Intervistë me Shefin e Misionit të OSBE-së në Shkup, ambasadorin Clemens Koja
1. Jeni emëruar si Shef i Misionit të OSBE-së në Shkup në një kohë jashtëzakonisht të rëndësishme për Maqedoninë, kur hapet një mundësi për pranimin e vendit në BE dhe NATO, me kusht zbatimin e Marrëveshjes së emrit me Greqinë. Cilat janë prioritetet e mandatit tuaj në Maqedoni si Shef i Misionit të OSBE-së, cili do të jetë fokusi juaj?
Koja: Ju faleminderit për mundësinë që ofron kjo intervistë për t'u prezantuar me audiencën tuaj. Jam shumë i kënaqur që më është besuar të udhëheqë Misionin e OSBE-së në Shkup. Kam kaluar disa vite në rajon, në Serbi dhe Slloveni, dhe gjithashtu kam shërbyer si Përfaqësues i Përhershëm i Austrisë në OSBE në Vjenë. E vlerësoj mirëseardhjen e ngrohtë që kam pranuar nga bashkëbiseduesit e shumtë me të cilët tashmë kam pasur rastin të takohem. Pres që të vazhdoj një dialog i hapur dhe të mbështes përpjekjet e vendit tuaj për të përmbushur më mirë angazhimet e OSBE-së.
Lidhur me punën e Misionit, ne përqendrohemi në katër prioritete: përkrahjen për zbatimin e Marrëveshjes kornizë të Ohrit dhe avancimin e marrëdhënieve ndëretnike konstruktive; mbështetjen për përparimin në zbatimin e agjendës ambicioze të reformave të qeverisë në fushat që mbulohen nga mandati i Misionit; ndihmën në adresimin e kërcënimeve trans- nacionale (përfshi krimin e organizuar, krimet kibernetike, trafikimin e qenieve njerëzore, si dhe ekstremizmin dhe radikalizmin e dhunshëm që çojnë në terrorizëm); si dhe paralajmërimin e hershëm për zhvillimet lidhur me sigurinë.
2. Ju ndërmorët postin më 17 shtator, menjëherë para referendumit mbi marrëveshjen me Greqinë. Vlerësimi juaj i referendumit, i cili u mbajt më 30 shtator; a ka fituar marrëveshja përkundër pjesëmarrjes së ulët?
Koja: Isha shumë i lumtur të arrij këtu në kohën e referendumit, duke qenë i vetëdijshëm se sa është e rëndësishme kjo për vendin. Misioni që unë drejtoj nuk e vëzhgoi referendumin, sepse këtë ua lëmë kolegëve tanë në ODIHR. Megjithatë, jam i kënaqur që vlerësimi i ODIHR-it është se referendumi është "administruar në mënyrë të paanshme dhe se liritë themelore janë respektuar gjatë gjithë fushatës". Misioni ynë ka ndihmuar Komisionin Shtetëror të Zgjedhjeve të trajnojë stafin e angazhuar në votime, si dhe MPB-në të trajnojë zyrtarët policorë lidhur me detyrat e tyre në ditën e referendumit, siç kemi bërë në të kaluarën.
3. Vlerësimi juaj lidhur me rrjedhën e referendumit, procesin e votimit. Kemi dëgjuar qëndrimin zyrtar të OSBE / ODIHR-it, por partia opozitare VMRO-DPMNE ka ngritur padi penale kundër më shumë se 200 personave nga këshillat zgjedhore, kryesisht nga komunat me popullsi shumicë shqiptare për shkak të abuzimeve gjatë referendumit?
Koja: Në kuadër të organizimit institucional të OSBE-së, Zyra për Institucione Demokratike dhe të Drejtat e Njeriut (ODIHR) janë ekspertë për vëzhgimin e zgjedhjeve dhe referendumeve. Misioni i tyre vëzhgues funksionon në mënyrë të pavarur nga Misioni i OSBE-së në Shkup. Prandaj, duhet të mbështetem në ekspertizën dhe vlerësimin e tyre, përfshi deklaratën preliminare të tyre të publikuar më 1 tetor. ODIHR gjithashtu ka vëzhguar procesin e ankesave dhe kritikave, dhe mezi pres të lexoj konkluzionet dhe rekomandimet e tyre për tërë procesin në raportin e detajuar përfundimtar. Le të presim vlerësimin e ekspertëve të tyre.
4. Maqedonia është në një udhëkryq të ri- mbështetja për ndryshimet kushtetuese që rrjedhin nga Marrëveshja e Prespës ose matja e forcave për zgjedhjet e parakohshme parlamentare. Z. Koja çfarë mendoni se është më e mira për vendin në këtë moment?
Koja: Tani vendimi varet nga parlamenti dhe liderët politikë. Askush nuk mund ta ndërmarrë këtë vendim për ta, dhe unë nuk mund t'i këshilloj ata se cilin drejtim duhet zgjedhur. Unë vetëm do të thoja se kur çështjet e tilla të rëndësishme arrijnë në kuvend, deputetët kanë përgjegjësinë për të vënë interesin e vendit mbi të gjitha konsideratat e tjera. Nëse ndryshimet kushtetuese shkojnë përpara, atëherë unë do të ndjek me vëmendje debatin dhe do të pres që procesi të zhvillohet në përputhje me procedurat e përcaktuara dhe mundësinë për të dëgjuar të gjitha pikëpamjet. Nga ana tjetër, nëse Parlamenti voton për t’u shpërndarë dhe për të thirrur zgjedhje të parakohshme, pres që ODIHR të vijë dhe të monitorojë fushatën dhe votimin.
