնարկում բացակայում են անհետաձգելի 83. Բուժական ուղղիչ հիմնարկում գտնվելու ընթացքում պատժի կրման ժամկետը լրանալու մասնագիտական բժշկական օգնություն ցուցաբերելու համար անհրաժեշտ պայմանները դեպքում, եթե անհրաժեշտ է բուժումը շարունակել, հիվանդ դատապարտյալը հիվանդության (սարքավորումներ, մասնագետներ), հիվանդ կալանավորված անձինք և դատապարտյալներն պատմագրից արված քաղվածքի հիման վրա` իր համաձայնությամբ ուղարկվում է ուղեգրվում են առողջապահական մարմինների բուժական հաստատություններ: բնակության վայրի կամ մոտակա առողջապահական մարմինների բուժական հիմնարկ։ 76. Հիմնարկներից առողջապահական մարմինների բուժական հիմնարկներ հիվանդ 84. Հիվանդ կալանավորված անձանց և դատապարտյալների մահվան փաստն կալանավորված անձանց և դատապարտյալների հոսպիտալացումը կատարվում է ԲԱՀ-ի արձանագրում է բժիշկ-մասնագետը։ համապատասխան որոշման հիման վրա` բացառությամբ անհետաձգելի բժշկական օգնության 85. Բժիշկ-մասնագետի կողմից հիվանդ կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի ցուցաբերելու դեպքերի: մահվան փաստն արձանագրելուց հետո դիակը տարվում է համապատասխան 77. Խնամքի կարիք ունեցող հիվանդ կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի բուժհաստատություն։ Դիակի հետ տարվում են նաև հիվանդության պատմագիրը և բժշկական ստացիոնարում գտնվելու ժամկետները չեն սահմանափակվում: քարտը։ Մահացածի դիահերձումը կազմակերպվում է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգով: Գ Լ ՈՒ Խ 14 ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻ ԴԻՍՊԱՆՍԵՐԱՑՈՒՄԸ

~395 395 ~ ~396 396 ~ 91. Բժշկական առողջարարական միջոցառումների պահանջների կատարումն 86. Դիսպանսերացումը հանդիսանում է կալանավորված անձանց և դատապարտյալների իրականացվում է բժշկական սպասարկման բաժնում, բաժանմունքում կամ խմբում առողջական վիճակի ակտիվ ուսումնասիրմանը, նրանց կենցաղի և աշխատանքի ամբուլատոր և ստացիոնար ձևով, ինչպես նաև հիվանդ կալանավորված անձանց և պայմանների բարելավմանը, ինչպես նաև համապատասխան բուժկանխարգելիչ, հիգիենիկ և դատապարտյալներին պլանային կարգով բուժական ուղղիչ հիմնարկ ուղարկելով: հակահամաճարակային միջոցառումների միջոցով հիվանդությունների կանխարգելմանն Կալանավորված անձանց և դատապարտյալների բուժական ուղղիչ հիմնարկում գտնվելն ուղղված աշխատանք: առավելագույնս պետք է օգտագործվի նրանց համակողմանի հետազոտության նպատակով: 87. Դիսպանսերային աշխատանքներին ներգրավվում են բժշկական սպասարկման բաժնի, Բուժական ուղղիչ հիմնարկից հիվանդ կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի բաժանմունքի կամ խմբի բժիշկ-մասնագետներ, բուժական ուղղիչ հիմնարկի բժիշկ- դուրսգրման ժամանակ պարտադիր կերպով պետք է գրավոր հետագա ընթացիկ հսկողության մասնագետներ, հիմնարկի վարչակազմը: և բուժման վերաբերյալ հանձնարարություններ տրվեն, եթե այդպիսիք անհրաժեշտ են: Ընթացիկ հսկողության գրանցումները կատարվում են կալանավորված անձանց և Կալանավորված անձանց և դատապարտյալների դիսպանսերացումը և դրա նկատմամբ դատապարտյալների դիսպանսեր հաշվառման մատյանում (ձև 7): հսկողությունն իրականացվում է բժշկական սպասարկման բաժնի, բաժանմունքի կամ խմբի ղեկավարի կողմից: 92. Դիսպանսերային աշխատանքի կատարումը կախված է սահմանված բժշկական փաստաթղթերի հստակ ձևակերպումից և վարումից, հիվանդ կալանավորված անձանց և Հիվանդ կալանավորված անձանց և դատապարտյալների նկատմամբ դիսպանսերային դատապարտյալների կողմից պարբերաբար բժշկական հետազոտության ներկայանալու հսկողությունն իրականացնում են բժշկական սպասարկման բաժնի, բաժանմունքի կամ խմբի նկատմամբ խիստ հսկողությունից: բժիշկ-մասնագետները` ՀՀ կառավարության 2006 թվականի մայիսի 26-ի N 825-Ն որոշման 1- ին կետի «գ» ենթակետով հաստատված ժամանակացույցերին համապատասխան: Դիսպանսերային աշխատանքի կատարման համար անհրաժեշտ հիմնական փաստաթղթերն են բժշկական քարտը և դիսպանսերային հսկողության հսկիչ քարտը: 88. Դիսպանսերացման անցկացման համար անհրաժեշտ է` Բժշկական քարտում նշվում են նախնական և հերթական բժշկական զննումների տվյալները, 1) ամենամյա պլանային կանխարգելիչ ստուգայցի անցկացում, դիսպանսերացվողների առողջական վիճակում կատարված փոփոխությունները: Բժշկական 2) հիվանդության վաղ փուլում հիվանդ կալանավորված անձանց և դատապարտյալների քարտում էպիկրիզները գրվում են ոչ պակաս, քան մեկ օրացուցային տարվա դիտարկումների հայտնաբերում, համար: Դրանցում պետք է նշված լինեն ախտորոշումը, բուժական առողջարարական 3) ընթացիկ հսկողության համար քանակակազմի ընտրություն, միջոցառումների պլանը, աշխատանքի ներգրավելու վերաբերյալ ցուցումը, տարվա 4) քանակակազմի առանձին խմբերի, նոզոլոգիական տարբեր ձևերով հիվանդ ընթացքում կլինիկական հետազոտությունների քանակը և ժամկետները: կալանավորված անձանց և դատապարտյալների առողջական վիճակի անընդհատ Ընթացիկ դիտարկման վերցված յուրաքանչյուր հիվանդ կալանավորված անձի կամ դիտարկում, դատապարտյալի նկատմամբ հսկողություն իրականացնելու նպատակով տրվում է հսկիչ 5) առողջարարական և հակառեցիդիվային միջոցառումների ժամանակին անցկացում՝ քարտ, որը հանդիսանում է բժշկի ցուցումների կատարման նկատմամբ հսկողություն հիվանդությունների կանխարգելման և սրացումը կանխելու նպատակով, իրականացնելու փաստաթուղթը: 6) հիվանդ կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի բուժման և դիտարկումների բոլոր Հիվանդ կալանավորված անձանց և դատապարտյալների նկատմամբ դիսպանսերային փուլերում հաջորդականության խստիվ պահպանումը (բժշկական սպասարկման բաժին, հսկողության հսկիչ քարտերն անհրաժեշտ է լրացնել նոզոլոգիական ձևերին բաժանմունք կամ խումբ բուժական ուղղիչ հիմնարկի բժշկական սպասարկման բաժին, համապատասխան և պահել առանձին քարտադարանում` ըստ ամիսների՝ կախված բժշկի բաժանմունք կամ խումբ), նշանակած այցելության ժամկետից: 7) բժիշկ-մասնագետի որակավորման պարբերաբար բարձրացում, Պարբերաբար բժիշկ-մասնագետն ստուգում է քարտադարանը և ձեռնարկում միջոցներ` հիվանդ կալանավորված անձանց և դատապարտյալներին ժամանակին բժշկական 8) վնասակար սովորությունների դեմ պայքարի, առողջ կենսաձևի քարոզում, սպասարկման բաժին, բաժանմունք կամ խումբ կանչելու ուղղությամբ՝ բժշկական զննություն 9) բժշկական համապատասխան փաստաթղթերի ձևակերպում և վարում, անցկացնելու կամ համապատասխան ցուցումների կատարման համար: 10) կալանավորված անձանց և դատապարտյալների աշխատանքային և կենցաղային 93. Դիսպանսերացման և դրա արդյունքների վերլուծությունն անցկացվում է պայմանների ուսումնասիրում և դրանց բարելավմանն ուղղված միջոցառումների անցկացում, դիսպանսերային աշխատանքի վիճակը գնահատելու նպատակով: 11) դիսպանսերացման և դրա արդյունավետության արդյունքների վերլուծություն: Վերլուծությունն անցկացվում է երկու ուղղություններով` 89. Ընթացիկ հսկողության համար կալանավորված անձանց և դատապարտյալներին 1) կազմակերպչական միջոցառումների որակի և արդյունավետության գնահատում, ընտրելու գործընթացում անհրաժեշտ է ուշադրություն դարձնել «ռիսկի» խմբերին: 2) ընթացիկ հսկողության տակ գտնվող անձանց հետ բուժկանխարգելիչ և 90. Տարբեր նոզոլոգիական ձևերով տառապող հիվանդ կալանավորված անձանց և առողջարարական համալիր միջոցառումների անցկացման արդյունավետության գնահատում: դատապարտյալների նկատմամբ ընթացիկ հսկողությունը բաժանվում է հետևյալ խմբերի. 94. Դիսպանսերացման կազմակերպչական միջոցառումների որակի և արդյունավետության 1) քրոնիկ հիվանդություններով տառապողների նկատմամբ, գնահատման համար հաշվարկվում և վերլուծվում են հետևյալ ցուցանիշները` 2) սուր հիվանդություններ կրած անձանց նկատմամբ, 1) կանխարգելիչ ստուգայցերի ընթացքում կալանավորված անձանց և 3) բնածին հիվանդություններով և զարգացման արատներով տառապող անձանց դատապարտյալներին ներգրավելու ամբողջականությունը, նկատմամբ: 2) հիվանդությունները ժամանակին հայտնաբերելը, դրանք ուշ փուլերում հայտնաբերելու պատճառները,

~397 397 ~ ~398 398 ~ 3) բուժօգնության կարիք ունեցողներին ժամանակին ընթացիկ հսկողության վերցնելը, 4) անցկացնում են խորհրդատվական ընդունելություններ, հետազոտում են բժշկական 4) հսկողության վերցրած անձանց հետազոտման ժամկետների պահպանումը, սպասարկման բաժնում կամ բաժանմունքում կամ խմբում գտնվող հիվանդ կալանավորված անձանց և դատապարտյալներին, մասնակցում են կալանավորված անձանց և 5) նշանակված բուժկանխարգելիչ և առողջարարական միջոցառումների անցկացման դատապարտյալների բժշկական քննությանը, բժիշկ-մասնագետների հետ անցկացնում են ամբողջությունը, ժամանակին լինելը և որակը: քննարկումներ` ցուցաբերվող բժշկական օգնության թերությունների և դրանց վերացմանն 95. Դիսպանսերացվողների նկատմամբ ընթացիկ հսկողության արդյունավետության ուղղված միջոցառումների ուղղությամբ, համար վերլուծվում են հիվանդ կալանավորված անձանց և դատապարտյալների առանձին 5) ստուգում են դուրս գրված հիվանդ կալանավորված անձանց և դատապարտյալների խմբերի վերաբերյալ ցուցանիշները (ոչ պակաս, քան երկու տարվա)` վիճակը և նշանակված բուժման կատարումը, 1) հիվանդության սրացման հաճախականությունը, 6) ծանոթացնում են բժշկական սպասարկման բաժնի կամ բաժանմունքի կամ խմբի բժիշկ- 2) հիմնական հիվանդությամբ աշխատունակության ժամանակավոր կորստով հիվանդ մասնագետներին ախտորոշման, բուժման արդի մեթոդներին, կալանավորված անձանց և դատապարտյալների թիվը (դեպքերը և օրերը), 7) զեկուցում են բուժական ուղղիչ հիմնարկի պետին և համապատասխան տեղեկանքով 3) դիսպանսերացվողների առողջական վիճակի փոփոխությունները (առողջացում, վարչության բժշկական սպասարկման բաժնի պետին կատարված աշխատանքների, առողջական վիճակի բարելավում), բուժկանխարգելիչ ապահովման վերաբերյալ արված առաջարկությունների մասին։ 4) հաշմանդամությունը, 5) մահացությունը։ Գ Լ ՈՒ Խ 16

Հիմնարկից դուրս գալու կապակցությամբ դիսպանսերային հաշվառումից հանվող անձանց ԴԵՂՈՐԱՅՔԻ ԵՎ ԲԺՇԿԱԿԱՆ ՊԱՐԱԳԱՆԵՐԻ ԲԱՇԽԻՉ ԿԵՆՏՐՈՆԸ վերաբերյալ տվյալները հանվում են վերլուծությունից: 96. Դիսպանսերացման արդյունքների և արդյունավետության, հիվանդացության 99. Հիմնարկների բժշկական ստորաբաժանումների միջև դեղերի և բժշկական ցուցանիշների, անաշխատունակության և դրա ընթացքի հարցերով բժշկական սպասարկման պարագաների բաշխումն իրականացնում է քրեակատարողական վարչության բժշկական բաժնի, բաժանմունքի կամ խմբի ղեկավարը պարբերաբար ընդունում է հիմնարկներում սպասարկման բաժնի պետը` բուժական ուղղիչ հիմնարկում գործող քրեակատարողական դիսպանսերային աշխատանքի անցկացման համար պատասխանատու բժիշկ- ծառայության դեղերի և բժշկական պարագաների բաշխիչ կենտրոնի միջոցով: մասնագետներին: 100. Հիմնարկի բժշկական սպասարկման բաժնի կամ բաժանմունքի կամ խմբի դեղերի և Անցկացված դիսպանսերային աշխատանքի մասին բժշկական սպասարկման բաժնի, բժշկական պարագաների բաշխումը կատարում է հիմնարկի բժշկական սպասարկման բաժնի բաժանմունքի կամ խմբի ղեկավարը յուրաքանչյուր տարի հաշվետվություն է ներկայացնում կամ բաժանմունքի կամ խմբի ղեկավարը կամ բժիշկ-մասնագետներից որևէ մեկը։ իր անմիջական ղեկավարին: 101. Դեղորայքի և այլ պարագաների հաշվառումը, պահպանումը և դուրսգրումը կանոնակարգվում են Հայաստանի Հանրապետության պետական կառավարման լիազոր Գ Լ ՈՒ Խ 15 մարմնի կողմից սահմանված նորմերով: Բաշխիչ կենտրոնում ստացված դեղերը և այլ ԲՈՒԺԱԿԱՆ ՈՒՂՂԻՉ ՀԻՄՆԱՐԿԻ ԵՎ ԲԺՇԿԱԿԱՆ ՍՊԱՍԱՐԿՄԱՆ ԲԱԺԻՆՆԵՐԻ, ԲԱԺԱՆՄՈՒՆՔՆԵՐԻ պարագաները գրանցվում են բաշխիչ կենտրոնի դեղերի և այլ պարագաների քանակական ԿԱՄ ԽՄԲԵՐԻ ՄԻՋԵՎ ԿԱՊԸ հաշվառման մատյանում (ձև 13): 102. Դեղորայքի և բժշկական պարագաների բաշխիչ կենտրոնից դեղերը և բժշկական 97. Բուժական ուղղիչ հիմնարկի և բժշկական սպասարկման բաժնի կամ բաժանմունքի կամ պարագաները` համաձայն պահանջագրի, տրվում են հիմնարկի բժշկական սպասարկման խմբի միջև մշտական կապը կալանավորված անձանց և դատապարտյալների բաժին կամ բաժանմունք կամ խումբ և միայն բուժական ուղղիչ հիմնարկի բաժանմունք` բուժկանխարգելիչ աշխատանքների ապահովման կատարելագործման, մահճակալային ֆոնդի օգտագործման համար պատրաստի վիճակում։ նպատակահարմար օգտագործման արդյունավետության բարձրացման կարևոր միջոց է։ Բուժական ուղղիչ հիմնարկում հայտը ձևակերպում է բժշկական մասնագիտացված 98. Բուժական ուղղիչ հիմնարկի մասնագետների այցելությունը հիմնարկի բժշկական բաժանմունքի բժիշկ-մասնագետը, ստորագրում՝ բաժանմունքի պետը։ Հիմնարկի բժշկական սպասարկման բաժին կամ բաժանմունք կամ խումբ կատարվում է անհրաժեշտության սպասարկման բաժնում, բաժանմունքում կամ խմբում հայտերը ձևակերպում է բժիշկ- դեպքում, որի ընթացքում բուժական ուղղիչ հիմնարկի մասնագետները` մասնագետը, ստորագրում՝ բժշկական սպասարկման բաժնի, բաժանմունքի կամ խմբի 1) աջակցում են բժշկական սպասարկման բաժնին կամ բաժանմունքին կամ խմբին՝ ղեկավարը։ բուժկանխարգելիչ աշխատանքի կազմակերպման (սարքավորումների, ստացիոնար 103. Դեղորայքի և բժշկական պարագաների բաշխիչ կենտրոնում դեղերի և բժշկական մահճակալային ֆոնդի նպատակահարմար օգտագործման վերաբերյալ պարագաների հաշվառման, պահպանության և օգտագործման նկատմամբ հսկողությունն խորհրդատվություններ), ինչպես նաև անհետաձգելի կամ այլ բժշկական օգնություն իրականացվում է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգով: ցուցաբերելու գործում, Դեղորայքի և բժշկական պարագաների պիտանելության ժամկետները լրանալու կամ 2) անհրաժեշտության դեպքում իրականացնում են պլանային հոսպիտալացման հետ փչացման դեպքերում կազմվում են դուրսգրման ակտեր։ Այն կազմվում է հիմնարկի ղեկավարի կապված կազմակերպչական աշխատանքներ և խորհրդատվություն, կողմից նշանակված հանձնաժողովի կողմից՝ գլխավոր հաշվապահի և դեղերի և բժշկական 3) իրականացնում են բուժական ուղղիչ հիմնարկի և բժշկական սպասարկման բաժնի կամ պարագաների բաշխիչ կենտրոնի պատասխանատուի ներկայությամբ, ընդ որում, պարզվում բաժանմունքի կամ խմբի կողմից անցկացվող բուժկանխարգելիչ միջոցառումների են արժեքների փչացման պատճառները և դրանցում մեղավոր անձինք, եթե այդպիսիք առկա միասնականության և հաջորդականության ապահովմանն ուղղված գործողություններ, են։

~399 399 ~ ~400 400 ~ Գ Լ ՈՒ Խ 17 Գ Լ ՈՒ Խ 18 ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻ ԲԺՇԿԱԿԱՆ ՍՊԱՍԱՐԿՄԱՆ ԱՊԱՀՈՎՈՒՄԸ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻ ԲՈՒԺՍԱՆԻՏԱՐԱԿԱՆ ԵՎ ԲՈՒԺԿԱՆԽԱՐԳԵԼԻՉ ՀԻՄՆԱՐԿԻՑ ՓՈԽԱԴՐՎԵԼՈՒ ԿԱՄ ԱԶԱՏՎԵԼՈՒ ԴԵՊՔՈՒՄ ՕԳՆՈՒԹՅԱՆ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒՄԸ ԱՌՈՂՋԱՊԱՀԱԿԱՆ ՄԱՐՄԻՆՆԵՐԻ ԲՈՒԺԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐՈՒՄ

104. Հիմնարկից փոխադրվելու կամ ազատվելու դեպքերում կալանավորված անձինք և 112. Համաձայն Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրության, կալանավորված անձինք և դատապարտյալները ենթարկվում են բժշկական հետազոտության, որի արդյունքները դատապարտյալները անհրաժեշտության դեպքում ուղեգրվում են առողջապահական գրանցվում են կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի բժշկական քարտում։ մարմինների բուժական հիմնարկներ, որտեղ բժշկական օգնությունն իրականացվում է 105. Հիվանդ կալանավորված անձանց և դատապարտյալներին փոխադրելիս` համաձայն պետության կողմից երաշխավորված անվճար բժշկական օգնություն և անհրաժեշտության դեպքում ուղեկցման համար հատկացվում է բուժաշխատող։ սպասարկում ստանալու իրավունք ունեցող բնակչության սոցիալապես անապահով ու առանձին (հատուկ) խմբերի ցանկի: 106. Ուղեկցող բուժաշխատողը պարտավոր է` 113. Առողջապահական մարմինների բուժական հիմնարկներ կալանավորված անձանց և 1) մասնակցել հիվանդ կալանավորված անձանց և դատապարտյալների ընդունմանը, դատապարտյալների ուղեգրումը (բացառությամբ անհետաձգելի դեպքերի) իրականացվում է փոխադրելուց առաջ հսկել նրանց հետ անցկացվող սանիտարական մշակման միայն այն դեպքում, երբ հիմնարկների բժշկական սպասարկման կամ բժշկական լիարժեքությանը և որակին, մասնագիտացված ստորաբաժանումներում բացակայում են համապատասխան պայմաններ` 2) հետևել փոխադրամիջոցների սանիտարական վիճակին, տվյալ հետազոտությունը կամ բուժումը կազմակերպելու համար: Կալանավորված անձանց և 3) փոխադրման ընթացքում հիվանդ կալանավորված անձանց և դատապարտյալների դատապարտյալների` առողջապահական մարմինների բուժական հիմնարկներում նկատմամբ ձեռնարկել բժշկական միջոցառումներ և անհրաժեշտության դեպքում նրանց խորհրդատվությունների, հետազոտությունների և ստացիոնար բուժման կազմակերպման փոխադրել բուժական ուղղիչ հիմնարկ կամ այլ առողջապահական մարմինների բուժական համար վարչության բժշկական սպասարկման բաժնի ուղեգրով (ստորագրված և կնքված) հիմնարկներ, դիմում է Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարություն` 4) պատժի կրման վայր ժամանելուց հետո մասնակցել հիվանդ կալանավորված անձանց և հիմնավորելով տվյալ անձի` առողջապահական մարմինների բուժական հիմնարկներում դատապարտյալների հանձնմանը, բժշկական փաստաթղթերի ձևակերպմանը։ բժշկական օգնության կազմակերպման անհրաժեշտությունը: 107. Վարակիչ հիվանդություններով տառապող անձանց, այդ թվում` տուբերկուլոզի ակտիվ 114. Միջնորդագրի հիման վրա Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության ձևի, վեց ամսից ավելի հղի և մեկ ամսականից մինչև երկու տարեկան երեխա ունեցող կանանց, նախարարության կողմից տրվում է ուղեգիր առողջապահական մարմինների հոգեկան և այլ ծանր հիվանդ կալանավորված անձի կամ դատապարտյալի փոխադրումը համապատասխան բուժական հիմնարկ` նշելով պահանջվող բժշկական օգնության տեսակը և կատարվում է մյուս բոլոր կալանավորված անձանցից կամ դատապարտյալներից ծավալը: մեկուսացված։ 115. Անհետաձգելի վիճակների դեպքում հիվանդ կալանավորված անձը կամ 108. Հիմնարկներից ազատվող անձինք, ովքեր ստացիոնար բուժման կարիք ունեն, դատապարտյալը շտապ օգնության ծառայության, իսկ ծայրահեղ դեպքում նաև այլ հոսպիտալացվում են առողջապահական մարմինների բուժական հիմնարկներ։ փոխադրամիջոցով, քրեակատարողական ծառայողի պարտադիր ուղեկցությամբ, 109. Հիմնարկից ազատվելուց առաջ վարակիչ հիվանդությունների բացառման նպատակով քրեակատարողական հիմնարկի կողմից տրված ուղեգրով փոխադրվում է առողջապահական կալանավորված անձը կամ դատապարտյալը պետք է անցնի բժշկական հետազոտություն և մարմինների համապատասխան բուժական հիմնարկ: ենթարկվի սանիտարական մշակման։ 116. Առողջապահական մարմինների բուժական հիմնարկներ դատապարտյալների և 110. Այն կալանավորված անձինք կամ դատապարտյալները, ում մոտ չի ավարտվել կալանավորված անձանց յուրաքանչյուր փոխադրման վերաբերյալ տվյալ ալկոհոլամոլությունից և թմրամոլությունից հարկադիր բուժումը, ինչպես նաև այն անձինք, քրեակատարողական հիմնարկը տեղեկացնում է Հայաստանի Հանրապետության ովքեր գտնվում են դիսպանսերային հսկողության տակ, հիմնարկ չեն ուղարկվում մինչև արդարադատության նախարարության քրեակատարողական վարչության բժշկական բուժման ավարտը դատարանի կողմից բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցը սպասարկման բաժնին: Դատապարտյալի կամ կալանավորված անձի առողջապահական դադարեցնելու մասին որոշման ընդունումը կամ դիսպանսերային հսկողության մարումը։ մարմինների բուժական հիմնարկում գտնվելու կամ հետագա բուժումը շարունակելու Տվյալ կալանավորված անձինք և դատապարտյալները գրանցվում են հոգեներգործուն անհրաժեշտությունը վերանալու դեպքում, առողջապահական մարմինների բուժական նյութերից կախվածություն և հակում ունեցող կամ հիվանդություններով տառապող հիմնարկի վարչակազմը միջոցներ է ձեռնարկում այդ մասին քրեակատարողական կալանավորված անձանց և դատապարտյալների դիսպանսեր հաշվառման մատյանում (ձև 14): համապատասխան հիմնարկի վարչակազմին անհապաղ տեղեկացնելու ուղղությամբ, միաժամանակ քրեակատարողական համապատասխան հիմնարկին կամ 111. Այն դեպքում, երբ ազատման ենթակա կալանավորված անձը կամ դատապարտյալը իր քրեակատարողական վարչությանն այդ մասին հայտնում է նաև գրավոր` ամենաուշը եռօրյա հիվանդությունների, հոգեկան և ֆիզիկական անբավարարության պատճառով բնակության ժամկետում: վայր ինքնուրույն հասնել չի կարող, բժշկական սպասարկման բաժնի կամ բաժանմունքի կամ խմբի ղեկավարն այդ մասին տեղեկացնում է հիմնարկի պետին։ 117. Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարության քրեակատարողական հիմնարկներում գտնվողների առողջապահական մարմինների համապատասխան բուժական հիմնարկներում հետազոտման կամ բուժման փաստացի կատարված աշխատանքի դիմաց ֆինանսական միջոցների հատուցումն ապահովում է Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարության պետական

~ 401 ~ ~ 402 ~ 401 402 U NN NN

1 NN

1 ը/կ

ՁԵՎ 3 ՁԵՎ 2 ՁԵՎ 1

1 ը/կ ը/կ Տարեթիվը,

ՄԱՏՅԱՆ ՄԱՏՅԱՆ ՄԱՏՅԱՆ ամիսը,

2 Տարեթիվը,

2 Տարեթիվը, ամսաթիվը ամիսը, ամիսը,

2 ամսաթիվը ամսաթիվը Սանիտարահակա- ՂԵԿԱՎԱՐ-ՆԱԽԱՐԱՐ սահմանված կարգով:

