15di anj forum partitsipativ ti niintari ti realizarea a ãndrepturlor a comunitãtslor
2011-2025 DI IDEI PÃNÃ DI REALIZTSII Republica Machidunia di Nord ari asiguratã largu cadru leghislativ shi mari numir di institutsii cari adunã gãile ti niintari shi apurari a ãndrepturlor atselor cari pricad a comunitãtslor. Ma sh-pi ninga atsea, praxa priadusi ta s-fundeadzã un organ consultativ tu cari atselor cari pricad a comunitãtslor va lã si da posibilitati activ s-partitsipeadzã tu protsesili ti creari politichi shi adutseari detsizii.
Recomandãri a Forumlu partsitipativ ca mehanizmu, ca idei inshi Analtului Comesar di Recomandãrli al Lund, tu cari s-dãmãndã statili ti minoritãts s-fundeadzã organi consultativi tu respectiv cadur natsionali tu OSCE institutsional, cari va s-ufiliseascã ca modusi ti ti efectiv partitsipari dialog anamisa di organili guvernamentali shi a minoritãtslor minoritãtsli natsionali. natsionali tu bana publicã, anlu 1999
Shedintsã La anlu 2011 Aghentsia ti realizari a ãndrepturlor consultativã a comunitãtslor, sustsãnutã di Misia al OBSE tu a Forumlui Scopia, ahurheashti initsiativã ti fundari Forum partitsipativ partitsipativ ti niintari ti realizari a ãndrepturlor a comunitãtslor, pit cari s-deadi posibilitati 14 di andreu, anlu ti comunicatsii directã, dialog shi colaborari 2011 a comunitãtslor cu competentili organi shi institutsii di stat shi a lor activ partitsipari tu protsesili ti creari politichi shi adutseri detsizii.
Ambasador „Ma multu di unã detsenii Misia cu pirifanilji lu Chilian Val, sustsãni Forumlu partitsipativ, unica platformã shef a Misiiljei cari li uniteadzã comunitãtsli diferenti, lu al OBSE tu ãnsãnãtusheadzã dialoglu shi priadutsi ti ma Scopia incluzivã shi ma cohezivã sotsieatati.“
Dalibor „Forumlu partitsipativ easti importantu Chitanovich, mehanizmu tu ãnsãnãtusharea a respectului director a a Republica Machidunia di Nord ãn cadur Aghentsiiljei a Uniiljei Europeanã shi ti dishtiptari a ti realizari a conshtintsãljei ti lipsitura ti ãmbunari a ãndrepturlor a situatsiiljei a comunitãtslor minoritari shi a comunitãtslor lor activ partitsipari tu crearea politichi shi adutsearea detsizii.“ CADUR LEGHISLATIV SHI METODOLOGHII TI LUCRU
“ Aghentsia ti realizari a ãndrepturlor a comunitãtslor easti unã di putsãnili institutsii tu Europa cari u ãnlje shi u realizã recomandarea ti fundari ahtari turlii di organ consultativ.
” Alan Filips persoana cari u deadi ideia ti Forumlu 1947 - 2023
Cadur leghislativ:
Forumlu partitsipativ easti fundat cu “Nomlu ti niintari shi apurari a ãndrepturlor atselor cari pricad a comunitãtslor cari suntu ma niheam di 20% di populatsia tu Republica Machidunia” (anlu 2008). A lui functsii nica ma multu ãnsãnãtusheadzã la anlu 2020 cu Nomlu ti ãndrepturli a comunitãtslor cari suntu ma niheam di 20% di populatsia tu Machidunia di Nord.
Misii:
Niintari ti realizarea a ãndrepturlor a comunitãtslor pit ma mari partitsipari atselor cari pricad a comunitãtslor tu protsesili ti creari politichi shi adutseari detsizii, cum shi alãxeari experientsi shi practichi pozitivi tu sfera di niintari shi apurari a ãndrepturlor a comunitãtslor. Metodologhii ti lucru:
Forumlu partitsipativ easti organ niformal shi consultativ, cari easti independentu di Aghentsia ti realizari a ãndrepturlor a comunitãt- slor. Ari nai ma multu 35 di membri: reprezentantsã a institutsiilor rele- vanti pi nivel tsentral cari suntu competenti s-lucreadzã ti niintari, realizari shi apurari a ãndrepturlor a comunitãtslor, shi reprez- entantsã a organizatsiilor niguvernamentali, cari cu a lor scupo strateghic s-alumtã ti apurari, niintari shi realizari a ãndrepturlor a comunitãtslor, cum shi promovari a relatsiilor interetnitsi shi cohe- zia tu sotsietatea.