5. Kreu i opozitës ka kërkesa të reja për qeverinë- zgjedhje të parakohshme me formimin e qeverisë së Përzhinës dhe prokurorit publik të propozuar nga opozita, ose anulimin e Marrëveshjes dhe mbajtjen e zgjedhjeve, që do të ndiqej me zgjedhjen e një prokurori publik të zgjedhur me konsensus të të gjitha partive, diçka e ngjashme me një Prokurori Speciale Publike (PSP) të re. A janë kërkesat e tij realiste? LSDM akuzon [atë] se kërkon amnisti për ish-liderin e partisë Nikola Gruevski. A mendoni se vendi duhet të përballet me zgjedhje të reja?
Koja: OSBE ka mbështetur vazhdimisht llogaridhënien, përfshi edhe për të gjitha abuzimet e supozuara të dëgjuara nga përgjimet. Misioni ynë ka monitoruar rastet e PSP-së në gjykatë që nga fillimi i tyre dhe ne vazhdojmë të monitorojmë gjykimet në vazhdim. Kohët e fundit kemi publikuar një raport të përkohshëm të gjetjeve tona, duke vënë në dukje sfidat e hasura dhe sukseset e arritura nga PSP dhe duke përfshirë një numër rekomandimesh që mund të kontribuojnë në përmirësimin e sistemit ligjor. Unë besoj se çështja e llogaridhënies ka të bëjë me sundimin e ligjit. Janë ngritur akuza serioze, aktakuza të konfirmuara nga gjykatat dhe gjykimet janë në rrjedhë. Të pandehurit kanë të drejtë për gjykim të drejtë, dhe natyrisht ata duhet të konsiderohen të pafajshëm derisa të dëshmohet fajësia. Unë besoj se epilogu i çështjes së përgjimit duhet të shkruhet përmes procesit ligjor.
6. Z. Koja, a ka Maqedonia më në fund një sistem gjyqësor funksional, a ekziston sundimi i së drejtës?
Koja: Sistemi gjyqësor në vend është përballur me shumë sfida në vitet e fundit. Ne besojmë fuqimisht se një sistem gjyqësor i pavarur, i paanshëm, efikas dhe transparent është themeli për një shtet me sundim të së drejtës. Jam i vetëdijshëm se po bëhen përpjekje të vazhdueshme për të përforcuar kapacitetin e gjyqësorit. Miratimi dhe zbatimi i legjislacionit të reformave është imperativ, por gjyqësori duhet gjithashtu të investojë në procesin e reformimit. Vetëm atëherë do të jetë e sigurt se administrimi i drejtësisë do të mbizotërojë. Ne ofrojmë mbështetjen tonë të palëkundur gjatë kësaj kohe të rëndësishme për vendin dhe pres që të punojmë me qeverinë dhe gjyqësorin për të përkrahur hartimin dhe zbatimin e ligjeve reformuese dhe për të ofruar trajnime për ngritjen e kapaciteteve. 7. Vini nga Austria, ku kryeministri juaj Sebastian Kurz i dha mbështetje të plotë Marrëveshjes dhe hapjes së dyerve të NATO-s dhe BE-së për Maqedoninë. Keni qenë ambasador në Beograd dhe Lubjanë dhe jeni i njoftuar me rrethanat në rajon. Austria është anëtare e BE-së, por jo e NATO-s. Çfarë do të përfitojë Maqedonia me integrimin në këto dy aleanca?
Koja: Jam krenar që kam shërbyer si ambasador austriak në Beograd dhe Lubjanë, por këtu në Shkup keni ambasadën austriake që mund t'i përgjigjet më mirë pjesës së parë të pyetjes suaj. Në rolin tim këtu me OSBE-në, natyrisht që jam i vetëdijshëm për prioritetet strategjike të vendit tuaj. Misioni ynë dëshiron të përkrahë sa më shumë që mundet planin e reformave të qeverisë suaj në fushat që janë nën mandatin tonë, përfshi sundimin e ligjit, kohezionin social dhe respektimin e të drejtave të njeriut. Lexuesit tuaj ndoshta e mbajnë në mend se kryesuesi i OSBE-së dhe Sekretari i Përgjithshëm publikisht mbështetën arritjen e Marrëveshjes së Prespës, ndërsa Sekretari i Përgjithshëm Greminger deklaroi se kjo mund të çojë në një zgjidhje afatgjatë për të mirën e të gjithë qytetarëve dhe të gjithë rajonit.
8. Një nga qëllimet e OSBE-së në Maqedoni është menaxhimi i kufijve. Misioni ka prani të përhershme në terren në zonat kufitare të zonës së mëparshme të krizës, shkruhet ne web- faqen e Misionit të OSBE-së në Shkup. Çështja është në kontekstin e ideve gjithnjë e më të pranishme për një shkëmbim të mundshëm të kufijve mes Serbisë dhe Kosovës si një nga zgjidhjet për mosmarrëveshjen e tyre. A është Maqedonia e rrezikuar nga një mundësi e tillë?
Koja: Natyrisht jemi të vetëdijshëm për deklaratat e liderëve në Beograd dhe Prishtinë, por nuk më përket mua të spekuloj për këtë çështje. Mendoj se suksesi i vendit tuaj në negocimin e një marrëveshjeje me Greqinë për kontestin e stërzgjatur është një shembull shumë pozitiv për të gjithë rajonin.