համաճարակային վիճակի մասին Անունը,

3 Անունը, դիտողությունները, հայրանունը,

3 հայրանունը,

3 հայտնաբերված ազգանուն ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ազգանուն թերությունները

ԲԱՀ-Ի ՈՐՈՇՈՒՄՆԵՐԻ ԳՐԱՆՑՄԱՆ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ԱՇԽԱՏԱԿԱԶՄԻ

և վայրը Ծննդյան

4 Ծննդյան

4 Պատասխանատու թիվը թիվը

4 Թերությունների ՔԿ հիմնարկի

5 Հետազոտման

5 վերացման անվանումը

5 եղանակը

~403 ժամկետը

403 ~ Սանիտարահակա- Հիվանդության

6 Նախորդ համաճարակային պատմության

6 հետազոտման վիճակի 6 կամ բժշկական Մ. ԹՈՓՈՒԶՅԱՆ

տարեթիվը, գնահատումը քարտի համարը ամիսը, Բժշկի ամսաթիվը (բուժաշխատողի) Ախտորոշումը 7

անունը,

7 հայրանունը, ԴՀ

7 Դիսպանսեր ազգանունը

ՖԼՅՈՒՈՐՈԳՐԱՖԻԿ ԵՎ ՌԵՆՏԳԵՆՈԳՐԱՖԻԿ ՀԵՏԱԶՈՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ հաշվառում խումբը կամ 8

Բժշկի հաշմանդա- (բուժաշխատողի) մության կարգը

8 Հետազոտման ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱՐԿԻ ՍԱՆԻՏԱՐԱՀԱԿԱՀԱՄԱՃԱՐԱԿԱՅԻՆ ՎԻՃԱԿԻ ԳՐԱՆՑՄԱՆ

ստորագրությունը պատասխանը առողջապահական գործակալությունը` Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ

Պատասխանատուի Լրացուցիչ 9

նշումներ

9 Նշումներ ստորագրությունը

9 U U

1 N N ը/կ NN NN 1 1

ը/կ ը/կ ՁԵՎ 5 ՁԵՎ 4

ՁԵՎ 6

Տարեթիվը, ամիսը, 2

ամսաթիվը Տարեթիվը, Տարեթիվը, ՄԱՏՅԱՆ ՄԱՏՅԱՆ ՄԱՏՅԱՆ

Անունը, հայրանունը, ամիսը, ամիսը, 2 2

ազգանունը ամսաթիվը ամսաթիվը ՑՈՒՑԱԲԵՐՄԱՆ ՑՈՒՑԱԲԵՐՄԱՆ

Ծննդյան Անունը, հայրանունը, 4

Անունը, 3

թիվը ազգանունը հայրանունը, Ծննդյան 3

Խմբի ազգանուն 4

թիվը 5

(կամ խցի) համարը Հիվանդի Ծննդյան ընդունելություն 4

թիվը Հիվանդի առաջնային, 5

ընդունելություն երկրորդային 6

առաջնային, (դուրսգրում) Բաժանմունքը 5

երկրորդային Խմբի (դուրսգրում) (կամ խցի) 6

Հետազոտության ԼԱԲՈՐԱՏՈՐ ՀԵՏԱԶՈՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ

Հիվանդության համարը 6

~404

տեսակը ախտորոշումը կամ Հիվանդության 7

404 ~

գանգատը ախտորոշումը կամ 7

գանգատը Հետազոտության Նշանակումը կամ 7

բժշկական պատասխանը Նշանակումը կամ 8

միջամտությունը բժշկական 8

միջամտությունը Հետազոտություն կատարողի 9

Ժամանակավորապես անունը, Ժամանակավորապե 8

հայրանունը, 9

ազատված է ս ազատված է սկսած

օրվա կարգացուցակի ազգանունը օրվա կարգացուցակի պահանջներից պահանջներից 10

Հետազոտություն 10

ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻ ՍՏՈՄԱՏՈԼՈԳԻԱԿԱՆ ՕԳՆՈՒԹՅԱՆ մինչև որ օրը

սկսած մինչև որ օրը

կատարողի 9

Աշխատանքից ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻ ԱՄԲՈՒԼԱՏՈՐ ԲԺՇԿԱԿԱՆ ՕԳՆՈՒԹՅԱՆ

ստորագրությունը Աշխատանքից ազատված օրերի 11

ազատված օրերի թիվը թիվը 11

Նշումներ 10

Լրացուցիչ նշումներ Լրացուցիչ նշումներ 12

12 U U

U NN NN NN

1 1

1 ը/կ ը/կ

ՁԵՎ 8 ՁԵՎ 7

ՁԵՎ 9 ը/կ Հիվանդության Տարեթիվը,

ՄԱՏՅԱՆ ՄԱՏՅԱՆ ՄԱՏՅԱՆ

2 պատմագրի Անունը, հայրանունը,

2 ամիսը,

2 համարը ազգանունը ամսաթիվը

ՑՈՒՑԱԲԵՐՄԱՆ Անունը,

3 Ծննդյան թիվը

3 հայրանունը, Անունը,

3 ազգանունը հայրանունը, Ուղարկող ՔԿ հիմնարկի

4 ազգանուն Ծննդյան անվանումը

4 թիվը Ախտորոշումը` Ծննդյան 4

5 Հոսպիտալացման փոխադրվելիս թիվը

5 օրը և ժամը Փոխադրման Ուղարկող ՔԿ հիմնարկի Հիվանդության

6 տարեթիվը, ամիսը, 5

անվանումը անվանումը

6 ամսաթիվը (լրացվում է փոխադրման առկայության դեպքում)

~405 Բուժական ուղղիչ կամ

7 Ախտորոշումը` առողջապահական մարմինների Նախկինում եղել է

405 ~ 7 6

ընդունվելիս բուժական հիմնարկի անվանումը հաշվառման և որտեղ Բուժական ուղղիչ կամ Ախտորոշումը`

8 առողջապահական մարմինների դուրս գրվելիս

8 բուժական հիմնարկի ախտորոշումը` Հաշմանդամության Հիվանդության 7

9 վերադառնալիս կարգը ելքը ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻ ԴԻՍՊԱՆՍԵՐ ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ

Մահճակալ/օրերի

9 Դուրսգրման օրը

10 թիվը ԱՌՈՂՋԱՊԱՀԱԿԱՆ ՄԱՐՄԻՆՆԵՐԻ ԲՈՒԺԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱՐԿ ՓՈԽԱԴՐՄԱՆ ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻ ԲՈՒԺԱԿԱՆ ՈՒՂՂԻՉ ՀԻՄՆԱՐԿ ԵՎ

ԴՀ 8

Վերադառնալու խումբը

ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻ ՍՏԱՑԻՈՆԱՐ ԲԺՇԿԱԿԱՆ ՕԳՆՈՒԹՅԱՆ Մահճակալ/օրերի թիվը

11 տարեթիվը, ամիսը, 10 ամսաթիվը 9

Լրացուցիչ նշումներ Լրացուցիչ նշումներ

12 Լրացուցիչ նշումներ 11

NN NN U U 1

ը/կ ը/կ

1 ը/կ NN ՁԵՎ 12 ՁԵՎ 11 ՁԵՎ 10

Տարեթիվը, Տարեթիվը, ՄԱՏՅԱՆ ՄԱՏՅԱՆ ՄԱՏՅԱՆ

ամիսը, ամիսը, ամսաթիվը ամսաթիվը Հիվանդի անունը, Անունը, 2 3

հայրանունը հայրանունը, միավորը

ազգանունը ազգանունը և չափման Դեղորայքի անվանումը 4

Ծննդյան թիվը 4

Ծննդյան թիվը ՔԿ հիմնարկի անվանումը Ամսաթիվը 3 5

(լրացվում է փոխադրման Բնակավայրի 5

առկայության դեպքում) հասցեն Պահանջագրի 6

Ախտորոշումը Հայտնաբերման 4

համարը 6

եղանակը Մուտք

Վիրահատության 7

(ակտիվ, պասիվ) անվանումը Քանակը Առաջին 5 7

Անզգայացման 8

քսուք (+, - ) 406

տեսակը Ամսաթիվը 6

Երկրորդ ՎԻՐԱԲՈՒԺԱԿԱՆ ՄԻՋԱՄՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ 8

~ 406 ~ 9

քսուք (+, - ) Քանակը 7

Վիրահատության Երրորդ 9

ԴԵՂՈՐԱՅՔԻ ԵՎ ԱՅԼ ՊԱՐԱԳԱՆԵՐԻ ՔԱՆԱԿԱԿԱՆ ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ

տևողությունը քսուք (+, - ) 10

Հիվանդության Չորրորդ Ելք

պատմության սկիզբը ավարտը

քսուք 10

կամ Վիրահատության 8

բժշկական (+, - ) հակիրճ 11

քարտի Ախտորոշում 11

նկարագիրը համարը Վիրահատական 12

խմբի անդամների անունը, 12

Բուժում հայրանունը, 13

ազգանունները 9 Սկիզբը Ավարտը

քանակը

Ստորագրությունները Մնացորդի

Լրացուցիչ 14 ՏՈՒԲԵՐԿՈՒԼՈԶՈՎ ԿԱՍԿԱԾՎՈՂ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻ ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ

Նշումներ նշումներ 13 14 U NN NN NN

1 1 1 ը/կ ը/կ ը/կ

ՁԵՎ 15 ՁԵՎ 13

ՁԵՎ 14 Անունը, Տարեթիվը,

ՄԱՏՅԱՆ ՄԱՏՅԱՆ ՄԱՏՅԱՆ

հայրանունը,

2 ամիսը, Դեղորայքի

ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ 2 ազգանունը, անվանումը ամսաթիվը Ծննդյան թիվը և չափման

3 2 Անունը, միավորը Ջոկատի (կամ խցի)

4 համարը հայրանունը,

3 ազգանունը ՔԿ հիմնարկը, որտեղից փոխադրվել է, Ստացման

5 Ծննդյան

3 ամսաթիվը ամսաթիվը

4 Մուտք

թիվը Հիվանդության

6 հայտնաբերման օրը Հոդված, Հաշիվ- պատժաչափ, ապրան- Դիմելու օրը

7 պատժի քագրի

5 4

Նախնական կրման

ԱՆՁԱՆՑ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻ ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ համարը

8 ախտորոշումը սկիզբը Հոսպիտալացման

~407 9 տեղը և ամսաթիվը Խմբի 5

407 ~ Վերջնական (կամ խցի) Քանակը

6 համարը

10 ախտորոշումը 6

գինը Շտապ հաղորդման Հիվանդության Արժեքը

ամսաթիվը, ախտորոշումը 7

գումարը

11 ուղարկողի և կամ գանգատը ստացողի Ա.Ա.Հ. Ելք

Քանակը Համաճարակաբանի Հաշվառում

12 անունը, հայրանունը, 9

9 գինը Համաճարակաբանական Բժշկի ԲԱՇԽԻՉ ԿԵՆՏՐՈՆԻ ԴԵՂՈՐԱՅՔԻ ԵՎ ԱՅԼ ՊԱՐԱԳԱՆԵՐԻ ՔԱՆԱԿԱԿԱՆ ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ

Արժեքը

13 հետազոտման անունը, գումարը 10

հայրանունը,

10 Լաբորատոր հետազոտությունների ազգանունը քանակը 11

14 ՀՈԳԵՆԵՐԳՈՐԾՈՒՆ ՆՅՈՒԹԵՐԻՑ ԿԱԽՎԱԾՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ՀԱԿՈՒՄ ՈՒՆԵՑՈՂ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ

արդյունքները Լրացուցիչ Մնացորդ

Լրացուցիչ

ՎԱՐԱԿԻՉ ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՈՎ ՏԱՌԱՊՈՂ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻ գումարը 12

նշումներ 11

15 նշումներ 1

N N ը/կ Տարեթիվը, ՁԵՎ 16

ամիսը, ՄԱՏՅԱՆ

ամսաթիվը ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ

Անունը, 3

հայրանունը, ազգանունը 4

Ծննդյան թիվը

Հոդված, պատժաչափ, 5

կալանքի սկիզբը

Խմբի (կամ խցի) 6

համարը

Հիվանդության 7

ախտորոշումը կամ գանգատը ~408

Դատարանիկողմից 8 այո

հոգեբույժի 408 ~

հսկողության 9

սահմանումը 10

Հաշվառում 11 ոչ Վերցված է Հանված է

Բժշկի անունը, հայրանունը, 12

ազգանունը

Լրացուցիչ ՀՈԳԵԿԱՆ ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՈՎ ՏԱՌԱՊՈՂ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻ

նշումներ ԷՆԴՈԿՐԻՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԻ ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ՀԱՎԵԼՎԱԾ N 2 ՀՀ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ 2006 9. Շաքարային դիաբետ (ծանր ձև)` ինսուլինային կախվածությամբ (ինսուլինի օրական ԹՎԱԿԱՆԻ դոզան՝ 60 միավորից ավելի)` ՄԱՅԻՍԻ 26-Ի N 825-Ն ՈՐՈՇՄԱՆ 1) կետոացիդոզի հակվածությամբ, ՑԱՆԿ 2) նեֆրոպաթիայով (հիպերտոնիկ կամ նեֆրոտիկ ձև) տերմինալ փուլում, ՊԱՏԻԺԸ ԿՐԵԼՈՒՆ ԽՈՉԸՆԴՈՏՈՂ ԾԱՆՐ ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ 3) թոքերի տուբերկուլոզով կամ քխրոնիոսեպսիսով, ՏՈՒԲԵՐԿՈՒԼՈԶ U

4) դիաբետիկ պրեպրոլիֆերատիվ և պրոլիֆերատիվ ռետինոպաթիայով, 1. Թոքերի երկկողմանի տուբերկուլոզ պրոգրեսիվ ընթացքով` 3-րդ աստիճանի թոք- 5) տարածուն ծանր պոլինևրոպաթիայով, սրտային անբավարարությամբ. 6) ծանր անգիոպատիայով: 1) թոքերի ֆիբրոզ-կավերնոզ տուբերկուլոզ, 10. Քրոնիկ մակերիկամային անբավարարություն (ծանր ձև): 2) կազեոզ պնևմոնիա, 11. Ոչ շաքարային դիաբետ (ծանր ձև): 3) թոքերի դիսսեմինացված տուբերկուլոզ, 12. Հիպերպարաթիրեոզ (ծանր ձև) երիկամային անբավարարությամբ: 4) թոքերի ինֆիլտրատիվ դեստրուկտիվ տուբերկուլոզ: 13. Իցենկո-Կուշինգի սինդրոմ (ծանր ձև): 2. Քրոնիկ տոտալ և սուբտոտալ պլևրայի էմֆիզեմա` 3-րդ աստիճանի թոք-սրտային 14. Հիպոֆիզար անբավարարություն (Սիմոնդսի հիվանդություն) կախեքսիայի փուլում: անբավարարությամբ: 15. Հիպոֆիզի և հիպոթալամուսի նորագոյացություններ` տեսողության անդառնալի 3. Ողնաշարի, խոշոր ոսկրերի և հոդերի պրոգրեսիվ դեստրուկտիվ տուբերկուլոզ` խանգարումներով, արտահայտված նևրոլոգիական և հոգեկան խանգարումներով: ֆունկցիայի կայուն խանգարումով` բարդացած ներքին օրգանների ամիլոիդոզով: 16. Պոդագրա` պոդագրային նեֆրոպաթիայով և քրոնիկ երիկամային անբավարարությամբ 4. Երիկամների երկկողմանի կավերնոզ տուբերկուլոզ բարդացած միզուղիների սպեցիֆիկ տերմինալ փուլում: պրոցեսով և տերմինալ փուլում քրոնիկ երիկամային անբավարարության զարգացմամբ: 17. Ֆեոքրոմոցիտոմա` կրիզային ընթացքով (վիրահատական կորեկցիայի չենթարկվող): 5. Որովայնի խոռոչի օրգանների տուբերկուլոզ` վիսցերալ և պարիետալ որովայնամիզի 18. Դիֆուզ-տոքսիկ խպիպ` ծանր ձև (վիրահատական կորեկցիայի չենթարկվող): տոտալ ախտահարումներով, կպումային պրոցեսով և աղիների անանցանելիության խանգարումով` կախեքսիայի երևույթներով: ՀՈԳԵԿԱՆ ԽԱՆԳԱՐՈՒՄՆԵՐ U

ՆՈՐԱԳՈՅԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ 19. Կայուն բնույթի քրոնիկ հոգեկան խանգարումներ (փսիխոզներ և թուլամտություն), անձին զրկող հնարավորությունից գիտակցելու իր գործողությունների (անգործության) բնույթը 6. 3-րդ աստիճանի չարորակ նորագոյացություններ (անկախ տեղակայումից)` ըստ և հասարակական վտանգավորության աստիճանը: միջազգային TNM դասակարգման: Կլինիկական ախտորոշումը պետք է հաստատված լինի հիստոլոգիական հետազոտմամբ: ՆՅԱՐԴԱՅԻՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԻ ԵՎ ԶԳԱՅԱՐԱՆՆԵՐԻ ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ 7. Լիմֆատիկ և արյունաստեղծ հյուսվածքների չարորակ նորագոյացություններ: U

Միելոպրոլիֆերատիվ ուռուցքներ: Կլինիկական ախտորոշումը պետք է հաստատված լինի 20. Գլխուղեղի և ողնուղեղի անոթային հիվանդություններ` արտահայտված ուղեղի կայուն մորֆոլոգիական հետազոտմամբ: օջախային խանգարումով (հեմիպլեգիա և պարապլեգիա, խորը հեմիպարեզներ և պարապարեզներ, տարածության և ժամանակի նկատմամբ կողմնորոշման խանգարում, 8. Սուր լեյկոզ (բոլոր ձևերը)` ակինետիկ-ռեգիդ սինդրոմ)` 1) քրոնիկ միելոլեյկոզ` աճող կախեքսիայով, սակավարյունությամբ, սպլենոմեգալիայով և 1) ուղեղի արյան շրջանառության հեմոռագիկ, իշեմիկ կամ խառը սուր խանգարումներ, հեմոռագիկ սինդրոմով, 2) 3-րդ աստիճանի դիսցիրկուլյատոր էնցեֆալոպաթիա, 2) քրոնիկ էրիթրոմիելոզ` տերմինալ շրջանում, 3) առաջնային (ոչ տրավմատիկ) սուբարախնոիդալ արյունազեղումներ` հաստատված 3) էրիթրեմիա` բարդացած գլխուղեղի անոթների արյունազեղումներով կամ թրոմբոզներով, ախտորոշմամբ: 4) քրոնիկ լիմֆոլեյկոզ` բարդացած սակավարյունությամբ, թրոմբոցիտոպենիայով և 21. Կենտրոնական նյարդային համակարգի տարափոխիկ, դեմիելինիզանող և անընդմեջ կրկնվող վարակներով, դեգեներատիվ հիվանդություններ, որոնք ուղեկցվում են գլխուղեղի և ողնուղեղի օրգանական 5) քրոնիկ մոնոցիտար լեյկոզ` տերմինալ շրջանում սակավարյունությամբ և հեմոռագիկ ախտահարմամբ` օրգանիզմի ֆունկցիայի խորը կայուն խանգարումներով (ծանր կաթվածներ, սինդրոմով, խորը պարեզներ՝ զգայունակության տարածուն խանգարումներով, կոնքի օրգանների 6) բազմակի միելոմա` օստեոդեստրուկտիվ պրոցեսներով (ողնաշարի և ստորին ֆունկցիայի խանգարումներով, տրոֆիկ խանգարումներով, արտահայտված ակինետիկ-ռիգիդ վերջույթների ոսկրերի ախտաբանական կոտրվածքներով), սինդրոմով) և պրոցեսի հարաճուն ընթացքով` 7) լիմֆոգրանուլոմատոզի չորրորդ փուլ` մեկ կամ ավելի ներքին օրգանների դիֆուզ 1) թարախային մենինգիտներ, ախտահարմամբ, ավշային հանգույցների ախտահարմամբ: 2) էնցեֆալիտներ, 3) գլխուղեղի թարախակույտեր, ~ 409 ~ 409 ~410 410 ~ 4) սպինալ-էպիդուրալ թարախակույտեր և ոչ տուբերկուլոզային էթիոլոգիայի 5) սրտի ռիթմի և հաղորդականության կայուն խանգարումներ (հաճախակի, պոլիտոպ, գրանուլոմաներ, զույգ փորոքային էքստրասիստոլա, պարոքսիզմալ հաճախասրտություններ և Մորգանի- 5) նեյրոսիֆիլիս, Էդեմսի-Ստոքսի համախտանիշով ատրիովենտրիկուլյար բլոկադա), 6) նյարդային համակարգի ախտահարում տուբերկուլոզի դեպքում, 6) էնդոմիոկարդիալ ֆիբրոզ: 7) նյարդային համակարգի ախտահարում ՄԻԱՎ-ի դեպքում, 29. Հիպերտոնիկ հիվանդություն` 3-րդ աստիճանի, երկրորդային արտերիալ հիպերտենզիա` 8) ցրված սկլերոզ և ցրված էնցեֆալոմիելիտ, 1) կրկնվող` տրանսմուրալ կամ խոշորօջախային սրտամկանի ինֆարկտ` 9) սուր և քրոնիկ բորբոքային դեմիելինիզացված պոլինևրոպաթիա, հաղորդականության և ռիթմի կայուն խանգարումներով և արյան շրջանառության 10) լեյկոէնցեֆալիտ, պրոգրեսիվող անբավարարությամբ, 11) ողնուղեղային ատաքսիաներ, ուղեղիկային դեգեներացիաներ և ֆունիկուլյար միելոզ: 2) արյան շրջանառության 3-րդ աստիճանի անբավարարությամբ, 22. Ենթակեղևային գանգլիոնների հիվանդություններ` 3) քրոնիկ երիկամային անբավարարությամբ տերմինալ փուլում: 1) պարկինսոնիզմ` արտահայտված ակինետիկ-ռիգիդային համախտանիշով, 30. Սրտի բնածին և ձեռքբերովի արատներ` արյան շրջանառության 3-րդ աստիճանի 2) հեպատոցերեբրալ դիստրոֆիա (հեպատոլենտիկուլյար դեգենարացիա, Վիլսոն- անբավարարությամբ: Կոնովալովի հիվանդություն), 31. Կարդիոմիոպաթիա (կանգային, հիպերտրոֆիկ և ռեստրիկտիվ)` ռիթմի կայուն 3) Հետինգտոնի խորեա, խանգարումներով, թրոմբոէմբոլիայով կամ արյան շրջանառության 3-րդ աստիճանի 4) տորսիոն դիստոնիա (գեներալիզացված ձև), անբավարարությամբ: 5) այլ էքստրապիրամիդալ հիվանդություններ` արտահայտված շարժողական 32. Զարկերակների հիվանդություններ` վերջույթների մագիստրալ և պերիֆերիկ անոթների խանգարումներով: ախտահարմամբ, սուր և քրոնիկ զարկերակային 4-րդ աստիճանի անբավարարությամբ, 23. Կենտրոնական նյարդային համակարգի տրավմատիկ հիվանդություններ` կլինիկական և պաթոմորֆոլոգիական պատկերով (գանգրենոզնեկրոտիկ արտահայտված ուղեղի օջախային ախտահարման կայուն երևույթներով (հեմիպլեգիաներ և փոփոխություններով), դաստակների և ներբանների մակարդակով (ոչ պակաս, քան երկու պարապլեգիաներ, խորը հեմիպարեզներ և պարապարեզներ): վերջույթների)` 24. Կենտրոնական և պերիֆերիկ նյարդային համակարգի պրոգրեսիվ ընթացող 1) էնդարտերիիտ, հիվանդություններ` արտահայտված շարժողական, զգայական և վեգետատրոֆիկ 2) աորտո-արտերիիտ, ֆունկցիաների կայուն խանգարումներով և անցկացվող բուժման անարդյունավետությամբ` 3) օբլիտերացնող աթերոսկլերոզ, 1) գլխուղեղի և ողնուղեղի ծավալային գոյացություններ 4) Ռեյնոյի հիվանդություն (համախտանիշ), 2) կողային ամիոտրոֆիկ սկլերոզ, 5) դիաբետիկ անգիոպաթիա, 3) սիրինգոմիելիա, 6) թրոմբոզներ և էմբոլիաներ, 4) վերտեբրոգեն միելոպաթիա, 7) թրոմբանգիիտ: 5) նյարդամկանային հիվանդություններ (միասթենիա, միոպաթիա), 6) տոքսիկ և դիսմետաբոլիկ ախտահարումներ: ՇՆՉԱՌՈՒԹՅԱՆ ՕՐԳԱՆՆԵՐԻ ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ U

25. Լրիվ կուրություն: 33. Թոքերի քրոնիկ ոչ սպեցիֆիկ հիվանդություններ` դիֆուզ պնևմոսկլերոզով, թոքերի 26. Տեսողության սրության արտահայտված իջեցում` կայուն ախտաբանական էմֆիզեմայով, քրոնիկ դեկոմպենսացիայի փուլում գտնվող թոքային սրտով, 3-րդ աստիճանի փոփոխությունների հիման վրա (երբ լավ տեսնող աչքի տեսողության սրությունը չի շնչառական անբավարարությամբ կամ ներքին օրգանների ամիլոիդոզով և քրոնիկ գերազանցում 0.05-ը և չի կարող կորեկցիայի ենթարկվել): երիկամային անբավարարությամբ տերմինալ փուլում` 27. Զույգ աչքերի տեսադաշտի արտահայտված կոնցենտրիկ նեղացում (10 և ցածր 1) թոքերի քրոնիկ օբստրուկտիվ հիվանդություն, աստիճանով): 2) բրոնխիալ ասթմա, 3) բրոնխոէկտատիկ հիվանդություն, ԱՐՅԱՆ ՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅԱՆ ՕՐԳԱՆՆԵՐԻ ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ U 4) թոքերի թարախակույտ, 28. Սրտի հիվանդություններ` արյան շրջանառության 3-րդ աստիճանի 5) պլևրայի էմֆիզեմա, անբավարարությամբ` 6) տարբեր էթիոլոգիայի պնևմոկոնիոզներ, 1) կոնստրուկտիվ պերիկարդիտ, որը ենթակա չէ վիրաբուժական բուժման, 7) իդիոպաթիկ ֆիբրոզացնող ալվեոլիտ, 2) ձգձգվող ընթացքով բակտերիալ էնդոկարդիտ, 8) սարկոիդոզ, 3) միոկարդիտիկ կարդիոսկլերոզ, 9) առաջնային էմֆիզեմա, 4) սրտի իշեմիկ հիվանդություն, 10) մուկովիսցիդոզ:

~411 411 ~ ~412 412 ~ ՄԱՐՍՈՂԱԿԱՆ ՕՐԳԱՆՆԵՐԻ ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ U ՀԱՎԵԼՎԱԾ N 3 34. Աղիների և մարսողական այլ օրգանների հիվանդություններ` ներծծողական ՀՀ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ 2006 ԹՎԱԿԱՆԻ ֆունկցիայի խանգարման արտահայտված սինդրոմով, կախեքսիայի փուլում: ՄԱՅԻՍԻ 26-Ի N 825-Ն ՈՐՈՇՄԱՆ 35. Լյարդի ցիռոզներ տարբեր էթիոլոգիայի` դեկոմպենսացիայի փուլում հիպերսպլենիզմով, պորտալ հիպերտենզիայով, 3-րդ աստիճանի լյարդային Ժ Ա Մ Ա Ն Ա Կ Ա Ց ՈՒ Յ Ց անբավարարությամբ: ԹԵՐԱՊԵՎՏԻԿ ԲՆՈՒՅԹԻ ՀԻՎԱՆԴՆԵՐԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ԴԻՆԱՄԻԿ ՀՍԿՈՂՈՒԹՅԱՆ ՆՈԶՈԼՈԳԻԱԿԱՆ ՁԵՎԸ ԴԻՏԱՐԿՄԱՆ ԱՅԼ ՄԱՍՆԱԳԻՏՈՒԹՅԱՆ ՄԻԶԱԶԱՏԱԿԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԻ ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ NN U U ՀԱՃԱԽԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ԲԺԻՇԿՆԵՐԻ ը/կ 36. Երիկամների և միզազատական ուղիների հիվանդություններ` քրոնիկ երիկամային ԶՆՆՈՒՄՆԵՐԸ անբավարարությամբ տերմինալ փուլում: 1. Հիպերտոնիկ Տարեկան 2-4 անգամ՝ Ակնաբույժ, նյարդաբույժ՝ հիվանդություն կախված ընթացքի տարեկան 1 ՈՍԿՐԱՄԿԱՆԱՅԻՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԻ ԵՎ ՇԱՐԱԿՑԱԿԱՆ ՀՅՈՒՍՎԱԾՔՆԵՐԻ ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ U U ծանրությունից անգամից ոչ պակաս 37. Ոսկրամկանային համակարգի հիվանդություններ` ծանր պրոգրեսիվ ընթացքով, 2. Սրտի իշեմիկ Տարեկան 4 անգամ՝ օրգանների և համակարգերի ֆուկցիայի արտահայտված և կայուն խանգարումներով, հետևյալ հիվանդություն (բոլոր Սրտաբան, նյարդաբույժ՝ կախված ֆունկցիոնալ հիվանդությունների դեպքում` ձևերը, բացի սրտամկանի տարեկան 1 անգամ դասից 1) ռևմատոիդ արթրիտ, սուր ինֆարկտից) 2) անկիլոզացնող սպոնդիլոարթրիտ (Բեխտերևի հիվանդություն), Սուր պնևմոնիային 6 ամսվա ընթացքում 3 ՔԿԱ, ատամնաբույժ՝ տարեկան 3. 3) շարակցական հյուսվածքի սիստեմային ախտահարումներ (վասկուլիտներ, կարմիր հաջորդող վիճակ անգամ 1 անգամ գայլախտ, սկլերոդերմիա, դերմատոմիոզիտ, Շեգրենի հիվանդություն և այլն): Ռեցիդիվային բրոնխիտ Տարեկան 3 ՔԿԱ, ատամնաբույժ տարեկան 4. անգամ 1 անգամ, թոքախտաբան ԱՆԱՏՈՄԻԱԿԱՆ ԴԵՖԵԿՏՆԵՐ U 5. Բրոնխիալ ասթմա Ծանրության աստիճանից Թոքախտաբան, ՔԿԱ, 38. Անատոմիական դեֆեկտներ` հիվանդության կամ վնասվածքի հետևանքով առաջացած կախված՝ տարեկան 2-3 ատամնաբույժ՝ տարեկան 1 (պատժի կրման վերջին ժամկետի ընթացքում), վերին կամ ստորին վերջույթների բարձր անգամ անգամ անդամահատում, ինչպես նաև մեկ վերին և մեկ ստորին վերջույթի բարձր 6. Քրոնիկական պնևմոնիա Տարեկան 3 անգամ Ատամնաբույժ՝ տարեկան 1 անդամահատումների համակցություն: անգամ, թոքախտաբան, ուռուցքաբան՝ ըստ ցուցումների ԱՅԼ ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ U

7. Թոքերի քրոնիկ Տարեկան 3-4 անգամ ՔԿԱ, ատամնաբույժ՝ տարեկան 39. ՄԻԱՎ-ով պայմանավորված հիվանդություն` երկրորդային հիվանդության փուլում, թարախային 1 անգամ, թոքախտաբան՝ ըստ գեներալիզացված վարակի ձևով, չարորակ նորագոյացությունով կամ կենտրոնական հիվանդություններ ցուցումների նյարդային համակարգի ախտահարմամբ: 8. Դիսսեմինացված պրոցես 40. Հիպոպլաստիկ և ապլաստիկ սակավարյունություն, ագրանուլոցիտոզներ (ծանր ձև): Պրոցեսի ծանրության Թոքախտաբան, ՔԿԱ, թոքերում. աստիճանից կախված՝ 2-6 ատամնաբույժ` տարեկան 1 41. Սուր և քրոնիկ ճառագայթային հիվանդություն` 4-րդ աստիճան: Պլիոպատիկ անգամ անգամ ֆիբրոզացնոզ ալվեոլիտ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ 9. Ստամոքսի և 12- մատնյա Տարեկան 3 անգամ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ԱՇԽԱՏԱԿԱԶՄԻ աղիքի խոց` տարեկան 3-4 անգամ ՂԵԿԱՎԱՐ-ՆԱԽԱՐԱՐ Մ. ԹՈՓՈՒԶՅԱՆ - քրոնիկ տարեկան 2 անգամ գաստրոդուոդենիտ բորբոքումով և հաճախակի Վիրաբույժ, օնկոլոգ՝ ըստ սրացումներով ցուցումների - հիվանդության ախտանիշների կայուն նվազման շրջանում հազվադեպ սրացումներով

~413 413 ~ ~414 414 ~ Քրոնիկ ակտիվ սացման շրջանում տարեկան 2 անգամ 10. Տարեկան 3-4 անգամ հեպատիտ 24. Շաքարային դիաբետ` Ներծորաբան՝ տարեկան 4 11. Լյարդի ցիռոզ Տարեկան 4 անգամ, առանց առաջին տիպի` 3 շաբաթը 1 անգամ անգամ, ակնաբույժ, հոգեբույժ՝ բացասական դինամիկայի՝ - անկայուն ընթացք տարեկան 1-2 անգամ տարեկան 2 անգամ Ներծորաբան՝ տարեկան 4 Վիճակը վարակիչ Ամիսը 1 անգամ անգամ, ակնաբույժ, հոգեբույժ՝ 12. Տարեկան 3 անգամ - կայուն ընթացք տարեկան 2 անգամ հեպատիտից հետո 1-4 անգամ՝ կախված 25. Շաքարային դիաբետ` 2- 3 ամիսը 1 անգամ Ներծորաբան, ակնաբույժ, 13. Քրոնիկ պանկրեատիտ Վիրաբույժ՝ ըստ ցուցումների րդ տիպ նյարդաբույժ՝ ընթացքի ծանրությունից տարեկան 1-2 անգամ 14. Վիճակը ստամոքսի Տարեկան 1-2 անգամ մասնահատումից, 26. Երկաթ-դեֆիցիտային տարեկան 4 անգամ Կախված հիմնական խոլեցիստեկտոմիայի և սակավարյունություն հիվանդության էթիոլոգիայից՝ Ուռուցքաբան և վիրաբույժ՝ մանկաբարձ գինեկոլոգ, մարսողական օրգանների ըստ արդյունքների ուրոլոգ, հեմատոլոգ՝ տարեկան այլ վիրահատություններից 2 անգամ հետո B12 -դեֆիցիտային Հեմատոլոգ՝ տարեկան 2 27. Տարեկան 4-5 անգամ 15. Ցանկացած ձևի Տարեկան 4 անգամ սակավարյունություն անգամ Ատամնաբույժ, ՔԿԱ, դիֆուզային Հեմատոլոգ՝ տարեկան 4 մանկաբարձ-գինեկոլոգ՝ 28. Քրոնիկ միելոլեյկոզ Տարեկան 12-14 անգամ գլոմերուլոնեֆրիտ անգամ տարեկան 1 անգամ Քրոնիկ պիելոնեֆրիտ 29. Քրոնիկ լիմֆոլեյկոզ Տարեկան 6 անգամ Հեմատոլոգ՝ տարեկան 2 Ատամնաբույժ, ՔԿԱ՝ տարեկան անգամ, ատամնաբույժ, 16. Ռևմատիզմ Տարեկան 4 անգամ 1 անգամ նյարդաբույժ, ՔԿԱ բժիշկ՝ Ռևմատոիդական Ատամնաբույժ, ՔԿԱ՝ տարեկան տարեկան 1 անգամ 17. Տարեկան 2-4 անգամ արթրիտ 1 անգամ 30. Լիմֆոադենոպատիա Տարեկան 4 անգամ Թոքախտաբան, վիրաբույժ՝ 18. Բեխտերևի Տարեկան 2-4 անգամ Ատամնաբույժ, ՔԿԱ, տարեկան 1 անգամ հիվանդություն ակնաբույժ՝ տարեկան 1-2 Միելոմային Հեմատոլոգ՝ տարեկան 2 31. Տարեկան 8-10 անգամ անգամ հիվանդություն անգամ 19. Ձևախախտող Տարեկան 2-3 անգամ 32. Ուղեղի արյան օստեոարթրոզ (մեծ շրջանառության Թերապևտ և ակնաբույժ՝ հոդախախտմամբ) անցումային Տարվա ընթացքում 3-4 տարեկան 1 անգամ, 20. Մինիմալ ակտիվության խախտումները` ամիսը 1 անգամ, այնուհետ՝ նյարդաբույժ՝ տարեկան 2-3 դեպքում՝ տարեկան 2 նևրոլոգիական տարեկան 1-2 անգամ Ատամնաբույժ, ՔԿԱ, անգամ Սիստեմային կարմիր անգամ, երկրորդ սիմպտոմատիկայի ակնաբույժ, գինեկոլոգ՝ օջախներից գայլախտ աստիճանի ակտիվության տարեկան 1 անգամ դեպքում՝ տարեկան 4 33. 3-4 ամիսը 1 անգամ, Ուղեղի ինսուլտ` անգամ: հետագայում տարեկան 1-2 Նևրոպաթոլոգ մնացորդային 21. Սիստեմային Տարեկան 2-4 անգամ Ատամնաբույժ, ՔԿԱ, հոգեբույժ, անգամ ուղեղային արյան 3-4 ամիսը 1 անգամ, երևույթներով կարծրամաշկություն գինեկոլոգ՝ տարեկան 1 անգամ շրջանառության կրկնակի հետագայում՝ տարեկան 1-2 (աշխատունակությունը սուր խախտումների անգամ 22. Մաշկախտ Տարեկան 4 անգամ Նևրոպաթոլոգ՝ տարեկան 2 պահպանած անձանց) դեպքում (իդիոպատիկ) անգամ, ատամնաբույժ՝ տարեկան 1 անգամ 23. Տոքսիկական դիֆուզային Վիրաբույժ, ակնաբույժ՝ ըստ խպիպ` արդյունքների - սրացման շրջանում Վիրաբույժ՝ ըստ արդյունքների - դեղորայքային կոմպեն- Ամսական 2 անգամ Էնդոկրինոլոգ (ներծորաբան)՝

~415 415 ~ ~416 416 ~ (վիճաբանելը, աշխատանքի ՀԱՎԵԼՎԱԾ N 4 դուրս գալուց հրաժարվելը, ՀՀ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ 2006 արտադրական պլանային ԹՎԱԿԱՆԻ խնդիրները չկատարելը և ՄԱՅԻՍԻ 26-Ի N 825-Ն այլն) հիվանդները: ՈՐՈՇՄԱՆ Ցանկացած էթիոլոգիայի՝ Ժ Ա Մ Ա Ն Ա Կ Ա Ց ՈՒ Յ Ց ՀՈԳԵԿԱՆ ՀԻՎԱՆԴՆԵՐԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ԴԻՆԱՄԻԿ ՀՍԿՈՂՈՒԹՅԱՆ մտավոր թերզարգացմամբ հիվանդները: ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՀՍԿԻՉ ԶՆՆՈՒՄՆԵՐԻ ՀՍԿՈՂՈՒԹՅԱՆ ԸՆԹԱՑՔԸ Սեռական պերվերզիա Հ/Հ ՁԵՎԵՐԸ ՀԱՃԱԽԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ հիվանդները (կլինիկապես 1 2 3 4 հաստատված): 1 (ԴՀԽ-1) ԴԻՍՊԱՆՍԵՐԱՅԻՆ ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ ԽՈՒՄԲ: ԱԿՏԻՎ ԴԻՆԱՄԻԿ 3. 3 (ԴՀԽ-3) ԴԻՍՊԱՆՍԵՐԱՅԻՆ ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ ԽՈՒՄԲ: ԱՐԽԻՎԱՅԻՆ ՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆ 1. ՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆ Այս խմբում ներառվում են՝ 6 ամիսը 1 անգամ Այս խմբի հիվանդները Այս խմբում ներառվում են՝ 2 ամիսը 1 անգամից ոչ Այս խմբի հիվանդները 2 ԴՀԽ-ից տեղափոխված հսկվում են մինչև հոգեբուժական պակաս հսկվում են մինչև հոգեկան հիվանդները, մեղմ հաստատությունից հաստատություններում վիճակի կայուն դրական արտահայտված հոգեկան հիվանդին վերջնականապես բուժումից հետո դուրս գրված դինամիկան, բայց 1 տարուց խանգարումով հիվանդները՝ դուրս գրելը (պատժից հիվանդները, անցյալում ոչ ավելի՝ այնուհետ լրիվ սոցիալական ազատում, տեղափոխում այլ փսիխոզ տարած դիսպանսեր հաշվառման 2 ադապտացիայի դեպքում: հիմնարկ, մահ և այլն): հիվանդները, հաճախակի խումբ տեղափոխելով: Այլ հաստատություններ սրացումներով և ստացիոնար բուժման դեկոմպենսացիաներով ուղարկված հիվանդները: հիվանդները, կրկնակի իրավախախտումներ կատարելու, ինքնասպանության, անդամախեղման հակում ունեցող հիվանդները, ջղաձգության հաճախակի պարոկսիզմներով և տրամադրության արտահայված տատանումներով հիվանդները: 2 (ԴՀԽ-2) ԴԻՍՊԱՆՍԵՐԱՅԻՆ ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ ԽՈՒՄԲ: ՎԵՐԱՀՍԿԻՉ ԴԻՆԱՄԻԿ 2. ՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆ Այս խմբում ներառվում են՝ Եռամսյակը մեկ անգամ Այս խմբի հիվանդները 1 ԴՀԽ-ից տեղափոխված հսկվում են 2 տարի և լրիվ հիվանդները, կարճատև սոցիալական հոգեկան խանգարում տարած ադապտացիայի դեպքում հիվանդները՝ ինքնուրույն տեղափոխվում ԴՀԽ-ի 3 դադարող կամ խումբ: կալանավորվածներին պահելու վայրերի (ուղղիչ հիմնարկի) բուժմասերի միջոցներով, սուբկոմպենսացիայի փուլում գտնվող ոչ փսիխոտիկ հոգեկան խանգարումներով

~417 417 ~ ~418 418 ~ ՀԱՎԵԼՎԱԾ N 5 ՀԱՎԵԼՎԱԾ N 6 ՀՀ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՀՀ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ 2006 2006 ԹՎԱԿԱՆԻ ԹՎԱԿԱՆԻ ՄԱՅԻՍԻ 26-Ի N 825-Ն ՄԱՅԻՍԻ 26-Ի N 825-Ն ՈՐՈՇՄԱՆ ՈՐՈՇՄԱՆ

Ժ Ա Մ Ա Ն Ա Կ Ա Ց ՈՒ Յ Ց Ժ Ա Մ Ա Ն Ա Կ Ա Ց ՈՒ Յ Ց ՀՈԳԵԱԿՏԻՎ ՆՅՈՒԹԵՐԻՑ (ԹՄՐԱՄԻՋՈՑՆԵՐ, ԱԼԿՈՀՈԼ, ՏՈՔՍԻԿ ԵՎ ԱՅԼ ՆՅՈՒԹԵՐ) ՄԱՇԿԱՅԻՆ ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՈՎ ԵՎ ՍԵՌԱՎԱՐԱԿՆԵՐՈՎ ՏԱՌԱՊՈՂ ՀԻՎԱՆԴՆԵՐԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ԿԱԽՎԱԾՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ՀԱԿՈՒՄ ՈՒՆԵՑՈՂ ՀԻՎԱՆԴՆԵՐԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ԴԻՆԱՄԻԿ ՀՍԿՈՂՈՒԹՅԱՆ ԴԻՆԱՄԻԿ ՀՍԿՈՂՈՒԹՅԱՆ N ԶՆՆՈՒՄ ԱՅԼ ՆՈԶՈԼՈԳԻԱԿԱՆ ԲԺԻՇԿ-ՄԱՇԿԱԲԱՆԻ ԿՈՂՄԻՑ ԶՆՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ԱՅԼ ՆՈԶՈԼՈԳԻԱԿԱՆ ՀՍԿՈՂՈՒԹՅԱՆ N ՄԱՍՆԱԳԻՏԱԿԱՆ Հ/Հ ՁԵՎԵՐԸ ԱՆՑԿԱՑՎՈՂ ՄԱՍՆԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՁԵՎԵԸ ՀԱՃԱԽԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ը/կ ԲԺԻՇԿՆԵՐԻ ԿՈՂՄԻՑ ը/կ ԶՆՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԲԺԻՇԿՆԵՐԻ ԿՈՂՄԻՑ 1. ԴԻՍՊԱՆՍԵՐ ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ ԽՈՒՄԲ 1 (ԴՀԽ-1): ԱԿՏԻՎ ՀԱՇՎԱՌՈՒՄ ՀԱՃԱԽԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ 1 2 3 4 Քրոնիկ ալկոհոլիզմ Ամսական 1 անգամ Թերապևտ 1. Էկզեմա, 2. ԴԻՍՊԱՆՍԵՐԱՅԻՆ ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ ԽՈՒՄԲ 2 (ԴՀԽ-2): ՊԱՍԻՎ ՀԱՇՎԱՌՈՒՄ նեյրոդերմիտ, Թերապևտ՝ տարեկան 1 Տարեկան 2 անգամ թեփուկավոր անգամ Պրոֆհետազոտումների և մկնատամ պահպանող Քրոնիկ ալկոհոլիզմ Թերապևտ 2. Կարմիր Թերապևտ, ՔԿԱ բժիշկ, հակառեցիդիվային թերապիայի անցկացման ընթացքում գայլախտ(բոլոր Տարեկան 4 անգամ ատամնաբույժ՝ տարեկան 1 ձևերը) անգամ 3. ԴԻՍՊԱՆՍԵՐ ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ ԽՈՒՄԲ 1 (ԴՀԽ-1) 3. Կարծրամաշկություն Թերապևտ, նյարդաբույժ, առաջին տարին՝ ամսական (բոլոր ձևերը) Տարեկան 4 անգամ ՔԿԱ բժիշկ, ատամնաբույժ՝ 1 անգամ Թերապևտ, նյարդաբույժ, տարեկան 1 անգամ Թմրամոլություն երկրորդ տարին՝ 2 ամիսը նարկոլոգ 1 անգամ Մաշկավեներոլոգի 4. Հոնորեա 7-10 անգամ խորհրդով 4. ԴԻՍՊԱՆՍԵՐ ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ ԽՈՒՄԲ 2 (ԴՀԽ-2) 5. Սիֆիլիս (այն Մաշկավեներոլոգի Թմրամոլություն 6 ամիսը 1անգամ - Տարեկան 15-18 անգամ կախված՝ հիվանդները, ովքեր խորհրդով հիվանդության ձևից և բուժման գտնվում են բուժման մեթոդից մեջ) 6. Սիֆիլիս (այն Սիֆիլիսով հիվանդի հետ շփում Թերապևտ, նյարդաբույժ, հիվանդները, ովքեր ունենալուց հետո ոչ ավելի, քան 14 օր ՔԿԱ բժիշկ, ատամնաբույժ, ավարտել են բուժումը անց կանխարգելիչ բուժում ստացած ռենտգենոլոգ՝ ըստ և գտնվում են անձինք պետք է ներկայանան բժշկին արդյունքների՝ հաշվառումից հսկողության տակ) և ամսական մեկ անգամ անցնեն ՍՌՀ հանելիս զննություն Մեզասեռական Մաշկավեներոլոգի 7. Տարեկան 2 անգամ տրիխոմոնոզ խորհրդով 8. Քրոնիկ պրոֆեսիոնալ 6 ամիսը 1 անգամ Մաշկավեներոլոգ մաշկախտ, էկզեմա, թեփուկավոր մկնատամ, նեյրոմաշկախտ, կարմիր գայլախտ

~419 419 ~ ~420 420 ~ ՀԱՎԵԼՎԱԾ N 7 ՀՀ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ 2006 ՀՀ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՈՐՈՇՈՒՄԸ ՀՀ ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅԱՆ ԹՎԱԿԱՆԻ ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐՈՒՄ ՊԱՀՎՈՂ ԱՆՁԱՆՑ ՍՆՆԴԻ ՕՐԱԿԱՆ ՄԻՋԻՆ ՄԱՅԻՍԻ 26-Ի N 825-Ն ՈՐՈՇՄԱՆ ՉԱՓԱԲԱԺԻՆՆԵՐԸ, ՀԱՆԴԵՐՁԱՆՔԻ ՉԱՓԱԲԱԺԻՆՆԵՐԸ ԵՎ ԴՐԱՆՑ ՇԱՀԱԳՈՐԾՄԱՆ ԺԱՄԿԵՏՆԵՐԸ, ԱՆԿՈՂՆԱՅԻՆ ՈՒ ՀԻԳԻԵՆԻԿ ՊԱՐԱԳԱՆԵՐԻ ՉԱՓԱԲԱԺԻՆՆԵՐԸ ԵՎ ԴՐԱՆՑ ՇԱՀԱԳՈՐԾՄԱՆ ԺԱՄԿԵՏՆԵՐԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

Ժ Ա Մ Ա Ն Ա Կ Ա Ց ՈՒ Յ Ց ԱՂԻՔԱՅԻՆ ՎԱՐԱԿԻՉ ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՈՎ ՏԱՌԱՊՈՂ ՀԻՎԱՆԴՆԵՐԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ԴԻՆԱՄԻԿ ՀՍԿՈՂՈՒԹՅԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՈՐՈՇՈՒՄ N ՆՈԶՈԼՈԳԻԱԿԱՆ ՀՍԿՈՂՈՒԹՅԱՆ ՀՍԿՈՂՈՒԹՅԱՆ ԶՆՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅԱՆ N ՁԵՎԵՐԸ ՇՐՋԱՆԸ ՀԱՃԱԽԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ԲԺԻՇԿ- ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐՈՒՄ ՊԱՀՎՈՂ ԱՆՁԱՆՑ ՍՆՆԴԻ ՕՐԱԿԱՆ ը/կ ՄԱՍՆԱԳԵՏՆԵՐԻ ԿՈՂՄԻՑ ՄԻՋԻՆ ՉԱՓԱԲԱԺԻՆՆԵՐԸ, ՀԱՆԴԵՐՁԱՆՔԻ ՉԱՓԱԲԱԺԻՆՆԵՐԸ ԵՎ ԴՐԱՆՑ ՇԱՀԱԳՈՐԾՄԱՆ ԺԱՄԿԵՏՆԵՐԸ, ԱՆԿՈՂՆԱՅԻՆ ՈՒ ՀԻԳԻԵՆԻԿ ՊԱՐԱԳԱՆԵՐԻ 1 2 3 4 5 ՉԱՓԱԲԱԺԻՆՆԵՐԸ ԵՎ ԴՐԱՆՑ ՇԱՀԱԳՈՐԾՄԱՆ ԺԱՄԿԵՏՆԵՐԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ Մանրէային 3 ամիս Ամիսը 1 անգամ դիզենտերիա, Վարակաբան ՄԱՍԻՆ 1. կոլիտներ, (թերապևտ) 10 ԱՊՐԻԼԻ 2003 ԹՎԱԿԱՆԻ N 413-Ն էնտերիտներ Քրոնիկ 6 ամիս Ամիսը 1 անգամ Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարության դիզենտերիա, Վարակաբան քրեակատարողական հիմնարկներում պահվող անձանց սննդամթերքով, հանդերձանքով, 2. երկարամյա ոչ (թերապևտ) անկողնային ու հիգիենիկ պարագաներով ապահովելու պայմանները բարելավելու կանոնավոր կղանք նպատակով Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը որոշում է. Որովայնային տիֆ, 3 ամիս Ամիսը 1 անգամ Վարակաբան 1. Հաստատել` 3. պարատիֆ A, B (թերապևտ) ա) Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարության Որովայնային տիֆի Ամիսը 1 անգամ քրեակատարողական հիմնարկներում պահվող անձանց սննդի օրական միջին Հաստատությունում և պարատիֆի A, B չափաբաժինները` համաձայն N 1 հավելվածի. 4. գտնվելու Թերապևտ քրոնիկ ընթացքում բ) Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարության վիրուսակիրներ քրեակատարողական հիմնարկներում պահվող անձանց հանդերձանքի չափաբաժինները և Վիրուսային 3 ամիս Ամիսը 1 անգամ (առավել դրանց շահագործման ժամկետները` համաձայն N 2 հավելվածի. Վարակաբան 5. հեպատիտ A հաճախ՝ առողջական (թերապևտ) գ) Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարության վիճակից ելնելով) քրեակատարողական հիմնարկներում պահվող անձանց անկողնային և հիգիենիկ պարագաների չափաբաժիններն ու դրանց շահագործման ժամկետները` համաձայն N 3 հավելվածի: 2. Ուժը կորցրած ճանաչել Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 1998 թվականի նոյեմբերի 11-ի «Հայաստանի Հանրապետության հատուկ սպառողների սննդի օրական միջին նորմաների մասին» N 706 որոշման 3-րդ կետը և 1999 թվականի մարտի 2-ի «Հայաստանի Հանրապետության հատուկ սպառողների հանդերձանքի նորմաների մասին» N 107 որոշման 1- ին կետի «բ» ենթակետը: ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ԱՇԽԱՏԱԿԱԶՄԻ 3. Սույն որոշումն ուժի մեջ է մտնում պաշտոնական հրապարակմանը հաջորդող օրվանից: ՂԵԿԱՎԱՐ-ՆԱԽԱՐԱՐ Մ. ԹՈՓՈՒԶՅԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԱՐՉԱՊԵՏ Ա. ՄԱՐԳԱՐՅԱՆ

