Evidence & Objections: Domestic and International Standards

Evidence & Objections: Domestic and International Standards EVIDENCE & OBJECTIONS: DOMESTIC AND INTERNATIONAL STANDARDS  Copyrights 2016 OSCE Mission to Skopje

This publication is available in pdf form on the web site of the OSCE Mission to Skopje

CIP - Каталогизација во публикација Национална и универзитетска библиотека “Св. Климент Охридски”, Скопје

347.94

EVIDENCE & objections : domestic and international standards / [preface Michael G. Karnavas]. - Skopje : OBSE, 2016. - 86 стр. ; 25 см

Содржи и: Annex

ISBN 978-608-4788-12-6

а) Кривична постапка - Докази - Приговори COBISS.MK-ID 102199050

Published by OSCE Mission to Skopje Boulevard 8 October, 1000 Skopje http://www.osce.org/skopje Prepared by Michael G. Karnavas

Printed by Polyesterday

The content of this publication does not necessarily represent the view or the position of the OSCE Mission to Skopje.The Mission adheres to PC.DEC/81. 2  EVIDENCE & OBJECTIONS: DOMESTIC AND INTERNATIONAL STANDARDS

PREFACE

The new Law on Criminal Procedure (hereinafter: LCP) requires defense lawyers to be proactive, especially during the trial proceedings. Being proactive means having an abiding appreciation of certain fundamental evidentiary principles. This is essential in order to make cogent and reasoned arguments as to why certain evidence should be excluded or given limited weight, and why certain evidence shouldbe admitted, especially if all required preconditions are met. During the trial proceedings, these arguments are orally made, and are known as objections.

This material on Evidence & Objections is designed to familiarize experienced lawyers trained in the civil law system with the fundamental principles of the law on evidence and evidentiary objections.

Michael G. Karnavas

3  EVIDENCE & OBJECTIONS: DOMESTIC AND INTERNATIONAL STANDARDS

CONTENT Introduction 7 Evidence 11 General principles of evidence 11 Foundational Requirements 12 Witnesses 16 Other types of evidence 23 Privileges 27 Objections 29 General on objections 29 Basic types of objections 32 More on the basic types of objections 34 Annex 1 Application of evidence principles to LCP 45 Annex 2 Basic adversarial principles and skills 61 Case preparation - an overview 61 Checklist for preparing the case for trial 65 Effective use of investigators 67 Opening statement 69 Direct examination 70 Cross - examination 74 Impeachment 77 Examination of expert witnesses 80 Checklist for direct, cross-examination and direct examination 82 Motion practice 84 Closing argument 85

5 6  EVIDENCE & OBJECTIONS: DOMESTIC AND INTERNATIONAL STANDARDS

old procedure where the judge selected

INTRODUCTION and exhaustively examined the witnesses in fulfilling his or her responsibility of getting as close to the truth as possible. The judge continues to be exclusively responsible in Why a material on Evidence & Objections? freely evaluating the evidence according The procedure of the LCP is hybrid: part to his or her conviction obtained from the inquisitorial and part adversarial. It is a entire trial, with the understanding that party-driven procedure, with the parties in case of doubt the evidence should be (prosecution and defense) being involved evaluated in a light most favorable to the in gathering their respective evidence and accused. This new dynamic procedure, putting on their respective cases. however, requires the defense lawyer to be vigilant during the presentation of the The prosecution is independent in choosing evidence. It requires the defense lawyer to whom to investigate, whom to indict, the raise objections on the record concerning evidence it wishes to gather, the manner in the quality of the evidence and the manner which it collects the evidence, the witnesses in which the evidence is being presented; it wishes to speak to, the charges it wishes to hence the need for an appreciation of the include in the indictment, and the evidence principles of evidence and objections. it wishes to present at trial. Likewise, the defense is independent in conducting its But the LCP does not explicitly set out own investigation: which witnesses to speak any evidentiary rules. Nor does it provide to, what evidence to gather, and which a list of objections that may be implicitly witnesses and what evidence to present available in light of the hybrid nature at trial. The judge is neither as active as in of the proceedings. And in the civil law the civil law system, nor as passive as in the tradition, that which is permitted by law or common law system. procedure must be clearly stated in the text. Notwithstanding these limitations, certain During the trial proceedings, the parties are evidentiary principles seem to be applicable expected to lead the evidence by asking to or imbedded in the LCP, thus providing questions. No longer is the defense lawyer a sufficient underpinning for raising and passively sitting and listening to the judge making evidentiary objections during conduct the questioning, waiting to ask a various stages of the proceedings; hence question or two after the prosecution has this training on Evidence & Objections. It followed up on the judge’s questioning. must be emphasised that the evidentiary Now, the defense lawyer is expected to principles does not limit the court in its free engage the witnesses: cross-examining assessment evidence and facts finding. prosecution witnesses (mostly through leading questions), and direct examining Obligations Worth Stressing: Due Diligence defense witnesses (exclusively through & Preserving Errors for the Appeal with a open-ended questions unless the witness is Record. The concept of due diligence deals declared hostile). with the obligations lawyers have toward their clients. This is especially important in These added tools and modalities place the criminal matters, where defense lawyers defense lawyer in a position to meaningfully have a continuing obligation to ensure that participate during the trial proceedings. the client meaningfully enjoys throughout The LCP is much more dynamic than the the proceedings all guaranteed fair trial 7 rights. The defense lawyer’s ability to satisfy The basic rule in making a record is for the the duty of due diligence is paramount to defense lawyer to let the judge know what ensuring that the client receives effective he or she wants, why he or she thinks himself legal representation. or herself entitled to it, and to do so clearly enough for the judge to understand him or Preserving errors during the trial her at a time when the judge is able to do proceedings for the purpose of appeal is something about it. The judge’s function one of the most important due diligence during a trial is to administer justice. One obligations of a defense lawyer. Errors are way this is accomplished is by directing preserved by a thorough record. Simply, the flow of evidence to enable the truth to the record is everything that happens and is emerge (to the extent possible). The judges recorded / documented during the course preside over the trial in order to ensure that of the proceedings, from the investigation fair, honest, truthful, reliable and trustworthy all the way until the final judgement. evidence and testimony is given so that The record consists of: all submissions the case can be decided on that evidence. (motions, responses, replies, etc.), court Consequently, in raising any evidentiary rulings (orders, decisions, and judgments), issues before the court, the defense hearings, the trial itself (transcripts), all counsel’s core argument must always be exhibits admitted in evidence, and exhibits that it will be just or unjust if the court found inadmissible. considers or disregards the introduction of Thus, in order to make a record, defense certain evidence. counsel must conduct a thorough Some Preliminary Thoughts on Evidence investigation to search for evidence (and and Objections. The law of evidence is the properly collect it), make all necessary rules and principles used in proving facts written and oral submissions related to in legal proceedings. In other words, what the law and facts, and make and address evidence may be considered by the judges all relevant evidentiary objections in a in determining the facts of the case being timely and coherent fashion. With a record tried: what evidence should be admitted; that has properly preserved all the errors what evidence should be excluded. during the pre-trial and trial proceedings, a defense lawyer just might be able to The presumption of innocence and the resurrect a client’s case on appeal. The prosecution’s burden are the prism through errors are preserved for appeal when they which admissibility issues in a system with are reflected in the record. A failure to the free evaluation of the evidence should make the record may strip the client of a be viewed. An accused is entitled to a chance to overturn a conviction or preserve presumption of innocence. This presumption an acquittal. As the saying goes: God may places on the prosecution the burden of know, but the record must show. establishing the guilt of the accused by proving beyond a reasonable doubt all The record begins from day one of the the facts and circumstances which are investigations and runs until the rendering material and necessary to constitute the of the final judgement. Any addition to the crimes charged and the accused’s criminal record must be made as soon as possible. responsibility. This means bringing evidence forward as soon as it is discovered, making timely motions, and making timely objections.  EVIDENCE & OBJECTIONS: DOMESTIC AND INTERNATIONAL STANDARDS

In determining whether the prosecution This material is structured so that the established the guilt of the accused beyond participants will first be introduced to some a reasonable doubt for each count in the general principles of evidence found in indictment, the judge must consider whether adversarial systems. With these principles there is any other reasonable explanation of in mind, the most common objections are the evidence available other than guilt of the discussed – even if not applicable under the accused. Any ambiguity must be resolved LCP. The purpose is to introduce the variety for the benefit of the accused. The Trial of evidentiary objections available in order Chamber must acquit the accused if another to better understand the basic evidentiary conclusion can reasonably be drawn from principle. And with this foundation, the LCP the evidence pointingto the lack of guilt of an will be analyzed to see what objections may accused. The significance of this point will be be available and applicable under the LCP seen in discussing the rather generous use of and before the domestic courts – even if not and conclusions drawn from circumstantial expressly stated in the LCP. evidence. The basic test for the admissibility of evidence is that it be relevant and probative, though in assessing the evidence and ascribing what weight if any to give it, authenticity and reliability also play a major role. Also, if the probative value of the evidence is substantially outweighed by the need to ensure a fair trial, then it should not be admissible. In other words, the judge should admit any relevant evidence that is deemed to have probative value, and exclude evidence if its probative value is substantially outweighed by the need to ensure a fair trial. One example for excluding evidence in furtherance of promoting a fair trial is where evidence is obtained by methods which cast substantial doubt on its reliability or if its admission is antithetical to, and would seriously damage, the integrity of the proceedings (e.g. torture- tainted evidence).

9  EVIDENCE & OBJECTIONS: DOMESTIC AND INTERNATIONAL STANDARDS

experienced or been an eye-witness to an event. Direct evidence may consist of

EVIDENCE a witness’s testimony who heard words or observed acts being done that relate to an issue in dispute. For example, a witness testifies that he saw X hit Y.

GENERAL PRINCIPLES Circumstantial evidence.

OF EVIDENCE Circumstantial evidence (also known as indirect evidence) is evidence of Overview of Types of Evidence circumstances surrounding an event or and Admissibility offense from which a fact may be reasonably inferred. For example, X testifies that when Evidence comes in all sorts of different he came out of his house, he saw that shapes and forms. The primary types of the streets were wet. This is circumstantial evidence are: evidence that it may have rained while X - Documentary Evidence was inside his house. There may, of course, be another explanation, such as that the • Pictures streets are wet because they were cleaned. • Diagrams • Statements Circumstantial evidence is no less substantial • Records than direct evidence, but then that all depends on the strength of the circumstantial evidence, other relevant evidence and the - Testimonial Evidence existence – or non-existence – of other • Viva voce testimony (Lay witnesses, alternative plausible explanations. The Experts) court should not draw inferences based on • Witness Statements (Lay witnesses, assumptions. Although an accused’s guilt Experts) may depend on a particular fact that is proved by a combination of circumstantial - Demonstrative Evidence evidence, such a conclusion must be the only reasonable conclusion available. • Experiments • Re-enactments While evidence of a number of different • Simulations circumstances which, taken in combination, may point to the existence of a particular • Computerized Evidence fact upon which the guilt of the accused • Illustrative Evidence depends because they would usually exist in combination only because a particular - Factual Evidence fact did exist, such a conclusion must be the only reasonable conclusion available. As a Direct evidence defense lawyer, this is an important factor Direct evidence is clear evidence of a fact. to consider when searching for evidence; a It requires no additional thought to prove factor that will become eminently germane its existence, generally where a witness at the conclusion of the case when it comes is testifying on a matter claiming to have time to argue the facts during closing personal knowledge as a result of having arguments, also known as summation. 11  Evidence is admissible if it is: In making a record for the purpose of a) RELEVANT – evidence having a challenging on appeal an inference drawn tendency to make the existence of a fact or consequence more probable which establishes a fact on which a conviction or less probable than without the may result, the defense lawyer should take evidence. into consideration that the question for b) AUTHENTIC – the matter or thing the Appeal Court will be: whether it was in question is exactly what it is claimed reasonable for the judge to exclude or to be. For example: the knife, the gun, ignore other inferences that lead to the the video, etc. conclusion that an element of the crime was c) RELIABLE – the evidence is in the not proved. Thus, with respect to attacking same condition as when it was used or inferences likely to be drawn and argued located; i.e. it was not tampered with or by the prosecution from circumstantial altered, or based on (un)corroborated evidence, the defense investigation should hearsay. be focused on searching for evidence All three criteria must be satisfied before that would advance alternative plausible a tangible piece of evidence or an exhibit explanations to the ones offered by the can be received in evidence for the judge’s prosecution. This should not be confused consideration. Of course, once the judge with the defense having to take on a burden determines that it is worth considering, he to prove anything. or she will still need to assess how much Background evidence weight to give the evidence. For each tangible piece of evidence, referred Background evidence may be of assistance to as an exhibit, the proponent will need to to the court for contextual purposes. Usually satisfy each of the three criteria by laying the this is not contested, but not necessarily. foundation necessary for its acceptance as It all depends with the circumstances evidence through the testimony of one or and purpose/context for in seeking the more witnesses. admission of background evidence. Relevance describes the relationship Foundational Requirements between an item of evidence and the proposition it is offered to prove. Relevant Before material evidence – in the form of evidence tends to make the existence of testimony, physical evidence, exhibits, etc., a “material” fact (facts meaningful to the – can be introduced and relied upon in issues in dispute) more or less probable determining a fact or matter relevant to the than without the evidence. outcome of the case, foundational evidence must be introduced. This preliminary • Does the evidence further the (predicate) evidence is necessary to show inquiry? that the material evidence is authentic, • Does it advance the resolution of trial reliable (accurate, trustworthy) and relevant. issues? The type of preliminary evidence necessary • Does the evidence throw light on to lay the proper foundation dependson the these issues? form and type of material evidence offered. • Does it tend to make the existence An objection is likely to be made if the of a material or consequential fact proper foundation is lacking. more or less probable than it would 12 be without the evidence?  EVIDENCE & OBJECTIONS: DOMESTIC AND INTERNATIONAL STANDARDS

Generally speaking, relevant evidence is A well-known maxim often quoted during admissible unless its value is outweighed trials by prosecutors and defense counsels by the danger of unfair prejudice, is alike is that “the evidence never lies”. There is confusing to the issues, or is misleading. In considerable truth to this maxim, given that admitting the evidence, the court makes a evidence that is properly collected, stored determination as to whether the evidence and tested, when introduced at trial, can is: 1) authentic; 2) relevant; 3) reliable; and make a significant difference in the outcome 4) prejudicial (leads to prejudice). If the of the case. Accordingly, being acquainted evidence’s prejudicial character substantially with the proper, efficient and orderly outweighs its probative value, then exclusion methods of handling tangible evidence and is discretionary. exhibits is indispensable knowledge for the defense counsel. Once the evidence is heard, it is virtually impossible to get the judges to erase the Checklist for Introducing testimony from their minds. You cannot “un- Evidence ring” the bell. However, it is imperative that In trying to introduce real evidence before the defense counsel clearly and succinctly the court, the defense counsel should go articulate to the court the reasons why the through the procedure of: testimony has little or no value, and to point out how unjust it would be for the court »»showing the items to the opposition; to rely on such evidence. By making this »»requesting permission from the judge argument, the defense counsel is inviting the for the witness to be shown the items; prosecution to respond. If the evidence is »»asking: clearly prejudicial and has no real value, the • whether the witness recognizes it; prosecution will have difficulty in responding. • what does the witness recognize it to be The defense counsel (proponent of the (what is it); objection) must always ask to have the • how is it they recognize it; and last word, i.e. to rebut the prosecution’s • whether it is a true, accurate and response to his initial objection. During fair representation of what it is that it this rebuttal phase of the defense counsel’s purports to be. argument, if the prosecution has failed to adequately establish why the evidence Until a proper foundation has been is reliable, trustworthy and essential, the established, a witness should be prohibited defense counsel should point out to from testifying about that particular real the court that such failure is equal to a evidence. Recognize that: concession or admission by the prosecution First, the witness must be deemed that the evidence is of no importance (has competent to testify about the evidence by no weight) to the outcome of the case. recognizing it; Examples of laying a foundation: Second, the evidence must be unaltered; and PHOTO (Representation of the scene at the time of the incident, True, Third, it must be relevant. Accurate, Fair) Unless this is accomplished, the prosecutor/ VOICE (Prior knowledge of voice, defense counsel should object and force the Ability to hear, Recognized voice) opposition to lay a foundation. If a proper foundation cannot be established, then the REAL EVIDENCE (Recognize item, 13 next step is to ask the court to disregard Item is in same condition, unaltered) that particular evidence.  Laying a foundation in adversarial • Once the exhibit is identified, the proceedings (an illustration): witness should be asked to examine it and inform the court whether it is in the »»Select the witness(es) necessary to lay same condition as when it was seen, the foundation. utilized, etc. This is necessary in order »»Have the exhibit marked by the in- to establish that the exhibit is reliable. court clerk for identification purposes. • Chain of Custody: In some instances, it The defense counsel may have his or may be necessary to establish a chain her exhibits marked prior to trial in the of custody; i.e., that the exhibit has sequence he or she expects to introduce been unaltered even though numerous the exhibits. If the exhibit will be marked people handled it. Under such in court, the proponent must request circumstances, it might be necessary permission from the court by simply to call each witness to testify. This is stating for example: most relevant when it is the weapon • Your Honor, may this gun or or instrument involved in the crime, document, etc. be marked as defense and when forensic experts have tested exhibit number 5 for identification. the evidence and they are testifying. It The marking of the exhibit is most stands to reason that if the evidence was important so as to keep track ofthe mishandled, irrespective of the reasons, exhibits introduced. the results of the tests performed may »»Once the exhibit is marked for be misleading or unreliable. There may, identification, the defense counsel however, be a legitimate explanation should refer to the exhibit as identified, justifying the reasons of the change in i.e., defense exhibit number 5 for condition, as well as, reasons why the identification purposes. The fact that changes do not affect the quality of the it is marked for identification does not exhibit. mean that the threshold requirements • It may be necessary to establish the for its acceptance, as evidence, to be issue of relevance; i.e., why the exhibit considered by the court have been is essential to the case. met. However, it is important to refer • When the exhibit is not the actual to the exhibit as identified, so that piece of evidence (a replica) or is a the trial record is clear as to what is photograph, chart etc., and it is being being referred to during the taking of used for demonstrative/illustrative testimony. It is important that the record purposes, the defense counsel must elicit is made properly, irrespective of whether from the witness testimony establishing the prosecution, witness, or judge is that the evidence fairly and accurately referring to the exhibit. represents that which it purports to »»The next step is to lay the foundation. portray. Depending on thepurpose for The simplest way is as follows: which it is being offered, the defense • The defense counsel should elicit counsel must be vigilant to ensure from the “authenticating” witness the that the exhibit is not misleading. For requisitefacts that demonstrate that instance, if the exhibit is a photograph, the witness is qualified to testify to the and the central issue is establishing the authenticity of the exhibit. reliability of the eye-witness’s testimony, • The defense counsel should ask the the photograph can only be fair and 14 witness to identify the exhibit. accurate if the photograph was taken  EVIDENCE & OBJECTIONS: DOMESTIC AND INTERNATIONAL STANDARDS

under the same lighting conditions, Adjudicated Facts from the same vantage point, etc. Some facts that may be introduced into • When more than one witness is evidence may be so notorious and well required to authenticate the exhibit or known, or their authority attested, that establish the reliability of the evidence they could not be reasonably doubted. In (chain of custody), the exhibit may be the interest of judicial economy, the judge used by the defense counsel, subject may take “notice” of these facts relevant to fulfilling all of the requirements to the proceeding deemed “adjudicated”, (also known as subject to connection). provided that judicial notice of facts does This is accomplished by the defense not infringe on the fundamental fair trial counsel notifying the court of the rights of the accused. other witnesses that will be testifying, and providing a brief synopsis of how Agreed Facts each witness will fulfil the remaining During the course of the proceedings, requirements. Of course, if the defense opposing attorneys may come to an counsel fails to satisfy these conditions, agreement about matters of fact and law. the judge will have no choice but to These are agreed facts. They save time and disregard the exhibit and any related narrow the issues for the judge to consider. testimony. The agreement must be voluntary. Any »»Once the defense counsel lays the agreement is only binding between the foundation, he or she should offer parties who agree to sign it. the exhibit into evidence. If the court is satisfied, the exhibit is no longer Pre-Trial Motions Limiting the referred to as an exhibit for identification Admission of Evidence purposes, but as an exhibit. For instance, the defense’s exhibit number 1 for Written submissions are often made to limit identification purposes, becomes the the admissibility of evidence because it defense’s exhibit number 1, and hence may not meet the criteria of being relevant, forth it should be referred to as such on reliable, or authentic, or for a number the record for the remainder of the trial. of other reasons. (This type of motion is generally known as a motion in limine). Admissibility vs. Weight Motions in limine, if granted, can prohibit The judge first decides whether the evidence both the introduction of evidence and is sufficiently relevant to be admitted – the asking of suggestive and prejudicial generally a low threshold. The judge will questions. This may include permissible then decide – usually at the end of the areas of cross-examination of a prospective proceedings having heard and considered all witness. evidence – how much it is worth (the weight and probative value) in making findings of If the motion in limine is denied as facts from which the conclusions of law and “premature” for substantive reasons, it may ultimate decision will be made. Evidence later transform into a trial objection to the as a whole must satisfy a party’s burden of proffer of evidence or the asking of specific production to send the issue to the trier of questions. With other evidence presented fact. Each item, however, need only advance during the trial, facts may have come to light the inquiry. It is not necessary to win the case that justify an exclusion of the evidence. with each witness, but each witness’s discrete 15 testimony should advance the case.  Viva Voce Witnesses WITNESSES The principle of orality places a high premium In order for a witness to testify, he or on live, in-court testimony where the she must have personal knowledge. For accused is afforded full confrontation rights. example, he or she must: In establishing the reliability of evidence by • be an eyewitness; a witness, it is not sufficient that the witness • have heard what he or she is testifying gave evidence honestly. The ultimate basis for about and what was said by the other accepting the evidence rests on whether the witness/accused; evidence is objectively reliable. In evaluating • not rely on what someone else told him the credibility of a viva voce witness, the or her. Trial Chamber should consider the witness’s Any witness can be impeached (discredited). demeanor, conduct, character, ability to recall The credibility of a witness can be attacked evidence, and any inherent bias or interest. or supported by opinion or reputation Other relevant considerations for the Trial testimony. The defense counsel may offer Chamber are the probability, consistency, testimony of truthfulness if, for instance, the and other features of a witness’s evidence, witness’s character for truthfulness has been including corroboration from other evidence attacked or challenged. In questioning a and the circumstances of the case. Thus, a witness, the court should exercise its powers judge is expected to take into account the to allow the interrogation of a witness and existence of any inconsistencies between the presentation of evidence so that the truth oral evidence of the witnesses at trial and can be ascertained. For this to occur, a his or her statements given prior to trial and witness should not be cross-examined until admitted into evidence at trial. he or she has had a full and fair opportunity Cooperating Witnesses (Co-Accused) to provide evidence by direct testimony. Leading questions are suggestive in The defense lawyer should pay particular nature and a witness should at least have attention to cooperating witnesses (co- an opportunity to tell his or her account accused). Arguably, when evaluating of the events before the prosecution or evidence of cooperating witnesses or court questions the witness. The party co-accused that plead guilty, a judge that offers the witness is responsible for should consider any benefits accrued to eliciting testimony by direct examination. these witnesses, such as evidence of a Consequently, the defense counsel must reduction of charges, a refusal to charge, always object if the prosecution attempts or a recommendation for leniency at to examine his or her witness with leading sentencing. Furthermore, when evaluating questions, i.e. questions that suggest the the testimony of such witnesses, the judge answer rather than allow the witness to give should consider the prosecution’s conduct a non-suggestive narrative answer to an in obtaining evidence from the witness open-ended question. The objection that (co-accused). Bargains (deals) made by the the defense counsel must raise is that the prosecution are unquestionably relevant. prosecution is testifying: “The prosecution is Any failure by the prosecution to record suggesting the answer and the witness is not debriefing sessions or to take verbatim notes being allowed to develop his testimony.” while negotiating with the cooperating 16 witness (co-accused) denies the defense  EVIDENCE & OBJECTIONS: DOMESTIC AND INTERNATIONAL STANDARDS

the opportunity to challenge what, if »»Privilege: Certain privileges (see below) anything, was disclosed to the cooperating may exclude a witness from testifying. witness/accused concerning what facts the For example, a wife is not competent prosecution wished to have acknowledged: to testify against her husband at trial. telegraphing the information it wished to Attorneys are not competent to testify hear which might be of assistance in filing in against their clients. Religious leaders gaps in the prosecution’s case, as opposed are not competent to testify against to taking an unguided narrative. The number members of their congregation. of occasions the prosecution questioned »»Competency of the judge: Judges are not the cooperating witness/accused in competent to be a witness in the case. order to obtain the ‘truth’, and any other Judges cannot testify as to what they questionable conduct by the prosecution know, but must draw from the evidence that reveals manner, means, or motives of on the trial record. Judges have the the prosecution to deviate from fair and authority to comment on the evidence. ethical procedures of obtaining information However, there are limits. Judges may from cooperating witnesses/accused who not assume the role of a witness or an plead guilty as a result of prosecutorial deal- advocate. A judge may analyze and making is equally relevant, and may prove dissect the evidence, but not distort or to be fertile ground for impeachment. add to it. Witness Competency Refreshing a Witness’s Memory Witness competency concerns the witness’s It is often the case that a witness will appear qualifications to testify. in court and have difficulty recounting the events he or she may have described during »»Mental competency: The witness must an interview. If this occurs, the examiner possess the standard ability to perceive, (prosecutor or defense counsel) can refresh observe, recall and narrate events; the witness’s memory by getting the witness »»Moral competency: The witness must to acknowledge: have the ability to comprehend the witness’s duty to testify truthfully under »»that at one time he or she remembered oath; the events; »»Ability to communicate: The witness »»that he or she provided a statement; must be able to effectively communicate »»that at the time he or she provided the his or her observations and perceptions; statement, the events were clearer in his »»Subject matter competency: The witness or her mind; and must be competent to testify about the »»that by referring to the statement, his or subject matter of their testimony. This her memory could be refreshed. applies to both lay and expert witnesses. Once the examiner has permission from Witnesses cannot testify to matters the court to show the witness the earlier beyond their knowledge; statement, he or she must first have the »»Child competency: Children under witness read the statement. The examiner a certain age may not be mentally must then ask the witness whether having competent to testify; read the statement, the witness is capable »»Elder competency: Elderly persons over of answering the questions. If the witness a certain age may not possess the recollects what he or she said on an earlier requisite mental competency to testify; occasion, the defense counsel can then 17  continue with the examination of the witness. Sequestration Refreshing a witness’s memory can be done In order to prevent the “tailoring” of witness on either direct or cross-examination. testimony, witnesses should be excluded Recollection Recorded from the courtroom while other witnesses If the witness, after reviewing the statement, testify. Similarly, they should be prohibited continues to have no independent from relating their testimony to what other recollection of the events, with the court’s witnesses have said and what has occurred permission the examiner should ask that the in the courtroom. Once witnesses testify statement be read to the court – thus making they can come back and sit unless they are a record. This is called “past recollection they going to come back to testify at a later recorded.” The statement should be marked date. and entered into the file as evidence. Once Coaching again, the examiner should go through the list of questions to establish that at the time An important part of trial preparation is the statement was given by the witness, the helping the witness get ready to testify, but information was fresh in his or her mind and only when permitted. Counsel may prepare the information that he or she provided was the witness with a general overview of how true, accurate, and complete: the trial proceedings are to be conducted, the basic topics for discussion, and the »»the witness once had personal manner in which the witness should answer knowledge of the writing; questions (example: give yes or no answers, »»the writing was either made by the or give narration). However, a witness must witness or adopted by the witness; testify about his or her own experiences »»the writing was made when the event and perceptions. Counsel may not tell the was fresh in the witness’s memory; and witness what to say. »»the witness can attest that, when made, the writing was accurate. Witness Credibility Impeachment. In discrediting (commonly Opinion Testimony referred to as impeaching) a witness, it may be necessary for the defense lawyer Generally, any witness can give opinion to put to the witness the nature of his/her testimony provided that it is based on his client’s case which is in contradiction to the or her own perception and is relevant to a evidence given by the witness. Simply, if fact at issue. It is important to keep in mind the defense lawyer on cross-examination that with respect to certain testimony, the has information calling into question the witness must be competent before he or witness’s veracity or accuracy with respect she can render an “opinion”. For example, a to a relevant point or issue to which the witness who observes an individual holding witness has testified, the defense lawyer / his stomach is not competent to give cross-examiner must – out of fairness – medical testimony regarding that person’s confront the witness with that information medical condition (i.e., that the individual so the witness can be given an opportunity was holding his stomach because he was to respond. Failing to do so may result in suffering from food poisoning). the judge disallowing or giving less weight to that impeachable evidence when used 18 by the defense lawyer. Thus, in gathering evidence it is essential to identify the areas  EVIDENCE & OBJECTIONS: DOMESTIC AND INTERNATIONAL STANDARDS

of impeachment for particular witnesses and Before reputation evidence is permitted, if the defense lawyer comes into possession a foundation must be laid showing that of such evidence, he or she must confront the reputation witness is acquainted the appropriate witness with such evidence with the principal witness’s reputation in the community. Foundation for opinion testimony focuses on the character witness’s Through impeachment, the defense personal relationship with the principal counsel is attacking the witness’s witness rather than on community contacts. credibility and attempting to establish: Rehabilitation. Once a witness’s character - Bias or interest for truthfulness has been attacked, opinion - previous convictions and reputation evidence showing that the witness has a good character for truthfulness - prior bad acts are admissible. The principal issue is - prejudice determining what types of impeachment - inconsistencies within statements constitute “attacks” on character and trigger - lack of memory the right to rehabilitate by evidence of - inadequate perceptions truthful character. - inaccurate accounts of events or Bolstering. After impeachment, evidence - contradictions by other witness’s of a witness’s credibility can qualify as testimony or physical evidence proper rehabilitation. Standing alone, cross-examination does not permit resort For impeachment purposes, minor to evidence of a witness’s truthfulness. discrepancies in a witness’s account will be Rehabilitation is a form of testimony about a insufficient. Consequently, it is essential that witness’s truthfulness that is only admissible when attempting to impeach a witness the when there has been an attack on the matters which are selected for impeachment witness’s character trait for truthfulness, be significant and, to the extent possible, otherwise it would be just bolstering. directly related to the essence of the incident Credibility analysis has three stages: (I) charged or the credibility of the witness. If bolstering before attemptedimpeachment; a judge is not satisfied that a witness was (II) impeachment, and (III) rehabilitation after entirely reliable, the judge is likely to will rely attempted impeachment. As a general rule, on that witness’s testimony with caution, bolstering is forbidden. It is logically relevant and generally only if corroborated by other to support the credibility of a witness by evidence. Of course, judges should always evidence in the form of prior consistent resolve any ambiguity for the benefit of statements, opinion or reputation, but the accused. Though the testimony of a such support is permissible only after the witness on a material fact may not require witness’s truthfulness has been attacked. corroboration, the defense lawyer should The requirement of “relevance” supports the argue that such evidence be scrutinized ban on bolstering evidence; if the opposing with great caution and that in the interest party does not attack a witness, bolstering is of fairness to the accused the judge should a waste of time. not rely on uncorroborated evidence alone to convict. Reputation and opinion evidence may demonstrate a witness’s untruthful character. 19  the difficulty in conducting proper direct Example: or cross-examination of the expert witness. [Witness A testified, but was not cross- Likewise, the defense counsel should not examined. Witness B now testifies to overestimate the “objectivity” or “quality” support the credibility of A.] Witness B, of the expert witness’s opinions or findings, do you know Witness-A to be truthful irrespective of the fact that the expert is and reliable? court certified and has an impeccable or erudite educational and professional Objection: Objection, this is an attempt background. to bolster the credibility of a witness who has not yetbeen impeached. Fundamental Principles Regarding Expert Witnesses: Ruling: Sustained. »»Qualifications: The proposed expert Expert Witnesses witness has the qualified training or A witness with special knowledge, training experience in a recognized field of or experience whose purpose is to assist knowledge beyond the average layman; the court in understanding the evidence »»Explanation of Expertise: The field of or determining a fact at issue is generally knowledge is of particular importance in considered an “expert witness.” Such resolving the case; witnesses possess knowledge beyond an »»Ruling on Qualifications as an Expert: ordinary person’s knowledge through their The witness is offered to the court as an everyday experiences. Experts are used in expert in his field after demonstrating, order to apply their specialized knowledge during direct examination, that he or to the facts in a case and to enable the she has the requisite educational or judges to better determine/understand professional background. Additionally, the issues in dispute. Generally, in common that he or she has been certified as an law traditions, the parties select and retain expert (or should), and that his or her their own experts, who are then qualified expert knowledge and opinion derived as experts in court before giving any from his or her tests, examinations, etc., substantive evidence. This runs counter to are relevant to an issue/fact in dispute; the practice in the civil law tradition where »»Basis of Opinion: The expert presents experts are pre-qualified and are on a what facts were presented to him or her, judicial list from which the parties would what examinations he or she performed select the expert. (if any), the basis for performing any examinations, and the method(s) used; Before a person can be certified as an expert, he must have the requisite expertise • NOTE: The facts used as the basis and ability to perform independent expert of the expert’s opinion should be evaluations, and should be willing to limited to those facts that: a) he or she give findings and opinions in a rational, personally observed; b) were elicited objective, and timely manner. However, in the courtroom and heard by the even if the area of expertise is regulated expert; or c) were given to him or her by a legally approved agency, institution, in court hypothetically. Facts not relied or independent governing body that on as evidence (rejected) or facts not in offers certification or qualification tests, the evidence (un-proffered) cannot be used defense counsel should not underestimate as the basis of an expert’s opinion – 20  EVIDENCE & OBJECTIONS: DOMESTIC AND INTERNATIONAL STANDARDS

particularly when given hypothetically; »»Ultimate Issue: Expert witnesses should »»Opinion: The expert’s opinion must be not be permitted to give an opinion as an opinion to a reasonable degree of to the ultimate issue in a case (such as certainty within the expert’s field – NOT the guilt or innocence of the accused). based on speculation or conjecture. Experts may be permitted to base Character Evidence their opinions on hearsay information. Character evidence is testimony of a However, if the expert’s opinion is witness’s character and personal traits. As based on facts or data not personally a general rule, the defense counsel should observed or heard in the courtroom, the object to the use of character evidence or hypothetical format is generally used. traits of character when offered to prove The hypothetical question must: a) refer that the accused’s actions in the case before only to contain facts that are in evidence the court are consistent with his or her past (even if contested); and b) contain all character. The reason for objecting to such relevant facts in evidence (principle of evidence is because the accused is entitled fairness); to have the prosecution present reliable and »»Cross-Examination of Qualifications & incontrovertible evidence to establish the Opinion: The opponent may choose to accused’s guilt, rather than simply relying challenge the expert as to his or her on past behavior. qualifications, irrespective of whether he or she is court certified. There may Example: be reasons to dispute the objectivity The accused is charged with murder. or professionalism of the expert based Unless the prosecution can establish on prior conduct. Moreover, while the all of the elements of murder in this expert may be fit to testify about a particular case, he or she should particular area, his or her opinion in the case may deal with an area beyond be prevented from merely arguing the expert’s knowledge, training, or that the accused had previously expertise. The expert may also be been convicted of murder, and challenged as to his or her opinion consequently, the court should draw based on the facts in the case, his or her the inference that the accused is guilty opinions in previous cases under similar (or likely to be guilty) of murder in this factual circumstances where his or her case. testimony was different, and through published articles in learned treatises Anyhow, a record of prior bad acts (such that are recognized as authoritative in as prior assaults) to show that the accused the field of expertise; is guilty of assault in this case can be »»Scientific Evidence: Scientific expertise introduced. Typically other acts evidence is should meet the applicable standard for admitted for various purposes: scientific evidence generally recognized - To show that the accused was the actor by the scientific community, specifically (identity); within the scientific field of the expertise. - To show that the accused possessed the As a rule, the expert’s methodology requisite mental state (mens rea); should be generally accepted in the field; - To show that a crime has been committed (actus reus); 21  - To show motive, opportunity or plan. In most instances, habit will be proved by Other-acts evidence must tend to prove opinion testimony or evidence of specific a material fact, proving some essential instances of past conduct. element of the charged offense. Hearsay Evidence While resisting the introduction or relevance The accused has a right of confrontation: of character evidence against the accused, if the right to cross-examine every witness relevant to the defense, the defense counsel who is either testifying or supplying a should not shy away from attempting to statement against him. Depending on the introduce such evidence on behalf of his or circumstances, the absence of this witness her client or against prosecution witnesses. at trial may pose a disadvantage to the In order to establish one’s character, defense – particularly since the defense is the defense counsel generally will offer being denied the opportunity to test the reputation or opinion testimony of witnesses validity of the witness’s statement by cross- as to one’s character. For instance, if the examining the witness as to motive, bias, defense counsel is trying to establish that memory, perception, etc. It also deprives the accused is a peaceful person, he or she the court of the opportunity to question and must establish that the witness has known to observe the witness’s demeanor, which is the accused for a considerable amount undoubtedly, a critical factor for the judge of time. Secondly, the witness has had an in deciding the credibility of any witness. opportunity to observe the accused in Hearsay is a statement, other than one various settings (social, work, etc.) and it is made while testifying, that is being the witness’s opinion that the accused is a offered to prove the truth of what is in the peaceful individual – or has the reputation statement. As a general rule, the defense in the community/neighborhood of being counsel should object to hearsay testimony peaceful. Another way of establishing being introduced at trial. character is by introducing a specific instance. This sort of testimony is generally The civil law system applies flexible rules reserved for when a character or trait is an of hearsay evidence; it is readily admitted essential element of the charge or defense. but on its own it is generally viewed as untrustworthy. This is because hearsay Habit Evidence is an out-of-court, un-sworn statement Establishing habit and routine is also based on second-hand knowledge that another way of proving that a person acted is being offered for its truth, which, if in conformity with previous behavior. This admitted, deprives the opposing party the is generally used when there is adequate opportunity to challenge the veracity of the evidence to establish a particular habit or statement since the individual who uttered routine for certain occasions. Habit evidence the statement is not available to be cross- is a regular response to a repeated specific examined. situation. The elements in determining Notwithstanding the admissibility of hearsay whether conduct is a habit are: evidence, since it is being offered to prove - Specificity; the truth of its contents, before admitting hearsay evidence, the judge should be - Repetition; satisfied that such evidence is reliable for - Duration; and that purpose: that it is voluntary, truthful, 22 - The semi-automatic nature of the trustworthy and independently supported conduct.  EVIDENCE & OBJECTIONS: DOMESTIC AND INTERNATIONAL STANDARDS

by other reliable evidence. The judge should consider the content of the hearsay OTHER TYPES OF statement and the circumstances under EVIDENCE which the evidence arose. Documents In evaluating the probative value of hearsay The best evidence rule applies when a party evidence, the judge should consider the wants to admit as evidence the contents absence of the opportunity to cross- of a document (writing, recording or examine the declarant, and whether the photograph) at trial. This rule requires an hearsay is ‘first-hand’ or more removed. original be produced, as the original is the Further, the weight or probative value to be “best evidence.” If no original is available, afforded to hearsay evidence should be less the party seeking to admit the document than that which is afforded to testimony of must provide an acceptable excuse for its a witness who testified under oath and who absence. If the court accepts the excuse, was subject to cross-examination, and it then the party can use a duplicate to prove should take into account the circumstances the contents of the document. This is unless that surround the hearsay evidence. there are genuine questions about the While hearsay evidence for the most part is authenticity of the original, or if it would be untrustworthy, where there are independent unfair to admit the duplicate. indicia supporting the hearsay evidence, Authentication of Writings it may acquire significant weight. Thus, an evidentiary argument to make during the Documents are not self-authenticating. For trial – as the evidence is being admitted and example, a confession purportedly signed during closing arguments – is ask the judge by the accused may not be admitted solely to disregard unsubstantiated second-hand on the basis of the accused’s signature. The knowledge as unreliable. offering party has the burden of proving the item genuine. For a writing to be admissible, a foundation must be laid, such as by using an authenticating witness: • A witness with first-hand knowledge (e.g., the detective who took the confession); • A witness familiar with another’s handwriting; • Expert’s comparison with known exemplars; • Distinctive characteristics. Before affording weight to any contested documents admitted, the judge should generally consider the reliability of the document and the probative value of it in the overall context of the evidence. If a document for which there is no evidence of authorship or authenticity is admitted, it should be deemed unreliable. Likewise, 23  documents tendered that do not bear a Physical Evidence signature and/or a stamp and/or a date, Physical evidence is generally evidence that or are in any other manner lacking an is related to the charges (in the criminal element that shows authenticity should not context); for example: the knife, the gun, be afforded much, if any, weight, unless the car used in a vehicular homicide, or any independently corroborated with reliable other instrument used in the commission evidence. The defense lawyer should insist of the crime. Normally physical evidence that the burden rests at all times with the is part and parcel of the evidence required prosecution to prove beyond a reasonable to be examined and admitted, though the doubt that any evidence it tenders is weight to be given to the physical evidence authentic, reliable, and complete. Further, may be challenged if it is proved to lack in assessing the authenticity of documents, reliability. the judge should consider them in light of evidence of their source and custody, Demonstrative Evidence other documentary evidence and witness testimony. Irrespective of whether the judge Diagrams, models, maps, blueprints, is satisfied that a particular document is sketches, and other exhibits may assist authentic, the judge should not, a priori, the court in making its determinations by accept the statements contained in the illustrating or demonstrating testimony. documents to be a true, accurate, and Demonstrative evidence may be admissible complete portrayal of the facts. The judge if it is a substantially accurate representation should evaluate these statements in light of of what a witness is trying to describe. the entire evidence before him or her. Unlike real evidence (such as the bloody Where any factual question arises as to glove from the crime scene or a video tape the admissibility of a piece of evidence, the of the police beating an alleged perpetrator) burden of proof lies on the party seeking that has a direct or indirect significance to to introduce that evidence to prove to the the case, demonstrative evidence has no satisfaction of the judge that it is admissible. independent significance. On its own it The defense’s failure to challenge certain has no probative value – it proves nothing. factual allegations contained in the Demonstrative evidence is used purely as a indictment do not diminish the prosecution’s visual/illustrative aid to assist the jury (not burden of proof and the judge should not the expert), in understanding testimony on ipso facto accept alleged facts as proved substantive evidence being offered by the beyond a reasonable doubt. Thus, where witness. It is presumed, therefore, that the the judge is aware that the defense lawyer substantive evidence meets the threshold failed to recall certain evidence in the requirement of establishing the existence or closing argument that would show that non-existence of a “relevant” fact. the prosecution failed to meet its burden, Visual Aids the judge must consider that evidence sua sponte. Visual aids are exhibits used by the prosecutor or defense counsel while examining witnesses, in order to assist the witnesses explain their testimonies and for the court to better understand or follow the testimony. These exhibits have no intrinsic 24 relevance to the case. Rather, their relevance  EVIDENCE & OBJECTIONS: DOMESTIC AND INTERNATIONAL STANDARDS

derives from the fact that they are being referenced. This is especially critical during used to clarify or enhance the probative lengthy trials, since the judge will need to value of the witness’s testimony. review the evidence and make references to the exhibits and visual aids in the judgment. As with physical or demonstrative evidence, the proponent must lay a foundation. Out-of-court Experiments Generally, the proponent will lay a foundation establishing the relevance of the visual Out-of-court experiments may assist the aid, how it will indeed assist the witness, judge in better understanding certain and through its use, the court will more acts or events or evidence relevant to the fully understand the value of the witness’s determination of the case. The admissibility testimony. Conversely, the opposing party of an out-of-court experiment depends should, when appropriate, argue that the use on whether it was conducted under of the visual aid might be unduly prejudicial substantially similar circumstances as those because it is misleading. The discretion involved in the case. always lies with the judge to decide whether Computer Graphics the visual aid is more prejudicial than Computer graphics may assist the judge probative, whether it goes to collateral and visualize difficult perspectives, such as in not an essential issue to the case and that it event reconstruction. A foundation must is cumulative or a waste of time. be established: the qualifications of the When the visual aid is a diagram, while it expert who prepared the simulation; the need not be to scale, the proponent must capacity of the computer hardware and also establish that it fairly and accurately software used; whether the calculations and represents that which it purports to processing of data meet the standards for represent. As with other evidence, if it is scientific evidence; whether the data used not relevant, even if it is a fair and accurate to make the calculations were reliable, representation, it should not be admissible/ complete, and properly input; and whether permitted to be used. the process produced an accurate result. When visual aids are being used during the Animations and Simulations taking of testimony, it is incumbent on the Animations and simulations are used to counsel (prosecutor or defense) to make convey to the judge the story the physical a clear record for appeal. Accordingly, evidence tells. It needs to be accurate, witnesses should not make references to the sequential, and persuasive. Computer visual aid by pointing at it and using phrases animation is nothing more than a drawing such as “over there” or “at this location” or tool used to explain, illustrate and highlight “down here”. The witness can either give a witness’s testimony/opinion. In a computer a reference point such as: “at the North- simulation, the computer is actually used to East corner of the intersection of…” or the “figure out” what might have happened. examiner should make therecord by stating Computer animation is actually a series of for instance: “let the record reflect that the still images (drawings) that are displayed witness is pointing at…” If the witness will be sequentially on a computer screen or via making several reference points, it is useful videotape, creating natural looking motion to have the witness number the points of – very much like a cartoon. reference. If more than one witness will be referring to the visual aid, each witness 25 should place his initials at each point  Still images – i.e., charts, maps, photographs, not misleading, unfairly prejudicial or not X-rays, etc. – have long been accepted in helpful to the judge’s understanding of the trials. Motion pictures and videos have also expert’s testimony. been equally admissible at trial for many A computer-generated simulation (for years. The use of a computer to create example of an automobile accident) is and display still images is not different demonstrative evidence, not substantive from any other graphic presentation. If a evidence. The foundation requirements witness is allowed to use a blackboard to are somewhat more detailed than with an illustrate his or her opinion, thenthere is no animation. The primary difference is that substantial difference, other than the level the proponent must establish the reliability of persuasiveness, in allowing the image to of the data and of the software used. The be shown with the slide or movie projector, proponent has to anticipate the often-used or on a computer screen. objection to computer-generated findings: The foundation requirements for an “junk in – junk out.” Since the output or animation then should be the same as with result is only as good as the input, the any drawing, chart, slide presentation, etc. quality of the data and software is an issue There is, of course, the additional concern that must not be ignored. To overcome any that a foundation must be laid for any objections at trial, go over the following expert testimony if the animation is going with the expertand the computer animator to be used by an expert in explaining his/ at the design stage: her testimony. The foundation requirements - data collected by the expert; for an animation are: - means by which data was collected; - the substantive testimony of the expert - data that might be available but ignored/ is admissible; excluded; - the expert witness is familiar with the - the methodology by which this data was animation; used; - the animation fairly and accurately - other available alternatives in computing reflects the expert’s testimony for which data; it is being used; - software chosen by computer expert/ - the animation will be of assistance to the animator; judge in understanding/evaluating the - the scientific principles used by the expert’s testimony. software, i.e., does the software There is no need to have the creator testify apply accepted laws of science and as to the creative process/software used in if so, are these applications by the producing the animation. software acceptable within the scientific community; The expert need only be familiar with the - the knowledge and expertise of the information, data, and substantive evidence computer animator; relied on in creating the animation. - to what extent will the simulation An animation will run into foundation advance the expert’s opinion while problems if it does not accurately and fairly remaining true to the existing data; reflect the expert’s opinion. It is irrelevant - to what extent is the software used whether the images in the animation are to determinative of the expert’s opinion scale so long as the displayed images are (chicken and egg query). 26  EVIDENCE & OBJECTIONS: DOMESTIC AND INTERNATIONAL STANDARDS

The expected foundation requirements for a computer simulation are: PRIVILEGES Privileges are intended to promote some - the data collected was accurate and policy that is external to the goals of the trial. complete; Privileges may hinder the goals of the trial - the computer animator depicted the by excluding relevant and reliable evidence. data accurately; The rationale behind privileges is that they - testimony from the software designer encourage and foster communication about the formulas and scientific between the client and his or her lawyers, principles used are acceptable within the doctors, spouse, therapists, or clergy. Only scientific community; the holder of a privilege may waive it. - the scientific principles as applied by the software in the simulation are The burden of persuasion with regard to accepted by the computer and scientific privilege generally rests with the party communities; asserting the privilege. - testimony by the reconstruction/ Attorney-Client Privilege simulation expert that any adjustments or manipulations of the data contributing The attorney-client privilege is intended to to the design are valid; permit clients to receive information, legal - the expert relying on the simulation to advice, and effective representation of counsel. explain or illustrate his/her opinion, is This all depends on full communication familiar with the exhibit; between the attorney and client. - the simulation will assist the judge in The attorney-client privilege should be understanding the expert’s presentation. distinguished from the attorney’s obligations under the rules governing professional Rule of Completeness responsibility. The attorney-client privilege is limited to communications, where ethical If a party introduces all or part of a writing rules cover all information arising as a result of or recorded statement, an adverse party the representation. The evidentiary privilege may request the introduction of any other only applies in legal proceedings; the ethical part that in fairness should be considered at rule applies outside legal proceedings. the same time. The holder of the privilege is the client and Destruction of Evidence not the attorney. Only the client has the If a party destroys evidence in bad faith while right to invoke and waive the privilege. The litigation is pending, the judge may use this attorney may claim privilege on behalf of as circumstantial evidence implying the the client. weakness of that party’s case. Documents The attorney-client privilege only applies destroyed in good faith pursuant to a valid where the communication is made for the retention policy should not be subject to purpose of receiving legal advice. It protects this inference. the client against disclosure of facts revealed for the purpose of litigation, as well as non- litigious consultations. The privilege extends to communication made to an attorney by a person seeking legal services, even if the attorney decides not to represent that person. 27 If the attorney is consulted for unrelated  reasons (such as a friend or business advisor) Spousal Privilege the privilege does not apply. In some jurisdictions there are two types of Only communications are covered and spousal privilege recognized: not the facts that are the subject of the communication. The communication itself, Testimonial Privilege not the client’s knowledge, is protected by Testimonial privilege provides that a spouse the privilege. The privilege may encompass cannot be compelled to testify against a written communications between the defendant-spouse in criminal proceedings. attorney and client. However, pre-existing This privilege precludes the spouse from documents do not become privileged testifying at all. The holder of the privilege merely because they are sent to an attorney. is the witness-spouse. Testimonial privileges Generally, the client’s identity and the fact of are determined as of the start of the trial. consultation or employment of an attorney, Once the marriage ceases, the privilege and fee arrangements do not fall within the may no longer apply. client-attorney privilege. Confidential Communications The privilege may be waived in several ways: Confidential communications between - Client testifies about the communication spouses are also protected. This precludes or attorney testifies about the the spouse from testifying about the communication on the client’s behalf; communications. Both spouses are holders - The client puts the communication in of the communications privilege. This issue; privilege survives the termination of the - Voluntary disclosure (sometimes); marriage. - Inadvertent waiver (sometimes); Psychotherapy Privilege Work Product Doctrine This privilege is intended to facilitate The work-product doctrine protects materials effective psychotherapy, by allowing the prepared in anticipation of trial. Attorney- patient to trust the therapist and allow for full client privilege should be distinguished from disclosure. The patient holds this privilege, work-product doctrine. The work-product not the psychotherapist. Only the patient doctrine generally protects a broader range may waive it. Court ordered psychological of materials than does the attorney-client examinations may not be covered. privilege. The work-product doctrine may Religious Privilege be overcome if the other party seeking discovery has a “substantial need” for the This privilege is intended to facilitate material and is unable to produce it without religious discourse and disclosure between “undue hardship.” religious leaders and their congregations. The congregation member holds this Doctor-Patient Privilege privilege, not the religious leader. This privilege is intended to encourage patients to disclose information to their doctors to aid the doctor in treating the patient without fear that such information will become public. The patient holds this 28 privilege, not the doctor. Only the patient may waive it.  EVIDENCE & OBJECTIONS: DOMESTIC AND INTERNATIONAL STANDARDS

it does not highlight any issue for the trial judge. “Objection, speculative” is a specific

OBJECTIONS objection. Be specific, but get to the point.

