INTERVISTA E KRYETARIT TË PREZENCËS SË OSBE-së, AMBASADORI EUGEN WOLLFARTH, PËR TELEVIZIONIN ORA NEWS 29 dhjetor 2011
Gazetari: Mirëserdhët Z. Ambasador! Ambasadori: Është një kënaqësi për mua të jem këtu.
Pyetje: Le të flasim për ato çështje për të cilat të gjithë janë të interesuar të dëgjojnë rekomandimet tuaja si Ambasador i Prezencës së OSBE-së. Ka qenë një vit politik i vështirë për të tërë shqiptarët. Do të dëshiroja të dëgjoja mendimet tuaja mbi vitin 2011 duke qenë se ju keni qenë i zënë për të bërë situatën politike të funksionojë më mirë dhe që Shqipëria të përmbushë ato reforma që janë pjesë e rekomandimeve të OSBE-së. Përgjigje: Viti 2011 ishte vërtetë një vit interesant. Gjëja më e rëndësishme që duhet mbajtur mënd është fryma konstruktive, ndërtimi i Shqipërisë, forcimi i saj për të ardhmen dhe tashmë janë bërë hapa gjigantë në këtë drejtim. Unë pata përshtypjen se së bashku me disa partnerë, Prezenca e OSBE-së në Shqipëri, SHBA, dhe Bashkimi Evropian, siguruan një ndihmë të madhe për të arritur tek ky nivel fryme konstruktive. Unë jam thellësisht i bindur se është shumë e rëndësishme të ndihmojmë partnerët tonë Shqiptarë të mbajnë mënd këtë. Ka të bëjë me ndërtimin për të ardhmen dhe me arritjen e integrimit Evropian. Kjo është një detyrë shumë e vështirë. Ka shumë për të zhvilluar, shumë për tu ndërtuar, jo vetëm në infrastrukturë por gjithashtu brenda qenieve njerëzore, në arsimim, dhe veçanërisht sjelljet e njerëzve. Këtu unë qëllimisht përfshij kuptimin e sistemit politik dhe demokratik. Kjo ka të bëjë me vlerat thelbësore të OSBE-së dhe me gjetjen e terreneve dhe vlerave të përbashkëta që janë demokratike dhe të orientuara drejt të drejtave të njeriut dhe shtetit ligjor. Dhe nëse kjo paketë e përbashkët arrihet, atëherë ky është rezultati më i mirë për ekonominë, për investime, dhe për vende pune. Kjo është e rëndësishme: të ardhura të sigurta në një ambient të sigurt. Unë mendoj se disa hapa përpara u hodhën në vitin 2011. Pati disa kthesa të rrezikshme. Nisi mjaft ashpër në fillim të vitit. Fatmirësisht nuk vazhdoi ashtu. Ne pamë zgjedhjet vendore, që ishin shumë të rëndësishme, me pjesëmarrje të gjerë të qytetarëve dhe me disa vështirësi në procesin e numërimit të cilat kanë nevojë për rishikim. Ja përse nevojitet aq shumë një reformë zgjedhore. Pra, ka disa pika ku nevojitet të behet shumë punë, disa të tjera ku duhet bërë pak punë, por ajo që është e sigurt është se viti 2012 është përpara.
Pyetje: Z. Ambasador, a mendoni se zgjedhjet e 8 Majit ishin një test që u kalua me sukses, duke pasur parasysh të tëra problemet që ndeshët? Edhe pse ju keni shprehur mendimin në raportin tuaj, çfarë mendoni për to rreth 6 muaj me vonë? A mendoni se Shqiptarët e kaluan këtë test? Përgjigje: Të tërë, nga brenda dhe jashtë Shqipërisë, kanë parë raportin e OSBE/ODIHR-it mbi zgjedhjet vendore. Ishte një hap. Nevojitet pune e mëtejshme. Kryetarët e bashkive janë zgjedhur dhe këshillat bashkiak janë formuar, dhe këta persona gjithashtu panë se çfarë duhet bërë për të parë përparim dhe për të gjetur mënyra më të mira për të organizuar gjërat. Sigurisht, pati disa vështirësi në emërimin e komisionerëve zgjedhor. Sidoqoftë, vetë dita e zgjedhjeve kaloi relativisht qetë, ndërsa procesi i numërimit pati qartësisht disa sfida në fusha të caktuara. Ai zgjati më shumë se pritej apo nevojitej – si për shembull në rastin e rezultatit për Tiranën. E gjithë kjo hapi disa diskutime për të ardhmen. Pra, çfarë duhet bërë në të ardhmen në mënyrë që Kodi Zgjedhor t'u japë përgjigje këtyre pyetjeve, si për shembull çështjes së votave të hedhura në kutinë e gabuar. Këto pyetje duhet të gjejnë përgjigje në
1 procesin e reformës duke pasur një fushë të barabartë për tërë pjesëmarrësit. Unë mendoj se është e rëndësishme gjithashtu të krijohet diçka që është thelbësore në tërë shoqëritë demokratike; besimi, besimi i ndërsjellët dhe gjithashtu besimi tek sistemi. Komisioni Qendror i Zgjedhjeve pati një detyrë shumë të vështirë në një klimë jo dhe aq dashamirëse, të organizonte zgjedhje që ishin teknikisht shumë komplekse në 384 njësi vendore. Pra, ishte një problem që duhej zgjidhur në një ditë dhe që pati gjithashtu disa pengesa dhe disa zgjedhje të përsëritura më vonë. Dhe nëse ajo mund të organizohet, dhe dua ta nënvizoj atë fjalë – nivel teknik – mund të shkojë më qetësisht kur kodi i ardhshëm zgjedhor ta trajtojë, atëherë do të jetë shumë më mirë. Ka gjithashtu lajme të mira që duhen nënvizuar. Viti 2011 pa krijimin e Komisionit Parlamentar Ad Hoc për rishikimin e Kodit Zgjedhor bazuar në udhëzimet dhe rekomandimet e raportuara nga OSBE/ODHIR-i nga zgjedhjet e viteve 2009 dhe 2011. Komisioni i Venecias ka dhenë gjithashtu këshillat e veta dhe ky është një plan pune i mirë. Ne gjithashtu ofruam ndihmën tonë dhe po presim të shikojmë rezultatet në fillim të vitit tjetër.