2003 թ. ապրիլի 21 Երևան

~421 421 ~ ~422 422 ~ ՀԱՎԵԼՎԱԾ N 1 ՀԱՎԵԼՎԱԾ N 2 ՀՀ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ 2003 ԹՎԱԿԱՆԻ ՀՀ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ 2003 ԹՎԱԿԱՆԻ ԱՊՐԻԼԻ 10-Ի N 413-Ն ՈՐՈՇՄԱՆ ԱՊՐԻԼԻ 10-Ի N 413-Ն ՈՐՈՇՄԱՆ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅԱՆ ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅԱՆ ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐՈՒՄ ՊԱՀՎՈՂ ԱՆՁԱՆՑ ՍՆՆԴԻ ՕՐԱԿԱՆ ՄԻՋԻՆ ՉԱՓԱԲԱԺԻՆՆԵՐԸ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐՈՒՄ ՊԱՀՎՈՂ ԱՆՁԱՆՑ ՀԱՆԴԵՐՁԱՆՔԻ ՉԱՓԱԲԱԺԻՆՆԵՐԸ ԵՎ ԴՐԱՆՑ ՇԱՀԱԳՈՐԾՄԱՆ ԺԱՄԿԵՏՆԵՐԸ NN Անվանումը Չափի միավորը Քանակը NN Չափի Շահագործման ը/կ Անվանումը Քանակը ը/կ միավորը ժամկետը (տարի) 1. Հաց գրամ 650 1. Տղամարդու բամբակյա կոստյում լրակազմ 2 1 2. Ձավարեղեն գրամ 120 2. Տղամարդու բանվորական կոստյում լրակազմ 1 1 3. Մակարոնեղեն գրամ 30 3. Տղամարդու բամբակյա վերնաշապիկ հատ 2 1 4. Միս, մսամթերք (միս` ոսկորով) գրամ 90 (180) 4. Տղամարդու ներքնազգեստ լրակազմ 2 2 5. Կաթ (կաթի փոշի) գրամ 100 (14.3) 5. Տղամարդու բամբակյա շապիկ հատ 4 1 6. Ձուկ (առանց գլխի) գրամ 100 6. Տղամարդու վարտիք հատ 4 1 7. Կենդանական յուղ, մարգարին գրամ 45 7. Անդրավարտիքի գոտի հատ 1 2 8. Շաքար, շաքարավազ գրամ 40 8. Տղամարդու կաշվե կիսաճտքավոր կոշիկ զույգ 1 2 9. Կերակրի աղ գրամ 20 9. Տղամարդու կոշիկ զույգ 1 1 10. Թեյ (թեյաբույսեր) գրամ 2 10. Տղամարդու բամբակյա կիսագուլպա զույգ 6 1 11. Տոմատի մածուկ գրամ 5 11. Բամբակյա անդրավարտիք հատ 1 1 12. Դափնետերև գրամ 0.1 12. Բամբակյա գլխաշոր` գործվածքից հատ 2 2 13. Կարտոֆիլ գրամ 550 13. Կնոջ բաճկոն` աստառապատ հատ 1 2 14. Այլ բանջարեղեն գրամ 250 14. Բամբակյա զգեստ-կոստյում լրակազմ 1 1 15. Հյութեր գրամ 100 15. Զգեստ` բամբակյա գործվածքից հատ 1 1 16. Պանիր գրամ 25 Կնոջ վերնաշապիկ` բամբակյա 17. Միրգ գրամ 200 16. հատ 2 1 գործվածքից Հիվանդներին տրվող հավելյալ 17. Բամբակյա խալաթ հատ 1 1 սննդի չափաբաժինները 18. Կնոջ շապիկ հատ 4 1 1. Բուսական յուղ գրամ 20 19. Կրծկալ հատ 4 1 2. Կարագ գրամ 25 20. Կնոջ վարտիք հատ 6 1 3. Կաթ (կաթի փոշի) գրամ 100 21. Կնոջ բամբակյա կիսագուլպա զույգ 2 1 4. Հավի ձու հատ 1 22. Բամբակյա գուլպա (զուգագուլպա) զույգ 4 1 23. Կնոջ կաշվե կիսաճտքավոր կոշիկ զույգ 1 2 24. Կնոջ կոշիկ զույգ 2 1 25. Ձմեռային գլխարկ հատ 1 2 26. Ամառային գլխարկ հատ 1 1 27. Կիսաբրդյա ձեռնոց զույգ 1 1 28. Բամբակյա շարֆ հատ 1 2 29. Բամբակյա կիսավերարկու հատ 1 2 30. Հողաթափիկ, մաշիկ զույգ 1 1

~423 423 ~ ~424 424 ~ ՀԱՎԵԼՎԱԾ N 3 ՀՀ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՈՐՈՇՈՒՄԸ ՀՀ ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅԱՆ ՀՀ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ 2003 ԹՎԱԿԱՆԻ ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐՈՒՄ ՊԱՀՎՈՂ ԱՆՁԱՆՑ ՏՐՎՈՂ ՍՆՆԴԱՄԹԵՐՔԸ ԱՊՐԻԼԻ 10-Ի N 413-Ն ՈՐՈՇՄԱՆ ՄԵԿԸ ՄՅՈՒՍՈՎ ՓՈԽԱՐԻՆԵԼՈՒ ՉԱՓԱԲԱԺԻՆՆԵՐԸ, ԿԵՆՑԱՂԱՅԻՆ ԵՎ ԽՈՀԱՆՈՑԱՅԻՆ ՊԱՐԱԳԱՆԵՐԻ ՈՒ ՍԱՐՔԱՎՈՐՈՒՄՆԵՐԻ ՇԱՀԱԳՈՐԾՄԱՆ ԺԱՄԿԵՏՆԵՐԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅԱՆ ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ՄԱՍԻՆ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐՈՒՄ ՊԱՀՎՈՂ ԱՆՁԱՆՑ ԱՆԿՈՂՆԱՅԻՆ ՈՒ ՀԻԳԻԵՆԻԿ ՊԱՐԱԳԱՆԵՐԻ ՉԱՓԱԲԱԺԻՆՆԵՐԸ ԵՎ ԴՐԱՆՑ ՇԱՀԱԳՈՐԾՄԱՆ ԺԱՄԿԵՏՆԵՐԸ

NN Չափի Շահագործման ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՈՐՈՇՈՒՄ Անվանումը Քանակը ը/կ միավորը ժամկետը ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅԱՆ I. Անկողնային պարագաներ ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐՈՒՄ ՊԱՀՎՈՂ ԱՆՁԱՆՑ ՏՐՎՈՂ 1. Ծածկոց հատ 1 2 տարի ՍՆՆԴԱՄԹԵՐՔԸ ՄԵԿԸ ՄՅՈՒՍՈՎ ՓՈԽԱՐԻՆԵԼՈՒ ՉԱՓԱԲԱԺԻՆՆԵՐԸ, 2. Ներքնակ հատ 1 2 տարի ԿԵՆՑԱՂԱՅԻՆ ԵՎ ԽՈՀԱՆՈՑԱՅԻՆ ՊԱՐԱԳԱՆԵՐԻ ՈՒ ՍԱՐՔԱՎՈՐՈՒՄՆԵՐԻ ՇԱՀԱԳՈՐԾՄԱՆ ԺԱՄԿԵՏՆԵՐԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ 3. Բարձ հատ 1 2 տարի 31 ՀՈՒԼԻՍԻ 2003 ԹՎԱԿԱՆԻ N 961-Ն 4. Սավան հատ 4 1 տարի 5. Բարձի երես հատ 2 1 տարի Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը ՈՐՈՇՈՒՄ Է. 6. Երեսսրբիչ հատ 4 1 տարի 1. Հաստատել` 7. Հիգիենիկ սրբիչ հատ 2 1 տարի ա) Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարության II. Հիգիենիկ պարագաներ քրեակատարողական հիմնարկներում պահվող անձանց տրվող սննդամթերքը մեկը մյուսով 1. Օճառ` տնտեսական գրամ 200 ամսական փոխարինելու չափաբաժինները` համաձայն N 1 հավելվածի.

2. Օճառ` ձեռքի գրամ 100 ամսական բ) Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարության քրեակատարողական հիմնարկների կենցաղային և խոհանոցային պարագաների ու 3. Լվացքի փոշի (մեկ կգ լվացքի հաշվարկով) գրամ 40 ամսական սարքավորումների շահագործման ժամկետները` համաձայն N 2 հավելվածի: 4. Սպասք լվանալու նյութեր գրամ 30 ամսական 2. Սույն որոշումն ուժի մեջ է մտնում պաշտոնական հրապարակմանը հաջորդող օրվանից: 5. Ատամի մածուկ գրամ 50 ամսական 6. Ատամի խոզանակ հատ 1 1 տարի ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԱՐՉԱՊԵՏ Ա. ՄԱՐԳԱՐՅԱՆ 7. Զուգարանի թուղթ հատ 1 ամսական 8. Մեկանգամյա օգտագործման սափրող սարք հատ 3 ամսական 2003 թ. հուլիսի 31 9. Կնոջ հիգիենիկ պարագա հատ 5 ամսական Երևան

~ 425 ~ 425 426 ՀԱՎԵԼՎԱԾ N 1 4.4. Միս՝ թարմ, տավարի, խոզի, ոչխարի (ոսկորով) 200 գրամ ՀՀ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ 2003 ԹՎԱԿԱՆԻ ՀՈՒԼԻՍԻ 31-Ի N 961-Ն ՈՐՈՇՄԱՆ 4.5. Երշիկ՝ եփած, նրբերշիկ 100 գրամ 4.6. Երշիկ՝ ապխտած, կիսաապխտած, վետչինա 75 գրամ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅԱՆ ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ 4.7. Մսի պահածո 100 գրամ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐՈՒՄ ՊԱՀՎՈՂ ԱՆՁԱՆՑ ՏՐՎՈՂ ՍՆՆԴԱՄԹԵՐՔԸ ՄԵԿԸ ՄՅՈՒՍՈՎ ՓՈԽԱՐԻՆԵԼՈՒ 4.8. Ենթամթերք՝ 1-ին կարգի 200 գրամ ՉԱՓԱԲԱԺԻՆՆԵՐԸ 4.9. Ենթամթերք՝ 2-րդ կարգի 600 գրամ

NN Սննդամթերքի անվանումը Չափաբաժինները՝ 4.10. Ձուկ (առանց գլխի, սառեցված կամ աղ դրած) 140 գրամ ը/կ փոխարինվող փոխանակվող 4.11. Ձկան պահածո 120 գրամ սննդամթերքի սննդամթերքի 4.12. Պանիր 50 գրամ 1 2 3 4 4.13. Հավի ձու 2 հատ 1. Հաց (1-ին տեսակի ալյուրից) 100 գրամ 5. Կաթ 100 գրամ 1.1. Չորացրած հաց 60 գրամ 5.1. Կաթի փոշի 14,3 գրամ 1.2. Ալյուր՝ 1-ին տեսակի 75 գրամ 5.2. Խտացրած կաթ՝ շաքարով 20 գրամ 1.3. Հաց (բարձր տեսակի ալյուրից) 90 գրամ 5.3. Խտացրած կաթ՝ առանց շաքարի 30 գրամ 1.4. Հաց (2-րդ տեսակի ալյուրից) 105 գրամ 5.4. Մածուն, կեֆիր 100 գրամ 1.5. Տարեկանի հաց 110 գրամ 5.5. Թթվասեր 20 գրամ 1.6. Թխվածքաբլիթ 60 գրամ 5.6. Կաթնաշոռ 30 գրամ 1.7. Վաֆլի 55 գրամ 5.7. Կարագ 5 գրամ 1.8. Հացաբուլկեղեն 85 գրամ 5.8. Պանիր 12.5 գրամ 2. Ձավարեղեն` ցորենաձավար, գարեձավար, հաճար, 100 գրամ 5.9. Հավի ձու 0,5 հատ ոլոռ, բրինձ, հնդկաձավար, ոսպ, սիսեռ, լոբի, 6. Ձուկ (առանց գլխի) 100 գրամ տարեկանաձավար, կորեկաձավար, վարսակաձավար, սպիտակաձավար 6.1. Ձուկ՝ տարբեր տեսակի (գլխով) 130 գրամ

2.1. Մակարոնեղեն 100 գրամ 6.2. Ձկան պահածո՝ տարբեր տեսակի 80 գրամ

2.2. Ալյուր՝ 1-ին տեսակի 100 գրամ 6.3. Ձուկ (առանց գլխի)՝ սառեցված 100 գրամ

2.3. Կարտոֆիլ 500 գրամ 6.4. Ձկան ֆիլե 70 գրամ

2.4. Այլ բանջարեղեն 500 գրամ 6.5. Ձուկ՝ ապխտած, կիսաապխտած 75 գրամ

2.5. Բանջարեղենի թթու 500 գրամ 6.6. Ձուկ՝ չորացրած 50 գրամ

2.6. Չորացրած բանջարեղեն 100 գրամ 6.7. Միս, մսամթերք 70 գրամ

2.7. Չորացրած կարտոֆիլ 100 գրամ 7. Կենդանական յուղ, մարգարին 100 գրամ

2.8. Բանջարեղենի պահածո՝ առանց մսի 375 գրամ 7.1. Բուսական յուղ, ձեթ 100 գրամ

2.9. Լոբազգիների բնական կամ թույլ թթվեցրած պահածո 500 գրամ 7.2. Սալ-շպիկ 100 գրամ

3. Մակարոնեղեն` մակարոն, վերմիշել 100 գրամ 7.3. Կենդանական ճարպ 100 գրամ

3.1. Ձավարեղեն 100 գրամ 7.4. Կարագ 67 գրամ

3.2. Կարտոֆիլ 500 գրամ 8. Շաքար, շաքարավազ 100 գրամ

3.3. Ալյուր՝ 1-ին տեսակի 100 գրամ 8.1. Կարամել 50 գրամ

4. Միս, մսամթերք 100 գրամ 8.2. Մրգախյուս (ջեմ), մուրաբա, պովիդլո 140 գրամ

4.1. Միս՝ առանց ոսկորի, ֆիլե 100 գրամ 8.3. Մարմելադ 130 գրամ

4.2. Թռչունի միս՝ փետրած 150 գրամ 8.4. Թխվածքաբլիթ 100 գրամ

4.3. Թռչունի միս՝ չփետրած 200 գրամ 9. Թեյ (թեյաբույսեր) 100 գրամ

~427 427 ~ ~428 428 ~ 9.1. Թեյ՝ լուծվող 80 գրամ 15.5. Մածուն, կեֆիր 800 գրամ 9.2. Սուրճ 100 գրամ 16. Միրգ 100 գրամ 9.3. Կակաոյի փոշի 100 գրամ 16.1. Մրգահյութ 100 գրամ 10. Տոմատի մածուկ 100 գրամ 16.2. Հատապտուղ՝ թարմ 100 գրամ 10.1. Տոմատի պյուրե 200 գրամ 16.3. Ձմերուկ 300 գրամ 10.2. Տոմատի սոուս 100 գրամ 16.4. Սեխ 200 գրամ 10.3. Տոմատի հյութ 500 գրամ 16.5. Չորացրած միրգ, չիր 20 գրամ 10.4. Լոլիկ՝ թարմ 500 գրամ 16.6. Կոմպոտ 50 գրամ 10.5. Տոմատի փոշի 33 գրամ 16.7. Հյութի փոշի 20 գրամ 11. Դափնետերև 100 գրամ 16.8. Մուրաբա, մրգախյուս (ջեմ), պովիդլո, խտահյութ 11.1. Չորացրած կանաչի 200 գրամ (սիրոպ) 30 գրամ

11.2. Թարմ կանաչի 1000 գրամ 16.9. Կիսել՝ չոր 30 գրամ

12. Կարտոֆիլ 100 գրամ 17. Բուսական յուղ 100 գրամ

12.1. Այլ թարմ բանջարեղեն 100 գրամ 17.1. Կենդանական յուղ, մարգարին 100 գրամ

12.2. Բանջարեղենի թթու 100 գրամ 17.2. Կարագ 67 գրամ

12.3. Կարտոֆիլ՝ չորացրած 20 գրամ 18. Հավի ձու 1 հատ

12.4. Բանջարեղեն՝ չորացրած 20 գրամ 18.1. Պանիր 25 գրամ

12.5. Ձավարեղեն 20 գրամ 18.2. Կաթ 200 գրամ

12.6. Մակարոնեղեն 20 գրամ 18.3. Միս, մսամթերք 50 գրամ

13. Այլ բանջարեղեն` կաղամբ, գազար, ճակնդեղ, սոխ և 100 գրամ 18.4. Ձվի փոշի 15 գրամ այլն 13.1. Կարտոֆիլ 100 գրամ 13.2. Բանջարեղենի թթու 100 գրամ 13.3. Կարտոֆիլ՝ չորացրած 20 գրամ 13.4. Բանջարեղեն՝ չորացրած 20 գրամ 13.5. Ձավարեղեն 20 գրամ 14. Հյութ 100 գրամ 14.1. Միրգ՝ թարմ 100 գրամ 14.2. Հատապտուղ՝ թարմ 100 գրամ 14.3. Հյութի փոշի 20 գրամ 14.4. Մուրաբա, մրգախյուս (ջեմ), պովիդլո, խտահյութ (սիրոպ) 30 գրամ 14.5. Կիսել՝ չոր 30 գրամ 14.6. Կոմպոտ 50 գրամ 15. Պանիր 100 գրամ 15.1. Կաթ 800 գրամ 15.2. Կաթնաշոռ 240 գրամ 15.3. Հավի ձու 4 հատ 15.4. Թթվասեր 160 գրամ

~429 429 ~ ~430 430 ~ ՀԱՎԵԼՎԱԾ N 2 30. Սեղան` համակարգչի 6 ՀՀ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ 2003 ԹՎԱԿԱՆԻ ՀՈՒԼԻՍԻ 31-Ի N 961-Ն ՈՐՈՇՄԱՆ 31. Սեղան` քարտերի համար 6 32. Սեղան` կցվող 8 ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅԱՆ ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ 33. Սեղան` ճաշի, նստարանների հետ միասին 5 ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐԻ ԿԵՆՑԱՂԱՅԻՆ ԵՎ ԽՈՀԱՆՈՑԱՅԻՆ ՊԱՐԱԳԱՆԵՐԻ ՈՒ ՍԱՐՔԱՎՈՐՈՒՄՆԵՐԻ 34. Սեղան` 4-տեղանի՝ իր աթոռներով 4 ՇԱՀԱԳՈՐԾՄԱՆ ԺԱՄԿԵՏՆԵՐԸ 35. Սեղան՝ արդուկելու համար 5

NN Անվանումը Շահագործման 36. Աթոռ` կոշտ 5 ը/կ ժամկետը 37. Աթոռ` կիսափափուկ 4 (տարի) 38. Պահարան 8 1 2 3 39. Հայելի՝ վարսավիրանոցի համար 8 1. Խցիկ` ախտահանիչ 8 40. Մազ խուզելու մեքենա` էլեկտրական 3 2. Լվացքի մեքենա` արդյունաբերական 8 41. Մազ խուզելու մեքենա` մեխանիկական 3 3. Ցենտրիֆուգա 8 42. Կարի մեքենա 10 4. Թմբուկ` չորացնող 8 43. Սեղան՝ կոշիկների նորոգման համար 6 5. Մեքենա` արդուկող 8 44. Աթոռակ` կոշկակարի 4 6. Լվացքի մեքենա՝ կենցաղային 5 45. Կարի մեքենա՝ կոշկակարի 10 7. Մահճակալ` մետաղյա 8 46. Կաթսա՝ ալյումինե, ձուլած, 9,5 լ 3 8. Պահարանիկ 5 47. Կաթսա՝ ալյումինե, ձուլած, 6,0 լ 2 9. Աթոռակ 5 48. Պատառաքաղ՝ ալյումինե 1 10. Սեղան` ուղղանկյուն 8 49. Բաժակ՝ ալյումինե, 0,5 լ 2 11. Տակդիր՝ ջրի բաքի համար 6 50. Կաթսա` ալյումինե, խորը, 2,3 - 3,3 լ 3 12. Էլեկտրաեռուցիչ 3 51. Շերեփ՝ ճաշաբաժանման, ձուլած 0,2 լ 2 13. Բարձրախոս 3 52. Գդալ՝ ալյումինե 0,5 14. Գրատախտակ` դասարանային 7 53. Գդալ՝ ալյումինե, թեյի 1 15. Բազմոց՝ կոշտ 6 54. Ափսե՝ ալյումինե, 1-ին ճաշատեսակի, 3 մմ 2 16. Ամբիոն 8 55. Ափսե՝ ալյումինե, 1-ին ճաշատեսակի, 2-2,5 մմ 2 17. Մահճակալ` փայտյա 8 56. Ափսե՝ ալյումինե, 1-ին ճաշատեսակի, 1,2-1,5 մմ 1 18. Բազկաթոռ` փափուկ 6 57. Ափսե՝ ալյումինե, փոքր, 2-րդ ճաշատեսակի, Փ 200 3 մմ 2 19. Բազկաթոռ` կիսափափուկ 6 58. Ափսե՝ ալյումինե, փոքր, 2-րդ ճաշատեսակի, Փ 200 2-2,5 մմ 2 20. Բազկաթոռ` վարսավիրանոցային 8 59. Ափսե՝ ալյումինե, փոքր, 2-րդ ճաշատեսակի, Փ 200 1 21. Բազկաթոռ` ակումբային 8 1,2-1,5 մմ 22. Թախտ` կիսափափուկ 5 60. Թեյնիկ՝ ալյումինե, ձուլած, 5 լ 3 23. Աստիճան` շարժական 5 61. Կշեռք` սեղանի, 10-20 կգ կշռաքարերով 8 24. Դարակ` փայտյա 5 62. Կշեռք` ապրանքային, 100-200 կգ 8 25. Սեղան` մեկ պահարանիկով 8 63. Կշեռք` ապրանքային 500-1000 կգ 8 26. Սեղան` երկու պահարանիկով 8 64. Էլեկտրոնային եռացուցիչ` անդադար աշխատանքի 27. Սեղան՝ նիստերի համար 8 համար (թեյի սպասք, ամանեղեն լվանալու) 2

28. Սեղան` դասարանի 8 65. Կաթսա՝ ճաշաեփման` չուգունե 8 29. Սեղան` դահլիճային 8

~431 431 ~ ~432 432 ~ էլեկտրական, շոգիով 5 96. Սառնարան` կենցաղային 8 գազային 4 97. Բաք` խմելու ջրի համար, ծորակով, ցինկե 2 66. Մեքենա` կարտոֆիլ մաքրող, մեխանիկական, 98. Դեժ` 140-330 լ տարողությամբ 8 150-200 կգ/ժամ, 350-400 կգ/ժամ 2 99. Մեքենա` խմոր խառնելու համար 8 67. Մեքենա` բանջարեղեն մանրացնող 8 100. Վառարան՝ հացաթխման համար 8 68. Մեքենա` ամանեղեն լվացող 2000, 1000, 500, ափսե/ժամ 3,5 101. Տակառ՝ ձեթի համար, 200 լ, երկաթե 6 69. Մսաղաց` մեխանիկական, էլեկտրական, 110-150 կգ/ժամ, 300-350 կգ/ժամ 4 102. Պոմպ՝ ձեռքի ձեթի համար 4

70. Մսաղաց՝ ձեռքի, 15-25 կգ/ժամ 4 103. Ստելաժներ՝ փայտյա կամ երկաթյա 5

71. Մեքենա` բանջարեղեն կտրող 5 104. Սեղաններ` արտադրական, մետաղյա 6

72. Մեքենա` հաց կտրող 4 105. Հացաթխման կաղապարներ 1

73. Սալօջախ՝ էլեկտրոնային, մինչև 1 մ2 մակերեսով 5 74. Սառնարան՝ 5-25 տ 8 75. Սառնարան` խցիկային, պարենային, պահեստի համար, 6-9 մ3 և 12-18 մ3 8 76. Սառնարան-պահարան՝ խոհանոցի համար՝ 0,4 մ3, 0,6-0,8 մ3 և 1,2-1,25 մ3 8 77. Բեռնասայլակ՝ 130-400 կգ 8 78. Վաննաներ-լվացարաններ՝ 3, 2, 1 -տեղանոց, մետաղե` ալյումինե, ցինկե 2 չժանգոտվող մետաղից 5 79. Սեղան` արտադրական 5 80. Սեղան՝ մետաղե, կտրտման, մշակման համար՝ ալյումինե 3 չժանգոտվող մետաղից 6 81. Տարողություն՝ կափարիչով, սննդի մնացորդների համար՝ մետաղե 2 82. Պատառաքաղ` խոհարարական, կաթսայի համար 4 83. Կաթսա՝ ալյումինե, խորը, 1,5-12 լ 2 84. Կաթսա՝ ալյումինե, երկար բռնիչներով, 10-15 լ 2 85. Կաթսա՝ ալյումինե, սալօջախի համար՝ 20-50 լ 2 86. Գդալ՝ ճաշաբաժանման, չժանգոտվող մետաղից, 0,2, 0,5-0,75 լ 4 87. Գդալ՝ ալյումինե, ճաշաբաժանման, 0,2 լ 1 88. Թավա` չուգունե 4 89. Տաշտ` ցինկե, կլոր 1,5 90. Տաշտ` ցինկե , օվալաձև 1,5 91. Կաթի բիդոն՝ 36-38 լ 4 92. Շերեփ՝ ալյումինե, ձուլած, 2 լ 2 93. Քափքաշ` ալյումինե 1 94. Քամիչ՝ ալյումինե, 7 լ 2 95. Թերմոս՝ 36 լ` ալյումինե բաժակներով 1,5