9. Analisti amerikan Janush Bugajski kohët e fundit ka vlerësuar se Shkupi është një kështjellë e re ruse në Ballkan dhe se Kremlini llogarit Maqedoninë që përfundimisht të bëhet Republika Srpska e re. Komenti juaj mbi deklaratën e tij dhe a mendoni se vendi është aktualisht në mes të luftës për ndikim në rajon midis Perëndimit dhe Rusisë?
Koja: Në vitin 2017, gjatë Kryesisë austriake të OSBE-së, shërbeja në Vjenë si kryetar i Këshillit të Përhershëm të OSBE-së. Në atë pozicion , isha dëshmitar i tensioneve në rritje ndërmjet disa prej shteteve pjesëmarrëse të OSBE-së. Por unë besoj që ju kontrolloni të ardhmen tuaj dhe nuk jeni peng në rivalitetet e të tjerëve. Pres që vendi juaj të përparojë drejt qëllimeve për të ndërtuar një demokraci të begatë, tolerante dhe multietnike.
10. Si e vlerësoni lirinë e mediave? Disa vite më parë jemi vlerësuar si një shtet i kapur, me institucione të kapura dhe natyrisht, me media të kapura. A shihni një rreze drite dhe hapjen e hapësirës mediale për gazetari kritike, objektive dhe të pavarur?
Koja: Për një dekadë, vendi ka pasur një rënie të konsiderueshme të lirisë së medias dhe është përballur me sfida në pluralizmin e medias dhe luftën kundër mosndëshkimit për krime kundër gazetarëve. Ne kemi parë përparim gjatë dy viteve të fundit, përfshi një përpjekje serioze nga ana e organeve të zbatimit të ligjit për të hetuar sulme të reja kundër gazetarëve. Megjithatë, ekzistojnë ende sfida të vazhdueshme, përfshi problemet themelore siç janë tregu i vogël mediatik dhe kushtet e këqija të punës për gazetarët. Jam krenar që Misioni ynë është duke punuar në një sërë aktivitetesh të dizajnuara për të rritur sigurinë e gazetarëve, si dhe ka organizuar një seminar mbi praktikat më të mira ndërkombëtare për mbështetjen e mundshme të qeverisë për mediat e shkruara në mënyrë që të ruajë pluralizmin në tregun mediatik. Përveç kësaj, do të organizojmë një tryezë të rrumbullakët për të shënuar Ditën ndërkombëtare për t'i dhënë fund mosndëshkimit për krimet kundër gazetarëve, më 2 nëntor, me qëllim ngritjen e vetëdijes në mesin e qytetarëve, komunitetit të medias, dhe institucioneve përkatëse për këtë çështje, si dhe ofrimin e zgjidhjeve të mundshme si t'i kundërvihemi më mirë kulturës aktuale të mosndëshkimit.
11. Ministria e punëve të brendshme ka njoftuar së shpejti zbatimin e një verifikimi të plotë të të gjithë punonjësve të saj. Një nga misionet e OSBE-së është të ndihmojë Maqedoninë në krijimin e policisë së orientuar nga komuniteti, në përputhje me parimet demokratike dhe standardet ndërkombëtare të të drejtave të njeriut. Si e vlerësoni punën e policisë maqedonase e cila aktualisht është duke kaluar nëpër një proces reformash. A është verifikimi një mjet i suksesshëm për zyrtarët profesional të policisë?
Koja: Misioni ynë është duke punuar me Byronë për Siguri Publike dhe me Ministrinë e punëve të brendshme (MPB) për të rritur profesionalizmin e shërbimit policor dhe për të siguruar pajtueshmërinë me standardet ndërkombëtare të të drejtave të njeriut dhe parimet e policimit demokratik. Reforma policore, sipas natyrës së saj, është një proces kompleks dhe homologët tanë të policisë e kanë pranuar atë në një mënyrë konstruktive.
Ne jemi aktualisht në procesin e krijimit të grupeve punuese të përbashkëta me MPB-në për planifikimin e përmirësimit të burimeve njerëzore, trajnimin dhe sistemin disiplinues të policisë, të cilat janë elementë kryesorë të çdo organizate policore për të angazhuar dhe promovuar policët në bazë të meritave të tyre profesionale. Angazhimi i komunitetit është një tjetër gurthemel i policimit demokratik dhe ne përkrahim përpjekjet për të rritur hapjen dhe transparencën e shërbimit policor, si dhe për të rritur angazhimin e policisë me komunitetin.
Sa i përket verifikimit, është një proces i pranuar ndërkombëtarisht që ndihmon në sigurimin e integritetit dhe llogaridhënies së punonjësve në administratën publike. Kjo është veçanërisht e rëndësishme për policinë, duke pasur parasysh ushtrimin e kompetencave të gjëra që kanë nëpunësit policor. Duke ndihmuar në sigurimin e integritetit të policisë, një proces i drejtë dhe transparent i verifikimit mund të ketë përfitim të shtuar të rritjes së besimit të publikut në policinë si një institucion.
12. Një nga qëllimet e Misionit tuaj është avancimi i të drejtave të njeriut. Bashkëpunoni me Komisionin shtetëror për mbrojtjen nga diskriminimi dhe Avokatin e Popullit në miratimin e ligjeve për të drejtat e njeriut duke u bazuar në parimin e trajtimit të barabartë për të gjithë. Sa i respekton Maqedonia të drejtat e njeriut dhe ku do ta vendosni vendin sipas këtij parametri, në mesin e cilave vende?