State All Relevant Grounds If there is more than one ground of objection, GENERAL ON you must state each ground. For example, OBJECTIONS if the question is leading but also violates the accused’s right not to be compelled Objections are requests to the trial judge to testify against himself or herself or to to exclude evidence because it is improper. confess guilt, you must state both grounds Objections are based in law or the judge’s so that both grounds are properly observed inherent authority to control the courtroom on appeal. and the flow of evidence. Objections are used to exclude information Offers of Proof counsel believes is inadmissible. Objections When your attempt to proffer evidence has must be made to preserve a challenge to been excluded by a trial judge’s ruling, an the admissibility of that evidence on appeal. offer of proof is required to preserve the Objections serve two purposes. First the issue for appeal. An offer of proof may take objection alerts the judge to the existence several forms: and nature of an error, allowing the judge to make a ruling. Second the objection affords »»An offer of testimonial evidence takes opposing counsel an opportunity to make the form of a statement by counsel as corrective measures. Timely and accurate to the expected content of excluded objections are necessary to preserve an testimony. issue for appellate review. Objection must »»A trial judge may require or be asked to clearly and expressly state the reasons for take the “offer” by an examination of the seeking the evidence excluded. witness, including cross-examination. »»Affidavits summarizing the witness’s Timely expected testimony and signed by the Objections must be timely. The idea of witness are another way of making an objecting is to prevent the error before it offer of proof. unfolds. Oral objections should be made »»Excluded documentary evidence as soon as the question has been asked should be marked for identification and and before the answer has been given. A appended to the trial record. failure to do so normally results in a waiver Similarly, you may object and ask for an offer to object to its admission at a later stage. of proof at the time when the adversary calls Another consequence of failing to object is a witness that you think will be prejudicial that the admitted evidence becomes part of to your case and irrelevant to the issues the trial record. on trial. In doing so, you will be sensitizing Specific the judge to your position concerning this witness. During the course of this testimony, Counsel must cogently state the grounds if he or she is about to enter improper and upon which the objection is based. prejudicial areas, you should renew your “Objection, your honour” is not an objection; objection and request for an offer of proof. 29  Constitutionalize Your Objections must progress the issue further. The last level of progression is to ask for a mistrial. The purpose of objecting is to protect your client’s fair trial rights. Ground your Respond objections with solid legal authority from Your adversary may stand up and give the fair trial rights guaranteed by the reasons why a question is not speculative. Constitution. You have to respond, you may have to flesh Request Relief / Get a Ruling out your argument further.

You must get a judicial determination on Door-opening an objection. Sometimes judges are not Any question you ask could open the door forthcoming with their answers, and it is to a potential catastrophe. If you open unclear as to whether the judge has ruled. the door to testimony that is otherwise “Objection noted” is not a ruling. You can inadmissible, you cannot complain about it simply ask: “may I have a ruling?” Similarly, on appeal. Door opening can either work it must be a judicial ruling, and not an for or against the accused. It is a two way administrative determination. street. If the judge does not make a ruling/decision, Whether to Object then it is assumed that the judge overruled the objection. It is counsel’s responsibility to Everything done in the courtroom must ensure that all objections and offers of proof have reason and purpose. The manner and are recorded. Off the record objections are extent of objections depends on counsel’s insufficient. trial strategy. No purpose is served by making objections on minor points: you „Objection Overruled” may be eroding your credibility for purpose This is enough to preserve the issue. You’ve of further objections that actually count. If objected to the question. The judge made a the judge sustains a number of objections ruling. The objection is overruled. The issue on minor things, he or she may later rule is preserved. against you on significant matters to avoid the appearance that you are getting „Objection Sustained” everything you want from the judge. If the objection is sustained, it might block Objecting During a Party’s further questions along the same line, but Testimony it does not preserve the issue for appeal. You have to advance the complaint. You Object carefully, object to obvious hearsay need curative relief. The question alone as to important matters and, if appropriate, had a toxic implication and damaged your when important documents will be client in the eyes of the judges. You need introduced through the party-witnesses. to cure the harm that is caused by the toxic When counsel objects during the cross- question. examination of his or her client, it appears as if counsel is trying to hide something or the If the judge denies the curative relief: You’ve party-witness cannot endure the pressure. requested something, it has been denied. The issue is preserved for appeal. If curative relief is granted, there is no issue for appeal. 30 If the curative relief is not sufficient, you  EVIDENCE & OBJECTIONS: DOMESTIC AND INTERNATIONAL STANDARDS

Objections with Respect to Child examination, you are able to inquire into Witnesses an otherwise closed objectionable area. Another approach is to object, but not Objections that would ordinarily be very convincingly so that the objection appropriate might seem obstructionist if is overruled. This way, you preserve your made during a child’s testimony. The best record on appeal and have opened up a approach is to test the child’s testimonial closed area of inquiry. abilities and thus avoid prejudicial testimony. Judicial Control Objecting During Counsel’s Opening Statement The trial judge has judicial control over the proceedings including: The principle is that the purpose of an opening statement is to announce what »»The order of calling witnesses; the party intends to prove: it is no place for »»Form of testimony; argument. »»The use of demonstrative evidence; »»Setting time limits; Objecting During Summation »»Other trial related issues. Do not object unless absolutely necessary and you are sure you are right, for example, In exercising this control, the judge should if your opponent is arguing facts not in be guided by several objectives: evidence, misstates the testimony of a witness, misstates a critical point of law, or »»Ascertaining the truth (accurate fact appeals to prejudice or sympathy. You may finding); wish to wait until summation is over and »»Avoiding needless consumption of time; object. However, the delayed objection »»Protecting witnesses from harassment requires that you obtain the judge’s and undue embarrassment. permission “not to interrupt.” Otherwise, your delay will be deemed a waiver. The trial judge is authorized to protect witnesses from harassment and undue Never reduce a trial to a personal embarrassment. The trial judge should confrontation between you and your protect the witnesses from questions that adversary: rely on the strengths of your go beyond the proper bounds of cross- argument. Generally, lawyers will not examination and are merely to harass, object too much during the initial stages of annoy or humiliate. This does not foreclose summation and, therefore, their adversary attempts to discredit the witness’s testimony may wish to stretch his or her argument or credibility. early in summation to see how far he or she can go and use it to make a particularly potent argument. Object promptly and vigorously when appropriate.

Baiting Although your opponent may be examining the witness on objectionable matters, you may decide not to object and thus the door has been opened. Now, on your 31  BASIC TYPES OF »»Based on substance of the answer :

OBJECTIONS - The answer is not responsive to the question List of basic types of objections - The answer volunteers information beyond the question »»Based on the form of the question: - The answer contains information that - The question leading has been already declared inadmissible - The question is asking for speculation - Lack of Foundation - The questioner (opponent/prosecutor) is - Privileged Information making a speech, not asking a question - The question is calling for speculation - The question compound - The question goes beyond the expertise - The question is argumentative of the expert witness (lack of foundation) - The question is incomprehensible - Hearsay - The question is ambiguous How to Object - The question is misleading »»Make a clear and precise objection - The question is a hypothetical being posed to a non-expert »»Ground the objection with a rule or principle and offer a cogent argument - The question misstates the witness’s testimony »»Do not argue with or speak to the opponent - The question misrepresents the evidence »»Listen carefully to the response »»Based on the subject matter of the »»Request to reply if necessary question: The Process - The question assumes facts not in Step 1. Stand up and state “Objection!” evidence - The question has been asked and Step 2. State the specific ground(s) for answered objection. - The question goes beyond the scope of e.g., “Your Honor, the question is direct examination irrelevant.” - The question goes beyond re-direct Step 3. Request permission to explain the examination objection. - The question is objectionable because of its substance e.g., “Your Honor, may I explain why the question is irrelevant?” - The question is objectionable because the witness is not competent to answer Step 4. Request to reply to the response by - The question asks for information that the opponent. has been already declared inadmissible e.g. “YourHonor, may I reply?” NOTE: if the objection is from the opponent, request to respond; this is essential for the record.

32 e.g. “Your Honor, May I be heard?”  EVIDENCE & OBJECTIONS: DOMESTIC AND INTERNATIONAL STANDARDS

The Technique already in evidence; it is cumulative and a waste of your time. - Your Honor, I object to this witness’s testimony on the ground that he is not - Your Honor, I object to the use of the competent because he does not have the diagram because it does not fairly mental capacity to give evidence. and accurately represent the scene in question. - Your Honor, I object to this witness’s testimony on the ground that she lacks - Your Honor, I object to the use of this the expertise to give evidence on the photograph because it does not fairly issue in question – even though she is and accurately depict the scene as it an expert. The question goes beyond her existed when the incident occurred. expertise. - Your Honor, I object to this question - Your Honor, I object to this witness’s because opposing counsel has not shown testimony on the ground that he is being that the witness is sufficiently familiar asked to provide an opinion and not with the accused’s handwriting to identify facts. This witness has not been qualified her signature. as an expert and no foundation has been - Your Honor, I object to this evidence provided to show that this witness can being admitted (considered) because render an opinion. its probative value is substantially - Your Honor, I object to this question outweighed by its prejudicial effect. because it goes beyond the scope of - Your Honor, I object to this question direct examination. because the witness is not sufficiently - Your Honor, I object to this question qualified to testify about authenticity of because it is leading; it is suggesting the the electronic evidence / emails. answer to the witness. - Your Honor, I object to the admission - Your Honor, I object to this question (consideration) of this evidence because because it suggests facts which are not it is not the best evidence (original in evidence. document); opposing counsel is relying on this copy to prove the existence of a - Your Honor, I object to this question fact in the document or the authenticity because it is a compound question. of the document. - Your Honor, I object to this question because it has been asked and answered. - Your Honor, I object to this question because it attempts to bolster the witness’s credibility before it has been attacked. - Your Honor, I object to this question because opposing counsel is improperly trying to impeach the witness by using extrinsic evidence on a collateral (non- relevant) matter. - Your Honor, I object to this question because it seeks information that is 33  MORE ON THE Question is Assuming Facts Not in Evidence BASIC TYPES OF Questions that assume to be true disputed OBJECTIONS facts that no witness has yet testified about. Question is Ambiguous Be alert for questions that assume the existence of essential facts not previously Questions that are difficult to understand testified by a witness. due to their susceptibility to different interpretations are objectionable because Example: “Did you know that your their marginal value is outweighed by the fingerprints were found on the gun?” likelihood of confusing the witness and the Although there has been no evidence on judge. The question may be technically the matter, the implication is that counsel relevant, but confusing or misleading. knows the statement to be true and is asking The ambiguous question can confuse the the witness if they “know.” The witness may witness, mislead the court, or prompt a reply “no,” but the judge might nevertheless vague answer. The judge has discretionary accept the statement as true because control over the form of the question to counsel implied the truth of the statement. determine the truth, avoid wasting time, Such questions are improper on both direct and protect witnesses from embarrassment. and cross-examination. It is improper to On occasion, you should both object and reference facts outside the record, since the suggest the question be rephrased. But witness is entitled to a fair opportunity to think of the consequences. affirm or deny any fact.

Question is Argumentative Authentication Lacking Argumentative questions badger the Authentication and identification are witness. Argumentative questions do not required for the admissibility of evidence seek facts; rather they challenge the witness such as documents, substances, spoken about conclusions. words heard by witnesses, audio recordings, and photographs. The evidence will not Example: “How can you seriously expect the be admitted until the proponent makes court to believe that….” a sufficient showing that it is what the Argumentative questions have two proponent claims it is. characteristics: (1) negatively, they are The authentication requirement also not intended to elicit new substantive applies to modern technology such as information from the witness; and (2) faxes, e-mails, website postings, and instant affirmatively, they challenge the witness on messages. When the exhibit to be identified inferences from the testimony already in the is a physical object, the proponent can rely record. on the object’s distinctive, readily identifiable Object when your opponent’s argumentative characteristics or testimony about a chain of questions are obviously affecting your custody. When it is about a photograph, it is witness and causing the witness to either not necessary that the witness have taken a be less confident or display a negative photograph himself or herself or was even demeanor. But use sparingly. You don’t want present when the photograph was taken so to be seen as overly aggressive. long as he or she is familiar with the scene 34 depicted in the photograph.  EVIDENCE & OBJECTIONS: DOMESTIC AND INTERNATIONAL STANDARDS

Prior Bad Acts Inadmissible Counsel should object: witness credibility may not be bolstered until the witness has Counsel may cross-examine a witness on come under attack (impeachment). If there is his or her bad acts. However, opposing no cross-examination, a subsequent witness counsel may object if: may not bolster the principal witness. »»The act is not probative of the character This rule bars proof that needlessly presents for truthfulness or untruthfulness: the cumulative evidence. Proof of the witness’s proponent cannot argue simplistically prior written statement is cumulative “he did it once, therefore he did it again.” of the witness’s oral testimony. If the »»The proponent attempts to introduce testimony cannot be admitted on a limited extrinsic evidence of the act to prove credibility theory as proper rehabilitation, specific instances of a witness’s conduct. the testimony is hearsay. The absence of impeachment renders the bolstering Best Evidence Rule information irrelevant. The prohibition The best evidence rule applies when a party against bolstering, however, does not apply wants to admit as evidence the contents to corroboration of the facts. of a document (writing, recording or However, a vigorous cross changes the photograph) at trial. This rule requires an resultsand may allow rehabilitation. Even original be produced, as the original is the when rehabilitation is permissible, there are “best evidence.” If no original is available, restrictions on the form of the rehabilitating the party seeking to admit the document evidence. The proponent may not introduce must provide an acceptable excuse for its extrinsic evidence of the prior witness’s absence. If the judge accepts the excuse, specific truthful acts. Witness’s credibility then the party can use a duplicate to prove may not be bolstered by the opinion of the contents of the document. This is unless another, even an expert, that the witness is there are genuine questions about the telling the truth. The credibility of a witness authenticity of the original, or if it would be is a matter exclusively for the determination unfair to admit the duplicate. of the fact finder. Bolstering Before Impeachment Business Record Not Established The party who calls a witness may not Business records must be generated and produce self-serving, favorable, bolstering kept in the course of a regularly conducted information during the direct, prior to activity of a business or organization. any cross-examination. Bolstering is an Records, memoranda, or data compilation attempt to support the credibility of a must be made in the course of regularly witness’s testimony before it has gone conducted business. It must be regular under attack. Attorneys may try to use self- practice of the entity to have this type serving statements to bolster the witness’s of record prepared by the person with credibility. For example, the attorney may knowledge at or near the time of the ask the witness “Do you always tell the event. If the source of the information, the truth?” The witness of course answers, “I am method, or circumstances of preparations always truthful.” indicate a lack of trustworthiness, the record Similarly, attorneys may attempt to use will be excluded. The ultimate source of the other witnesses to bolster a prior witness’s information must have personal knowledge testimony. “Witness-B, is Witness-A truthful?” of the facts stated. The admissibility of a 35  company’s records is aided by testimony If evidence of a defendant’s pertinent trait is from a company accountant or bookkeeper admitted, the prosecutor may offer evidence detailing the record-keeping procedures. to rebut it. If a criminal defendant attacks a The regularity and timeliness of the record character trait of the victim, the prosecution preparation are key factors. may respond by either defending the victim’s character trait or by attacking the Character and Reputation same character trait of the accused; Inadmissible Evidence of a person’s character is generally Collateral Matter inadmissible to prove that someone acted The judge should not permit questioning on in conformity with that character on a matters irrelevant to the substantive issues particular occasion. Distinguish from Bad in the case. A matter is collateral when it is Acts Inadmissible. Bad Acts relates to relevant only to the witness’s credibility but specific acts other than those alleged in the has no relevance to the merits of the case. pleadings. Character inadmissible relates A witness ordinarily may not be impeached to reputation and opinion about character. with extrinsic evidence contradicting the Character evidence is normally provided by witness’s testimony when the extrinsic general reputation in the community where evidence relates to facts that have little or no the principal witness lives. A character bearing on the substantive issues. Collateral witness should be sufficiently familiar matters could also be excluded to avoid with the person they are to testify about, confusing the issues or unduly prolonging and have a reliable basis for forming the the trial. opinion. Testimony about specific events may be improper. Competency Not Established In criminal cases there are numerous To qualify as a witness a person must potential objections to the use of character have the cognitive ability to understand evidence: the obligation to testify truthfully under oath, and possess the mental capacity of »»The accused has not placed his or perception, memory, and narration her character in issue. As a general proposition, such prosecution evidence Computer Graphics Inadmissible is inadmissible until the accused elects to (event reconstruction) open the issue; Computer graphics may assist the judge to »»Testimony does not relate to a pertinent visualize difficult perspectives. A foundation trait of character. If the accused is must be established: the qualifications of tried for perjury, the character trait of the expert who prepared the simulation; peacefulness is not pertinent. the capacity of the computer hardware »»Inadequate foundation for character or and software used; the calculations and reputation testimony. When the evidence processing of data meet the standards for takes the form of reputation evidence, scientific evidence; the data used to make foundation must be established that the the calculations were reliable, complete, and character witness and the accused are properly input; and the process produced members of the same “community”. an accurate result. »»When the proffered evidence takes the form of opinion, the predicate must 36 demonstrate that the character witness is personally acquainted with the accused.  EVIDENCE & OBJECTIONS: DOMESTIC AND INTERNATIONAL STANDARDS

Computer Records Inadmissible Expert Testimony Improper The proponent should show the reliability Expert testimony should assist the judge in of the computer, the trustworthiness of making findings. Experts should have the the input procedures, and the authenticity necessary professional knowledge in order of the printout at trial. There are several to establish or evaluate an important fact. potential objections: Experts may reasonably base their opinion on reliable reports of others. This reliance »»No showing of reliability of the computer does not allow the in-court expert to read used to generate the printout; the other person’s out-of-court report into »»No showing that the business or evidence as substantive proof. There are company uses trustworthy computer several possible objections: procedures for inputting date; »»The witness did not identify the exhibit »»The expert testimony on this subject proffered at trial as the printout made would not assist the court; on the relevant occasion. »»The witness does not qualify as an expert. The judge should closely scrutinize the Exhibit Foundation Lacking expert’s expertise and the subject matter (Physical evidence) of the opinion; For physical evidence it may be necessary »»Inadequate data, methodology or to establish a chain of custody: that the studies to support conclusions reached; exhibit has been unaltered even though »»The proponent has not demonstrated numerous people handled it. Under such that the expert’s methodology or circumstances, it might be necessary to call scientific theory or technique is generally each witness to testify. This is most relevant accepted. The expert must also apply when it is the weapon or instrument involved that methodology correctly; in the crime, and when forensic experts have »»An expert’s theory must rely on tested the evidence and they are testifying. more than the expert’s subjective, It stands to reason that if the evidence was unsubstantiated belief. A hypothesis mishandled, irrespective of the reasons, may constitute scientific knowledge the results of the tests performed may be if the proponent presents sufficient misleading or unreliable. controlled experimentation or systematic Authenticity, proper foundation, and a chain observation to validate the hypothesis. of custody must be established: (Has it been tested, was there a margin of error, was it subjected to peer review?); »»The witness’s original acquisition of the »»The expert’s final opinion violates the object; ultimate fact prohibition; »»The witness’s final disposition of the item »»The expert’s final opinion is a conclusion (retention, transfer, or destruction); on mixed questions of law and fact; »»The safekeeping of the item in the »»The expert’s opinion lacks the requisite interim. degree of certainty.

37  Foundation Lacking (Personal Harassment Knowledge) It is about statements which are intended to A witness called to testify about the primarily unnerve or embarrass a witness. occurrence or fact must have perceived See also Argumentative. The judge should the subject of the testimony. The witness’s exercise reasonable control over the mode proponent must establish (by questions of examining witnesses to protect them to the witness and given answers from from harassment or undue embarrassment. the witness) that the witness previously perceived the fact or event, and presently Hearsay Evidence remembers it. Hearsay is an out-of-court statement The standard for showing personal based on second-hand knowledge that is knowledge is minimal: whether the being offered for truth. Hearsay denies the judge could rationally infer the personal opposing party the opportunity to cross- knowledge from the proffered testimony. examine the declarant about the statement. The objecting party should specify the The opportunity to question the trial witness missing foundational element. It is not fatal does not satisfy the need to cross-examine that the witness qualifies his or her testimony the person who issued the out-of-court with expressions such as “I think.” statement. The out-of-court declarant is the real source of the evidence. Habit, Routine, Practice Evidence Improper Hypothetical Question Improper Habit is practice consistently followed and repeated in specific situations. The When a direct examiner uses a hypothetical opponent may object on the following question to interrogate a witness, ordinarily grounds: the record must already contain admissible evidence of the facts stated in the »»The witness lacks sufficient personal hypothesis. The trial judge has discretion to knowledge of the behavior of the person vary the order of proof and to permit the or entity in question; examiner to pose hypothetical questions »»The behavioral pattern described by the subject to later presentation of the evidence witness is not specific enough to qualify of an essential fact. as habit or routine; There are a number of objections available: »»The behavioral pattern was not sufficiently repeated; »»the hypothetical question does not »»The behavioral pattern is not consistent contain adequate facts to the expert to enough; form a reliable opinion; »»The behavioral pattern is too volitional; »»the hypothetical question misstates the »»There has been no corroboration of the evidence; occasion in question; »»the hypothetical rests almost exclusively »»There were no eyewitnesses to the on the experts’ opinion and not facts; incident; »»he question includes argumentative Counsel should take care to observe the inferences rather than facts; distinction between admissible evidence of »»the hypothesis omits an essential fact. habit or routine practice and inadmissible 38 evidence of character.  EVIDENCE & OBJECTIONS: DOMESTIC AND INTERNATIONAL STANDARDS

Cross-examiners are not subject to the same Judicial Questioning Improper restriction as direct examiners. Variations of It is improper for the judge to assume the hypothesis may be posed on cross to the role of an advocate or a witness. The test an expert, whether or not the variation wording of a judge’s question may show is founded on testimony in the record. If partiality. Counsel should be alert to judicial the expert has been present in court, the statements that suggest that in finding facts, questioner may ask the expert to assume the judge is relying on his or her personal the truth of a witness’s testimony. Generally knowledge. full pre-trial disclosure regarding the expert and the expert’s testimony is mandatory; Leading Question Immaterial/Irrelevant Leading questions are prohibited in direct examination. The exceptions are if it is Evidence must be relevant in order to be necessary to develop a witness’s testimony, admissible: it must be of consequence in if the witness is hostile, of if the witness is determining the action. an adverse party. It is not only objectionable Impeachment Improper to pose leading questions on direct, it can be poor advocacy. When you have a Proper bases for impeachment may include good witness with evident honesty and bias, mental incapacity, prior inconsistent intelligence, you want the witness to open statements, and character or reputation up to the court and place those qualities on for untruthfulness. The general rule is display. The objector should keep in mind that a witness may not be asked whether that because the objection goes to the another witness lied. Some judges permit form of the question, the questioner may such questions whenever the contradiction rephrase the question. The best advice is between the accused’s testimony and that to save this objection for when it is really of another witness can be explained only by needed: when the questioner of a friendly the conclusion that someone is lying. witness seeks to lead on disputed, material It may better to ask a witness if he or she matters. knows any reason why another person would lie. Cross-examiners must have a Misconduct of Counsel good faith basis for their questions. For It is improper to misstate a witness’s example, if the cross-examiner asks a testimony. Other forms of misconduct witness, “Aren’t you testifying against my include badgering the witness, name calling, client because he had harsh words with you cross-examining the witness in bad faith by in an argument that you had three months misrepresenting the contents of documents, ago?”, the cross-examiner stated a specific reading law books to the court in closing reason as to why the witness may be biased, arguments, and mentioning facts outside but the cross-examiner may be challenged the record. on the basis that he does not have facts to Whenever at trial one party intentionally back up his assertions and insinuations. violates a rule of legal ethics and the violation causes evidentiary prejudice to the opposing party, the latter party can seek a sanction in the form of the exclusion of evidence that the former party would otherwise be entitled to introduce. 39  Misleading Opinion Rule Violated (Expert The danger of misleading statements is Witnesses) that they can mislead the court. Objections Experts may be permitted to base their based on these dangers guard against opinions on statements of other experts. proof that will cause the trier of fact to lose However, there are limits as to what is sight of the main issue. permissible for a witness’s opinion.

Multiple or Compound Question »»Experts must not phrase their opinions in legal terms nor state legal conclusions; If the witness answers a compound »»Experts must not give their opinions question it can be difficult to identify which directly as to a person’s guilt or precise question the witness is answering. innocence; Presenting a compound question presents a danger of confusing the witness and the »»Experts may not (depending on the court. Your opponent can be required to jurisdiction) give opinions on an break up complex questions into several accused’s mental state, where the mental discrete questions. state is an element of the crime charged; Note: Generally, in many jurisdiction, an Narrative expert may not give an opinion on the Example: „Now, witness, in your own words, ultimate issue in the case. If the issue is please tell the court what you experienced the accused’s mental state at the time of that day.” the offense, the ultimate issue would be the accused’s sanity or insanity during the The direct examiner must draw a line commission of the crime. In international between leading questions and open- criminal tribunals the question is more ended questions which call for a narrative. often not whether expressions on the The judge has discretion on whether to ultimate issues should be allowed but permit narrative testimony. whether they assist the court. However, the judge will ask for more specific inquiries if: »»Experts may not speculate.

• The witness’s narrative becomes Opinion Rule Violated (Lay confusing; Witnesses) • The narrative includes repeated If a witness is not testifying as an expert, his references to inadmissible matters. or her opinion testimony must be limited to inferences that are rationally based on the Where allowed, before trial, the defense witness’s personal knowledge and help the counsel should ensure that the witness fact finder gain a clear understanding of the knows the chronology backward and witness’s testimony. However, lay witnesses forward and the witness knows what to may offer opinion on subjects: avoid mentioning unless the questioner asked for that information point blank. »»Speed, age, weight, height and intoxication. The foundation required is that on the occasion in question, the witness had an adequate opportunity to observe the person or item in question; 40 »»Opinions such as identifying an  EVIDENCE & OBJECTIONS: DOMESTIC AND INTERNATIONAL STANDARDS

author’s handwriting style. The required Prior Conviction Inadmissible foundation is familiarity with a person’s Interrogation about remote past crimes handwriting style, based on numerous may be inadmissible. The prosecution has prior opportunities for observation the burden of convincing the trial judge under reliable circumstances; that the probative value of the conviction »»Objections: substantially outweighs any attendant • There is no proof that the witness probative dangers. For prior convictions personally observed or otherwise involving dishonesty or false statements, perceived thefacts; the trial court may not have discretion to • A foundation has not been laid for the exclude these convictions. Details of past lay opinion testimony. convictions are usually excluded. However, the door can be opened to questioning Polygraph Inadmissible about additional details by a witness’s There is no consensus that polygraph misleading description of the crime during evidence is reliable. his or her own direct examination. Prejudicial Prior Inconsistent Statement Although relevant, evidence may be excluded Like in court witnesses, out-of-court because the probative value of the evidence declarants may be impeached with their is substantially outweighed by the danger inconsistent statements; that is, statements of unfair prejudice. For example, there may made at times other than the time he or be evidence about a witness’ background she made the hearsay declaration admitted that is highly embarrassing to the witness in court. Prior inconsistent statements can but is marginally probative and not useful. arise from many sources including reports An objection that evidence is prejudicial can by the witness, or documents he or she be made to exhibits, demonstrations or oral prepared. testimony. Gruesome photographs or video recordings containing emotional material Opposing counsel may use a writing to that do not assist the judge in making refresh the witness’s recollection before findings of facts are generally excluded. trial or on the witness stand. A document used solely to refresh a witness’s memory. There is a three-step process. The judge: Normally, only the in court testimony »»Initially gauges the probative value of counts as evidence and is given weight; not the item in evidence; the material used to refresh the memory. »»Identifies the dangers or countervailing But what if a witness neither admits nor factors; denies the inconsistent statement, or fails to remember? The cross-examiner may be »»Balances the probative value against entitled to impeach. The cross-examiner the dangers or considerations and can demand to see the paper and use it to determines whether the potential impeach the witness. dangers substantially outweigh the value of the evidence. If so, the evidence What if a witness purports to remember is excluded. details that are not recorded in the prior statement? To lay the foundation for impeachment, the cross-examiner should force the witness to admit that he or she 41  was trained to include all important details Rape Cases, Prior Conduct in his or her report. Inquiry into past cases of the victim’s sexual However, it is critical to distinguish between behavior may result in undue prejudice and cross-examination about a prior inconsistent has been sharply curtailed. Courts employ statement and the introduction of extrinsic a balancing test to determine whether the evidence of the statement (especially when probative value of a victim’s sexual history is conducted by the opposing counsel). outweighed by the prejudice that would be Privileged communications created by disclosure.

Communications privileges protect Relevancy Lacking communications that are confidential, and Relevancy is the basic requirement for the occur between properly related parties, and admissibility of evidence. It must be of some are incident to the protected relationship, probative value in the case. Evidence that and are made for a related purpose. For does not bear directly or indirectly on the example, confidential communications issues being tried should be excluded as between a client and attorney relating to irrelevant. that purpose are protected under the client- attorney privilege, unless that privilege is Religion waived. Evidence that a person holds or does There are also topical privileges such as not hold a particular religious belief is governmental state secrets that protect impermissible to attack or enhance the certain types of facts. witness’s credibility. Communications privileges protect Repetitive Questions communications that are confidential, and occur between properly related parties, and Repetitive questions waste time and can are incidental to the protected relationship. place undue emphasis on a particular They are made for that purpose. subject. However, the cross-examiner is not barred from asking questions simply Insufficient Qualifications because the same question was asked and answered on direct. Sufficient qualifications must be established for an expert witness’s testimony to be No Scientific Evidence admitted. Judges reject expert testimony where qualifications are insufficient. See also Expert Testimony Improper. The expert’s methodology or technique should The witness may be an expert on some qualify as reliable scientific knowledge. If subjects, but not in the relevant field. In the methodology is unproved and untested, analyzing the reliability of a proposed the testimony will be deemed inadmissible. expert testimony, the role of the judge is to Testimony based on scientific proposition determine whether the expert is qualified should not be admissible unless the technical in the relevant field and to examine the process underlying the opinion has gained methodology the expert used in reaching general acceptance in the particular field to his or her conclusions. An expert must stay which it belonged. within the reasonable confines of his or her The judge must make a preliminary subject area and cannot render an opinion assessment on whether the expert’s general 42 in a different field. theory or technique rests on adequate,  EVIDENCE & OBJECTIONS: DOMESTIC AND INTERNATIONAL STANDARDS

empirically valid reasoning and can be Sequestration Rule Violated applied to the facts at issue. Witnesses should abide by the judge’s order The expert’s testimony must be “scientific” to stay out of the courtroom until they give in the sense that it is grounded in methods their testimony. However, violations do and procedures of science. Soft science occur. When the rule of sequestration is such as psychological opinion is not subject violated, that is not necessarily enough to to empirical evaluation as hard science. render the witness’s testimony inadmissible. However, a showing of reliability applies. The trial judge has the discretion to prevent Possible objections in respect to scientific the witness from testifying. Prejudice should evidence include: also be shown before a witness is excluded. A party’s culpability in the witness’s violation »»The topic of opinion is not a proper is a significant factor the judge could subject for expert opinion; the testimony consider. will not assist the court; Speculative »»The witness does not qualify as an expert in the field; Lay witnesses are limited to opine about »»The testimony is irrelevant; matters that they personally perceived. »»There has been inadequate foundational They cannot guess about the matter. For proof that this technique qualifies as example, one witness may not conjecture reliable scientific knowledge; as to another person’s state of mind. »»In the case of technical/specialized Summaries Inadmissible knowledge, reliability has not been established; The contents of voluminous records may be presented in the form of a chart or summary. »»Testimony is unduly prejudicial. Originals or duplicates of records that are summarized must be made available for Scope of Examination examination and copying by the opposing The subject matter of cross-examination is party. limited to the subject matter of the direct The foundation for a summary must include examination and matters affecting the a showing that the chart accurately reflects credibility of the witness. Scope rules control the underlying records. The foundation other phases of examination. Re-direct must also include proof that summarized is limited to subjects covered on cross- records are admissible and that it would examination. be inconvenient to examine the evidence If a successful objection is made to the in court. The mere fact that the underlying scope of redirect examination, the direct records have been admitted does not bar examiner must obtain leave from the court the introduction of a summary. to explore new subjects on redirect. Re- Tainted Evidence cross examination, where allowed, is limited to the scope of matters covered on re-direct This is evidence that has been taken in examination. violation of law or procedure; however, violation of a rule of sequestration goes to credibility rather than admissibility of testimony; the violation does not taint the testimony so badly that the testimony must 43 be excluded.  Unresponsive A witness’s testimony is unresponsive when it does not answer counsel’s question. Only the party conducting the examination can move to strike for unresponsiveness alone. Sometimes, a witness called by the direct examiner is persistently unresponsive. In these situations, the judge will occasionally allow the direct examiner to lead the witness to better control the testimony.

44  EVIDENCE & OBJECTIONS: DOMESTIC AND INTERNATIONAL STANDARDS

ANNEX 1 APPLICATION OF EVIDENCE PRINCIPLES TO LCP

Articles of the new LCP Possible Objections General principles and rights of the defendant

Article 5 The right to a fair trial Any person charged with a criminal offence shall have • Catch-all article the right to a fair and public trial before an independent and impartial tribunal, in an adversarial procedure, • Judicial questioning with a possibility to challenge the accusations and improper tender and present evidence in his or her defense.

Article 12 Legality of evidence (1) Extorting a confession or any other statement from the defendant or any other person who participates • Motion in limine can be in the procedure shall be prohibited. filed (2) Any evidence collected in an unlawful manner or • If the evidence comes in, by violation of the rights and freedoms established file a Motion to Suppress in the Constitution of the Republic of Macedonia, the laws and international agreements, as well as any evidence resulting thereof, may not be used and may not provide the ground for a judicial verdict.

45  Article 33 Reasons for exclusion (According to the Art. 38, applies to public prosecutors and other participants in the procedure, as well as expert witnesses) (1) A judge or a lay judge must not exercise his or her judicial obligations: 1) if he or she has suffered any damage as a result of the crime; 2) if the accused, his counsel, the prosecutor, the injured party, his legal counsel or attorney is his or hers marital i.e. illegitimate spouse or a blood relative according to the law regardless of the degree of kinship, a distant relative to the fourth degree and an in- law to the second degree; 3) if, with the accused, his counsel, the plaintiff or • Competency with the injured party he or she has a relationship of • Expert competency rule a guardian, a person under guardianship, one who adopts, an adopted child, foster parent or a foster child; 4) if, in the same criminal case he or she participated as a judge of the preliminary procedure, participated in the examination of the indictment before the main trial or participated in the procedure as a plaintiff, defense counsel, legal counsel or authorized representative for the injured party, i.e. the plaintiff, or was examined in the capacity of a witness or as an expert witness; 5) if, in the same case, he or she participated in the decision making process of the lower court, or if, in the same court, he or she participated in the bringing of the decision that is annulled with the appeal; (2) Apart from the situations as referred to in paragraph 1 of this Article, a judge or a lay judge may also be excluded from performing his or her judicial obligations if there are any circumstances that would cause any doubts regarding his or her impartiality.

46  EVIDENCE & OBJECTIONS: DOMESTIC AND INTERNATIONAL STANDARDS

Article 70 Rights of the defendant Every defendant shall have the following basic rights: -to be informed on time and in detail, in a language that he or she understands, about the crimes that he or she is accused of and any evidence against him or her; -to have enough time and possibilities to prepare his or her defense, and especially to have access to the case file and be familiar with any available incriminating or exculpatory evidence, as well as to communicate with a defense counsel of his or her own choice; -to be tried in his or her presence and to defend in person or with the assistance of a defense counsel of his or her own choice, and if the person is indigent, to get a defense counsel free of charge when that is required by the interest of justice; • Catch-all article -to freely present his or her defense; -not to be coerced into testifying against himself or herself and people that are close and plead guilty; -to have a possibility to speak about the facts and the evidence that he or she is charged with and to present all facts and evidence that would support his or her defense case; -to examine the witnesses of the prosecution on his or her own or through the defense counsel, as well as to be able to ensure the presence and examination of the defense witnesses, under the same conditions as is the case with the prosecution witnesses; and -during the main hearing to be able to consult with his or her defense counsel, but not to be able to discuss the way he or she will answer individual questions.

47  Making a record

Article 91 Keeping the record (1) The record shall be kept accurately and nothing shall be deleted, added or altered in it. Any crossed • Object to the wrong out lines shall remain legible. record, incorrect or inaccurate reflection of (2) Any alterations, corrections and additions shall the procedure. be added at the end of the record and immediately pointed out to the parties and defense counsel and they shall be certified by the persons who sign the record.

Means of Evidence

Article 208 Prohibition of the use of fraudulent, suggestive and captious questions After the defendant has been advised on the right to keep silent and the other rights referred to in Article 206 of this Law, the questions asked shall be clear, • Object to ambiguous, understandable and precise so that he or she is able vague questions to fully understand them. The examination may not • Leading questions be conducted under the assumption that he or she admitted something that the person never did and leading questions that suggest the answer shall not be asked of the defendant. The defendant may not be deceived in order to get his or her statement or admission.

Article 209 Identification of objects Any objects that are related to the crime or that may • Authentication be used as evidence shall be shown to the defendant to be identified, after he or she has previously • Exhibit foundation lacking described them. If these items cannot be brought in, • Chain of custody the defendant may be taken to the location where the objects are to be found.

48  EVIDENCE & OBJECTIONS: DOMESTIC AND INTERNATIONAL STANDARDS

Article 210 Manner of examination of the defendant (1) After being advised of his or her rights, the defendant shall be asked if he or she has something to say in his or her defense. During the examination, the defendant shall be given the opportunity to freely comment on all circumstances of his or her accusation and to present all the facts that might be useful to his or her defense. (2) The defendant shall be examined verbally. During the examination, the defendant may be allowed to use his or her notes. (3) When the defendant completes the statement, questions shall be asked if necessary to fill in the gaps and to eliminate any inconsistencies or obscurities in his or her account of the events. • Object as inadmissible if it (4) The examination shall be conducted so as to contrary to the paras. 5-6 respect the personality of the defendant. (5) Force, threats or other similar means (Article 249, paragraph 4) shall not be used against the defendant in order to obtain his or her statement or confession. (6) The defendant may be examined in the absence of a defense counsel only if he or she has explicitly waived that right, and the defense is not mandatory or if he or she does not provide for a defense counsel within 24 hours from the moment when he or she was advised of this right (Article 71, paragraph 2), except in the event of a mandatory defense. (7) If it was acted contrary to the provisions of paragraphs 5 and 6 of this Article, any given statement by the defendant cannot be used in the procedure.

49  Article 213 Persons that may not be witnesses The following persons shall not be witnesses: 1) a person who would violate the duty of keeping a state or a military secret if he or she gives a statement, unless the competent entity relieves him or her of that duty; 2) the defense counsel of the defendant on anything confided by the defendant in him or her as counsel, unless the defendant himself or herself demands it; 3) a person who would violate the duty of keeping • Competency not a business secret if he or she gives a statement, established regarding anything learned during the practicing of his or her profession (religious confessor, attorney • Privileged material and physician), unless the person has been relieved of such a duty by a separate regulation or by a written statement, i.e. or by a verbal statement given on record by the person for whose benefit the keeping of the secret was instituted, i.e. by such a statement by his or her legal successor; 4) a juvenile person who, bearing mind his or her age and mental development is not capable of understanding the significance of his or her right not to testify, unless the defendant himself or herself demands it; and 5) any person who is not capable of testifying at all, due to his or her mental or physical illness or age.

