INTERVISTË E KRYETARIT TË PREZENCËS SË OSBE-së NË SHQIPËRI, AMBASADORIT BERND BORCHARDT, ME RADIO-TELEVIZIONIN SHQIPTAR
Intervistoi: Entela Komnino
RTSH: Ministri i Jashtëm shqiptar ka deklaruar dje se, ndërsa është duke u punuar për reformën zgjedhore, koha është shumë e ngushtuar dhe jemi në limitet e kohës që parashikon Kushtetuta aktuale e Shqipërisë. Si e shikon OSBE-ja këtë proces, pasi dihet që po qëndron shumë pranë komisionit parlamentar që po merret me këtë proces.
Borchardt: Më vjen shumë mirë që ministri Bushati e deklaroi këtë gjë. Koha po ecën dhe, vërtet, po mbetet shumë pak kohë. Masat për reformën zgjedhore, të duhet të ishin marrë prej kohësh, ende nuk janë përkthyer në ligj dhe kjo gjë duhet të ndodhë. E them këtë, pasi, sipas praktikës më të mirë ndërkombëtare, reforma zgjedhore duhet realizuar një vit përpara zgjedhjeve të radhës, ose e shumta, gjashtë muaj përpara. Ka arsye të forta për këtë: ligji duhet të bëhet i zbatueshëm përmes akteve nënligjore dhe përmes udhëzimeve administrative të Komisionit Qendror të Zgjedhjeve. Komisionerët zgjedhorë duhet të trajnohen, në mënyrë që të dinë se çfarë do të zbatojnë. Më pas, sigurisht, zgjedhësit duhet të informohen. E gjithë kjo kërkon kohë. Duhen bërë përgatitje. Ne do t’i mbështesim edhe këto përgatitje, por për këtë duhet kohë dhe koha po ikën. Një aspekt tjetër është se, natyrisht, debati publik i momentit ka krijuar shqetësim rreth punës së ardhshme të komisionit për reformën zgjedhore. Kushtetuta e Shqipërisë kërkon shumicë të cilësuar për ndryshimin e Kodit Zgjedhor dhe ne jemi të shqetësuar për rrezikun që mund të vijë nga pengesat apo nga ngadalësimi i progresit të reformës. Një gjë e tillë do ta kufizonte qëllimin e reformës. Pa një shumicë të cilësuar, mund të bëhen vetëm ndryshime nënligjore, të cilat mund t’i bëjë edhe Komisioni Qendror i Zgjedhjeve, por ne nuk e kishim fjalën për këtë kur nxitëm dhe rekomanduam me forcë një reformë zgjedhore. Gjatë punës së komisionit të posaçëm, ka pasur dakordësi në shumë pika, sikurse e kanë thënë edhe vetë dy bashkëkryetarët. Ky ishte një sinjal shumë pozitiv dhe do të jetë një sinjal shumë negativ për miqtë dhe partnerët e Shqipërisë nëse kjo dakordësi nuk do të konkretizohet tani në legjislacion.
RTSH: Ka pasur disa rekomandime nga OSBE/ODIHR-i, pas një sërë zgjedhjesh në Shqipëri, të cilat vazhdimisht rishikohen dhe pasqyrohen në Kodin Zgjedhor. Aktualisht, po flitet shumë për rekomandimin kryesor, i cili ka të bëjë me depolitizimin e administratës që organizon dhe mban zgjedhjet në Shqipëri. Si e shikoni ju këtë proces? E shikoni të mundur, ndërkohë që ka qenë një proces që nuk ka mundur të realizohet as për më shumë se 20 vjet?
Borchardt: Depolitizimi i strukturave zgjedhore është, padyshim, një nga rekomandimet më të rëndësishme, por jo i vetmi. Gjatë gjysmës së parë të këtij viti, OSBE-ja ka bashkërenduar dhe mobilizuar shumë mbështetje për Komisionin e Posaçëm për Reformën Zgjedhore. Kemi organizuar 8 tryeza teknike të mëdha, ku janë diskutuar të gjitha aspektet, përfshirë dëshirat e partive për teknologjitë e reja të votimit dhe për votimin e shtetasve shqiptarë jashtë vendit, por kryesisht është diskutuar për rekomandimet e OSBE/ODIHR-it. Më lejoni t’ju jap disa shembuj se çfarë është diskutuar dhe cilat ishin rekomandimet... vetëm disa prej tyre:
Përpjekje të fuqishme për të adresuar problemin e vazhdueshëm të shitblerjes së votës, qoftë me fushata ndërgjegjësimi qytetar, ashtu edhe me më shumë ndjekje penale. Numri i ulët i personave që janë dërguar deri tani në gjykatë për krime që lidhen me zgjedhjet, nuk sjell një efekt të vërtetë parandalues. Gjithashtu, edhe partitë duhet të marrin angazhime më të forta në këtë drejtim.