~433 433 ~ ~434 434 ~ ՀԱՎԵԼՎԱԾ 1 ՀՀ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՀՐԱՄԱՆԱԳԻՐԸ ՊԱՏԻԺԸ ԿՐԵԼՈՒՑ ՊԱՅՄԱՆԱԿԱՆ ՎԱՂԱԺԱՄԿԵՏ ԱԶԱՏԵԼՈՒ, ՊԱՏԺԻ ՉԿՐԱԾ ՄԱՍՆ ԱՎԵԼԻ ՄԵՂՄ ՊԱՏԺԱՏԵՍԱԿՈՎ ՓՈԽԱՐԻՆԵԼՈՒ ԿԱՐԳ ՀԱՐՑԵՐՈՎ ԱՆԿԱԽ ՀԱՆՁՆԱԺՈՂՈՎՆԵՐԻ ԿԱԶՄԱՎՈՐՄԱՆ ԵՎ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ ԿԱՐԳԸ ՍԱՀՄԱՆԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ ՊԱՏԻԺԸ ԿՐԵԼՈՒՑ ՊԱՅՄԱՆԱԿԱՆ ՎԱՂԱԺԱՄԿԵՏ ԱԶԱՏԵԼՈՒ, ՊԱՏԺԻ ՉԿՐԱԾ ՄԱՍՆ ԱՎԵԼԻ ՄԵՂՄ ՊԱՏԺԱՏԵՍԱԿՈՎ ՓՈԽԱՐԻՆԵԼՈՒ ՀԱՐՑԵՐՈՎ ԱՆԿԱԽ ՀԱՆՁՆԱԺՈՂՈՎՆԵՐԻ ԿԱԶՄԱՎՈՐՄԱՆ ԵՎ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ

Գ Լ ՈՒ Խ 1 ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՀՐԱՄԱՆԱԳԻՐԸ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԴՐՈՒՅԹՆԵՐ 1. Սույն կարգով սահմանվում է պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու, ՊԱՏԻԺԸ ԿՐԵԼՈՒՑ ՊԱՅՄԱՆԱԿԱՆ ՎԱՂԱԺԱՄԿԵՏ ԱԶԱՏԵԼՈՒ, ՊԱՏԺԻ ՉԿՐԱԾ պատժի չկրած մասն ավելի մեղմ պատժատեսակով փոխարինելու հարցերով անկախ ՄԱՍՆ ԱՎԵԼԻ ՄԵՂՄ ՊԱՏԺԱՏԵՍԱԿՈՎ ՓՈԽԱՐԻՆԵԼՈՒ ՀԱՐՑԵՐՈՎ ԱՆԿԱԽ հանձնաժողովների կազմավորման և գործունեության կարգը: ՀԱՆՁՆԱԺՈՂՈՎՆԵՐԻ ԿԱԶՄԱՎՈՐՄԱՆ ԵՎ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ ԿԱՐԳԸ ՍԱՀՄԱՆԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ Գ Լ ՈՒ Խ 2 ՀԱՆՁՆԱԺՈՂՈՎՆԵՐԻ ԿԱԶՄԱՎՈՐՄԱՆ ԿԱՐԳԸ 2. Միջին ծանրության, ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցագործություն կատարելու Հիմք ընդունելով Հայաստանի Հանրապետության քրեակատարողական օրենսգրքի 114-րդ համար որոշակի ժամկետով կամ ցմահ ազատազրկման դատապարտված անձին պատիժը հոդվածի 3-րդ մասը` որոշում եմ. կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու կամ պատժի չկրած մասն ավելի մեղմ 1. Սահմանել պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու, պատժի չկրած պատժատեսակով փոխարինելու միջնորդագիր ներկայացնելու վերաբերյալ պատիժը մասն ավելի մեղմ պատժատեսակով փոխարինելու հարցերով անկախ հանձնաժողովների կատարող հիմնարկի վարչակազմի որոշմանը հավանություն տալու կամ չտալու նպատակով կազմավորման և գործունեության կարգը` համաձայն 1-ին հավելվածի: ստեղծվում են պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու, պատժի չկրած մասն 2. Հաստատել պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու, պատժի չկրած ավելի մեղմ պատժատեսակով փոխարինելու հարցերով անկախ հանձնաժողովներ մասն ավելի մեղմ պատժատեսակով փոխարինելու հարցերով անկախ հանձնաժողովների (այսուհետ` հանձնաժողովներ), որոնց կազմերում ընդգրկվում են համապատասխան կազմերը` համաձայն 2-րդ հավելվածի: գերատեսչությունների և հասարակության ներկայացուցիչներ: 3. Հայաստանի Հանրապետության կառավարությանը՝ ապահովել պատիժը կրելուց 3. Հանձնաժողովների անհատական կազմերը, ըստ սպասարկվող քրեակատարողական պայմանական վաղաժամկետ ազատելու, պատժի չկրած մասն ավելի մեղմ պատժատեսակով հիմնարկների ցանկի, հաստատում է Հայաստանի Հանրապետության Նախագահը: փոխարինելու հարցերով անկախ հանձնաժողովների գործունեության ֆինանսավորումը: 4. Յուրաքանչյուր հանձնաժողով կազմված է 8 անդամից, այդ թվում` հանձնաժողովի նախագահից: (4-րդ կետը փոփ. 06.07.07 ՆՀ-169-Ն) ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ 5. Հանձնաժողովների նախագահների և անդամների լիազորությունների ժամկետը ՆԱԽԱԳԱՀ Ռ. ՔՈՉԱՐՅԱՆ սահմանվում է մինչև 2009 թվականի դեկտեմբերի 31-ը: (5-րդ կետը փոփ. 31.08.09 ՆՀ-205-Ն) 2006 թ. հուլիսի 31 Երևան 6. Հանձնաժողովի աշխատակարգային որոշմամբ ստեղծվում են հանձնաժողովի առնվազն ՆՀ-163-Ն երկու անդամներից կազմված ենթահանձնաժողովներ, որոնք, ըստ քրեակատարողական հիմնարկների, նախապատրաստում են հանձնաժողովի քննարկման համար հարցեր: Ենթահանձնաժողովի անդամները պետք է փոխվեն ռոտացիոն կարգով, որպեսզի նույն անձը նույն քրեակատարողական հիմնարկի հետ կապված հարցերի նախապատրաստմանը մասնակցի ոչ ավելի, քան երեք ամիս անընդմեջ:

Գ Լ ՈՒ Խ 3 ՀԱՆՁՆԱԺՈՂՈՎՆԵՐԻ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ ԿԱՐԳԸ 7. Պատիժը կատարող հիմնարկի վարչակազմը միջին ծանրության, ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցագործություն կատարելու համար որոշակի ժամկետով կամ ցմահ ազատազրկման դատապարտված անձին պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու, պատժի չկրած մասն ավելի մեղմ պատժատեսակով փոխարինելու միջնորդագիր

~ 436 ~ ~435 435 ~ 436 ներկայացնելու վերաբերյալ որոշումն ընդունելուց հետո եռօրյա ժամկետում այն Ձայների հավասարության դեպքում համարվում է, որ հանձնաժողովը քվեարկել է պատիժը ներկայացնում է հանձնաժողովին` կցելով դատապարտյալի վերաբերյալ բնութագիրը: կատարող հիմնարկի վարչակազմի որոշմանը հավանություն տալուն կողմ: Ստացված որոշումների հիման վրա հանձնաժողովի նախագահը նախապատրաստում է 17. Օրակարգային բոլոր հարցերը սպառելուց հետո հանձնաժողովն ամբողջ կազմով հանձնաժողովի նիստի օրակարգը և ոչ ուշ, քան մինչև յուրաքանչյուր ամսվա 5-րդ օրն ամփոփում է քվեարկության արդյունքները: Եթե քվեաթերթիկում տվյալ դատապարտյալի առաքում հանձնաժողովի անդամներին, ինչպես նաև քրեակատարողական հիմնարկի պետին: մասով կատարվել է միաժամանակ «կողմ» և «դեմ» նշում կամ ընդհանրապես նշում չի Ենթահանձնաժողովը ոչ ուշ, քան մինչև յուրաքանչյուր ամսվա 15-րդ օրը, կատարվել, ապա համարվում է, որ հանձնաժողովի անդամը տվյալ դատապարտյալի մասով քրեակատարողական հիմնարկի ղեկավարի հետ համաձայնեցված օրը այցելում է պատիժը քվեարկությանը չի մասնակցել: կատարող հիմնարկ, ծանոթանում դատապարտյալի անձնական գործին, մեկուսի հանդիպում 18. Քվեարկության արդյունքների հիման վրա հանձնաժողովն ընդունում է որոշումներ` նրա հետ, անհրաժեշտության դեպքում հանդիպում է նաև պատիժը կատարող հիմնարկի պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու, պատժի չկրած մասն ավելի մեղմ վարչակազմի հետ: պատժատեսակով փոխարինելու, միջնորդագիր ներկայացնելու վերաբերյալ պատիժը 8. Հանձնաժողովի գործունեությունն իրականացվում է նիստերի միջոցով, որոնք կատարող հիմնարկի վարչակազմի որոշմանը հավանություն տալու կամ չտալու մասին: հրավիրվում են ոչ ուշ, քան մինչև յուրաքանչյուր ամսվա 25-րդ օրը` Հայաստանի 19. Հանձնաժողովի որոշումներն ստորագրում է նիստը նախագահողը: Հանրապետության արդարադատության նախարարության քրեակատարողական վարչության Հանձնաժողովի նիստերի վերաբերյալ կազմվում է արձանագրություն, որը ստորագրում է շենքում: նիստը նախագահողը: 9. Հանձնաժողովի նիստերը հրավիրում և վարում է հանձնաժողովի նախագահը, իսկ նրա 20. Որոշումն ընդունելուց հետո ոչ ուշ, քան հաջորդ օրն այն ուղարկվում է պատիժը բացակայության դեպքում` հանձնաժողովի նախագահի հանձնարարությամբ՝ հանձնաժողովի կատարող հիմնարկի վարչակազմ: անդամներից մեկը: 21. Հանձնաժողովի որոշումները բողոքարկման ենթակա չեն, բացառությամբ այն դեպքերի, 10. Հանձնաժողովի նիստերն իրավազոր են, եթե դրանց մասնակցում են հանձնաժողովի երբ որոշումները կայացվել են սույն կարգի խախտմամբ: անդամների կեսից ավելին: 22. Հանձնաժողովի գործունեության իրականացման հետ կապված տեխնիկական և 11. Հանձնաժողովի նիստն սկսվելուց անմիջապես հետո հանձնաժողովի անդամներին կազմակերպական աշխատանքներն իրականացվում են Հայաստանի Հանրապետության բաժանվում է քվեաթերթիկ, որում, ըստ օրակարգային հարցերի հերթականության, արդարադատության նախարարության քրեակատարողական վարչության միջոցով: ընդգրկվում են նիստի օրակարգի բոլոր դատապարտյալների անուն-ազգանունները: Քվեաթերթիկում յուրաքանչյուր դատապարտյալի անուն-ազգանունից հետո գրվում են «կողմ եմ» և «դեմ եմ» բառերը` նշումի համար նախատեuված դատարկ քառանկյուններով: 12. Հանձնաժողովի նիստի ժամանակ օրակարգային հարցերը քննարկվում են ըստ հերթականության: Նիստը նախագահողը հայտարարում է օրակարգային հարցը՝ ընթերցելով դատապարտյալի անուն-ազգանունը, այնուհետև համապատասխան ենթահանձնաժողովի անդամները ներկայացնում են իրենց կարծիքները, որից հետո անցկացվում է հարցի քննարկում: Մինչև օրակարգային հաջորդ հարցին անցնելը հանձնաժողովը քննարկվող օրակարգային հարցի վերաբերյալ անցկացնում է սույն կարգով սահմանված քվեարկություն: 13. Հանձնաժողովն իր քննարկմանը ներկայացված հարցի վերաբերյալ կարող է պահանջել լրացուցիչ նյութեր, կատարել հարցումներ: Նման դեպքում հանձնաժողովի աշխատակարգային որոշմամբ քննարկումը կարող է հետաձգվել և տեղափոխվել հաջորդ նիստ: 14. Հանձնաժողովի նիստերին հանձնաժողովի կամ հանձնաժողովի նախագահի նախաձեռնությամբ կարող է հրավիրվել համապատասխան որոշում կայացրած պատիժը կատարող հիմնարկի ղեկավարը: 15. Հանձնաժողովի աշխատակարգային որոշումներն ընդունվում են բաց քվեարկությամբ՝ քվեարկությանը մասնակցած հանձնաժողովի անդամների ձայների պարզ մեծամասնությամբ: 16. Դատապարտյալին պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու կամ պատժի չկրած մասն ավելի մեղմ պատժատեսակով փոխարինելու միջնորդագիր ներկայացնելու վերաբերյալ պատիժը կատարող հիմնարկի վարչակազմի որոշմանը հավանություն տալու կամ չտալու վերաբերյալ որոշումներն ընդունվում են քվեարկությանը մասնակցած հանձնաժողովի անդամների ձայների պարզ մեծամասնությամբ` գաղտնի քվեարկությամբ: Հանձնաժողովի յուրաքանչյուր անդամ գաղտնի քվեարկության ժամանակ ունի մեկ ձայնի իրավունք և պետք է քվեարկի պատիժը կատարող հիմնարկի վարչակազմի որոշմանը հավանություն տալուն դեմ կամ կողմ:

~437 437 ~ ~438 438 ~ Բ. «ԱԲՈՎՅԱՆ», «ՆՈՒԲԱՐԱՇԵՆ», «ՎԱՐԴԱՇԵՆ» ԵՎ «ԷՐԵԲՈՒՆԻ» ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐԸ ՀԱՎԵԼՎԱԾ 2 ՍՊԱՍԱՐԿՈՂ ՀԱՆՁՆԱԺՈՂՈՎ

ԿԱԶՄԵՐ Հովհաննես Հայաստանի Հանրապետության կառավարությանն առընթեր ՊԱՏԻԺԸ ԿՐԵԼՈՒՑ ՊԱՅՄԱՆԱԿԱՆ ՎԱՂԱԺԱՄԿԵՏ ԱԶԱՏԵԼՈՒ, ՊԱՏԺԻ ՉԿՐԱԾ ՄԱՍՆ ԱՎԵԼԻ ՄԵՂՄ ՀՈՒՆԱՆՅԱՆ Հայաստանի Հանրապետության ոստիկանության պետի տեղակալ ՊԱՏԺԱՏԵՍԱԿՈՎ ՓՈԽԱՐԻՆԵԼՈՒ ՀԱՐՑԵՐՈՎ ԱՆԿԱԽ ՀԱՆՁՆԱԺՈՂՈՎՆԵՐԻ (հանձնաժողովի նախագահ)

Ա. «ԳՈՐԻՍ», «ՄԵՂՐԻ», «ԵՐԵՎԱՆ-ԿԵՆՏՐՈՆ» ԵՎ «ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻ ՀԻՎԱՆԴԱՆՈՑ» Ռոմիկ Հայաստանի Հանրապետության կառավարությանն առընթեր ազգային ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐԸ ՍՊԱՍԱՐԿՈՂ ՀԱՆՁՆԱԺՈՂՈՎ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ անվտանգության ծառայության տնօրենի տեղակալ

Արմեն ԵՐԻՑՅԱՆ Հայաստանի Հանրապետության կառավարությանն առընթեր Հովակիմ Հայաստանի Հանրապետության Նախագահի աշխատակազմի Հայաստանի Հանրապետության ոստիկանության պետի տեղակալ ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ իրավաբանական վարչության խորհրդատու (հանձնաժողովի նախագահ) (4-ՐԴ ՏՈՂՆ ՈՒԺԸ ԿՈՐՑՐԵԼ Է 06.07.07 ՆՀ-169-Ն) Հայկ ԴԱՐԲԻՆՅԱՆ Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարի առաջին տեղակալ Սուրեն ՔՐՄՈՅԱՆ Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարի խորհրդական Հրաչյա Հայաստանի Հանրապետության կառավարությանն առընթեր ազգային ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ անվտանգության ծառայության տնօրենի առաջին տեղակալ Ռաֆիկ Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ նախարարության քրեակատարողական վարչության պետի տեղակալ

Վարդան ՄԱԿԱՐՅԱՆ Հայաստանի Հանրապետության Նախագահի աշխատակազմի Տիգրան Մարդու իրավունքների պաշտպանի աշխատակազմի կադրերի բաժնի պետ ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ քաղաքացիական, սոցիալ-տնտեսական և մշակութային իրավունքների վերականգնման խմբի ավագ մասնագետ (5-ՐԴ ՏՈՂՆ ՈՒԺԸ ԿՈՐՑՐԵԼ Է 06.07.07 ՆՀ-169-Ն) (համաձայնությամբ)

Սամվել ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության Նիկոլայ փաստաբան (համաձայնությամբ) նախարարության քրեակատարողական վարչության կալանավորված ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ անձանց և դատապարտյալների հաշվառման բաժնի պետ Էլդա ԳՐԻՆ Երևանի պետական համալսարանի հոգեբանության տեսության և Գեորգի ԿՈՒՏՈՅԱՆ Մարդու իրավունքների պաշտպանի գլխավոր իրավախորհրդատու պատմության ամբիոնի դասախոս, հոգեբանական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, Մանկավարժահոգեբանական ակադեմիայի Գեորգի ԳՈՒԼՔԱՆՅԱՆ Հայաստանի Հանրապետության փաստաբանների պալատի իսկական անդամ (համաձայնությամբ): նախագահի տեղակալ (համաձայնությամբ) (ԿԱԶՄԸ ՓՈՓ. 04.12.06 ՆՀ-250-Ն, ՓՈՓ., ԽՄԲ. 06.07.07 ՆՀ-169-Ն, ՓՈՓ. 11.09.07 ՆՀ-204-Ն)

Հրանտ ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ Երևանի պետական համալսարանի հոգեբանության տեսության և պատմության ամբիոնի վարիչ, հոգեբանական գիտությունների Գ. «ՍԵՎԱՆ», «ՎԱՆԱՁՈՐ», «ԱՐԹԻԿ», «ԿՈՇ» ԵՎ «ՀՐԱԶԴԱՆ» ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐԸ ՍՊԱՍԱՐԿՈՂ ՀԱՆՁՆԱԺՈՂՈՎ դոկտոր, պրոֆեսոր (համաձայնությամբ): (ՎԵՐՆԱԳԻՐԸ ՓՈՓ. 27.02.08 ՆՀ-33-Ն, 12.05.09 ՆՀ-122-Ա)

(ԿԱԶՄԸ ՓՈՓ. 04.12.06 ՆՀ-250-Ն, ՓՈՓ., ԽՄԲ. 06.07.07 ՆՀ-169-Ն, ՓՈՓ. 23.01.08 ՆՀ-7-Ն) Գագիկ Հայաստանի Հանրապետության կառավարությանն առընթեր ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ Հայաստանի Հանրապետության ոստիկանության քննչական գլխավոր վարչության պետ (հանձնաժողովի նախագահ)

Ալեքսանդր Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարի ՂՈՒԿԱՍՅԱՆ տեղակալ

~ 439 ~ 439 ~440 440 ~ Վլադիմիր ՍԱՐԳՍՅԱՆ Հայաստանի Հանրապետության կառավարությանն առընթեր ազգային անվտանգության ծառայության քննչական վարչության պետ ՀՀ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՈՐՈՇՈՒՄԸ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻՆ ՊԱՏԻԺԸ ԿՐԵԼՈՒՑ ՊԱՅՄԱՆԱԿԱՆ ՎԱՂԱԺԱՄԿԵՏ ԱԶԱՏԵԼՈՒ ԿԱՄ ՊԱՏԺԻ ՉԿՐԱԾ ՄԱՍՆ ԱՎԵԼԻ ՄԵՂՄ ՊԱՏԺԱՏԵՍԱԿՈՎ (4-ՐԴ ՏՈՂՆ ՈՒԺԸ ԿՈՐՑՐԵԼ Է 06.07.07 ՆՀ-169-Ն) ՓՈԽԱՐԻՆԵԼՈՒ ՆԵՐԿԱՅԱՑՄԱՆ ՀԱՐՑԵՐԸ ՊԱՏԻԺԸ ԿԱՏԱՐՈՂ ՀԻՄՆԱՐԿԻ ԿՈՂՄԻՑ ՔՆՆԱՐԿՄԱՆ ԿԱՐԳԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ Տիգրան ԵՐԱՆՈՍՅԱՆ Հայաստանի Հանրապետության Նախագահի աշխատակազմի իրավաբանական վարչության գլխավոր մասնագետ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՈՐՈՇՈՒՄ Վաղինակ ՔՈՉԱՐՅԱՆ Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարության քրեակատարողական վարչության պետի տեղակալ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻՆ ՊԱՏԻԺԸ ԿՐԵԼՈՒՑ ՊԱՅՄԱՆԱԿԱՆ ՎԱՂԱԺԱՄԿԵՏ ԱԶԱՏԵԼՈՒ ԿԱՄ ՊԱՏԺԻ ՉԿՐԱԾ ՄԱՍՆ ԱՎԵԼԻ ՄԵՂՄ ՊԱՏԺԱՏԵՍԱԿՈՎ Ռուբեն Մարդու իրավունքների պաշտպանի աշխատակազմի ՓՈԽԱՐԻՆԵԼՈՒ ՆԵՐԿԱՅԱՑՄԱՆ ՀԱՐՑԵՐԸ ՊԱՏԻԺԸ ԿԱՏԱՐՈՂ ՀԻՄՆԱՐԿԻ ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ քրեադատավարական և զինծառայողների իրավունքների ԿՈՂՄԻՑ ՔՆՆԱՐԿՄԱՆ ԿԱՐԳԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ վերականգնման խմբի ավագ մասնագետ (համաձայնությամբ) 24 ՕԳՈՍՏՈՍԻ 2006 ԹՎԱԿԱՆԻ N 1304-Ն Հայաստանի Հանրապետության քրեակատարողական օրենսգրքի 114-րդ հոդվածի 2-րդ Գայանե ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ փաստաբան (համաձայնությամբ) մասին համապատասխան` Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը ՈՐՈՇՈՒՄ Է. 1. Հաստատել դատապարտյալին պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու Սեյրան ԱՄԻՐՅԱՆ Երևանի պետական համալսարանի հոգեբանության տեսության և կամ պատժի չկրած մասն ավելի մեղմ պատժատեսակով փոխարինելու ներկայացման պատմության ամբիոնի դոցենտ, հոգեբանական գիտությունների հարցերը պատիժը կատարող հիմնարկի կողմից քննարկման կարգը` համաձայն հավելվածի: թեկնածու(համաձայնությամբ): 2. Սույն որոշումն ուժի մեջ է մտնում պաշտոնական հրապարակման օրվան հաջորդող տասներորդ օրը: (ԿԱԶՄԸ ՓՈՓ. 06.07.07 ՆՀ-169-Ն, 15.01.08 ՆՀ-4-Ն, 27.02.08 ՆՀ-33-Ն, 22.10.08 ՆՀ-298-Ն, 31.08.09 ՆՀ-205-Ն) ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԱՐՉԱՊԵՏ Ա. ՄԱՐԳԱՐՅԱՆ

2006 թ. սեպտեմբերի 20 Երևան

~ 441 ~ 441 ~442 442 ~ 3) հանձնաժողովի քարտուղար` քրեակատարողական հիմնարկի կալանավորված անձանց ՀԱՎԵԼՎԱԾ և դատապարտյալների հաշվառման ստորաբաժանման ղեկավար, 4) անդամներ` ա) քրեակատարողական հիմնարկի պետի տեղակալներ, ԿԱՐԳ բ) քրեակատարողական հիմնարկի սոցիալական, հոգեբանական և իրավական ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻՆ ՊԱՏԻԺԸ ԿՐԵԼՈՒՑ ՊԱՅՄԱՆԱԿԱՆ ՎԱՂԱԺԱՄԿԵՏ աշխատանքների ստորաբաժանման ղեկավար, ԱԶԱՏԵԼՈՒ ԿԱՄ ՊԱՏԺԻ ՉԿՐԱԾ ՄԱՍՆ ԱՎԵԼԻ ՄԵՂՄ ՊԱՏԺԱՏԵՍԱԿՈՎ գ) քրեակատարողական հիմնարկի դատապարտյալների բժշկական սպասարկման ՓՈԽԱՐԻՆԵԼՈՒ ՆԵՐԿԱՅԱՑՄԱՆ ՀԱՐՑԵՐԸ ՊԱՏԻԺԸ ԿԱՏԱՐՈՂ ստորաբաժանման ղեկավար, ՀԻՄՆԱՐԿԻ ԿՈՂՄԻՑ ՔՆՆԱՐԿՄԱՆ դ) քրեակատարողական հիմնարկի անվտանգության ապահովման ստորաբաժանման ղեկավար: I. ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԴՐՈՒՅԹՆԵՐ Հանձնաժողովի քարտուղարը չի օգտվում ձայնի իրավունքից: 1. Սույն կարգով սահմանվում են որոշակի ժամկետով կամ ցմահ ազատազրկման ձևով Վարչական հանձնաժողովի որոշմամբ հանձնաժողովի կազմում կարող են ընդգրկվել նաև պատիժը կրող դատապարտյալին պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու այլ քրեակատարողական ծառայողներ, որոնց թիվը չպետք է լինի երկուսից ավելի: կամ պատժի չկրած մասն ավելի մեղմ պատժատեսակով փոխարինելու ներկայացման 5. Պատժի ժամկետի` օրենքով սահմանված մասը լրանալու դեպքում դատապարտյալին հարցերը պատիժը կատարող հիմնարկի կողմից քննարկման կարգն ու պայմանները, այդ պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու կամ պատժի չկրած մասն ավելի նպատակով վարչական հանձնաժողով ստեղծելը, դրա կազմն ու գործունեությունը, ինչպես մեղմ պատժատեսակով փոխարինելու ներկայացման հարցերը քննարկելու նպատակով նաև դատապարտյալին պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու կամ պատիժը կատարող հիմնարկի վարչական հանձնաժողովը մեկամսյա ժամկետում պարտադիր պատժի չկրած մասն ավելի մեղմ պատժատեսակով փոխարինելու ներկայացման հրավիրում է նիստ: Նիստն իրավազոր է, եթե դրան մասնակցում է հանձնաժողովի ընթացակարգը: անդամների կեսից ավելին: 2. Որոշակի ժամկետով կամ ցմահ ազատազրկման ձևով պատիժը կրող Վարչական հանձնաժողովի նիստերին կարող են մասնակցել Հայաստանի դատապարտյալներին պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու կամ պատժի Հանրապետության արդարադատության նախարարության քրեակատարողական վարչության չկրած մասն ավելի մեղմ պատժատեսակով փոխարինելու ներկայացման գործընթացն և քրեակատարողական հիմնարկի ծառայողները, հասարակական դիտորդների խմբի իրականացնում են Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարության անդամները, որոնք քվեարկության իրավունք չունեն: քրեակատարողական հիմնարկները (այսուհետ` քրեակատարողական հիմնարկ): Նիստը վարում է վարչական հանձնաժողովի նախագահը, իսկ նրա բացակայության 3. Դատապարտյալներին պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու կամ դեպքում՝ հիմնարկի պետին փոխարինող անձը: պատժի չկրած մասն ավելի մեղմ պատժատեսակով փոխարինելու ներկայացման գործընթացի 6. Դատապարտյալին պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու կամ արդյունքներն ամփոփում ու դրանց վերլուծությունն իրականացնում է Հայաստանի պատժի չկրած մասն ավելի մեղմ պատժատեսակով փոխարինելու հարցը վարչական Հանրապետության արդարադատության նախարարության քրեակատարողական հանձնաժողովին ներկայացնում է հանձնաժողովի նախագահի տեղակալը` հիմք ընդունելով վարչությունը` բացառությամբ Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ դատապարտյալի անձնական գործը, որում պետք է ներառված լինի նաև դատապարտյալի նախատեսված դեպքերի: վերաբերյալ բնութագիրը: 7. Հարցի քննարկումը տեղի է ունենում դատապարտյալի ներկայությամբ` նրա II. ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻՆ ՊԱՏԻԺԸ ԿՐԵԼՈՒՑ ՊԱՅՄԱՆԱԿԱՆ ՎԱՂԱԺԱՄԿԵՏ ԱԶԱՏԵԼՈՒ ԿԱՄ ՊԱՏԺԻ ցանկությամբ: ՉԿՐԱԾ ՄԱՍՆ ԱՎԵԼԻ ՄԵՂՄ ՊԱՏԺԱՏԵՍԱԿՈՎ ՓՈԽԱՐԻՆԵԼՈՒ ՆԵՐԿԱՅԱՑՄԱՆ ՆՊԱՏԱԿՈՎ 8. Վարչական հանձնաժողովի յուրաքանչյուր անդամ կարող է հայտնել դատապարտյալի ՎԱՐՉԱԿԱՆ ՀԱՆՁՆԱԺՈՂՈՎ ՍՏԵՂԾԵԼԸ, ԴՐԱ ԿԱԶՄԸ ԵՎ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԸ մասին իր կարծիքը: 4. Քրեակատարողական հիմնարկներում դատապարտյալին պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու կամ պատժի չկրած մասն ավելի մեղմ Դատապարտյալը կարող է տալ բացատրություններ` իրեն վերաբերող հարցերի պատժատեսակով փոխարինելու ներկայացման գործընթացն իրականացնում է քննարկման ժամանակ: քրեակատարողական հիմնարկի վարչակազմը` հանձնաժողովային կարգով: 9. Որոշումներն ընդունվում են բաց քվեարկությամբ, նիստին ներկա գտնվող վարչական Դատապարտյալին պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու կամ պատժի հանձնաժողովի անդամների ձայների մեծամասնությամբ: Ձայների հավասարության դեպքում չկրած մասն ավելի մեղմ պատժատեսակով փոխարինելու ներկայացման գործընթացն վճռորոշ ձայնի իրավունքը պատկանում է վարչական հանձնաժողովի նախագահին կամ, նրա իրականացնելու նպատակով սույն կարգն ուժի մեջ մտնելուց հետո մեկ ամսվա ընթացքում բացակայության դեպքում, նրան փոխարինող անձին: ստեղծվում է վարչական հանձնաժողով հետևյալ կազմով` Քվեարկությունը տեղի է ունենում դատապարտյալի բացակայությամբ: 1) հանձնաժողովի նախագահ` քրեակատարողական հիմնարկի պետ, Որոշում ընդունելիս վարչական հանձնաժողովի անդամները քվեարկում են կողմ կամ դեմ: 2) հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ՝ քրեակատարողական հիմնարկի պետի տեղակալ Որոշման արդյունքների մասին որոշումն ընդունելուց հետո անհապաղ տեղեկացվում է (սոցիալական, հոգեբանական և իրավական աշխատանքները համակարգող), դատապարտյալին: 10. Վարչական հանձնաժողովն ընդունում է հետևյալ որոշումներից մեկը`