Organi a condutsiriljei 1) Aghentsia ti realizari a ãndrepturlr a comunitãtslor; 2) Comitet di stat shi institutsiili ti relatsii interetnitsi – Parlament ali Machidunia di Nord; 3) Ministeriat ti relatsii interetnitsi; 4) Ministeriat ti educatsii shi pi nivel tsentral cari shtiintsã; 5) Directsii ti afirmari shi niintari a culturãljei atselor suntu prezenti tu cari pricad a comunitãtslor – Ministeriat ti relatsii interetnitsi; 6) Forumlu partitsipativ: Directsii ti developari shi niintari a educatsiiljei pi limbili atselor cari pricad a comunitãtslor – Ministeriat ti relatsii interetnitsi; 7) Ministeriat ti ãndreptu; 8) Ombudsman; 9) Comisii ti azãptãseari shi apurari di discriminari; 10) Ministeriat ti ãntribãri europeani; 11) Ministeriat ti lucãrli externi; 12) Ministeriat ti politicã sotsialã, demografi shi tiniri; 13) Ministeriat ti condutsiri localã; 14) Coordinator national ti strateghii natsionalã ti Romi shi 15) Ministeriat ti culturã shi turizmu.
Organizatsii 1) comunitatea ãnturtseascã; 2) comunitatea armãneascã; niguvernamentali 3) comunitatea sãrbeascã; 4) comunitatea a Romilor; 5) cari suntu prezenti tu comunitatea a Boshnjatslor; shi 6) alti comunitãts cari bãneadzã tu Republica Machidunia di Nord. Forumlu suntu: IMPORTANTI AMINTATITSI
Forumlu partitsipativ ari mari importantsã tu adrarea lobi ti initsiativi shi solutsii cari u niinteadzã shi u promoveadzã apurarea a ãndrepturlor a comunitãtslor minoritari, cu tsi direct icã indirect da contributsii tu crearea politichi tu institutsiili relevanti. Cu atsea, el da mari contributsii ti:
} Ansãnãtushati capatsiteti a } Implementari a examenilor optsionali organizatsiilor niguvernamentali shi a lor “Limba shi cultura a Sãrghilor” shi “Limba ligari tu mreji ti proecti comuni; shi cultura a Turtsãlor”;
} Activari a Fondului a Aghentsiiljei ti } Crishteari a numirlor a Manualilor ti realizari a ãndrepturlor a comnitãtslor educatsia regularã shi optsionalã pi ti programi shi proecti shutsãti cãtrã limbili a comunitãtslor; ãndrepturli a comunitãtslor shi niintari a relatsiilor interetnitsi; } Aprucheatã Strateghia Natsionalã ti unã sotsietati shi interculturalizam; } Transformari a educatsiiljei experimentalã pi limba a Boshnjatslor tu } Nãu canal MTV4 shi crishteari a educatsii regularã; emitatãljei programã pi limba ãnturtseascã, a Romilor, sãrbeascã, armãneascã shi pi limba a Boshnjatslor.