Pyetje: Z. Ambasador. Ju thatë që besimi i ndërsjellët ndërmjet palëve është shumë i rëndësishëm, gjithashtu besimi tek institucionet dhe më konkretisht KQZ-ja dhe institucione të tjera që trajtojnë zgjedhjet. Përse mendoni se ka mungesë besimi në politikën Shqiptare? Përgjigje: Unë nuk jam psikoanalist. Le të kthehemi prapa. Nën regjimin e Enver Hoxhës, Shqipëria ishte duke kryer vetëshkatërrim. Si pasojë, mosbesimi tek sistemi dhe mosbesimi i ndërsjellët ishte i madh. Nuk i vë faj askujt që ka jetuar gjatë sistemit komunist duke mos besuar tek sistemi sepse ky i fundit bazohet tek abuzimi; abuzim ndaj vetë shoqërisë duke pretenduar se po bëhet diçka për njerëzit. Kjo është, Shqiptarët në fillim mendojnë se janë mashtruar nga personi në anën tjetër. Duhet të jetë e kundërta. Shqiptarët duhet të punojnë bashkë, duhet të ndërtojnë dhe të ndërmarrin çdo hap për të rifituar atë besim. Të ndërtosh besim nuk është e lehtë. Për këtë janë këtu OSBE-ja dhe partnerët e tjerë. Kjo është pjesë e emrit tonë, për të punuar së bashku, për të njohur e njëri-tjetrin në një nivel të ndërsjellët, për të parë se çfarë nevojitet për të ndihmuar në ndërtimin e një vendi dhe të një shoqërie së bashku. Të mësuarit mund të bëhet vetëm në mënyrë të përbashkët, dhe pastaj ndërtohet besimi. Kjo duhet bërë dhe pjesë të saj e kemi parë gjithashtu gjatë procesit të numërimit në tavolina që përfshijnë përfaqësues nga parti të ndryshme. Ne e shohim tani si dhe në punën e komisioneve parlamentare. Ne patjetër që e shohim në shoqërinë civile kur njerëz me mendime të ndryshme punojnë së bashku dhe gjejnë zgjidhje të përbashkëta. Unë do ta përshkruaja këtë si përparim i vërtetë. Në këtë kontekst, besimi ndërtohet nga poshtë, por patjetër që ka nevojë për kohë.
Pyetje: Duke vënë re se gjatë muajve të fundit politika Shqiptare i është afruar disi asaj që po thoni ju. A mendoni se bashkëpunimi që po bëhet ndërmjet partive politike për Kodin Zgjedhor dhe reformën zgjedhore është një bashkëpunim i sinqertë apo mendoni se është një bashkëpunim i imponuar? Përgjigje: Do të thoja se është i sinqertë. Shumë njerëzve i pëlqen të marrin orientim, orientim nga drejtuesit e tyre, dhe kjo është thjeshtë njerëzore. Është absolutisht normale. Po, unë mendoj se është i sinqertë. Fola shkurtimisht më parë për vendet e punës. Çfarë përfitoni me integrimin në strukturat Evropiane? Përfitoni një shoqëri të bazuar në shtetin ligjor dhe siç kuptohet vetë në të drejtat e njeriut. Me shtetin ligjor ju do të kishit ndërmarrje më të mira dhe shpresojmë të suksesshme që do ofronin vende pune. Një ambient i kontrolluar nga shoqëria, që shpresojmë të ofrojë vende të shumta të sigurta pune për një numër të madh qytetarësh dhe, si pasojë, të gjenerojë krijimin e pasurisë për popullatën e gjerë. Kjo lidhet me krijimin dhe mikpritjen e lirisë individuale. Lidhet të paktën me të pasurit e një niveli të
2 përshtatshëm të ardhurash për të shijuar jetën, për të pasur mundësinë për të paguar për shëndetësinë, për të paguar për arsimimin e vetes apo fëmijëve. Këto janë gjërat e rëndësishme në jetën e njeriut. Kjo është një detyrë komplekse dhe shumë hapa janë ndërmarrë në vitin 2011. Sidoqoftë, më shumë duhet të bëhet në vitet në vazhdim! Viti 2012, i cili do të jetë një vit shumë i veçantë për të tërë Shqiptarët për arsye të njëqind vjetorit të pavarësisë, do të jetë një vit i vështirë sepse detyra për tu kryer do të bëhet çdo ditë pak më komplekse. Dhe kjo duhet bërë si popull, si një popull duke identifikuar bazat e përbashkëta për tu bashkuar, për të ndërtuar diçka. Dhe pastaj vjen koha e konkurrimit në zgjedhje, për shembull për të prezantuar modele se si të vazhdohet nga pika ku ndodhemi dhe ku të hidhen hapat e radhës. Thelbi duhet të jetë i qartë: duhet të respektohen të drejtat e njeriut, shteti ligjor dhe demokracia dhe pastaj unë shoh perspektivat më të mira për të ardhmen e Shqipërisë.
Pyetje: Ju thatë që mezi po prisnit rezultatet e komisionit parlamentar ad hoc për reformën zgjedhore. Sipas mendimit tuaj, çfarë duhet të bëjmë ne që të kemi një Kod Zgjedhor të qartë dhe të kemi gjithçka gati përpara se të kalojë afati i vendosur nga partitë politike? Përgjigje: Nuk është dhe aq e ndryshme nga reformat e tjera që nevojiten por është një reformë shumë e veçantë sepse ka të bëjë me ditën e parë të politikanëve – zgjedhjet. Për politikanët, të jesh kandidat mbase është koha më stresuese e jetës së tyre. Ata konkurrojnë, duan të zgjidhen dhe mezi presin të zgjidhen. Vullneti politik nevojitet jo vetëm për të fituar por gjithashtu është tepër i rëndësishëm dhe për një lojë të pastër. Kjo ka një rëndësi të jashtëzakonshme. Kjo është arsyeja pse deklarohet vazhdimisht nga raportet e OSBE/ODIHR-it. Rekomandimi i parë në raportin e vitit 2009 ishte krijimi i një vullneti më të madh politik. Në vitin 2011, ishte pikërisht e njëjta gjë. Pra mundohuni të luani pastër, prisni lojë të pastër dhe gjëja e rëndësishme është media dhe publiku, publiku i interesuar. Ata kanë një rol të madh në të. Më kujtohet që klima në dhomë ishte mbresëlënëse dhe unë akoma admiroj njerëzit që numëruan, se si e bënë këtë nën rrethanat ekzistuese, me kamera, me ato makinat lexuese, me njerëz që numëronin publikisht, dhe duke bërtitur ndonjëherë. Dua të them se papritur kishte një interes shumë të madh mbi atë çka po ndodhte dhe një gjë e tillë nevojitet. Me këtë ushqehet demokracia. Ata ishin momente fantastike demokracie. Mua nuk më pëlqyen të tëra aspektet e procesit të numërimit. Disa nga numëruesit erdhën shumë vonë dhe pa dhënë ndonjë shpjegim të arsyeshëm. Kjo pjesë e procesit duhet të organizohet më mirë në të ardhmen, duke respektuar rregullat në mënyrë të përpiktë. Shumica e rregullave janë të mira, janë ligje të mira dhe rregullore të mira. Se si jetësohen ata dhe se si zbatohen, kjo është një pyetje tjetër dhe fatkeqësisht shumë shpesh përgjigja nuk është dhe aq pozitive.