Koja: Anti-diskriminimi dhe trajtimi i barabartë janë fushat në të cilat Misioni ynë ka punuar për një kohë të gjatë. Ne shpresojmë që parlamenti të kalojë projektligjin e ri mbi parandalimin dhe mbrojtjen nga diskriminimi, i cili është plotësisht i harmonizuar me standardet ndërkombëtare. Pas miratimit dhe zbatimit, ky ligj së bashku me ndryshimet në Ligjin e Avokatit të Popullit, të miratuara në shkurt, do të sjellin vendin më afër demokracive të përparuara me institucione të fuqishme të pavarura në fushën e anti-diskriminimit.
Megjithatë, sfidat mbeten: edhe legjislacioni më i mirë ka pak vlerë nëse nuk zbatohet në mënyrë efikase, përfshi sigurimin e burimeve të mjaftueshme buxhetore. Kapacitetet e institucioneve vendase të të drejtave të njeriut dhe të organeve të barazisë duhet të zhvillohen më tej, si dhe duhet të adresohet raportimi jo i mjaftueshëm i rasteve të diskriminimit, veçanërisht lidhur me grupet më të pambrojtura. Edhe këtu, Misioni ynë mbetet i përkushtuar për të përkrahur vendin në arritjen e këtyre qëllimeve.
13. Misioni gjithashtu punon në parandalimin e gjuhës së urrejtjes dhe natyrisht, krimeve të urrejtjes. Vlerësimi juaj nëse Maqedonia është një vend ku ka shumë gjuhë urrejtjeje, veçanërisht në një konotacion politik, përpara referendumit, pas referendumit ...?
Koja: Krimet e urrejtjes dhe gjuha e urrejtjes janë të papranueshme dhe paraqesin kërcënim potencial për marrëdhëniet ndëretnike dhe pajtimin politik. Shteti akoma nuk mbledh të dhëna sistematike për incidentet e urrejtjes, por të dhënat nga organizatat qytetare tregojnë se mos-toleranca në baza etnike, politike dhe fetare është një problem shqetësues. Duhet bërë më shumë për të çrrënjosur stereotipat e rrënjosura thellë brenda shoqërisë. Një trend shqetësues është edhe rritja e numrit të incidenteve të urrejtjes të kryera për shkak të përkatësisë politike para, gjatë dhe ndonjëherë edhe pas zgjedhjeve.
Misioni do të vazhdojë të mbështesë organet e drejtësisë, gjyqësorin dhe shoqërinë civile në përforcimin e kapaciteteve të tyre për të adresuar incidentet e urrejtjes, për t’iu ofruar ndihmë viktimave të paragjykimeve ose urrejtjes, si dhe për të luftuar efektet e dëmshme të mos- tolerancës në mesin e shoqërisë.
Questions for the Head of the OSCE Mission to Skopje, Ambassador Clemens Koja
1. You have become the head of the OSCE Mission at an exceptionally important moment for Macedonia, a possibility is opened for the country’s accession to the EU and NATO, the condition is the implementation of the Name Agreement with Greece. What are the priorities of your mandate in Macedonia as the Head of the OSCE Mission, what will be your focus?
A: Thank you for the opportunity this interview provides to introduce myself to your audience. I am very pleased to have been entrusted to lead the OSCE Mission to Skopje. I have spent several years in the region in Serbia and Slovenia, and I have also served as Austria’s Permanent Representative to the OSCE in Vienna. I appreciate the warm welcome I have received from the many interlocutors of the Mission that I have already had the chance to meet. I look forward to continuing an open dialogue, and to supporting your country’s efforts to better fulfill its OSCE commitments.
Regarding the Mission’s work, we will focus on four priorities: support for implementation of the Ohrid Framework Agreement and advancing constructive inter-ethnic relations; support for progress in implementing the government's ambitious reform agenda in areas covered by the Mission mandate; help to address Trans-National Threats (including organized crime, cybercrime, trafficking in human beings and violent extremism and radicalization that lead to terrorism); and early warning on security-related developments.
2. You assumed the function on 17 September, immediately before the referendum on the Agreement with Greece. Your assessment of the referendum, which was held on 30 September; has the Agreement won the support despite the low turnout?
A: I was very glad to arrive here in time for the referendum, knowing what an important time it is for the country. The Mission that I lead did not observe the referendum itself, as we leave that to our ODIHR colleagues. I was nevertheless pleased to see ODIHR’s assessment that the referendum was “administered impartially, and that fundamental freedoms were respected throughout the campaign.” At the Mission to Skopje, we helped the State Election Commission train polling staff and the MoIA to train police officers of their duties on referendum day, as we have done in the past.
3. Your assessment on the course of the referendum, the voting process; we’ve heard the official stance of the OSCE/ODIHR, but the opposition VMRO-DPMNE filed criminal charges against more than 200 persons from election boards, mainly from municipalities with majority Albanian population due to abuses during the referendum?
A: Within the OSCE institutional setting, the Office for Democratic Institutions and Human Rights are the experts for observing elections and referenda. Their observation mission functioned independently from the OSCE Mission to Skopje. Accordingly, I must rely on their expertise and assessment, including their Preliminary Statement on 1 October, which I referred to earlier. ODIHR has also observed the process of complaints and appeals, and I look forward to reading their conclusions and recommendations about the whole process in their detailed final report. Let’s wait for their expert assessment. 4. Macedonia is at a new crossroad, support for the constitutional changes which derive from the Prespa Agreement or measuring up of forces at early parliamentary elections? Mr. Koja what do you think is the best for the country at the moment?
A: It is now up to the parliament and the country’s political leaders to decide. No one can take this decision for them, and I cannot advise them on which direction to take. I would only say that when such important issues come before Parliament, the Deputies have the responsibility to put the country’s interest above all other considerations. If the constitutional amendments move forward, then I will follow the debate closely, and I would expect the process to unfold in line with established procedures and with an opportunity for all views to be heard. On the other hand, if Parliament votes to dissolve and to call for early elections, I expect that ODIHR would come and monitor the campaign and the voting.