50  EVIDENCE & OBJECTIONS: DOMESTIC AND INTERNATIONAL STANDARDS

Article 214 Persons excused from the duty to testify (1) The following persons shall be excused from the duty to testify: 1) the marital and illegitimate partner of the defendant; 2) any blood relatives of the defendant in a direct line, any relatives in an indirect line up to the third degree, as well as in-law relatives up to the second degree; and 3) an adopted child or a foster parent of the defendant. • Privileged material (2) The entity conducting the procedure shall be (Family/Spousal) obliged to forewarn the persons as referred to in paragraph 1 of this Article that they must not testify, before they have been examined or immediately after their relationship with the defendant has been established. The forewarning and the response shall be put on the record. (3) Any person who has proper reasons not to testify against one of the defendants shall be excused from the duty to testify against all other defendants, if his or her statement, according to the nature of the circumstances, cannot be limited only to the other defendants.

Article 215 Consequences from any violation of the witness examination rules If a person who may not be a witness or a person who is not obliged to testify has been summoned as a witness, and was not forewarned or did not explicitly • Inadmissible and should waive that right, or if the forewarning and the waiver be disregarded by the have not been noted in the record, or if a juvenile court person has been examined who cannot understand the significance of his or her right not to testify, or if the statement by the witness has been extorted by force, threat or other similar prohibited means, such a statement by the witness may not serve as a ground for the court decision.

51  Article 216 The right of the witness to refuse to answer certain questions • Harassment The witness shall not be obliged to answer certain • Self-incrimination questions if it is likely that by doing so, the witness would expose himself or herself or a close relative to formidable shame, significant material loss or criminal prosecution.

Article 217 Questions that are not allowed to be asked of • Object to oppressive the injured party or witness questions It shall be prohibited to ask the injured party • Collateral Matter and the witness questions that pertain to their • Reputation evidence sexual life and sexual predispositions, political improper and ideological affiliation, racial, national and ethnic origin, moral criteria and other extremely • Character inadmissible personal and family circumstances, except upon • Even if it is related, you an exception, if the answers to such questions might want to object to it are directly and obviously related to the required clarification of the significant criterion of the as Prejudicial criminal offense, which is the subject matter of the procedure.

Article 219 Manner of Examination of witnesses (1)The witnesses shall be examined separately. As a rule, the witness shall respond verbally. (2)The witness shall previously be forewarned about the duty to tell the truth and elide nothing, and afterwards, he or she shall be forewarned that giving a false statement is a criminal offense. The witness shall be also forewarned that he or she is not obliged • Sequestration Rule to respond to the questions as referred to in Article 216 of this Law and this forewarning shall be noted • Leading on the record. • Misconduct of counsel (3)The witness shall then be asked to state his or her first name and surname, father’s name, profession, temporary or permanent place of residence, place of birth, age and his or her relationship with the defendant and the injured party. The witness shall be warned that he or she is obliged to inform the entity conducting the proceedings of any change of address or temporary or permanent residence. (4)When examining a witness, neither the use of 52 deception shall be allowed, nor asking leading questions that already suggest the expected answer.  EVIDENCE & OBJECTIONS: DOMESTIC AND INTERNATIONAL STANDARDS

Article 220 Identification of persons or objects by the witness (1) If it is necessary to establish whether the witness recognizes a certain person or an object, the witness shall be first asked to give a description and to indicate any characteristics that make them distinguishable, and only then, the witness may see the person, together with some other persons that are not known to him or her, between five and eight as a rule, whose basic features are similar to the ones described by the witness, i.e. the object, together with other objects Objections to inadequate of the same or similar kind, following which, the foundation witness shall be asked if he or she is capable to recognize the person or the object with certainty or with a certain degree of probability, and in the • No Foundation event of a positive response, the witness shall be asked to point to the recognized person or object. • No Authentication (2) Any persons that are being identified in a line- • Exhibit foundation lacking up, shall be advised of their right to call a defense counsel of their own choice, i.e. a defense counsel shall be assigned to them and the identification shall be postponed pending the arrival of the defense counsel, but for not more than two hours from the moment when the defense counsel has been informed thereof. (3) Before the enactment of a decision for conducting an investigation, the identification shall be conducted in the presence of the public prosecutor, so that the person who is being identified cannot see the witness, and the witness cannot see that person before he or she does the identification.

53  Article 237 Expert’s duties (1) Any person summoned as an expert shall be obliged to respond to the invitation and to provide his or her finding and opinion within the deadline established in the order. For justified reasons, the • Expert testimony deadline established in the order may be extended. improper (2) The expert shall be obliged to deliver a report to the entity that commissioned the report as referred • Qualifications to in article 236 paragraph 3 from this Law, and the report should contain the following: evidence that he or she reviewed; any tests conducted; his or her finding and opinion and all other relevant data, considered necessary by the expert for an equitable and objective analysis. The expert shall explain how he or she reached a certain opinion…

Main Hearing

Article 347 Rejection of tendered evidence (1) The Presiding Judge of the Trial Chamber may reject any tendered evidence: 1) if the proposal refers to a manner of gathering evidence that is prohibited by law, to evidence whose use is not allowed by the law or to a fact that cannot be proven under the law (unlawful proposal); • Tainted evidence 2) if it is unclear, incomplete or aimed towards a • Ambiguous, vague significant postponement of the procedure; or • Not relevant 3) if the facts that need to be established according to the proposal are not relevant to the decision • Immaterial making, i.e. if there is no connection between the • Collateral facts that need to be established and the decisive facts, or if such a connection cannot be established • Bad acts inadmissible due to legal reasons (irrelevant proposal). • Prior Convictions (2) The Presiding Judge of the Trial Chamber may Inadmissible summon the parties to appear before the court on a specific date in order to elaborate their proposals i.e. their objections in regard to any proposed evidence. (3) The decision rejecting the proposal for presenting evidence must be elaborated. Upon proposal from the parties, the Trial Chamber may alter or withdraw this decision in the later stages of the procedure. 54  EVIDENCE & OBJECTIONS: DOMESTIC AND INTERNATIONAL STANDARDS

Article 379 Opening statements by the parties (1) The main hearing shall commence with opening statements by the parties. The plaintiff shall speak first, followed by the defense counsel or the defendant. (2) The defendant shall have the right not to give an opening statement. • Arguments not allowed (3) In their statements, the parties may present which are the decisive facts they intend to prove, they may • Facts not in evidence speak about the evidence that will be presented and • Appealing to prejudice establish the legal issues that are going to be subject of deliberation. Presentation of facts regarding • Misstating law any prior convictions of the defendant shall not be • Prior convictions permitted as part of the statements. inadmissible (4) In their opening statements, the parties shall not be allowed to comment on the allegations and proposed evidence by the other party. (5) If the injured party or his or her legal representative is present, they shall give notice of any legal or property claims. (6) The Presiding Judge of the Trial Chamber may introduce a time limit for the duration of the opening statements by the parties.

55  Article 383 Examination methods (1) In hearing a case, examination in direct, cross- examination and re-direct examination shall be allowed. (2) The party that has called the witness i.e. expert witness or the technical advisor in support of its case shall conduct the direct examination. • Beyond the scope of (3) The opposing party shall conduct the cross- examination examination. (4) The party that has called the witness i.e. expert witness shall conduct the re-direct examination and the questions asked during this examination shall be limited to the questions that have been asked during the examination by the opposing party. (5) After the completion of the examination by the parties, the Presiding Judge of the Trial Chamber may ask questions of the witness i.e. the expert witness.

Article 384 Direct, cross and re-direct examination of witnesses (1) The witness shall be examined by the party that has called the witness pursuant to article 383 paragraph 2 of this article. The questions for the witness by the other party shall be limited and refer only to the questions that have been asked earlier during the examination of the same witness by the party that called him or her. The questions of the re- • Scope of examination direct examination of the witness by the party that • Leading questions has called him or her shall be limited and refer only to the questions asked by the other party during the examination of the witness. (2) Leading questions shall not be allowed during the direct examination, except in cases when it is necessary to clarify some statements by the witness. As of a rule, leading questions shall be allowed only during the cross-examination.

56  EVIDENCE & OBJECTIONS: DOMESTIC AND INTERNATIONAL STANDARDS

Article 385 Rules of the court for the evidentiary hearing (1) The Presiding Judge of the Trial Chamber shall control the manner and order of examination of witnesses and expert witnesses and the presentation of evidence, providing for the efficiency, economics of the proceedings and as the need arises, for the establishing of the truth. (2) Upon objection, the Presiding Judge of the Trial Chamber shall prohibit questions and answers to questions that have been previously asked, if he or she considers it inadmissible or irrelevant for the case. Catch-all article (3) The Presiding Judge of the Trial Chamber shall • Immaterial refuse presentation of evidence if he or she considers • Irrelevant it unnecessary and of no importance for the case and shall briefly explain the reasons for it. • Narrative (4) Upon an objection by the parties, the Presiding • Repetitive Judge of the Trial Chamber shall prohibit asking • Leading questions on questions that contain both a question and an direct answer within, i.e. leading questions, except during cross-examination. • Qualifications

(5) The Presiding Judge of the Trial Chamber shall • Harassment approve a cross-examination of the witness as • Unresponsive suggested by the party that summoned that witness, if as a result of his or her testimony, he or she can no • Assuming facts not in longer be considered as a witness of the party that evidence summoned him or her. (6) During the evidentiary hearing, the Presiding Ask for a ruling! Judge of the Trial Chamber shall attend to the dignity See para. 8 of the parties, the defendant, witnesses and expert witnesses. (7) During the entire evidentiary proceeding, the court i.e. the Presiding Judge of the Trial Chamber shall take care of the admissibility of questions, validity of answers, fair examination and justification of objections. (8) The judge shall rule immediately, with a decision, on any objections raised verbally during the process of examination of witnesses, expert witnesses and the injured party at the main hearing. 57  Article 387 Examination of an expert witness and a technical advisor (1) Before examining an expert witness, the court shall warn the expert witness about the duty to present the opinion in a clear manner and in accordance with the rules of the profession and shall warn him or her that giving false statements on the findings or opinion is a criminal offense. (2) Before testifying, the expert witness shall give a solemn declaration as follows: “I swear on my • Basis for objection: Expert honor that I performed the expert examination witness testimony only conscientiously and according to the rules of my admissible if the expert profession and that everything I declare in that was cross-examined. respect is true and correct.” (3) If requested by any of the parties for the expert witness to be examined during the main hearing, the written findings and the opinion shall be admitted into evidence only if the expert witness who has prepared the expert report has given his or hers statement and was cross-examined at the main hearing. (4) The provisions used for examining an expert witness shall be applied accordingly also for

58  EVIDENCE & OBJECTIONS: DOMESTIC AND INTERNATIONAL STANDARDS

Article 388 Exception from direct presentation of evidence (1) If the establishment of a fact is based on a person’s observation, the same person shall have to be examined at the main hearing in person, except in the case of an examination of a protected witness pursuant to Article 228 of this Law. The examination may not be replaced either by reading out loud a record of a statement that the person provided earlier, or a written statement. (2) Any statements given by witnesses during the investigation procedure and statements obtained through the actions of the defense during the investigation may be used during the cross- examination or to disprove any of the findings presented or in reply to the disproof, in order to evaluate the validity of the testimonies during the main hearing. • Hearsay (3) With a decision by the court, any records • Prior inconsistent on statements provided during the evidentiary statements hearing, may be presented as evidence by reading • Improper impeachment or reproducing them. (4) If after the start of main hearing concrete evidences emerge upon which one can conclude that the witness was exposed to violence, threats, promises of financial rewards or other benefits in order not to testify or to give a false testimony during the main hearing, any statements given in front of the public prosecutor during the preliminary procedure, with a decision by the court, can be presented as evidence. (5) Upon exception from paragraph 1 of this Article, any records on given statements before a public prosecutor, may be read or reproduced and presented as evidence with a decision by the court, if the person who gave the statement has died in the meantime, became mentally ill, or remains unavailable to the court irrespective of all the means applied in order to find the person, as provided for in the law.

59  Article 392 Exhibit records (1) Any exhibits such as inspection protocols, receipts for seized and returned items, books, files and all other non-repeatable items at the main hearing shall be entered into the main hearing record. • Best evidence rule (2) Any exhibits as referred to in paragraph 1 of this • Chain of custody Article shall be tendered in the original. (3) As an exception from paragraph 2 of this Article, a certified copy or transcript of the original may also be used as a proof. (4) Any exhibits as referred to in paragraph 1 of this Article shall be read, unless agreed otherwise by the parties.

60  EVIDENCE & OBJECTIONS: DOMESTIC AND INTERNATIONAL STANDARDS

ANNEX 2 the maximum psychological impact on the audience, and just as one would expect the BASIC actors to rehearse their lines in order to deliver a flawless yet dynamic performance, ADVERSARIAL so too must counsel plot out the trial script,

PRINCIPLES create the necessary demonstrative exhibits, learn every detail in the case, and rehearse

AND SKILLS every speaking role (opening statement, direct examination, cross-examination questions, arguments on legal points, CASE PREPARATION- closing argument, etc.). Nothing less can be expected from counsel. The judges must be AN OVERVIEW informed and persuaded. Exhaustive and Introduction methodical preparation is the answer.

A trial is similar to a theatrical play. It is a Preparing for and Speaking to live, spontaneous, fluid human drama being the Appeals Chamber played out by emotionally charged and Not all cases will reach the trial stage. competing actors (witnesses, prosecution, Nevertheless, because proper pre- and defense counsel), before a panel of trial preparation is time consuming, it is “impartial” judges – who like all other incumbent on the trial team – counsel, legal participants in this human drama are not assistants, investigators, and case manager beyond suffering from and acting upon – to begin the preparation process at the their own character and personality flaws. earliest possible moment. After watching this performance, the judges will render a decision for one of the Preparation begins from the moment the competing parties. During the trial, counsel prosecutor is informed of the case, while for is nothing less than the writer, producer, the defense it is when counsel first meets the director and actor. While there may be a client. Preparation ends when all appeals are variety of methods and styles in trying a exhausted. Simply stated, trial preparation is case effectively and persuasively, there is not over until the final judgment is rendered. one principle that is both inviolable and Each case must be prepared and tried with universal: the expectation that it will be appealed. Nothing should be taken for granted. Every Pre-trial preparation prevents poor pre-trial effort, every strategic and tactical trial performance. trial decision, every question, statement, factual or legal argument, objection or response, written proffers, etc., made during The Defense Counsel as the the trial must be consistent with and be in Playwright furtherance of advancing the case toward Just as it would be expected of the the Appeals Chamber. Consequently, during playwright to carefully work out the plot and the trial counsel should be mindful that he structure the dialogues in order to articulate is not only addressing the judges at the Trial the central themes of the play, just as one Chamber, but also the judges in the Appeals would expect the director in a theatrical Chamber who may ultimately be reviewing production to design the set and select the the case (the file, the in-court transcript and 61 props in creating an ambiance that will have exhibits).  Initial Review of the File The Theory of the Case The first step for counsel in any case is No case can ever be successfully tried to thoroughly review all the available without a “theory of the case.” Unless documents. The objective is to make a counsel has a destination in mind and preliminary assessment of the events as knows the available routes, he or she will perceived by the respective parties and never reach wherever he or she wishes to to identify the role each witness will play go. Unless counsel can clearly articulate during the litigation process. Having a clear what the case is about and why the accused understanding of the available facts will should be found guilty (if the prosecutor) or assist counsel in identifying any apparent not guilty, (if the defense), he or she is not or potential issues that will need to be adequately prepared for the trial. addressed during the pre-trial stage. The Theory of the Case is nothing more After mastering the facts, the next step is than a logical persuasive story of what to undertake an objective review of the happened from the prosecutor’s / defense’s law. It is absolutely essential to have a clear perspective. It is the “reason,” “justification,” understanding of the operative law. All legal or “explanation” of why the prosecution or arguments or defenses that appear relevant defense should prevail at trial. The theory of should be listed. In a criminal case, all the the case must be logically and consistently elements of each charge should be listed developed so that upon examination of so as to focus counsel on what must be the evidence and testimony from all the proved by the prosecutor, or challenged witnesses, the Trial Chamber can rationally and disputed by the defense. Possible render a judgment in your favor. For lesser-included offenses and any evidence instance, in a murder case the prosecution that could be introduced by either party may argue that the evidence demonstrates in furtherance of their respective positions that the accused acted intentionally and should also be identified and listed. While with full deliberation. The defense, to the it may be necessary at some later stage contrary, may argue or indeed suggest to conduct extensive legal research on the that the evidence, when viewed differently, subtle legal points in dispute, at this juncture, demonstrates that the accused acted in self- the objective for counsel is to have a basic defense, or that someone else is responsible, understanding of the applicable law before or that there is a mistaken identification or a discussing the legal and factual issues. false allegation, etc. Having made a preliminary factual and legal Every case has a theory of the case, which assessment of the case, the prosecutor is must be presented clearly, unequivocally, ready to decide whether sufficient evidence and exclusively. For the prosecutor, the exists to meet the requisite burden of proof theory of the case is inherent in the at the preliminary (indictment confirmation) indictment and supporting documents. hearing, and the defense counsel is ready Based on the available evidence, the to discuss with the client the case and begin prosecutor will exercise his or her discretion formulating a trial preparation strategy. in determining the charges to be presented at the indictment confirmation hearing. For the defense, the theory of the case will emerge once the defense counsel has had an opportunity to dissect the 62 prosecution evidence, conduct his or her  EVIDENCE & OBJECTIONS: DOMESTIC AND INTERNATIONAL STANDARDS

own investigation, and meet with the client Brainstorming in Search of the and witnesses. Given the different roles Theory of the Case played by counsel for the prosecution and After reviewing the disclosure material and counsel for the defense, and their different discussing the case with the trial team, responsibilities as prescribed by law, the counsel is prepared to start analyzing prosecution is basically restricted to the every aspect of the case. At this stage indictment. However, during mid-trial the the defense will be searching for the best prosecution does have the discretion under possible theory that will advance the case certain rare circumstances to amend the of the accused, keeping in mind, of course, charges. Thus, the theory of the defense that the prosecution will be doing the same: case may shift or change to adapt to the attempting to identify the possible defense new amended charges. Defense counsel is theories and looking for ways to dissect generally restricted by the evidence as well, and destroy any possible (probable) ones. but, he or she bears no burden of proof This process, i.e., the dissection of the facts unless, for example, defense counsel is and applicable laws, and the distillation arguing an affirmative defense such as self- of the case to its essentials, is known as defense. In such instance, the prosecution brainstorming. will need to prove that the accused did not act in self-defense or that the accused The best starting point for the brainstorming exceeded the limits of self-defense. The process is with the law. Without a clear defense, however, will first need to establish understanding of the applicable law, it through a threshold of evidence that based is impossible to appraise the facts. One on the facts, there is a reasonable possibility must start with the underlying charges and that the accused acted in self-defense. If the relevant laws. List the elements to each prosecution fails to present incontrovertible charge in the indictment and any available evidence to the contrary, it will not meet its defenses. This becomes the checklist burden of proof. in evaluating the available facts and in Various theories may exist for the defense. determining the need for legal applications, However, those available theories may be investigative tasks, consultation with expert conflicting, requiring the defense counsel to witnesses, etc. select the most persuasive one. Still, it should At the brainstorming session, all ideas and also be noted that alternative theories theories that come to mind should be listed might exist that are not mutually exclusive and analyzed. (not inherently contradictory). Indeed, depending on the facts of the case, defense It is of utmost importance to consider the counsel may successfully argue more than following: one theory. Whatever the case may be, it »»The testimony of each possible witness; is incumbent on defense counsel to identify »»Identifying (and eventually briefing, if the potential theories, choose the most necessary) evidentiary issues; persuasive (and therefore most plausible) »»A visit to the crime scene; one before preparing and presenting that theory of the case before the Trial Chamber. »»An examination of the physical evidence, and if necessary, arrange for any testing; »»Listing possible preliminary motions; »»Setting parameters for any investigative tasks, with deadlines; 63  »»The necessity of consulting with expert the closing argument to the facts outlined witnesses; in the opening statement. This is the »»The use of demonstrative evidence/ safest method in ensuring that the golden visual aids; and thread – the theory of the case – is woven »»Any other necessary preparatory actions through the entire presentation of the trial. that might assist in the evaluation of the The trial notebook should be outlined and case. organized to allow easy access to specific Every case requires such extensive information. All anticipated evidentiary brainstorming; consequently, it is important issues should be listed and briefed with to get into the habit of approaching each memoranda of law. Each potential witness case methodically and thoroughly. should have his or her own folder with an outline of the direct or cross-examination, If the case will require investigative efforts, it a summary of any prior statement, a list of is crucial to always include the investigator any legal issues that may need to be raised in the brainstorming session. Investigators before the witness testifies – such as lack of are great sounding boards. At the competency, relevancy, hearsay, etc. Finally, brainstorming sessions, the investigator’s any references or notes of counsel’s pre- task is to challenge the positions held by arranged strategy, e.g. use of demonstrative counsel, point out any weaknesses in the / real evidence, method of impeachment, potential theory / theories of the case, and etc., should also be kept in a separate folder. make valuable suggestions. In other words, the investigator is there to act as the judge and as the opposing party, thus forcing It’s good to be good, and better to counsel to logically articulate the arguments be lucky, but you will be neither good of the case. nor lucky if you’re not prepared.

Preparing the Trial Notebook The Ultimate Objective After meeting with the accused / injured party and witnesses, analyzing the Each case should be prepared in the disclosure material, filing preliminary anticipation that it ultimately will be tried motions, investigating the case, examining and appealed. Since the defense counsel the incident scene and physical evidence, is only as good as his current performance, consulting with experts (if necessary), each case must be prepared with sufficient counsel is ready to write the script for the effort and commitment. trial. By this time, counsel should be capable of outlining the closing argument. Since the final act of a trial entails the argument of the facts in conjunction with the applicable law, the elements to be proved in each charge should serve as the outline. This will allow counsel to identify the weak links in the opposing party’s case, and make it the focal point of his or her strategy. In preparing the trial notebook, it is best that counsel works backwards from the 64 applicable laws he or she will rely on during  EVIDENCE & OBJECTIONS: DOMESTIC AND INTERNATIONAL STANDARDS

CHECKLIST FOR Carefully Examine the Applicable Law PREPARING THE CASE FOR TRIAL • Study the law that the opposition will be relying on. Learn Every Possible Fact • List all the elements to each charge. • Search for alternative / lesser offenses • Obtain all discovery. under the law. • List facts that are good and bad, • Search for available defenses including wishful facts you hope to (affirmative / partial defenses) provided develop through investigation. by law. • Talk to witnesses. • Go to the scene. List all Possible Legal Defenses • Examine the physical evidence. List the Anticipated Attacks for • Study the statements of witnesses in Each Possible Legal Theory detail. Select the Best Possible Theory Certain facts, when considered in of the Case isolation may be misleading. • Use every possible combination of the facts to establish guilt or lack of guilt (depending on which side you Analyze the Facts by represent). Brainstorming • Look for favorable and logical • What facts will the prosecution / defense interpretations, inferences and be relying on? conclusions that can be drawn from the • Can these facts be interpreted in some facts. other way (look at the big picture: • Focus on the facts by examining them reality)? from every possible angle until you • Is the witness’s account of the facts: can find a plausible explanation as biased, prejudiced or unreliable to why the accused is guilty or not (hearsay)? guilty (depending on which side you represent). • Can the facts be disproved and, if so, how? • Develop an argument as to how the opposition has erred by superficially • What are the possible explanations to looking at the facts. damaging facts? • Demonstrate how, by a closer • What facts are beyond change (facts examination of the facts, the accused that cannot be disputed or where is guilty or not guilty (depending on an alternative explanation cannot be which side you represent). provided)? • What possible inferences and Counsel must identify and focus preparation conclusions can be drawn from the on the central issues. He or she must list every facts? possible fact that supports his or her theory, • How can the facts be pieced together along with all the reasons and explanations. to establish lack of guilt or innocence? Moreover, he or she must identify the 65  oppositions’ anticipated arguments and Develop a Strategy list the counter-arguments to every point of contention. Finally, counsel must keep in • What is the significance of each witness mind the Trial Chamber’s concerns and find to the case (both prosecution and explanations for any arguments that may be defense witnesses)? raised or questions asked by the judges. • What points should be established on direct or cross-examination and why? Counsel must ask himself or herself how Unless the counsel can articulate each point advances the theory of the clearly and concisely what the case is case. all about, he or she does not know his • What is the significance of each piece of or her theory of the case. evidence to the case? • What motions will be filed and when? • What evidence will be introduced at Choose a Theme – The Dominant trial / what evidence will / should be Human Emotion That Will Help excluded? Advance the Theory of the Case • Which witnesses will / must be called? • What feelings does the counsel wish • What is the central point (central issue) to convey, e.g., fear, love, hate, shock, of support / attack on the case? loneliness, etc.? Note: The best approach is to choose a single point. Counsel must develop his or her • The theme must advance the argument by listing in order of importance “plausibility” factor of the theory of the all the strengths of his or her case against case. that single point. During the trial, counsel Attack the Opposition’s Case must focus his or her efforts on this and only this point. Counsel must respond to • Search for inconsistencies in each every argument raised by the opposition, witness’s statements or conduct. while directing the Trial Chamber’s attention • Are the opposition witnesses’ at all times to the central point of attack or testimonies inconsistent with the dispute. physical facts? • List the opposition’s errors in legal Conclusion analysis and application of the law. In order to develop a trial strategy, counsel • List the opposition’s investigative must have a theory of the case. Through omissions and commissions. brainstorming, counsel will choose the best • Are there inconsistencies between the possible theory. The strongest theory in any witnesses as to the time / place / events, case is based on a single issue that the case etc.? is least capable of supporting or attacking. • Examine each witness as to motive By advancing a single theory, you maintain – what reasons exist to motivate a continuity, credibility and integrity with the witness’s testimony and / or action? Trial Chamber. When a single theory is not available, the only other option is the multiple theory approach. The significant disadvantage of this strategy is that it 66 becomes extremely difficult if not impossible  EVIDENCE & OBJECTIONS: DOMESTIC AND INTERNATIONAL STANDARDS

for counsel to maintain credibility with the Trial Chamber. EFFECTIVE USE OF INVESTIGATORS Counsel must articulate why a Know Your Case particular witness is necessary, the To effectively utilize an investigator, counsel substance of the witness’s testimony must know his or her case. Since investigative and how this testimony will aid resources are always limited, it is paramount the Trial Chamber in reaching a to prioritize investigative needs. In order conclusion. Counsel must anticipate to do so, counsel must be familiar with all the opposing party’s and the judge’s documents in the file and have a general examination of the witness. sense of the theory of the case. He or she must know who the potential witnesses are and their respective roles, understand the weaknesses and strengths of the case, and have a general idea of what efforts should be made to get the case ready for trial. Before going over the case with the investigator, counsel should draft a memorandum to the file, outlining: the charges, facts, witnesses, possible defenses, strengths and weaknesses of the case and any other information that may be useful to the investigator. The drafting of a memorandum makes it easier to focus on the issues (legal and factual) that need to be resolved. This memorandum should contain the anticipated preliminary motions, the possible theories of the case, counsel’s impressions of the complaining witnesses, client, witnesses, etc., the need of experts, inconsistencies within the documents and a general list of possible investigative assignments. Once the memorandum is prepared, counsel should get together with the investigator and set a time when they can meet and discuss the case. If extensive investigative efforts are required, portions of the file should be copied and made available to the investigator. In most of the cases, however, the investigator need only be provided with the documents deemed necessary for the investigative assignments.

67  Brainstorming the Case leads, performing last minute details, etc. Additionally, if the case progresses in a Discussing the case with the investigator is different direction than initially anticipated, perhaps the single most important aspect or if the trial date changes, counsel must of case development and preparation. After communicate this information to the reviewing the memoranda and any selected investigator. In keeping the investigator documents provided, the investigator informed, counsel can develop a closer will hopefully be prepared to bring to the working relationship, with fewer mishaps brainstorming session his or her knowledge occurring. and expertise, with case-specific ideas and suggestions. By going over the documents and theory of the case, the investigator will further help counsel focus on the issues. He or she will give his or her impressions of the strengths and weaknesses of the case, list and prioritize the investigative tasks and, above all, act as a sounding board and argue, hopefully, the opposing party’s point of view. Both counsel and investigator must focus their attentions on the irreconcilable aspects of the case which must ultimately be addressed and explained to the Trial Chamber.

Prioritizing Your Requests At the conclusion of the brainstorming session, the investigator should have a clear understanding of the expected tasks. Deadlines should be set with the understanding that counsel will be notified if the investigator is unable to satisfactorily complete the assignments in the order of importance. All requests should have a specific purpose and the investigator must be aware of and understand the significance of each request to the theory of the case. This enables the investigator to prioritize his or her schedule. Moreover, if the investigator understands the significance and purpose of the assignment, follow-up investigation can be accomplished without further prodding by counsel. As the case gets closer to trial, counsel should be consulting with the investigator on a regular basis to ensure that tasks 68 are being completed: following-up on  EVIDENCE & OBJECTIONS: DOMESTIC AND INTERNATIONAL STANDARDS

OPENING STATEMENT order. For instance, the story may begin in the middle or the end of the events, and The opening statement is an important then work backward to where everything all phase of the trial in that it is perhaps the began. Counsel will determine where he or only time counsel can recount the facts in she wishes the story to begin, the facts he or the manner that he or she wishes them to she wishes to focus on, and how he or she be considered. Opening statement is an wishes the story to unfold before the Trial outline of the facts (what the evidence will Chamber. Naturally, every good opening show) and the issues in the case. It is not an must cover all the critical facts, discuss the argument; rather, it is a “story.” Through this character of the parties and witnesses, and “story,” the witnesses for the opposing party put the evidence in perspective. The law is are exposed for their bias, prejudice and not argued, though it should be mentioned misperceptions. In addition, the facts are when necessary to add context to the story described in such a manner as to establish and to the theory that will eventually be a cohesive theory of the case with a theme developed through the testimony of the (the dominant human factor) that will witnesses. enable the judge to identify with the theory Counsel should use his or her imagination of the case. in structuring the opening statement so that it is persuasive and compelling. Counsel In the opening statement: must be accurate with the facts and should - Avoid including in the opening not overstate his or her case, i.e., he or she statement references to evidence must only describe what the evidence will that is unavailable, unreliable or establish. In drafting the opening statement, inadmissible , counsel must keep in mind that at closing - Avoid assuming an unnecessary argument, the sum of the evidence before burden of proof, the Trial Chamber must always validate - Avoid making promises that cannot the opening statement. Hence, the closing be kept. argument should be a mere reflection of the story told in the opening statement. An opening statement for the defense To achieve these goals, counsel must know may be made immediately following that where he or she wants to go. Counsel must of the prosecution’s opening or may be know his or her closing argument before reserved and given at the conclusion of the he or she sits down to draft the opening prosecution’s case-in-chief. Either way, the statement. defense counsel should always consider very carefully the pros and cons of going forward immediately after the prosecution’s opening statement or reserving and going after the prosecution’s case-in chief. For an opening statement to be effective, it must be a persuasive, compelling story with a beginning, middle, and end. It must follow a logical progression, leading to the ultimate resolution of the case. There is no set rule as to where the story should begin and it does not have to progress in a chronological 69  General checklist for the opening DIRECT statement EXAMINATION • A cohesive, succinct, and confident summary of what the evidence will Introduction REALLY show, when the facts are given Direct examination occurs when the an opportunity to breathe examiner (prosecution or defense counsel) • A brief statement of the nature of the is questioning his or her own witnesses. It is case the method by which counsel advances his • A brief statement of the issues of the or her theory of the case through his or her case witnesses. • An acceptance of any incontrovertible In making the strategic decision on whether issues as defined by the prosecution to present a particular witness, counsel side, plus any additional ones that will must compare his case with and without be raised by the defense the witness. In calling a witness, counsel • A reinforcement of the prosecution’s attempts to produce evidence from the obligation of bearing the total burden witness to advance his or her theory of the of proof – of going forward and of case. The decision by counsel of whether persuasion to call a witness generally depends on the • A conclusion indicating that at the strengths and weaknesses of the opposing close of the evidence the defense will party’s case. be requesting that the Trial Chamber In deciding whether to call witnesses, enter the only possible verdict: guilty, if counsel should consider: prosecuting; not guilty, if defending • Which of the two cases (with or without the witness) is the most persuasive case? • Does the witness’s testimony support the overall theory of the case? • Is the witness credible and impartial? Keep in mind that the witness is subject to cross-examination and impeachment. • Is the witness’s testimony corroborated by other witnesses or physical evidence? • How will the witness do on cross- examination?

Preparing the Witness for Direct Examination Once counsel has decided the reasons for calling a witness, he or she must outline the points he or she wishes to make at trial. Counsel should list the points in the order of importance, place them into chapters or 70 segments of his or her direct examination  EVIDENCE & OBJECTIONS: DOMESTIC AND INTERNATIONAL STANDARDS

story and, finally, re-organize the chapters should be no questions left unanswered – in the order which allows for the most nothing left for the opposition or the judges compelling and persuasive story from the to ask. Again, this can only be accomplished witness. Of course, in doing so, counsel if counsel knows the case thoroughly and must anticipate every cross-examination has developed a strategy that recognizes question the opposing party or Trial that every question to every witness is Chamber will ask, as well as the witness’s interconnected to the theory and theme anticipated answers to those cross- of the case, the opening statement, cross- examination questions. This is possible only examination and closing argument. if counsel devotes the time and energy to Once counsel has outlined the direct thoroughly discuss and analyze with the questions, he or she must then sit down witness his or her testimony. with the witness and prepare him or her Once counsel has identified what it is he to testify. It is always helpful to explain to or she wishes to establish through his or the witness what will happen in court. For her witness, counsel must then determine example, where he or she will sit, how he the most effective sequence that will or she will be expected to appear, the areas maximize a witness’s testimony (story) as counsel expects the witness to be examined well as minimize the witness’s exposure and cross-examined on, and the objective on cross-examination. The key areas of counsel intends to achieve through the any direct examination are who, what, witness. The more the witness understands where, when, why, how and explain. Since what it is counsel wishes to accomplish, the leading questions are generally forbidden less “mystical” the courtroom appears, and on direct examination, the best way to the better prepared the witness will be for direct a witness to a particular area is to use both direct and cross-examination. Impress “topic sentences” or “headline sentences” upon the witness the importance of listening which introduce the subject. For example: to the questions and then answering each “Let’s talk about...” or “Let me direct your question directly, succinctly and as honestly attention to when...” These transitional as possible. Prepare the witness for cross- sentences are helpful in guiding the flow examination by conducting a mock cross- and direction of the direct story. Counsel examination. Make sure that all the hard should organize the direct examination so questions are asked. Stress to the witness that each chapter of the direct examination the importance of being entirely accurate is relevant, substantively and sequentially, to when answering questions, irrespective of the preceding and following chapters. whether it is on direct or cross-examination. Every chapter must be objective (result) Re-Direct Examination oriented; counsel must know what points he or she wishes to establish within the After the witness has been cross-examined, chapter. Counsel should think of the cross- the counsel may wish to conduct re-direct examination and all potential areas of examination. This is accomplished by impeachment. He or she should then try asking follow-up questions and directing to pre-empt the opposing party and Trial the witness to the questions posed during Chamber by asking the witness to describe cross-examination in order to allow the or explain away these potentially damaging witness to elaborate on any points raised by areas. When counsel is finished with his or the opposition’s examination. It is also the her direct examination of the witness, there opportunity to re-amplify any areas counsel 71 feels are important in advancing the theory  of the case. It must be understood that re- prepared by the party who has called the direct examination is interlocked with the witness. The circumstances are the same as cross-examination and therefore, counsel in cross-examination and, therefore, leading must pay close attention to the questions questions are permitted – indeed, desired asked by the opposing party. These are the by the adverse examiner. specific cross-examination questions that After the adverse examination by defense the counsel will need to address during re- counsel, the prosecution has an opportunity direct examination. By carefully listening to to cross-examine the adverse witness. The the questions raised on cross-examination, form of the examination is that of cross- counsel can anticipate the opposing party’s examination, but since the prosecution has argument and the Trial Chamber’s concerns prepared the witness, it is unlikely that he that counsel must ultimately deal with or she will be unwilling, biased, or hostile to during closing argument. Consequently, re- the prosecution. Therefore, the prosecution direct examination is the opportunity to deal need not restrict his cross-examination with these areas by re-focusing the witness by asking only leading questions; nothing point by point. Use the witness’s pre-trial forbids the prosecution from asking open- statements or his or her in-court testimony ended questions, i.e., conducting a direct and ask him or her to amplify or explain his examination by asking the who, what, where, or her answers and any other relevant areas when why, how and explain. brought out on cross-examination. Different considerations may be involved in End the re-direct examination on multi-party cases. It may be necessary to a high note – the most compelling analyze each issue in the case to determine point(s) that clearly and unequivocally if there is adversity. The co-accused may be (if possible), advance the theory and adverse to each other on some issues and theme of the case. Be mindful that have common interests on other issues. re-cross-examination is permitted to Accordingly, the Trial Chamber should rebut anything raised during re-direct normally restrict leading questions to the examination. areas where there are only adverse interests. By calling an adverse witness, the examining Examination of an Adverse party has the opportunity to determine the Witness scope of the examination and thus to pick and choose what subjects are to be raised. When counsel calls an opposition witness The cross-examiner is technically limited to testify, the format of questioning may be to the scope of the adverse examination leading (cross-examination) if the witness is as determined by the examining party, i.e., declared an adverse witness. limited to the subjects brought out during In theory, the party calling the witness (the the adverse examination. In reality, however, adverse examiner) should conduct direct given that the objective is to “get to the examination, and the opposing party truth”, the Trial Chamber is unlikely to limit should conduct cross-examination. In the cross-examiner, and indeed the cross- practice, however, the direct examination of examiner may question the witness in areas the adverse witness generally involves the that the adverse examiner deliberately interrogation of an unwilling, biased, and avoided. From a tactical sense, the adverse unsympathetic witness, who has not been examiner should, as with any witness, draw 72 out the good, the bad, and the ugly, if for  EVIDENCE & OBJECTIONS: DOMESTIC AND INTERNATIONAL STANDARDS

no other reason than to bolster his own Basic Guidelines Regarding credibility with the Trial Chamber, which will the Examination of Adverse ultimately rule on the evidence. Witnesses •The adverse examiner should not ask Never take a risk with an adverse open-ended questions. witness unless it is necessary. •The adverse witness should not be permitted to avoid answering Adverse examination should be used rarely questions. and then only with the greatest of care and •The adverse examiner should exercise control. While the adverse examiner is not control and prevent the adverse “bound” by the witness’s testimony and witness from rambling or volunteering may impeach the witness, the examiner information; i.e., where the witness is nevertheless is eliciting the testimony during non-responsive. his or her case. Thus, if the adverse witness •The adverse examiner should never makes a good impression on the Trial ask a question to which he or she does Chamber, and his or her testimony is not not know the answer, and with which helpful (or worse, is harmful) to the defense he or she cannot impeach the witness case, the effect on the Trial Chamber can if the witness answers to the contrary be devastating to the defense case. The of the expected (known) answer. witness can and should be controlled by •The adverse examiner should leading questions if there has been proper anticipate the cross-examination, and preparation. should deal with any issues that are likely to be raised by the opposition or the judge. •Only call an adverse witness in your case if you know that the opposing party will not call him or her.

73  CROSS- crime scene and examination of the physical evidence should be arranged. EXAMINATION The ultimate goal at the brainstorming Introduction session is to distill the general theory of the case into its specific factual strengths The objective in cross-examining a witness and weaknesses. Only by this process of is to bring out or highlight the points that distillation can the significance of a witness’s advance the theory of your case, while anticipated testimony be analyzed to diminishing, diluting or de-focusing the determine how it furthers the prosecution’s points made by the witness on direct case and / or affects the defense case. The examination. This is accomplished by short, weak links and shortcomings of the defense fact-specific, leading questions (declarative counsel’s case should be listed for possible statements with an inflection) that discussion with the client. At the conclusion produce anticipated answers, organized in of the brainstorming session, the defense sequential order, prefaced by the heading counsel should have a general idea of his to each chapter or segment of the cross- theory of the case, any weaknesses, and the examination story. potential problems posed by the witnesses. Preparation After the defense counsel has met with the client and dissected the witness’s The best way to prepare for the cross- statement(s) and any other relevant examination of any witness is to learn the disclosure material, the next step is to facts of the case thoroughly. Counsel should meet, if possible, with the witness that he first review the disclosure material, meet will ultimately cross-examine. The purpose with the client and witnesses and, finally, of meeting with the witness is to set up brainstorm the case with other colleagues the cross-examination and possible direct and investigators. Counsel must review examination of any defense witnesses. all the information available, with an eye towards inconsistencies and holes in the Assuming the defense counsel has the opposing party’s case. Meeting with the opportunity to meet with the witness, it is client and having him or her recount the foolhardy to go into court to cross-examine facts, no matter how inconsequential they a witness without a prior meeting to size him may seem, can provide insight that can or her up and go over his or her statements. be used in cross-examining a witness. Before meeting with the witness, however, The defense counsel should ask the client it is important for the defense counsel to the hard questions, particularly his or her first determine exactly what it is he wishes to explanations that address the strengths of accomplish. Certain goals and parameters the prosecution’s case. At the brainstorming should be outlined so that the questions will session, the defense counsel must address not reveal the strengths or weaknesses of all issues. All areas and theories that come the defense case. It is best that the defense to mind should be noted and analyzed. The counsel draft all the questions that he or she testimony of each possible witness should and his or her investigator will be asking. be considered. Evidentiary issues should be This will keep the interview focused. identified and eventually briefed if necessary. After interviewing the witness, the defense Possible preliminary motions should be counsel must then review and analyze the listed. Parameters for any investigative answers obtained. The defense counsel 74 tasks should be set. A visit to the incident / should specifically analyze the basis for the  EVIDENCE & OBJECTIONS: DOMESTIC AND INTERNATIONAL STANDARDS

witness’s observations, knowledge of facts, e.g. “Mr. Witness, I direct your attention and opinions. This sort of analysis will be to...” or “Let’s talk about this...” Each chapter useful for impeachment. It will also assist of the cross-examination should have a the defense counsel in devising a strategy of specific objective that is understood and how to cross-examine the particular witness. is consistent with the theory and theme of The defense counsel should pay particular the case. Once the objective is met, counsel attention to how the witness answers the should move on to the next area of cross- questions, the precision of word choice, examination. Less is more. the extent to which a question is answered, It is critical to keep in mind that the and any changes in demeanor during any purpose for cross-examining any witness portion of the interview. All this information is to draw out certain points or diffuse any is terribly useful in deciding how the defense impressions made on direct examination. counsel will approach this witness at trial. Cross-examination is not a tool to satisfy If the defense counsel does not have the one’s intellectual curiosity, but rather, it is an opportunity to meet with the witness, then opportunity to develop a chapter within the any statement given by the witness should theory of the case. The “chapter” consists be scrutinized and compared against the of the points counsel makes during cross- statements by other witnesses. examination which he or she will be relying on during his or her closing argument General Approach to Cross- to support the theory of the case. An Examination unfocused, uncontrolled, unlimited cross- Perhaps the easiest way to organize a cross- examination will allow the witness to, not examination of any witness is to start with only cover up his or her mistakes, but the general area and work into the specific. also to hurt counsel’s case. Therefore, the This will enable counsel to demonstrate to Golden Rule is: Don’t be greedy. Counsel the witness that he or she has command should score his or her points, set up his of the facts. Counsel is also proving to or her own witness for direct examination, the Trial Chamber that he or she has the point out alternative plausible explanations, requisite knowledge necessary to help the and sit down. Trial Chamber understand the significance of the areas that are the focal point of Cross-Examination of a Witness’s the questioning. With short, leading, fact- Statement when the Witness specific questions, counsel can demonstrate does not Appear in Court: Cross- his or her thorough knowledge, thus Examination of Documents reducing the likelihood of the witness being The accused has a right of confrontation out of control. In essence, counsel is having – the right to cross-examine every witness a dialogue with the witness, but in reality the who is either testifying or supplying a cross-examination should be nothing short statement against him or her. There are of atestimonial or a narration by counsel, instances, however, where the witness, with the witness merely affirming (yes) or who has provided a statement, or whose denying (no) his “testimony”; hence, the testimony has been memorialized in court, reason for declarative statements during is unavailable to testify at trial. Depending your cross-examination. on the circumstances, the absence of this To maximize control over the witness, each witness at trial may pose a disadvantage to area of counsel’s cross-examination should the defense – particularly since the defense 75 begin with a transitional statement or a title, is being denied the opportunity to test the  validity of the witness’s statement by cross- In cross-examining the document, the examining the witness as to motive, bias, defense counsel should ask the Trial memory, perception, etc. It also deprives Chamber for permission and inform the the Trial Chamber of the opportunity to Trial Chamber that these are the questions question and to observe the witness’s that he or she or the Trial Chamber would demeanor, which is undoubtedly, a critical have asked if the witness were available for factor for the judge in deciding the credibility cross-examination. of any witness. When a statement is introduced without the Example: witness, the defense counsel must always “Mr. President (Your Honor), with your object to the introduction and consideration permission, I would like to have the of the statement – unless, of course, the opportunity to demonstrate to the statement helps the defense theory of Trial Chamber the line of questions the case. The defense counsel must argue that I would have asked the witness to the court why such statements are if the witness would have testified unreliable and how the witness’s absence before us.” denies the court the ability to carry out its function of doing justice. If the defense The defense counsel, through his questions, counsel is unsuccessful in keeping the Trial should be demonstrating the points that Chamber from considering the statement, support the theory of the case. For instance, he or she can still request permission to if he or she is trying to demonstrate that cross-examine the document itself. the witness’s description is incorrect, through short, fact-specific questions In cross-examining a document, the defense (actually, declarative statements) he or she counsel should consider the document just should highlight how the distance, visual as he or she would consider the cross- obstructions, lighting conditions, etc., make examination of any witness. This means it impossible for the witness’s account to that he or she should have a strategy. The be accurate. In other words, the defense defense counsel should know the purpose counsel’s questions and the order in which of cross-examination, the points that he or he or she presents them, should narrate the she wishes to make, and how these points point he or she is trying to establish. fit within the framework of the theory of the case. Once the defense counsel has After the defense counsel has completed thoroughly analyzed the document and asking his or her questions in a chapter- organized the points for cross-examination, like manner, and after establishing each he or she should then make a list of point he or she is asserting, once again, the questions that would establish these points. defense counsel should reiterate to the Trial The defense counsel should chapter his or Chamber that he or she is being deprived her questions so that after making a point, of the right to question the witness. The he or she traverses to the next point with a defense counsel should argue that the transitional statement, thus giving the judge points highlighted through the questions the opportunity to follow the flow of the demonstrate the unreliability or insufficiency questioning. of the witness’s statement thus requiring, in the interest of justice, that it be totally disregarded. Finally, defense counsel should renew his or her objection for the record. 76  EVIDENCE & OBJECTIONS: DOMESTIC AND INTERNATIONAL STANDARDS

Conclusion IMPEACHMENT The preparation of cross-examining a Impeachment is an important part of witness need not be an exercise in futility. cross-examination. Through impeachment, This does not mean that every time counsel counsel is attempting to establish: cross-examines a witness he or she will walk away having fully accomplished his • bias or her goals. However, fewer mistakes will • previous convictions be made if counsel takes the time to know • interest his or her case. Brainstorming, consulting • prior bad acts with the client and witnesses, identifying the • prejudice strengths and weaknesses in the opposing • inconsistencies within statements party’s case, meeting with the opposing • lack of memory party’s witnesses and setting up the cross- examination in a logical, consistent and • inadequate perceptions concise manner, will yield better results. • inaccurate accounts of events and / or Cross-examination of any witness should • contradictions by other witness’s always be focused and objective oriented. testimony or physical evidence The technique used for impeaching a witness is identical to the technique used for cross-examining any other witness. In other words, counsel will ask short, one-fact questions (declarative statements with an inflection) in sequential order. The method used to impeach, however, requires some pre-arranged strategy. The most effective way to impeach is to use a three-step approach of: Re-commit By re-committing, counsel is directing a witness to a portion of his or her earlier testimony. It is the portion of testimony counsel will be relying on to impeach the witness with prior inconsistent statements. Accredit By accrediting, counsel is getting the witness to acknowledge or take credit for an earlier statement that he or she has made, usually outside the courtroom. The statement might have been provided to the police, prosecutor or investigator. Counsel’s goal is to first have the witness acknowledge that yes, indeed, he or she has made the statement. Once that is accomplished, 77  counsel should establish the setting under Checklist on Impeachment: which that statement was given. This is Knowing when not to impeach. Counsel must called “locking the witness in.” The objective not only know how to impeach, but must is to establish that: (1) the witness gave a know when, if at all, the witness should be full, accurate and complete statement; (2) impeached. Just as a witness should not be the statement was given knowing that it was cross-examined if on direct examination he going to be relied on as the truth; and (3) or she has not adversely affected the case, every opportunity was given to the witness counsel may also decide that, although to correct or add to the statement once it impeaching evidence is available, it should was completed. not be used. Again, if the witness has not Confront adversely affected your case, he or she By confronting, counsel will show the need not and, absent a compelling reason, witness the statement. The witness should should not be impeached. If the testimony be directed to the particular portion of of a witness can be turned to the opposing the statement that contradicts his or her party’s advantage, it is counter-productive testimony on direct or cross-examination, to impeach thewitness. i.e. that portion which counsel has re- Impeaching requires laying a foundation. committed the witness. In confronting During cross-examination, counsel must the witness, counsel should establish that confront the witness with a prior inconsistent the witness’s testimony on direct or cross- statement, which must be specific as to examination is inconsistent, inaccurate, and time, circumstances and content of an incomplete compared with the statement earlier statement. Generally, the witness provided under circumstances when the must be afforded an opportunity to explain witness had an opportunity to make a fair, or deny the prior inconsistent statement. accurate and complete statement. The Confronting a witness with his or her own purpose is to show that the witness today inconsistencies have a far greater impact (at trial) is testifying to important details on the Trial Chamber then introducing that were not included in the statement evidence of the earlier statement through (impeachment by omission), or to show that another witness. the earlier statement contradicts the direct / Impeachment requires prior preparation. cross-examination testimony. When a witness denies making an earlier Another goal during impeachment may inconsistent statement, counsel must be be to establish that the original statement prepared to prove with specificity and provided is untrustworthy and misleading accuracy the inconsistency through extrinsic because of bias and prejudice. The goal evidence. may also be to establish that a witness’s Dwelling on the impeachment matter inadequate perception and bad memory once established is neither persuasive nor accounts for the witness’s inconsistent and effective. Once the witness admits making inaccurate description of the events, thus an inconsistent or otherwise impeaching denying this witness any credibility. statement, counsel should move on to the next point of cross-examination, assuming there is a further need to cross-examine. Less is more; repetition is boring and counter productive. 78  EVIDENCE & OBJECTIONS: DOMESTIC AND INTERNATIONAL STANDARDS

Checklist on Rehabilitation of Rehabilitation through prior consistent Witnesses: statement. When a witness has been impeached with a prior inconsistent Evaluate whether rehabilitation is necessary. statement, counsel should, if relevant, Simply because a witness has been attempt to rehabilitate the witness with any impeached during cross-examination, it does prior (out-of-court) consistent statements not automatically follow that rehabilitation he or she may have given. Prior consistent is necessary. If the impeachment matter is statements are relevant, and should be marginal or inconsequential to the material considered by the court, when they are issue before the Trial Chamber, counsel offered to rebut an express or implied should strongly consider forgoing any charge of recent fabrication. efforts to rehabilitate his or her own witness. Limit the scope of re-direct examination. Conclusion As with any re-direct examination, counsel Ultimately, it must be understood that should limit the scope of questioning when impeachment is merely a segment of cross- attempting to rehabilitate concerning examination. The preparation involved in those areas / matters in which the witness setting up the impeachment process at trial needs an opportunity to explain or amplify is no different than that required for the his or her answers on cross-examination. cross-examination of any witness. Thorough Rehabilitation through re-direct examination analysis of the case, understanding and is not an opportunity to repeat, once again, identifying the points counsel wishes to the direct testimony. establish through impeachment and a No need to rehabilitate. if the witness has strategy in accomplishing those goals, not been effectively impeached. Before are essential elements to the successful attempting to rehabilitate a witness, counsel impeachment of any witness in court. should be absolutely certain that the witness has effectively been impeached. Attempting Impeachment to rehabilitate a witness carries the risk of highlighting a weakness in the witness’s does require luck: testimony, and will in fact further provide opportunity meeting preparation. the opposing party or Trial Chamber with the opportunity to re-cross-examine or question the witness. Rehabilitation is most effective by allowing the witness to explain and put matters into context. Counsel should: a) give the witness the opportunity to explain the circumstances pertaining to the impeachment; b) elicit from the witness any exculpatory factors; and c) give the witness the opportunity to put the impeachment in context.

