ԼՐԱՏՎԱՄԻՋՈՑՆԵՐԻ ՀԱՐՑԵՐԻՆ ՆՎԻՐՎԱԾ ՀԱՐԱՎԿՈՎԿԱՍՅԱՆ 12-ՐԴ ՀԱՄԱԺՈՂՈՎ Թվայնացումը լրատվամիջոցների ազատության համար Սեպտեմբերի 29-30, 2015 թ., Թբիլիսի, Վրաստան
ՀԱՆՁՆԱՐԱՐԱԿԱՆՆԵՐ
Սույն փաստաթղթում ամփոփված են ԶԼՄ-ների ազատության հարցերով ԵԱՀԿ Ներկայացուցչի գրասենյակի կողմից 2015 թվականի սեպտեմբերի 29-30-ը Վրաստանի մայրաքաղաք Թբիլիսիում կազմակերպված՝ Լրատվամիջոցների հարցերին նվիրված հարավկովկասյան 12-րդ համաժողովի ընթացքում Հայաստանի, Ադրբեջանի և Վրաստանի ավելի քան 60 լրագրողների, կառավարությունների և քաղաքացիական հասարակությունների ու գիտական շրջանների ներկայացուցիչների, ինչպես նաև միջազգային փորձագետների և Սլովենիայի, Բոսնիա և Հերցոգովինայի, Գերմանիայի և Դանիայի ու մասնակիցների առաջարկությունները:
Համաժողովի ուշադրության կենտրոնում թվային միջավայրում կարգավորող մարմինների դերակատարման և բազմակարծության ու լրատվամիջոցների ազատության բարելավման հարցերն էին` թվային հեռարձակման անցնելու համատեքստում:
Համաժողովի մասնակիցները համաձայնեցին, որ.
• Թվային վերգետնյա հեռարձակումը շատ ավելին է, քան պարզապես տեխնոլոգիական փոփոխությունը: Այն ներկայացնում է որոշակի ու կարևոր հնարավորություն` լրատվամիջոցների բազմակարծությունը, տարբեր ծրագրերի ձևաչափերն ու տեղեկատվության մատչելիությունը բարելավելու համար: Թվային հեռարձակման անցնելը որոշակի ազդեցություններ ունի ժողովրդավարական արժեքների ու սկզբունքների զարգացման համար: Անալոգայինից թվային վերգետնյա հեռարձակման գործընթացը ավարտին հասցնելը պետք է լինի լրատվամիջոցների ոլորտում քաղաքականության ամենագերակա հարցը կառավարությունների և այլ պետական մարմինների համար և որին պետք է լիովին հասնել հնարավորինս արագորեն` լիարժեքորեն ու արդյունավետ պաշտպանելով արտահայտվելու ազատությունը և լրատվամիջոցների ազատությունը: Քաղաքացիներին պետք է տեղեկացել առաջընթացի և իրականացման ավարտի ժամկետի մասին: • Լրատվամիջոցների գործունեության կարգավորողները պետք է էական դերակատարում ունենան նոր թվային հաղորդակցությունների միջավայրում, մասնավորապես բազմակարծության պաշտպանության և արտահայտվելու ազատության, ազատ լրատվամիջոցների ապահովման և տեղեկատվության հասանելիության առումներով: • Թվայնացման քաղաքականություններում և կանոնակարգերում հարկ է հատուկ ուշադրություն դարձնել այն կարևոր դերին, որ ունեն մարզային և տեղական հեռարձակողները` կապված իրենց համապատասխան համայնքների հետ: • Լրատվության ոլորտը կարգավորողների անկախությունը պետք է երաշխավորեն և հարգեն պետական ու լրատվական դաշտի բոլոր անդամները` քաղաքական կամ տնտեսական անհարկի միջամտություններից խուսափելու համար: Առանցքային տարրը համարժեք իրավական միջավայրի առկայությունն է` այնպիսի ֆինանսական սխեմայի հետ միասին, որը պատշաճորեն պահպանում է այդ անկախությունը: • Պետք է ճանաչել և պաշտպանել լրատվամիջոցների կարգավորողների անկախությունը լիցենզավորման գործընթացում` արդար, բաց և թափանցիկ հեռարձակում երաշխավորելու և բազմակարծիք լրատվության միջավայր ստեղծելու համար: Նման գործընթացները պետք է առաջնորդվեն հստակ ու նախապես սահմանված ընթացակարգերով ու չափանիշներով: • Լրատվության ոլորտը կարգավորողները պետք է գործեն թափանցիկ ու պատասխանատու ձևով` դատական վերահսկողության նախատեսմամբ: • Նոր լրատվամիջոցները, ինչպիսիք են` առցանց և հոսքային հեռուստատեսությունը և ըստ պահանջի տրամադրվող աուդիո-վիդեո ծառայությունները, պետք է առաջնորդվեն համամասնական ու ազատականացված մոտեցմամբ, եվրոպական չափանիշներին համահունչ: • Հանրային լրատվամիջոցները պետք է առանցքային դերակատարում ունենան բազմաթիվ ու բազմազան մեդիա միջավայր երաշխավորելու հարցում` թվային հեռարձակման անցման գործընթացն ավարտելուց հետո: Այս դերը համաձայնեցվել և բարձրացվել է Լրատվամիջոցների հարցերին նվիրված հարավկովկասյան 11-րդ համաժողովում: • Լրագրության նոր ձևերը, որոնք հայտնի են նաև որպես բաց կամ քաղաքացիների լրագրություն և առաջացել են լրատվամիջոցների թվայնացման արդյունքում, պետք է լիարժեք կերպով օգտվեն նույն իրավունքներից ու պաշտպանությունից, ինչպես ավանդական լրատվամիջոցները, քանի որ արտահայտվելու ազատությունը պաշտպանված է ավանդական ու նոր լրատվամիջոցների հարթակներում: • Պետությունները պետք է որդեգրեն թվային դարաշրջանում մտավոր սեփականության իրավունքները պաշտպանելու համարժեք օրենսդրություն` լիարժեքորեն հարգելով արտահայտվելու ազատությունը և լրատվամիջոցների ազատությունը: • Պետք է ներդնել և ամրապնդել արդյունավետ ինքնակարգավորվող գործիքներ` թվային լրատվամիջոցների միջավայրում իրավունքներին և պատասխանատվություններին վերաբերող ճկուն և չմիջամտող համակարգին աջակցելու համար: • ԶԼՄ-ների ազատության հարցերով ԵԱՀԿ ներկայացուցիչը օգնելու է մասնակից Պետություններին թվային հեռարձակման անցման գործընթացը ավարտին հասցնելու և համապատասխան քաղաքականությունները և կանոնակարգերը իրականացնելու համար` արտահայտվելու ազատությունը և լրատվամիջոցների ազատությունը, ինչպես նաև բազմակարծությունը ամրապնդելու համար: • Թվային աշխարհում պատերազմի և ատելության քարոզչության խնդիրներին Պետությունները պետք է անդրադառնան պատշաճորեն՝ միջազգային չափանիշների համաձայն:
12TH SOUTH CAUCASUS MEDIA CONFERENCE Digitalisation for Freedom of the Media 29-30 September 2015, Tbilisi, Georgia
RECOMMENDATIONS
This document summarizes recommendations of more than 60 journalists, representatives of government, civil society and academia from Armenia, Azerbaijan and Georgia, along with international experts and participants from Slovenia, Bosnia and Herzegovina, Germany and Denmark at the 12th annual South Caucasus Media Conference, organized by the Office of the OSCE Representative on Freedom of the Media on 29-30 September 2015 in Tbilisi, Georgia. The conference focused on the role of regulatory authorities in a digital environment and how to improve pluralism and media freedom in the context of the digital switchover. The conference participants agreed that:
• The digital switchover of terrestrial broadcasting goes far beyond a mere technological change. It represents a clear and important opportunity to improve media pluralism and access to different programme formats and sources of information. The digital switchover has clear implications for the advancement of democratic values and principles. The completion of the transition from analogue to digital terrestrial broadcasting should be a high priority in media policy for governments and other state institutions and must be fully achieved as soon as possible with full and effective protection of freedom of expression and freedom of the media. Citizens should be informed about the progress and end date of the implementation. • Media regulators should play an essential role in the new digital communications environment, particularly vis-à-vis the protection of pluralism and safeguarding free expression, free media and access to information. • Digitalization policies and regulations need to particularly take into consideration the important role that regional and local broadcasters play vis-à-vis their respective communities. • The independence of media regulators should be guaranteed and respected by all state and media members to avoid undue political or economic interference. The enactment of an adequate legal environment, together with a financial scheme which properly preserves such independence, is a key element. • The independence of media regulators in the licensing process should be recognized and protected to guarantee fair, open and transparent broadcasting and create a pluralistic media landscape. Such processes should be guided by clear and pre- established procedures and criteria. • Media regulators should act in a transparent and accountable manner under judicial supervision. • Regulation of new media such as online, stream TV and on-demand audiovisual services should be guided by a proportional and light-touch approach, in line with European standards. • Public service media should play a key role in the guarantee of a plural and diverse media environment after the completion of the digital switchover. This role has been agreed to and promoted in the Recommendations of the 11th South Caucasus Media Conference. • New forms of journalism, also known as open or citizen journalism, which emerge as a result of media digitalization, should fully enjoy the same rights and protection as traditional media, as freedom of expression is protected in traditional and new media platforms. • States should adopt adequate legislation for the protection of intellectual property rights in the digital era, with full respect of the rights to freedom of expression and freedom of the media. • Effective self-regulatory instruments should be introduced and strengthened to facilitate a flexible and non-intrusive framework vis-à-vis rights and responsibilities in the digital media environment. • The OSCE Representative on Freedom of the Media should assist participating States in the completion of the digital switchover and the implementation of appropriate policies and regulations in order to strengthen freedom of expression and freedom of the media as well as pluralism. • Propaganda for war and hatred in the digital world should be properly addressed by States, according to international standards.