5. The Opposition leader has new demands for the Government, early elections with the formation of the Przino government and public prosecutor proposed by the Opposition or dismissal of the Agreement and elections, to be followed by the election of a public prosecutor with an all-party consensus, something akin to a new SPO; are his demands realistic? SDSM accuses [him] of demanding an amnesty for the former party leader Nikola Gruevski? Do you think that the country should face yet another election?
A: The OSCE has consistently supported accountability, including for all of the alleged abuses heard in the wiretaps. Our Mission has monitored the SPO’s cases in court since their beginning, and we continue to monitor ongoing trials. We recently published an interim report of our findings, noting the challenges encountered and the successes achieved by the SPO, and including a number of recommendations that could contribute to the improvement of the legal system. I believe that the issue of accountability is about the rule of law. Serious allegations have been raised, indictments confirmed by the Courts, and trials are ongoing. The defendants are entitled to fair trials, and of course they must be presumed innocent until proven guilty. I believe that the epilogue of the wiretapping affair should be written through the legal process.
6. Mr. Koja, does Macedonia finally have a functional judicial system, is there a rule of the law?
A: The national judicial system has faced a lot of challenges in the past few years. We strongly believe that an independent, impartial, efficient and transparent judicial system is the foundation for a rule of law-based country. I know that efforts are underway to strengthen the capacity of the judiciary. Passage and implementation of reform legislation is imperative, but the judiciary must also invest itself in the reform process. Only then will it be certain that the administration of justice will prevail. We offer our unwavering support during this important time for the country and look forward to working with the government and the judiciary to support the drafting and implementation of reform laws and to provide capacity- building training.
7. You come from Austria; your Prime Minister Sebastian Kurz gave full support to the Agreement and the opening of the NATO and EU doors for Macedonia. You have been an ambassador to Belgrade and Ljubljana; you know the circumstances in the region. Austria is a member of the EU member but not of NATO. What benefits will Macedonia have with the integration into these two alliances?
A: I am proud to have served as Austrian Ambassador in Belgrade and Ljubljana, but here in Skopje you have an Austrian Embassy that can answer better the first part of your question. In my role here with the OSCE, I am of course aware of your country’s strategic priorities. Our Mission wishes to be as supportive as possible of your government’s reform plans in areas under our mandate, including rule of law, social cohesion and respect for human rights. As your readers may recall, the OSCE Chairperson and the Secretary General were publicly supportive when the Prespa Agreement was announced, with Secretary General Greminger saying that it could lead to a long-term solution for the benefit of all citizens and the entire region.
8. One of the missions of the OSCE in Macedonia is the border management. The Mission maintains a permanent field presence in the border zones of the former crisis area, reads the website of the OSCE Mission to Skopje. The question is in the context of the ever more present ideas for a possible exchange of borders between Serbia and Kosovo as one of the solutions for their dispute. Is Macedonia endangered by such possibility?
A: We are of course aware of the statements by leaders in Belgrade and Pristina, but it is not my place to speculate on the issue. I do think that this country’s success in negotiating an agreement with Greece on your long-standing dispute is a very positive example for the entire region.
9. The American analyst Janusz Bugajski has recently assessed that Skopje is a new Russian stronghold in the Balkans and that Kremlin is counting on Macedonia eventually becoming the new Republika Srpska. Your comment on his statement and do you think that the country is currently in the midst of the struggle for influence in the region between the West and Russia?
A: In 2017, during Austria’s Chairmanship of the OSCE, I served in Vienna as the Chair of the OSCE Permanent Council. In that position I witnessed the rising tensions between some of the participating States. But I believe that you control your own future and are not pawns in the rivalries of others. I look forward to your country making progress toward your own goals of building a prosperous, tolerant and multi-ethnic democracy.
10. How do you assess the freedom of the media; few years ago we have been assessed as a captured state, with captured institutions and of course, captured media? Do you see a ray of light and opening up of the media space for critical, objective, independent journalism?
A: For a decade the country did see a substantial decline in media freedom, and faced challenges in media pluralism and combating impunity for crimes against journalists. We have seen progress over the last two years, including a serious effort by law enforcement to investigate new attacks against journalists. Persistent challenges still exist, however, including basic problems such as the small size of the media market and poor working conditions for journalists. I am proud that our Mission is working on a broad series of activities designed to increase the safety of journalists, and has hosted a workshop on international best practices for possible government support of print media in order to maintain pluralism on the media market. In addition, we are organizing a roundtable discussion to mark the International Day to End Impunity for Crimes against Journalists, on 2 November, with an aim to raise awareness among citizens, media community and relevant institutions about this issue, but also to offer possible solutions how to better counter the present culture of impunity.
11. The Macedonian Interior Ministry has announced soon implementation of a full vetting of all of its employees. One of the missions of the OSCE is to help Macedonia create community oriented police, in line with the democratic principles and international human rights standards. How do you asses the work of the Macedonian Police which is currently undergoing a reform process; is the vetting a successful tool for professional police officers?
A: Our Mission is working with both the Bureau for Public Security and the Ministry of Internal Affairs to enhance the professionalism of the police service and to ensure compliance with international human rights standards and democratic policing principles. Police reform, by its very nature, is a complex process and our police counterparts have embraced it in a constructive manner.