79  EXAMINATION OF Preparing for and Conducting the Direct Examination EXPERT WITNESSES The expert is deemed an expert because of A witness with special knowledge, training, his or her specialized knowledge generally or experience, whose purpose is to assist not known to the layman – including the the Trial Chamber in understanding the parties and the judge. Usually, special evidence or determining a fact at issue is terms are used which are often confusing generally considered an “expert witness.” or esoteric. The subject matter may involve Before a person can be certified as an expert, various scientific fields, convoluted formulas, he or she must have the requisite expertise and obscure tests. All of this could, and and ability to perform independent expert generally does, pose problems not only for evaluations, and should be willing to give the party introducing or confronting the findings and opinions in a rational, objective, expert witness, but also to the judge who is and timely manner. ultimately tasked with making the finding of facts and conclusions of law. Therefore, the Preparation for the Direct and party introducing the expert witness should, Cross-Examination of the Expert as a general rule, prepare as follows: Witness • Become a Mini Expert. Learn as much As with any witness, counsel must as possible about the field of expertise. meticulously prepare for the questioning Counsel must sit down with the expert of an expert witness. However, given the and go over from the general to the nature of the testimony being elicited / specific, all of the areas within the field challenged, counsel must prepare in greater of expertise that are relevant to the case. depth and must be mindful of the inherent If tests were performed, counsel should pitfalls associated with either the direct or become familiar with the methods of cross-examination of an expert witness. and reasons for the tests. A list of all As a general rule, it is an accepted fact that of the information / evidence viewed / the expert, in all likelihood, has a greater examined should be made. All available understanding of the subject of his or her opinions and counter-opinions should expertise. Moreover, it can be assumed be explained. Everything considered, that he or she will have an even greater whether accepted or rejected, must appreciation of any nuances that may exist be known, along with the attendant within the scope of his or her expertise as reasons. it relates to any issues in the case in which • Keep it Simple and Direct. As with any he or she will be testifying. It is axiomatic, witness, the expert has a story (a piece therefore, that the expert is armed with of the overall story) to tell. It must be specific knowledge that may be helpful or told in a simple and direct manner. harmful to the case by virtue of the fact that It must be told in layman’s terms so he or she is on top of the information curve. that even a non-educated person can Nevertheless, counsel should not take for follow and understand the testimony. granted that an expert’s testimony, however Any special or scientific terms should be persuasive, is beyond being challenged or defined and explained. The testimony even diminished in value either through (story) should have a beginning – what a poor direct or a devastating cross- was examined / considered and why; a 80 examination. middle – what examinations / tests were  EVIDENCE & OBJECTIONS: DOMESTIC AND INTERNATIONAL STANDARDS

performed and why; and an end – what was considered by the opposition’s expert, the results were and why the results are the quality of information that was available, significant to the resolution of the issue what if anything was not considered that before the Trial Chamber. should have been, what tests should have • Anticipate the Cross-Examination. A been performed that were not, what good direct must anticipate the cross- assumptions might have been made due to examination that is to follow and it lack of evidence or just plain sloppiness, etc. must defuse it by covering any issues The whole purpose is to determine if the that are likely to be brought out by opposition’s expert properly conducted his the opposition (a general rule for any or her examinations, and whether he or she witness). Counsel should ask his or her was hampered due to poor investigative expert for the weaknesses in his or her work or compromised forensic evidence. findings / testimony. Limitations may This is all relevant when considering that exist in the case that, when considered, the standard of proof in determining guilt have an adverse impact on the expert’s is that the court must be certain that no ability to fully and fairly provide a other conclusion can be reached from the definitive opinion that is not subject presented evidence. to being disputed. These limitations Interview the Opposition’s Expert. As with any may be the result of poor investigative witness, whenever possible, the prosecutor efforts, loss of evidence, delay in / defense counsel should make the effort locating the evidence, etc. Generally, to interview the opposing party’s expert such limitations are not the expert’s witness. Of course, before interviewing the fault, and often may not be fatal to expert, the prosecutor / defense counsel the ultimate conclusion determined should have his or her own expert assist by the expert. Nonetheless, it is in designing the questions to be asked. foolhardy for counsel to avoid raising Nothing should be taken for granted. The these limitations on direct, given that a interview should be conducted like a good prepared opposing party (or judge) will direct examination, i.e., counsel should raise them on cross-examination, thus, ask the who, what, where,when, why, how tainting the credibility of the expert, and and explain questions designed to elicit axiomatically, the credibility of counsel. information. It is important to ask detailed Preparing for and Conducting questions about the expert’s background, the Cross-Examination his or her professional experience, prior cases he or she has worked on / testified Dissect the Expert Witness’s Report. In in, continuing education he or she might addition to becoming a mini-expert, have received in order to remain current in counsel must meticulously analyze the his or her field, etc. If possible, the interview opposing party’s expert report before should be tape-recorded. This is important any decisions can be made as to whether in order to lock-in the expert to his or her to cross-examine the expert, and if so, to answers in case he or she testifies differently what extent. Unless counsel possesses at trial. As a matter of fairness, the expert adequate knowledge in the expert’s field, should be given a copy of the tape-recorded it is necessary to engage one’s own expert interview. to assist in deciphering the opposing party’s expert report. Counsel should ask his or her expert to go over all of the file, examine what 81  . CHECKLIST FOR Examination of experts, whether it is direct or cross-examination, is DIRECT, CROSS- an acquired skill. Counsel is only EXAMINATION limited by his or her commitment to knowledge, preparation and AND RE-DIRECT ingenuity. EXAMINATION During the trial, the Trial Chamber must Dissecting the Interview in Preparation for exercise reasonable control over the mode the Cross-Examination. After the interview, and order of the questioning of witnesses. counsel should consult once again with In exercising its authority, the Trial Chamber his or her expert to see whether there may forbid a question, or reject an answer is any material that might be useful for to a question already asked if it finds that it cross-examination. If something is worth is irrelevant or groundless to the case. drawing out on cross-examination, either to Understanding the fundamentals is essential. impeach or diminish the expert’s impact at The most basic skill is the ability to examine trial, counsel should ask his or her expert and oppose the examination of witnesses in to assist in drafting the series of questions the adversarial setting of the trial. (with anticipated answers). Draft the Cross-Examination from the Basic Guidelines when General to the Specific. In cross-examining Conducting Direct, Cross- an expert, it is best to start by drawing out Examination and Re-Direct any mistakes made by others, such as in the Examination collection of evidence, or any limitations • The purpose of any witness examination the expert might have had due to no fault is to elicit information. of his or her own. This area of the cross- • The basic format on direct examination examination is non-threatening, and is narrative / conversational dialogue, consequently, the expert is more likely to while on cross-examination it is be cooperative and in favor of shifting the interrogative dialogue. blame on others. The next area should be • The witness is probably insecure. to draw out any failures by the expert. It is He or she is appearing in a strange not unusual for an expert to limit the scope environment and is expected to perform of his or her work because of assumptions, under unfamiliar circumstances. lack of knowledge, laziness, etc. The whole • Questions, whether on direct or cross- purpose is to demonstrate that the expert’s examination, should be short, simple, opinion may be less then reliable. and understandable to the witness and the judge, because: o on direct examination the insecurity or anxieties of the witness will increase if he or she does not understand the question; o on cross-examination, complex or argumentative questions enable the 82 witness to evade the examiner; and  EVIDENCE & OBJECTIONS: DOMESTIC AND INTERNATIONAL STANDARDS

o it is imperative that the judge answering. understands the questions so that he • Objections to the form of a question or she can reasonably follow the line must be made before an answer is of questioning. given. If the question reveals that the • As a general proposition, counsel may answer sought will be irrelevant and not lead on direct examination except prejudicial, an objection must be made as to preliminary matters or to refresh immediately after the question is asked the recollection of the witness. Both by opposing counsel. The grounds of of these exceptions are within the Trial an objection should be succinctly and Chamber’s discretion. specifically stated. If the question does • On direct examination, leading not reveal the potential irrelevance questions and the perfunctory answers of the answer, but the answer given is they elicit are neither informative nor irrelevant, a prompt motion to disregard persuasive. the answer should be succinctly and • On direct examination, counsel should: specifically stated. o have the witness introduce himself or • Counsel should object to answers herself; that are unresponsive or contain o place the witness in the controversy objectionable matters. The examiner of the case, and ask the who, what, is entitled to not only object, but to where, when, why, how, and explain request the Trial Chamber to direct questions to elicit the information the the witness to listen to and answer the witness has to offer. questions. If an objection to the form • Repetitiousness is not persuasive and of the question is sustained, counsel should be avoided. should rephrase the question to cure • During cross-examination, counsel the improper form. Objections to the should lead the witness. It is imperative form of the question generally occur to control the witness on cross- when the question is leading on direct examination. examination, the witness is being asked to speculate, or the question is in the • If counsel knows that the cross- form of a hypothetical that presupposes examination will elicit unfavorable facts that are not in evidence. information, he or she should elicit it during the direct examination. As a • If an objection to the content of the general rule, it is always best to elicit answer (e.g., relevance, hearsay, etc.) all unfavorable information during as opposed to the form of the question direct examination, so as to avoid the is sustained (ruled in favor of the party impression of being evasive, and to objecting), then counsel should consider allow the witness to explain his or her the need for an “offer of proof.” An offer answers. of proof requires putting on the record the information deemed objectionable, • Counsel should not conduct cross- so as to give the Appeals Chamber the examination that does nothing other full opportunity to determine whether than afford the witness an opportunity the Trial Chamber erred in disregarding repeat his or her direct testimony. the proffered evidence. • Counsel must listen to the witness’s answer and not be thinking of the next (follow up) question while the witness is 83  MOTION PRACTICE Opening A short paragraph telling the court what it is that the defense The purposes for filing motions are to: counsel is requesting and why. It must be simple, direct and to the • get information during the evidentiary point hearing; • get a witness’s testimony on the Facts A short rendition of the pertinent record so that during the trial counsel facts that relate to the motion. can cross-examine the witness more For example, if defense counsel effectively; is trying to suppress a statement, the pertinent facts that relate • develop inconsistencies – the more to what happened after the information counsel elicits from a accused was detained /arrested. witness, the more opportunities for the witness to be mistaken or overstate Law List the Statutory Articles, Rules events; and relevant case law, Briefly • bolster the case and to assist the theory articulate the elements. of the case. For example, the accused Argument Incorporate the facts with the is innocent because the confession is law. Counsel must demonstrate false, resulting from police brutality, etc.; how, when the law is applied to and the given facts, the requested • assist at sentencing. outcome is mandated under the law. How to Determine What Motions Conclusion Counsel must tell the judge to File what it is that he or she wants. It Counsel must first know what his or her should be a brief paragraph. theory of the case is and have a trial strategy before he or she can determine what Example: motions to file. The trial strategy consists of: “The facts demonstrate that Accused • a theory of the case; X was questioned by the OTP outside • knowledge of how to deal with the the presence of defense counsel, opposing party’s evidence; and even after the Accused X expressly • knowledge of the evidence that counsel requested to consult with and have will or wishes to rely on at trial. the assistance of his defense counsel. Under Rule 63 (A) and Rule 92, such Note: The motions that counsel files must conduct by the OTP is impermissible be consistent with the theory of the case and unlawful. Therefore, the and trial strategy; they must unequivocally statement by Accused X which was advance the theory and strategy. elicited in a manner that is forbidden What Should a Motion Contain? by the Rules and Procedures of the Tribunal should be suppressed Three T’s: Tell them what you are going and should not be considered, to tell them; Tell them; and Tell whatsoever, by the Trial Chamber.” them what you told them. Title Page Name of case, Title of motion, e.g. Motion to Suppress 84 Statement  EVIDENCE & OBJECTIONS: DOMESTIC AND INTERNATIONAL STANDARDS

CLOSING ARGUMENT should be treated separately as a chapter to the closing argument / story. Every bit of Overview evidence that logically pertains to a point Closing argument is the last opportunity for must be listed. Counsel must establish counsel to present his or her position to the how the evidence supports the respective Trial Chamber: to demonstrate through the points being made, keeping in mind that facts, inferences and legal interpretations each point is inter-connected to the overall that different conclusions can be drawn theory of the case. from those suggested by the opposing Once counsel has made a point, he or party, thus requiring the Trial Chamber to she should not circle back to re-argue it. enter the desired judgement. The ultimate goal is to show how all these For a closing argument to be effective, it points together – the whole sum – proves must have a beginning, middle and an end. the theory of the case. It should be focused and well organized. When counsel completes his or her closing Since it is being delivered to a judge (or argument, he or she must end strong and panel of judges), it must be succinct. Every on a high note – which of course will require issue must be identified and analyzed by that he or she knows his or her ending so applying the law to the facts. All the issues as not to aimlessly wander about in circles that concern the Trial Chamber (REALITY) without purpose. must be considered and persuasively In delivering the closing statement, counsel addressed. must be persuasive and sincere. The defense The best way to present a closing argument counsel must exude belief in his client’s is by immediately focusing on the issues innocence. Counsel will be most persuasive before the Trial Chamber. Counsel should if he or she modulates his or her voice, e.g. emphasize what is in dispute, i.e., that which high, low, fast slow, pause, etc. Above all, the Trial Chamber must consider and decide. counsel should avoid lecturing the Trial By focusing on the relevant issues, counsel Chamber; rather, he or she should speak in is in a position to specifically address them a conversational tone, inviting the judges in the orderly fashion. through rhetorical devices to reason along The next step for counsel should be to focus with him or her. Personal attacks against the the judge on the law that must be reviewed opposing party, however inviting, should be and applied by enumerating the various avoided. elements to each count in the indictment. Through logic, passion, and Counsel should cogently and objectively command of the facts, issues and state the elements first, without presenting the law, the defense counsel will an argument. Once this is done, counsel is demonstrate belief in his client’s ready to begin articulating the argument, innocence. The defense counsel point by point, element by element. This should invite the Trial Chamber’s method will enable counsel to remain close scrutiny and attention, with organized and for the Trial Chamber to reason, common sense and respect, effortlessly follow along. to the strengths of the defense The points to be argued must be placed case and the weaknesses in the in the most persuasive order. The best prosecution’s case, but never through point possible (the central issue) should be disingenuousness and sycophantic the core of the argument. All other points obfuscation 85  A good closing argument is a flexible closing argument. Counsel should deliver his or her prepared outline of points (assuming he or she has successfully presented the evidence before the Trial Chamber) and then address each and every argument the opposing party has made during the trial or its closing argument. To enable counsel to do this, he or she must pay close attention and write down the particular arguments made by the opposing party. If counsel has properly brainstormed the case, he or she will have anticipated all of the possible counter arguments. Nothing heard from the opposing party should come as a surprise.

Conclusion Unless the defense counsel is able to deliver, in general, the prosecution’s closing argument at the start of his own case, he is not fully prepared for trial. The defense counsel should always remain respectful to the prosecution and judges. Shouting, jabbing fingers at the judges or acting casual, smug or arrogant can, and normally does, adversely impact on ones closing argument – irrespective of the strength of the evidence or eloquence of the argument.

86

Докази и приговори: Домашни и меѓународни стандарди Докази и приговори: Домашни и меѓународни стандарди  Авторски права 2016 Мисија на ОБСЕ во Скопје

Оваа публикација е достапна во електронска форма на веб-страницата на Мисијата на ОБСЕ во Скопје

CIP - Каталогизација во публикација Национална и универзитетска библиотека «Св. Климент Охридски», Скопје

347.94

ДОКАЗИ и приговори : домашни и меѓународни стандарди / [подготвил Michael G. Karnavas]. - Скопје : ОБСЕ, 2016. - 98 стр. ; 24 см

Содржи и: Анекс 1-2

ISBN 978-608-4788-09-6

а) Кривична постапка - Докази - Приговори COBISS.MK-ID 102098442

Публикувано од Мисија на ОБСЕ во Скопје бул. 8 Септември, бр. 16 1000 Скопје http://www.osce.org/skopje

Подготвил: Michael G. Karnavas

Печати: Polyesterday

Содржината на ова издание не секогаш ги одразува погледите или ставовите на Мисијата на ОБСЕ во Скопје. Мисијата се придржува до Одлуката PC.DEC/81 на 2 Постојаниот совет на ОБСЕ  Докази и приговори: Домашни и меѓународни стандарди

ПРЕДГОВОР

Новиот Закон за кривична постапка (понатаму во текстот: ЗКП) бара адвокатите на одбраната да бидат проактивни, особено во текот на главната расправа. Да се биде проактивен значи постојано да се внимава на основните доказни принципи. Ова е неопходно за да се презентираат убедливи и разумни аргументи за тоа зошто одделни докази треба да бидат одбиени или да им се посвети малку верба и зошто одделни докази треба да бидат допуштени особено доколку сите претходни услови се исполнети. Во текот на судењето овие аргументи, обично, се изнесуваат усно и се нарекуваат приговори. Овој материјал за доказите и за приговорите е подготвен со цел да ги запознае искусните адвокати, обучени во континенталното право, со основните начела кои се однесуваат на доказите и со доказните приговори.

Мајкл Г. Карнавас

3  Докази и приговори: Домашни и меѓународни стандарди

СОДРЖИНА Вовед 7 Докази 11 Основни доказни принципи 11 Доказен основ 12 Сведоци 17 Други доказни средства 25 Привилегии 30 Приговори 33 Општо за приговорите 33 Основни видови приговори 36 Повеќе зa oсновните видови приговори 39 Анекс 1 Примена на доказните принципи на ЗКП 51 Анекс 2 Основни акузаторни начела и вештини 67 Подготовка на случај – општ преглед 67 Листа за проверка при подготовка на случајот за судење 71 Ефикасна употреба на истражители 74 Воведен говор 75 Директно испитување 77 Вкрстено испитување 81 Дискредитирање 84 Испитување на вештаци 87 Листа за проверка за директно, вкрстено и дополнително испитување 90 Практика кај поднесување на писмена 92 Завршен збор 93

5 6  Докази и приговори: Домашни и меѓународни стандарди

Овие дополнителни алатки и модалитети

ВОВЕД го ставаат бранителот во позиција активно да учествува во текот на судењето. ЗКП e многу подинамичен во споредба со старата постапка каде што судијата ги одбираше и исцрпно ги сослушуваше Зошто пишан материјал за докази сведоците во исполнувањето на својата и приговори? Постапката во ЗКП обврска за утврдување на вистината. е хибридна, односно делумно Судијата и сега продолжува да биде инквизиторна, а делумно акузаторна. исклучиво одговорен за слободно Постапката е водена од странките при што оценување на доказите во согласност странките (обвинителството и одбраната) со своето разбирање на целиот случај, се вклучени во прибирањето на докази и истовремено имајќи в предвид дека во во подготовката на своите случаи. случај на сомневање во вината доказите Обвинителството самостојно избира треба да се оценат на начин поповолен кого да истражува, кого да обвинува, за обвинетиот. Меѓутоа, оваа нова кои докази да ги собере, начинот на кој динамична постапка бара бранителот да ги собира доказите, сведоците кои сака биде внимателен во текот на изведувањето да ги сослуша, кои обвиненија да ги на доказите. Од бранителот се бара да вклучи во обвинителниот акт и доказите вложува приговори на записник во врска кои ќе ги презентира на судење. Исто со квалитетот и со начинот на изведување така и одбраната е автономна при на доказите; па оттаму и потребата за спроведувањето на својата истрага, почитување на принципите на доказите односно при одлучувањето кои сведоци и на приговорите. да ги сослуша, кои докази да ги собере и Но ЗКП конкретно не ги определува кои сведоци и докази да ги презентира на доказните принципи, ниту пак дава судење. Судијата не е ниту активен како листа на приговори кои имплицитно во континенталното право, ниту пасивен може да се употребат во согласност со како во англосаксонскиот систем. мешовитата природа на постапката. Во текот на судската постапка од странките Според континенталното право сè што се очекува да ги изведат доказите преку е дозволено со закон или во постапката поставување прашања. Адвокатот на мора јасно да е наведено во законскиот одбраната (бранителот) веќе не седи текст. И покрај ваквите ограничувања пасивно слушајќи го судијата како го одредени доказни принципи се чинат спроведува испитувањето, чекајќи применливи или се вткаени во ЗКП, да праша едно или две прашања по овозможувајќи доволна основа за обвинителството и по испитувањето од вложување доказни приговори во текот страна на судијата. Сега од бранителот се на разни фази од постапката; оттаму и очекува да го ангажира сведокот: преку потребата од овој материјал за докази вкрстено испитување на сведоците на и приговори. Мора да се напомене дека обвинителството (главно преку сугестивни доказните принципи не го ограничуваат прашања) и преку директно испитување судот во слободната оценка на доказите на сведоците на одбраната (исклучиво и во утврдувањето на фактите. преку отворени прашања, освен ако сведокот не е прогласен за непријателски). 7 Должности кои треба да се истакнат: вложи жалба постојат тогаш кога тие се должно внимание и документирање на забележани во списите. Неуспешното грешките во записник заради вложување прибележување на грешките во списите жалба. Концептот на должно внимание се на клиентот може да му оневозможи однесува на обврската што бранителите укинување осудителна пресуда или ја имаат кон своите клиенти. Ова особено потврдување на ослободителна пресуда. е важно во кривичната постапка каде Познатата изрека гласи: „Господ можеби што бранителот има постојана обврска знае, но списите треба да покажат.“ на клиентот да му овозможи целосно Списите започнуваат да се водат од уживање на сите загарантирани права самиот почеток на истражните дејства на правично судење. Способноста на и се водат сè до донесувањето на бранителот да ја исполни обврската конечната пресуда. Секакво дополнување за должно внимание е пресудна за во списите мора да биде направено ефективно правно застапување на навремено. Ова значи документирање на клиентот. доказите во моментот на дознавањето за Документирањето/прибележувањето нив, поднесување навремени поднесоци на грешките кои ќе се појават во текот и вложување навремени приговори. на судењето заради вложување жалба При документирањето основно правило е една од најважните должности на е бранителот да му каже на судијата што бранителот. Грешките се документираат/ всушност сака, односно зошто смета дека се бележат со помош на водење детални има право на нешто и тоа нешто да го списи на предметот. Сè што се случува во каже на доволно јасен начин за да може текот на постапката, од истрагата па сè до да го разбере судијата и навремено да конечната пресуда, се прибележува. Таа постапи. Улогата на судијата во текот на евиденција ги содржи сите поднесоци судењето е да ја спроведува правдата. (барања, одговори итн.), судски одлуки Еден од начините за да се постигне ова (наредби, решенија и пресуди), рочишта, е преку насочување на текот на доказите самото судење (транскрипти), сите со цел да се овозможи вистината да материјали допуштени како доказ како излезе на виделина (онолку колку што и сите материјали кои се сметаат за е тоа можно). Судиите претседаваат со недопуштени. судењето со цел да обезбедат правични, За да има запис бранителот мора искрени и веродостојни докази и искази да спроведе детална истрага при со помош на кои може да се реши случајот. собирањето докази (и правилно да ги Следствено, при покренувањето на какви собере), да ги поднесе сите потребни било прашања поврзани со доказите писмени и усни поднесоци поврзани главниот аргумент на бранителот секогаш со законот и фактите и благовремено и мора да се однесува на тоа дека ќе биде доследно да ги поднесе сите релевантни праведно или дека ќе биде неправедно доказни приговори. Со запис во кој доколку судот прифати или не прифати се содржани сите грешки во текот на одреден доказ. претходната постапка и за време на Некои воведни напомени за доказите судењето бранителот едноставно би и за приговорите. Доказно право се можел да го воскресне случајот на правилата и принципите кои се користат својот клиент во жалбената постапка. за докажување на фактите во правните Грешките поради кои евентуално ќе се постапки. Со други зборови, кои докази  Докази и приговори: Домашни и меѓународни стандарди

се земаат предвид од страна на судот во се дозволи. Со други зборови, судијата одлучувањето за фактите на случајот, т.е. треба да го дозволи секој релевантен кои докази се дозволени, а кои докази доказ кој се смета дека има доказна треба да бидат исклучени. вредност и да ги исклучи доказите чија доказна вредност е значително помала Претпоставката на невиност и товарот од потребата да се обезбеди фер судење. на обвинителството за докажување вина Пример за исклучување докази заради се призмата низ која треба да се гледаат обезбедување правично и фер судење е прашањата за дозволеност на доказите кога до доказите се дошло со методи кои во системот на слободна оценка на фрлаат значителен сомнеж врз нивната доказите. Обвинетиот има право на веродостојност или доколку би било претпоставка на невиност. Ваквата неетички тие да се допуштат бидејќи претпоставка товарот на докажување сериозно би му наштетиле на интегритетот на вината го става на обвинителството на постапката (на пример, докази добиени преку докажување, надвор од разумно со мачење). сомневање, на постоењето на сите материјални факти и околности за Овој материјал е структуриран така што кривичните дела за кои се гони и на ги опфаќа основните доказни принципи кривичната одговорност на обвинетиот. кои се применуваат во акузаторните постапки. Имајќи ги предвид ваквите Во одлучувањето дали обвинителството принципи, материјалот понатаму ги ја утврдило вината на обвинетиот надвор разгледува и најчестите приговори – од разумно сомневање за секоја основа дури и ако не се применливи според од обвинителниот акт, судијата треба домашниот ЗКП. Целта е да се презентира да земе предвид дали има некое друго разнообразноста на постоечките доказни разумно оправдување кое би произлегло приговори за подобро да се разберат од доказите освен вината на обвинетиот. основните доказни принципи. За таа Секоја несигурност/двосмисленост треба цел ќе бидат анализирани и членови да се реши во корист на обвинетиот. од ЗКП за да се види кои приговори се Судскиот совет мора да го ослободи предвидени и се применливи според ЗКП обвинетиот доколку може да се извлече и пред домашните судови - дури и ако не друг разумен заклучок од доказите се јасно наведени во ЗКП. кој би посочил на непостоење вина кај обвинетиот. Значењето на ова прашање ќе се види при разгледувањето на прилично широката употреба на индиректните докази и на заклучоците кои произлегуваат од нив. Основниот тест за допуштеност е доказот да биде релевантен и да има доказна вредност иако при оценувањето на доказите и колку тежина ќе им се даде ним, важна улога играат и автентичноста и веродостојноста. Но, доколку доказната вредност на доказот е значително помала од потребата да се обезбеди правично 9 судење, тогаш доказот не би требало да 10  Докази и приговори: Домашни и меѓународни стандарди

расправа. На пример, сведокот сведочи

ДОКАЗИ дека го видел X како го удира Y. Посредни (индиректни) докази. Посредните докази, уште познати и како индиректни докази, се докази за околностите на случајот од кои може ОСНОВНИ ДОКАЗНИ да се извлече некој факт. На пример, X сведочи дека кога излегол од својата куќа ПРИНЦИПИ забележал дека улиците се влажни. Ова е индиректен доказ дека можеби врнело Видови докази и допуштеност додека X бил внатре во куќата. Тука може Доказните средства може да бидат во да има и друго објаснување, на пример најразлична форма и облици. Основни дека улиците биле влажни затоа што биле видови доказни средства се: чистени.

- Документарни докази Посредните докази не се помалку • слики важни од директните докази, но • дијаграми зависи од јачината на посредниот • писмени изјави доказ, другите релевантни докази и • документи постоењето или непостоењето на други можни објаснувања. Судот не треба - Сведочења да извлекува заклучоци врз основа на • усни сведочења (сведоци/вештаци) претпоставки. Иако вината на обвинетиот • писмени искази (сведоци/вештаци) може да зависи од конкретен факт кој се докажува како комбинација на посредни - Демонстративни докази докази, таквиот заклучок мора да биде • експерименти единствениот разумен заклучок. • реконструкции Иако доказите за повеќе различни • симулации околности кои во комбинација може да • компјутерски докази посочуваат на постоење на некој факт • илустративни докази од кој зависи вината на обвинетиот бидејќи обично постојат во таква - Фактички докази комбинација само поради постоењето Директни (непосредни) докази. на тој факт, таквиот заклучок мора да Директните докази се јасни докази биде единствениот разумен заклучок. за фактите. За нив не е потребно Бранителот треба да го земе предвид дополнително да се докажува нивното ова како важен фактор при прибирањето постоење. Така е кога сведокот сведочи докази; фактор кој ќе стане особено за работа за која тврди дека има лично релевантен при заклучокот за предметот познавање како резултат на искуство или кога ќе дојде време да се расправа за како очевидец на настан. Директните фактите во завршниот збор, познато како докази може да се состојат од сведочење сумирање. на сведок кој слушнал зборови или При евидентирањето/документирањето набљудувал дејствија кои се однесуваат за евентуално вложување жалба против на некое прашање што е предмет на заклучок со кој се утврдува постоење 11  факт од кој зависи вината на обвинетиот, бранителот треба да има предвид дека ДОКАЗЕН ОСНОВ прашањето за апелациониот суд ќе биде: Пред доказното средство - во форма на дали било разумно судијата да ги исклучи сведочење, предмет, документ итн. - да или да ги игнорира другите размислувања се изведе и да може да се употреби при кои водат кон заклучок дека тој елемент утврдување на факт важен за исходот на на кривичното дело не бил докажан. Па случајот, се презентира доказен основ. така, што се однесува до напаѓањето Овој прелиминарен доказ е неопходен на заклучоците до кои би дошло за да покаже дека доказот е автентичен, обвинителството преку посредни докази, веродостоен (точен, вистинит) и истрагата на одбраната би требало да се релевантен. Видот на т.н. прелиминарни фокусира на докази кои би помогнале во докази потребни за да се заснова изнаоѓање алтернативни, прифатливи, правилен доказен основ зависи од објаснувања наспроти оние понудени формата и од видот на понудениот доказ. од обвинителството. Ова не значи дека Доколку не постои валиден доказен одбраната треба да го преземе товарот основ може да се вложи приговор. на докажување. Докази за позадината на случајот. Доказите се допуштени кога се: Доказите за позадината на случајот a) РЕЛЕВАНТНИ – докази кои може да му бидат од помош на судот постоењето на некој факт или во определувањето на контекстот во кој последица го прават повеќе или се случил настанот. Обично ова не се помалку веројатно отколку без тие оспорува но не секогаш. Сè зависи од докази. околностите и од причината поради кои б) АВТЕНТИЧНИ – прашањето или се бара прифаќање на овие докази. предметот се токму онакви какви што се тврди дека се. На пример: ножот, пиштолот, видеото итн. в) ВЕРОДОСТОЈНИ – доказот е во иста состојба како и кога бил употребен или пронајден; т.е. не бил употребуван или изменуван или пак заснован на (не)поткрепени гласини.

Сите три критериуми мора да бидат исполнети пред еден доказ да се допушти и да се изведе како доказ за разгледување од страна на судијата. Се разбира, штом судијата одлучи дека доказот може да се изведе, судијата е тој кој ќе треба да процени колкава важност ќе му даде на таквиот доказ. За секој предложен доказ предлагачот ќе треба да ги задоволи сите три критериуми преку поставување доказен 12 основ потребен за негово прифаќање  Докази и приговори: Домашни и меѓународни стандарди

како доказ, на пример преку сведочење концизно да му предочи на судот зошто на еден или повеќе сведоци. сведочењето е нерелевантно и да истакне колку би било неправедно доколку судот се Релевантноста ја опишува врската помеѓу потпре на таков доказ. Со ваков аргумент доказното средство и она што со тоа бранителот го повикува обвинителството доказно средство треба да се докаже. на одговор. Ако доказот навистина е Релевантниот доказ го прави повеќе прејудицирачки (создава предрасуди) или помалку веројатно постоењето на и нема вистинска доказна вредност, решавачките факти (фактите значајни за обвинителството ќе има потешкотии да прашањата за кои се расправа) отколку одговори. Бранителот (приговарачот) без тој доказ. секогаш мора да бара да го има последниот збор, т.е. да го побие одговорот на • Дали доказот оди во прилог на обвинителството по приговорот. Во текот истрагата? на таквата конфронтација за побивање • Дали оди во прилог на решавање на аргументите на бранителот, ако на случајот? обвинителството не успеало да докаже • Дали доказот ги расветлува овие дека доказот е веродостоен, автентичен прашања? и релевантен, бранителот ќе му посочи • Дали постоењето на некој на судот дека таквиот неуспех всушност материјален или последичен факт значи одобрување или признавање од е повеќе или помалку веројатен страна на обвинителството дека доказот отколку без доказот? нема вредност (нема тежина) за исходот на случајот. По правило, релевантниот доказ е Примери за поставување на дозволен доказ освен ако постои опасност доказен основ: истиот да предизвика неправични ФОТОГРАФИЈА (го претставува предрасуди што ја надминуваат неговата местото во времето кога се случил релевантност, или доколку доказот е инцидентот, вистинска, точна, збунувачки или наведувачки. Тоа значи правична) дека во допуштањето на доказите судот утврдува дали доказот е: 1) автентичен; 2) ГЛАС (претходно препознавање релевантен; 3) веродостоен; но и дали е на гласот, способност за слушање, 4) прејудицирачки (создава предрасуди). препознаен глас) Ако прејудицирачкиот карактер на ФИЗИЧКИ ДОКАЗ (лицето го доказот (доказот создава предрасуди) препознава предметот, предметот е значително ја надминува неговата во иста состојба, неизменет) доказна вредност, тогаш исклучувањето/ одбивањето на доказот е дискреционо Добро позната и често користена изрека право на судијата. во судењата и од обвинителите и од Откако доказот ќе биде слушнат, речиси бранителите е дека „доказите никогаш е невозможно таквото сведочење да се не лажат“. Во голема мера оваа изрека избрише од сеќавањето на судиите. Не е точна со оглед дека доказите кои се може да се однесуваме како „ѕвончето правилно собрани, чувани и анализирани, воопшто да не заѕвонило“. Сепак, кога ќе бидат презентирани на суд задолжително е бранителот јасно и значително може да придонесат за исходот 13  на предметот. Оттука, запознавањето со »»Доказното средство се дава на точните, ефикасни и законски методи и прибележување кај записничарот постапки за постапување со опипливи заради идентификација. Бранителот докази е од незаменлива важност за може да ги даде своите доказни бранителот. средства на прибележување пред судењето по редоследот по Чеклиста за изведување на кој планира да ги изведува. Ако доказ доказното средство се прибележува Пред да се изведе физички доказ на судење предлагачот прво мора да бранителот треба да го направи следново: бара дозвола од судот, на пример: • Почитуван судија, може ли овој »»Да ѝ го покаже предметот(ите) на пиштол или документ итн. да спротивната страна; биде прибележан како доказно »»Да побара дозвола од судијата средство број 5 заради негова предметот(ите) да му бидат покажани идентификација. Прибележувањето на сведокот; е особено важно за да се води »»Да праша: евиденција за приложеното доказно • дали сведокот ги препознава, средство. • што препознава сведокот (што е тоа), »»Откако доказното средство е • како ги препознава, прибележано за идентификација • дали е вистинско, точно и добро бранителот го именува во согласност претставувањето на она што доказот со идентификуваното, на пример, цели да го претстави. доказно средство на одбраната број 5 заради идентификација. Фактот што Сè додека не се постави добар доказен е прибележано за идентификација основ на сведокот не треба да му се не значи дека условите за негово дозволи да сведочи за конкретниот прифаќање како доказ пред судот физички доказ имајќи во предвид дека: биле исполнети. Сепак, важно е Прво, сведокот мора да е компетентен да се посочи доказното средство да сведочи за доказот откако ќе го во согласност со идентификацијата препознае, заради јасност на записникот во однос на тоа кои докази биле идентификувани Второ, доказот треба да биде неизменет, при давањето на исказот. Записникот Трето, тој треба да биде релевантен. треба да биде јасен без разлика дали обвинителството, сведокот или Сè додека не се постигне ова судијата се повикуваат на доказното обвинителот/бранителот треба да средство. приговара и да ја присили спротивната »»Следниот чекор е презентирање на страна да го презентира доказниот доказниот основ. Наједноставниот основ. Кога не може да се постави добар начин е следниов: основ, следниот чекор е да се побара од • Бранителот треба да ги извлече од судот да го одбие конкретниот доказ. сведокот, кој е повикан да сведочи за Поставување доказен основ автентичноста, потребните факти кои (илустрација) : укажуваат дека тој/таа е квалификуван »»Се избира сведок(ци) потребен за да сведочи за автентичноста на 14 презентирање на доказен основ. доказното средство.  Докази и приговори: Домашни и меѓународни стандарди

• Бранителот треба да побара од и точно го претставува она што цели сведокот да го идентификува да го претстави. Во зависност од целта доказното средство. за која се нуди, бранителот мора да • Откако доказното средство е биде внимателен и да се увери дека идентификувано, од сведокот треба доказното средство не е лажно. На да се побара да го прегледа и да пример, ако доказното средство е го извести судот дали доказното фотографија, а централното прашање средство се наоѓа во истата состојба е утврдување на веродостојноста на како и претходно (кога предметот исказот на очевидец, фотографијата бил виден, користен и сл.). Ова е може да биде правична и точна само неопходно со цел да се утврди дали ако била сликана под истите светла, доказното средство е веродостојно. истиот агол итн. • Синџир на владение. Во некои • Кога од повеќе сведоци се бара да ја случаи може да биде неопходно да потврдат автентичноста на доказното се презентира синџирот на владение средство или да ја потврдат неговата на доказното средство т.е. дека тоа веродостојност (на пр. при синџир не било изменето иако поминало на владение), доказното средство низ рацете на повеќе луѓе. Во вакви може да се користи откако ќе се околности може да биде неопходно презентираат и ќе се поврзат секој сведок поединечно да се повика сите. Ова се постигнува така што да сведочи. Ова е потребно кога во бранителот го известува судот за кривичното дело постои оружје или другите сведоци кои ќе сведочат инструмент кој бил користен и кога и поднесува краток синопсис за вештаците го тестирале и сведочат за тоа како секој сведок ќе ги исполни тоа. Се смета дека ако со доказното другите предуслови. Се разбира, ако средство било постапувано бранителот не успее да ги задоволи неправилно, без разлика од кои овие предуслови, судијата ќе нема причини, резултатите од извршените друг избор освен да го одбие доказот тестови може да бидат погрешни или и евентуалното поврзано сведочење. неверодостојни. Сепак, може да има »»Откако бранителот ќе го постави и рационално објаснување кое ги доказниот основ, тој треба да го оправдува причините за промената приложи доказното средство како во состојбата на доказот, како и доказ. Ако судот е задоволен, причините зошто таквата промена не доказното средство веќе нема да се влијае врз квалитетот на доказот. смета за доказно средство заради • Може да биде неопходно да се идентификација, туку едноставно презентира и прашањето на за доказно средство. На пример, релевантноста; т.е. зошто доказното доказното средство бр. 1 за средство е важно за случајот. идентификација станува доказно • Кога доказното средство не е самото средство на одбраната бр. 1 и оттогаш доказно средство (на пр. копија) или па сè до крајот на судењето треба да кога е фотографија од место, табела биде означувано во согласност со итн., и се користи за демонстрација/ внесеното во записникот. илустрација, бранителот мора да извлече од сведокот исказ кој утврдува дека материјалот правично 15  Допуштеност наспроти Поднесоци пред судење со цел „тежина“ ограничување на доказите Судијата пред сѐ одлучува дали доказот Често се прават писмени поднесоци е доволно релевантен за да се смета за да ја ограничат допуштеноста за дозволен, за што користи генерално на предложените докази кога тие низок праг. Потоа, обично на крајот на не ги исполнуваат критериумите за постапката, откако ќе ги слушне и ќе ги релевантност, веродостојност или разгледа сите докази, судијата одлучува автентичност или, пак, поради некои колку доказот вреди (тежината на доказот други причини. (Овој вид поднесок и неговата вредност) за утврдување е познат под името motion in limine.) на фактите од кои ќе произлезат Доколку таквиот поднесок се прифати, заклучоците во врска со законот и во може да резултира со одбивање врска со конечната одлука. Доказот, како предложени докази како и со забрана целина, треба да го задоволи товарот на за поставување сугестивни прашања и приложување за одредено прашање да прашања со кои се прејудуцира. Со други биде земено во предвид од страна на зборови, може да ја ограничи областа на одлучувачот за фактите, што е обврска на вкрстеното испитување на предложениот странката. Сепак, секој доказ треба само сведок. да потпомогне на случајот, односно, не Доколку поднесокот се одбие како е неопходно да се добие случајот преку „предвремен“, подоцна тој може да се секој поединечен сведок, туку секое трансформира во приговор во текот на сведочење дискретно треба да оди во судењето за недопуштеност на доказот прилог на случајот. или на конкретното прашање. Со помош Општопознати факти на други докази во текот на судењето може исто така да се обелоденат факти Некои факти се толку ноторни и добро кои ја поткрепуваат недопуштеноста на познати така што не може да подлегнат одреден доказ. под знак прашање. Во интерес на судската економичност, судијата може да ги прифати овие факти релевантни за случајот како општопознати доколку таквото прифаќање не ги прекршува основните права на обвинетиот за фер судење.