Pyetje: Meqë përmendët çështjen e numëruesve, a është e mundur që zgjidhja më e mirë të jetë prezantimi i numërimit elektronik të votave? Përgjigje: Kjo është për tu parë. Ka disa rreziqe me numërimin elektronik. Nevojitet gjithashtu shumë investim dhe përvojë. Unë jam nga një rajon i Gjermanisë i cili beson më shumë tek tradita. Ne përdorim letër shumë të lirë, si letër gazete, për fletët e votimit. Nuk janë aq të zhvilluara sa ato që përdorët këtu gjatë zgjedhjeve vendore. Ka të bëjë me kontrollin e ndërsjellët, anëtarë të partive të ndryshme politike që punojnë së bashku, numërojnë së bashku dhe mbikëqyrin procesin, procesin e votimit dhe procesin e numërimit së bashku, në mënyrë që mashtrimi të jetë gati i pamundur. Le të ndërtojmë atë besim që unë dua të përmend vazhdimisht. Provoni me pak besim, ndërtoni mbi të, dhe besimi rritet, dhe gjërat mund të bëhen më të qarta. Sa për votimin elektronik, disa shtete kanë përvoja të mira
3 me të, pra kjo gjë duhet parë. Por siç thashë, unë besoj më shumë tek mënyra tradicionale: kur njerëzit kanë qëllim të punojnë së bashku dhe të luajnë pastër, ata mund ta bëjnë.
Pyetje: Komisionit parlamentar ad hoc për reformën zgjedhore i është shtruar një çështje që po mbështetet nga disa parti të vogla, disa aleatë të PD-së dhe disa të tjera aleatë të PS-së, në lidhje me shtimin e korrektimit kombëtar tek sistemi proporcional rajonal. Sipas mendimit tuaj, a është kjo një çështje që duhet diskutuar dhe rishikuar, dhe a mund të zgjidhet? Përgjigje: Patjetër që kjo kërkon diskutim politik, mbase në një nivel shumë të lartë kur bëhet fjalë për sistemin zgjedhor. Nëse e kam kuptuar mirë, në këtë fazë, qëllimi i komisionit ad hoc duhet të jetë duke u përqendruar tek Kodi Zgjedhor, i cili përfaqëson një çështje teknike se si të nxirret një panoramë korrekte të asaj që duan votuesit gjatë ditës së votimit, si të nxirret kjo panoramë në mënyrë sa më korrekte, dhe duke qenë sa më afër të jetë e mundur me nivelin 100% të korrektësisë. Sa për sistemin zgjedhor, kjo është një çështje politike që ju zgjidhni dhe demokracia jep një diapazon të gjerë mundësish. Ju mund të bëni votim proporcional, Gjermania përdor këtë model, të tjerë, si Britania e Madhe kanë një sistem maxhoritar i cili nuk i jep shumë mundësi partive të vogla politike. Varet nga ajo që vendoset këtu. Ajo që është e rëndësishme është të mos këtë të papritura apo ndryshime të shpejta apo shumë të shpeshta. Ndryshimet e fundit u ndërmorën në vitin 2008. Tani jemi në vitin 2011 dhe zgjedhjet e tjera do mbahen në vitin 2013. Pra, nevojitet kujdes dhe të kërkohet një konsensus i gjerë kur vendoset të ndryshohet përsëri sistemi. Kjo pyetje duhet të gjeje përgjigje nga partitë Shqiptare, duke përfshirë drejtuesit e tyre, dhe jo nga këshilla ndërkombëtare sepse kjo e fundit mund vetëm të tregojë se cilat modele ekzistojnë në botë. Diapazoni i modeleve është shumë i gjerë dhe e gjithë kjo mund të konsiderohet sipas rregullave demokratike si plotësisht në shërbim të demokracisë.
Pyetje: Është një çështje tjetër që do doja të ndaja me ju Z. Ambasador: disa parti të vogla politike po kërkojnë lista hapura kandidatësh. Cili është mendimi juaj për këtë çështje? Përgjigje: Kjo është një çështje tjetër që ja vlen të diskutohet. Së pari, demokracia lejon përdorimin e listave të mbyllura apo të hapura. Nevojitet shumë kuptim dhe përfshirje gjithashtu nga qytetarët në mënyrë që vërtetë të përfitohet nga listat e hapura. Ata duhet vërtetë të kushtojnë kohë për mënyrën e zgjedhjes së kandidatëve. Nevojitet një shoqëri civile shumë të arsimuar, votues që kushtojnë shumë kohë, pra varet nga si vendoset. Përdorimi i listave të mbyllura nuk do të thotë se janë më pak demokratike se listat e hapura. Përdorimi i listave të hapura nuk do të thotë se zgjidhen të tëra problemet. Në rastin e sistemit zgjedhor, unë do veproja me kujdes dhe do përpiqesha të mos nxitoja.
Pyetje: Çfarë do të thotë kjo: të vepruarit me kujdes. Më shumë diskutime, më shumë vëmendje … Përgjigje: Edhe nëse tani nuk ndodh asnjë ndryshim në këtë kuadër, zgjedhjet e ardhshme mund prapë të jenë plotësisht demokratike.
Pyetje: Le të kalojmë bisedën tonë përtej procesit zgjedhor. Në përgjithësi, ka qenë një vit ku pati mjaft diskutim për reformat dhe në disa raste reformat u bllokuan. Cili është mendimi juaj mbi sjelljen e politikës Shqiptare gjatë këtij viti, dhe nuk e kam fjalën për njërën palë apo tjetrën, po flas për spektrin politik në përgjithësi? Përgjigje: Sigurisht nuk ishte i mërzitshëm. Mua më pëlqeu më shumë pjesa e fundit. Le të kthehemi tek fryma konstruktive që nevojitet në vendimmarrje, për ndërtimin e terrenit të përbashkët, me Shqipërinë pjesë të një fshati, qyteze apo qyteti Evropian. Është shumë e
4 rëndësishme të identifikohet terreni i përbashkët duke filluar nga partitë politike. Gjithashtu, konsensusi është jashtëzakonisht i rëndësishëm kur bëhet fjalë për integrim Evropian, veçanërisht për tu marrë me Bashkimin Evropian sepse atëherë vendi duhet të jetë në një pozicion ku të jetë i aftë të zhvillojë dhe të prodhojë atë çka kërkohet. Kjo do të ndodhë shumë shpesh, jo vetëm kur bëhen rregullime në baze konsensuale për të kërkuar të ashtuquajturën shumicë të cilësuar në parlament gjë që qartësisht kërkon që PD-ja dhe PS-ja të identifikojnë se si duan të veprojnë, kjo është shumë e rëndësishme, dhe të bëhet praktikë për të qenë të aftë për të ofruar shërbime që kënaqin shoqërinë e gjerë. Kjo është një cilësi që do të jetë shumë e nevojshme në tërë hapat e ardhshëm për integrim. Jam thellësisht i bindur se palët e përfshira janë të afta të arrijnë këtë, ata po konkurrojnë akoma por ka akoma nevoje për praktikë të mëtejshme.