~ 443 ~ 443 ~444 444 ~ ա) դատապարտյալին պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու կամ կամ պատժի չկրած մասն ավելի մեղմ պատժատեսակով փոխարինման մասին, պատժի չկրած մասն ավելի մեղմ պատժատեսակով փոխարինելու մասին միջնորդագիր տեղեկություններ պատիժը կրելու ընթացքում նրա դրսևորած վարքագծի, ուղղված լինելու ներկայացնելու վերաբերյալ, հանգամանքի վերաբերյալ: բ) դատապարտյալին պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու կամ Միջնորդագիրը դատարան ներկայացնում է վարչական հանձնաժողովի նախագահը: պատժի չկրած մասն ավելի մեղմ պատժատեսակով փոխարինելու մասին միջնորդագիր Անկախ հանձնաժողովի` հավանություն տալու մասին որոշումը կցվում է դատապարտյալի չներկայացնելու վերաբերյալ, անձնական գործին: գ) դատապարտյալին պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու կամ 15. Դատապարտյալի նկատմամբ լրացուցիչ պատիժ նշանակված լինելու դեպքում պատժի չկրած մասն ավելի մեղմ պատժատեսակով փոխարինելու մասին միջնորդագիր միջնորդագրում հայտնվում է կարծիք նաև լրացուցիչ պատժից լրիվ կամ մասնակիորեն ներկայացնելու վերաբերյալ հարցի քննարկումը հետաձգելու վերաբերյալ: ազատման նպատակահարմարության մասին: Վարչական հանձնաժողովը դատապարտյալին պատժից պայմանական վաղաժամկետ կամ 16. Վարչական հանձնաժողովի` սույն կարգի 10-րդ կետի «բ» և «գ» ենթակետերով պատժի չկրած մասն ավելի մեղմ պատժատեսակով փոխարինելու ներկայացման հարցը նախատեսված որոշումներից մեկի ընդունման դեպքում քրեակատարողական հիմնարկի լուծելիս` վարչակազմի կողմից կազմվում է դրա մասին տեղեկանք` համաձայն N 2 ձևի, որն 1) քվեարկում է սույն կարգի 10-րդ կետի «ա» ենթակետով նախատեսված որոշման ստորագրությամբ դատապարտյալին եռօրյա ժամկետում ծանոթացնելուց հետո կցվում է նրա վերաբերյալ, անձնական գործին: 2) սույն կարգի 10-րդ կետի «ա» ենթակետով նախատեսված որոշման չընդունման դեպքում Վարչական հանձնաժողովի` սույն կարգի 10-րդ կետի «բ» և «գ» ենթակետերով քվեարկում է սույն կարգի 10-րդ կետի «գ» ենթակետով նախատեսված որոշման վերաբերյալ: նախատեսված որոշումները պետք է լինեն պատճառաբանված, տեղեկանքում պետք է նշվեն Վարչական հանձնաժողովի կողմից քվեարկությամբ սույն կարգի 10-րդ կետի «ա» և «գ» այն բողոքարկելու կարգն ու պայմանները, որոնց պետք է ծանոթանա դատապարտյալը: ենթակետերով նախատեսված որոշումների չընդունման դեպքում ընդունված է համարվում 17. Որոշակի ժամկետով ազատազրկման ձևով պատիժը կրող դատապարտյալին պատժից սույն կարգի 10-րդ կետի «բ» ենթակետով նախատեսված որոշումը: պայմանական վաղաժամկետ ազատելու կամ պատժի չկրած մասն ավելի մեղմ 11. Վարչական հանձնաժողովի նիստի վերաբերյալ կազմվում է արձանագրություն` պատժատեսակով փոխարինելու ներկայացման հարցը վարչական հանձնաժողովի համաձայն N 4 ձևի, որի քաղվածքը կցվում է դատապարտյալի անձնական գործին: քննարկմանը կրկին կարող է դրվել վարչական հանձնաժողովի կողմից սույն կարգի 10-րդ Արձանագրությունը կազմվում է հանձնաժողովի քարտուղարի, ստորագրվում` նիստին կետի «բ» ենթակետով նախատեսված որոշման ընդունումից ոչ շուտ, քան 3 ամիս անց, իսկ մասնակցող հանձնաժողովի նախագահի և անդամների կողմից: ցմահ ազատազրկման ձևով պատիժը կրող դատապարտյալին` ոչ շուտ, քան մեկ և կես տարի անց:

III. ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼԻՆ ՊԱՏԻԺԸ ԿՐԵԼՈՒՑ ՊԱՅՄԱՆԱԿԱՆ ՎԱՂԱԺԱՄԿԵՏ ԱԶԱՏԵԼՈՒ ԿԱՄ ՊԱՏԺԻ Որոշակի ժամկետով ազատազրկման ձևով պատիժը կրող դատապարտյալին պատժից ՉԿՐԱԾ ՄԱՍՆ ԱՎԵԼԻ ՄԵՂՄ ՊԱՏԺԱՏԵՍԱԿՈՎ ՓՈԽԱՐԻՆԵԼՈՒ ՆԵՐԿԱՅԱՑՄԱՆ ԸՆԹԱՑԱԿԱՐԳԸ պայմանական վաղաժամկետ ազատելու կամ պատժի չկրած մասն ավելի մեղմ 12. Եթե միջին, ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցագործություն կատարելու համար պատժատեսակով փոխարինելու ներկայացման հարցը վարչական հանձնաժողովի որոշակի ժամկետով կամ ցմահ ազատազրկման դատապարտված անձի նկատմամբ քննարկմանը կրկին կարող է դրվել վարչական հանձնաժողովի կողմից սույն կարգի 10-րդ վարչական հանձնաժողովն ընդունել է սույն կարգի 10-րդ կետի «ա» ենթակետով կետի «գ» ենթակետով նախատեսված որոշման ընդունումից ոչ շուտ, քան 2 ամիս անց, իսկ նախատեսված որոշում, վարչական հանձնաժողովի նախագահը որոշումը` համաձայն N 1 ցմահ ազատազրկման ձևով պատիժը կրող դատապարտյալին` ոչ շուտ, քան մեկ տարի անց: ձևի, եռօրյա ժամկետում ուղարկում է պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ 18. Սույն կարգի 10-րդ կետի «գ» ենթակետով նախատեսված որոշումը կարող է ընդունվել ոչ ազատելու, պատժի չկրած մասն ավելի մեղմ պատժատեսակով փոխարինելու հարցերով ավելի, քան երկու անգամ: անկախ հանձնաժողովին (այսուհետ` անկախ հանձնաժողով)` հավանության: 19. Մինչև դատարանի նիստի կայանալը դատապարտյալի կողմից հիմնարկի ներքին 13. Անկախ հանձնաժողովի` հավանություն չտալու մասին որոշումն ստանալու դեպքում կանոնակարգի խախտում կատարվելու դեպքում ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմը դրա մասին քրեակատարողական հիմնարկի վարչակազմի կողմից կազմվում է դրա մասին տեղեկանք` գրավոր տեղեկատվություն է ներկայացնում պատիժը կրելու վայրի դատարան: համաձայն N 2 ձևի, որն ստորագրությամբ դատապարտյալին եռօրյա ժամկետում ծանոթացնելուց հետո կցվում է նրա անձնական գործին: 14. Անկախ հանձնաժողովի` հավանություն տալու մասին որոշումն ստանալու կամ ոչ մեծ ծանրության հանցագործություն կատարելու համար որոշակի ժամկետով ազատազրկման դատապարտված անձի նկատմամբ վարչական հանձնաժողովի կողմից սույն կարգի 10-րդ կետի «ա» ենթակետով նախատեսված որոշման ընդունման դեպքում վարչական հանձնաժողովը 5-օրյա ժամկետում դատարան ներկայացնելու նպատակով կազմում է միջնորդագիր` համաձայն N 3 ձևի, որը հաստատում է վարչական հանձնաժողովի նախագահը: Միջնորդագրում առնվազն նշվում են դատապարտյալի անունը, հայրանունը, ազգանունը, բնակության վայրը, Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի կիրառված հոդվածը, պատժաչափը, պատժի սկիզբը և ավարտը, երբ է տեղափոխվել տվյալ հիմնարկ, պատժաչափի որքան մասն է կրել, նախկին դատվածությունների առկայությունը U

կամ բացակայությունը` նշելով նախկինում պատժից պայմանական վաղաժամկետ ազատման

~445 445 ~ ~446 446 ~ Ձև N 1 __________________________________________________________ Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ __________________________________________________________ __________________________________________________________ __________________________________________________________ Դատապարտյալ ________________________________________ պատիժը __________________________________________________________ (անունը, հայրանունը, ազգանունը)

4. Վարքագիծը` նշելով տույժերի, խրախուսանքների առկայությունը, դրանց պատճառները, կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու կամ պատժի չկրած մասն ավելի մեղմ վերջիններիս վերացման ուղղությամբ իրականացված աշխատանքները, դատապարտյալի պատժատեսակով փոխարինելու մասին միջնորդագիր ներկայացնելու վերաբերյալ կողմից վարքի փոփոխությունները կամ դրանց բացակայությունը, ազատվելուց հետո բնակարանով (կացարանով) ապահովվածության, ընտանիքի, համայնքի կողմից Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարության _______ դատապարտյալի ընդունման և այլ բնութագրող հանգամանքներ __________________________________________________________ _________ քրեակատարողական հիմնարկի վարչական հանձնաժողովն ընդունել է __________________________________________________________ __________________________________________________________ որոշում դատապարտյալ ___________________________ -ին պատիժը կրելուց __________________________________________________________ (անունը, հայրանունը, ազգանունը) __________________________________________________________

պայմանական վաղաժամկետ ազատելու կամ պատժի չկրած մասն ավելի մեղմ __________________________________________________________ պատժատեսակով __________________________________________________________ փոխարինելու մասին միջնորդագիր ներկայացնելու վերաբերյալ: __________________________________________________________ __________________________________________________________ 1. Դատապարտյալ ____________________________________________ __________________________________________________________ (անունը, հայրանունը, ազգանունը, ծննդյան տարեթիվը, բնակության վայրը)

__________________________________________________________ 5. Ռիսկայնությունը և ուղղված լինելու հանգամանքը __________________________________________________________ __________________________________________________________ __________________________________________________________ __________________________________________________________ __________________________________________________________ __________________________________________________________ __________________________________________________________ 2. Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի հոդվածը, պատժաչափը, պատժի __________________________________________________________ սկիզբը և ավարտը ______________________________________________ __________________________________________________________ __________________________________________________________ __________________________________________________________ Վարչական հանձնաժողովի նախագահ _____________________ __________________________________________________________ (ստորագրությունը)

__________________________________________________________ _____________________ (անունը, ազգանունը) __________________________________________________________ __________________________________________________________

Վարչական հանձնաժողովի քարտուղար _____________________ 3. Հիմնարկ տեղափոխման ամսաթիվը, պատժաչափի որքան մասն է կրել, նախկինում (ստորագրությունը)

դատվածությունների առկայությունը` նշելով նախկինում պատժից պայմանական _____________________ (անունը, ազգանունը) վաղաժամկետ ազատման, պատժի չկրած մասն ավելի մեղմ պատժատեսակով փոխարինելու մասին ______________________________________________________ __________________________________________________________ __________________________________________________________ __________________________________________________________ U

~447 447 ~ ~448 448 ~ ՁԵՎ N 2 Ձև N 3 ՄԻՋՆՈՐԴԱԳԻՐ ՏԵՂԵԿԱՆՔ Դատապարտյալ _________________________________ -ին պատիժը կրելուց Տեղեկացվում է դատապարտյալ ___________________________________ -ին, (անունը, հայրանունը, ազգանունը)

(անունը, հայրանունը, ազգանունը) պայմանական վաղաժամկետ ազատելու կամ պատժի չկրած մասն ավելի մեղմ որ 200 թ. ___________ ___ -ին հանձնաժողովն ընդունել է _____________________ պատժատեսակով փոխարինելու ներկայացման մասին

__________________________________________________________որոշում` Ներկայացվում է ___________________________________ առաջին ատյանի դատարան

______________________________________________________ պատճառով: 1. Դատապարտյալ ____________________________________________ (նշել պատճառները) (անունը, հայրանունը, ազգանունը, ծննդյան տարեթիվը, ազգությունը,

__________________________________________________________ Ծանոթացա` բնակության վայրը)

__________________________________________________________ __________________________________________________________ դատապարտյալ ______________________ __________________________________________________________ (ստորագրությունը)

2. Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի հոդվածը, պատժաչափը, պատժի _________________________ սկիզբը և ավարտը ______________________________________________ (անունը, ազգանունը) __________________________________________________________ U __________________________________________________________ __________________________________________________________ __________________________________________________________ __________________________________________________________ __________________________________________________________

4. Վարքագիծը` նշելով տույժերի, խրախուսանքների առկայությունը, դրանց պատճառները, վերջիններիս վերացման ուղղությամբ իրականացված աշխատանքները, դատապարտյալի կողմից վարքի փոփոխությունները կամ դրանց բացակայությունը, ազատվելուց հետո բնակարանով (կացարանով) ապահովվածության, ընտանիքի, համայնքի կողմից դատապարտյալի ընդունման և այլ բնութագրող հանգամանքներ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________

~449 449 ~ ~450 450 ~ 5. Ուղղված լինելու հանգամանքը _________________________________ Ձև N 4 ________________________________________________________ Ա Ր Ձ Ա Ն Ա Գ Ր ՈՒ Թ Յ ՈՒ Ն _____

________________________________________________________ ________________________________________________________ 1. Դատապարտյալ __________________________________________ (անունը, հայրանունը, ազգանունը, ծննդյան տարեթիվը, ազգությունը, ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ բնակության վայրը)

________________________________________________________ ________________________________________________________ Վարչական հանձնաժողովի նախագահ _____________________ (ստորագրությունը) ____________________ 2. Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի հոդվածը, պատժաչափը, պատժի (անունը, ազգանունը) սկիզբը և ավարտը ____________________________________________ Վարչական հանձնաժողովի անդամներ _____________________ ________________________________________________________ (ստորագրությունները) ________________________________________________________ _____________________ ________________________________________________________ (անունները, ազգանունները)

Վարչական հանձնաժողովի քարտուղար _____________________ (ստորագրությունը) 3. Հիմնարկ տեղափոխման ամսաթիվը, պատժաչափի որքան մասն է կրել, նախկինում դատվածությունների առկայությունը` նշելով նախկինում պատժից պայմանական _____________________ վաղաժամկետ ազատման, պատժի չկրած մասն ավելի մեղմ պատժատեսակով փոխարինման (անունը, ազգանունը) մասին U ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________

4. Վարչական հանձնաժողովի որոշումը ___________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________

5. Վարչական հանձնաժողովի անդամների հատուկ կարծիքներ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________

Վարչական հանձնաժողովի նախագահ _____________________ (ստորագրությունը)

_____________________ (անունը, ազգանունը)

Վարչական հանձնաժողովի անդամներ _____________________ (ստորագրությունները)

_____________________ (անունները, ազգանունները)

Վարչական հանձնաժողովի քարտուղար _____________________ (ստորագրությունը) (անունը, ազգանունը)

~451 451 ~ ~452 452 ~ ՀԱՎԵԼՎԱԾ 1 ՀՀ ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱՐԱՐԻ ՀՐԱՄԱՆԸ «ՊԱՏԻԺԸ ԿՐԵԼՈՒՑ ՊԱՅՄԱՆԱԿԱՆ ՎԱՂԱԺԱՄԿԵՏ ԱԶԱՏԵԼՈՒ ԿԱՄ ՊԱՏԺԻ ՉԿՐԱԾ ՄԱՍՆ ԱՎԵԼԻ ՄԵՂՄ ՊԱՏԺԱՏԵՍԱԿՈՎ ՓՈԽԱՐԻՆԵԼՈՒ ՆԵՐԿԱՅԱՑՄԱՆ» ԿԱՐԳԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ ԿԱՐԳ ՊԱՏԻԺԸ ԿՐԵԼՈՒՑ ՊԱՅՄԱՆԱԿԱՆ ՎԱՂԱԺԱՄԿԵՏ ԱԶԱՏԵԼՈՒ ԿԱՄ ՊԱՏԺԻ ՉԿՐԱԾ ՄԱՍՆ ԱՎԵԼԻ ՄԵՂՄ ՊԱՏԺԱՏԵՍԱԿՈՎ ՓՈԽԱՐԻՆԵԼՈՒ ՆԵՐԿԱՅԱՑՄԱՆ

ՀՀ ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱՐԱՐԻ ՀՐԱՄԱՆ Գ Լ ՈՒ Խ 1

«ՊԱՏԻԺԸ ԿՐԵԼՈՒՑ ՊԱՅՄԱՆԱԿԱՆ ՎԱՂԱԺԱՄԿԵՏ ԱԶԱՏԵԼՈՒ ԿԱՄ ՊԱՏԺԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԴՐՈՒՅԹՆԵՐ

ՉԿՐԱԾ ՄԱՍՆ ԱՎԵԼԻ ՄԵՂՄ ՊԱՏԺԱՏԵՍԱԿՈՎ ՓՈԽԱՐԻՆԵԼՈՒ 1. Սույն կարգը սահմանում է հանրային աշխատանքների, ուղղիչ աշխատանքների, ՆԵՐԿԱՅԱՑՄԱՆ» ԿԱՐԳԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ որոշակի ժամկետով կամ ցմահ ազատազրկման ձևով պատիժ կրող դատապարտյալներին պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու կամ պատժի չկրած մասն ավելի 8 ՍԵՊՏԵՄԲԵՐԻ 2005 Թ. Ք. ԵՐԵՎԱՆ ԹԻՎ ՔՀ-46-Ն մեղմ պատժատեսակով փոխարինելու ներկայացման գործընթացը և պայմանները: 2. Հանրային աշխատանքների, ուղղիչ աշխատանքների ձևով պատիժ կրող Ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության քրեակատարողական օրենսգրքի 114-րդ դատապարտյալներին պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու հոդվածի 2-րդ մասով. ներկայացման գործընթացն իրականացնում են Հայաստանի Հանրապետության ՀՐԱՄԱՅՈՒՄ ԵՄ` արդարադատության նախարարության քրեակատարողական ծառայության կենտրոնական 1. Հաստատել «Պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու կամ պատժի մարմնի այլընտրանքային պատիժների կատարման ստորաբաժանման տարածքային չկրած մասն ավելի մեղմ պատժատեսակով փոխարինելու ներկայացման» կարգը բաժանմունքները (այսուհետ` տարածքային բաժանմունք): (հավելվածներ 1, 1/1, 1/2, 1/3 և 1/4) կցվում են: 3. Որոշակի ժամկետով կամ ցմահ ազատազրկման ձևով պատիժ կրող 2. Սույն հրամանն ուժի մեջ է մտնում պաշտոնական հրապարակմանը հաջորդող դատապարտյալներին պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու կամ պատժի տասներորդ օրը: չկրած մասն ավելի մեղմ պատժատեսակով փոխարինելու ներկայացման գործընթացն իրականացնում են Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարության քրեակատարողական հիմնարկները (այսուհետ` քրեակատարողական հիմնարկ): 4. Դատապարտյալներին պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու կամ Դ. ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ պատժի չկրած մասն ավելի մեղմ պատժատեսակով փոխարինելու ներկայացման աշխատանքների նկատմամբ վերահսկողությունը և այդ գործունեության արդյունքների վերլուծությունն իրականացնում է Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարության քրեակատարողական վարչության սոցիալական, հոգեբանական և իրավական աշխատանքների բաժինը:

Գ Լ ՈՒ Խ 2 ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻՆ ՊԱՏԻԺԸ ԿՐԵԼՈՒՑ ՊԱՅՄԱՆԱԿԱՆ ՎԱՂԱԺԱՄԿԵՏ ԱԶԱՏԵԼՈՒ ԿԱՄ ՊԱՏԺԻ ՉԿՐԱԾ ՄԱՍՆ ԱՎԵԼԻ ՄԵՂՄ ՊԱՏԺԱՏԵՍԱԿՈՎ ՓՈԽԱՐԻՆԵԼՈՒ ՆԵՐԿԱՅԱՑՄԱՆ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐԸ 5. Դատապարտյալին պատժից պայմանական վաղաժամկետ ազատելու կամ պատժի չկրած մասն ավելի մեղմ պատժատեսակով փոխարինելու ներկայացման հարցը քննարկելու համար պարտադիր են հետևյալ պայմանները` ա) դատապարտյալի` օրենքով սահմանված պատժի նվազագույն ժամկետը կրելը, բ) դատապարտյալի գրավոր համաձայնությունը, գ) դատապարտյալի դրական բնութագիրը, դ) տույժ չունենալը: U

6. Դատապարտյալին պատժից պայմանական վաղաժամկետ ազատելու կամ պատժի չկրած մասն ավելի մեղմ պատժատեսակով փոխարինելու ներկայացման համար հաշվի են առնվում նրա հետ իրականացված սոցիալական, հոգեբանական և իրավական աշխատանքների, ուղղման միջոցների ներգործության արդյունքները:

453 ~454 454 ~ ԳԼՈՒԽ 3 նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքի և այլ բնութագրող հանգամանքներ), նրա հետ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻՆ ՊԱՏԻԺԸ ԿՐԵԼՈՒՑ ՊԱՅՄԱՆԱԿԱՆ ՎԱՂԱԺԱՄԿԵՏ ԱԶԱՏԵԼՈՒ ԿԱՄ ՊԱՏԺԻ իրականացված սոցիալական, հոգեբանական և իրավական աշխատանքների արդյունքները, ՉԿՐԱԾ ՄԱՍՆ ԱՎԵԼԻ ՄԵՂՄ ՊԱՏԺԱՏԵՍԱԿՈՎ ՓՈԽԱՐԻՆԵԼՈՒ ՆԵՐԿԱՅԱՑՄԱՆ ՆՊԱՏԱԿՈՎ աշխատանքային, կրթական, մշակութային, մարզական և նման այլ զբաղվածության ձևերին ՍՏԵՂԾՎԱԾ ՀԱՆՁՆԱԺՈՂՈՎՆԵՐԻ ԿԱԶՄԸ ԵՎ ԼԻԱԶՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ դատապարտյալի մասնակցությունը, ինչպես նաև կառուցվածքային ստորաբաժանումների 7. Քրեակատարողական հիմնարկներում դատապարտյալին պատիժը կրելուց կողմից տրված եզրակացությունները: պայմանական վաղաժամկետ ազատելու կամ պատժի չկրած մասն ավելի մեղմ Հանձնաժողովի յուրաքանչյուր անդամ դատապարտյալի վերաբերյալ կարող է հայտնել իր պատժատեսակով փոխարինելու ներկայացման գործընթացն իրականացնում է կարծիքը: քրեակատարողական հիմնարկի վարչակազմը` հանձնաժողովային կարգով, որը Դատապարտյալը կարող է տալ բացատրություններ իր հետ կապված հարցերի քննարկման պատասխանատու է այդ գործընթացը սույն կարգին համապատասխան իրականացնելու ժամանակ: համար: 12. Որոշումներն ընդունվում են բաց քվեարկությամբ, նիստին ներկա գտնվող Դատապարտյալին պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու կամ պատժի հանձնաժողովի անդամների ձայների մեծամասնությամբ: Ձայների հավասարության դեպքում չկրած մասն ավելի մեղմ պատժատեսակով փոխարինելու ներկայացման գործընթացն վճռորոշ ձայնի իրավունքը պատկանում է հանձնաժողովի նախագահին: իրականացնելու նպատակով քրեակատարողական հիմնարկի պետի հրամանով ստեղծվում է հանձնաժողով` հետևյալ կազմով. Քվեարկությունը տեղի է ունենում դատապարտյալի բացակայության պայմաններում: 1) հանձնաժողովի նախագահ` քրեակատարողական հիմնարկի պետ, Որոշման արդյունքների մասին տեղեկացվում է դատապարտյալին մեկ օրվա ընթացքում: 2) հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ` սոցիալական, հոգեբանական և իրավական 13. Հանձնաժողովն ընդունում է հետևյալ որոշումներից մեկը` աշխատանքների գծով հիմնարկի պետի տեղակալ, ա) ենթակա է ներկայացման, 3) հանձնաժողովի քարտուղար` կալանավորված անձանց և դատապարտյալների բ) ենթակա չէ ներկայացման, հաշվառման բաժնի պետ (կամ խմբի ղեկավար), գ) հարցի քննարկումը հետաձգել: 4) հանձնաժողովի անդամներ` 14. Հանձնաժողովի կայացրած որոշումը կարող է բողոքարկվել դատական կարգով: ա) անվտանգության ապահովման գծով պետի տեղակալ, 15. Հանձնաժողովի նիստի վերաբերյալ կազմվում է արձանագրություն (համաձայն բ) սոցիալական, հոգեբանական և իրավական աշխատանքների բաժնի պետ, հավելված 1/3), որը կցվում է դատապարտյալի անձնական գործին: Արձանագրությունը գ) բուժծառայության բաժնի պետ: կազմվում է հանձնաժողովի քարտուղարի, ստորագրվում նիստին մասնակցող հանձնաժողովի անդամների և հաստատվում հանձնաժողովի նախագահի կողմից: Հանձնաժողովի նախագահի հրամանով հանձնաժողովի կազմում կարող են ընդգրկվել նաև քրեակատարողական այլ ծառայողներ: 16. Տարածքային բաժանմունքներում դատապարտյալին պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու կամ պատժի չկրած մասն ավելի մեղմ պատժատեսակով 8. Հանձնաժողովը յուրաքանչյուր ամիս առնվազն մեկ անգամ հրավիրում է նիստ: Նիստն փոխարինելու ներկայացման գործընթացն իրականացնելու նպատակով Հայաստանի իրավազոր է, եթե մասնակցում են հանձնաժողովի անդամների կեսից ավելին: Հանրապետության արդարադատության նախարարության քրեակատարողական վարչության Հանձնաժողովի նիստերին կարող են մասնակցել քրեակատարողական վարչության և պետի հրամանով ստեղծվում է հանձնաժողով: Հանձնաժողովի նիստերը վարվում են և քրեակատարողական հիմնարկի ծառայողները, հասարակական դիտորդների խմբի որոշումներն ընդունվում են սույն գլխում նախատեսված կարգով: անդամները, ինչպես նաև այլ անձինք: Տարածքային բաժանմունքների հանձնաժողովի կազմում ընդգրկվում են` Նիստը վարում է հանձնաժողովի նախագահը, նրա բացակայության դեպքում` հիմնարկի 1) նախագահ` տարածքային մարմնի ղեկավար, պետին փոխարինողը: 2) քարտուղար` տարածքային մարմնի գլխավոր մասնագետ, 9. Կազմված փաստաթղթերը հանձնաժողովին ներկայացնում է հանձնաժողովի նախագահի տեղակալը, որը մինչև նիստը կազմակերպում և համակարգում է ներկայացվող 3) անդամներ` փաստաթղթերի ամբողջական կազմման, հավաքման և այլ նախապատրաստական ա) տարածքային մարմնի ծառայողներ, աշխատանքները: բ) Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարության 10. Հարցի քննարկումը տեղի է ունենում դատապարտյալի ներկայությամբ: քրեակատարողական վարչության սոցիալական, հոգեբանական և իրավական 11. Յուրաքանչյուր դատապարտյալի վերաբերյալ խմբի ղեկավարը կազմում է բնութագիր` աշխատանքների բաժնի ծառայող, հաշվի առնելով հիմնարկի տարբեր կառուցվածքային ստորաբաժանումների գ) Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարության (անվտանգության ապահովման, նյութակենցաղային ապահովման, բուժսպասարկման քրեակատարողական վարչության հաշվառման բաժնի ծառայող: բաժիններ) եզրակացությունները, և հանձնաժողովին ներկայացնում է պատիժը կրելու Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարության ընթացքում դատապարտյալի կողմից` օրենսդրության պահանջները պահպանելու վիճակը քրեակատարողական վարչության պետի հրամանով հանձնաժողովի կազմում կարող են (դատապարտյալի նկատմամբ կիրառված խրախուսանքները, տույժերը, դրանց պատճառները, ընդգրկվել նաև այլ քրեակատարողական ծառայողներ: կարգապահական խախտումների կանխման և նվազեցման ուղղությամբ իրականացված աշխատանքները, դատապարտյալի կողմից վարքի փոփոխությունները կամ դրանց բացակայությունը, ռիսկայնության և ուղղման աստիճանը, ազատվելուց հետո բնակարանով (կացարանով) ապահովվածության, ընտանիքի անդամների կողմից դատապարտյալի

~455 455 ~ ~456 456 ~ Գ Լ ՈՒ Խ 4 Գ Լ ՈՒ Խ 5 ՈՐՈՇԱԿԻ ԺԱՄԿԵՏՈՎ ԿԱՄ ՑՄԱՀ ԱԶԱՏԱԶՐԿՄԱՆ ՁԵՎՈՎ ՊԱՏԻԺ ԿՐՈՂ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻՆ ՈՒՂՂԻՉ ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐԻ ԵՎ ՀԱՆՐԱՅԻՆ ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐԻ ՁԵՎՈՎ ՊԱՏԻԺ ԿՐՈՂ ՊԱՏԻԺԸ ԿՐԵԼՈՒՑ ՊԱՅՄԱՆԱԿԱՆ ՎԱՂԱԺԱՄԿԵՏ ԱԶԱՏԵԼՈՒ ԿԱՄ ՊԱՏԺԻ ՉԿՐԱԾ ՄԱՍՆ ԱՎԵԼԻ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻՆ ՊԱՏԻԺԸ ԿՐԵԼՈՒՑ ՊԱՅՄԱՆԱԿԱՆ ՎԱՂԱԺԱՄԿԵՏ ԱԶԱՏԵԼՈՒ ԿԱՄ ՊԱՏԺԻ ՄԵՂՄ ՊԱՏԺԱՏԵՍԱԿՈՎ ՓՈԽԱՐԻՆԵԼՈՒ ՆԵՐԿԱՅԱՑՄԱՆ ԸՆԹԱՑԱԿԱՐԳԸ ՉԿՐԱԾ ՄԱՍՆ ԱՎԵԼԻ ՄԵՂՄ ՊԱՏԺԱՏԵՍԱԿՈՎ ՓՈԽԱՐԻՆՄԱՆ ՆԵՐԿԱՅԱՑՆԵԼՈՒ ԸՆԹԱՑԱԿԱՐԳԸ 17. Հանձնաժողովի` «Ենթակա է ներկայացման» որոշման դեպքում հանձնաժողովի 23. ՈՒղղիչ աշխատանքների կամ հանրային աշխատանքների ձևով պատիժ կրող քարտուղարի կողմից կազմվում է միջնորդագիր (համաձայն հավելված 1/1), որը հաստատում դատապարտյալի` օրենքով սահմանված ժամկետը լրանալու դեպքում, տարածքային է հանձնաժողովի նախագահը: Միջնորդագրում նշվում են դատապարտյալի անունը, մարմնում քննարկվում է դատապարտյալին պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազգանունը, հայրանունը, բնակության վայրը, Հայաստանի Հանրապետության քրեական ազատման հարցը և նախապատրաստվում միջնորդագիր (համաձայն հավելված 1/4): օրենսգրքի կիրառված հոդվածը, պատժաչափը, պատժի սկիզբը և ավարտը, երբ է 24. Միջնորդագրում նշվում են դատապարտյալի անունը, ազգանունը, հայրանունը, տեղափոխվել տվյալ հիմնարկ, պատժաչափի որքան մասն է կրել, նախկին բնակության վայրը, Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի կիրառված դատվածությունների առկայությունը կամ բացակայությունը` նշելով նախկինում պատժից հոդվածը, պատժաչափը, պատժի սկիզբը և ավարտը, պատժաչափի որքան մասն է կրել, պայմանական վաղաժամկետ ազատման կամ պատժի չկրած մասն ավելի մեղմ նախկին դատվածության (դատվածությունների) առկայությունը` տեղեկություններ նշելով պատժատեսակով փոխարինման մասին, տեղեկություններ պատժի կրման ընթացքում նրա նախկինում պատժից պայմանական վաղաժամկետ ազատման, պատժի չկրած մասն ավելի դրսևորած վարքագծի, ռիսկայնության, ուղղման աստիճանի վերաբերյալ և հանձնաժողովի մեղմ պատժատեսակով փոխարինման մասին, տեղեկություններ պատժի կրման ընթացքում որոշումը: Միջնորդագրին կցվում է դատապարտյալի անձնական գործը, նրա վերաբերյալ նրա դրսևորած վարքագծի, ռիսկայնության, ուղղման աստիճանի, աշխատանքի նկատմամբ կազմված բնութագիրը և հնգօրյա ժամկետում կից գրությամբ ներկայացվում պատժի կրման ունեցած վերաբերմունքի վերաբերյալ և հանձնաժողովի որոշումը: վայրի դատարան: Միջնորդագրին կցվում է նաև աշխատանքի և բնակության վայրերից բնութագրերը, նրա Միջնորդագիրը դատարանին ներկայացնում է հանձնաժողովի նախագահը: վարքագծի և ապրելակերպի մասին այլընտրանքային պատիժների կատարման 18. Բացի հիմնական պատժից դատապարտյալի նկատմամբ լրացուցիչ պատիժ նշանակված համապատասխան տարածքային մարմնի ծառայողի զեկուցագիրը, դատապարտյալի լինելու դեպքում միջնորդագրում կարծիք է հայտնվում նաև լրացուցիչ պատժից լրիվ կամ անձնական գործը: մասնակիորեն ազատման նպատակահարմարության վերաբերյալ: Հանձնաժողովի նիստին ներկայանում է նաև դատապարտյալը: 19. Հանձնաժողովի` «Ենթակա չէ ներկայացման» որոշման դեպքում այդ մասին կազմվում է 25. Հանձնաժողովի` «Ենթակա է ներկայացման» որոշման դեպքում, դատապարտյալի ետո կցվում է նրա անձնական գործին: վերաբերյալ կազմված միջնորդագիրը ներկայացվում է պատժի կրման վայրի դատարան: Հանձնաժողովի` «Ենթակա չէ ներկայացման» որոշումը պետք է լինի պատճառաբանված, Հանձնաժողովի` «Ենթակա չէ ներկայացման» որոշման դեպքում այդ մասին կազմվում է տեղեկանքում պետք է նշվեն այն բողոքարկելու կարգն ու պայմանները, որին պետք է տեղեկանք (համաձայն հավելված 1/2), որը ստորագրությամբ դատապարտյալին ծանոթանա դատապարտյալը: տեղեկանք (համաձայն հավելված 1/2), որը ստորագրությամբ ծանոթացնելուց հետո կցվում է դատապարտյալի անձնական գործին: դատապարտյալին ծանոթացնելուց հ 26. Դատապարտյալի պայմանական վաղաժամկետ ազատման ներկայացնելու հարցը 20. Որոշակի ժամկետով ազատազրկման ձևով պատիժ կրող դատապարտյալին պատժից հանձնաժողովի քննարկմանը կրկին կարող է դրվել հանձնաժողովի կողմից «Ենթակա չէ պայմանական վաղաժամկետ ազատելու կամ պատժի չկրած մասն ավելի մեղմ ներկայացման» որոշում ընդունելուց ոչ շուտ, քան 3 ամիս անց, իսկ «Հետաձգել հարցի պատժատեսակով փոխարինելու ներկայացման հարցը հանձնաժողովի քննարկմանը կրկին քննարկումը» որոշման դեպքում, լրացուցիչ ուսումնասիրություններն ավարտելուց հետո` կարող է դրվել հանձնաժողովի կողմից «Ենթակա չէ ներկայացման» որոշում ընդունելուց ոչ հանձնաժողովի առաջիկա նիստին: շուտ, քան 3 ամիս անց, իսկ «Հետաձգել հարցի քննարկումը» որոշման դեպքում, լրացուցիչ Հանձնաժողովի` «Ենթակա չէ» որոշումը պետք է լինի պատճառաբանված, որոշման մեջ ուսումնասիրությունները ավարտելուց հետո` հանձնաժողովի առաջիկա նիստին: պետք է նշվեն այն բողոքարկելու կարգն ու պայմանները, որին պետք է ծանոթանա «Հետաձգել հարցի քննարկումը» որոշում կարող է կայացվել միայն լրացուցիչ դատապարտյալը: «Հետաձգել հարցի քննարկումը» որոշում կարող է կայացվել միայն ուսումնասիրություններ կատարելու նպատակով: լրացուցիչ ուսումնասիրություններ կատարելու նպատակով: 21. Ցմահ ազատազրկման դատապարտված անձի պայմանական վաղաժամկետ ազատման ներկայացնելու հարցը հանձնաժողովի քննարկմանը կրկին կարող է դրվել ոչ շուտ, քան հանձնաժողովի կողմից «Ենթակա չէ ներկայացման» որոշում ընդունելուց մեկ տարի անց: 22. Մինչ դատարանի նիստի կայանալը դատապարտյալի կողմից հիմնարկի ներքին կանոնակարգի խախտում կատարելու դեպքում պատժի կրման վայրի դատարանից հետ են պահանջվում դատապարտյալի վերաբերյալ ներկայացված փաստաթղթերը: Տվյալ դատապարտյալին պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու կամ պատժի չկրած մասն ավելի մեղմ պատժատեսակով փոխարինելու ներկայացման հարցը քննարկվում է կարգապահական տույժը մարելու օրվան հաջորդող հանձնաժողովի հերթական նիստում:

~457 457 ~ ~458 458 ~ ՀԱՎԵԼՎԱԾ 1/1 _______________________________________________ _______________________________________________ _______________________________________________ Հաստատում եմ _______________________________________________ ՀՀ արդարադատության նախարարության _______________________________________________ « » _______________________________________________ քրեակատարողական հիմնարկի հանձնաժողովի նախագահ 6. Հանձնաժողովի որոշումը Կ. Տ. _______________________________________________ _______________________________________________ ՄԻՋՆՈՐԴԱԳԻՐ _______________________________________________

Ներկայացվում է « » առաջին ատյանի դատարան Հանձնաժողովի նախագահ` 1. Դատապարտյալ _____________________________ (ստորագրություն)

_______________________________________________ (անուն, ազգանուն, հայրանուն, ծննդյան թիվ, ազգություն, բնակության վայր) Հանձնաժողովի քարտուղար` _______________________________________________ _______________________________________________ (ստորագրություն)

_______________________________________________ 2. ՀՀ քրեական օրենսգրքի հոդվածը, պատժաչափը, պատժի սկիզբը և ավարտը _______________________________________________ _______________________________________________ _______________________________________________ U

3. Հիմնարկ տեղափոխման ամսաթիվը, պատժաչափի որքան մասն է կրել, նախկինում դատվածությունների առկայությունը` նշելով նախկինում պատժից պայմանական վաղաժամկետ ազատման, պատժի չկրած մասն ավելի մեղմ պատժատեսակով փոխարինման մասին _________ _______________________________________________ _______________________________________________ _______________________________________________ 4. Վարքագիծը` նշելով տույժերի, խրախուսանքների առկայությունը, դրանց պատճառները, վերջիններիս վերացման ուղղությամբ իրականացված աշխատանքները, դատապարտյալի կողմից վարքի փոփոխությունները կամ դրանց բացակայությունը, ազատվելուց հետո բնակարանով (կացարանով) ապահովվածության, ընտանիքի, համայնքի կողմից դատապարտյալին ընդունելու և այլ բնութագրող հանգամանքներ) _______________________________________________ _______________________________________________ _______________________________________________ _______________________________________________ _______________________________________________

5. Ռիսկայնությունը և ուղղման աստիճանը

~459 459 ~ ~460 460 ~ ՀԱՎԵԼՎԱԾ 1/2 ՀԱՎԵԼՎԱԾ 1/3

ՏԵՂԵԿԱՆՔ Ա Ր Ձ Ա Ն Ա Գ Ր ՈՒ Թ Յ ՈՒ Ն _____

Տեղեկացվում է դատապարտյալ ___________________________ 1. Դատապարտյալ _________________________________ (անուն, ազգանուն, հայրանուն) (անուն, ազգանուն, հայրանուն, ծննդյան թիվ, ազգություն, բնակության վայր)

____________________________________________________________________________ որ ս.թ. ___________ հանձնաժողովը կայացրել է «Ենթակա չէ ներկայացման», _______________________________________________

«Հետաձգել հարցի քննարկումը» (ընդգծել) որոշում __________________ 2. ՀՀ քր. օր-ի հոդվածը, պատժաչափը, պատժի սկիզբը և ավարտը _______________________________________________ _____________________________ պատճառով: _______________________________________________ (նշել պատճառները) _______________________________________________ _______________________________________________ Որոշումը կարող է բողոքարկվել դատական կարգով 10 օրվա ընթացքում: _______________________________________________ 3. Հիմնարկ տեղափոխման ամսաթիվը, պատժաչափի որքան մասն է կրել, նախկինում դատվածությունների առկայությունը` նշելով նախկինում պատժից Ծանոթացա` պայմանական վաղաժամկետ ազատման, պատժի չկրած մասն ավելի մեղմ պատժատեսակով փոխարինման մասին դատապարտյալ _______________________________________________ (ստորագրություն, անուն և ազգանուն) _______________________________________________ _______________________________________________

4. Հանձնաժողովի որոշումը _______________________________________________ _______________________________________________ _______________________________________________

5. Հանձնաժողովի անդամների հատուկ կարծիքներ _______________________________________________ _______________________________________________ _______________________________________________ _______________________________________________

Հանձնաժողովի նախագահ` (ստորագրություն) U

Հանձնաժողովի անդամներ` (ստորագրություններ)

Հանձնաժողովի քարտուղար` (ստորագրություն)

~461 461 ~ ~462 462 ~ ՀԱՎԵԼՎԱԾ 1/4 _______________________________________________ _______________________________________________ _______________________________________________ _______________________________________________ Հաստատում եմ _______________________________________________ ՀՀ արդարադատության նախարարության քրեակատարողական վարչության _______________________________________________ այլընտրանքային պատիժների կատարման « » 5. Ռիսկայնությունը և ուղղման աստիճանը տարածքային բաժանմունքի պետ _______________________________________________ _______________________________________________ Կ. Տ. _______________________________________________ _______________________________________________ ՄԻՋՆՈՐԴԱԳԻՐ _______________________________________________ _______________________________________________ Ներկայացվում է « » առաջին ատյանի դատարան 6. Հանձնաժողովի որոշումը 1. Դատապարտյալ _________________________________ _______________________________________________ (անուն, ազգանուն, հայրանուն, ծննդյան թիվ, ազգություն, բնակության վայր) _______________________________________________ _______________________________________________ _______________________________________________ _______________________________________________ _______________________________________________ Հանձնաժողովի նախագահ` _______________________________________________ (ստորագրություն)

2. ՀՀ քր. օր-ի հոդվածը, պատժաչափը, պատժի սկիզբը և ավարտը _______________________________________________ _______________________________________________ Հանձնաժողովի քարտուղար` _______________________________________________ _______________________________________________ (ստորագրություն) _______________________________________________

3. Պատժաչափի որքան մասն է կրել, նախկինում դատվածությունների առկայությունը` նշելով նախկինում պատժից պայմանական վաղաժամկետ ազատման, պատժի չկրած մասն ավելի մեղմ պատժատեսակով փոխարինման մասին _______________________________________________ _______________________________________________ _______________________________________________ _______________________________________________

4. Վարքագիծը (նշելով տույժերի, խրախուսանքների առկայությունը, դրանց պատճառները, վերջիններիս վերացման ուղղությամբ իրականացված աշխատանքները, դատապարտյալի կողմից վարքի փոփոխությունները կամ դրանց բացակայությունը, աշխատանքի նկատմամբ վերաբերմունքը, ազատվելուց հետո բնակարանով (կացարանով) ապահովվածության, ընտանիքի, համայնքի կողմից դատապարտյալին ընդունելու և այլ բնութագրող հանգամանքներ) _______________________________________________ _______________________________________________ _______________________________________________

~463 463 ~ ~464 464 ~ ՀԱՎԵԼՎԱԾ ՀՀ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՈՐՈՇՈՒՄԸ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻՆ ԱՐԳԵԼՎԱԾ ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐԻ ԵՎ ՊԱՇՏՈՆՆԵՐԻ ՑԱՆԿԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ ՑԱՆԿ ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻՆ ԱՐԳԵԼՎԱԾ ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐԻ ԵՎ ՊԱՇՏՈՆՆԵՐԻ

Արգելվում է կալանավորված անձանց և դատապարտյալներին ներգրավելը հետևյալ աշխատանքներում և պաշտոններում` ՀՀ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՈՐՈՇՈՒՄ ա) քրեակատարողական ծառայության ղեկավարման կենտրոնական կամ տարածքային ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ԵՎ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐԻՆ ԱՐԳԵԼՎԱԾ մարմիններ, դրանց ստորաբաժանումներ, ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐԻ ԵՎ ՊԱՇՏՈՆՆԵՐԻ ՑԱՆԿԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ բ) այն շինություններ, որոնցում տեղակայվում է հսկողություն իրականացնող անձնակազմը, ինչպես նաև այն շինություններ, որոնցում պահվում են զենք, ծառայողական 7 ՀՈՒԼԻՍԻ 2005 ԹՎԱԿԱՆԻ N 960-Ն փաստաթղթեր, հատուկ տեխնիկական միջոցներ, գ) պահպանության ինժեներական կամ տեխնիկական միջոցների սպասարկման կամ «Ձերբակալված և կալանավորված անձանց պահելու մասին» Հայաստանի նորոգման աշխատանքներ, Հանրապետության օրենքի 24-րդ հոդվածի 5-րդ մասին և Հայաստանի Հանրապետության դ) կապի և հեռահաղորդակցության տեխնիկական միջոցների սպասարկման կամ քրեակատարողական օրենսգրքի 86-րդ հոդվածի 2-րդ մասին համապատասխան` նորոգման աշխատանքներ, Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը որոշում է. ե) դեղորայքի, դեղանյութերի, բժշկական նշանակության առարկաների պահպանման, 1. Հաստատել կալանավորված անձանց և դատապարտյալներին արգելված հաշվառման, բաշխման կամ արտադրության աշխատանքներ, աշխատանքների և պաշտոնների ցանկը` համաձայն հավելվածի։ զ) զենքի, թունավոր, պայթուցիկ կամ հրդեհավտանգ նյութերի պահպանման, հաշվառման, 2. Ուժը կորցրած ճանաչել Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 2003 թվականի բաշխման կամ արտադրության աշխատանքներ, հունիսի 26-ի «Կալանավորված անձանց արգելված աշխատանքների և պաշտոնների ցանկը հաստատելու մասին» N 777-Ն որոշումը: է) մթերային կամ իրերի պահեստների պահպանման աշխատանքներ, ինչպես նաև այդ պահեստներում` որպես վաճառող, գանձապահ, հաշվապահ, պետ, 3. Սույն որոշումն ուժի մեջ է մտնում պաշտոնական հրապարակման օրվան հաջորդող տասներորդ օրը: ը) ոգելից խմիչքների արտադրություն, թ) կացինների, դանակների կամ այլ սուր, կտրող, ծակող գործիքների կամ առարկաների ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ արտադրություն, ՎԱՐՉԱՊԵՏ ժ) վարձու աշխատողների նկատմամբ վերադաս պաշտոններ, Ա. ՄԱՐԳԱՐՅԱՆ ժա) որպես տեսանկարահանող-լուսանկարիչ, ինչպես նաև ավտոտրանսպորտի վարորդ:

2005 թ. հուլիսի 12 ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ Երևան ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ԱՇԽԱՏԱԿԱԶՄԻ ՂԵԿԱՎԱՐ-ՆԱԽԱՐԱՐ Մ. ԹՈՓՈՒԶՅԱՆ

~ 466 ~ ~465 465 ~ 466 ՀԱՎԵԼՎԱԾ N 1 ՀՀ ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱՐԱՐԻ ՀՐԱՄԱՆԸ ԱԶԱՏԱԶՐԿՄԱՆ ՎԱՅՐԵՐՈՒՄ ՊԱՀՎՈՂ ԱՆՁԱՆՑ ՀԵՏ ԱՄՈՒՍՆՈՒԹՅԱՆ ԳՐԱՆՑՄԱՆ ԿԱՐԳԸ ՍԱՀՄԱՆԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ ԿԱՐԳ ԱԶԱՏԱԶՐԿՄԱՆ ՎԱՅՐԵՐՈՒՄ ՊԱՀՎՈՂ ԱՆՁԱՆՑ ՀԵՏ ԱՄՈՒՍՆՈՒԹՅԱՆ ԳՐԱՆՑՄԱՆ