We are currently in the process of putting together joint working groups with the MoIA to plan the way forward to improve the police human resources, training, and discipline systems, key elements of any police organization committed to hire, promote, and assign officers on the basis of professional merit. Community engagement is another cornerstone of democratic policing, and we are supporting efforts to increase the openness and transparency of the police service, as well as to increase police engagement with the community.
As to vetting, it is an internationally recognized process to help ensure the integrity and accountability of employees in public administration. This is especially relevant to policing given the extensive powers police officers exercise. By helping to ensure the integrity of the police, a fair and transparent vetting process can have the added benefit of increasing public trust in the police as an institution.
12. One of the goals of your Mission is the advancement of the human rights. You cooperate with the State Commission for Protection against Discrimination and the Ombudsman in the enactment of laws on human rights based on the principle of equal treatment for all. How much does Macedonia respect the human rights and where would you place the country according to this parameter, among which countries?
A: Anti-discrimination and equal treatment are areas in which our Mission has worked for a long time. We hope parliament will pass the new draft Law on the Prevention and Protection from Discrimination, which is fully aligned with international standards. Once passed and implemented, this law, together with the amendments to the Ombudsman Law passed in February, will bring the country closer to advanced democracies with strong independent institutions in the field of anti-discrimination.
Nevertheless, challenges remain: even the best legislation is of little value if it is not effectively enforced, including through the provision of sufficient budgetary resources. The capacities of the national human rights institutions and equality bodies should be further developed and the underreporting of cases of discrimination, especially in respect to the most vulnerable groups, should be addressed. Here too, our Mission remains committed to supporting the country in achieving these goals.
13. The Mission also works on prevention of hate speech and naturally, hate crime. Your assessment on whether Macedonia is a country where there is too much hate speech, particularly in a political connotation, ahead of the referendum, post referendum…?
A: Hate crime and hate speech are unacceptable and represent a potential threat to inter- ethnic relations and political reconciliation. The state does not yet collect systematic data on hate incidents, but data from civic organizations indicates that intolerance on ethnic, political, and religious grounds is a significant problem. More needs to be done to deconstruct deeply- rooted stereotypes within the society. One worrying trend is the increase of hate incidents committed due to political affiliation before, during, and sometimes after elections.
The Mission will continue to support national criminal justice agencies, the judiciary and civil society in strengthening their capacity to address hate incidents, provide assistance to the victims of bias or hate, and combat the detrimental effects of intolerance upon society.
Прашања за шефот на Мисијата на ОБСЕ во Скопје, амбасадор Клеменс Која
1.
На чело на Мисијата на ОБСЕ доаѓате во исклучително важен момент за Македонија, се отвора можноста за влез на земјата во ЕУ и НАТО, условот е имплементација на Договорот со Грција за името. Кои се приоритетите на вашиот мандат во Македонија како шеф на Мисијата на ОБСЕ, на што ќе ставите фокус?
А: Ви благодарам за можноста, ова интервју ми овозможува да ѝ се претставам на вашата публика. Со задоволство го преземам довереното водство на Мисијата на ОБСЕ во Скопје. Поминав неколку години во регионот во Србија и Словенија, а исто така служев и како постојан претставник на Австрија во ОБСЕ, во Виена. Благодарам за топлото добредојде коешто го добив од многу соговорници на Мисијата со коишто имав можност да се сретнам. Се надевам дека ќе продолжиме со отворениот дијалог и со поддршка за напорите на вашата земја за подобро исполнување на заложбите на ОБСЕ.
Што се однесува до работата на Мисијата, ќе се фокусираме на четири приоритети: поддршка за имплементацијата на Охридскиот рамковен договор и унапредување на конструктивни меѓуетнички односи; поддршка за напредокот во имплементирањето на владината амбициозна реформска агенда во областите на мандатот на Мисијата; помош во адресирањето на транснационалните закани (вклучително и организиран криминал, сајбер криминал, трговија со луѓе и насилен екстремизам и радикализација кои водат до тероризам); и рано предупредување за безбедносни настани.
2.
На функцијата стапивте на 17 септември, неспоредно пред референдум за Договорот со Грција. Ваша оценка за референдумот, кој се одржа на 30 септември, дали Договорот доби поддршка и покрај тоа што не е остварен цензусот?
А: Мило ми е што пристигнав тука навреме за референдумот, со оглед на тоа колку е важен момент за земјата. Самата Мисија која ја водам не го набљудуваше референдумот, туку тоа е оставено на нашите колеги од ОДИХР. Сепак, задоволен бев со оценката на ОДИХР дека референдумот „беше спроведен непристрасно и дека фундаменталните слободи беа почитувани во текот на целата кампања.“Во Мисијата во Скопје ѝ помогнавме на Државната изборна комисија да обучи избирачки персонал и на МВР да обучи полициски служебници за нивните должности за денот на референдумот, исто како и порано.
3.
Ваша оценка како мина референдумот, процесот на гласањето, го чувме официјалниот став на ОБСЕ/ОДИХР, но опозициската ВМРО-ДПМНЕ поднесе кривични пријави до над 200 лица од избирачки одобри, претежно од општини каде населението е мнозинско албанско поради злоупотреби во текот на референдумот? А: Во рамките на институционалната рамка на ОБСЕ, Канцеларијата за демократски институции и човекови права се експертите за набљудување на избори и референдуми. Нивната набљудувачка мисија оперираше одделно од Мисијата на ОБСЕ во Скопје. Согласно тоа, морам да се потпрам на нивната експертиза и оценка, вклучително и нивната прелиминарна изјава од 1 октомври, на која се повикав претходно. ОДИХР исто така го набљудуваше процесот на поплаки и жалби и со нетрпение очекувам да ги прочитам нивните заклучоци и препораки за целиот процес во нивниот детален финален извештај. Да почекаме на нивната експертска оценка.