Po ashtu, ka rekomandime për më shumë transparencë në financimin dhe shpenzimet e fushatës, çka do të hidhte dritë edhe mbi shpenzimet për aktivitete të ndryshme zgjedhore.
Një tjetër çështje është shpërdorimi i burimeve shtetërore gjatë fushatës. Ne kemi rekomanduar që të ngrihet një organ i pavarur për ta monitoruar këtë gjë.
Një tjetër rekomandim i OSBE/ODIHR-it, i cili përsëritet prej vitesh, është se Shqipëria duhet të shfuqizojë dispozitat penale për shpifjen dhe t’i zëvendësojë këto me masa civile për vënien në vend të reputacionit të cenuar. Ne ofrojmë me kënaqësi ndihmën tonë të mëtejshme në këtë fushë, si edhe ndihmën e Përfaqësuesit të OSBE-së për Lirinë e Medias.
Një pikë tjetër e rëndësishme, siç e përmendët edhe ju, është emërimi jopartiak i komisionerëve zgjedhorë dhe i anëtarëve të grupeve të numërimit.
Por ka edhe rekomandime të tjera.
Gjatë zgjedhjeve të fundit vendore, një hap i madh përpara ishte fakti se 50% e kandidatëve ishin femra. Kjo mund të përmirësohet më tej duke iu garantuar kandidateve femra pozicione të mira në listë, si sistemi zig-zag, një burrë - një grua, ose diçka e ngjashme.
Gjithashtu, kemi ofruar mbështetje për harmonizimin e ligjit të dekriminalizimit dhe Kodit Zgjedhor, për të përmirësuar përputhshmërinë ndërmjet tyre.
Prezenca e OSBE-së ka ndjekur me vëmendje diskutimet në këto tryeza teknike. Kemi parë shumë dakordësi dhe dua të përfitoj nga rasti që të nxis arritjen e konsensusit për reformën zgjedhore.
RTSH: Jemi në një moment që zgjedhjet në Shqipëri janë të vëzhguara dhe të futura vazhdimisht si kushte për hapat në proceset e Shqipërisë në Bashkimin Evropian, dhe ky është një proces që ka zgjatur për më shumë se 10 vjet. Vazhdimisht vihen kushte, vazhdimisht ndryshohet Kodi Zgjedhor. Ndërkohë që fare qartë parlamenti gjerman dhe parlamenti holandez e kanë futur në kushtet e tyre jo vetëm reformën zgjedhore, por edhe zhvillimin e zgjedhjeve të ardhshme me këtë reformë të pranueshme dhe të pakundërshtueshme nga palët. Cili është qëndrimi i OSBE-së përkundrejt vendimeve të cilat kanë peshë edhe në vendimet e integrimit të Shqipërisë në Bashkimin Evropian?
Borchardt: Kjo pyetje duhet t’u drejtohet parlamenteve që përmendët, ose ambasadave të këtyre vendeve. Këto parlamente pastaj duhet të vendosin për pasojat në rast se një palë pengon reformën që ata kërkojnë prej Shqipërisë. Më lejoni ta theksoj shumë qartë se Prezenca e OSBE-së nuk është e përfshirë në diskutimet për hapjen e negociatave të anëtarësimit në BE. Kjo çështje i takon BE-së. OSBE-ja ka anëtarësi shumë më të gjerë se sa BE-ja. Ne kemi mbi 50 shtete në gjirin tonë dhe vetëm afërsisht gjysma e tyre janë anëtare të BE-së. Pra, kjo çështje nuk është pjesë e mandatit tonë në Shqipëri. Thënë kjo, gjatë 20 viteve të fundit, Prezenca ka mbështetur të gjitha qeveritë shqiptare në hartimin, miratimin dhe zbatimin e legjislacionit të reformave, përfshirë reformën zgjedhore, gjë që sjell reformimin e institucioneve, forcimin e demokracisë dhe promovimin e shtetit të së drejtës. Duke bërë këtë, ne, sigurisht, edhe kemi ndihmuar bashkëpunimin ndërkombëtar dhe integrimin e Shqipërisë.
INTERVIEW OF HEAD OF PRESENCE, AMBASADOR BERND BORCHARDT, GIVEN TO THE ALBANIAN PUBLIC BROADCASTER, RTSH
Interviewed by: Entela Komnino
RTSH: The Albanian Foreign Minister declared yesterday that, while the work on electoral reform is ongoing, the time left is very limited and we are at the time limits foreseen in the Constitution of Albania. What is the OSCE opinion on this given that you have been very close to the ad hoc parliamentary committee on electoral reform?