IMPORTANTI RECOMANDÃRI – JGLJOATI YINITOARI
} Revizii completã a metodologhiiljei ti } Stimulari a institutsiilor s-li sustsãnã lucru a Forumlui partitsipativ. proectili cari u promoveadzã realizarea a recomandãrlor a Forumlui. } Asigurari ma mari shi proactivã partitsipari a organizatsiilor } Ma buna vizibilitati a Forumlui pit niguvernamentali shi institutsiili. informatsii ordinari pãnã la mediumili, ma activ ufiliseari a mrejilor sotsiali shi } Ansãnãtushatã comunicatsii mediumili pi limbili a comunitãtslor shi colaborari cu institutsiili minoritari. guvernamentali cu scupo ma mari realizari a recomandãrlor di la Forumlu partitsipativ. SHEDINTSI A FORUMLUI PARTITSIPATIV 2011 - 2025
2011 Shedintsã constitutivã a Forumlui artitsipativ 2012 Compatibil shi egal prezentsã a comunitãtslor, nidiscriminari, ãndrepturi a omlui shi pulitsii. Situatsia cu educatsia shi prãxearea atselor cari pricad a comunitãtslor sum 20% tu Republica Machidunia di Nord. 2013 Alãxeri shi explicãri a actilor leghislativi ligati cu comunitãtsli shi identificari mehanizmi ti comunicari a comunitãtslor cu organili a condutsiriljei di stat. Prezentsã a comunitãtslor pit mediumili shi analizã a situatsiiljei cu organizatsiili niguvernamentali cari tu statutlu au determinatã competentsi ti realizari lucri ligati cu realizari ti niintari shi apurari a ãndrepturlor a comunitãtslor minoritari. Compatibil shi egal prezentsã a comunitãtslor minoritari Implementari a ãndreptului ti partitsipari efectivã a comunitãtslor tu bana culturalã. 2014 Yneari pãnã di fonduri shi granturi ti sustsãniri a sectorlui tsivil di comunitãtsli. Realizari shi apurari a ãndrepturlor a comunitãtslor pi nivel local. Realizari a ãndreptului ti prezentsã tu mediumili shi ãndreptul ti informari a comunitãtslor pi nivel local. Determinari a nivelui a implementatsiiljei a ãndreptului a comunitãtslor s-partitsipeadzã tu bana culturalã pi nivel local. 2015 Sesii ti adrari plan ti membrilji a Forumlui partitsipativ. Multiculturalizmu shi integrari a sotsietatiljei a curi bazã easti diverzitatea. Bãgari tu praxã a Conventsiiljei ãncadratã ti apurari a minoritãtslor natsionali. Niintari a cadurlui leghislativ shi institutsional ti realizari a ãndrepturlor a comunitãtslor. 2017 Niintari ti ma eficas functsionari a Forumlui partitsipativ shi creari cadur ti activitãtsli tu yinitor. Ambunari a calitetlui a educatsiiljei pi limbili a comunitãtslor minoritari. 2018 Sustsãniri a Ministeriatlui ti culturã ti realizarea shi niintarea a ãndrepturlor culturali a comunitãtslor. Egal shi compatibil prezentsã a comunitãtslor pi nivel national. Egal shi compatibil prezentsã a comunitãtslor pi nivel local. 2019 Cadur leghislativ shi importantsa a reghistrariljei a populatsiiljei ti atselji cari pricad a comunitãtslor. Natsãrt-textu a Strateghiiljei Natsionalã ti developari a contseptului unã sotsietati ti tuts shi interculturalizam. 2021 Finansari a organizatsiilor niguvernamentali. Partitsipari a tinirlor shi activizam a tinirlor. Functsionalitatea a comisiilor ti relatsii interetnitsi. 2022 Rezultatili di reghistrarea di la anlu 2021 shi a ljei influentsã pisti comunitãtsli minoritari shi cohezii a sotsietatiljei. Analiza a situatsiiljei cu educatsia pi limbili a comunitãtslor minoritari. Andrepturli a comunitãtslor minoritari shi Strateghia Natsionalã ti unã sotsietati ti tuts shi interculturalizam. 2023 Sesii izolatsionã ti tinjiseari a functsionalitatiljei a Forumlui partitsipativ. Azãptãseari shi apurari di discriminari pi bazã di pricãdeari etnicã. Partitsipari tu politica a muljerlor di comunitãtsli tu Machidunia di Nord: Posibilitãts shi provocãri. Sesii ti verificari a protilor rezultati di analiza ti functsionalitatea a Forumlui partitsipativ. 2024 Analizã a functsionalitatiljei, efectivitatea shi agiundzerli a Forumlui partitsipativ. 2025 Roljea a comunitãtslor minoritari tu ãnsãnãtusharea a coheziiljei tu sotsietatea – Consiliu ali Europa Editor: Aghentsii ti realizari a ãndrepturlor a comunitãtslor
Str. “Filip Vtori Machedonschi”, nr. 11, etaj 1, 1000 Scopia Tel: 02/3253-970 e-mail: contact@aopz.gov.mk www.aopz.gov.mk
Tradutsiri: CONSTAN DOOEL Tehnoredactari: Rating Agency Scopia, brumar, anlu 2025
Finansatã di:
15godina Participativni forum za unapređenje ostvarivanja prava zajednica
2011-2025 OD IDEJE DO REALIZACIJE Republika Sjeverna Makedonija pruža širok pravni okvir i ima veliki broj institucija koje brinu za promociju i zaštitu prava članova zajednica. Ali uprkos tome, praksa je nametnula potrebu za formiranjem konsultativnog i savjetodavnog tijela u kojem će članovi zajednice biti osposobljeni da aktivno učestvuju u procesima kreiranja politika i donošenje odluka.