Договорени факти Во текот на постапката спротивставените странки може да дојдат до договор за прашања поврзани со фактите и со правото. Тоа се договорени факти. Тие заштедуваат време и го намалуваат обемот на работа на судијата. Договорот мора да е доброволен и се однесува само на странките кои се согласиле на него. 16  Докази и приговори: Домашни и меѓународни стандарди

СВЕДОЦИ сведочи: „Обвинителството сугерира одговорот и на сведокот не го

му е дозволено сам да го развие своето Лицето што се јавува во својство на сведочење”. сведок мора да поседува лично знаење за она за што сведочи. На пример, Усни сведоци лицето треба: Начелото на усност се темели на • да е очевидец, сведочење во живо, во судот, каде • да слушнало за она за што сведочи што обвинетиот има полно право да и што било кажано од страна на друг го конфронтира таквото сведочење. сведок/обвинет, За утврдување на веродостојноста на • да не се потпира на она што го сведочењето не е доволно сведокот слушнало од некој друг. искрено да посведочи. Најважниот основ за прифаќање на доказот почива на тоа Секој сведок може да биде дискредитиран. дали доказот е објективно веродостоен. Веродостојноста на сведокот може да се Во утврдувањето на кредибилитетот на напаѓа или да се поддржува со сведок кој усниот сведок, судскиот совет го зема ќе даде мислење или ќе посведочи за предвид однесувањето на сведокот, угледот на друг сведок. Бранителот може постапувањето, карактерот, способноста да понуди сведочење за искреноста да се присети на доказите и евентуалната ако, на пример, искреноста на сведокот пристрасност или интерес. Други на одбраната била нападната или релевантни согледувања за судскиот оспорена. При испитувањето судот ги совет се веројатноста, доследноста и користи своите овластувања со цел да други одлики на доказот на сведокот, дозволи испитување и презентирање вклучително и поткрепата од другите доказни средства за да се дојде до докази и околностите на случајот. Од вистината. За таа цел сведокот не смее судијата се очекува да ги земе предвид вкрстено да се испита пред да му биде евентуалните недоследности помеѓу дадена можноста да обезбеди доказ усните докази дадени на главната преку директно сведочење. Бидејќи расправа и исказите дадени претходно наведувачките прашања се сугестивни кои биле допуштени да се искористат како по природа, сведокот треба да има доказ во текот на главната расправа. можност да го каже своето видување за настаните пред спротивната страна или Соработници на правдата судот да му постави прашања. Страната (сообвинети) која го предлага сведокот е одговорна за Бранителот треба да обрне особено извлекување на исказот преку директно внимание на соработниците на правдата испитување. Следствено, бранителот (сообвинети). При оценувањето на секогаш треба да приговара ако доказите од ваквите сведоци или обвинителството се обиде да го испита сообвинети кои се изјасниле за својот сведок со наведувачки прашања виновни, судијата би требало да ја земе т.е. прашања кои го сугерираат одговорот предвид можната корист која тие би ја без да му даде можност на сведокот да добиле, како на пример, преку доказ за даде наративен одговор на отворено намалување на основите за кривично прашање. Овде бранителот треба да гонење, откажување од обвинението вложи приговор дека обвинителството 17 или докази за олеснителни околности  при одмерување на казната. Понатаму, Компетентност/способност на при оценувањето на нивното сведочење сведокот судијата би требало да го земе предвид Компетентноста на сведокот се однесува и постапувањето на обвинителството на квалификуваноста на сведокот да при добивањето на доказите од ваквиот сведочи. сведок (сообвинет). Спогодувањата се неспорно релевантни. Секој пропуст »»Интелектуална способност. на обвинителството да го евидентира Сведокот мора да поседува испрашувањето или да обезбеди стандардна способност да восприема, дословен записник додека преговарал со да набљудува, да се присетува и да соработникот на правдата (сообвинетиот) раскажува настани. ѝ оневозможува на одбраната да »»Морална способност. Сведокот мора го оспори она што евентуално му да има способност да ја разбира било откриено на соработникот на должноста искрено да сведочи под правдата, обвинетиот, со оглед на заклетва. фактите кои обвинителството целело да »»Способност да комуницира. Сведокот ги потврди: па пр. телеграфирање на мора да биде способен ефективно да информациите кои сакало да ги чуе, ги пренесе своите забележувања и а кои би ги пополниле празнините во согледувања. случајот на обвинителството, наспроти »»Познавање на материјата. Сведокот слободно раскажување. Случаите мора да биде способен да сведочи кога обвинителството го испрашува за материјата што е предмет на соработникот на правдата/обвинетиот сведочење. Ова се однесува и на со цел да ја дознае „вистината“ и сведоците и на вештаците. Сведоците секое друго сомнително однесување не може да сведочат за работи кои не на обвинителството кое ги открива ги познаваат. начинот, средствата или мотивите »»Способност на детето. Децата на обвинителството да отстапи од под одредена возраст ја немаат правичните и етички постапки во соодветната интелектуална добивање информации од соработник способност да сведочат. на правдата/обвинет кој се изјаснил за »»Способност на постаро лице. виновен поради претходно спогодување Постарите лица над одредена со обвинителството, се подеднакво возраст може да немаат соодветна важни и може да бидат добра основа за интелектуална способност да дискредитација. сведочат. »»Привилегии. Одредени привилегии (види подолу) може да го ослободат сведокот од должноста за сведочење. На пример, сопругата не мора да сведочи против својот сопруг, или, по правило, адвокатите не може да сведочат против своите клиенти, а верските лидери не може да сведочат против членовите на нивните верски групи. 18  Докази и приговори: Домашни и меѓународни стандарди

»»Способност на судијата. Судиите не Евидентирање на сеќавање може да бидат сведоци во случајот. Доколку сведокот, откако ќе го прегледа Судиите не може да сведочат за она исказот, и понатаму не се сеќава што го знаат, туку мора да се повикаат на настаните, со дозвола од судот, на доказите внесени во записникот испитувачот ќе побара претходниот од главната расправа. Судиите имаат исказ од сведокот да биде прочитан авторитет да ги коментираат доказите. пред судот за да влезе во записникот. Меѓутоа, постојат ограничувања. Ова се нарекува „евидентирање на Судиите не смеат да ја преземат сеќавањето“. Исказот треба да биде улогата на сведок или на адвокат. обележан и внесен во списите како Судијата може да ги анализира и да доказ. Испитувачот уште еднаш ќе треба ги испитува доказите, но не смее да да му ги постави прашањата на сведокот ги искривува или да им придодава со кои треба да утврди дека во времето нешто. на давање на исказот сведокот добро Освежување на меморијата на се сеќавал на настанот и дал вистинити, сведокот точни и целосни информации: Често се случува сведокот да се појави на - сведокот порано имал лично суд и да не може да се сети на настаните познавање за она што е внесено во кои претходно ги изнел при претходното писмениот исказ, испитување. Во ваков случај, испитувачот - исказот бил или подготвен или (обвинителот или бранителот) може да прифатен од сведокот, му го освежи сеќавањето на сведокот, - исказот бил даден во време кога наведувајќи го да потврди дека: настанот бил свеж во меморијата на сведокот, »»претходно се сеќавал на настаните, - сведокот може да потврди дека »»дал исказ, исказот бил вистинит во моментот »»кога го дал исказот, настаните му биле кога бил даден. појасни во сеќавањето, »»преку посочување на исказот, Кога сведокот дава мислење неговото сеќавање може да се освежи. По правило, секој сведок може да даде мислење доколку тоа се заснова на Откако испитувачот ќе добие дозвола негово запазување и е релевантно во од судот на сведокот да му ја предочи однос на некој факт. Важно е да се има неговата претходна изјава, тој најпрво предвид дека сведокот мора да биде треба да му го даде исказот на сведокот способен за такво сведочење пред да да го прочита. Испитувачот тогаш треба даде „мислење”. На пример, сведокот кој да го праша сведокот дали откако ја набљудува лице како го држи својот стомак прочитал изјавата, тој е во можност да ги не е компетентен да дава медицински одговори прашањата. Доколку сведокот исказ во однос на здравствената состојба се присети на она што претходно го на тоа лице (т.е. дека лицето го држело кажал, бранителот може да продолжи со својот стомак бидејќи имало труење од испитување на сведокот. Освежувањето храна). на меморијата на сведокот може да се направи и при директно и при вкрстено испитување. 19  Изолирање Кредибилитет на сведокот Со цел да се спречи евентуално влијание Дискредитација. При дискредитирањето врз сведочењето на сведокот, другите на сведокот можеби ќе биде потребно сведоци треба да се отстранат од бранителот да му ја предочи теоријата судницата додека сведокот сведочи. Исто на одбраната која е во спротивност со така, сведокот не смее да го поврзува исказот на сведокот. Едноставно, доколку своето сведочење со она на другите бранителот во текот на вкрстеното сведоци и со она што се случило во испитување располага со информации судницата. Дали сведокот може да остане кои ја доведуваат во прашање во судницата по сведочењето зависи од вистинитоста или точноста на исказот на тоа дали повторно ќе сведочи подоцна. сведокот во однос на некое релевантно прашање или прашање за кое сведокот Инструирање на сведок сведочи, бранителот кој го спроведува Важен дел од подготовката за судење е вкрстеното испитување од причини на помошта што треба да му се укаже на правичност мора да го конфронтира сведокот пред сведочењето, но само сведокот со таквите информации за кога тоа е дозволено. Бранителот може да му даде на сведокот можност да да го подготви сведокот давајќи му општ одговори. Доколку бранителот не го преглед на судската постапка, основните стори тоа судијата може да одбие или теми за дискусија и начинот на кој сведокот да даде помала тежина на доказот кој треба да ги дава одговорите (на пример, бранителот подоцна ќе сака да го воведе одговарај со „да“ и „не“ или раскажувај). за да го дискредитира тој сведок. Затоа, Сепак, сведокот мора да сведочи за при собирањето на доказите е важно своите искуства и запазувања. Адвокатот да се идентификуваат областите за не смее да му кажува на сведокот што да дискредитација на одредени сведоци и зборува. ако бранителот дојде до такви докази тој мора да го соочи сведокот со нив. За целите на дискредитацијата мали Преку дискредитацијата бранителот противречности во сведочењето го напаѓа кредибилитетот на на сведокот ќе бидат недоволни. сведокот и се обидува да утврди: Следствено, важно е при обидот за дискредитација да се одберат прашања - пристрасност или интерес кои се битни и колку што е можно - претходна осудуваност подиректно поврзани со суштината - претходни лоши дела на случајот или со кредибилитетот на - предрасуди сведокот. Ако судијата не е задоволен со - недоследности во исказите веродостојноста на сведокот, веројатно - слабо сеќавање неговото сведочење ќе го земе предвид - несоодветни запазувања со претпазливост и генерално само ако е - неточно сеќавање за настаните поткрепено со други докази. Се разбира, - противречности со исказ на друг судиите секогаш треба да ја разрешат сведок или со физички доказ евентуалната двосмисленост во корист на обвинетиот. Иако исказот на сведокот за некој релевантен факт може нема да има 20 потреба од поткрепа, бранителот треба  Докази и приговори: Домашни и меѓународни стандарди

да бара таквиот доказ внимателно да се би имало три фази: а) поткрепување на разгледа, наведувајќи дека во интерес сведочење пред негова дискредитација; на правичноста кон обвинетиот судијата б) дискредитација; в) рехабилитација по не треба да се потпира единствено на обид за дискредитација. По правило, непоткрепени докази при осуда. поткрепувањето на сведочењето пред дискредитација е забрането. Логично е да Сведочењата со кои се изнесуваат се поддржи кредибилитетот на сведокот мислења или информции за нечиј углед преку докази во форма на претходни може да укажат на неискреност на доследни искази, мислење за сведок некој сведок. Пред да бидат дозволени или сведочење за угледот на сведокот сведочења за угледот мора да постои во заедницата, но таквата поддршка е доказен основ кој ќе покаже дека оној кој дозволена само откако искреноста на сведочи е запознаен со угледот на оној сведокот ќе биде нападната. Условот за кој сведочи во рамките на заедницата. кој бара доказот да биде релевантен Доказниот основ за сведочењата со кои се ја поддржува забраната за поткрепа изнесуваат мислења повеќе се фокусира на докази; ако спротивната страна не на личните врски за карактерните го напаѓа сведокот, поткрепувањето е особини кои сведокот ги има со сведокот губење време. за кого дава мислење отколку за неговите контакти со заедницата. Рехабилитација.Откако ќе биде нападнат Пример: искрениот карактер на сведокот, доказите [Сведокот A сведочел, но не бил со кои се изнесуваат мислења или испрашуван вкрстено. Сведокот информации за угледот, кои имаат цел да Б сега сведочи за да го поддржи покажат дека сведокот сепак има добар кредибилитетот на А]. „Сведок Б, и искрен карактер, ќе бидат дозволени. знаете ли дали сведокот А е искрен Главното прашање е да се утврди кои и доверлив?“ видови на дискредитација се всушност „напади“ на карактерот и следствено го овозможуваат правото на рехабилитација [Приговор] „Приговор, ова е обид преку докази со кои би се поткрепила да се поткрепи кредибилитетот искреноста на сведокот. на сведок кој сè уште не бил Поткрепување. По дискредитирањето, дискредитиран.“ доказите со коишто ќе се поврати кредибилитетот на сведокот може да претставуваат вистинска рехабилитација. [Одлука] „Се прифаќа.“ Но само по себе вкрстеното испитување не дозволува воведување докази кои ќе ја поддржат искреноста на сведочењето Вештаци на сведокот. Рехабилитацијата е форма Сведокот со посебно знаење, обука на сведочење за искреноста на сведокот или искуство, чија цел е да му помогне која е дозволена само откако бил оспорен на судот да ги разбере доказите или искрениот карактер на тој сведок, но не и да утврди некој спорен факт, се смета за поткрепување. за стручен сведок т.е. вештак. Ваквите Ако се анализира нечиј кредибилитет, тоа сведоци поседуваат поголемо знаење од 21  обичните лаици и нивното секојдневно важност за решавање на случајот. искуство. Вештаците се користат со цел »»Одлука за квалификациите на да се примени нивното специјализирано вештакот. Вештакот му е предложен знаење за фактите во случајот и да му на судот како лице стручно во овозможат на судијата подобро да го својата област, кое во текот на утврди или да го разбере оспореното директното испитување покажало прашање. По правило, во земјите дека го има потребното образовно со англосаксонско право, страните или професионално искуство. сами одбираат вештаци кои потоа се Дополнително, се доставува потврда квалификуваат како вештаци од страна на дека тој е овластен вештак (или би судот пред воопшто да дадат било каков требало да е) и дека стручното знаење суштински доказ. Ова е во спротивност со и мислење, проверено со претходни практиката во земјите со континентално тестови, испити итн. е релевантно за право каде што експертите претходно спорното прашање или факт. се квалификувани и се на судската листа »»Основ за мислењето. Вештакот на вештаци од каде што страните го ги изнесува фактите кои му биле одбираат вештакот. презентирани, односно евентуалните испитувања кои самиот ги вршел, Пред едно лице да биде овластено основот за спроведување на тие за вештак, најпрво треба да ги има испитувања и користените методи. потребното знаење и способност за »»ЗАБЕЛЕШКА: Фактите кои се користат вршење независни стручни проценки како основ за мислењето на вештакот и да биде спремно да дава наоди и треба да се ограничат на факти кои: мислења на рационален, објективен a) лично ги видел; б) биле изнесени и навремен начин. Сепак, дури и ако на главната расправа и слушнати стручната област е регулирана од од вештакот; в) хипотетички му страна на законски одобрена агенција, биле презентирани на вештакот на институција или независен орган кој главната расправа. Фактите кои не се нуди сертифицирани или квалификувани засновани на докази (биле одбиени) тестови, бранителот не треба да ја или фактите кои не се во доказите (не потцени тежината на добро спроведено биле ни предложени) не може да се директно или вкрстено испитување користат како основ за мислењето на на вештак. Исто така, бранителот не вештакот – особено кога се дадени треба да ја прецени „објективноста“ хипотетички. или „квалитетот“ на мислењето или »»Мислење. Мислењето на вештакот наодите на вештакот, без оглед на фактот треба да биде мислење со разумен што експертот е судски овластен и има степен на сигурност, во рамките на беспрекорна кариера или импресивно стручноста на вештакот, а НЕ мислење образовно и професионално портфолио. засновано на шпекулации или Основни начела за вештаците: претпоставки. На вештаците може »»Квалификации. Предложениот вештак да им биде дозволено да ги засноваат има квалификувана обука или искуство своите мислења на гласини. Ако во определена стручна област што се мислењето на вештакот се заснова на разликува од онаа на обичниот лаик. факти или податоци кои не биле лично »»Објаснување за стручноста. видени или слушнати на главната 22 Специфичната стручност е од особена расправа, се користи хипотетичка  Докази и приговори: Домашни и меѓународни стандарди

форма на изразување. Хипотетичкото Докази за карактерните прашање мора: a) да се однесува особини на личноста само факти кои се во доказите (дури и Во овој вид докази спаѓа сведочењето ако се оспорени); б) да ги содржи сите за карактерот и за личните особини на релевантни факти кои се во доказите друг. По правило, бранителот треба да (начело на правичност). приговара на употребата на доказите за »»Вкрстено испитување за карактерот или за карактерните особини квалификациите и мислењето. кога тие служат како основ за да се Противникот може да ги оспори докаже дека постапките на обвинетиот квалификациите на вештакот без во случајот кој се разгледува пред судот оглед на тоа дали тој е судски се доследни на неговиот/нејзиниот овластен. Може да има причини за карактер во минатото. Против ваквите оспорување на објективноста или докази треба да се приговара бидејќи на професионалноста на вештакот за докажување на вината на обвинетиот врз основа на негово претходно обвинителството треба да презентира однесување. Освен тоа, иако вештакот веродостојни и неспорни докази, а не може да биде способен да сведочи за само да се повикува на однесувањето на одредена област, неговото мислење обвинетиот во минатото. во случајот може да се однесува на област која е надвор од неговото знаење, обука и експертиза. Исто Пример: така, вештакот може да биде оспорен за мислењето врз основа на фактите Обвинетиот е обвинет за убиство. во случајот, неговото мислење во Пред обвинителството да ги утврди претходни случаи кои ги имале истите сите елементи на убиството во фактички околности каде што неговото конкретниот случај не е дозволено сведочење било поинакво и преку да тврди дека обвинетиот претходно објавени трудови во научни расправи бил осуден за убиство поради кои се сметаат за авторитативни во што судот би требало да заклучи дадената стручна област. »»Научни докази. Научната експертиза дека обвинетиот е виновен (или треба да ги исполнува применливите најверојатно е виновен) за убиство стандарди за научни докази, и во овој случај. општоприфатени од научната заедница, особено во рамките на дадената стручна област. По правило, Сепак, може да се изнесат докази за методологијата на вештакот треба да претходни слични поведенија (на пример, биде прифатена во таа област. претходни напади). Обично, доказите за »»Главно прашање. На вештаците не други такви поведенија се допуштаат од треба да им се дозволи да даваат разни причини: мислење во врска со главното - да се покаже дека обвинетиот бил прашање на предметот (на пример, извршителот (идентитет), за вината или за невиноста на - да се покаже дека обвинетиот ја имал обвинетиот). намерата (mens rea), - да се покаже дека било извршено кривично дело (actus reus), 23  - да се докаже постоењето на мотив, навиките се дефинираат како вообичаена можност или план. реакција на лицето во специфично повторувана ситуација. Елементите Доказите за другите дела треба да во утврдувањето дали се работи за докажуваат некој материјален факт со кој постапување од навика се: се докажува некој суштински елемент за - специфичност делото за кое се гони. - повторување Опирајќи се на воведувањето или на - времетраење релевантноста на доказите за карактерот - полуавтоматска природа на на обвинетиот, доколку е битно тоа за однесување одбраната, бранителот сепак би требало да се обиде да воведе такви докази Најчесто навиката ќе биде докажана во името на својот клиент или против преку мислење дадено со сведочење или сведоците на обвинителството. со докази за тоа какви биле конкретните начини на постапување на обвинетото Со цел да се утврди нечиј карактер лице во минатото. бранителот може да понуди сведочење или мислење за репутацијата, односно Гласини за карактерот. На пример, ако бранителот се обидува да утврди дека обвинетиот е Обвинетиот има право на соочување, кроток човек преку сведочење на сведок, односно право вкрстено да го испита тогаш сведокот треба да посведочи дека секој сведок кој сведочи или дава исказ го познава обвинетиот подолго време. против него. Во зависност од околностите, Второ, сведокот треба да посведочи отсуството на овој сведок од главната дека имал можност да го набљудува расправа може да биде неповолно за обвинетиот во различни ситуации (од одбраната бидејќи на одбраната не ѝ е социјалниот живот, на работа и сл.) и дадена можност да ја тестира валидноста дека смета дека обвинетиот е кроток на исказот на сведокот преку вкрстено човек или дека барем ужива таков углед испитување за мотивот, пристрасноста, во локалната заедница. Друг начин сеќавањето, запазувањето итн. Исто на утврдување на карактерот е преку така, на судот му се одзема можноста презентирање на конкретен случај. Овој да го испрашува и да го набљудува вид сведочење по правило се користи држењето на сведокот кое, несомнено, кога карактерот на обвинетиот или некоја е критичен фактор во одлучувањето за негова карактерна особина е суштински кредибилитетот на сведокот. дел од обвинението или од одбраната. Гласината (кажувања од други лица) е исказ поинаков од оној што се дава со Докази за навиките сведочење кое се нуди како вистина. Утврдувањето на навиките и рутината По правило, бранителот треба да исто така е еден од начините на приговара кога на главната расправа се докажување дека лицето постапувало презентирани гласини како сведочење. во согласност со неговото претходно Системот на континенталното право однесување. По правило ова се користи применува флексибилни правила за кога има релевантни докази со кои може ваквите докази; лесно се допуштаат, но да се утврди одредена навика или рутина обично се сметаат за неверодостојни. 24 во одредени околности. Доказите за  Докази и приговори: Домашни и меѓународни стандарди

Ова е така затоа што се работи за исказ даден надвор од суд без полагање ДРУГИ ДОКАЗНИ заклетва, заснован на знаење од втора СРЕДСТВА рака кое се презентира како вистинито и кое, доколку се дозволи, спротивната Документи страна ја лишува од можноста да ја Правилото на приложување оригинал оспори вистинитоста на исказот бидејќи се применува во текот на судењето кога лицето кое го дало исказот не е во една од страните бара како доказ да се можност да биде подлегнато на вкрстено признае содржината на еден документ испитување. (писмено, снимка или фотографија). Ова Не навлегувајќи во тоа дали гласината правило бара да се приложи оригиналот треба да биде допуштена или не, бидејќи тој е најдобриот доказ. Во бидејќи се презентира со цел да докаже случај кога оригиналот не постои, вистинитост во својата содржина, пред страната која го предлага документот да биде допуштена судијата треба да се мора да даде прифатливо објаснување увери во нејзината веродостојност: дека за непостоењето на оригиналот. Ако е дадена доброволно, искрено, дека е судот го прифати објаснувањето, тогаш веројатна и дека е поддржана од други страната може да користи копија за да веродостојни докази. Судијата ќе ја земе ја докаже содржината на документот, предвид содржината на гласината, но и освен во случаи кога има прашања кои околностите под кои се дошло до неа. задираат во автентичноста на оригиналот или доколку не би било правично да се При оценката на доказната вредност дозволи копија. на гласините судијата треба да го земе предвид фактот дека спротивната страна Докажување на автентичноста на немала можност вкрстено да го испита писмената форма лицето што го дало таквиот исказ, како и Документите не ја докажуваат својата да утврди дали кажувањето е од прва рака автентичност сами по себе. На пример, или не. Понатаму, доказната вредност на признанието наводно потпишано од гласините треба да биде помала од онаа обвинетиот може да не биде прифатено која се припишува на исказот на сведок само врз основа на потписот на кој сведочел под заклетва и кој бил обвинетиот. Товарот на докажувањето предмет на вкрстено испитување, а судот за оригиналноста на документот е треба да ги земе предвид и околностите на страната која го предлага. За една при кои се дознала гласината. писмена форма да биде дозволена, И покрај тоа што гласината најчесто мора да се постави доказен основ, како не е веродостојна, во случај кога има на пример, преку користење сведок за независни индиции кои одат во прилог докажување на автентичноста: на гласината, таа може да добие на • сведок со непосредно искуство (на тежина. Така, како аргумент кој може пример, детектив кој го запишал да го направите за време на судењето, признанието), додека се прифаќаат и се презентираат • сведок кој го препознава ракописот, доказите, како и во завршните зборови, • споредба на вештакот со други е да побарате од судијата да го отфрли вештаци, непоткрепеното знаење „од втора рака“ • посебни карактеристики. 25 како неверодостојно.  Пред да се даде тежина на оспорен дека бранителот не се повикал на документ, судијата би требало, одредени докази во завршниот збор по правило, да ја земе предвид кои би покажале дека обвинителството веродостојноста на таквиот документ и не успеало да го исполни својот товар, неговата доказна вредност во однос на таквите докази судијата мора да ги сите други докази. Доколку се прифати земе предвид sua sponte (по сопствена документ за кој нема доказ за авторство иницијатива). или за автентичност, тој не би требало да се смета за веродостоен. Исто така, Физички докази на документите на кои нема потпис, Физичките докази се докази кои, главно, печат или датум или, пак, им недостига се однесуваат на обвинението (во некој елемент кој сведочи за нивната кривичен контекст), на пример: нож, автентичност, треба да им се даде малку пиштол, автомобил употребен за убиство тежина, ако воопшто е можно, освен или некој друг инструмент кој се користел ако независно не се поткрепени со при извршувањето на кривичното дело. веродостојни докази. Бранителот треба Обично, физичките докази се неразделен да инсистира дека обвинителството дел од доказите кои се бара да бидат секогаш го има товарот на докажувањето испитани и допуштени, иако нивната над разумното сомневање (двоумење) тежина може да биде оспорена ако се дека секој предложен доказ е автентичен, докаже дека се недоволно веродостојни. веродостоен и целосен. Понатаму, во оценувањето на автентичноста на Демонстративни докази документите судијата ќе ги земе предвид Дијаграми, модели, мапи, нацрти, скици доказите за нивното потекло и начинот и други слични доказни материјали може на чување, други документарни докази да му помогнат на судот во донесувањето и искази на сведоци. Независно дали одлука преку илустрирање или преку судијата е задоволен од автентичноста демонстрирање. Демонстративните на одреден документ, тој нема a priori докази може да бидат допуштени во да ги прифати исказите содржани во случај кога се значително точна документите како вистинити, точни и репрезентација на она што сведокот се целосни. Судијата ќе ги цени исказите во обидува да го опише. таквите документи, водејќи сметка за сите докази кои ги има пред себе. За разлика од физичките докази (на пример, крвава ракавица од местото на При оценувањето на допуштеноста на настанот или видеоснимка од полицијата еден доказ, товарот на докажувањето како го тепа наводниот сторител), кои за допуштеноста на тој доказ лежи имаат директно или индиректно значење на страната која го предлага доказот. за случајот, демонстративните докази Неуспехот на одбраната да оспори немаат засебно значење. Самите по себе, определени фактички наводи тие немаат никаква доказна вредност – содржани во обвинителниот акт не го не докажуваат ништо. Демонстративните намалува товарот на докажување на докази се користат само како визуелно/ обвинителството и судијата не треба ipso илустративно помагало на судот/поротата facto да ги прифати наведените факти (не на вештакот) за да го разбере како докажани над разумното сомневање сведочењето за физичките докази, (двоумење). Така, кога судијата е свесен претпоставувајќи дека физичките докази 26  Докази и приговори: Домашни и меѓународни стандарди

ги исполнуваат условите за утврдување прецизно, не треба да се допушти. на постоењето или непостоењето на При употребата на визуелните помагала некој релевантен факт. во текот на сведочењето, задолжително Визуелни помагала е застапникот (обвинителот или бранителот) на јасен начин да ја Визуелните помагала се доказен документира таквата употреба заради материјал кој се користи од обвинителот целите на вложување жалба. Соодветно или од бранителот при испитувањето на тоа, сведокот не треба да покажува на на сведоците со цел да им помогнат визуелното помагало со користење фрази на сведоците подобро да го објаснат како „таму” или „на ова место” или „овде своето сведочење, како и на судот долу”. Сведокот може или да покаже, подобро да го разбере или да го следи велејќи, на пример: „во североисточниот сведочењето. Ваквиот доказен материјал агол на пресекот на…” или испитувачот нема суштинска важност за предметот. треба да внесе во записникот преку Неговата важност повеќе произлегува од наведување, на пример: „записникот фактот што тој се користи за да се објасни нека покаже дека сведокот посочува на…” или да се поткрепи доказната вредност Кога сведокот ќе се повика на неколку на исказот на сведокот. работи, корисно е да ги означи со број Како и кај физичките и демонстративните повикувањата кои ги направил. Доколку докази, предлагачот и овде мора да повеќе од еден сведок се повикува на постави доказен основ. По правило, визуелното помагало, секој сведок треба предлагачот ќе постави доказен основ да ги стави своите иницијали на секоја така што ќе ја покаже важноста на точка на повикување. Ова е особено визуелното помагало, како тоа навистина важно во текот на долгите судења бидејќи ќе му помогне на сведокот и како преку судијата ќе треба да ги прегледа доказите неговата употреба судот поцелосно ќе ја и да се повика на доказниот материјал и согледа важноста на исказот на сведокот. на визуелните помагала во пресудата. Обратно, спротивната страна, кога тоа Вонсудски експерименти е соодветно, ќе тврди дека употребата на визуелното помагало може да биде Вонсудските експерименти може да му штетна бидејќи е неточна. Судијата помогнат на судијата подобро да разбере секогаш има дискреционо право да одредени дејства, настани или докази одлучи дали визуелното помагало е кои се релевантни за одлучувањето во повеќе прејудицирачко отколку доказно, случајот. Допуштеноста на вонсудските дали укажува на споредно а не на експерименти зависи од тоа дали суштинско прашање за предметот и експериментот бил спроведен под дали може да се земе кумулативно или е значително слични околности со оние губење време. во конкретниот случај. Кога како визуелно помагало се користи Компјутерска графика дијаграм, иако не се бара да биде Компјутерската графика може да му сразмерен, предлагачот мора да утврди помогне на судијата да визуализира дека дијаграмот точно и прецизно го потешки перспективи, на пример, во претставува замисленото. Како и кај случај на реконструкција на настанот. другите докази, доколку не е релевантно, Мора да се постави доказен основ: дури и ако претставувањето е правично и 27  квалификациите на вештакот кој ја Потребата за поставување на доказниот подготвил симулацијата; капацитетот основ за анимација би била иста како на користениот компјутерски хардвер и кај секој цртеж, табела, слајд од и софтвер; дали пресметките и презентација итн. Постои и дополнителна процесирањето на податоците се грижа, а тоа е да се постави доказен во согласност со стандардите за основ за сведочењето на вештакот, научни докази; дали податоците кои доколку тој во своето сведочење користи биле користени за пресметките биле анимација. Условите за доказниот основ веродостојни, целосни и правилно за анимацијата се: внесени; дали добиениот резултат е - материјалното сведочење на вештакот точен. е допуштено, Анимации и симулации - вештакот е запознаен со анимацијата, - анимацијата правично и точно го Анимациите и симулациите се користат за одразува сведочењето на вештакот за да му се пренесе на судијата приказната чија цел и се користи, која ја раскажува физичкиот доказ. Таа - анимацијата ќе му биде од помош треба да биде точна, последователна и на судијата во разбирањето/ убедлива. Компјутерската анимација не е оценувањето на сведочењето на ништо повеќе од алатка за цртање со која вештакот. се објаснува, се илустрира и се нагласува сведочењето/мислењето на еден Нема потреба авторот да сведочи за сведок. Во компјутерската симулација, креативниот процес или за софтверот компјутерот се користи за да „се сфати“ користен при креирањето на анимацијата. што всушност се случило. Компјутерската анимација е серија на неподвижни Вештакот треба да биде запознаен слики (цртежи) кои се прикажуваат само со информациите, податоците последователно на компјутерски екран и материјалните докази на кои тој или преку видеоснимка, создавајќи се повикува при креирањето на движење налик на природното – многу анимацијата. слично како цртан филм. Анимацијата ќе има проблеми со основот Неподвижните слики т.е. табели, мапи, доколку точно и правично не го одразува фотографии, рендгенски зраци итн. мислењето на вештакот. Ирелевантно е отсекогаш биле дозволени на судење, дали сликите во анимацијата се сразмерни како и филмовите и видеоснимките. сè додека сликите кои се претставуваат не Компјутерското креирање и прикажување се погрешни, неправично сугестивни или неподвижни слики не е различно не му одмагаат на судијата да го разбере од другите графички презентации. сведочењето на вештакот. Кога на сведокот му е дозволено да Компјутерската симулација (на користи табла за да го илустрира своето пример, за автомобилски инцидент) е мислење, тогаш не постои значајна демонстративен а не физички доказ. разлика, освен во нивото на убедливост, Условите за поставување доказен во овозможувањето сликата да биде основ се малку подетални отколку прикажана со слајд или преку филмскиот кај анимацијата. Првичната разлика прожектор или на компјутерски екран. е што предлагачот мора да ја утврди 28 веродостојноста на податоците и на користениот софтвер. Предлагачот треба  Докази и приговори: Домашни и меѓународни стандарди

да го очекува често користениот приговор - сведочењето на софтверскиот за компјутерските наоди во однос на дизајнер за користените формули и врската помеѓу квалитетот на влезните и научни принципи се прифатливи во на излезните податоци ( junk in – junk out). научната фела, Бидејќи квалитетот на излезниот податок, - научните принципи на софтверот односно резултатот, зависи од квалитетот во симулацијата се прифатени од на влезниот, квалитетот на податоците компјутерската и од научната фела, и на софтверот е прашање кое не смее - сведочењето на вештакот за да се игнорира. За да ги надминете реконструкцијата/симулацијата дека евентуалните приговори на судењето, сите подесувања или измени на разгледајте го следново со вештакот и со податоците кои придонесуваат во компјутерскиот аниматор уште во фазата дизајнот се валидни, на изработка на симулацијата: - сведокот кој ја користи симулацијата за да го објасни или да го илустрира - податоците собрани од вештакот, своето мислење е запознаен со - средствата со кои биле собрани доказниот материјал, податоците, - симулацијата ќе му помогне на судијата - расположливите податоци кои биле во разбирањето на презентацијата на игнорирани/исклучени, вештакот. - методологијата со помош на која овие податоци биле употребени, - други расположливи алтернативни Правило на целосност компјутерски пресметки, Кога страната ја презентира целата или - софтверот одбран од страна на само дел од писмената форма или од компјутерскиот вештак/аниматор, снимената изјава, спротивната страна - научните принципи врз кои работи може да бара презентирање на кој софтверот, т.е. дали софтверот било друг дел кој би требало да се земе применува прифатени научни закони предвид во исто време. и ако е така, дали тие се прифатливи во научната средина, Уништување докази - знаењето и стручноста на компјутерскиот аниматор, Ако страната намерно ги уништи - до кој степен симулацијата ќе биде доказите пред завршувањето на корисна за мислењето на вештакот без постапката, судијата може да го смета да се изменат постоечките податоци, ова за индиректен доказ кој укажува дека - до кој степен употребениот софтвер страната има слаб случај. Документите е одлучувачки за мислењето на кои биле валидно евидентирани, но сепак вештакот (прашањето за кокошката биле уништени ненамерно, не треба да или јајцето). бидат предмет на вакво заклучување.

Условите за поставување на доказниот основ за компјутерска симулација се: - собраните податоци се точни и целосни, - компјутерскиот аниматор точно ги опишал податоците, 29  ПРИВИЛЕГИИ Привилегијата меѓу адвокатот и клиентот се применува само кога комуникацијата Привилегиите имаат цел да поддржат се остварува заради добивање правен одредена политика која не е поврзана со совет. Со неа клиентот се заштитува од целите на судењето. Привилегиите може обелоденување факти кои се релевантни да ги попречат целите на судењето преку за постапката, како во парнична така и исклучување релевантни и веродостојни во вонпарнична постапка. Привилегијата докази. Објаснувањето зад привилегиите се однесува на комуникацијата што е дека тие ја потпомагаат и ја поттикнуваат адвокатот ја остварува со лице кое бара комуникацијата меѓу клиентот и адвокатот, правна услуга, дури и ако адвокатот докторот, сопружникот, терапевтот или одлучи да не го застапува тоа лице. Ако свештенството. Само уживателот на адвокатот е консултиран за неповрзани привилегијата може да се откаже од работи (на пример, во својство на неа. Товарот на убедување за постоење пријател или на бизнис-советник), привилегија, обично, е кај страната која привилегијата не важи. се повикува на неа. Со привилегијата се штити само комуникацијата, а не и фактите кои се Привилегија во предмет на комуникацијата. Самата комуникацијата меѓу адвокатот комуникација е заштитена, но не и и клиентот информациите со кои располага клиентот. Привилегијата меѓу адвокатот и клиентот Привилегијата може да опфати и писмена е наменета да им овозможи на клиентите комуникација меѓу адвокатот и клиентот. да добијат информации, правен совет и Меѓутоа, документи кои претходно ефективно правно застапување. Сето ова постоеле не стануваат доверливи само зависи од целосната комуникација меѓу затоа што се испратени до адвокатот. адвокатот и клиентот. Исто така, по правило, идентитетот на Привилегијата меѓу адвокатот и клиентот клиентот, самиот факт на консултација треба да се разликува од обврските кои или ангажирање на адвокатот, како и произлегуваат за адвокатот во согласност договарањата за надоместот, не спаѓаат со правилата за професионална во привилегиите меѓу клиентот и одговорност. Привилегијата меѓу адвокатот. адвокатот и клиентот е ограничена на Привилегијата може да се отповика на комуникацијата во која сите информации неколку начини: кои произлегуваат од застапувањето - клиентот сведочи за комуникацијата се во согласност со етичките правила. или адвокатот сведочи за Доказната привилегија се применува комуникацијата во име на клиентот, само во законските постапки; етичкото - клиентот ја става комуникацијата како правило се применува вон законските предмет на расправата, постапки. - доброволно отповикување Носителот на привилегијата е клиентот, (понекогаш), а не адвокатот. Само клиентот има - небрежност (понекогаш). право да се повика и да се откаже од привилегијата. Адвокатот може да се повика на привилегија во име на 30 клиентот.  Докази и приговори: Домашни и меѓународни стандарди

Привилегија за неоткривање Доверливи комуникации работни материјали Доверливите комуникации меѓу Привилегијата за неоткривање работни сопружниците, исто така, се заштитени. материјали ги заштитува работните Оваа привилегија оневозможува материјали подготвени за целите на сопружникот на обвинетиот да сведочи судењето. Оваа привилегија треба во врска со комуникациите со својот да се разликува од привилегијата во сопружник. Двајцата сопружници која влегува самата комуникација меѓу се носители на привилегираните адвокатот и клиентот. Привилегијата за комуникации. Оваа привилегија неоткривање работни материјали, по продолжува да важи и по престанувањето правило, заштитува поширок спектар на на бракот. материјали од претходната привилегија. Ако спротивната страна во текот на Психотерапевтска привилегија истрагата има „суштинска потреба“ за Оваа привилегија има цел да овозможи материјалот и не е во состојба да го најде ефективна психотерапија преку без „поголеми потешкотии”, тогаш оваа зголемување на довербата на пациентот привилегија може и да се заобиколи. во терапевтот и овозможување целосно откривање на фактите. Оваа привилегија Привилегија меѓу доктор и ја има пациентот, а не психотерапевтот. пациент Само пациентот може да се откаже од Оваа привилегија е наменета да ги неа. Психолошките прегледи наложени поттикне пациентите слободно да од судот не се нужно заштитени со оваа споделуваат информации со своите привилегија. доктори со цел да добијат подобар третман, без страв дека таквата Религиозна привилегија информација може да стане јавна. Оваа привилегија е наменета да ги Привилегијата ја има пациентот, а не олесни верското општење и исповедта докторот. Само пациентот може да се меѓу верските лидери и верските групи. откаже од неа. Привилегијата ја има припадникот на верската група, а не верскиот лидер. Сопружничка привилегија Во некои правни системи се признаваат два типа сопружнички привилегии. Привилегија за сведочење Привилегијата за сведочење овозможува еден сопружник да не може да биде присилен да сведочи против својот сопружник кога тој е во својство на обвинет во кривична постапка. Оваа привилегија целосно му забранува на сопружникот да сведочи. Носител на оваа привилегија е сведокот – сопружникот. Привилегиите за сведочење се определуваат на почетокот од судењето. Штом бракот престане, 31 привилегијата повеќе не важи. 32  Докази и приговори: Домашни и меѓународни стандарди

Конкретни Застапникот убедливо ќе треба да ги

ПРИГОВОРИ изнесе основите врз кои го базира приговорот. „Приговор, почитуван судијо” не е приговор; не посочува на ниту едно прашање за судијата. „Приговор, ОПШТО ЗА шпекулација” е конкретен приговор. ПРИГОВОРИТЕ Бидете конкретни и прецизни.