4.
Македонија е пред нова крстосница, поддршка за уставните измени, кои произлегуваат од Договорот од Преспа или пресметување на силите на предвремени парламентарни избори. Господине Која што сметате дека е најдобро за земјава во моментов?
А: Сега е на Собранието и политичките лидери на земјата да одлучат. Никој не може да одлучи наместо нив, и не можам да ги посоветувам која одлука да ја донесат. Само би кажал дека кога такви прашања доаѓаат во Собранието, пратениците имаат одговорност да ги стават интересите на земјата пред сè друго. Доколку се продолжи со уставните амандмани, тогаш ќе ја следам дебатата одблиску и ќе очекувам процесот да се одвива согласно воспоставените процедури со можност да се слушнат сите гледишта. Од друга страна, доколку Собранието изгласа да се самораспушти и да распише предвремени избори, очекувам дека ОДИХР ќе дојде и ќе ја набљудува кампањата и гласањето.
5.
Лидерот на опозицијата со нови барања до Владата, предвремени избори со формирање пржинска влада и јавен обвинител на предлог на опозиција или отфрлање на Договорот и избори, по кои ќе се избере јавен обвинител со консензус на сите партии, нешто налик ново СЈО, дали неговите барања се реални. СДСМ го обвинува дека бара амнестија на поранешниот лидери на партијата Никола Груевски? Сметате ли дека земјава треба да се соочи повторно со избори?
А: ОБСЕ континуирано ја поддржува одговорноста, вклучително и за сите наводни злоупотреби слушнати во прислушуваните разговори. Нашата Мисија ги следи случаите на СЈО уште од самиот почеток и продолжуваме да ги следиме тековните судења. Неодамна публикувавме преоден извештај со нашите наоди, прибележувајќи ги предизвиците и успесите на СЈО како и неколку препораки кои може да придонесат за унапредување на правниот систем. Сметам дека прашањето за одговорноста е всушност прашање за владеење на правото. Покренати се сериозни обвинувања, обвиненијата се потврдени од судовите и судењата се во тек. Обвинетите имаат право на фер судење и секако мора да се сметаат за невини пред докажувањето на вината. Верувам дека епилогот на аферата со прислушувањето треба да напише преку правниот процес. 6.
Господине Која дали во Македонија конечно проработе правосудниот систем, дали има владеење на правото?
А: Националниот правосуден систем се соочуваше со многу предизвици во изминативе неколку години. Цврсто веруваме дека независен, непристрасен, ефикасен и транспарентен правосуден систем е основата за земја заснована на владеењето на правото. Знам дека се прават напори за зајакнување на капацитетите на правосудството. Усвојување и спроведување на реформската легислатива е неопходно, но и судството мора да се инвестира во реформските процеси. Само тогаш ќе бидеме сигурни дека ќе преовлада спроведувањето на правдата. Ја нудиме нашата безрезервна поддршка во ова значајно време за земјата и се надеваме на работа со владата и судството за поддршка на изготвувањето и спроведувањето на реформските закони и обезбедување обука за градење на капацитетите.
7.
Доаѓате од Австрија, вашиот премиер Себастијан Курц даде целосна поддршка на Договорот и отворањето на вратите на НАТО и ЕУ за Македонија. Сте биле амбасадор во Белград и Љубљана ги знаете приликите и неприликите на регионот. Австрија е членка на ЕУ, но не и на НАТО. Какви придобовки добива Македонија со интеграцијата во овие два сојуза?
А: Горд сум на моето служење како австриски амбасадор во Белград и Љубљана, но овде во Скопје имате австриска амбасада која може подобро да ви одговори на првиот дел од прашањето. Согласно мојата улога во ОБСЕ, се разбира дека сум запознаен со стратешките приоритети на вашата земја. Нашата Мисија сака да дава што е можно поголема поддршка на реформските планови на вашата влада во областите од нашиот мандат, вклучувајќи го и владеењето на правото, општествената кохезија и почитувањето на човековите права. Можеби вашите читатели се сеќаваат, претседавачот на ОБСЕ и генералниот секретар јавно дадоа поддршка при најавата на Препсанскиот пдоговор а генералниот секретар Гремингер рече дека тоа може да води до долготрајно решение за доброто на сите граѓани и целиот регион.
8.
Една од мисиите на ОБСЕ во Македонија е граничното управување. Мисијата е постојано присутна во пограничните на поранешните кризни области, се наведува на сајтот на Мисијата во Скопје. Прашањето е во контекст на се позачестенитеи идеи за можна размена на граници меѓу Србија и Косово како една од солуциите на нивниот спор. Дали Македонија е загрозена од ваквата можност?
А: Секако дека сме запознаени со изјавите на лидерите во Белград и Приштина, но не е мое да шпекулирам во врска со ова прашање. Сметам дека успехот на земјата во постигнувањето договор со Грција во врска со долготрајниот спор е многу позитивен пример за целиот регион.
9. Американскиот аналитичар Јануш Бугајски неодамна со оценка дека Скопје е ново руско упориште на Балканот и дека Кремљ смета на тоа дека Македонија може да стане нова Република Српска. Ваш коментар на неговата изјава и дали сметаме дека земјата во моментов е во средиштето на борбата за влијание во регионот меѓу Западот и Русија?
А: Во 2017 г., за време на австриското претседателство со ОБСЕ јас служев во Виена како претседавач на Постојаниот совет на ОБСЕ. Од таа позиција ги посведочив растечките тензии меѓу некои од земјите членки. Но, верувам дека сами си ја контролирате иднината и не сте заложници во ривалствата на другите. Се надевам дека вашата земја ќе постигне напредок кон сопствените цели на изградба на просперитетна, толерантна и мултиетничка демократија.