12-Я ЮЖНОКАВКАЗСКАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ СМИ Цифровизация как инструмент cвободы СМИ 29-30 cентября 2015 г., г. Тбилиси, Грузия
РЕКОМЕНДАЦИИ
В данном документе представлены рекомендации по итогам дискуссии в рамках 12-й Южнокавказской конференции СМИ, проходившей 29 – 30 сентября в г. Тбилиси (Грузия), в которой приняли участие более 60 журналистов, представителей органов государственной власти, гражданского общества и экспертного сообщества Азербайджана, Армении и Грузии, а также международные эксперты и участники из Боснии и Герцеговины, Германии, Дании и Словении. Конференцию ежегодно организует Бюро Представителя ОБСЕ по вопросам свободы СМИ. Основной темой обсуждений стали вопросы о роли регулирующих органов в цифровом пространстве и о том, как укрепить плюрализм и свободу СМИ в контексте перехода на цифровое вещание. Участники конференции пришли к следующим выводам:
• Переход с аналогового на цифровое наземное вещание выходит далеко за рамки исключительно технологических изменений. Он предоставляет очевидные и серьёзные возможности для укрепления плюрализма СМИ и расширения доступа к передачам различного формата и разнообразным источникам информации. Переход на цифровое вещание напрямую влияет на продвижение демократических ценностей и принципов. Завершение перехода с аналогового на цифровое наземное вещание должно стать важным приоритетом политики в области СМИ, осуществляемой правительствами и другими государственными институтами; полный переход должен состояться в максимально сжатые сроки, при этом должна быть обеспечена полноценная и эффективная защита свободы выражения мнения и свободы СМИ. Следует постоянно информировать граждан о развитии и планируемой дате завершения перехода на цифровое вещание. • Медиа-регуляторы должны играть ключевую роль в условиях развития современных цифровых коммуникаций, особенно когда речь идёт о сохранении плюрализма СМИ и защите свободы выражения мнения, свободы СМИ и доступа к информации. • При осуществлении политики и регулирования в отношении цифровых СМИ особое внимание следует уделять той важной роли, которую играют региональные и местные вещатели для соответствующих сообществ. • Все государственные и медиа-структуры должны гарантировать и соблюдать независимость медиа-регуляторов во избежание любого неправомерного, обусловленного политическими или экономическими соображениями вмешательства в деятельность последних. Принятие и утверждение адекватных законодательных мер и финансовой схемы, позволяющей сохранять независимость медиа-регуляторов, является ключевым элементом в данном процессе. • Необходимо признавать и защищать независимость медиа-регуляторов в процессе лицензирования, с тем чтобы гарантировать справедливость, открытость и прозрачность вещания и обеспечить плюрализм медиа-ландшафта. Такие процессы должны проходить в соответствии с четкими, заранее установленными процедурами и критериями. • Медиа-регуляторы должны действовать согласно принципу прозрачности и подотчетности судебному надзору. • Регулирование таких новых медиа, как интернет-вещатели, потоковое телевидение и аудиовизуальные услуги по запросу, должно быть пропорциональным и необременительным и соответствовать европейским стандартам. • Общественным вещателям должна принадлежать ключевая роль в обеспечении плюрализма и разнообразия медиа-пространства после перехода на цифровое вещание. Такая роль была ранее утверждена и заявлена в рекомендациях по итогам 11-й Южнокавказской конференции СМИ. • Возникающие в результате цифровизации новые формы журналистики, известные также как «открытая» или «гражданская» журналистика, должны пользоваться такими же правами и защитой, какие предусмотрены для традиционных СМИ, так как свобода выражения мнения, реализуемая посредством как традиционных, так и новых медийных платформ, должна быть под защитой. • Государственные органы должны принимать надлежащие законодательные меры по защите права интеллектуальной собственности в цифровую эпоху, с полным соблюдением свободы выражения мнения и свободы СМИ. • Необходимо вводить и укреплять эффективные инструменты саморегулирования с целью достижения гибкой системы и ненавязчивого обеспечения прав и обязанностей в цифровом медиа-пространстве. • Представителю ОБСЕ по вопросам свободы СМИ следует оказывать содействие государствам – участникам в завершении перехода на цифровое вещание и реализации соответствующей политики и регулирования в целях укрепления свободы выражения мнения, свободы и плюрализма СМИ. • Государствам – участникам ОБСЕ следует обращать должное внимание на пропаганду войны и ненависти в цифровом пространстве в соответствии с международными стандартами.