Pyetje: Z. Ambasador. Po e mbyllim këtë vit në mënyrën më të mirë. Por që tani, në fund të këtij viti, po diskutohet një çështje, mbase është një diskutim i parakohshëm por po ndodh. Ky diskutim lidhet me Presidentin e ri. Nga njëra anë, Partia Socialiste dhe aleatët e saj kërkojnë një President konsensual, kurse nga ana tjetër, Partia Demokratike ka deklaruar qartësisht se Presidenti do të propozohet nga maxhoranca. Gjithashtu, Presidenti aktual, Z. Topi, ka deklaruar se nuk do të konkurrojë për pozicionin e Presidentit. A mund të jepni një vlerësim të parakohshëm për këtë proces, Z. Ambasador? Përgjigje: Kam shumë respekt për Presidentin Topi. Është gjë e mire që ai e ka bërë të qartë se plani i tij personal nuk pengon gjetjen e një kandidati për zgjedhjen e Presidentit. Nuk është një zgjedhje parlamentare, është një proces votimi në Parlament, dhe ka ndryshim të madh midis të dyjave. Pra, nuk do shohim shumë fushatë. Kuptohet që do ketë dhe të tillë, dhe në fakt kanë filluar disa diskutime mbi faktin se kush mund të jetë kandidati. Do të shohim. Do të jetë shumë e rëndësishme. Mund te jetë dhe një President i propozuar nga maxhoranca dhe përsëri të jetë konsensual. Varet të paktën nga personaliteti i kandidatit. Ajo që nevojitet, dhe mendoj se Kushtetuta e thotë mjaft qartë, është një person që është i aftë të punojë mbi nivelin partiak dhe të japë udhëzime, një shembull moral dhe më shumë se kaq për vendin, duke qenë një njeri i respektuar si Kryetar i Shtetit. Kjo nuk është gjithmonë e lehtë sepse kur vjen koha për të thënë diçka, gjithashtu ekziston rreziku të kritikohesh kurdo nga kushdo. Pra, duhet të jetë dikush me personalitet të qëndrueshëm, me aftësi për të përballuar një situatë të tillë, me bindje të thellë tek vlerat të cilat dhe ne i përfaqësojmë si organizatë, shteti ligjor, demokracia dhe të drejtat e njeriut. Jam i sigurt se do të jetë e mundur të gjendet një person që mund ta bëjë këtë. Sa për vetë procesin, Kushtetuta është shumë e qartë. Raundet e para vendosen me shumicë të cilësuar. Por Kushtetuta jep zgjidhje dhe po nuk pati konsensus. Ekziston një limit dhe pastaj është shumica drejtuese që vendos, çka është plotësisht demokratike. Kështu që unë nuk kuptoj disa elementë të diskutimit të tanishëm. Duhen shpenzuar shumë energji për të zgjedhur vërtetë një kandidat të mirë që të jetë i aftë të përmbushë pritshmëritë. Të jesh Kryetar i Shtetit është diçka shumë e veçantë në planetin tonë dhe Shqipëria, patjetër, meriton një personalitet të klasit të parë që të jetë i aftë të bëjë punën.
Pyetje: Sidoqoftë, pas raundit të tretë, Kushtetuta e përjashton mundësinë e një Presidentit konsensual. Përgjigje: Nuk e përjashton, por siguron një votim alternativ që përsëri përbën një vendim të shumicës. Kjo është demokratike dhe sipas rregullave. Shumë e thjeshtë.
Pyetje: Një proces shumë i rëndësishëm që ndoqët ju Z. Ambasador, ishte zgjedhja e Avokatit të Popullit, e cila ishte gjithashtu pjesë e konsensusit në politikën Shqiptare,
5 çka është kërkuar prej një kohe të gjatë. Ju e vlerësuat dhe konfirmuat mbështetjen tuaj dhe pas zgjedhjes në Parlament. A ju duket kjo një bazë e mirë ku po ndërtohet konsensusi, pavarësisht nga këndvështrimeve të ndryshme për personin që u zgjodh si Avokat i Popullit. Përgjigje: Ishte diçka e shkëlqyer në shumë aspekte. Dëshiroj ta përdor këtë mundësi për të përgëzuar Z. Igli Totozani për propozimin dhe emërimin e tij. Do të kisha dëshiruar që propozimi i emrit të Avokatit të Popullit të kishte ardhur më herët. Ai post ka qenë bosh për një kohë të gjatë. Sidoqoftë, kjo është e kaluara. Pati një ofertë nga ana e maxhorancës, nga Kryeministri, që Partia Socialiste mund të zgjidhte kandidatin. Do të kisha dëshiruar që ata të kishin zgjedhur më parë. Mua më pëlqeu shumë oferta dhe fakti që Kryeministri po mbante fjalën e dhënë. Më pëlqeu gjithashtu që Partia Socialiste organizoi një seancë dëgjimore publike, me nivelin maksimal të transparencës për këtë proces të rëndësishëm. Transparenca e shkëlqyer u konfirmua dhe në Parlament. Kur lexova Kushtetutën, unë u befasova për mirë kur pashë që Zyra e Avokatit të Popullit renditej vërtetë lart. Jam shumë i lumtur për popullin Shqiptar që tani ata kanë një Avokat Populli. Patjetër që i jap atij urimet më të mira për një punë të shkëlqyer për popullin Shqiptar, ata e meritojnë. Ai patjetër që është në një pozitë nga ku mund të ndihmojë shtetin ligjor të funksionojë përditë e më mirë.