Preporuke Visokog Participativni forum kao mehanizam proizilazi komesara OEBS-a iz Lund preporuka, koje preporučuju da države za nacionalne uspostave savjetodavna ili konsultativna tijela manjine o unutar odgovarajućih institucionalnih okvira, koji efikasnom učešću će služiti kao kanali za dijalog između vladinih nacionalnih organa i nacionalnih manjina. manjina u javnom životu, 1999.
Konstitutivni Agencija za ostvarivanje prava zajednica, sastanak uz podršku Misije OEBS-a u Skoplju, 2011 Participativnog godine pokreće inicijativu za uspostavljanje foruma Participativnog foruma za unapređenje ostvarivanja prava zajednica, koji će omogučiti 14. decembra 2011. direktnu komunikaciju, dijalog i saradnju zajednica sa nadležnim državnim organima i institucijama i njihovo aktivno i efikasno učešće u procesima kreiranja politika i donošenja odluka.
Ambasador “Više od jedne decenije, Misija s ponosom Kilian Wahl, podržava Participativni forum, jedinstvenu šef Misije platformu koja ujedinjuje različite zajednice, OSCE-a u jača dijalog i doprinosi inkluzivnijem i Skoplju kohezivnijem društvu.”
Dalibor “Participativni forum je značajan pokretač u Kitanović, jačanju ugleda Republike Sjeverne Makedonije direktor Agencije unutar Evropske unije i u podizanju svijesti o za ostvarivanje neophodnosti poboljšanja položaja manjih prava zajednica zajednica i njihovog aktivnog učešća u kreiranju politika i donošenju odluka.” PRAVNI OKVIR I RADNA METODOLOGIJA
“ Agencija za ostvarivanje prava zajednica jedna je od rijetkih institucija u Evropi koja je oživjela i implementirala “preporuku za formiranje ove vrste savjetodavnog tijela.
” Alan Phillips idejni autor Foruma 1947 - 2023
Pravni okvir:
Participativni forum je osnovan “Zakonom o promociji i zaštiti prava članova zajednica koje čine manje od 20% stanovništva u Republici Makedoniji“ (2008). Njegova funkcija je dodatno ojačana 2020. godine Zakonom o pravima zajednica koje čine manje od 20% stanovništva u Sjevernoj Makedoniji.
Misija:
Promovisanje ostvarivanja prava zajednice kroz veće učešće članova zajednice u procesima kreiranja politika i donošenja odluka, kao i razmjenu pozitivnih iskustava i praksi u oblasti promocije i zaštite prava zajednica. Metodologija rada:
Participativni forum je neformalno, savjetodavno i konsultativno ti- jelo, koje je nezavisno od Agencije za ostvarivanje prava zajednica. Sastoji se od najviše 35 članova: predstavnika relevantnih instituci- ja na centralnom nivou koji su nadležni za djelovanje u područje promocije, ostvarivanja i zaštite prava zajednica i predstavnika udruženja građana, čiji je strateški cilj i opredjeljenje zaštita, promo- cija i ostvarivanje prava zajednica, kao i promovisanje međuetničkih odnosa i društvene kohezije. Između ostalog, Participativni forum bi trebao učestvovati u pripremi i pokretanju zakona, pregledavati nacrte zakona i vladine programe važne za zaštitu i promociju prava zajednica; postavljati prioritete, provoditi istraživanja i educirati javnost; odlučivati o fi- nansiranju, pratiti i evaluirati programe; kao i podržavati saradnju na centralnom i lokalnom nivou i međunarodnu saradnju.
Tijela državne uprave 1) Agencija za ostvarivanje prava zajednica; 2) Odbor za i institucije centralnog odnose među zajednicama – Parlament Sjeverne Makedonije; 3) Ministarstvo za odnose među zajednicama; 4) Ministarstvo nivoa zastupljene obrazovanja i nauke 5) Direktorat za afirmaciju i promociju u Participativnom kulture pripadnika zajednica - Ministarstvo za odnose među forumu: zajednicama 6) Direktorat za razvoj i promociju obrazovanja na jezicima članica Zajednice - Ministarstvo za odnose među zajednicama 7) Ministarstvo pravde; 8) Ombudsman; 9) Komisija za prevenciju i zaštitu od diskriminacije; 10) Ministarstvo za evropska pitanja; 11) Ministarstvo vanjskih poslova; 12) Ministarstvo socijalne politike, demografije i mladih; 13) Ministarstvo lokalne samouprave; 14) Nacionalni koordinator za Nacionalnu strategiju za Rome; i 15) Ministarstvo kulture i turizma.