10.
Како ја оценувате слободата на медиумите, до пред некоја година бевме оценети како заробена држава, со заробени институции и секако заробени медиуми. Дали гледате зрак светлина и отворање на медумскиот простор за критично, објективно, независно новинарство?
А: За една деценија земјата имаше значително опаѓање во слободата на медиумите и се соочи со предизвици во медиумскиот плурализам и борбата со неказнивоста на кривичните дела против новинарите. Се забележува прогрес во изминативе две години, вклучително сериозен напор од страна на органите на прогонот за истрага на новите напади врз новинарите. Некои проблеми остануваат, сепак, вклучително и основни проблеми како што се малиот медиумски пазар и лошите работни услови за новинарите. Горд сум што нашата Мисија работи на широка низа активности наменети за зголемување на безбедноста на новинарите и организираше работилница за меѓународни најдобри практики за можна поддршка на владата на печатените медиуми со цел да се одржи плурализмот на медиумскиот пазар. Покрај тоа, организираме и тркалезна маса за одбележување на меѓународниот ден за окончување на неказнивоста на кривичните дела против новинарите, на 2 ноември, со цел подигнување на свеста кај граѓаните, медиумската заедница и надлежните институции во врска со ова прашање, и нудење можни решенија за подобро справување со постојната култура на неказнивост.
11.
Македонското МВР наскоро најави спроведување на целосен ветинг кај сите негови вработени. Една од мисиите на ОБСЕ е да и помогне на Македонија да создаде полиција, која ќе биде ориентирана кон заедницата, во согласност со демократските принципи и меѓународни стандарди за човекови права. Како ја оценувате работата на македонската полиција, која е во процес на реформирање, дали ветингот е усешна алатка за професионални полициски службеници?
А: Нашата Мисија работи со Бирото за јавна безбедност и Министерството за внатрешни работи за зајакнување на професионалноста на полициската служба и обезбедување усогласеност со меѓународните стандарди за човекови права и демократските полициски принципи. Полициската реформа, по самата своја природа, е комплексен процес и нашите полициски соговорници ја прифатија на конструктивен начин. Во тек е составување на заеднички работни групи со Министерството за внатрешни работи за планирање на унапредувањето на полициските човечки ресурси, обуката, и дисциплинскиот систем како клучни елементи на секоја полициска организација посветена на вработување, унапредување и назначување полициски службеници по системот на професионална заслуга. Вклучувањето во заедницата е уште еден темел на демократското полициско работење и поддржуваме напори за зголемување на отвореноста и транспарентноста на полициската служба како и зголемувањето на полицискиот ангажман во заедницата.
Во врска со ветингот, тоа е меѓународно признат процес преку кој се обезбедува интегритетот и одговорноста на вработените во јавната администрација. Тоа е особено релевантно за полициското работење со оглед на широките овластувања кои ги имаат полициските службеници. Преку обезбедување на интегритетот на полицијата, фер и транспарентен ветинг процес може да биде од дополнителна корист за зголемување на јавната доверба во полицијата како институција.
12.
Една од целите на вашата мисија е унапредување на човековите права. Соработувате со Државната комисија за заштита од дискриминација и Народниот правобранител во донесувањето легислативи за човековите права врз основа на принципот еднаков третман за сите. Колку Македонија ги почитува човековите права и каде може да ја сместите земјата според овој параметар близу до кои држави?
А: Антидискирминацијата и еднаквиот третман се области во кои машата Мисија работи веќе подолго време. Се надеваме дека Собранието ќе усвои нов Закон за спречување и заштита од дискриминација кој ќе биде целосно усогласен со демократските стандарди. Откако ќе се усвои и имплементира, заедно со амандманите на Законот за омбудсман во февруари, ќе ја доведе земјата поблиску до напредните демократии со силни независни институции на полето на антидискриминацијата.
13.
Мисијата работи и на спречување на говорот на омраза и секако злосторството од омраза. Ваша оценка дали Македонија е земја каде има премногу говор на омраза особено во политичка конотација во пресрет на референдумот, по него...?
Сепак остануваат предизвици: дури и најдобрата легислтива не значи ништо доколку не се спроведе ефективно, вклучително и преку обезбедување на соодветни буџетски средства. Капацитетите на националните институции и органи за човекови права и еднаквост треба и натаму да се развиваат и треба да се работи на недоволното пријавување на случаите на дискриминација, особено во поглед на најранливите групи. Овде, нашата Мисија останува посветена на поддршката на земјата во постигнувањето на овие цели. A: Криминалот од омраза и говорот на омраза не се прифатливи и се потенцијална закана за меѓуетничките односи и политичкото помирување. Државата сѐ уште систематски не собира податоци за инцидентите од омраза, но податоците од граѓанските организации укажуваат дека нетолеранцијаta на етничка, политичка и верска основа е значителен проблем. Треба да се работи повеќе на деконструирање на длабоко вкоренатите стереотипи во општеството. Еден загрижувачки тренд е порастот на инцидентите од омраза извршени поради претходна политичка припадност пред, за време на, и понекогаш, после избори.
Мисијата ќе продолжи да ги поддржува националните органи на прогонот, правосудството и граѓанското општество во зајакнувањето на капацитетите за адресирање на инцидентите од омраза, овозможување помош за жртвите на предрасуди или омраза и борба со штетните ефекти на нетолеранцијата врз општеството.