Pyetje: Viti i ri, 2012, fillon pas tre ditësh. Sipas jush, ku duhet të përqendrohet axhenda e vitit 2012, duke pasur parasysh se Shqipëria kërkon statusin e vendit kandidat për në BE. Përgjigje: Pak a shumë po më pyesni se çfarë rekomandimesh do jepja për vitin tjetër. Unë do sugjeroja të punohet sa më fort të jetë e mundur. Situata e përgjithshme ekonomike nuk është jashtëzakonisht e favorshme, por përqendrimi aty duke mos bërë asgjë për zhvillimin social mund të çojë drejt një rezultati të gabuar. Arsimimi i shoqërisë nëpër shkolla, kopshte, dhe nivel universitar është diçka komplekse që duhet bërë për të arritur zhvillim në të ardhmen. Duhet gjithashtu shumë punë për të pastruar Shqipërinë. Nuk e kuptoj përse disa njerëz, dhe këtu nuk po flas për njerëzit e varfër por për qytetet, jetojnë në një ambient që duket si një landfill. Përse të mos pastrohet tani për të pasur një ambient më të shëndetshëm dhe të sigurt? Përse të derdhen vajra në natyrë? Përse të hidhen qese plastike nëpër rrugë dhe të digjen goma, apo të kryhen veprime të tjera të pamenduara, sepse pasojat shkojnë drejtpërdrejtë në mushkëritë e fëmijëve tanë dhe shkatërrojnë shëndetin tonë. Kjo sigurisht që nuk është një gjë e mirë dhe nuk kushton shumë të mos bësh këto gjëra të papërgjegjshme. Mund të bëhet shumë pa ndonjë kosto të madhe, duke filluar nga sonte, dhe duhet bërë një gjë e tillë. Një gjë tjetër është që ndërsa dëgjoni këshillat dashamirëse të komunitetit ndërkombëtar, përpiquni gjithmonë të veproni, të punoni, të punoni fort për veten tuaj. Gjëja më e mirë që mund të bëjnë shqiptarët për veten e tyre është të ndërtojnë një Shqipëri më të mirë. Instrumentet janë aty dhe është gjithashtu shumë e rëndësishme të shikohen me kujdes zyrtarët publik teksa punojnë në mënyrë profesionale dhe që të mos ketë hapësirë për korrupsion, duke parë se çfarë bëhet me paratë e taksapaguesve dhe nëse diçka nuk bëhet në mënyrë korrekte, duhet denoncuar. Gjithashtu duhen respektuar institucionet shtetërore. Kushdo – i cili nuk është kriminel – sheh çdo ditë shtetin në formën e punonjësve të policisë në rrugë, i respekton ata dhe respekton qytetarët e zakonshëm, për të ndërtuar atë besim. Besimi shkon shumë mirë me respektin e ndërsjellët. Përse të ndalosh makinën në mes të rrugës për të dërguar një SMS teksa krijohet trafik prapa? Janë këto gjëra të vogla që formojnë një shoqëri ku mund të jetohet – thjeshtë nevojitet një sjellje më e mirë dhe me respekt si dhe punë për të fituar jetesën. Kjo nuk vlen vetëm për vitin 2012 – por dhe për të ardhmen, për Shqipërinë.
6 Pyetje: Mbase ne merremi shumë me politikë dhe harrojmë politikat sociale të cilat janë të rëndësishme për tërë problemet që përmendët. Përgjigje: Këto janë pyetje shumë komplekse sepse politika duhet të mbulojë çështjet sociale dhe disa gjëra të tjera që përmenda më parë; Shëndeti, pensioni, arsimi, të tëra këto kanë nevojë për vëmendje dhe janë një pjesë shumë e rëndësishme e politikës sepse kushtojnë para, janë faktorë të rëndësishëm për një shtet, apo për buxhetet e qyteteve – për arsimimin, ndërtimi i shkollave nëpër qytete mbulohet, me sa di unë, nga qeverisja vendore. Pra ka shumë për tu bërë me paratë e taksapaguesve dhe një shtet mund ta përballojë këtë vetëm duke forcuar vëmendjen tek ekonomia. Është e rëndësishme të kesh një ambient të përshtatshëm për të zhvilluar ekonominë siç është gjithashtu e rëndësishme të mos rrezikohen sektorë të rëndësishëm si turizmi, për shembull, sepse turistet pëlqejnë të kenë një ambient të pastër dhe male të pastra, kështu që kur ecën atje, për shembull kur ecën nga Valbona në Theth, gjë që dua të bëj vitin tjetër, dhe gjen plehra përreth, kjo nuk është diçka e mirë. Pra, të tërë këto gjëra që kanë lidhje me zhvillimin social dhe që kërkojnë përkujdesje. Lajmi i mirë është se ka përparim, ka pasur mjaft përparim. Njerëzit tani janë më të ndërgjegjshëm. Dhe disa zyrtarë vendorë në disa qarqe te caktuara e kanë kuptuar këtë dhe madje kanë filluar të ndajnë plehrat e kështu me radhë. Kjo tregon se ka përparim dhe se nevojitet të shpërndahet nëpër qarqet e tjera. Mua më pëlqen të shoh përparim dhe të shoh teksa përhapet.
Pyetje: Nga aspekti personal – ju keni qenë mjaft aktiv për të vizituar vendin, siç përmendët Valbonën. Çfarë mendoni për Shqipërinë? E kam fjalën për natyrën dhe historinë e saj. Përgjigje: Ka vetëm një fjalë: Fantastike.
Pyetje: Është fundi i vitit. Edhe pak do të festojmë Vitin e Ri dhe për Shqiptarët kjo është një traditë shumë e rëndësishme, mbase më e rëndësishme krahasuar me vendet e tjera. Çfarë do të uronit për Shqiptarët si dhe për televizionin Ora News, i cili për pak ditë mbush pesë vjeç. Përgjigje: Nga pikëpamja profesionale si Ambasadori i OSBE-së, si Kryetari i Prezencës, unë uroj të shoh zhvillimin e mëtejshëm të klimës konstruktive në Parlament dhe të zgjidhet axhenda e reformës me anë të kontributit nga të tëra palët, nga të tëra partitë e përfaqësuara në parlament, plus shoqërinë civile nga jashtë tij, të ketë diskutim të hapur, zgjidhje të mirë me baza të përbashkëta të forta për integrimin Evropian. Dhe, duke folur përsëri në aspektin profesional, nëse mund të jemi pjesë për të ndihmuar të arrihet e tërë kjo, ne nuk do ishim vetëm krenarë por edhe të lumtur. Kjo është lista e urimeve të mia sepse axhenda e reformës është relativisht e gjerë dhe nuk më takon mua të flas për 12 prioritetet e Bashkimit Evropian. Megjithatë, ata janë mjaft të lidhura me vlerat e OSBE-së, vlerat të cilat duhet të mbrojmë dhe të ndihmojmë vendin t'i jetësojë sepse kjo është në interes të tërë shqiptarëve.