Udruženja građana 1) tursku zajednicu; 2) vlašku zajednicu; 3) srpsku zajednicu; 4) zastupljena na forumu romsku zajednicu; 5) bošnjačku zajednicu; i 6) ostale zajednice uključuju: koje žive u Republici Sjevernoj Makedoniji KLJUČNE PREDNOSTI
Participativni forum ima značajan utjecaj na lobiranje za inicijative i rješenja koja unapređuju i promovišu zaštitu prava manjih zajednica, doprinoseći direktno i indirektno kreiranju politika u nadležnim institucijama. Na taj način, on daje veliki doprinos za:
} Ojačane kapacitete organizacija civilnog } Povećanje broja udžbenika za redovnu i društva i njihovo umrežavanje za izbornu nastavu na jezicima zajednica; zajedničke projekte; } Usvojenu Nacionalnu strategiju za jedno } Aktiviranje fonda Agencije za ostvarivanje društvo i interkulturalizam; prava zajednica za programe i projekte usmjerene na prava zajednica i } Novi MTV4 servis i povećano emitovanje unapređenje međuetničkih odnosa; programa na turskom, romskom, srpskom, vlaškom i bosanskom jeziku. } Transformaciju eksperimentalne nastave bosanskog jezika u redovnu nastavu;
} Uvođenje izbornih predmeta “Jezik i kultura Srba” i “Jezik i kultura Turaka”;
KLJUČNE PREPORUKE – BUDUĆI KORACI
} Sveobuhvatna revizija metodologije za } Podsticanje institucija da podrže projekte rad Participativnog foruma. koji promovišu implementacijuna preporuke Foruma. } Obezbeđivanje povećanog i proaktivnog učešća organizacija i institucija civilnog } Poboljšanje vidljivosti foruma kroz društva. redovna saopštenja za javnost, aktivnije korištenje društvenih mreža i medija na } Ojačana komunikacija i saradnja jezicima manjih zajednica. sa vladinim institucijama s ciljem veće implementacije preporuka Participativnog foruma. SASTANCI PARTICIPATIVNOG FORUMA 2011-2025
2011 Konstitutivni sastanak Participativnog foruma 2012 Adekvatna i pravedna zastupljenost zajednica, nediskriminacija, ljudska prava i policija. Uslovi obrazovanja i odgoja pripadnika zajednica ispod 20% u Republici Sjevernoj Makedoniji. 2013 Izmjene i tumačenja pravnih akata koji se odnose na zajednice i identifikacija mehanizama za komunikaciju zajednica s tijelima državne uprave. Pristup pripadnika zajednica medijima i analiza situacije sa organizacijama civilnog društva koje imaju specifičnu nadležnost u statutu za provođenje aktivnosti vezanih za promociju i zaštitu prava pripadnika zajednica. Adekvatna i pravedna zastupljenost članova zajednica Ostvarivanje prava na efikasno učešće zajednica u kulturnom životu. 2014 Pristup fondovima i grantovima za podršku sektoru civilnog društva iz zajednica. Ostvarivanje i zaštita prava zajednica na lokalnom nivou. Ostvarivanje prava na pristup medijima i prava na informisanje zajednica na lokalnom nivou. Utvrđivanje nivoa implementacije prava zajednica na učešće u kulturnom životu na lokalnom nivou. 2015 Sesija planiranja za članove Participativnog foruma. Multikulturalizam i integracija društva zasnovanog na raznolikosti. Implementacija Okvirne konvencije za zaštitu nacionalnih manjina. Unapređenje pravnog i institucionalnog okvira za ostvarivanje prava zajednica. 2017 Unapređenje efikasnosti Participativnog foruma i stvaranje okvira za buduće aktivnosti. Poboljšanje kvaliteta obrazovanja na jezicima pripadnika zajednica. 2018 Podrška Ministarstvu kulture u ostvarivanju i promociji kulturnih prava zajednica. Pravedna i adekvatna zastupljenost zajednica na nacionalnom nivou. Pravedna i adekvatna zastupljenost zajednica na lokalnom nivou. 2019 Pravni okvir i značaj popisa stanovništva za pripadnike zajednica. Nacrt tekst Nacionalne strategije za razvoj koncepta jednog društva i interkulturalizma. 2021 Finansiranje organizacija civilnog društva. Učešće mladih i aktivizam mladih. Funkcionalnost komisija za odnose među zajednicama. 2022 Rezultati popisa stanovništva iz 2021 godine i njegov uticaj na manje zajednice i društvenu koheziju. Analiza stanja obrazovanja na jezicima manjih zajednica. Prava manjih zajednica i Nacionalna strategija za jedno društvo i interkulturalizam. 2023 Izolirana sesija za procjenu funkcionalnosti Participativnog foruma. Sprečavanje i zaštita od diskriminacije na osnovu etničke pripadnosti. Političko učešće žena iz zajednica u Sjevernoj Makedoniji: Prilike i izazovi. Sesija za verifikaciju početnih nalaza iz analize funkcionalnosti Participativnog foruma. 2024 Analiza funkcionalnosti, efektivnosti i dostignuća Participativnog foruma. 2025 Uloga nevećinskih zajednica u jačanju društvene kohezije - Savjet Evrope Izdavač: Agencija za ostvarivanje prava zajednica