Приговорите се барања до судијата за Наведете ги сите релевантни исклучување докази кои се несоодветни. основи Приговорите се засновани на закон и Доколку има повеќе од еден основ за на основното овластување на судијата приговор, ќе мора да ги наведете сите да ги контролира судницата и текот на поединечно. На пример, ако прашањето доказите. е сугестивно, но исто така го повредува Приговорите се користат за да се исклучат и правото на обвинетиот да не сведочи информации за кои застапникот смета против себеси или да признае вина, дека се недопуштени. Приговорите се ќе мора да ги наведете двата основа поднесуваат и за да се евидентираат во така што и двата да бидат соодветно случај на вложување жалба. Приговорите разгледани во жалбената постапка. имаат две цели. Пред сѐ, приговорот го информира судијата за постоење грешка Понуда за доказ и за видот на грешката, дозволувајќи му Кога обидот да предложите доказ бил на судијата да одлучи. Потоа, приговорот одбиен со одлука на судијата, пожелно ѝ дава можност на спротивната страна да е да поднесете понуда за доказ со цел преземе корективни мерки. Навремените да се евидентира прашањето за жалба. и точни приговори се неопходни за да Понудата за доказ може да биде во биде точно евидентирано одредено неколку форми: прашање за на апелација. Приговорот »»Понудата за усно сведочење, обично, јасно и недвосмислено мора да ги наведе е во форма на изјава од страна на причините поради кои се бара доказот застапникот во врска со очекуваната да биде одбиен. содржина на одбиеното сведочење. Навремени »»Судијата сам може да побара или може да се побара од судијата да прифати Приговорите мора да бидат навремени. понуда за доказ и преку испитување Целта на приговарањето е да се спречи на одреден сведок, вклучително и со грешката пред таа да се случи. Усните вкрстено испитување. приговори треба да се поднесат веднаш »»Писмена изјава дадена под по поставувањето на прашањето и пред заклетва потпишана од страна на да се даде одговорот. Неподнесувањето лицето кое ја изјавило каде што се на приговорот, обично, резултира со сумира очекуваното сведочење на откажување од правото на приговор во потенцијалниот сведок е уште еден подоцнежната фаза. Друга последица од начин за поднесување понуда за неприговарањето е тоа што прифатените доказ. докази ќе влезат во записник. 33  »»Одбиените документарни докази „Приговорот се одбива” ќе се бара да бидат означени за Ова е доволно за да се евидентира идентификација и да бидат приложени прашањето. Вие сте поднеле приговор кон судскиот записник. на прашањето. Судијата донел одлука. Слично, може да приговарате и да барате Приговорот се одбива. Прашањето е да поднесете понуда за доказ и тогаш евидентирано. кога противникот повикува сведок за кој вие сметате дека ќе прејудицира нешто „Приговорот се прифаќа” во врска со вашиот случај и ќе биде Прифаќањето на приговорот може да ирелевантен за предметот за кој се суди. ги блокира понатамошните слични На тој начин, вие ќе му го предочите на прашања, но не го евидентира прашањето судијата вашиот став во врска со сведокот. во рамките на жалбената постапка, а вие Во текот на таквото сведочење, ако треба да ја поднесете жалбата. Потребна сведокот планира да влезе во непригодни ви е „исправка“. Самото прашање имало или прејудицирачки области, вие треба штетна последица и го оштетило вашиот да го обновите вашиот приговор и да клиент во очите на судијата. Вие треба да побарате да ви се дозволи да поднесете ја поправите штетата. понуда за доказ. Кога судијата не дозволува „исправка“: Засновајте ги приговорите врз вие сте побарале нешто, а тоа било устав одбиено. Прашањето е спремно за жалба. Ако исправката се дозволи, нема Целта на приговарањето е да се заштити прашање за жалба. Ако исправката не правото на вашиот клиент на правично е доволна, вие мора да ја искористите судење. Засновајте ги вашите приговори следната инстанца. Крајна фаза е да се врз правото на правично судење бара поништување на судскиот процес. гарантирано со устав. Одговорете Побарајте одлука од судот По вашиот вложен приговор, а пред да Мора да добиете судска одлука/решение одлучи судијата, вашиот противник има по приговорот. Понекогаш судиите не право да стане и да наведе причини се директни во своите одговори и не е зошто прашањето, на пример, не е јасно дали судијата одлучил. На пример, шпекулативно. Потоа вие треба да „Приговорот е забележан“ не е одлука. одговорите, а можеби и дополнително да Може да прашате: „Може да добијам аргументирате. одлука?” Секако, одлуката мора да биде судска, а не административна. „Отворање врата” Ако судијата не донесе одлука, се Секое прашање кое го поставувате би претпоставува дека приговорот е одбиен. можело да отвори врата кон потенцијална Адвокатот има должност да се увери дека катастрофа. Ако ја отворите вратата за сите приговори и понуди за доказ се некое инаку недозволено сведочење, не забележани во записникот. Приговорите може да се повикувате на него во жалбата. што не се забележани се безначајни. „Отворањето врати“ може или да оди во корист на обвинетиот или да биде против него. Дејството е двонасочно. 34  Докази и приговори: Домашни и меѓународни стандарди

Дали да се приговара? Приговор во завршен збор Сѐ што се случува во судницата мора Не приговарајте освен ако апсолутно не да има причина и цел. Начинот на е неопходно и ако сте сигурни дека сте приговарање и бројноста на приговорите во право, како на пример, ако вашиот зависат од стратегијата на застапникот. противник предлага факти кои не се Нецелисходно е да се поднесуваат во доказите, погрешно го наведува приговори за ситни нешта: може да сведочењето на сведокот или некоја си го поткопате својот кредибилитет критична точка од законот или, пак, се за поднесување битни подоцнежни стреми кон пристрасност. Можеби е приговори. Ако судијата прифати некои добро да почекате да заврши завршниот приговори за помалку битни нешта, тој збор и да приговарате. Меѓутоа, ако подоцна може да одлучи против вас за приговарате подоцна, мора да добиете побитни нешта за да одбегне впечаток насока од судијата „да не прекинувате“. дека добивате сè што сакате. Инаку, вашето задоцнување ќе се смета за откажување. Приговор во текот на сведочењето на една од Никогаш не сведувајте го судењето на страните лична конфронтација меѓу вас и вашиот противник: потпрете се на јачината на Приговарајте внимателно; приговарајте вашиот аргумент. По правило, бранителот на очигледни гласини во врска со нема премногу да приговара во текот на важни работи и, по можност, кога преку почетните фази на завршниот збор и, сведочењето се презентираат важни оттаму, противникот можеби ќе сака да го документи. Кога застапникот приговара развлече својот аргумент во раната фаза во текот на вкрстено испитување на за да види колку далеку може да оди и да својот клиент, тоа може да изгледа или го искористи тоа за да извлече помоќен како да сака да скрие нешто или, пак, аргумент. Приговарајте навремено и како обвинетиот да не може да го издржи енергично. притисокот. Намамување Приговор во однос на сведочење на дете Иако вашиот противник може да го испрашува сведокот со прашања на Приговорите кои, обично, се чинат кои може да се вложи приговор, вие соодветни може да бидат опструктивни може да одлучите да не приговарате и во случај на сведочење на дете. Најдобро така да ја „отворите вратата“. На таков е да се тестираат способностите за начин, при вашето испитување, вие сведочење на детето и така да се избегне може да поставувате прашања за работи прејудицирачко сведочење. кои инаку би биле забранета област/ Приговор во тек на воведни предмет на приговор. Друг пристап е да говори се приговара, но не многу убедливо, така што приговорите да бидат одбиени. На Начелото е дека целта на воведниот говор таков начин вие го задржувате правото е да се најави што планира страната да на жалба, а сепак сте отвориле област докаже: не е место за аргументација. затворена за испитување.

35  Судска контрола ОСНОВНИ Судијата има судска контрола врз ВИДОВИ ПРИГОВОРИ постапката, вклучително и врз: »»редоследот на повикување сведоци, Листа на основни видови »»формата на сведочењето, приговори »»употребата на демонстративни »»За формата на прашањето: докази, »»поставувањето рокови, - прашањето е сугестивно/наведува »»други работи во врска со судењето. - прашањето бара да се шпекулира - испитувачот (спротивната страна/ Во спроведувањето на ваквата контрола, обвинителот) држи говор не судијата треба да се води од неколку поставувајќи прашање цели: - прашањето е сложено - прашањето е аргументативно »»утврдување на вистината (точно - прашањето е неразбирливо утврдување на фактите), - прашањето е двосмислено »»избегнување на непотребно трошење - прашањето наведува на погрешен време, одговор »»заштитување на сведоците од - прашањето е хипотетичко, а се малтретирање и непотребна поставува на лаик непријатност. - прашањето погрешно цитира исказ на сведок Судијата е овластен да ги заштити - прашањето погрешно ги претставува сведоците од малтретирање и доказите непотребна непријатност. Судијата треба да ги заштити сведоците од прашања »»За содржината на прашањето: кои ја преминуваат границата на пристојноста при вкрстеното испитување - прашањето претпоставува факти кои и се наменети само да малтретираат, не се во доказите да вознемируваат или да понижуваат. - прашањето веќе било поставено и Ова, сепак, не ги вклучува обидите да се одговорено дискредитира сведочењето или самиот - прашањето излегува од доменот на сведок. директното испитување - прашањето го надминува дополнителното директно испитување - прашањето е неприфатливо поради содржината - прашањето е неприфатливо бидејќи сведокот не е способен да одговори - прашањето бара информации кои веќе биле прогласени за недопуштени

»»За содржината на одговорот:

36 - одговорот не соодветствува на  Докази и приговори: Домашни и меѓународни стандарди

прашањето одговорите; ова е важно за записникот. - одговорот дава дополнителни пр. „Почитуван судија, може ли да информации добијам збор?“ - одговорот содржи информации кои веќе биле прогласени за недопуштени Техника - нема доказен основ - „Почитуван судија, приговарам на - доверлива информација исказот на сведокот врз основа на - прашањето повикува на шпекулација тоа што тој не е компетентен - прашањето ја надминува стручноста бидејќи нема ментален капацитет на вештакот (недостиг на доказен да понуди доказ.“ основ) - гласини - „Почитуван судија, приговарам на сведочењето на сведокот врз Како се приговара основа на тоа што на вештакот »»Изгответе јасен и прецизен приговор. му недостига стручност да понуди »»Засновајте го приговорот на некое доказ за прашањето кое е предмет правило или начело и понудете на расправа – иако тој е вештак. убедлив аргумент. Прашањето ја надминува неговата »»Не расправајте се и не обраќајте ѝ се стручност.“ на спротивната страна. - „Почитуван судија, приговарам на »»Внимателно слушнете го одговорот исказот на сведокот врз основа на на вашиот приговор од спротивната тоа што од него се бара да даде страна. мислење наместо факти. Овој сведок »»Побарајте да одговорите по одговорот не е квалификуван како вештак ниту на спротивната страна ако е потребно. пак беше презентиран доказен основ врз основа на кој овој сведок може да Постапка даде такво мислење.“ Чекор 1. Станете и кажете: „Приговор!“ - „Почитуван судија, приговарам на ова прашање бидејќи излегува од Чекор 2. Наведете го конкретниот основ доменот на директното испитување.“ за приговорот. - „Почитуван судија, приговарам на ова пр. „Почитуван судија, прашањето е прашање бидејќи е сугестивно; му го ирелевантно.“ сугерира одговорот на сведокот.“ Чекор 3. Побарајте дозвола да го - „Почитуван судија, приговарам на објасните приговорот. ова прашање бидејќи сугерира факти пр. „Почитуван судија, може ли кои не се во доказите.“ да објаснам зошто прашањето е - „Почитуван судија, приговарам на ирелевантно?“ ова прашање бидејќи прашањето е сложено.“ Чекор 4. Побарајте да реплицирате на одговорот од противникот. - „Почитуван судија, приговарам на ова прашање бидејќи веќе беше пр. „Почитуван судија, може ли да поставено и одговорено.“ одговорам?“ - „Почитуван судија, приговарам на ЗАБЕЛЕШКА: Доколку приговорот ова прашање бидејќи се обидува да 37 е од спротивната страна, барајте да го поткрепи кредибилитетот на  сведокот пред тој да биде нападнат.“ страна се потпира на оваа копија за - „Почитуван судија, приговарам на ова да го докаже постоењето на факт прашање бидејќи застапникот на во документот или автентичноста спротивната страна несоодветно на документот.“ се обидува да го дискредитира сведокот преку користење други докази за небитно прашање.“ - „Почитуван судија, приговарам на ова прашање бидејќи бара информации кои веќе се во доказите; прашањето е кумулативно и непотребно.“ - „Почитуван судија, приговарам на употребата на овој дијаграм бидејќи не го претставува соодветно и точно местото што е предмет на разгледување.“ - „Почитуван судија, приговарам на употребата на оваа фотографија бидејќи не дава соодветна и правична слика за изгледот на местото кога се случил инцидентот.“ - „Почитуван судија, приговарам на ова прашање бидејќи застапникот на спротивната страна не покажа дека сведокот е доволно запознаен со ракописот на обвинетиот за да може да го идентификува неговиот потпис.“ - „Почитуван судија, приговарам на допуштеноста на овој доказ бидејќи неговата доказна вредност е значително надмината од неговиот прејудицирачки ефект (тој ќе создаде предрасуда).“ - „Почитуван судија, приговарам на ова прашање бидејќи сведокот не е доволно квалификуван да сведочи за автентичноста на електронските докази/е-пошта.“ - „Почитуван судија, приговарам на допуштеноста на овој доказ бидејќи не е најдобриот доказ (оригиналниот документ); 38 застапникот на спротивната  Докази и приговори: Домашни и меѓународни стандарди

ПОВЕЌЕ ЗА Приговарајте кога аргументативните прашања на противникот очигледно ОСНОВНИТЕ ВИДОВИ влијаат врз вашиот сведок, ја ПРИГОВОРИ ослабнуваат неговата самодоверба или предизвикуваат негативно однесување. Прашањето е нејасно или Но користете ги умерено. Не треба да двосмислено изгледате премногу агресивно. Прашањата кои се тешко разбирливи Прашањето претпоставува поради нивната подложност на различни факти кои не се во доказите интерпретации се цел на приговор бидејќи нивната маргинална вредност Има прашања кои ги претставуваат е надмината од можноста да го збунат како точни оспорените факти иако за сведокот или судијата. Прашањето нив сè уште не посведочил ниту еден може да биде технички релевантно, сведок. Внимавајте на овие прашања но збунувачко или заведувачко. кои ги претставуваат суштинските факти Двосмисленото прашање може да како точни, а кои претходно не биле го збуни сведокот, да го заведе судот посведочени. или да наведе на погрешен одговор. Пример: „Дали знаевте дека вашите Судијата ја има дискреционата контрола отпечатоци од прсти беа пронајдени врз формата на прашањето со цел да на пиштолот?” Иако немало докази ја утврди вистината, да избегне губење за тоа, се имплицира дека застапникот време и да го заштити сведокот од знае дека исказот е точен и го прашува непријатност. сведокот дали тој „знае.” Сведокот може Понекогаш не само што ќе треба да одговори дека „не знае“, но судијата, да приговарате туку и ќе треба да сепак, може да го прифати исказот како предложите прашањето повторно да вистинит бидејќи застапникот ја навестил биде поставено. Сепак, размислете за вистинитоста на исказот. последиците. Ваквите прашања се некоректни и при директното и при вкрстеното испитување. Прашањето е аргументативно Не е коректно да се посочува факт кој Аргументативните, полемички не е во записник бидејќи сведокот има прашања се напорни за сведокот. право да го потврди или да го одрече кој Аргументативните прашања не бараат било факт. факти туку го предизвикуваат сведокот во врска со заклучоците. Недостасува автентикација Пример: „Како може сериозно да Потребна е автентикација и очекувате судот да верува дека...” идентификација на доказите како што се документи, супстанции, изговорени Аргументативните прашања имаат две зборови слушнати од сведокот, карактеристики: 1) негативна, не се аудиозаписи и фотографии пред да наменети да извлекуваат нови суштински се допуштат како докази. Доказите не информации од сведокот; 2) позитивна, треба да бидат допуштени сѐ додека тие го наведуваат сведокот на заклучоци предлагачот не докаже дека доказот е од сведочењето кое веќе е внесено во она што се тврди дека е. записник. 39  Условот за проверка на точноста се изговорот, тогаш страната може да користи однесува и на модерната технологија, копија за да ја докаже содржината на како што се: факсовите, е-пошта, веб- документот, освен ако нема прашања кои постирањата и инстант-пораките. Кога би ја оспориле дури и автентичноста на доказот кој треба да се идентификува самиот оригинал или ако прифаќањето е некој предмет, предлагачот може да на копијата би било неправично. се потпре на неговите специфични определувачки карактеристики или на Поткрепување пред сведочењето за хронолошкото чување дискредитација на материјалот. Кога се работи за Страната која повикува сведок не смее да фотографија, не е неопходно сведокот изнесува информации кои одат во прилог самиот да фотографирал или да бил на сведокот во текот на директното присутен при фотографирањето сè испитување пред спроведувањето на додека тој е запознаен со местото вкрстеното испитување. Поткрепувањето прикажано на фотографијата. е обид да се поддржи кредибилитетот на исказот на сведокот пред тој да Недопуштено повикување на биде нападнат. За таа цел застапникот претходни лоши дела можеби ќе се обиде да искористи изјава Застапникот вкрстено може да го испита со која веќе постигнува поткрепување на сведокот за неговите лоши дела. Меѓутоа, кредибилитетот на сведокот. На пример, застапникот на спротивната страна може застапникот може да го праша сведокот: да приговара ако: „Дали секогаш ја кажувате вистината?” Сведокот, се разбира, одговара: „Јас »»Делото нема доказна моќ за да го секогаш сум искрен“. отслика карактерот или искреноста/ неискреноста на сведокот; Слично на тоа, застапникот може да предлагачот не може едноставно се обиде да користи и други сведоци да тврди дека „го направил тоа веќе за да го поткрепи сведочењето на еднаш, па затоа го повторил истото”. сведокот. „Сведок Б, дали сведокот А е »»Предлагачот се обидува да искрен?” Спротивната страна треба да презентира неважни докази за делото приговара: „Не може да се поткрепува со цел да докаже конкретни примери кредибилитетот на сведокот пред тој да за однесувањето на сведокот. биде нападнат, односно дискредитиран”. Ако нема вкрстено испитување, Правило на „најдобар доказ” следниот сведок не смее да го поткрепи Правилото на најдобар доказ се претходниот сведок кој не бил вкрстено применува кога едната страна бара да испитан. се прифати како доказ содржината на Ова правило не дозволува докази некој документ (писмено, снимка или кои непотребно се кумулираат. Така, фотографија). Ова правило бара да претходниот исказ на сведокот е се прибави оригиналот бидејќи тој е кумулативен со неговото усно сведочење „најдобриот доказ”. Ако оригиналот не и доколку не е потребен заради е на располагање, страната која бара рехабилитација на кредибилитетот на да се дозволи како доказ мора да даде сведокот, тој ќе се смета за гласина. прифатлив изговор за непостоење на Кога нема дискредитација на сведокот, 40 оригиналот. Ако судијата го прифати информациите кои служат за да го  Докази и приговори: Домашни и меѓународни стандарди

поддржат/поткрепат сведочењето на Недопуштено мислење за сведокот не се сметаат за релевантни. карактерот или за угледот Забраната за поткрепување не се Доказите за личноста на едно лице, однесува на поткрепувањето на фактите. обично, се недопуштени за докажување Меѓутоа, едно енергично вкрстено дека лицето постапувало во согласност испитување може да ги промени со таквиот свој карактер во конкретната работите и да дозволи рехабилитација на прилика. Направете разлика од сведокот. Дури и кога рехабилитацијата приговорот за недопуштено повикување е дозволена, постојат ограничувања за на поранешни лоши дела. Лошите дела формата на рехабилитирачките докази. се однесуваат на конкретни постапки Па така, предлагачот не смее да предложи кои не се наведени во поднесоците. ирелевантни докази за конкретни Недопуштеното мислење за карактерот чесни постапки на претходниот сведок. се однесува на угледот и карактерот на Кредибилитетот на сведокот, исто така, личноста. Па така, доказ за карактерот на не може да биде поткрепен со мислење некој сведок може да се појави во форма на друг сведок, па ниту на вештак, во на сведочење за неговите карактерни врска со тоа дека тој ја кажува вистината. особини или за угледот кој тој сведок го Кредибилитетот на сведокот е прашање ужива во заедницата. Сведокот кој дава за кое исклучиво треба да одлучи исказ за карактерните особини на друг судијата. треба да биде доволно запознаен со нив и да има веродостоен доказен основ Непостоење деловна да формира мислење по тоа прашање. евиденција Сведочењето за конкретни настани Секоја фирма или организација мора може да биде несоодветно во рамките на да води деловна евиденција за своите ваквото сведочење. редовни активности. Тука влегуваат Во кривичните предмети има бројни списи, меморандуми или собирање потенцијални приговори кои може да се податоци за редовното работење. Секое искористат против доказите за карактерот правно лице редовно треба да води ваква на личноста: евиденција со помош на стручно лице, во точното или барем приближно време на »»Обвинетиот не ја ставил својата настанот. Ако изворот на информацијата, личност како предмет на расправа. начинот или околностите на подготовка По правило, таквите докази на укажуваат на недостиг на веродостојност, обвинителството се недопуштени сѐ евиденцијата нема да биде земена додека обвинетиот не одлучи да го предвид. Крајниот извор на информации отвори тоа прашање. мора да има лично познавање за »»Сведочењето не се однесува на изнесените факти. Допуштеноста на релевантна карактеристика на деловните книги на една фирма треба да личноста. Доколку на обвинетиот му биде потпомогната од сведочењето на се суди за кривоклетство, кроткоста сметководителот или на книговодителот како негова карактерна особина не е на фирмата кој детално го претставува релевантна. начинот на водењето на деловните »»Нема соодветен доказен основ за книги. Редовноста и навременоста на сведочењето за карактерот или за евиденцијата се клучни фактори. угледот. Кога доказите се во форма 41  на докази за угледот, мора да се сеќавање и раскажување. постави доказен основ дека сведокот и обвинетиот се членови на иста Недопуштена компјутерска „заедница”. графика (реконструкција на »»Кога понудените докази се во форма настан) на мислење, тврдењето мора да Компјутерската графика може да му демонстрира дека сведокот за помогне на судијата да ги визуализира карактерот на обвинетиот знае од тешките перспективи. Мора да постои лично познанство со него. доказен основ: квалификациите на Доколку се дозволи доказ за релевантна вештакот кој ја подготвил симулацијата; карактеристика на обвинетиот, капацитетот на користениот компјутерски обвинителот може да предложи докази хардвер и софтвер; пресметките и за да го негира тоа. Кога, пак, обвинетиот обработувањето на податоците ги во кривична постапка напаѓа некоја исполнуваат стандардите за научни лична карактеристика на жртвата, докази; пресметките биле направени обвинителството може да одговори или врз основа на веродостојни, целосни и преку бранење да го докажува карактерот правилно внесени податоци; процесот на жртвата или преку напаѓање на дал точен резултат. карактерната особина на обвинетиот. Недопуштена компјутерска Споредни прашања документација Судијата нема да дозволи испитување Предлагачот треба да ја покаже за работи кои се ирелевантни за веродостојноста на компјутерот, суштинските прашања на предметот. Така, вистинитоста на постапките за влез и прашањето ќе биде споредно доколку автентичноста на отпечатените списи. е релевантно само за кредибилитетот Постојат неколку можни приговори: на сведокот, но не и за суштината на »»Не била презентирана исправноста случајот. Сведокот, обично, не може да на компјутерот со помош на кој биле биде дискредитиран со ирелевантни генерирани документите. докази кои му противречат на неговиот »»Не било покажано дека фирмата исказ кога ирелевантните докази се користи веродостојни компјутерски однесуваат на факти кои имаат слаба или постапки за влез на податоци. никаква врска со суштинските прашања. »»Сведокот не го идентификувал Споредните прашања може да се одбијат доказниот материјал претставен на за да се избегне мешање на работите судењето како материјал кој бил или непотребно одолговлекување на испечатен во одредена конкретна судењето. прилика. Не е докажана способноста за Нецелосен доказен основ (за сведочење физички доказ) За да се квалификува како сведок, лицето За физичките докази може да биде мора да има когнитивна способност неопходно да се утврди хронолошкото да ја разбере обврската за искрено чување на доказното средство: дека сведочење под заклетва и да поседува доказното средство било неизменето 42 ментална способност за забележување, иако поминало низ рацете на многу  Докази и приговори: Домашни и меѓународни стандарди

луѓе. Во такви околности може да биде »»Предлагачот не покажал дека неопходно да се повика секој сведок методологијата, односно научната да сведочи. Ова е најсоодветно кога се теорија или техника на вештакот е работи за оружјето или за инструментот општоприфатена. Вештакот, исто така, на кривичното дело и кога вештаците ги правилно мора да ја примени таквата тестирале доказите за кои сведочат. Се методологија. смета дека ако со доказот било погрешно »»Теоријата на вештакот не треба да постапувано, без разлика на причините, се потпира само на субјективно, резултатите на извршените тестови може непоткрепено верување. Хипотезата да бидат погрешни или неверодостојни. може да се квалификува како научно Мора да се утврди автентичноста, знаење ако вештакот презентира дали има соодветен доказен основ и експеримент спроведен во доволно да се утврди хронолошкото чување на контролирани услови или систематско доказниот материјал: набљудување за да ја потврди истата. (Дали била тестирана, дали »»Како сведокот го стекнал предметот. се предвидени границите на можни »»Конечното располагање со предметот грешки, дали била извршена контрола од страна на сведокот (задржување, од страна на други вештаци?). предавање или уништување). »»Мислењето на вештакот за конечните »»Чувањето на предметот во меѓувреме. факти го крши правилото со кое се Несоодветно сведочење на забранува мислење за клучниот вештак факт (на пример, дали обвинетиот го сторил делото?). Сведочењето на вештакот треба да му »»Мислењето на вештакот е збирен помогне на судијата во утврдувањето заклучок за прашања од правото и на фактите. Вештаците треба да го имаат фактите. неопходното стручно знаење со цел да »»Мислењето на вештакот не е доволно, се утврди или да се процени некој важен го нема потребниот степен на факт. Вештаците може да го засноваат сигурност. своето мислење врз веродостојни извештаи од други извори. Ваквото Недостиг на доказен основ (за повикување на други извори не му лично забележување) дозволува на вештакот да го чита туѓиот Сведокот повикан да сведочи за некоја извештај како релевантен доказ. Постојат појава или факт треба да го воочил неколку можни приговори во врска со предметот на сведочење. Застапникот кој вештаците: го предложил сведокот треба да покаже »»Сведочењето на вештакот на оваа (преку поставени прашања до сведокот тема нема да му е од помош на судот. и преку дадените одговори од сведокот) »»Сведокот не е квалификуван како дека сведокот претходно го воочил вештак за конкретната тема. Судијата фактот или настанот и дека сега се сеќава внимателно да ја разгледа стручноста на него. на вештакот и темата на мислењето. Доказниот основ кој треба да покаже »»Сведокот користел несоодветни дали сведокот има лично познавање за податоци, методологија или начин на она за кое сведочи е минимален: дали истражување за да дојде до добиените судијата од понуденото сведочење може 43 заклучоци.  да заклучи дека се работи за лично аргументативни прашања. Судијата познавање. Страната што приговара треба да има разумна контрола врз треба да го прецизира основниот начинот на кој се испрашуваат сведоците елемент што недостига. Не е фатално за да ги заштити од малтретирање или од доколку сведокот во својот исказ се служи прекумерна непријатност. со изрази, како на пример, „мислам дека”. Доказите се гласини Несоодветен доказ за навика, Гласините се искази дадени надвор од рутина, практика судот врз основа на знаење од втора рака Навиката е практика која доследно кое се нуди како вистина. Гласините ѝ ја се следи и се повторува во одредени исклучуваат можноста на спротивната ситуации. Спротивната страна може да страна вкрстено да го испита лицето приговара на таквите докази поради што ја дало таквата изјава. Можноста да следниве причини: се испрашува сведокот кој ја пренесува гласината не ја задоволува потребата »»Сведокот има недоволно лично вкрстено да се испита лицето што ја дало познавање за однесувањето на таквата изјава надвор од судот. Тоа лице лицето или на правното лице за е вистинскиот извор на доказот. коешто сведочи. »»Начинот на однесување опишан од Несоодветни хипотетички сведокот не е доволно специфичен прашања за да се квалификува како навика или рутина на однесување на лицето за Кога испрашувачот користи хипотетичко кое сведочи. прашање при директното испитување, »»Начинот на однесување не бил по правило, записникот веќе треба да доволно повторуван кај лицето за кое ги содржи фактите кои се наведуваат сведокот сведочи. во таквата хипотеза. Сепак, судијата »»Начинот на однесување на лицето за има дискреционо право да го менува кое сведокот сведочи не е доволно редоследот на изведувањето на доказите, конзистентен. па и да му дозволи на испрашувачот да »»Начинот на однесување на лицето поставува хипотетички прашања во врска за кое сведокот сведочи премногу се со доказ кој се однесува на суштински базира на слободен избор. факт, а кој ќе се изведе подоцна. Кога »»Не постои поткрепа за однесувањето фактите во хипотезата се спорни, судијата на лицето за кое сведокот сведочи. е тој кој на крајот ќе ја утврди фактичката »»Нема очевидци на инцидентот. состојба. Застапникот треба да внимава Во случај на хипотетичко прашање, на разликата што постои помеѓу постојат неколку расположливи допуштените докази за навиките или приговори: рутината и недопуштените докази за »»Хипотетичкото прашање не содржи карактерот. соодветни факти врз основа на Малтретирање кои вештакот (доколку се работи за вештак) ќе оформи веродостојно Тоа се изјави кои, првично, се мислење. наменети да го вознемират или да го »»Хипотетичкото прашање ги 44 засрамат сведокот. Види, исто така, извитоперува доказите.  Докази и приговори: Домашни и меѓународни стандарди

»»Хипотетичкото прашање се заснова Лицата кои вршат вкрстено испитување речиси исклучиво на мислењето на мора да имаат добронамерна основа вештакот, а не на фактите. за нивните прашања. На пример, ако »»Прашањето содржи дискутабилни испитувачот го праша сведокот: „Нели вие заклучоци, а не факти. сведочите против мојот клиент бидејќи »»Хипотезата изостава некој суштински бил остар кон вас во караница која сте факт. ја имале пред три месеци?” – тогаш тој ја навел причината зошто сведокот е Застапникот кој вкрстено испрашува не пристрастен, но може да биде оспорен е ограничен како што е тоа случај со врз основа на непостоење факти со застапникот кој директно испрашува. кои ќе ги поткрепи своите тврдења и Со варијации на хипотезата може да се инсинуации. испроба и вештакот, без разлика дали варијацијата е заснована на сведочење Судското испитување е што веќе е во записникот. Ако вештакот несоодветно бил присутен во судницата додека некој сведок сведочел, испрашувачот може Судијата не треба да ја презема улогата на да побара од него да даде мислење под застапник или на сведок. Начинот на кој претпоставка дека исказот на тој сведок судијата го формулира прашањето може е вистинит. Да не се заборави дека, по да покаже пристрасност. Застапникот правило, страните имаат обврска да ги треба да биде подготвен за изјави од откријат вештакот и неговото сведочење страна на судијата кои сугерираат дека во пред судењето. наоѓањето на фактите судијата се потпира на своето лично познавање. Доказот е ирелевантен Прашањето е сугестивно/ За да бидат допуштени, доказите мора наведувачко да бидат релевантни, односно мора да имаат влијание врз донесувањето на Наведувачките прашања се забранети одлуката. при директното испитување, освен ако е неопходно да се развие сведочењето Дискредитацијата е на сведокот, ако сведокот е непријателски несоодветна или ако сведокот е спротивставената страна. Не само што е несоодветно да Соодветни основи за дискредитација се поставуваат наведувачки прашања може да бидат пристрасноста, при директното испитување, туку се интелектуалната неспособност, претходни работи и за лошо правно застапување. недоследни изјави и репутацијата на Кога имате добар сведок со очигледна неискреност. Општоприфатено е дека искреност и интелигенција, ќе сакате сведокот не може да биде прашан дали сведокот да се отвори пред судот и да ги некој друг сведок лажел. Некои судии претстави таквите свои квалитети. Лицето дозволуваат вакви прашања секогаш што приговара треба да има предвид кога противречноста помеѓу исказот на дека доколку приговорот се однесува обвинетиот и на некој друг сведок може на формата на прашањето, испитувачот да се објасни само преку заклучокот дека може да го преформулира прашањето. некој лаже. Најдобро би било да се сочува овој Можеби е посоодветно да се праша дали приговор за тогаш кога навистина е сведокот знае зошто некој би лажел. потребен: кога испитувачот испитувајќи 45  го својот/пријателски сведок наведува на Описно сведочење спорни а релевантни нешта. Пример: „Сега, ве молам, со ваши Застапникот несоодветно зборови, кажете му на судот што постапува искусивте тој ден?” Не е соодветно кога погрешно се Директниот испрашувач мора да направи цитира исказ на сведок. Други форми разлика помеѓу наведувачки прашања на несоодветно однесување се и отворени прашања каде што се бара вознемирување на сведокот, нарекување раскажување. Судијата има дискреционо со имиња, намерно вкрстено испитување право дали ќе дозволи наративно на сведокот со погрешно претставување сведочење. Па така, судијата може да на содржината на документите, читање бара поспецифични испитувања ако: на законите во судот во завршен збор и • описот на сведокот стане збркан, изнесување факти кои не се во записник. • описот повеќепати се повикува на Секогаш кога на судењето едната страна недозволени работи. намерно прекршува некое правило Пред судењето, кога за тоа има можност, на правна етика и прекршувањето бранителот треба да се увери дека предизвикува предрасуди кон сведокот целосно ја знае хронологијата спротивната страна, спротивната страна на настанот, како и дека знае што да може да бара санкција во форма на не споменува, освен ако испитувачот исклучување на доказите кои инаку директно не праша за таа информација. претходната страна имала право да ги изведе. Повреда при давање мислење (од страна на вештак) Изјави кои заведуваат На вештаците може да им биде дозволено Опасноста од изјави кои заведуваат да ги засноваат своите мислења на лежи во тоа што тие може погрешно изјавите на други вештаци. Меѓутоа, да го заведат судот. Приговорите на постојат граници за тоа што е дозволено ваквите изјави заштитуваат од доказ кој како мислење. би предизвикал оценувачот на вистината »»Вештаците не смеат да даваат (судијата) да се оддалечи од главното мислења за правни прашања и да прашање. даваат правни заклучоци. Прашањето е повеќекратно »»Вештаците не смеат да даваат или сложено мислења директно за нечија вина или невиност. Кога сведокот одговара на сложено »»Вештаците не смеат (во зависност од прашање, тешко ќе биде да се правниот систем) да даваат мислења идентификува кое конкретно прашање за менталната состојба, онаму каде го одговорил. Поставувањето сложени што менталната состојба е елемент прашања може да ги збуни и сведокот на кривичното дело кое е предмет на и судот. Од вашиот противник може да постапката. барате да ги раздели сложените прашања Забелешка: Обично, во многу правни во неколку одделни прашања. системи вештакот не може да не даде мислење за главното прашање во 46 предметот. Па затоа, ако главното прашање  Докази и приговори: Домашни и меѓународни стандарди

се однесува на менталната состојба на Прејудицирачки прашања обвинетиот во време на извршување Иако релевантни, доказите може да на кривичното дело, главното прашање бидат одбиени бидејќи нивната доказна би била пресметливоста, односно вредност значително е надмината од непресметливоста на обвинетиот за опасноста таквиот доказ да предизвика време на извршување на делото. Во неправедни предрасуди. На пример, меѓународните кривични трибунали не е може да има докази за минатото на толку битно дали се дозволени мислења сведокот кои се многу срамни за сведокот, за главните прашања, туку дали таквите а имаат маргинална доказна вредност и мислења му помагаат на судот. не се корисни. Па така, може да се вложи »»Вештаците не смеат да шпекулираат. приговор дека доказот е прејудицирачки и дека може да предизвика неправедни Повреда при давање мислење предрасуди. Морничавите фотографии (од страна на сведок) или видеозаписите што содржат емотивен Кога сведокот не сведочи како вештак, материјал, кој главно не му помага на мислењето што ќе го изнесе мора да е судијата во утврдувањето на фактите, ограничено на изведување заклучоци генерално треба да бидат одбиени. кои рационално се засноваат на неговата Процесот се состои од три чекори: лична перцепција и знаење и му помагаат на судијата јасно да го разбере »»Судијата првично ја одмерува исказот. Сепак, сведоците може да дадат доказната вредност на конкретниот мислење за: доказен материјал. »»Ги идентификува опасностите или »»Брзината, возраста, тежината, контраефектите. висината и интоксикацијата. За »»Ја одмерува доказната вредност таа цел, сведокот треба да имал наспроти контраефектите и утврдува соодветна можност да ги набљудува дали потенцијалните контраефекти ја лицето или предметот што е предмет надминуваат вредноста на доказот. на мислењето. Ако е така, тогаш доказот се исклучува. »»Идентификување на ракописот. Потребниот доказен основ за ова Недопуштеност на доказ за е запознаеноста со ракописот на претходна осудуваност лицето за кое сведокот сведочи врз Испитувањето на сведокот во врска со основа на бројни претходни можности подалечни минати кривични дела може за набљудување под веродостојни да биде одбиено. Обвинителството го околности. има товарот да го убеди судијата дека »»Можни приговори: доказната вредност на претходната • нема доказ дека сведокот лично го осудуваност е значително поголема видел или на друг начин го забележал од контраефектите кои таа може да фактот, ги предизвика. Доколку се работи • не бил понуден доказен основ за за претходна осудуваност за лажно мислењето на сведокот. сведочење, судот, по правило, би немал Недопуштеност на полиграф основа да ги исклучи ваквите осуди. Подробностите за минатите осуди, Нема консензус дека полиграфот спаѓа обично, се одбиваат. Меѓутоа, може да 47 во групата прифатливи/веродостојни се отвори врата за прашања во врска со докази.  одредени подробности доколку сведокот претходен недоследен исказ и вкрстено погрешно го објаснил кривичното дело испитување заради презентирање во текот на директното испитување. нерелевантен доказ кој се наоѓа во рамките на претходниот исказ (особено Претходни недоследни искази кога спротивната страна го врши Како и сведоците за време на судењето, вкрстеното испитување). така и писмените искази дадени надвор од судот може да бидат дискредитирани Привилегирани комуникации поради недоследни искази; искази Привилегираните комуникации ги дадени во друго време од она во кое заштитуваат доверливите комуникации е, на пример, даден писмениот исказ и настануваат помеѓу страни кои се кој се изведува пред суд. Недоследни соодветно поврзани, се карактеристични искази може да произлезат од многу за заштитената врска и постојат поради извори, вклучително и од извештаи или тоа. На пример, доверливите општења од документи кои сведокот ги подготвил. меѓу клиентот и адвокатот се заштитени со привилегијата на општењето меѓу Застапникот на спротивната страна клиентот и адвокатот, освен ако претходно може да користи писмен документ за не се откажале од неа. да го освежи сеќавањето на сведокот за сведочење дадено од истиот тој Постојат и тематски привилегии, како сведок пред судењето или за време на на пример, владини државни тајни кои судењето. Обично, само исказите дадени заштитуваат одредени видови факти. во судот се сметаат за валиден доказ, а не Комуникациските привилегии документот што се користи за освежување заштитуваат доверливи општења на сеќавањето на сведокот. Но, што ако помеѓу соодветно поврзани страни и се сведокот ниту ја прифаќа ниту ја отфрла својствени за заштитените односи. Тие недоследната изјава или, пак, не може постојат за таа причина. да се сети? Во ваков случај, лицето што го врши вкрстеното испитување може да Недоволни квалификации го дискредитира сведокот. Бидејќи вие ќе го вршите вкрстеното испитување, може За да биде прифатено сведочењето да побарате да го видите документот и да на вештакот, потребно е вештакот да го искористите за да го дискредитирате поседува соодветни квалификации. сведокот. Судиите ги одбиваат сведочењата на вештаците кои имаат недоволни Што ако сведокот се обидува да се присети квалификации. на подробности кои не се забележани во претходниот исказ? За да постави Сведокот може да биде експерт за некоја доказен основ за дискредитација, лицето тематика, но не и за потребната област. што го врши вкрстеното испитување Во анализирањето на веродостојноста на треба да го присили сведокот да признае предложеното сведочење на вештакот, дека, всушност, тогаш кога го давал тој улогата на судијата е да определи дали претходен исказ, му било предочено да вештакот е квалификуван во потребната ги вметне сите важни подробности. област и да ја испита методологијата која вештакот ја користел при донесувањето Исто тaка, битно е да се прави разлика на заклучокот. Вештакот мора да остане помеѓу вкрстено испитување заради во рамките на своето поле на стручност 48  Докази и приговори: Домашни и меѓународни стандарди

и не може да дава мислење од друга при вештачењето треба да се квалификува област. како веродостојно научно знаење. Ако методологијата е недокажана или Претходни поведенија при неиспробана, сведочењето ќе се смета за случаи на силување недопуштено. Вештачење засновано на Испитувањето за претходното сексуално научна предлог-методологија не треба да поведение на жртвата може да биде прифатливо, освен ако техничкиот предизвика прекумерни предрасуди процес врз кој се заснова мислењето и строго се одбегнува. Судовите не се здобил со општо прифаќање во применуваат тест на рамнотежа за да соодветната област. определат дали доказната вредност Судијата ќе направи првична проценка на сексуалната историја на жртвата ја за тоа дали општата теорија на вештакот надминува (е поголема) од предрасудата или техниката која тој ја користел се која би се создала преку нејзиното потпира на соодветно, емпириски откривање. валидно резонирање и дали таа може да Недостиг на релевантност се примени врз фактите кои се предмет на разгледување. Релевантноста е основниот услов за допуштеност на доказите. Доказот мора Сведочењето на вештакот мора да да има некоја доказна вредност во биде „научно“, во смисла на тоа дека предметот. Доказите кои не се однесуваат треба да е засновано на научни методи директно или индиректно на прашањата и постапки. Алтернативните науки, од кои се предмет на судењето, треба да типот на давање психолошко мнение, бидат исклучени како ирелевантни. не се предмет на емпириска евалуација за разлика од конвенционалната наука. Религиозни верувања Сепак, тие може да се применат во зависност од релевантноста. Доказот за религиозното верување со кој се сака да се нападне или да се зајакне Можни приговори во врска со научните кредибилитетот на сведокот, по правило, докази се следниве: е недопуштен. »»Темата опфатена со даденото Прашањето се повторува мислење не е соодветна тема за експертско мислење - вештачењето Прашањата кои се повторуваат нема да му помогне на судот. одземаат време и непотребно може да »»Сведокот не се квалификува како пренагласат некоја тема. Но тоа не се експерт на тоа поле. однесува на лицето што врши вкрстено »»Сведочењето е ирелевантно. испитување и нему не му е забрането да »»Нема соодветен доказен основ дека постави прашање кое било поставено оваа техника се квалификува како и одговорено во текот на директното веродостојно научно знаење. испитување. »»Во случајот на техничко/ специјализирано познавање, не е Доказите не се научни утврдена веродостојноста. Види, исто така, несоодветно »»Сведочењето е премногу сведочење на вештак. Методологијата прејудицирачко/создава предрасуди. или техниката која вештакот ја користел 49  Домен на испитување еден сведок не може да ја претпоставува состојбата на умот на некое друго лице. Вкрстеното испитување може да се однесува само на теми кои се предмет Недопуштени сумирања на директно испитување, како и на Содржината на големите записници прашања кои влијаат врз кредибилитетот може да биде презентирана во форма на на сведокот. Правилата за доменот на табела или краток преглед. Оригиналите испитување важат и за другите фази на или копиите на сумираните записници испитувањето. Па така, дополнителното треба да бидат достапни за испитување (директно) испитување е ограничено или за копирање од спротивната страна. на теми кои се покриени со вкрстеното испитување. За да се предложи сумиран материјал, мора да постои доказен основ кој ќе Ако се вложи успешен приговор за содржи индикации дека табелата точно доменот на дополнителното (директно) ги рефлектира главните записи. Исто испитување, лицето кое го врши може така, доказниот основ мора да содржи да добие пролонгирање од судот за и доказ дека сумираниот материјал е да истражи нови теми за испитување. допуштен и дека би било несоодветно да Дополнителното вкрстено испитување, се изведуваат сите докази на суд. Фактот онаму каде што е дозволено, е што главните записи биле допуштени ограничено во опсегот на прашањата не го забранува воведувањето на покриени со дополнителното (директно) сумираниот материјал. испитување. Повреда на правилото за Контаминирани докази изолација на сведоците Ова се докази до кои се дошло преку Сведоците треба да се придржуваат кон повреда на законот или на постапката. наредбата на судот да останат надвор Меѓутоа, повредата на правилото за од судницата додека не се повикаат да изолација на сведоците се однесува сведочат. Меѓутоа, има и повреди на на нивниот кредибилитет, а не на ова правило. Во таков случај, не секогаш допуштеноста на сведочењето, така што се смета дека сведочењето на сведокот повредата на ова правило не го осуетува ќе биде недопуштено и судијата има сведочењето толку многу за да биде дискреционо право дали ќе му дозволи на исклучено. таквиот сведок да сведочи. Предрасудата, Пасивен сведок како резултат на присуството на сведокот за време на сведочењата на претходните Сведочењето на сведокот е пасивно сведоци, треба да се покаже за да може кога тој не ги одговара прашањата сведокот да биде исклучен. Вината на на застапникот. Само страната која го една од страните за повредата на ова спроведува испитувањето може да правило е важен фактор кој судијата приговара на пасивноста на сведокот. треба да го земе предвид. Понекогаш сведокот кој е повикан од Шпекулација страната која директно го испрашува е упорно пасивен. Во вакви ситуации, Обичните сведоци - лаици се ограничени судијата може да му дозволи на во давањето мислење за работи кои испрашувачот да го наведува сведокот за 50 лично ги забележале. Тие не може да да го контролира подобро сведочењето сведочат под претпоставки. На пример, (преку вкрстено испитување).  Докази и приговори: Домашни и меѓународни стандарди

АНЕКС 1 Примена на доказните принципи на ЗКП

Членови од ЗКП Можни приговори Општи начела и права на обвинетиот Член 5 Право на правично судење Лицето обвинето за кривично дело (Член што опфаќа сè.) има право во правично и јавно судење пред независен и непристрастен суд, во • Приговор, испитувањето контрадикторна постапка да може да ги од страна на судијата е оспорува обвиненијата против него и да несоодветно. предлага и да изведува докази во своја одбрана.

Член 12 Законитост на доказите (Може да се поднесе (1) Забрането е да се изнудува од обвинетиот претходен поднесок/ или од друго лице што учествува во постапката писмено барање за признание или некаква друга изјава. исклучување на докази.) (2) Доказите прибавени на незаконит начин или • Приговор, доказите се со кршење на слободите и правата, утврдени прибавени на незаконит со Уставот на Република Македонија, законот начин и барам нивно и меѓународните договори, како и доказите исклучување. произлезени од нив, не може да се користат и врз нив не може да се заснова судска одлука.

51  Член 33 Причини за изземање (Во согласност со член 38, се однесува на јавните обвинители и другите учесници во постапката, како и на вештаците.) (1) Судија или судија поротник не смее да врши судиска должност ако: 1) Е оштетен со кривичното дело. 2) Обвинетиот, неговиот бранител, тужителот, оштетениот, неговиот законски застапник или полномошник му е брачен, односно вонбрачен другар или роднина по крв по права линија до кој и да е степен, по странична линија до четврти степен, а по сватовство до втор степен. • Приговор, судијата не е 3) Со обвинетиот, неговиот бранител, тужителот компетентен. или со оштетениот е во однос на старател, лице • Приговор, вештакот не е под старателство, посвоител, посвоеник, хранител компетентен. или храненик. 4) Во истиот кривичен предмет учествувал како судија на претходна постапка, учествувал во испитувањето на обвинението пред главната расправа или учествувал во постапката како тужител, бранител, законски застапник или полномошник на оштетениот, односно на тужителот или е испитан како сведок или како вештак. 5) Во истиот предмет учествувал во донесувањето на одлуката на понискиот суд или ако во истиот суд учествувал во донесувањето на одлуката која се побива со жалба. (2) Судија или судија поротник може да биде изземен од вршење судиска должност, покрај случаите наведени во ставот (1) на овој член, ако постојат околности кои предизвикуваат сомневање во неговата непристрасност.

52  Докази и приговори: Домашни и меѓународни стандарди

Член 70 Права на обвинетиот Секој обвинет ги има следниве основни права: -да биде навремено и детално информиран, на јазик што го разбира, за делата за кои се товари и за доказите против доволно време и можности за подготвување на својата одбрана, а особено да има увид во списите и да биде запознаен со доказите против него и во негова корист, како и да комуницира со бранител по свој избор, -да биде суден во негово присуство и да се брани лично или со помош на бранител по сопствен избор, а доколку нема средства да плати бранител, да добие бесплатен бранител (Член што опфаќа сè.) кога тоа го бараат интересите на правдата, -да ја изнесе својата одбрана, -да не биде присилен да даде исказ против себе или против своите блиски или да признае вина, -да има можност да се изјасни за фактите и за доказите што го товарат и да ги изнесе сите факти и докази што му одат во прилог, -самиот или преку бранител да ги испита сведоците против него, како и да му се обезбеди присуство и испитување на сведоците во негова корист под исти услови како и сведоците против него, - во текот на главната расправа да се советува со својот бранител, но не може да се договара како ќе одговори на поставено прашање.