Pyetje: Po për televizionin Ora News? Përgjigje: Ky është një stacion lajmesh shumë i rëndësishëm. Nuk është hera e parë që jam këtu. Televizionin Ora News siguron informacione, informacione faktike për qytetarët, duke luajtur në këtë mënyrë një rol jashtëzakonisht të rëndësishëm në shpërndarjen në kohë të fakteve tek publiku i gjerë dhe unë i uroj televizionit Ora News një të ardhme të suksesshme dhe një kontribut konstruktiv në ndërtimin e Shqipërisë.
Gazetari: Z. Ambasador, faleminderit që erdhët sonte në televizionin Ora News. Ishte një kënaqësi që ju patëm këtu për të ndarë me ne dhe me shikuesit tonë mendimet e vlefshme për reformën dhe për begatinë e Shqipërisë në vitin 2012. Ambasadori: Faleminderit shumë.
7 Gazetari: Të nderuar miq, mendoj se kemi marrë disa përgjigje të rëndësishme në këtë komunikim me Kryetarin e Prezencës së OSBE-së në Shqipëri, Z. Eugen Wollfarth, i cili ka qenë një mik i nderuar i studios sonë këtë mbrëmje. Faleminderit që na ndoqët.
8
INTERVIEW OF THE HEAD OF PRESENCE, AMBASSADOR EUGEN WOLLFARTH, WITH ORA NEWS TV 29 December 2011
Q: Mr Ambassador welcome! A: It is a pleasure to be here.
Q: Let us start talking about those issues that everybody is interested to know more your recommendations as Ambassador of the OSCE Presence. It has been a difficult political year for all Albanians. I would like to hear your opinions on 2011 as you have had a busy agenda in order to make the political situation function better and that Albania fulfils those reforms that are part of the OSCE recommendations. A: 2011 was indeed a fascinating year. The most important thing that should be kept in mind is constructiveness, building Albania, make it stronger for the future and huge headway has been made already. I had the impression that together with some partners the OSCE Presence in Albania, USA, and European Union, provided a large amount of assistance in order to come to this level of constructiveness. I am deeply convinced that it is very important to always help our Albanian partners in keeping this in mind. It is about building for the future and about achieving European integration. This is a very hard task. There is a lot to develop, a lot to be built, not only infrastructure, but also inside the human beings, such as education, but especially the attitudes of people. Here I purposely include the understanding of the political and democratic system. This is about the core values of the OSCE and about finding the common ground, common values that are democratic and human rights and rule of law orientated. And if that common package is achieved, then it is the best possible result for the economy, for investments and for jobs. That is important: a safe income in a safe environment. I think that some headway was achieved in 2011. There were some dangerous curves. It started quite roughly at the beginning of the year. Fortunately it did not stay that way. We saw the very important local government elections with wide citizen participation, with some difficulties in the counting process that need revision. That is why electoral reform is needed so much. So there are a couple of places with a lot of work needs to be done, some with a little bit of work, but, indeed, we have 2012 to come.
Q: Mr. Ambassador, do you thing that the elections of 8 May, were a test that was passed successfully, keeping in mind all the problems you encountered? Even though you expressed your opinion in your report, what do you think about them some six months since then? Do you thin that Albanians passed this test? A: All those inside and outside Albania have seen the OSCE/ODIHR report on the local government elections. It was a step. Some further work needs to be done. We have the mayors and city councils now in place, who also saw what needs to be done to see progress, and finding better ways to organize things. Certainly there were some difficulties in nominating the election commissioners. Yet Election Day itself passed relatively smoothly, while the counting process clearly had had some challenges in certain areas. It went on more lengthily than was expected or needed – not least regarding the result in Tirana. All that opened some discussions for the future. So what needs to be done in the future in order that the Electoral Code provides an answer to these questions, like for example the issue of miscast ballots. These questions need to be answered in the reform process by having a level playing field for all those participating. I think its is important also to create something that is
1 key in all democratic societies that is trust, mutual trust and also trust in the system. The Central Elections Commission had a very difficult task in not so benevolent a climate, to organize technically very complex elections in 384 local government units. So it was a huge puzzle that had to be put together in one day with also some obstruction and some repeat elections afterwards. And if that can be organized, and I want to highlight that word - technical level it can go smoother than when the future electoral code seizes to it, then it is much better. There is also some good news to be noted. 2011 saw the establishment of the Ad Hoc Committee in the Parliament to review the Electoral Code based upon OSCE/ODHIR reported guidelines and recommendations from the 2009 and 2011 elections. The Venice Commission has given its advice as well and this is a good working plan. We also offered our assistance and we are really looking forward to see results early next year.
Q: Mr Ambassador you said that mutual trust among parties is very important, also trust in the institutions and more concretely the CEC and other institutions that deal with elections. Why do you think there is a lack of trust in Albanian politics? A: I am not a psychoanalyst. Let us take a step back. Albania was in self-destruct mode under the Enver Hoxha regime. Mistrust in the system and also mutual mistrust were, therefore, very big. I do not blame anybody that lived under the communist system mistrusting the system because it is about abuse; abuse of your own society while pretending to be doing something for the people. This is a case now Albanians first think that they have been cheated by the person on the other side. It should be the other way around. Albanians should work together, should build and do every step to regain that trust. To build up trust is not easy. That is why the OSCE and other partners are here. That is part of our name in working together, in knowing each other on a mutual level, on seeing what is needed to help build a country, a society together. Learning can only be done in a joint way, and then the trust builds up. That needs to be done and some of it we have see also during the counting process in these mixed tables with representatives from different parties. We see it now and again in the work of the parliamentary committees. We certainly see it in civil society when people of different opinions work together and come to common solutions. This I would describe as real progress. From this, trust is build up from the bottom, but it certainly needs time.
Q: While noting that during the last months the Albanian politics has come somehow close to what you are saying. Do you think that the co-operation that is taking place among the political parties on the Electoral Code and the electoral reform is sincere one or do you think that such co-operation that has been imposed? A: I would say it is sincere. Many people like it when they get orientation, to get orientation from their leaders, and that is only human. It is absolutely normal. Yes, I think it is sincere. I talked briefly earlier about jobs. When integrated into European structures, what do you get? You get a society, hopefully one day, based on the rule of law, human rights are, of course, self understood. With the rule of law, you would have better and hopefully prospering enterprises providing jobs. A socially controlled environment, providing hopefully multiply safe jobs to a large number of citizens and, therefore, generating wealth creation for the population at large. That is about creating greeting individual freedom. It is at least about having a decent level of income to enjoy life, to have the ability pay for health care, to pay for the education of yourself or the children. This is what human life is all about. This is a complex task and a lot of steps have been taken already in 2011. However, more is to come every year from now on! 2012, which will be a very special year for all Albanians because of the centenary, will be a hard one because every day the task to be tackled will become a little more complex. And this needs to be done as a people, as one people and identifying the common ground where to unite, where to build something. Then when it is the competition
2 time for election, for example to present models of how to proceed from here and where to take the next steps. The fundamental ground needs to be clear: there must be some respect for human rights, the rule of law, and democracy and then I see the best prospects for the future of Albania.