„Filip Vtori Makedonski“ br. 11, 1. sprat, 1000 Skoplje Tel: 02/3253-970 e-mail: contact@aopz.gov.mk www.aopz.gov.mk
Prijevod: KONSTAN DOOEL Grafički dizajn: Rating Agency Skoplje, novembar 2025
Финансирано од:
15Anniversary th
OF THE PARTICIPATORY FORUM FOR THE PROMOTION OF THE REALIZATION OF RIGHTS OF THE COMMUNITIES
2011-2025 FROM CONCEPT TO IMPLEMENTATION The Republic of North Macedonia has established a comprehensive legal framework and a broad range of institutions dedicated to the promotion and protection of rights of persons belonging to the communities. Nevertheless practice has imposed the need for the establishment of a consultative and advisory body that would enable persons belonging to the communities to participate actively in policy-design and decision-making processes.
Recommendations The mechanism established with the Participatory of the OSCE High Forum derives from the Lund Recommendations, Commissioner on according to which States should establish National Minorities advisory or consultative bodies within appropriate on the Effective institutional frameworks to serve as channels for Participation of dialogue between governmental authorities and National Minorities national minorities. in Public Life, 1999
Constitutive In 2011, supported by the OSCE Mission to Meeting of the Skopje, the Agency for Community Rights Participatory Realization launched an initiative for the Forum establishment of a Participatory Forum for the promotion of the realization of rights of 14 December 2011 the communities. The Forum enables persons belonging to the communities to directly communicate, engage in a dialogue and cooperate with state administration bodies and to actively and effectively participate in policy and decision-making processes.
Ambassador “For more than a decade, the Mission has Kilian Wahl, proudly supported the Participatory Forum, a Head of the unique platform that brings together diverse OSCE Mission communities, strengthens dialogue, and to Skopje contributes to a more inclusive and cohesive society.”
Dalibor “The Participatory Forum is a significant driving Kitanović, force in advancing reputation of the Republic Director of of North Macedonia within the European the Agency for Union, as well as in raising the awareness Community of the necessity to improve the position of Rights Realization smaller communities and to ensure their active involvement in shaping policies and in decision-making processes.” LEGAL FRAMEWORK AND METHODOLOGY OF WORK
“ The Agency for Community Rights Realization is part of the group of rare institutions in Europe that has brought to life and implemented the recommendation for the establishment of this type of an advisory body.
” Alan Phillips visionary, and founder of the Forum 1947–2023
Legal Framework:
The Participatory Forum was established pursuant to the “Law on the Promotion and Protection of the Rights of the Members of the Communities Which Are Less than 20% in the Population in the Republic of Macedonia” (2008). The role of the Forum was further strengthened in 2020, after the adoption of the Law on the Rights of the Communities that are Less Than 20% of the Population of the Republic of North Macedonia.
Mission:
Promotion of the realization of rights of the communities through enhanced participation of persons belonging to communities in policy and decision-making processes, as well as through the exchange of positive experiences and best practices in the area of promotion and protection of rights of the communities. Methodology of Work:
The Participatory Forum is an informal, advisory, and consultative body that is independent from the Agency for Community Rights Realization.