Borchardt: I am very happy that Minister Bushati has made this statement. It underlines that time is running and time is running short indeed. The long due reform measures have not yet been approved through law and that has to happen, because it is best international practice to do electoral reform a year before the next elections, at the latest half year before elections. There is a good reason for that. A law has to be made applicable through bylaws, through administrative regulations through the Central Election Commission. Election commissioners have to be trained, so they have to know what to apply. And then, of course, the voters have to be informed. All that takes time. All that has to be prepared. We will support that as well, but this takes time, and time is running. Another aspect is that, of course, the recent public debate in Albania has raised concern about the future work on electoral reform. The Albanian Constitution requires for changes to the electoral law a qualified majority and we are worried about the risk of obstruction or slowing down of the progress of reform. This would limit the scope of the reform. Without a qualified majority, there can only be some sublegal changes that also the Central Election Commission can do, but this is not what we were taking about when we encouraged and recommended strongly an electoral reform. During the work of the ad hoc committee a lot of common ground had been established. That was also the conclusion of the two chairmen. That was a very positive signal and it would be a very negative signal to the friends and partners of Albania if this common ground would now not be transformed into legislation.
RTSH: There were some OSCE/ODIHR recommendations after a series of elections in Albania, which are reviewed and reflected into the Electoral Code, guiding these elections. Actually, there is a lot of discussion about the main recommendation related to the depoliticization of the administration that organizes and holds elections in Albania. What is your view about this process? Do you think it is doable, given that the depoliticization process has not been accomplished for over 20 years?
Borchardt: The depoliticization of the electoral structures is of course one of the important recommendations, but that is not all. Over the first half of this year, the OSCE has co- ordinated and also itself mobilized a lot of support for the ad hoc Committee on Electoral Reform. We had eight big workshops where all the different aspects were discussed, including the wishes of the parties on new voting technologies, and on out-of-country voting, but mainly on the recommendations of the OSCE/ODIHR. Just to give some examples on what was discussed and we recommend, to name but a few points: Robust efforts to address the persistent issue of vote buying, both through civic awareness campaigns and through more prosecutions. The low number of people sent to court, so far, for election-related crimes does not have a real deterrent effect. Also, the parties have to make much more close commitments.
Then, there were recommendations made on more transparency of campaign funding and spending, which would also shed light on how much money is used for different election- related activities.
Another issue is the abuse of State resources in the campaign. We recommended setting up an independent body to monitor this.
Another very long-standing OSCE/ODIHR recommendation which has been for many years is that Albania should repeal criminal provisions on defamation, in favour of civil remedies designed to restore the reputation which has been harmed. We gladly of course offer further help in that field and also the help of our Representative for the Freedom of Media.
Another important point, as you mentioned, is the non-partisan appointment of election commissioners and counting team members.
But it goes on. During the last local elections, a big step forward was that 50% of the candidates were females. This can be improved by guaranteeing them also good positions on the list, like a zipper system, one man, one woman, or something similar.
And we have also offered support for an alignment between the decriminalisation law and the electoral law, so they fit more smoothly together.
We have observed the discussion and the different workshops. We have seen a lot of common ground and I use this opportunity again to encourage consensus finding on electoral reform.
RTSH: Elections in Albania are monitored and consistently included in the conditionality for Albania in the EU integration processes, and this has been going on for over 10 years. Conditions are frequently imposed, and consequently the Electoral Code is frequently amended. Meanwhile, the German parliament and the Netherlands parliament have included in their conditions both the electoral reform and the conduct of the next elections with this reform in place, accepted and not opposed by the parties. What is the OSCE’s view about the decisions that bear a weight also in the decision-making for Albania’s EU integration?
Borchardt: This is a question that should be addressed to the Parliaments you mentioned or to the embassies representing them. These Parliaments will have to decide what consequences they draw in case that one side obstructs the reform that they require from Albania. Let me underline very clearly that the OSCE Presence is not involved in the discussion about the opening of the EU accession negotiation. That is an EU issue and the OSCE has a much broader membership than the EU. We have more than 50 states on board and only half of them, approximately half of them, are EU Members. So, this is not part of our mandate here in the country. But, over the last 20 years, though, the Presence has supported any Albanian government to design, approve, and implement reform legislation, including on electoral reforms, which would reform the country’s institutions, strengthen democracy, and promote rule of law; and in doing so we have of course also facilitated Albania’s international co-operation and integration. END