Q: You said that you are looking forward to the results of the ad hoc parliamentary committee on electoral reform. In your opinion, what should we do to have a clear Electoral Code and to have everything ready before the deadline set by the political parties expires? A: It is not so different from other reforms that are needed but it is a very special one because it is about the prime market day for politicians - the elections. For the politicians being candidates that is probably the most nerve-racking time in their lives. They compete, they want to be elected, and they look forward to it. Political will is needed not only for winning but also for fair play it is extremely important. That is of the utmost importance. That is why the OSCE/ODIHR reports repeatedly state this. The first recommendation in the 2009 report was the establishment of greater political will. In 2011, it was exactly the same thing. So try to play fair, expect fair play, and the important thing is the media and the public, the interested public. They have a major role in it. I remember it was spectacular the climate in the room, and I still admire the people that counted, how they did it under the circumstances, with the cameras, with these reading machines, with the people counting publicly, sometimes even shouting. I mean all of a sudden there was a huge interest in what was going on, and that is needed. That is what democracy lives from. These were fantastic moments of democracy. I did not like all aspects of the counting process. Some of the counters showed up extremely late without reasonable explanation. This part of the process needs to be organized better in the future, while meticulously sticking closely to the rules. Most of the rules are good ones, are good laws and are good regulations. How they are brought to life, how they are applied, that is very often a different set of questions, and unfortunately very often the answer is not so positive.
Q: Since you brought up the question of counters, is it possible that the best solution could be to introduce electronic counting of ballots? A: That needs to be seen. There are some risks in electronic counting. It needs also lots of investments and experience. I come from a region in Germany in which we trust more in tradition. We use very cheap paper, like newspaper paper, for our ballot papers. They are not as well developed as those you used in the local government elections here. It has to do with the mutual controls, members from different political parties working together and counting together and supervise the process, the voting process and the counting process together, so that cheating is next to impossible. And let us build on that trust which I would like to mention over and over again. Try with a little trust, build on it, and trust grows, and things can get clearer. On electronic voting, some countries have good experiences with it, so that needs to be seen. But as I said, I believe more in the traditional way: when human beings intend to work together and play fair they can do it.
Q: The ad hoc parliamentary committee on electoral reform is about to face an issue that is being pushed by some smaller parties, some of them DP allies and some others SP allies, about adding a national correction to the regional proportional system. In your opinion, is this an issue that needs to be discussed and reviewed, and can it be solved? A: That needs certainly a political discussion, probably at a very high level when it comes to the electoral system. The focus of the ad hoc committee, if I understood correctly, should be
3 at this stage centering on the Electoral Code, which is a technical question on how to produce a correct picture of what voters want on Election Day, and how to produce that picture as correct as possible, and it should be as close to 100% correct as possible. As for the electoral system, this is a political question which you chose and democracy opens a wide range of possibilities. You can have proportional voting, Germany has that model, others, like Great Britain have a majoritarian system which does not give much chances to smaller political parties. It depends on what is decided here. What is important is not to have surprises or changes that come too quickly or too frequently. The last changes were undertaken in 2008. Now we are in 2011 and the next elections are due in 2013. So one should be careful and look for a large consensus when deciding to change the system again. That is a question that needs to be answered from the Albanian parties, including their leaderships, and not from the international advice because the international advice can only show which models are there in the world. The range of models is extremely wide, and all of that can be considered according to democratic rules, as fully serving democracy.
Q: There was another issue that I would like to share with you Mr. Ambassador: some smaller political parties are calling for open candidates lists. What is your opinion on this issue? A: This is another question which is worth discussing. First, democracy allows for having closed or open lists. It needs a lot of understanding and involvement also from citizens to really profit from open lists. They need to really dedicate time in how they pick and chose the candidates. It needs a very well-educated civil society, voters that dedicate a lot of time, so it depends on how it is decided. When you have closed lists that does not mean that they are any less democratic than open lists. Having open lists will not mean that you will solve all your problems. In the case of the electoral system, I would act cautiously and try not to rush things.
Q: What does this mean: acting cautiously. More discussions, more attention… A: Even if no changes take place in that respect right now, the next elections could be still fully democratic.
Q: Let us take our conversation beyond the electoral process. In general, it was a year that there was much discussion about the reforms and in some cases the reforms were blocked. What is your opinion about the behaviour of the Albanian politics during this year, I am not referring to one side or another, I am talking about the political spectrum in general? A: Certainly not boring. I liked the later part much better. Let us come back to the constructiveness that is needed in decision-making, in building the common ground, Albania being part of a European village, town or city. It is very important to identify that common ground starting from the political parties. And that consensus is extremely important when it comes to European integration, especially when dealing with the European Union, because then the country needs to be in a position to be able to develop and also to deliver what is needed. And this will be very often, not only when adjustments are being done on a consensual basis for requiring the so-called qualified majority in the parliament which is clearly something that includes clearly that the DP and SP need to identify how they want to proceed, that is very important, and to rehearse to be able to deliver services that satisfy the wider society. This is a quality that will be mostly needed for all future integration steps. I am deeply convinced that the sides involved are able to achieve this, they are still competing, but it still needs some further rehearsing.
4 Q: Mr. Ambassador now we are closing in the best of ways this year. But since now, at the end of this year, there is a discussion taking place, probably it is premature but it is ongoing. And it is about the new President. On the one hand, the Socialist Party and its allies call for a consensual President, while on the other hand, the Democratic Party has clearly stated that the President will be proposed by the majority. Moreover, the current President, Mr. Topi has stated he will not compete for President. Could you provide an early opinion on this, Mr. Ambassador? A: I have a lot of respect for President Topi. It is very helpful that he made clear that his personal plan is putting no obstacle on finding a candidate for the election of the President. It is not a parliamentary election, it is a voting procedure in the Parliament, which is a big difference. So we will not see as much campaigning. Of course, there will be some, and there is in fact some discussion on who might be the candidate. We will see. It will be very important. It could be a majority-proposed and still a consensual President. It depends at least on the personality of the one selected for candidate. What is needed, and the Constitution I believe makes it very clear, is a person that is capable in working above the party level, and giving guidance, a moral instance and more than that for the country, as the Head of State being a respectful person. This is not always easy because when it comes to saying something you also risk being criticized by anybody at all times. So, it must be someone with a stable personality, being able to cope with it, deeply convinced of the values, we also as an organisation represent, the rule of law, democracy, and human rights. I am sure that it will be possible to find a person that can do this. On the process itself, the Constitution is quite clear. The first rounds are decided by qualified majority. This makes Albania viable if there is no consensus. There is a limit and then the ruling majority decides, which is a perfectly democratic. So I do not understand some elements of the current discussion. You should put a lot of energy in really picking a good candidate capable of meeting the expectations. Being Head of State is something very special on planet earth and Albania, of course, deserves a first-class personality being able to do the job.