53  Водење записник Член 91 Водење на записникот (1) Записникот мора да се води уредно, во него не смее ништо да се избрише, да се додаде или • Приговор, погрешно да се менува. Прецртаните места мора да останат внесено во записник, читливи. неточен или непотполн (2) Сите преиначувања, исправки и додатоци одраз на постапката. се внесуваат на крајот на записникот и веднаш им се предочуваат на страните и на бранителот, и тие мора да бидат заверени од лицата што го потпишуваат записникот. Доказни средства

Член 208 Забрана за употреба на измама, сугестивни и каприциозни прашања Откако е поучен за правото на молчење и другите права од членот 206 од овој закон, • Приговор, двосмислено, на обвинетиот треба да му се поставуваат нејасно прашање. прашања јасно, разбирливо и прецизно така • Приговор, сугестивно што да може наполно да ги разбере. прашање. При испитувањето не смее да се поаѓа од претпоставката дека обвинетиот признал нешто што не го признал и не смеат да му се поставуваат прашања во кои веќе е содржано како треба да се одговори на нив. Спрема обвинетиот не смее да се употреби измама за да се дојде до негова изјава или до признание.

Член 209 • Приговор, не е утврдена автентичноста на Препознавање предмети доказниот материјал. Предметите што се во врска со кривичното дело • Приговор, недостасува или што служат како доказ ќе му се покажат доказен основ за на обвинетиот поради препознавање откако доказниот материјал. претходно ќе ги опише. Ако овие предмети не може да се донесат, обвинетиот може да се • Приговор, недостасува одведе на местото каде што се наоѓаат тие. доказ за хронолошкото чување на доказниот материјал. 54  Докази и приговори: Домашни и меѓународни стандарди

Член 210 Начин на испитување на обвинетиот (1) По поуката за правата, обвинетиот ќе се праша што има да наведе во своја одбрана. При испитувањето на обвинетиот треба да му се овозможи во непречено излагање да се изјасни за сите околности што го товарат и да ги изнесе сите факти што му служат за одбрана. (2) Обвинетиот се испитува усно. При испитувањето на обвинетиот може да му се дозволи да ги користи своите забелешки. (3) Кога обвинетиот ќе го заврши својот исказ, ќе му се постават прашања доколку е потребно да се пополнат празнините и да се отстранат противречностите или неразбирливоста во • Приговор, доказот е неговото излагање. недозволен затоа што е (4) Испитувањето треба да се врши така што ќе се спротивен на ставовите почитува личноста на обвинетиот. 5 и 6. (5) Спрема обвинетиот не смеат да се употребат сила, закана или други слични средства (член 249 став (4) од овој закон) за да се дојде до негова изјава или до признание. (6) Обвинетиот може да биде испитан во отсуство на бранител само ако изречно се одрекол од тоа право, а одбраната не е задолжителна или ако во рок од 24 часа од моментот кога е поучен за ова право (член 71 став (2) од овој закон), самиот не обезбеди бранител, освен во случај на задолжителна одбрана. (7) Ако е постапено спротивно на одредбите на ставовите (5) и (6) на овој член, исказот на обвинетиот не може да се користи во постапката.

55  Член 213 Лица кои не може да бидат сведоци Не може да биде сведок: 1) Лице кое со својот исказ би ја повредило должноста на чување државна или воена тајна, додека надлежниот орган не го ослободи од таа должност. 2) Бранител на обвинетиот за она што му го доверил обвинетиот како на свој бранител, освен ако самиот обвинет го бара тоа. 3) Лице кое со својот исказ би ја повредило • Приговор, не е утврдена должноста за чување деловна тајна во однос компетентноста. на тоа што го дознало во вршењето на своето • Приговор, се работи занимање (верски исповедник, адвокат за привилегиран и лекар), освен ако е ослободено од таа материјал. должност со посебен пропис или написмено, односно со дадена изјава во записник на лицето во чија корист е востановено чувањето тајна, односно со таква изјава на неговиот правен наследник. 4) Малолетно лице кое со оглед на својата возраст и душевна развиеност не е способно да го сфати значењето на своето право дека не мора да сведочи, освен ако самиот обвинет не го бара тоа. 5) Лице кое поради својата душевна или телесна болест, односно својата возраст воопшто не е во состојба да сведочи.

56  Докази и приговори: Домашни и меѓународни стандарди

Член 214 Лица ослободени од должноста да сведочат (1) Ослободени од должност да сведочат се: 1) Брачниот и вонбрачниот другар на обвинетиот. 2) Роднините на обвинетиот по крв по права линија, роднините по странична линија, заклучно до трет степен, како и роднините по сватовство, заклучно до вториот степен. 3) Посвоеник и посвоител на обвинетиот. (2) Органот што ја води постапката е должен • Приговор, се работи за лицата споменати во ставот (1) на овој член, привилегиран материјал пред нивното испитување или веднаш штом ќе (семејни/брачни врски). дознае за нивниот однос спрема обвинетиот, да ги предупреди дека не мора да сведочат. Предупредувањето и одговорот се внесуваат во записникот. (3) Лице кое има основа да ускрати сведочење спрема еден од обвинетите е ослободено од должноста да сведочи и спрема другите обвинети ако неговиот исказ според природата на работите, не може да се ограничи само на другите обвинети.

Член 215 Последици од повредите на правилата за испитување сведок Ако како сведок е повикано лице кое не може да биде сведок или лице кое не мора да сведочи, а за тоа не е предупредено или изречно не се откажало од тоа право, или • Приговор, недопуштен ако предупредувањето и откажувањето не се доказ. забележани во записникот, или ако е испитан малолетник кој не може да го сфати значењето на правото дека не мора да сведочи, или ако исказот на сведокот е изнуден со сила, со закана или со друго слично забрането средство, врз таквиот исказ на сведокот не може да се заснова судска одлука.

57  Член 216 Право на сведокот да не одговара на • Приговор, малтретирање одредени прашања на сведокот. Сведокот не е должен да одговара на одделни • Приговор, прашањето прашања ако е веројатно дека со тоа би се го наведува сведокот на изложил себеси или својот близок роднина на тежок срам, значителна материјална штета или самообвинување. кривично гонење. • Приговор, угнетувачки Член 217 прашања. Прашања кои не смеат да им се поставуваат • Приговор, небитни на оштетениот и на сведокот прашања. Забрането е на оштетениот и на сведокот да • Приговор, несоодветни им се поставуваат прашања кои се однесуваат прашања поврзани со на нивниот сексуален живот и сексуалните угледот. склоности, политичкото и идеолошкото определување, расното, националното и • Приговор, недопуштени етничкото потекло, моралните критериуми и прашања за карактерот. други особено лични и семејни околности, освен по исклучок, ако одговорите на таквите • Дури и да се релевантни, прашања се непосредно и очигледно поврзани можеби би сакале да со потребните разјаснувања на битните обележја приговарате бидејќи се на кривичното дело кое е предмет на постапката. прејудицирачки/водат кон предрасуди. Член 219 Начин на испитување на сведок (1) Сведоците се испитуваат одделно. Сведокот, по правило, одговорите ги дава усно. (2) Сведокот претходно ќе се опомене дека е должен да ја зборува вистината и дека не смее ништо да премолчи, а потоа ќе се предупреди дека давањето лажен исказ претставува • Приговор, правилото на кривично дело. Сведокот ќе се предупреди и одделно испитување е дека не е должен да одговори на прашањата нарушено. предвидени во член 216 од овој закон и ова предупредување ќе се внесе во записник. • Приговор, сугестивно (3) Потоа, сведокот ќе се праша за името и прашање. презимето, името на таткото, занимањето, престојувалиштето, односно живеалиштето, • Приговор, недолично местото на раѓање, годините на возраста однесување на и за неговиот однос со обвинетиот и со застапникот. оштетениот. Сведокот ќе се предупреди дека е должен органот што ја води постапката да го извести за промената на адресата или на престојувалиштето, односно живеалиштето. (4) При испитување сведок не е дозволено служење со измама ниту поставување такви 58 прашања во кои веќе е содржано како би требало да се одговори.  Докази и приговори: Домашни и меѓународни стандарди

Член 220 Препознавање лица или предмети од страна на сведокот (1) Ако е потребно да се утврди дали сведокот препознава определено лице или предмет, од него прво ќе се бара да ги опише и да ги наведе знаците по кои се разликуваат, па дури потоа ќе му се покаже лицето заедно со други нему непознати лица кои, по правило, треба да бидат меѓу пет и осум, и чии основни Приговори за несоодветно карактеристики се слични со оние што ги поставен доказен основ. опишал, односно со тој предмет, заедно со предмети од ист или сличен вид, по што ќе биде прашан да изјави дали лицето или предметот • Приговор, нема доказен може да го препознае со сигурност или со основ за доказниот определен степен на веројатност и, во случај на потврден одговор, да го покаже препознатото материјал. лице, односно предмет. • Приговор, не е утврдена (2) Лицата врз кои се врши препознавање ќе автентичноста на се поучат на правото да повикаат бранител доказниот материјал. по свој избор, односно ќе им се обезбеди бранител и ќе се одложи препознавањето до доаѓањето на бранителот, но најдоцна во рок од два часа од времето кога е известен бранителот. (3) Пред донесување наредба за спроведување истражна постапка, препознавањето се врши во присуство на јавниот обвинител на тој начин што лицето кое е предмет на препознавање не може да го види сведокот, ниту пак сведокот може да го види тоа лице пред да пристапи кон препознавањето. Член 237 Должности на вештакот (1) Лицето кое е повикано како вештак е должно да се јави на поканата и да даде свој наод и мислење во рокот определен во наредбата. Рокот определен во наредбата, од оправдани причини, може да се продолжи. • Приговор, несоодветно сведоштво на вештакот. (2) Вештакот е должен до органот што го наредил вештачењето од членот 236 став (3) од овој • Приговор, сведокот не е закон, да достави извештај кој содржи: докази квалификуван. што ги прегледал, извршени тестови, наодот и мислењето до кои дошол и сите други релевантни податоци што вештакот смета дека се потребни за праведна и објективна анализа. Вештакот ќе образложи како дошол до определено мислење. 59  Главна расправа

Член 347 Одбивање на предложени докази

(1) Претседателот на советот може да ги одбие предложените докази ако: 1) Предлогот се однесува на со закон забранет начин на прибирање докази, на доказ чијашто • Приговор, доказот е употреба со закон не е дозволена или на факт добиен на незаконски којшто според закон не може да се докаже начин. (незаконит предлог). • Приговор, доказот/ 2) Доказите се нејасни, нецелосни или прашањето е нејасно, очигледно се насочени кон значително неодредено. одолжување на постапката. • Приговор, нерелевантно. 3) Фактите што според предлогот би требало да се утврдат не се релевантни за одлучување, • Приговор, неважно. односно не постои поврзаност меѓу фактите што • Приговор, споредно. треба да се утврдат и решавачките факти или таа поврзаност поради правни причини не може да • Приговор, недозволено се установи (неважен предлог). повикување на претходни лоши дела. (2) Претседателот на советот може да ги повика страните да дојдат во определен ден во судот за • Приговор, недозволено да ги образложат своите предлози, односно повикување на приговори во однос на предложените докази. поранешна осудуваност.

(3) Решението со кое се одбива предлогот за изведување докази, мора да биде образложено. По предлог на страните, советот може да го измени или да го отповика ова решение во подоцнежниот тек на постапката.

60  Докази и приговори: Домашни и меѓународни стандарди

Член 379 Воведни говори на страните

(1) Главната расправа започнува со воведните говори на страните. Прво зборува тужителот, а потоа бранителот или обвинетиот. • Приговор, недозволено (2) Обвинетиот има право да не држи воведен аргументирање. говор. • Приговор, факти кои не (3) Во своите говори страните може да изнесат се во доказите. кои решавачки факти имаат намера да ги докажуваат, да ги изложат доказите што ќе ги • Приговор, води кон изведуваат и да ги определат правните прашања предрасуди. по коишто ќе расправаат. Во говорите не смеат да • Приговор, погрешно се изнесуваат факти за поранешна осудуваност на цитирање на закон. обвинетиот. • Приговор, недозволено (4) Страните во воведниот говор на може да се повикување на изјаснуваат за наводите и за понудените докази поранешна осудуваност. на спротивната страна. (5) Ако оштетениот или неговиот помошник се присутни, предјавуваат имотноправно барање. (6) Претседателот на судскиот совет може да ги ограничи воведните говори на страните на определено време.

61  Член 383 Начини на испитување (1) При изведувањето на доказите е дозволено директно, вкрстено и дополнително испитување. (2) Директното испитување го врши страната која го предложила сведокот, односно вештакот или техничкиот советник. (3) Вкрстеното испитување го врши спротивната страна. • Приговор, надвор од рамките на директното (4) Дополнителното испитување повторно го испитување. врши страната која го повикува сведокот, односно вештакот и прашањата што се поставуваат при ова испитување се ограничени на прашањата поставени во текот на испитувањето на спротивната страна. (5) По завршувањето на испитувањето на страните, претседателот и членовите на советот може да поставуваат прашања на сведокот, односно на вештакот. Член 384 Директно, вкрстено и дополнително испитување сведоци (1) Сведокот го испитува страната која го предложила, во согласност со член 383 став (2) од овој закон. Прашањата за сведокот на спротивната страна се ограничени и се однесуваат на прашањата кои претходно биле поставени во текот на испитувањето на сведокот • Приговор, надвор од страната која го предложила. Прашањата од рамките на на повторното испитување на сведокот од испитувањето. страната која го предложила се ограничени и се однесуваат само на прашањата поставени • Приговор, сугестивни во текот на испитувањето на сведокот од прашања. спротивната страна. (2) Прашањата што наведуваат на одговор не може да се поставуваат во текот на директното испитување, освен во случаите кога има потреба да се појаснат изјавите на сведокот. По правило, прашања кои наведуваат на одговор се дозволени само во текот на вкрстеното 62 испитување.  Докази и приговори: Домашни и меѓународни стандарди

Член 385 Правила на судот во процесот на изведување докази (1) Претседателот на советот ќе ги контролира начинот и редоследот на испитување на сведоците и на вештаците и изведувањето на доказите, водејќи сметка за ефикасност и економичност на постапката, а по потреба, и за утврдување на вистината. (2) Претседателот на советот по приговор од (Член кој опфаќа сè.) страните ќе забрани прашање и одговор на прашање кое веќе е поставено ако го оцени • Приговор, неважно. како недопуштено или како ирелевантно за • Приговор, ирелевантно. предметот. • Приговор, наративно. (3) Претседателот на советот ќе одбие изведување доказ за кој смета дека е непотребен • Приговор, повторувачко. и без значење за предметот и за тоа ќе даде кусо • Приговор, сугестивни образложение. прашања при директно (4) Претседателот на советот по приговор од испитување. страните ќе забрани поставување прашања кои • Приговор, недостасува во себе содржат и прашање и одговор, освен при квалификација. вкрстено испитување. • Приговор, малтретирање (5) Претседателот на советот на предлог на на сведокот. страната што го предложила сведокот ќе одобри вкрстено испитување ако поради исказот што го • Приговор, сведокот не дава сведокот на главната расправа, повеќе не одговара. може да се смета како сведок на страната што го • Приговор, претпоставува предложила. факти кои не се во (6) Претседателот на советот за време на доказите. изведувањето на доказите се грижи за достоинството на страните, обвинетиот, сведоците и вештаците. Барајте судот да донесе решение! (7) Во текот на целата доказна постапка судот, односно претседателот на советот се грижи за дозволеноста на прашањата, валидноста на одговорите, праведното испитување и оправданоста на приговорите. (8) За приговорите изнесени усно на главната расправа во процесот на испитување на сведоците, вештаците и оштетениот, судијата одлучува веднаш со решение. 63  Член 387 Испитување на вештак и на технички советник (1) Пред испитување на вештакот, судот ќе го опомене на должноста да го изнесе мислењето на јасен начин и во согласност со правилата на струката, и ќе го предупреди дека дадениот лажен исказ за наодот и за мислењето претставува кривично дело. (2) Вештакот пред испитувањето полага заклетва која гласи: „Се колнам во својата чест дека • Приговор, сведочење вештачењето го извршив совесно и според на вештак е дозволено правилата на својата струка и сѐ што ќе изјавам само доколку е дадена во врска со тоа е точно.“ можност вештакот да се испита вкрстено. (3) Ако некоја од страните бара вештото лице да се испита на главната расправа, писмениот наод и мислење ќе бидат прифатени како доказен материјал само ако вештото лице што ги изработило вештиот наод и мислењето дало свој исказ на главната расправа и била дадена можност да биде вкрстено испитан. (4) Одредбите за испитување вештак соодветно ќе се применуваат и за испитување на техничките советници.

64  Докази и приговори: Домашни и меѓународни стандарди

Член 388 Исклучок од непосредното изведување на доказите (1) Доколку докажувањето на еден факт се заснова врз забележување од некое лице, тоа лично треба да се испита на главната расправа, освен во случаите кога се испитува заштитен сведок во согласност со член 228 од овој закон. Испитувањето не може да се замени со читање записник од негов претходно даден исказ, ниту со писмена изјава. (2)Исказите на сведоците дадени во истражната постапка и изјавите собрани во рамките на дејствата на одбраната во текот на истражната постапка може да се користат при вкрстено испитување или при побивање изнесени наводи или во одговор на побивање заради • Приговор, гласини. оценка на веродостојноста на исказите дадени на • Приговор, изјавата на главната расправа. сведокот е недоследна (3) Записници за дадени искази на доказното на неговите претходни рочиште со одлука на судот може да се изведат искази. како доказ со читање или со репродуцирање. • Приговор, неправилно (4) Доколку по започнувањето на главната дискредитирање. расправа се појават индиции врз основа на кои може да се заклучи дека сведокот бил изложен на насилство, закана, ветување пари или друга корист за да не сведочи или лажно да сведочи на главната расправа, исказите на сведокот дадени пред јавниот обвинител во претходната постапка со одлука на судот може да се изведат како доказ. (5) По исклучок од ставот (1) на овој член, записници за дадени искази пред јавен обвинител со одлука на судот може да се изведат како доказ со читање или со репродуцирање ако лицето кое го дало исказот починало, душевно заболело или и покрај сите со закон предвидени средства за негово пронаоѓање останало недостапно.

65  Член 392 Записници за доказен материјал (1) Материјалните докази како записник за увид, потврда за одземени и за вратени предмети, книги, списи и друго, кои не се повторливи на • Приговор, треба да се главната расправа, ќе се внесат во записникот за приложи оригиналниот главната расправа. доказ. (2) Доказите од ставот (1) на овој член се • Приговор, нема доставуваат во оригинал. евиденција за (3) По исклучок од ставот (2) на овој член, може хронолошко чување на да се користи како доказ и заверен препис или доказниот материјал. заверена копија. (4) Доказниот материјал од ставот (1) на овој член се чита освен ако страните поинаку не се договорат.

66  Докази и приговори: Домашни и меѓународни стандарди

АНЕКС 2 Бранителот во улога на драмски писател

Основни Исто како што би се очекувало од драмскиот писател внимателно да работи

акузаторни на заплетот на една драма, со цел да ја оживее централната тема на претставата, и како што би се очекувало од еден

начела и режисер во една театарска продукција да ја осмисли сцената и да избере

вештини реквизити за создавање амбиент кој ќе има максимално психолошко влијание врз публиката, и како што се очекува актерите да ги вежбаат своите дијалози со ПОДГОТОВКА НА цел да дадат беспрекорни и динамични перформанси, така и еден бранител мора СЛУЧАЈ – ОПШТ да го осмисли судењето, да ги подготви ПРЕГЛЕД потребните доказни материјали, да ги научи сите детали во случајот, да го Вовед извежба секој говор (воведен говор, директно испитување, прашања за Судењето е сличнo на театарска вкрстено испитување, правни аргументи, претстава. Тоа е живо, спонтано, како завршен збор итн). Од него не се очекува една човечка драма која се игра од ништо помалку. Судиите треба да бидат страна на емотивни и натпреварувачки информирани и убедени. Решението за актери (сведоци, обвинителство и тоа е исцрпна и систематска подготовка. бранител), пред панел на „непристрасни“ судии кои, како и сите други учесници Подготовка за излагање пред во оваа човечка драма, не се имуни на жалбениот совет недостатоците на својот личен карактер. Сите случаи не стигнуваат до фаза на По гледањето на оваа претстава, судиите судење. Сепак, бидејќи правилната ќе донесат одлука во корист на една од (пред)истражна подготовка бара време, спротивставените страни. За време на потребно е тимот кој е вклучен во судењето бранителот во исто време е постапката - бранителот, правните писател, продуцент, режисер и актер. асистенти, истражителите - да започнат Иако може да користи различни методи и со процесот на подготовка во најраниот стилови во обид ефикасно и убедливо да можен момент. го добие случајот, постои еден принцип што е неповредлив и универзален: Подготовката за обвинителот започнува во моментот кога тој дознава за случајот, додека за одбраната - кога бранителот Подготовката пред судењето го за првпат се сретнува со клиентот. спречува слабиот успех во текот на Подготовката завршува кога сите жалби судењето. се исцрпени. Едноставно кажано, подготовката за судење не е завршена додека не е изречена конечната пресуда. Секој случај треба да се подготви и да 67  се води со очекување дека ќе биде помалку важни обвиненија и докази кои поднесена жалба. Ништо не треба би можеле да бидат предложени од која да се земе здраво за готово. Секој било страна за докажување на нивните предистражен напор, секоја стратешка и позиции. Иако во некоја подоцнежна тактичка одлука поврзана со постапката, фаза може да биде потребно да се секое прашање, изјава, фактички или спроведе обемно правно истражување правен аргумент, забелешка или одговор, на суптилни правни точки во спорот, во писмен предлог итн., направени за време овој момент целта на бранителот е да на судењето, треба да бидат усогласени и има основно разбирање на важечкиот да го водат случајот до жалбениот совет. закон пред започнувањето на дискусиите Како резултат на тоа, во текот на судењето за правни и за фактички прашања. бранителот треба да биде свесен дека тој Откако направиле прелиминарна, не се обраќа само на судиите од судскиот фактичка и правна оценка на случајот, совет, туку, исто така, и на судиите од обвинителот ќе одлучи дали постојат жалбениот совет кои на крај можеби доволно докази за да се исполнат ќе го разгледуваат случајот (списите, потребните барања за товарот записниците и доказните материјали). на докажување при оценката на Првично разгледување на обвинителниот акт, додека пак бранителот списите ќе биде подготвен да го дискутира случајот со клиентот и да започне со Првиот чекор на бранителот е темелно подготовка на стратегијата за судење. да ги разгледа сите достапни документи. Целта е да направи прелиминарна Теорија на случај проценка на настаните, како што се Ниеден случај не може да биде успешно опишани од соодветните страни, и да ја суден без постоење „теорија на случај“. одреди улогата што секој сведок ќе ја има Доколку бранителот нема крајна цел и не во текот на контрадикторната постапка. ги знае расположливите опции, никогаш Разбирањето на достапните факти ќе му нема да стигне таму каде што наумил. помогне на бранителот да идентификува Доколку застапникот не може јасно да очигледни или потенцијални проблеми го објасни случајот и да покаже зошто кои треба да се опфатат во текот на обвинетиот треба да биде прогласен за фазата пред судењето. виновен (ако е обвинител) или за невин Откако добро се запознал со фактите, (ако е бранител), тогаш не е соодветно следен чекор е да изврши објективна подготвен за судење. ревизија на законот. Од суштинско Теоријата на случај не е ништо повеќе значење е бранителот да има јасно од логична убедлива приказна за тоа што разбирање на оперативниот закон. се случило од гледна точка на одбраната Треба да се наведат сите релевантни или на обвинителот. Тоа е „причина“, правни аргументи на одбраната. Во „оправдување“ или „објаснување“ за тоа случај на кривично дело, сите елементи зошто обвинителството или одбраната на секое обвинение треба да бидат треба да ја добие постапката. Теоријата наведени со цел бранителот да има на случај треба да биде логички и преглед на работите кои обвинителот конзистентно развиена така што по треба да ги докаже, односно одбраната изведувањето на доказите и сведоштвата 68 да ги оспори и да ги дискутира. Треба да на сите сведоци, судскиот совет треба се идентификуваат и да се наведат сите  Докази и приговори: Домашни и меѓународни стандарди

рационално да донесе пресуда во корист како што е самоодбраната. Во тој случај, на една од страните. На пример, во обвинителството треба да докаже дека случај на убиство, обвинителството може обвинетиот не постапил во самоодбрана да тврди дека доказите покажуваат дека или дека обвинетиот ги пречекорил обвинетиот постапил со јасна намера. границите на нужна одбрана. Сепак, Одбраната, од друга страна пак, може да одбраната најпрво ќе треба да докаже, тврди и да укаже на тоа дека доказите, преку презентирање докази, дека врз кога се гледаат од поинаков агол, основа на фактите постои разумна покажуваат дека обвинетиот дејствувал можност дека обвинетиот дејствувал во во самоодбрана, или дека некој друг е самоодбрана. Доколку обвинителството одговорен, или дека постои погрешно не достави непобитни докази со кои идентификување, или лажно обвинување го докажува спротивното, нема да го итн. исполни товарот на докажување. Секој случај има теорија на случај За одбраната може да постојат различни која треба да биде прикажана теории. Сепак, достапните теории јасно, недвосмислено и целосно. За може да се спротивставени и затоа обвинителот, теоријата на случај е од бранителот се бара да ја избере содржана во обвинителниот акт и во најубедливата. Исто така, треба да придружните документи. Врз основа на се напомене дека може да постојат расположливите докази, обвинителот ќе алтернативни теории кои меѓусебно го искористи своето дискреционо право не се исклучуваат (по природа не се во одлучувањето кое обвинение ќе биде контрадикторни). Всушност, во зависност презентирано при рочиштето за оцена од фактите на случајот, бранителот на обвиненителниот акт. успешно може да докажува повеќе од една теорија. Во секој случај, обврска За одбраната, теоријата на случај ќе се на бранителот е да ги идентификува појави веднаш откако бранителот имал потенцијалните теории, да ја избере можност темелно да ги разгледа доказите најубедливата (најверодостојната) пред на обвинителството, да ја спроведе да ја подготви и да ја презентира таа сопствената истрага и да се сретне со теорија на случај пред судскиот совет. клиентот и со сведоците. Со оглед на различните улоги на обвинителството Идеи во потрага по теоријата и на одбраната, како и на нивните на случај различни одговорности пропишани со закон, обвинителството, во основа, е Откако приложениот материјал е ограничено на обвинителниот акт. Сепак, разгледан од тимот вклучен во постапката, во текот на судењето обвинителството има бранителот е подготвен да започне со дискреционо право во одредени ретки анализа на секој аспект на случајот. Во околности да го измени обвинението. оваа фаза одбраната ја бара најдобрата Последователно, теоријата на случај на можна теорија која ќе го унапреди одбраната може да се помести или да се случајот на обвинетиот, имајќи предвид, промени за да се прилагоди на новите се разбира, дека обвинителството го изменети обвиненија. Бранителот, исто прави истото, односно дека се обидува така, е ограничен со доказите, но не да ги идентификува можните теории носи товар на докажување освен ако, на на одбраната и бара начини како да пример, не докажува позитивна одбрана ги оспори и да ги уништи оние што 69  веројатно се можни. Овој процес, На секој случај му е потребно исцрпно односно разглобување на фактите и изнесување идеи. Затоа е многу важно важечките закони и чешлање на случајот да се има навика на секој случај да му се до корен е познат како изнесување идеи. пристапи методично и темелно. Најдобра појдовна точка во процесот Ако случајот бара истражни дејства, од на изнесување идеи е законот. Без клучно значење е секогаш во сесијата за јасно разбирање на важечкиот закон изнесување идеи да се вклучи истражител. е невозможно да се проценат фактите. Истражителите се одлични критичари. На Треба да се започне од основните сесиите за изнесување идеи, задачата обвиненија и важечките закони. Наведете на истражителот е да се спротивстави ги елементите на секое обвинение од на позициите на бранителот, да му обвинителниот акт и секоја достапна укаже на можните пропусти во можната одбрана. Оваа постапка се претвора во теорија или теории на случајот и да даде листа која помага при оценувањето на вредни предлози. Со други зборови, достапните факти и при утврдувањето истражителот е таму за да дејствува како на потребата за поднесоци, истражни судија или како спротивставена страна, задачи, консултации со вештаци итн. со што го принудува бранителот логично да ги изнесе аргументите на случајот. Во текот на сесијата за изнесување идеи може да се наведе и да се анализира Подготoвка на белешки за секоја можна идеја или теорија која ќе судење дојде наум. По средбата со обвинетиот/оштетената Најважно од сè е да се земе предвид страна и со сведоците, по анализата на следново: приложениот материјал, поднесувањето • сведочењето на секој можен сведок, на првичните поднесоци, испитувањето • идентификацијата на доказните на случајот, испитувањето на сцената на прашања (и доколку е потребно, инцидентот и на физичките докази и по осврнување на нив), консултациите со истражителите (доколку • посета на местото на извршување на е потребно), бранителот е спремен кривичното дело, да почне да го пишува сценариото за • испитување на материјалните докази судење. Притоа, треба да биде спремен и, ако е потребно, да се организира и да направи нацрт на завршниот збор. тестирање, Со оглед на тоа што завршниот чин на • наведување можни прелиминарни судењето вклучува аргументирање на предлози, фактите во согласност со важечкиот • поставување параметри за некои закон, елементите кои треба да се истражни задачи со наведување докажат за секое обвинение треба да краен рок, служат како нацрт. Ова ќе му овозможи • потребата за консултација со на бранителот да идентификува слабости вештаци, во случајот на спротивната страна и • користење демонстративни докази/ тоа да биде фокусна точка на неговата визуелни помагала, стратегија. • сите други неопходни подготвителни Во подготовката на белешките за судење активности кои може да помогнат во е најдобро бранителот да работи 70 оценувањето на случајот. наназад, од важечките закони кои ќе ги  Докази и приговори: Домашни и меѓународни стандарди

употреби во завршниот збор до фактите наведени во воведниот говор. Ова е ЛИСТА ЗА ПРОВЕРКА најбезбеден метод со кој се обезбедува ПРИ ПОДГОТOВКА НА златната нишка - теоријата на случај – да СЛУЧАЈОТ ЗА СУДЕЊЕ биде вткаена во целосната презентација на судењето. Белешките за судење треба Дознај ги сите можни факти да се подготвени и организирани на таков начин што ќе овозможат лесен • Собери ги сите информации. пристап до одредени информации. Сите • Наведи ги позитивните и негативните предвидени доказни прашања треба да факти, како и фактите кои се надеваш бидат наведени во белешките заедно со дека ќе ги откриеш. кратки забелешки. Секој потенцијален • Разговарај со сведоците. сведок треба да има своја папка со краток • Посети го местото на настанот. преглед на директното или на вкрстеното • Испитај ги физичките докази. испитување кое се планира, резиме на • Темелно проучи ги дадените искази своите претходни изјави, листа на правни од сведоците. прашања кои треба да се постават пред сведокот да сведочи, како што се: недостиг на способност, релевантност, гласини Одредени факти, доколку се итн. Исто така, во посебна папка треба разгледуваат одделно, може да да се чуваат референци или забелешки водат до погрешни заклучоци. од претходно подготвената стратегија на бранителот, на пример, употреба на демонстративни/физички докази, начин Анализирај ги фактите со на дискредитирање итн. изнесување идеи • На кои факти ќе се потпира Добро е да се биде добар, уште обвинителството/одбраната? подобро е да се има среќа, но нема • Дали овие факти може да се да сте ниту добри ниту ќе имате толкуваат на друг начин (разгледај ја среќа ако не сте подготвени. пошироката слика: реалноста)? • Дали фактите изнесени во сведоштвата на сведоците се: пристрасни, со предрасуди или Крајна цел неверодостојни (гласини)? • Дали фактите може да се оспорат и, Секој случај треба да биде подготвен со доколку може, како? очекување дека ќе биде изведен на суд • Кои се можните објаснувања за и дека ќе биде поднесена жалба. Бидејќи неповолните факти? бранителот се оценува според неговиот • Кои факти не се менуваат (факти кои успех, односно учинок, секој случај треба не може да се оспорат или за кои да е подготвен со доволен напор и со не може да се даде алтернативно посветеност. објаснување)? • Кои можни претпоставки и заклучоци може да се изведат од фактите? • Како може да се состават фактите за 71  да се утврди недостиг на вина или • Развиј еден аргумент за тоа како невиност? спротивната страна згрешила со површно гледање на фактите. • Покажи како, преку потемелно Доколку бранителот не може јасно разгледување на фактите, обвинетиот и концизно да објасни за што е виновен или невин (во зависност станува збор во случајот, тој не ја од тоа која страна ја застапуваш). знае својата теорија на случај. Бранителот мора да ја идентификува и да ја фокусира својата подготовка на централните прашања. Тој мора Внимателно проучи го да го наведе секој можен факт кој ја важечкиот закон поддржува неговата теорија, заедно со • Проучи го законот кој ќе го користи сите причини и објаснувања. Освен тоа, спротивната страна. треба да ги идентификува очекуваните • Наведи ги елементите на секое аргументи на спротивната страна и да обвинение. подготви контрааргументи за секоја точка • Побарај алтернативни/полесни на несогласување. На крај, бранителот обвиненија предвидени со закон. мора да ја земе предвид и позицијата на • Разгледај ја достапната одбрана судскиот совет и да најде објаснувања за (исклучување на кривична аргументите што може да се истакнат или одговорност/нужна одбрана, крајна за прашањата кои може да се постават од нужда) предвидена со закон. страна на судиите.

Одбери тема – доминантна Наведи ги сите можни човечка емоција која ќе ја законски одбрани поддржи теоријата на случајот Наведи го секој предвиден • Какви чувства сака да пренесе напад на секоја можна правна бранителот, на пример, страв, љубов, теорија омраза, шок, осаменост итн.? • Темата треба да го поддржи факторот Одбери ја најдобрата можна „веројатност“ на теоријата на случајот. теорија на случај • Користи ја секоја можна комбинација Напад на случајот на на факти за утврдување вина или спротивната страна недостиг на вина (во зависност од тоа • Барај недоследности во секоја изјава која страна ја застапуваш). или однесување на сведоците од • Барај логички и поволни толкувања, спротивната страна. претпоставки и заклучоци кои може • Дали изјавите на сведоците на да произлезат од фактите. спротивната страна се недоследни со • Фокусирај се на фактите со тоа физичките докази? што темелно ќе ги анализираш од • Наведи ги грешките на спротивната секој можен агол додека не најдеш страна во правната анализа или разумно објаснување за тоа зошто примена на законот. обвинетиот е виновен или невин • Наведи ги пропустите на спротивната (во зависност од тоа која страна ја страна во истражните дејства. 72 застапуваш). • Дали постојат недоследности помеѓу  Докази и приговори: Домашни и меѓународни стандарди

сведоците во поглед на времето/ Заклучок местото/настанот итн.? За да развие стратегија за судење, • Испитај ги мотивите на секој сведок бранителот треба да има теорија – кои причини го навеле сведокот да на случај. Преку изнесување идеи даде изјава? бранителот ќе ја избере најдобрата Развиј стратегија можна теорија. Најсилната теорија се заснова на едно прашање кое случајот • Кое е значењето на секој сведок за е најмалку способен да го поддржи или случајот (и за сведоците на одбраната да го нападне. Преку настапување со и за сведоците на обвинителството)? една теорија одржувате континуитет, • Кои точки треба да се развијат во кредибилитет и интегритет пред судскиот текот на директното и на вкрстеното совет. Доколку не постои можност само испитување? Бранителот треба да за една теорија, единствената друга се запраша како секоја точка ја опција е пристапот со повеќе теории. поддржува теоријата на случајот. Значителен недостаток на оваа стратегија • Која е важноста на секој доказ за е тоа што е исклучително тешко, ако не случајот? и невозможно, бранителот да го задржи • Кои предлози да бидат поднесени и кредибилитетот пред судскиот совет. кога? • Кои докази ќе бидат претставени во текот на судењето и кои докази треба да се изземат? Бранителот мора да објасни зошто • Кои сведоци ќе бидат повикани да е потребен сведокот, суштината на сведочат? неговото сведочење и како тоа ќе • Која е централната точка (централното му помогне на судскиот совет при прашање) на поддршка/напад врз одлучувањето. Бранителот мора да случајот? предвиди како спротивната страна (и судијата) би го испитале сведокот. Забелешка: Најдобар пристап е да се избере само еднa точка. Бранителот мора да го развие својот аргумент со набројување, по редослед на важноста, на сите предности на неговиот случај против таа точка. За време на судењето бранителот мора да ги фокусира своите напори на оваа и само оваа точка. Бранителот мора да одговори на секој аргумент изнесен од страна на опозицијата додека постојано го насочува вниманието на судскиот совет на централната точка на нападот или на спорот.

73  ЕФИКАСНА УПОТРЕБА истражителот. Сепак, во повеќето случаи на истражителот ќе треба да му се НА ИСТРАЖИТЕЛИ обезбедат само неопходните документи потребни за спроведување на истрагата. Запознавање со случајот Дискутирање на идеи за За да го употреби ефикасно случајот истражителот, бранителот треба да биде добро запознаен со случајот. Дискутирањето на случајот со Бидејќи истражните ресурси секогаш се истражителот можеби е најважниот аспект ограничени, од суштинско значење е да од развојот и од подготовката на случајот. се даде приоритет на истражните потреби. Откако истражителот ќе го разгледа За да го стори тоа, бранителот треба да краткиот преглед за случајот и некои од биде запознаен со сите документи во селектираните документи, најверојатно списите на случајот и да има генерално тој ќе биде подготвен да ги сподели чувство за теоријата на случајот. Треба своето знаење и стручност со бранителот да знае кои се потенцијалните сведоци и на сесијата на изнесување идеи, давајќи нивната улога, да ги разбере слабостите специфични идеи и предлози за случајот. и предностите на случајот и да има Со разгледување на документите и на претстава кои напори се потребни за да теоријата на случајот, истражителот се подготви случајот за судење. ќе му помогне на бранителот да се сосредоточи на прашањата. Тој ќе ги Пред да почне да го разгледува случајот изнесе своите впечатоци за предностите заедно со истражителот, бранителот треба и за слабостите на случајот, ќе ги наведе да подготви краток преглед за случајот истражните задачи по приоритет и, пред каде што ќе ги наведе: обвиненијата, сè, ќе дејствува како критичар и ќе го фактите, сведоците, можната одбрана, дискутира гледиштето на спротивната предностите и слабостите на случајот и страна. И бранителот и истражителот сите други информации кои може да бидат треба да го насочат своето внимание кон корисни за истражителот. Подготовката конфликтните аспекти на случајот кои на краток преглед за случајот овозможува треба да се изнесат и да се објаснат пред полесно концентрирање на прашањата судскиот совет. (правни и фактички) кои треба да бидат решени. Овој документ треба да ги Подредување на задачите по содржи очекуваните првични предлози, приоритет можните теории на случајот, впечатоците на бранителот за тужителот, клиентот, На крајот од сесијата за изнесување сведоците, потребата од вештаци, идеи истражителот треба да има јасно недоследности во документите и општа разбирање за очекуваните задачи. листа на можни истражни дејства. Потребно е да се одредат крајни рокови, а доколку истражителот не е во можност Откако е подготвен краток преглед за успешно да ги заврши задачите по случајот, бранителот треба да се сретне редослед на важност во определениот со истражителот и да договори состанок рок, да го извести бранителот. Сите во врска со случајот. Ако се потребни задачи треба да имаат одредена цел и обемни истражни дејства, треба да истражителот треба да биде свесен и да се направи препис на дел од досието го разбере значењето на секоја задача за 74 и да му се стави на располагање на теоријата на случајот. Ова му овозможува  Докази и приговори: Домашни и меѓународни стандарди

на истражителот да постави приоритети во својот распоред. Освен тоа, ако ВОВЕДЕН ГОВОР истражителот ги разбира значењето и Воведниот говор е важна фаза при целта на задачите, може да спроведе и судењето поради тоа што е единствената дополнителна истрага без постојано да прилика кога бранителот може да ги чека насоки од бранителот. наведе фактите на начин како што тој Како што случајот се доближува до сака да се разгледаат. Воведниот говор судењето, бранителот редовно треба е краток преглед на фактите (она што ќе да се консултира со истражителот за да го покажат доказите) и на прашањата се осигура дека задачите се завршени: поврзани со случајот. Тоа не е можност информација за трагите, подготвување на за изнесување аргументи. Напротив, тоа крајните детали итн. Исто така, доколку е „приказна“. Преку оваа „приказна“ се случајот се движи во поинаква насока истакнуваат предрасудите, погрешните од очекуваната или доколку закажаниот заклучоци и разбирањата на сведоците датум се променил, бранителот треба на спротивната страна. Освен тоа, во да го информира истражителот. Доколку воведниот говор фактите треба да се бранителот редовно го информира опишани на таков начин што ќе се истражителот, со него може да развие воспостави цврста теорија на случајот со поблиски работни односи и да одбегне една тема (доминантна емоција) која ќе му многу непријатности. овозможи на судијата да се идентификува со теоријата на случајот.

Во воведниот говор: - не наведувајте докази кои се недостапни, неверодостојни или недозволени, - не преземајте непотребен товар на докажување, - не давајте ветувања кои не може да ги исполните.