ՀՀ ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱՐԱՐԻ ՀՐԱՄԱՆ 1. Դատապարտված, ձերբակալված կամ կալանավորված անձի (այսուհետ` ազատազրկված անձ) հետ ամուսնանալ ցանկացող անձը ամուսնանալու վերաբերյալ դիմում է տալիս իր ԱԶԱՏԱԶՐԿՄԱՆ ՎԱՅՐԵՐՈՒՄ ՊԱՀՎՈՂ ԱՆՁԱՆՑ ՀԵՏ ԱՄՈՒՍՆՈՒԹՅԱՆ մշտական բնակության վայրի կամ ուղղիչ հիմնարկի գտնվելու վայրի քաղաքացիական ԳՐԱՆՑՄԱՆ ԿԱՐԳԸ ՍԱՀՄԱՆԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ կացության ակտերի գրանցման տարածքային բաժին: Քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման տարածքային բաժինը դիմումում և 2 ԱՊՐԻԼԻ 2003 Թ. Ք. ԵՐԵՎԱՆ N 153-Ն դիմողի ինքնությունը հաստատող փաստաթղթում նշված տեղեկությունները համեմատում է, հաստատում նրա ստորագրությունը ու դիմումը վերադարձնում է խնդրատուին` այն ուղղիչ Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 2002 թվականի նոյեմբերի 28-ի հիմնարկ ուղարկելու և ազատազրկված անձին հանձնելու նպատակով: «Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարության աշխատակազմ» Ազատազրկված անձի հետ ամուսնանալու վերաբերյալ դիմում ստանալիս ուղղիչ պետական կառավարչական հիմնարկ ստեղծելու, Հայաստանի Հանրապետության հիմնարկը այն հանձնում է ազատազրկված անձին` դիմումի այն մասը լրացնելու համար, որը արդարադատության նախարարության կանոնադրությունը և աշխատակազմի կառուցվածքը վերաբերվում է իրեն: Դիմումի մեջ պակասող տեղեկությունները մտցնելուց հետո ուղղիչ հաստատելու մասին» թիվ 1917-Ն որոշմամբ հաստատված «Հայաստանի Հանրապետության հիմնարկի վարչակազմը դիմումում նշված տեղեկությունները համեմատում է ազատազրկված արդարադատության նախարարության կանոնադրության» 8-րդ կետի իթ) ենթակետի անձի անձնական գործի փաստաթղթերում նշված տեղեկությունների հետ, հաստատում է նրա համաձայն. ստորագրությունը և այն ուղարկում է ուղղիչ հիմնարկի գտնվելու վայրի քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման տարածքային բաժին: Եթե դատապարտյալի անձնական գործում տեղեկություններ չկան նրա ընտանեկան դրության մասին կամ որոշ ՀՐԱՄԱՅՈՒՄ ԵՄ՝ տեղեկություններ թերի են, միմյանց հակասող, ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմը, միջոցներ է ձեռք առնում դրանք պահանջելու կամ ճշտելու ուղղությամբ: Սահմանել ազատազրկման վայրերում պահվող անձանց հետ ամուսնության գրանցման 2. Եթե ազատազրկված անձը ամուսնանալ է ցանկանում, ապա ուղղիչ հիմնարկի կարգը (Հավելված N 1)։ վարչակազմը պետք է նրան տրամադրի դիմումի ձև: Ազատազրկված անձի կողմից դիմումի իրեն վերաբերվող մասը լրացնելուց հետո, ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմը դիմումի մեջ նշված տեղեկությունները համեմատում է ազատազրկված անձի անձնական գործի փաստաթղթերի Դ. ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ հետ և հաստատում նրա ստորագրությունը: Դրանից հետո ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմի կողմից դիմումն ուղարկվում է այն անձին, որի հետ ազատազրկված անձը ցանկանում է ամուսնանալ: Միաժամանակ տվյալ անձին հաղորդվում են ուղղիչ հիմնարկի գտնվելու վայրի քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման տարածքային բաժնի անվանումը և գտնվելու վայրը, որտեղ կարող է կատարվել ամուսնության գրանցումը: Ամուսնանալուն համաձայն լինելու դեպքում այդպիսի դիմում ստացող անձը լրացնում է դիմումի այն մասը, որը վերաբերվում է իրեն և հանձնում իր բնակության վայրի քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման տարածքային բաժին կամ ուղղիչ հիմնարկի գտնվելու վայրի քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման տարածքային բաժին: 3. Ուղղիչ հիմնարկի գտնվելու վայրի քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման տարածքային բաժինը, ընդունելով ամուսնանալու վերաբերյալ դիմումը, նշանակում է ամուսնության գրանցման ժամանակը և այդ մասին նախօրոք իրազեկում է ամուսնանալ ցանկացող անձանց: 4. Ազատազրկված անձի հետ ամուսնության գրանցումը կատարվում է ամուսնացող անձանց ներկայությամբ, ուղղիչ հիմնարկի վարչական շենքում: 5. Ազատազրկված անձի հետ ամուսնացած անձին քաղաքացիական կացության ակտերի տարածքային բաժնի կողմից տրվում է վկայական ամուսնանալու մասին: 6. Ազատազրկված անձի անձնական գործում քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման տարածքային բաժնի կողմից նշում է կատարվում ամուսնության գրանցման մասին, ամուսնու անունը, ազգանունը, հայրանունը և ծննդյան ժամանակը, քաղաքացիական

~467 467 ~ ~468 468 ~ կացության ակտերի գրանցման տարածքային բաժնի անվանումը և ամուսնությունը գրանցելու ժամանակը: ՀՀ ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱՐԱՐԻ ՀՐԱՄԱՆԸ «ՀՀ ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅԱՆ Եթե ազատազրկված անձը ամուսնանալիս ընտրել է ամուսնու ազգանունը, ապա ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅԱՆ ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐՈՒՄ ԵՎ ՄԱՐՄԻՆՆԵՐՈՒՄ անձնական գործում ամուսնության գրանցման վերաբերյալ նշման տակ կատարվում է ՀԱՍԱՐԱԿԱԿԱՆ ՎԵՐԱՀՍԿՈՂՈՒԹՅԱՆ ԻՐԱԿԱՆԱՑՄԱՆ ԿԱՐԳԸ ԵՎ ՀԱՍԱՐԱԿԱԿԱՆ համապատասխան գրառում: Այդ դեպքում ազատազրկված անձի անձնագրի առաջին էջում ԴԻՏՈՐԴՆԵՐԻ ԽՄԲԻ ԿԱԶՄԸ ՍԱՀՄԱՆԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ» նշում է կատարվում, որը հաստատվում է քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման տարածքային բաժնի կլոր կնիքով: 7. Կարգապահական տույժի ենթարկված և այդ տույժը կրող ազատազրկված անձի հետ ամուսնության գրանցումը կարող է իրականացվել տույժի այդ միջոցը կրելուց հետո: ՀՀ ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱՐԱՐԻ ՀՐԱՄԱՆ 8. Ամուսնությունը գրանցելու համար քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման «ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅԱՆ տարածքային բաժինը գանձում է տուրք «Պետական տուրքի մասին» Հայաստանի ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐՈՒՄ ԵՎ ՄԱՐՄԻՆՆԵՐՈՒՄ Հանրապետության օրենքով սահմանված կարգով և չափով: ՀԱՍԱՐԱԿԱԿԱՆ ՎԵՐԱՀՍԿՈՂՈՒԹՅԱՆ ԻՐԱԿԱՆԱՑՄԱՆ ԿԱՐԳԸ ԵՎ ՀԱՍԱՐԱԿԱԿԱՆ ԴԻՏՈՐԴՆԵՐԻ ԽՄԲԻ ԿԱԶՄԸ ՍԱՀՄԱՆԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ» 18 ՆՈՅԵՄԲԵՐԻ 2005 Թ. Ք. ԵՐԵՎԱՆ ԹԻՎ ՔՀ-66-Ն

Ղեկավարվելով «Ձերբակալված և կալանավորված անձանց պահելու մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի 47-րդ հոդվածով և Հայաստանի Հանրապետության քրեակատարողական օրենսգրքի 21-րդ հոդվածով.

ՀՐԱՄԱՅՈՒՄ ԵՄ՝

1. Սահմանել «Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարության քրեակատարողական հիմնարկներում և մարմիններում հասարակական վերահսկողության իրականացման» կարգը (հավելված N 1) կցվում է։ 2. Սահմանել Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարության քրեակատարողական հիմնարկներում և մարմիններում հասարակական վերահսկողություն իրականացնող հասարակական դիտորդների խմբի (այսուհետ՝ Խումբ) կազմը (հավելված N 2) կցվում է։ 3. Ուժը կորցրած ճանաչել Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարի 2003 թվականի հուլիսի 16-ի «Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարության քրեակատարողական ծառայության կալանավորվածներին պահելու վայրերում հասարակական դիտորդների խմբի գործունեության կարգը հաստատելու մասին» թիվ 246-Ն և 2004 թվականի ապրիլի 28-ի «Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարության քրեակատարողական ծառայության կալանավորվածներին պահելու վայրերում հասարակական դիտորդների խմբի կազմը հաստատելու մասին» թիվ ՔՀ-18-Ա հրամանները: 4. Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարության քրեակատարողական վարչության պետ Ս. Հովհաննիսյանին՝ ա) 5-օրյա ժամկետում պատրաստել և Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարի ստորագրմանը ներկայացնել Խմբի կազմում ընդգրկված անդամների անդամությունը հաստատող փաստաթղթերը՝ վկայականները, բ) 10-օրյա ժամկետում քրեակատարողական հիմնարկների և մարմինների պետերին հանձնել Խմբի անդամների ցուցակը:

Դ. ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

~469 469 ~ ~470 470 ~ ՀԱՎԵԼՎԱԾ N 1 ընդգրկման մասին որոշումը ընդունվում է ձայների երկու երրորդի մեծամասնությամբ: Որոշման արձանագրության քաղվածքը ներկայացվում է Հայաստանի Հանրապետության ԿԱՐԳ արդարադատության նախարարի հաստատմանը: Նախապատվությունը տրվում է այն կազմակերպություններին, որոնց գործունեությունը վերջին մեկ տարվա ընթացքում առնչվում ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅԱՆ է սույն կարգի 2-րդ կետով սահմանված նպատակների իրականացմանը կամ որոնց ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐՈՒՄ ԵՎ ՄԱՐՄԻՆՆԵՐՈՒՄ գործունեությունն առնչվում է մարդու իրավունքների պաշտպանությանը: ՀԱՍԱՐԱԿԱԿԱՆ ՎԵՐԱՀՍԿՈՂՈՒԹՅԱՆ ԻՐԱԿԱՆԱՑՄԱՆ Խումբն իր կազմից մեկ տարի ժամկետով ընտրում է նախագահ, անհրաժեշտության Գ Լ ՈՒ Խ 1 դեպքում՝ նաև տեղակալ կամ տեղակալներ: Խմբի նախագահը (նրա բացակայության դեպքում՝ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԴՐՈՒՅԹՆԵՐ տեղակալը կամ տեղակալներից մեկը) ղեկավարում է Խմբի գործունեությունը: 1. Սույն իրավական ակտով սահմանվում են Հայաստանի Հանրապետության 4. Խումբը բաղկացած է ոչ պակաս, քան յոթ և ոչ ավելի, քան քսանմեկ հոգուց: արդարադատության նախարարության քրեակատարողական հիմնարկներում և Յուրաքանչյուր հասարակական կազմակերպություն Խմբում կարող է ունենալ մեկ մարմիններում հասարակական վերահսկողության իրականացման կարգը և հասարակական ներկայացուցիչ: դիտորդների իրավասությունները: 5. Խմբում նոր անդամի ընդգրկումը կատարվում է սույն Կարգով նախատեսված կարգով: Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարության Գ Լ ՈՒ Խ 3 քրեակատարողական հիմնարկներում և մարմիններում հասարակական վերահսկողություն իրականացնում է հասարակական դիտորդների խումբը: Հասարակական դիտորդների խումբը ԽՄԲԻ ԱՆԴԱՄԻՆ ԱՌԱՋԱԴՐՎՈՂ ՊԱՀԱՆՋՆԵՐԸ (այսուհետ՝ Խումբ) քրեակատարողական ծառայության՝ կալանավորվածներին պահելու 6. Խմբի անդամ կարող է լինել հայերենին տիրապետող, տասնութ տարին լրացած վայրերում և ուղղիչ հիմնարկներում (այսուհետ՝ քրեակատարողական հիմնարկներ) պահվող Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացին՝ անկախ ազգությունից, ռասայից, սեռից, անձանց (այսուհետ՝ ազատազրկվածներ), ինչպես նաև քրեակատարողական մարմինների դավանանքից, քաղաքական կամ այլ հայացքներից, սոցիալական ծագումից, գույքային կամ այլ հսկողության տակ գտնվող անձանց իրավունքների և ազատությունների պահպանման դրությունից: խնդիրներով զբաղվող վերահսկող մարմին է: 7. Նախապատվությունը տրվում է իրավաբանի, մանկավարժի, բժշկի, հոգեբանի 2. Խմբի գործունեության նպատակներն են՝ մասնագիտություն և մասնագիտական աշխատանքային փորձ ունեցող անձանց: 1) ազատազրկվածների և քրեակատարողական մարմինների հսկողության տակ գտնվող 8. Խմբի անդամը պետք է դրսևորի իրեն որպես բարձր բարոյականություն ունեցող անձանց իրավունքների պաշտպանության հասարակական վերահսկումը, անձնավորություն: քրեակատարողական հիմնարկներում ազատազրկվածների աշխատանքային և կենցաղային պայմանների բարելավումը, հասարակությանը քրեակատարողական ծառայության Գ Լ ՈՒ Խ 4 հիմնախնդիրները ներկայացնելը, ԽՄԲԻ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅՈՒՆԸ 2) քրեակատարողական ծառայությունում մարդու իրավունքների խախտումների 9. Խումբը գործում է հասարակական հիմունքներով: բացահայտմանը և կանխարգելմանն ուղղված գործունեություն ծավալելը, 10. Խումբն իր գործունեության մեջ առաջնորդվում է Հայաստանի Հանրապետության 3) քրեակատարողական հիմնարկներում և մարմիններում իրավիճակի վերլուծությունների, Սահմանադրությամբ, Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ, սույն Կարգով և Խմբի եզրակացությունների և առաջարկությունների՝ Հայաստանի Հանրապետության գործունեության էթիկայի կանոններով։ արդարադատության նախարարությանը և հասարակությանը ներկայացնելը, Խումբը համագործակցում է քրեակատարողական հիմնարկների և մարմինների 4) քրեակատարողական օրենսդրությունն ուսումնասիրելը, անհրաժեշտության դեպքում՝ վարչակազմի հետ: դրանցում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու, նոր իրավական ակտեր մշակելու 11. Խմբի անդամները իրավասու են անարգել այցելել քրեակատարողական հիմնարկներ և վերաբերյալ առաջարկություններ ներկայացնելը, մարմիններ, ծանոթանալ տարաբնույթ փաստաթղթերի բովանդակությանը, այդ թվում՝ 5) քրեակատարողական հիմնարկներում ազատազրկվածների, ինչպես նաև ազատազրկվածի կամ քրեակատարողական մարմինների հսկողության տակ գտնվող անձի քրեակատարողական մարմինների հսկողության տակ գտնվող անձանց հետ կապված այլ համաձայնությամբ՝ նրա անձնական գործին և գրագրությանը, բացի գաղտնի փաստաթղթերից, խնդիրների լուծմանը աջակցելը: հիմնարկի իրավիճակին, ինչպես նաև հանդիպել ազատազրկվածներին և քրեակատարողական մարմինների հսկողության տակ գտնվող անձանց: Անհրաժեշտության Գ Լ ՈՒ Խ 2 դեպքում կարող է կատարվել ձայնագրում, լուսանկարում, տեսագրում՝ պահպանելով սույն ԽՄԲԻ ԿԱԶՄԸ Կարգով կամ Խմբի գործունեության էթիկայի կանոններով կամ իրավական այլ ակտերով 3. Խմբի կազմը սահմանվում է Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախատեսված դրույթները: նախարարի հրամանով: 12. Խմբի անդամն ընդգրկվում է Խմբի կազմում հինգ տարի ժամկետով: Հավակնորդը ներկայացնում է դիմում, անձնագրի պատճենը, ինքնակենսագրություն, Խմբի անդամին Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարության իրեն ներկայացնող կազմակերպության երաշխավորագիրը, կազմակերպության կողմից տրվում է անդամությունը հաստատող փաստաթուղթ՝ վկայական (Ձև 1), որը նա պետք կանոնադրությունն ու գործունեության համառոտ նկարագրությունը: Հավակնորդի է կրի իր հագուստի վրա քրեակատարողական հիմնարկում կամ մարմնում գտնվելու ողջ թեկնածությունը քննարկվում է խմբի հերթական նիստում: Խմբի կազմում նոր անդամի ընթացքում:

~471 471 ~ ~472 472 ~ Քրեակատարողական հիմնարկները և մարմինները պետք է ունենան խմբի անդամների 14. Վերահսկողության լիարժեք իրականացման նպատակով Խումբը տարվա մեջ ցուցակը: առնվազն մեկ անգամ պետք է այցելի բոլոր քրեակատարողական հիմնարկներ և առնվազն (12-րդ կետը փոփ. 13.10.08 N 153-Ն) երկու տարին մեկ անգամ՝ բոլոր քրեակատարողական մարմիններ: 15. Խմբի անդամը քրեակատարողական հիմնարկներ և մարմիններ կարող է այցելել Գ Լ ՈՒ Խ 5 ցանկացած օր (այդ թվում՝ ոչ աշխատանքային օր): Այցելությունները կատարվում են Խմբի ՎԵՐԱՀՍԿՈՂՈՒԹՅԱՆ ԻՐԱԿԱՆԱՑՄԱՆ ԿԱՐԳԸ առնվազն երկու անդամի մասնակցությամբ: 13. Վերահսկողությունն իրականացվում է քրեակատարողական հիմնարկներ և Խմբի անդամը ազատազրկվածի հետ կարող է հանդիպել որպես կանոն մեկուսի, իսկ Խմբի մարմիններ այցելություններ կատարելու և կատարված այցելությունների հիման վրա անդամի ցանկությամբ՝ քրեակատարողական հիմնարկի վարչակազմի ներկայացուցչի Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարին և հասարակությանը ներկայությամբ: հաշվետվություններ ներկայացնելու ձևով: 16. Անհրաժեշտության դեպքում Խումբն իր գործունեության մեջ կարող է ներգրավել Ներկայացվում են երեք տեսակ հաշվետվություններ՝ ընթացիկ, տարեկան և հրատապ, համապատասխան մասնագիտական ուղղվածությամբ փորձագետներ: Խմբի միջնորդությամբ որոնց կապակցությամբ Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարությունը փորձագետին նախարարությունը տալիս է իր մեկնաբանությունները: տալիս է ժամանակավոր անցաթուղթ՝ քրեակատարողական հիմնարկներ և մարմիններ Ընթացիկ հաշվետվություններում կարող են ներկայացվել ազատազրկվածների և այցելելու համար: քրեակատարողական մարմինների հսկողության տակ գտնվող անձանց իրավունքների Փորձագետը կարող է այցելել քրեակատարողական հիմնարկներ և մարմիններ միայն Խմբի խախտման, Խմբի լիազորությունների իրականացմանը՝ քրեակատարողական հիմնարկների և անդամների հետ: մարմինների կողմից խոչընդոտելու կոնկրետ դեպքերը: Ընթացիկ հաշվետվությունների կապակցությամբ մեկնաբանությունները տրվում են մեկ ամսվա ընթացքում: Գ Լ ՈՒ Խ 6 Տարեկան հաշվետվություններում կարող են ներկայացվել յուրաքանչյուր ԽՄԲԻ ՆԻՍՏԵՐԸ ԵՎ ՈՐՈՇՈՒՄՆԵՐԻ ԸՆԴՈՒՆՄԱՆ ԿԱՐԳԸ քրեակատարողական հիմնարկի և մարմնի գործունեությունը, քրեակատարողական 17. Խումբն առնվազն ամիսը մեկ անգամ հրավիրում և անց է կացնում նիստեր, որոնց հիմնարկներում տիրող ընդհանուր իրավիճակը, հիմնական խնդիրները և դրանց լուծման ընթացքում կայացվում են որոշումներ: Խմբի նիստերը որպես կանոն անց են կացվում դռնփակ, վերաբերյալ առաջարկությունները, Խմբի կողմից կատարված աշխատանքների արդյունքները իսկ Խմբի որոշմամբ՝ նաև դռնբաց, որոնց կարող են ներկա գտնվել նաև զանգվածային և այլն: Տարեկան հաշվետվությունների կապակցությամբ մեկնաբանությունները տրվում են լրատվական միջոցների ներկայացուցիչներ: Խմբի անդամները նախապես տեղեկացվում են երեք ամսվա ընթացքում: նիստի օրակարգին: Հրատապ հաշվետվություններում ներկայացվում են քրեակատարողական ծառայությունում 18. Խմբի արտահերթ նիստ կարող է հրավիրել՝ բացահայտված մարդու իրավունքների կոպիտ խախտումների մասին փաստեր, 1) Խմբի յուրաքանչյուր անդամ, եզրակացություններ, որոնք պահանջում են հրատապ լուծումներ: Հրատապ հաշվետվության 2) Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարը: կապակցությամբ մեկնաբանությունները տրվում են երեք օրվա ընթացքում: Հրատապ հաշվետվությունների՝ Խմբի որոշմամբ հաստատված լինելը պարտադիր չէ։ Հրատապ 19. Խմբի նիստը համարվում է կայացած, եթե ներկա է անդամների կեսից ավելին: հաշվետվությունները կարող են ուղարկվել Հայաստանի Հանրապետության Որոշման ընդունման համար անհրաժեշտ է Խմբի անդամների ձայների կեսից ավելին արդարադատության նախարարին՝ Խմբի նախագահի ստորագրությամբ և այցելությունը (բացառությամբ՝ Խմբի կազմում նոր անդամի ընդգրկման մասին որոշման կայացման, Խմբի կատարած Խմբի անդամների համաձայնությամբ։ Խմբի մյուս անդամները ուղարկված գործունեության էթիկայի կանոնների հաստատման և Խմբի անդամի լիազորությունների հրատապ հաշվետվությանը պարտադիր տեղեկացվում են Խմբի հերթական նիստի ժամանակ։ դադարեցման համար ներկայացված միջնորդության դեպքում): Խմբի յուրաքանչյուր անդամ ուղարկված հրատապ հաշվետվության վերաբերյալ Ընթացիկ կամ տարեկան հաշվետվությունների հաստատման որոշման տակ ստորագրում դիտողություններ կամ առաջարկություններ ունենալու դեպքում այդ դիտողություններն ու են Խմբի բոլոր անդամները, ընդ որում՝ եթե խմբի որևէ անդամ համաձայն չէ որոշմամբ առաջարկությունները կարող է ներկայացնել Հայաստանի Հանրապետության հաստատված հաշվետվության որևէ կետի հետ, ապա այդ մասին կատարվում է արդարադատության նախարարություն: համապատասխան նշում կամ հաշվետվությանը կից ներկայացվում է մասնավոր կարծիք: Քրեակատարողական հիմնարկներ և մարմիններ կատարված այցելությունների հիման վրա 20. Խմբի ցանկացած անդամ կարող է արտահայտել իր անձնական դիրքորոշումը՝ կազմված հաշվետվությունները կամ դրանց հատվածները հրապարակվում են Հայաստանի հրապարակելով կամ արձանագրելով այն: Հանրապետության արդարադատության նախարարության մեկնաբանությունների հետ Խմբի գործունեության էթիկայի կանոնները հաստատվում է Խմբի նիստի կողմից՝ մեկտեղ, բացառությամբ Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության Խմբի անդամների երկու երրորդի հավանությամբ: նախարարության կողմից սահմանված ժամկետում համապատասխան մեկնաբանությունները չներկայացնելու դեպքերի: Հաշվետվություններն ու դրանց մեկնաբանությունները Գ Լ ՈՒ Խ 7 տեղադրվում են նաև Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարության ինտերնետային կայքում։ ԽՄԲԻ ԱՆԴԱՄԻ ԼԻԱԶՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԿԱՍԵՑՈՒՄԸ ԵՎ ԴԱԴԱՐՈՒՄԸ

(13-ՐԴ ԿԵՏԸ ԼՐԱՑ. 05.02.09 N 20-Ն) 21. Խմբի անդամի լիազորությունները կասեցվում են Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարի հրամանով, եթե. 1) ընդունվել է ձերբակալման կամ կալանավորման որոշում,

~473 473 ~ ~474 474 ~ 2) առկա է Խմբի անդամների երկու երրորդի կողմից ներկայացված միջնորդությունը: Խմբի անդամի լիազորությունները վերականգնվում են Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարի հրամանով, եթե վերացել են սույն կետի 1-ին ենթակետով նշված հանգամանքները, կամ առկա է Խմբի անդամների երկու երրորդի կողմից ներկայացված միջնորդությունը Խմբի անդամի լիազորությունների վերականգնման համար: 22. Խմբի անդամի լիազորությունները դադարեցվում են Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարի հրամանով, եթե. 1) լրացել է Խմբի անդամի լիազորությունների ժամկետը, 2) առկա է Խմբի անդամի դիմումն իր լիազորությունների դադարեցման վերաբերյալ, 3) առկա է Խմբի անդամի թեկնածությունն առաջադրած կազմակերպության դիմումը Խմբի անդամի լիազորությունների դադարեցման կամ մեկ այլ թեկնածուով Խմբի անդամի փոխարինման վերաբերյալ, 4) առկա են սույն Կարգի իններորդ կետով նախատեսված հիմքերը, 5) խախտել է սույն Կարգով կամ Խմբի գործունեության էթիկայի կանոններով կամ քրեակատարողական ծառայության գործունեությունը կանոնակարգող իրավական ակտերով նախատեսված դրույթները, 6) առկա է Խմբի անդամների երկու երրորդի կողմից ներկայացված միջնորդությունը:

ՁԵՎ 1 U

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅԱՆ ՔՐԵԱԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐՈՒՄ ԵՎ ՄԱՐՄԻՆՆԵՐՈՒՄ ՀԱՍԱՐԱԿԱԿԱՆ ՎԵՐԱՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆ ԻՐԱԿԱՆԱՑՆՈՂ ՀԱՍԱՐԱԿԱԿԱՆ ԴԻՏՈՐԴՆԵՐԻ ԽՈՒՄԲ ՎԿԱՅԱԿԱՆ N__ ______________ (ԱՆՈՒՆ, ԱԶԳԱՆՈՒՆ) Նկարի տեղը ՀԱՍԱՐԱԿԱԿԱՆ ԴԻՏՈՐԴՆԵՐԻ ԽՄԲԻ ԱՆԴԱՄ Ուժի մեջ է մինչև __ ___, 20_թ. Նախարար`

îå³·ñí³Í ¿ §²êàÔÆÎ¦ Ññ³ï³ñ³ÏãáõÃÛ³Ý ïå³ñ³ÝáõÙ: ø. ºñ¨³Ý, ÂáõÙ³ÝÛ³Ý 15, µÝ. 4 (·ñ³ë»ÝÛ³Ï) ²í³Ý, ¸³íÇÃ Ø³ÉÛ³Ý 45 (ïå³ñ³Ý) Ð»é. (374 10) 54 49 82, 62 38 63 ¾É. ÷áëïª info@asoghik.am

~475 475 ~

Основные сведения

Организация Организация по безопасности и сотрудничеству в Европе (ОБСЕ / OSCE)

Тип документа recommendation

Дата принятия 13 января 2011 г.

Источник ОБСЕ