Q: However, following the third round the Constitution excludes the option of the consensual President. A: It does not exclude it, but it provides an alternate voting and it will still be a majority decision. That is democratic and according to the rules. Very simple.
Q: A very important process you followed, Mr. Ambassador, is the election of the Ombudsman, which was also part of a consensus in Albanian politics that has been sought for a long time. You valued it and confirmed your support also following the election in the Parliament. Do you see it as positive ground in which consensus is being established, regardless of the different opinions on the person that was elected as ombudsman. A: That was excellent in many respects. I would like to seize this opportunity to congratulate Mr. Igli Totozani for his nomination and appointment. I would have wished that the nomination of the Ombudsman, or People's Advocate as you call it here, would have come earlier. That position has been vacant for a long time. However, that was the past. There was an offer from the majority side, from the Prime Minister, that the Socialist Party could pick the candidate. I wish that they would have chosen earlier. I liked the offer very much and that the Prime Minister was keeping his word. I also liked that the Socialist Party was having a public hearing, having the maximum level of transparency for this important process. When I looked up the Constitution, I was positively surprised to see that the Office of the Ombudsman has a really high rank in the Constitution. Transparency during that hearing was excellent and it was confirmed in the Parliament. I am very happy for the Albanian people
5 that they now have an Ombudsman. Of course I wish him all the best for an excellent good work for the people in Albania, they deserve it. He is certainly in a position that can help the rule of law work everyday better.
Q: The new year, 2012, starts after three days. According to you, where should the 2012 agenda be focused, taking into account Albania seeks EU candidate country status. A: You are asking me more or less what I would give as recommendations to do next year. I would suggest working as hard as possible. The general economic situation is not extremely favourable, but looking at that and not doing anything about social development could lead to a wrong reaction. The education of the society, in schools, kindergartens, and university level is something complex which needs to be done so to achieve development in the future. A lot of work is also needed for cleaning up Albania. I do not understand why some people, and I am not talking about poor people rather about towns, are living in an environment that looks like a landfill. Why not cleaning it now and having a healthier and safer environment? Why spilling oil in the nature? Why throw plastic bags on the streets and burn tires, or do any other brainless actions, because it goes straight into our children's lungs and destroys our health. This is certainly not good and it does not cost much not to do these irresponsible things. A lot can be done without any big cost, starting from tonight, and that should be done. The other thing is that while listening to the benevolent advice from the international community, always trying to act, to work, to work hard for yourselves. The best thing Albanians can do for themselves is in building a better Albania. All the instruments are there, and it is very important to also take a close look on public officials as they work professionally, and that there is no space for corruption, so looking to what is done for the taxpayers' money, and if something is not being done correctly to report it. Also respect the state institutions. Everybody - who is not a criminal - sees the state everyday in the form of police officers in the street, respects them and also respect the ordinary citizens, to build that trust. Trust goes very well along with mutual respect. Why stopping a car in the middle of the street to send an SMS, while the traffic behind is building up behind you? All these little things make up a livable society – just behave better and respectfully and work to earn your living if you can. This is not only good for 2012 - for the next year but also good for the future, for Albania.
Q: Maybe we deal a lot with politics, and we forget the social policies which are very important for all the problems you mentioned. A: These are very complex question because the politics has to cover social issues and some of the things I mentioned earlier; Health, pension, education all need attention and are a very important part of politics because they cost money, they are important factors for a state, for a city or town’s budgets – for education, school building in a town or a city, what it is covered, as far as I know, by local government. So there is a lot to be done with taxpayers' money, and a state can only afford that when strengthening it look on economy. It is important to have a proper environment to develop the economy, as it is important also not to risk important sectors like tourism, for example, because tourists like to have a clean environment, and clean mountains, so when we walk there, for example when you walk from Valbona to Theth, which is one of the things I would like to do next year, you find trash around, that is not great. So all these little things related to social development and that need to be taken care of. The good news is that there is progress, there has been quite a lot of progress. People are more aware now. And some local officials in some regions have understood that, and they have even started separating the trash, and so on. This shows that there is progress and that it is important to spread it out into other regions. I like to see progress and see it spreading out.
6 Q: To consider the personal aspect – you have been very active in visiting the country, as you mentioned Valbona. What do you think of Albania? I mean its nature and history. A: There is only one word: Fantastic. Q: It's the end of the year. We are about to celebrate New Year's Eve, and for Albanians it is a more important tradition compared to other countries maybe. What would be your wish for Albanians and for Ora News as well, because we will be five years old in some days. A: I mean from a professional point of view, as the OSCE Ambassador, as the Head of Presence, I wish to see the constructive climate in parliament develop even further, and having the reform agenda tackle with good contributions from all sides, all parties represented in the parliament, plus civil society from outside, to have open discussion, good solution with solid basis of common ground for European integration. And, professionally speaking, if we can be part in helping to achieve all this, we would not only be proud but also happy to do this. This is my wish list, because the reform agenda is a relatively wide one, and it is not for me to talk about the 12 priorities of European Union. Nevertheless, they are very much related with the OSCE values, the values we need to protect, and help the country bring them to life because this is to the benefit of all Albanians.
Q: And for Ora News? A: This is a very important news channel. It is not the first time I am here. Ora News provides information, factual information to citizens, playing therefore an extremely important role in the timely delivery of facts to the general public and I wish Ora News a prosperous future and a constructive part in building Albania.
Q: Mr. Ambassador, thank you for coming tonight to Ora News. It was a pleasure to have you here to share with us and with the viewers of Ora News valuable opinions for the reform and for the prosperity of Albania in 2012. A: Thank you very much.
Journalist: Dear friends, I believe you have received some important answers through this communication with the Head of OSCE Presence in Albania, Mr. Eugen Wollfarth, who has been an honorable guest of our studio tonight. Thank you for being with us.
7