Воведниот говор на одбраната може да се изнесе веднаш по воведниот говор на обвинителството или може да се остави за подоцна, откако обвинителството ќе ги презентира сите свои докази. Во секој случај, бранителот секогаш треба внимателно да ги разгледа и добрите и лошите страни на двете можности, односно да го изнесе својот воведен говор веднаш по воведниот говор на обвинителството или да го изнесе откако обвинителството ќе ги презентира сите свои докази. 75  За да биде воведниот говор ефективен, Општа листа за проверка на тој треба да биде убедлива, интересна воведниот говор приказна која има почеток, средина и • Издржано, содржајно и уверливо крај. Треба да има логичка прогресија што резиме на она што доказите ќе води до крајно решавање на случајот. НАВИСТИНА ќе го покажат кога Не постои одредено правило за тоа каде фактите ќе добијат можност да треба да започне приказната и не мора оживеат. да тече по хронолошки редослед. На • Кратка изјава за природата на пример, приказната може да започне случајот. во средината или на крајот на настаните, • Кратка изјава за прашањата во а потоа да се враќа наназад до местото случајот. каде што сè започнало. Бранителот треба • Прифаќање на некои непобитни да одлучи од каде сака да започне со прашања дефинирани од страна на приказната, на кои факти ќе се фокусира обвинителството, како и на други и како приказната ќе се расплетува пред кои ќе бидат покренати од страна на судскиот совет. Се разбира, секој добар одбраната. воведен говор треба да ги опфати сите • Истакнување на обврската на критични факти, да го опфати карактерот обвинителството да го носи целиот на страните и на сведоците и да ги товар на докажување – на водење на подреди доказите во перспектива. Не случајот и на убедување. треба да се дискутира законот туку тој • Заклучок кој ќе истакне дека по треба да се наведе кога е потребно затворањето на доказната постапка да се даде контекст на приказната и застапникот ќе бара судскиот совет на теоријата која ќе се развива преку да ја донесе единствената можна сведочењето на сведоците. пресуда: виновен, ако станува збор Бранителот треба да ја употреби за обвинителството; или невин, ако својата фантазија во структурирање на станува збор за одбраната. воведниот говор така што тој да биде убедлив и релевантен. Бранителот треба точно да ги наведе фактите и не треба да го преувеличува својот случај, односно треба да го наведе само она што ќе го покажат доказите. При изготвувањето на воведниот говор бранителот треба да има наум дека завршниот збор, заедно со доказите изнесени пред судскиот совет, секогаш треба да го потврди она што е изнесено во воведниот говор. Затоа завршниот збор треба да биде само одраз на приказната изнесена во воведниот говор. За да се постигне ова, бранителот треба да знае каде сака да оди. Бранителот треба да го знае својот завршен збор уште пред да почне да го подготвува својот воведен говор. 76  Докази и приговори: Домашни и меѓународни стандарди

ДИРЕКТНО преку тој сведок. Бранителот треба да ги наведе точките по редослед на важност, ИСПИТУВАЊЕ да ги организира во поглавја или во сегменти на директното испитување Вовед и да ги подготви поглавјата на начин Директно испитување е кога што ќе овозможи да добие релевантна испрашувачот (обвинителството или и убедлива приказна од сведокот. Се бранителот) им поставува прашања на разбира, притоа бранителот треба да сопствените сведоци. Тоа е метод со го предвиди секое прашање што може кој се истакнува сопствената теорија на да биде поставено при вкрстеното случајот преку сопствените сведоци. испитување на сведокот од страна на спротивната страна или на судскиот Во донесувањето стратешка одлука за совет, како и предвидените одговори на тоа дали да се повика одреден сведок, сведокот на прашањата од вкрстеното застапникот треба да спореди каков ќе испитување. Ова е возможно само биде неговиот случај со и без сведокот. доколку бранителот посвети време Кога повикува сведок, застапникот се и енергија заедно со самиот сведок обидува да изведе доказ од сведокот темелно да го дискутираат и да го за да ја спроведе својата теорија на анализираат неговото сведочење. случај. Одлуката на застапникот дали да повика еден сведок или не зависи од Откако бранителот ќе одлучи што предностите и од слабостите на случајот сака да утврди преку сведочењето на спротивната страна. на сведокот, ќе треба да утврди и кој е најефикасниот редослед што ќе го При одлучувањето дали да се повика максимизира сведочењето (приказната), сведок, застапникот треба да размисли а во исто време ќе ја минимизира за следново: изложеноста на сведокот на вкрстено • Како случајот е поубедлив (со или испитување. Клучните области на секое без сведок)? директно испитување се кој, што, каде, • Дали исказот на сведокот ја кога, зошто, како и објасни. Бидејќи поддржува теоријата на случајот? сугестивните прашања се забранети • Дали сведокот е веродостоен и во текот на директното испитување, непристрастен? Имајте наум дека најдобар начин да се насочи сведокот сведокот ќе биде изложен на вкрстено на одредена област е да се користат испитување и на дискредитирање. „тематски реченици“ или „насловни • Дали исказот на сведокот е потврден реченици“ со кои ќе ја воведете темата. од други сведоци или со физички На пример: „Ајде да зборуваме за...“ или докази? „Дозволете ми да го насочам вашето • Како ќе помине сведокот при внимание кон...“ Овие преодни реченици вкрстеното испитување? се корисни за определување на текот и правецот на приказната при директното Подготовка на сведокот за испитување. Бранителот треба да го директно испитување организира директното испитување така Откако бранителот одлучил да повика што секое поглавје да биде значајно и сведок, треба да ги подготви точките кои во одредена мера да се надоврзува на сака да ги истакне за време на судењето претходните и на наредните поглавја. 77  Секое поглавје треба да е насочено кон пробно вкрстено испитување. Поставете одредена цел (резултат); бранителот ги сите тешки прашања. Нагласете му ја треба да знае кои поенти сака да ги на сведокот важноста при одговарањето постигне со тоа поглавје. Бранителот на прашањата да биде целосно точен, треба да мисли и на вкрстеното без оглед на тоа дали прашањето е испитување и на сите потенцијални поставено во текот на директното или на области за дискредитирање. Тој треба вкрстеното испитување. да се обиде да ги попречи спротивната страна и судскиот совет со тоа што ќе Дополнително испитување побара сведокот да ги опише или да По вкрстеното испитување од страна ги објасни овие потенцијално штетни на обвинителството на сведокот на области. Кога бранителот ќе заврши со одбраната, можеби, бранителот ќе сака своето директно испитување, не треба да спроведе дополнително испитување. да останат неодговорени прашања – Ова се постигнува со поставување да нема прашања што би можеле да последователни прашања и со ги постават судиите или спротивната насочување на сведокот на прашањата страна. Повторно, ова може да се поставени во текот на вкрстеното оствари доколку бранителот темелно го испитување со цел да му се овозможи знае случајот и доколку има развиено на сведокот да се осврне на секоја точка стратегија која има предвид дека секое истакната при испитувањето спроведено прашање до секој сведок е поврзано од спротивната страна. Тоа е, исто со теоријата и со темата на случајот, со така, можност повторно да се истакнат воведниот говор, вкрстеното испитување областите кои бранителот смета дека и завршниот збор. се важни за унапредување на теоријата Откако бранителот ги подготвил на случајот. Треба да се има наум дека директните прашања, треба да седне со дополнителното испитување е тесно сведокот и да го подготви за сведочење. поврзано со вкрстеното испитување Секогаш е корисно да му се објасни на и поради тоа бранителот треба добро сведокот што да очекува во судница. На да внимава на прашањата поставени пример, каде ќе седи, како се очекува од страна на спротивната страна. Тоа да изгледа, за кои области се очекува се специфични прашања поставени да биде сослушан и вкрстено испитан во текот на вкрстеното испитување кои и која цел има намера да ја постигне бранителот треба да ги адресира во бранителот преку сведокот. Колку повеќе текот на дополнителното испитување. сведокот разбира што сака да постигне Со внимателно слушање на прашањата бранителот, толку помалку судницата поставени во текот на вкрстеното ќе му изгледа „мистична“ и така ќе испитување, бранителот треба да ги биде подобро подготвен за директно предвиди аргументите истакнати од и за вкрстено испитување. Врежете спротивната страна и точките на интерес ја врз сведокот важноста добро да ги на судскиот совет кои бранителот, на слуша поставените прашања и потоа да крајот, треба да ги вклучи во завршниот одговори на секое прашање директно, збор. Затоа, дополнителното испитување концизно и колку што е можно поискрено. е можност да се справи со овие области Подгответе го сведокот за вкрстено така што повторно ќе го насочи сведокот испитување со тоа што ќе спроведете на нив, точка по точка. Користете ги 78 изјавите на сведокот дадени пред  Докази и приговори: Домашни и меѓународни стандарди

судењето или неговиот исказ во судот и обвинителството исто така има можност побарајте од него да ги истакне или да да го испита сведокот. Обликот на ги објасни своите одговори, како и сите испитувањето кое би следело е други релевантни области истакнати во вкрстено, но бидејќи обвинителството текот на вкрстеното испитување. го подготвило тој ист сведок малку е веројатно дека тој ќе биде неволен, пристрастен или непријателски Завршете го дополнителното расположен кон обвинителството. испитување во позитивна Затоа обвинителството не треба да го конотација, истакнувајќи ги ограничи своето вкрстено испитување на најсилните точки кои јасно и поставување само сугестивни прашања; недвосмислено (колку што е можно) ништо не го ограничува обвинителството ги унапредуваат теоријата и темата да постави отворени прашања, односно на случајот. Бидете свесни дека е да спроведе директно испитување со дозволено едно повторно вкрстено поставување прашања од типот кој, што, испитување за да се побие нешто кога, каде, зошто, како и објасни. што е истакнато во текот на дополнителното испитување. Во случаи во коишто се вклучени повеќе страни, можеби, ќе треба да бидат земени предвид повеќе околности. Можеби ќе биде потребно да се анализира секое Повикување сведок предложен прашање посебно за да се утврди дали од спротивната страна постои непријателски однос кон тоа Кога бранителот повикува сведок прашање од страна на конкретниот на спротивната страна да сведочи, сведок. Обвинетите може да бидат обликот на испитување може да биде спротивставени во однос на некои сугестивен, односно насочувачки (преку прашања, а да имаат заеднички интереси вкрстено испитување) доколку сведокот е за други прашања. Затоа, судскиот прогласен за непријателски сведок. совет вообичаено треба да ги ограничи сугестивните прашања на области каде Во теоријата, страната која го повикува што има само спротивставени интереси. сведокот (во овој случај, застапникот на спротивната страна) треба да Со повикување непријателски сведок, спроведе директно испитување, а страната која го врши испитувањето спротивната страна треба да спроведе има можност да го определи обемот на вкрстено испитување. Во практиката, испитување и на тој начин да одбере сепак, директното испитување на кои теми ќе ги истакне. Испрашувачот непријателски сведок, обично, вклучува кој ќе го врши вкрстеното испитување сослушување на неволен, пристрастен (кое ќе следи) технички е ограничен на и бесчувствителен сведок кој не бил обемот на првото испитување, односно подготвен од страна на лицето кое го ограничен на теми кои се истакнати во повикало да сведочи. Околностите се текот на испитувањето на непријателскиот исти како и при вкрстеното испитување и сведок. Во реалноста, со оглед дека затоа се дозволени сугестивни прашања целта е „да се дознае вистината“, малку – всушност, тие се и посакувани. е веројатно дека судскиот совет ќе го ограничи оној кој го врши вкрстеното По испитувањето на непријателскиот испитување, па така тој може да го испита 79 сведок од страна на бранителот,  сведокот во области кои испрашувачот Основни упатства во врска со на непријателскиот сведок намерно ги испитувањето на непријателски избегнал. Од тактичка гледна точка, при сведок испитување спротивставен сведок, како • Застапникот не треба да поставува и со кој било друг сведок, испрашувачот отворени прашања. треба да ги извлече доброто, лошото • Не треба да се дозволи и грдото од сведокот, ако не од друга непријателскиот сведок да ги причина, тогаш за да го зајакне својот одбегнува прашањата. кредибилитет пред судскиот совет кој, на • Застапникот треба да внимава и да крајот, ќе донесе одлука врз основа на не му дозволи на непријателскиот доказите. сведок да дејствува збунето и своеволно да изнесува информации, во случај кога сведокот ги избегнува Не ризикувајте со повикување на одговорите. непријателски сведок доколку тоа • Застапникот никогаш не треба да не е навистина неопходно. постави прашање на кое самиот не го знае одговорот и со кое не може да го дискредитира сведокот, доколку Повикувањето на непријателски сведок сведокот одговори спротивно на треба да се користи многу ретко и тоа очекуваниот одговор. со голема претпазливост и контрола. И • Застапникот треба да го предвиди покрај тоа што застапникот не е „врзан“ вкрстеното испитување и треба да за сведочењето на сведокот и може да се справи со кои било прашања што го дискредитира, тој, од друга страна, ќе бидат истакнати од спротивната го истакнува неговото сведочење во страна или од страна на судијата. рамките на својот случај. Така, доколку • Повикајте непријателски сведок непријателскиот сведок остави добар во вашиот случај само ако знаете впечаток врз судскиот совет, а неговото дека спротивната страна нема да го сведоштво не е корисно (или уште повика. полошо, е штетно) за случајот на одбраната, ефектот што го извршил врз судскиот совет може да биде катастрофален за одбраната. Сведокот може и треба да се ограничи со помош на сугестивни прашања, доколку постои соодветна подготовка.

80  Докази и приговори: Домашни и меѓународни стандарди

ВКРСТЕНО забележат и да се анализираат. Треба да се разгледа сведочењето на секој можен ИСПИТУВАЊЕ сведок. Треба да се идентификуваат доказните прашања и ако е потребно да Вовед се подготват белешки. Треба да се наведат Целта на вкрстеното испитување сведок можните првични предлози. Треба да се е да се изнесат или да се истакнат идеите постават параметри за кои било истражни кои ја унапредуваат теоријата на вашиот задачи. Треба да се испланира посета на случај и во исто време да се намали местото на инцидентот/злосторството и вредноста или да се ослабат поентите испитување на физичките докази. на сведокот истакнати при директното Крајната цел на сесијата за изнесување испитување. Ова се постигнува со идеи е да се дестилира општата теорија кратки, фактички, сугестивни прашања на случајот во нејзините конкретни (декларативни изјави со акцент на крајот) фактички предности и слабости. Само кои ги предизвикуваат очекуваните преку ваков процес на дестилација одговори, организирани во секвенцијален може да се анализира значењето на ред, подготвени со посебен поднаслов за очекуваното сведочење на сведокот за да секое поглавје од приказната за вкрстено се утврди како тоа го промовира случајот испитување. на обвинителството и/или како влијае врз случајот на одбраната. Слабите врски и Подготовка недостатоци во случај на бранителот, Најдобар начин за подготовка за исто така, треба да се наведат за да се вкрстено испитување на сведоците е дискутираат со клиентот. На крајот на темелно запознавање со фактите на сесијата, бранителот треба да има општа случајот. Бранителот, пред сѐ, треба да идеја за неговата теорија на случајот, за го разгледа приложениот материјал, слабостите и за потенцијалните проблеми да се запознае со клиентот и со претставени од страна на сведоците. сведоците, а потоа, заедно со другите Откако бранителот се сретнал со клиентот колеги и истражители, да изнесе идеи и ја анализирале изјавата на сведокот, во врска со случајот. Бранителот треба како и другите релевантни и приложени да ги прегледа сите расположливи материјали, следниот чекор е да се информации, барајќи недоследности и сретне, доколку е тоа можно, со сведокот дупки во случајот на спротивната страна. кој можеби вкрстено ќе го испитува. Средбата со клиентот и заедничкото Целта на состаноците со сведоците е разгледување на фактите, без оглед да се подготви вкрстеното испитување, колку тоа изгледа неважно, може да даде како и можното директно испитување на поглед кој би бил корисен при вкрстеното сведоците на одбраната. испитување на сведоците. Бранителот на клиентот треба да му постави деликатни, Под претпоставка дека бранителот непријатни прашања, особено за имал можност да се сретне со сведокот, да ги дознае неговите видувања во апсурдно е да се спроведе вкрстено врска со предностите на случајот на испитување во судница без претходна обвинителството. Во текот на сесијата за средба која ќе му помогне да го оцени изнесување идеи, бранителот треба да се сведокот и да ја слушне неговата изјава. осврне на сите прашања. Сите области и Пред да се сретне со сведокот, важно е теории кои ќе дојдат наум треба да се 81 бранителот да утврди што точно сака да  постигне. Треба да се постават целите на судскиот совет да го сфати значењето и параметрите за прашањата да не ги на областите кои се централна точка на откријат предностите или недостатоците сослушувањето. Преку кратки, сугестивни на одбраната. Најдобро е бранителот (насочувачки), фактички прашања, да направи нацрт на сите прашања кои бранителот може да го покаже своето тој, или неговиот истражител, ќе му ги познавање со што, исто така, ќе ја постави на сведокот. Ова ќе го задржи намали веројатноста да изгуби контрола фокусот на интервјуто. врз сведокот. Во суштина, бранителот разговара со сведокот, но реално По средбата со сведокот, бранителот вкрстеното испитување треба да биде треба да ги разгледа и да ги анализира една изјава или нарација на бранителот добиените одговори. Бранителот посебно при што сведокот само потврдува (да) треба да го анализира основот за или негира (не) едно такво „сведоштво“. согледувањата на сведокот, познавањето Оттука, причината зошто се потребни на фактите и дадените мислења. Овој декларативни изјави за време на вид анализа ќе биде корисен за целите вкрстеното испитување. на дискредитацијата. Исто така, ќе му помогне на бранителот при креирањето За да се зголеми контролата врз сведокот, стратегија за тоа како вкрстено да го секоја област на вкрстеното испитување на испита одредениот сведок. Бранителот бранителот треба да започне со преодна треба да обрне посебно внимание на тоа изјава или со наслов, како на пример: како сведокот одговара на прашањата, „Господине, го насочувам вашето прецизноста во изборот на зборови, внимание кон...“ или „Ајде да зборуваме степенот до кој едно прашање е за ова...“ Секое поглавје на вкрстеното одговорено и дали има некакви промени испитување треба да има одредена во однесувањето за време на некој дел цел која е позната и е во согласност со од средбата. Сите овие информации се теоријата и со темата на случајот. Откако многу корисни при одлучувањето како една цел е постигната, бранителот треба бранителот да му пристапи на сведокот да се насочи кон следната област на на судење. Доколку бранителот не е во вкрстеното испитување, бидејќи помалку можност да се сретне со сведокот, тогаш понекогаш значи повеќе. секоја изјава на сведокот треба да биде Од клучно значење е да се има предвид темелно прегледана и споредена со дека целта на вкрстеното испитување на изјавите на другите сведоци. секој сведок е да се извлечат одредени поенти или да се ублажи впечатокот што Општ пристап кон вкрстеното бил оставен при директното испитување. испитување Вкрстеното испитување не е алатка за Можеби најлесен начин да се организира да се задоволи нечија интелектуална едно вкрстено испитување е да се љубопитност, туку е можност да се започне од една општа област и да се развие поглавје во рамките на теоријата оди кон специфични области. Ова ќе на случајот. „Поглавјето“ треба да ги му овозможи на бранителот да покаже содржи точките кои бранителот сака пред сведокот дека има контрола врз да ги истакне во текот на вкрстеното фактите. Исто така, бранителот треба да испитување и кои тој ќе ги користи докаже пред судскиот совет дека го има за време на својот завршен збор за потребното знаење кое ќе му помогне поддршка на теоријата на случајот. 82  Докази и приговори: Домашни и меѓународни стандарди

Едно нефокусирано, неконтролирано зошто ваквите изјави се несигурни и и неограничено вкрстено испитување како отсуството на сведокот му ја одзема ќе му овозможи на сведокот не само на судот способноста да ја изврши да ги прикрие своите грешки туку и да својата должност на спроведување на му наштети на случајот на бранителот. правдата. Ако бранителот е неуспешен Затоа, златното правило е: Немојте да во спречувањето на судскиот совет да бидете алчни. Сѐ што бранителот треба ја разгледа изјавата, тој сè уште може да да направи е да ги изнесе своите поенти, побара дозвола самиот вкрстено да го да го внесе својот сведок за директно испита тој документ. испитување, да посочи алтернативни При вкрстено испитување на документ, веродостојни објаснувања и да седне. бранителот треба да го испита исто како што би го испитал вкрстено и сведокот. Вкрстено испитување исказ Тоа значи дека тој треба да има стратегија. на сведок кога сведокот не се Бранителот треба да ја знае целта на појавува на суд вкрстеното испитување, поентите кои Вкрстено испитување на сака да ги истакне и како овие поенти се документи вклопуваат во рамките на теоријата на случајот. Откако бранителот темелно го Обвинетиот има право на конфронтација анализирал документот и ги организирал - право на вкрстено испитување на секој поентите за вкрстено испитување, тој сведок кој или сведочи или обезбедува треба да направи листа на прашања што изјава против него. Сепак, постојат ќе ги истакнат овие поенти. Бранителот случаи кога сведокот кој дал изјава или треба да ги подготви своите прашања чие сведочење е евидентирано во судот, така што откако ќе истакне една поента, не е достапен да сведочи на главната тој треба да премине на следната расправа. Во зависност од околностите, поента, со преодна изјава, давајќи му отсуството на ваков сведок од судењето на судијата можност да го следи текот на може да претставува неповолност за сослушувањето. одбраната, особено бидејќи на одбраната ѝ е одземена можноста да ја испита При вкрстено испитување на документ, валидноста на изјавата на сведокот со бранителот треба да побара дозвола од вкрстено испитување на сведокот во судскиот совет за да му ги презентира однос на неговиот мотив, пристрасност, на судскиот совет прашањата кои тој или меморија, запазување итн. Исто така, му судскиот совет би сакале да му ги постават се одзема можноста на судскиот совет да на сведокот доколку би бил достапен за го испита и да го набљудува однесувањето вкрстено испитување. на сведокот, што за судијата несомнено е критичен фактор при донесувањето На пример: одлука за кредибилитетот на сведокот. „Господин претседателе (почитуван судија), со ваша дозвола би сакал Кога изјавата на сведокот е воведена да имам можност да му го покажам без присуство на сведокот, бранителот на судскиот совет редоследот на секогаш треба да се спротивстави на прашања кои јас би му ги поставил нејзиното воведување и разгледување на сведокот доколку сведокот освен, се разбира, ако изјавата е во прилог сведочеше денес овде пред нас.“ на теоријата на случајот на бранителот. Бранителот треба да му објасни на судот 83  Бранителот преку своите прашања и концизен начин, ќе дадат подобри треба да ги демонстрира точките кои ја резултати. Вкрстеното испитување на поддржуваат теоријата на случајот на еден сведок секогаш треба да биде одбраната. На пример, ако тој се обидува насочено и ориентирано кон една цел. да покаже дека описот на сведокот е неточен, преку кратки, фактички прашања (односно декларативни изјави), тој треба ДИСКРЕДИТИРАЊЕ да нагласи како далечината, визуелните пречки, условите на осветлување итн., Дискредитирањето е важен дел влијаат изјавата на сведокот да е од вкрстеното испитување. Преку неточна. Со други зборови, прашањата дискредитирањето бранителот се труди на бранителот и редоследот по кој ги да утврди: поставува треба да ја раскажат поентата • пристрасност која тој се обидува да ја изнесе. • претходни убедувања Откако бранителот завршил со • интерес поставување на своите прашања • претходни кривични дела подредени во облик на поглавја и откако • предрасуди ќе ја утврди секоја поента која сака да ја • недоследност во изјавите потврди, бранителот уште еднаш треба • недостиг на меморија да повтори пред судскиот совет дека тој е • несоодветни гледишта лишен од правото да го испита сведокот. • неточен опис на настаните Бранителот треба да тврди дека поентите • противречности со исказите на истакнати преку прашањата ја покажуваат другите сведоци или со материјалните несигурноста или недостатокот во докази изјавата на сведокот и затоа се бара, во Техниката користена за дискредитирање интерес на правдата, таа целосно да се сведок е идентична со техниката која одбие. На крај, бранителот треба да го се користи за вкрстено испитување обнови својот приговор за одбивање на сведок. Со други зборови, бранителот ваквиот доказ за да се внесе во записник. поставува кратки прашања и секое прашање се однесува на само еден Заклучок факт (декларативни изјави со акцент) во секвенцијален редослед. Методот Подготовката за вкрстено испитување на кој се користи за дискредитација, сепак сведок не треба да биде бесцелна вежба. бара претходно подготвена стратегија. Тоа не значи дека секогаш кога бранителот Најефективен начин за дискредитирање вкрстено испитува сведок, тој целосно е да се користи пристапот со следниве ќе ја оствари целта. Сепак, ќе се прават три чекори: помалку грешки доколку бранителот одвои време за да го запознае својот Повторување на кажаното случај. Сесијата на изнесување идеи, Со повторување на веќе кажаното, консултации со клиентот и со сведоците, бранителот бара од сведокот да идентификување на силните и на слабите потврди дел од неговото претходно страни во случајот на спротивната страна, сведочење. Бранителот ќе го користи средба со сведоците на спротивната тој дел од сведочењето на сведокот за страна и подготвување за вкрстено да го дискредитира сведокот со негови 84 испитување на еден логичен, доследен претходни неконзистентни изјави.  Докази и приговори: Домашни и меѓународни стандарди

Препознавање Друга, поинаква цел на дискредитирањето може да биде да се покаже дека Со препознавањето, бранителот ќе оригиналната изјава е неверодостојна бара од сведокот да препознае и да и погрешна поради пристрасност и признае некој свој претходен исказ, предрасуди. Целта, исто така, може да најчесто даден надвор од судот, пред биде да се покаже дека несоодветното полиција, обвинител или истражител. запазување на сведокот и лошата Целта на бранителот е, прво, да го меморија се причини за неконзистентен натера сведокот да признае дека тој и неточен опис на настаните и со тоа да навистина го дал тој исказ. Откако ќе ја се оспори кредибилитетот на сведокот. постигне таа цел, бранителот треба да ги утврди околностите под кои е даден тој Листа за проверка при исказ. Ова се нарекува „притегнување дискредитирање на сведок на сведокот“. Целта е да се утврди дека: 1) сведокот дал точен и целосен исказ; Знај кога не е добро да се дискредитира. 2) исказот бил даден при полна свест и Бранителот не само што треба да знае како дека ќе се користи како вистинит; 3) по да поведе постапка за дискредитација, давањето на исказот, на сведокот му била туку треба да знае кога, ако воопшто е дадена можност да го коригира или да го потребно, да го дискредитира сведокот. дополни исказот. Исто како што сведокот не мора да биде вкрстено испитуван, ако на Соочување директното испитување не кажал ништо При соочувањето, бранителот ќе што извршило негативно влијание врз му го покаже претходниот исказ на случајот, бранителот може да одлучи дека сведокот. Потоа ќе го насочи сведокот иако постојат докази за дискредитација, кон посебниот дел од исказот што тоа не мора да се искористи. Повторно, противречи на неговото сведочење во ако сведокот не извршил негативно текот на директното (или вкрстеното) влијание врз вашиот случај, тој не мора испитување, односно делот поради да биде дискредитиран, освен ако има кој бранителот повторно го повикал друга оправдана причина. Доколку сведокот. Со соочување на сведокот сведочењето на еден сведок може да се со неговиот претходен неконзистентен употреби во корист на другата страна, исказ, бранителот треба да докаже дека непродуктивно е да се дискредитира тој сведочењето на сведокот во текот на сведок. директното (или вкрстеното) испитување Дискредитирањето бара поставување е недоследно, непрецизно и нецелосно доказен основ. Во текот на вкрстеното во споредба со изјавата која ја дал во испитување, бранителот треба да го соочи услови кога сведокот имал можност да сведокот со претходна неконзистентна даде искрена, точна и целосна изјава. изјава која треба да биде конкретна Целта е да се покаже дека сведокот денес во однос на времето, околностите и (на судењето) сведочи за важни детали содржината со некоја поранешна изјава. кои не биле вклучени во претходната Општо земено, на сведокот треба да му изјава (дискредитирање поради пропуст) биде дадена можност да ја објасни или или да се покаже дека претходната изјава да ја негира претходната неконзистентна е во спротивност со сведочењето на изјава. Соочувањето на сведокот со директното (вкрстеното) испитување. неговите сопствени недоследности има 85  далеку поголемо влијание врз судскиот одговори дадени при вкрстеното совет отколку воведувањето докази за испитување. Рехабилитацијата преку претходната изјава преку друг сведок. дополнително испитување не е можност за повторување на сведоштвото дадено Дискредитирањето бара претходна при директното испитување. подготовка. Кога еден сведок негира дека дал претходна неконзистентна Нема потреба да се рехабилитира ако изјава, бранителот треба да биде сведокот не е ефикасно дискредитиран. подготвен специфично и точно да ја Пред да се обиде да рехабилитира докаже недоследноста преку споредни сведок, бранителот треба да биде докази. апсолутно сигурен дека сведокот е ефикасно дискредитиран. Обидот да Задржувањето на прашањата за кои се рехабилитира сведок носи ризик сведокот веќе бил дискредитиран ниту од истакнување на слабостите во е убедливо ниту, пак, е ефективно. сведочењето на сведокот и, всушност, ѝ Откако сведокот веќе признал дека обезбедува на спротивната страна или дал неконзистентна или на друг начин на судскиот совет можност вкрстено да го дискредитирачка изјава, бранителот испита или да го сослуша сведокот. треба да продолжи со следната точка на вкрстеното испитување под Рехабилитацијата е најефикасна претпоставка дека постои потреба да доколку му дозволи на сведокот да ги продолжи со испитувањето. Помалку објасни работите и да ги стави во значи повеќе; повторувањето е досадно контекст. Бранителот треба: а) да му и непродуктивно. даде на сведокот можност да ги објасни околностите кои се однесуваат на Листа за проверка при дискредитирањето; б) да ги извлече од рехабилитација на сведок сведокот фактите во корист на одбраната; Проценете дали е потребна в) да му даде на сведокот можност да го рехабилитацијата. Едноставно затоа стави дискредитирањето во контекст. што еден сведок е дискредитиран во Рехабилитација со помош на претходна текот на вкрстеното испитување, не конзистентна изјава. Кога еден сведок значи автоматски дека е потребна е дискредитиран поради претходна рехабилитација. Ако дискредитирањето е неконзистентна изјава, бранителот, маргинално или безначајно за клучното доколку е соодветно, треба да се обиде прашање изнесено пред судскиот совет, да го рехабилитира сведокот со некои бранителот добро треба да размисли дали претходни конзистентни изјави (дадени да вложува напори за рехабилитирање надвор од судницата). Претходните на сопствениот сведок. конзистентни изјави се важни и треба Ограничете го обемот на да се земат предвид од страна на дополнителното испитување. Како судот кога се нудат со цел да се одбијат и со секое дополнително испитување, експлицитни или имплицитни обвиненија бранителот треба да го ограничи за неодамнешни фабрикувања. обемот на испитување при обидот да рехабилитира на области за кои на сведокот му е потребна можност да објасни или да ги зајакне своите 86  Докази и приговори: Домашни и меѓународни стандарди

Заклучок ИСПИТУВАЊЕ НА На крајот треба да се разбере дека ВЕШТАЦИ дискредитирањето е само еден сегмент од вкрстеното испитување. Подготовката Сведокот со посебно знаење, обука или за дискредитација не се разликува искуство чија цел е да му помогне на од онаа која се бара за вкрстеното судскиот совет да ги разбере доказите или испитување на сведоците. Темелната да ги утврди фактите во некое прашање анализа на случајот, познавањето се смета за „вештак“. Пред едно лице и идентификацијата на точките кои да биде овластено за вештак, најпрво бранителот сака да ги воспостави треба да ги има потребното знаење преку дискредитација и стратегијата за и способност за вршење независни остварување на овие цели се основните стручни проценки и да биде спремен да елементи за успешна дискредитација на дава наоди и мислења на рационален, кој било сведок изведен пред суд. објективен и навремен начин.

Подготовка за директно и За дискредитирање е потребна за вкрстено испитување на среќа: вештак прилика пресретната со Како и за другите сведоци, бранителот подготвеност. прецизно треба да се подготви и за испитувањето на вештакот. Сепак, со оглед на природата на сведочењето, бранителот темелно треба да се подготви и треба да биде свесен за недостатоците на директното или на вкрстеното испитување на вештакот. Општо правило е дека вештакот најверојатно има поголемо разбирање за предметот на неговата експертиза. Освен тоа, може да се претпостави дека тој има уште поголемо разбирање за сите нијанси кои може да постојат во рамките на неговата експертиза и како тие се поврзани со сите прашања во случајот за кој ќе сведочи. Затоа е очигледно дека вештакот е вооружен со специфични знаења кои може да бидат корисни или штетни за случајот поради фактот што тој се наоѓа на врвот на кривата на информациите. Сепак, бранителот не треба да прифати здраво за готово дека сведочењето на вештакот, без оглед колку убедливо звучи тоа, не може да се оспори или да се намали неговата 87 вредност било поради слабо директно  испитување или поради катастрофално лаик така што дури и необразован човек вкрстено испитување. да може да го следи и да го разбере сведочењето. Доколку се користат некои Подготовка и спроведување на посебни или научни термини, тие треба директно испитување да се дефинираат и да се објаснат. Вештакот се смета за стручно лице поради Сведочењето (приказната) треба да неговите специјализирани знаења кои, има почеток - што беше испитувано/ главно, не им се познати на сведоците, разгледувано и зошто; средина - кои вклучувајќи ги страните во спорот испитувања/тестови беа извршени и и судијата. Вообичаено, се користат зошто; и крај – кои се резултатите и зошто посебни термини кои се збунувачки или резултатите се значајни за решавање на нејасни. Предметот може да вклучува прашањето пред судскиот совет. различни научни области, комплицирани Предвидете го вкрстеното формули и неразбирливи тестови. Сето испитување. Едно добро директно ова може да претставува проблем не испитување треба да го предвиди и само за страната која го повикува или последователното вкрстено испитување го сослушува вештакот туку, исто така, и треба да покрие некои од прашањата и за судијата, кој во крајна линија, има кои најверојатно ќе бидат изнесени од задача да ги утврди фактите и да изведе страна на противникот (општо правило заклучоци врз основа на законот. Затоа, за секој сведок). Бранителот треба да страната која го повикува вештакот треба побара мислење од својот експерт за да се подготви на следниов начин: слабостите на наодите/сведочењата на Станете мини експерт. Научете вештакот. Можеби постојат ограничувања колку што е можно повеќе за стручната кои, кога ќе се истакнат, може да имаат област. Бранителот треба да се сретне негативно влијание врз способноста со вештакот и да разговара за сите на вештакот целосно и правично да области во рамките на експертизата кои обезбеди конечно мислење кое нема се релевантни за случајот, тргнувајќи од да биде оспорено. Овие ограничувања општите кон поспецифичните. Доколку може да бидат резултат на лоши истражни се вршат тестови, бранителот треба да дејства, губење докази, доцнење во се запознае со методите и причините за пронаоѓањето докази итн. Општо тестовите. Треба да се направи список на земено, таквите ограничувања не се сите информации/докази кои се видени/ вина на вештакот и, вообичаено, не мора испитани. Треба да се објаснат сите да бидат фатални за крајниот заклучок достапни и спротивставени мислења. утврден од страна на вештакот. Сепак, Треба да се знае сè што е вклучено, без апсурдно е бранителот да избегне да ги оглед дали е одбиено или прифатено, спомене овие ограничувања во текот на заедно со придружните причини. директното испитување со оглед на тоа што подготвената спротивна страна (или Бидете едноставни и директни. Како судија) ќе ги истакне во текот на вкрстеното и другите сведоци, и вештакот има испитување и на тој начин ќе го оспори приказна (или дел од целокупната кредибилитетот на вештакот, а очигледно приказна) која сака да ја каже. Таа треба и кредибилитетот на бранителот. да биде кажана на едноставен и директен начин. Треба да биде кажана користејќи 88 термини кои би ги употребил обичен  Докази и приговори: Домашни и меѓународни стандарди

Подготовка и спроведување на прашањата. Ништо не треба да се земе вкрстено испитување здраво за готово. Разговорот треба да се спроведе како едно добро директно Разглобете го извештајот на испитување, односно бранителот треба вештакот. Освен што треба да стане да поставува прашања од видот кој, мини експерт, бранителот внимателно што, каде, кога, зошто, како и објасни треба да го анализира вештачењето на со цел да добие информации. Особено спротивната страна пред да донесе каква е важно да се постават детални прашања и да било одлука за тоа дали вкрстено да за искуството на вештакот, неговото го испита вештакот и до кој степен. Освен професионално искуство, претходни ако бранителот поседува соодветни случаи на кои работел/сведочел, знаења од областа на вештачењето, стручно усовршување итн. Доколку е потребно е да вклучи сопствен експерт со возможно, интервјуто треба да се снима. цел да добие помош во дешифрирањето Ова е важно за да може да се притесни на извештајот на вештакот на спротивната вештакот доколку на судењето сведочи страна. Бранителот треба да го замоли поинаку. На вештакот треба да му се даде својот експерт да го разгледа целото копија од снимениот разговор. досие, да испита што е разгледано од страна на вештакот на противникот, каков е квалитетот на информациите што се Испитувањето на вештаците, на располагање, што не е разгледано а без разлика дали директно или требало да биде, кои тестови требало вкрстено, е вештина што се да се направат а не се направени, стекнува. Бранителот е ограничен какви претпоставки би можеле да се само од своите заложби за знаење, направат поради недостиг на докази подготовка и досетливост. или едноставно поради невнимание итн. Целта е да се утврди дали вештакот на спротивната страна правилно ги Разглобете го разговорот при извршил неговите истражувања и дали подготовката за вкрстено испитување. неговата работа е отежната поради По интервјуто, бранителот повторно неквалитетна истражна работа или треба да се консултира со својот експерт поради компромитирани докази. Ова за да види дали има каков било материјал е релевантно бидејќи стандардот на кој може да биде корисен за вкрстеното докажување во одредувањето вина е испитување. Доколку нешто може да се судот да биде сигурен дека од изведените употреби при вкрстеното испитување докази не може да се добие друг или за да се дискредитира вештакот заклучок. или за да се намали неговото влијание врз судењето, бранителот треба да го Разговарајте со вештакот на замоли својот експерт да му помогне во спротивната страна. Како и со секој изготвувањето на серија прашања (со друг сведок, секогаш кога е можно тоа, очекуваните одговори). обвинителот/бранителот треба да вложи труд да го интервјуира вештакот на Подгответе го вкрстеното испитување спротивната страна. Се разбира, пред почнувајќи од општо кон специфично. интервјуирање на вештакот, бранителот/ При вкрстеното испитување на вештакот, обвинителот треба да побара помош од најдобро е да се започне со извлекување својот експерт при подготвувањето на на евентуалните грешки направени од 89  други, на пример, во собирањето докази, или со какви било ограничувања кои ЛИСТА ЗА ПРОВЕРКА вештакот ги имал, но не по негова вина. ЗА ДИРЕКТНО, Оваа област на вкрстеното испитување ВКРСТЕНО И не е опасна и поради тоа поверојатно е дека вештакот ќе биде поспремен да ДОПОЛНИТЕЛНО соработува и посклон да ја префрли ИСПИТУВАЊЕ вината на другите. Со следната област треба да се извлечат евентуални За време на судењето судскиот совет пропусти направени од страна на треба да има разумна контрола врз вештакот. Не е невообичаено еден начинот и редоследот на испитувањето вештак да го ограничи опсегот на својата на сведоците. При спроведувањето на работа поради претпоставки, недостаток своите овластувања, судскиот совет може на знаење, мрзливост итн. Главната цел е да забрани одредено прашање или да да се покаже дека мислењето на вештакот одбие одговор на поставено прашање може да биде неверодостојно. доколку утврди дека не е важно или дека не е потребно за случајот. Од суштинско значење е да се знае основното, а тоа е способноста да се испита и да се спротивстави на испитувањето на сведоците во странечка постапка.

Основни упатства за спроведување на директно, вкрстено или дополнително испитување • Целта на секое испитување на сведок е да се добие одредена информација. • Основниот начин на директното испитување е наративен, во вид на дијалог, додека на вкрстеното испитување е испрашувачки дијалог. • Сведокот веројатно е несигурен. Се наоѓа во непозната средина и се очекува да работи во непознати околности. • Прашањата, при директното или вкрстеното испитување, треба да се кратки и разбирливи за сведокот и за судијата бидејќи: o при директното испитување, несигурноста и загриженоста на сведокот ќе се зголемат ако не го 90 разбира прашањето,  Докази и приговори: Домашни и меѓународни стандарди

o при вкрстеното испитување, да ги објасни своите одговори. сложените или дискутабилните • Бранителот не треба да спроведе прашања му даваат можност на вкрстено испитување што не сведокот да го избегне испитувачот, постигнува ништо друго освен што o важно е судијата да го разбира му дава можност на сведокот да го прашањето за да може во повтори своето сведоштво дадено разумна мера да го следи текот на при директното испитување. испитувањето. • Бранителот треба да ги слуша • Како општ предлог, бранителот одговорите на сведокот, а не додека може да не го води директното сведокот одговара да размислува за испитување, освен во врска со следното прашање. прелиминарните работи или за да • Приговорите за одредено прашање го освежи сеќавањето на сведокот. И треба да се дадат пред да се даде двата исклучока спаѓаат во доменот одговорот. Доколку прашањето на одлучувањето на судскиот совет. открива дека бараниот одговор ќе • Во текот на директното испитување, биде ирелевантен и со предрасуди, поставувањето сугестивни прашања приговорот треба да се даде веднаш и добивањето површни одговори не откако е поставено прашањето е ниту информативно ниту убедливо. од страна на спротивната страна. • Во текот на директното испитување, Основите за приговорот треба да се бранителот треба: наведени во кратки и конкретни црти. o да го замоли сведокот да се Доколку прашањето не ја открива претстави, потенцијалната ирелевантност o да објасни кое е местото на на одговорот, но одговорот е сведокот во случајот и да постави ирелевантен, брзо треба да се прашања од видот кој, што, каде, поднесе барање одговорот да биде кога, зошто, како и објасни за да ја игнориран и да се даде причината за добие информацијата која ја има тоа во кратки и конкретни црти. сведокот. • Бранителот треба да приговори на • Повторувањето не е убедливо и одговорите кои се бесчувствителни треба да се избегнува. или кои содржат непристојни работи. • Во текот на вкрстеното испитување, Испитувачот има право не само да бранителот треба да го води сведокот. се спротивстави туку и да побара Многу е важно да го држи сведокот судскиот совет да го насочи сведокот под контрола во текот на вкрстеното да слуша и да одговара на прашањата. испитување. Доколку се прифати приговорот • Доколку бранителот знае дека за формулирање на прашањето, вкрстеното испитување ќе изнесе бранителот треба да го парафразира неповолни информации, тој треба прашањето. Приговорите за формата да ги изнесе за време на директното на прашањето се јавуваат кога испитување. Како општо правило, прашањето е сугестивно во текот на секогаш е најдобро да се изнесат сите директното испитување, од сведокот неповолни информации во текот на се бара да шпекулира, прашањето директното испитување за да не се е во хипотетички облик или, пак, остави впечаток дека тоа се избегнува претпоставува факти кои не се во и за да му се овозможи на сведокот доказите. 91  • Доколку се прифати приговор за Како да се одлучи кои писмена содржината на одговорот (на пример, да се поднесат релевантност, гласини итн.), за Бранителот, пред сѐ, треба да ја знае разлика од оние дадени за формата својата теорија на случај и да има на прашањето (пресудено во корист развиено стратегија за судењето пред на страната која го поднесува да одлучи кои писмена да ги поднесе. приговорот), тогаш бранителот треба Стратегијата за судењето треба да да ја разгледа потребата за „понуда содржи: на доказ“. Понудата на доказ е барање во записникот да се внесе • теорија на случај, информацијата за која е даден • знаење како да се справи со доказите приговорот, со цел жалбениот совет на спротивната страна, да има целосна можност да утврди • знаење за доказите кои застапникот дали судскиот совет погрешил при планира да ги користи при судењето. отфрлањето на понудениот доказ. Забелешка: Писмената кои ќе ги поднесе бранителот треба да се во согласност со ПРАКТИКА КАЈ теоријата на случај и со стратегијата на судењето; тие недвосмислено треба да ги ПОДНЕСУВАЊЕ поддржуваат теоријата и стратегијата. НА ПИСМЕНА Што треба да содржи едно писмено? Целите на поднесување писмена се: Три К: Кажете им што ќе им кажете. Кажете • Да се добијат информации во текот им го тоа. Кажете им што им кажавте. на доказното рочиште. • Да се има записник од сведочењето Наслов Име на случајот, Наслов на на сведокот што ќе овозможи предлогот, на пример: Предлог бранителот поефикасно да го испита за оспорување изјава. сведокот во текот на судењето. • Да се создаде можност за Вовед Краток пасус во кој е наведено недоследности – колку повеќе што бара бранителот од судот информации добива бранителот од и зошто го бара тоа. Треба да е сведокот, толку е поверојатно дека едноставен, краток и директен. сведокот ќе згреши или ќе ги прецени настаните. Факти Еден краток осврт на • Да се зајакне случајот и да се поддржи релевантните факти кои се теоријата на случајот. На пример, однесуваат на предлогот. На обвинетиот е невин бидејќи дадената пример, ако бранителот се изјава е лажна поради бруталност на обидува да оспори одредена полицијата итн. изјава, релевантните факти • Да се влијае на казната. се однесуваат на она што се случило откако обвинетиот бил притворен, односно уапсен.

Закон Наведете ги законските 92 членови, правилата и  Докази и приговори: Домашни и меѓународни стандарди

соодветната судска практика. Кратко образложете ги ЗАВРШЕН ЗБОР елементите. Краток осврт Аргумент Поврзете ги фактите со законот. Завршниот збор е последната можност Бранителот треба да покаже бранителот да го претстави својот став како бараниот исход е во пред судскиот совет: да демонстрира согласност со законот. преку факти, заклучоци и правни толкувања дека може да се извлечат Заклучок Бранителот треба да му каже поинакви заклучоци од оние предложени на судијата што е тоа што тој го од спротивната страна и да побара бара. Треба да биде наведено судскиот совет да ја донесе посакуваната во краток пасус. пресуда. За да биде завршниот збор ефективен, треба да има почеток, средина и крај. Пример: Треба да биде фокусиран и добро „Фактите покажуваат дека организиран. Бидејќи се изнесува пред обвинетиот Н.Н. бил испрашуван судија (или панел на судии), тој треба од страна на ОТП без присуство на да биде краток и јасен. Секое прашање бранител, дури и откако обвинетиот треба да биде идентификувано и Н.Н. изрично побарал да се анализирано со примена на законот врз консултира и да добие помош од фактите. Сите прашања за кои судскиот својот бранител. Во согласност совет е заинтересиран (РЕАЛНОСТА) со член 63 (А) и член 92, ваквото треба да се разгледаат и убедливо да се однесување на ОТП е недозволено изнесат. и спротивно на законот. Затоа, изјавата на обвинетиот Н.Н. која Најдобар начин да се изнесе завршниот била изнудена на начин што е збор е веднаш да се премине на забранет со Деловникот за работа прашањата. Бранителот треба да го на судот, треба да се укине и истакне она што е спорно, односно воопшто не треба да се разгледува она што судскиот совет треба да го од страна на судскиот совет“ земе предвид при пресудувањето. Со фокусирање на релевантните прашања, бранителот е во можност да се осврне на нив по правилен редослед. Следниот чекор за бранителот е со набројување на сите елементи од секоја точка од обвинението да го насочи судијата кон законот кој треба да го земе предвид и да го примени. Бранителот треба убедливо и објективно да ги наведе елементите на обвинението. Откако тоа е направено, бранителот е подготвен да започне со аргументирање, точка по точка, елемент по елемент. Овој метод ќе му овозможи на бранителот да остане 93  организиран, а судскиот совет да го следи без напор. Преку логика, страст и контрола врз фактите, прашањата и законот, Точките кои ќе ги презентира треба да бранителот ќе ја покаже својата се подредени по најубедлив редослед. увереност во невиноста на својот Најдобрата можна точка (централното клиент. Бранителот треба да го прашање) треба да биде во јадрото на насочи вниманието на судскиот аргументот. Сите други точки треба да совет преку резонирање, здрав бидат посебно третирани како поглавја разум и почит кон предностите на завршниот збор/приказната. Треба на одбраната и кон слабостите во да се наведе секој доказ кој логично случајот на обвинителството, но се однесува/е поврзан со точката која не со помош на неискреност и се аргументира. Бранителот треба да ласкање. покаже како доказите ги поддржуваат соодветните точки, имајќи предвид дека Еден добар завршен збор е флексибилен. секоја точка е внатрешно поврзана со Бранителот треба да го презентира својот целокупната теорија на случајот. однапред подготвен краток преглед на точките (под претпоставка дека тој Откако бранителот завршил со една успешно ги презентирал доказите пред точка, не треба повторно да се враќа судскиот совет), а потоа да се осврне на назад за да ја аргументира. Крајната цел секој аргумент кој спротивната страна е да покаже како сите овие точки заедно го има направено во текот на судењето ја докажуваат теоријата на случајот. или во завршниот збор. За да биде во Кога бранителот го привршува својот состојба да го направи тоа, бранителот завршен збор, треба да го заврши во внимателно треба да следи и да најповолниот момент и силно што, запишува одредени аргументи дадени од секако, значи дека треба да го знае својот спротивната страна. Доколку бранителот крај за да не талка бесцелно во круг. добро го анализирал случајот, тој ќе биде во можност да ги предвиди сите можни Во изнесувањето на завршниот збор контрааргументи. Ништо слушнато од бранителот треба да биде убедлив и спротивната страна не треба да дојде искрен. Бранителот јасно треба да ја како изненадување. покаже својата увереност во невиноста на својот клиент. Бранителот ќе биде Заклучок најубедлив ако користи модулација во Доколку бранителот не е во можност својот глас, на пример, високо, ниско, брзо, да ги предвиди како целина заклучните бавно, пауза итн. Пред сè, бранителот не аргументи на обвинителството уште треба да му држи предавање на судскиот на почетокот на својот случај, тој не е совет. Наместо тоа, тој треба да зборува целосно подготвен за судење. Бранителот со разговорен тон, повикувајќи ги судиите секогаш треба да покаже почит кон преку реторички искази да резонираат обвинителството и кон судиите. Со заедно. Треба да се избегнуваат лични викање, „забивање нокти“ на судиите или напади врз спротивната страна колку и неформално, самоволно или арогантно да изгледаат привлечни. однесување негативно може да влијае врз завршниот збор, без оглед на силината на доказите или на елоквентностa на 94 аргументот.