It is composed of up to 35 members, as follows: representatives of central-level line institutions, having the mandate to work in the area of promotion, realization, and protection of rights of the communities and representatives of civil society organizations whose strategic objective and mission include the protection, advancement, and realization of rights of the communities, as well as the promotion of interethnic relations and social cohesion.
The Participatory Forum, inter alia, is to participate in drafting of and raising initiatives for new legislation, review of draft laws and government programmes of importance to the protection and promotion of rights of the communities; define priorities, conduct research, and educate the public at large; decide on the funding of, monitor and evaluate relevant programmes and support the cooperation between central and local level authorities and international cooperation.
State administration Agency for Community Rights Realization; 2) Committee on bodies and central- Inter-Community Relations at the Assembly of the Republic of North Macedonia; 3) Ministry for Inter-Community Relations; level institutions 4) Ministry of Education and Science; 5) Directorate for the represented in the Promotion and Advancement of the Culture of Community Participatory Forum Members at the Ministry for Inter-Community Relations; 6) Directorate for the Development and Advancement of Education in the Languages of Community Members at the Ministry for Inter-Community Relations; 7) Ministry of Justice; 8) the Office of the Ombudsperson; 9) Commission for the Prevention of and Protection against Discrimination; 10) Ministry of European Affairs; 11) Ministry of Foreign Affairs and Foreign Trade; 12) Ministry of Social Policy, Demography and Youth; 13) Ministry of Local Self-Government; 14) National Coordinator for the National Roma Strategy; and 15) Ministry of Culture and Tourism.
Associations of 1) the Bosniak, 2) the Roma, 3) the Serbian, 4) the Turkish, citizens represented 5) the Vlach, and 6) other communities living in the Republic of North Macedonia. in the Forum include: KEY OUTCOMES
The Participatory Forum has considerable influence in lobbying for initiatives and solutions aimed at advancing and promoting the protection of rights of smaller communities, while directly and indirectly contributing to the design of policies pursued by the line institutions. Thus, the Participatory Forum has made a substantial contribution to:
} Strengthening the capacities and co- } Increasing the number of textbooks operation of civil society organizations for instruction in the languages of for the implementation of joint projects. the communities, both under regular curricula and elective subjects. } Establishing the Fund under the Agency for Community Rights Realization to } Supporting the adoption of the National support programmes and projects Strategies for Interculturalism. advancing the rights of communities and promoting inter-ethnic relations. } Establishing the new public broadcasting service MTV4 and increased broadcasting } Integrating pilot instruction in the of programmes in the Bosnian, Romani, Bosnian language into regular Serbian, Turkish and Vlach languages. curriculum-based education.
} Introduction of elective subjects: “Language and Culture of the Serbs” and “Language and Culture of the Turks”.
KEY RECOMMENDATIONS- STEPS FOR THE FUTURE
} A comprehensive review of the } Encouraging institutions to support methodology of work of the Participatory projects promoting the implementation Forum. of the Participatory Forum recommendations. } Ensuring greater and proactive involvement of civil society organizations } Raising the visibility of the Forum and public institutions. through regular press releases, more active use of social networks, and media } Consolidated communication and outreach in the languages of smaller cooperation with government institutions communities. with a view to increasing the degree of implementation of recommendations of the Participatory Forum. MEETINGS of the Participatory Forum 2011–2025
2011 Constitutive Meeting of the Participatory Forum 2012 Fair and equitable representation of the communities, non- discrimination, human rights, and policing
The state of education and upbringing of members of the communities representing less than 20% of the population in the Republic of North Macedonia 2013 Amendments and interpretation of legislation relating to the communities and identification of mechanisms for communication between the communities and state administration bodies Access of members of the communities to the media and Analysis of the situation of civil society organizations whose Statutes include the mandate to undertake activities with respect to the promotion and protection of members of the communities Fair and equitable representation of members of the communities Implementation of the right of effective participation of the communities in cultural life 2014 Access to funds and grants supporting civil society organizations coming from the communities Realization and protection of rights of the communities at the local level Exercise of the right to media access and the right to information of the communities at the local level Assessment of the level of implementation of the right of the communities to participate in cultural life at the local level 2015 Planning session for members of the Participatory Forum Multiculturalism and integration in a society founded on diversity Implementation of the Framework Convention for the Protection of National Minorities Advancement of the legal and institutional framework for the realization of rights of the communities 2017 Advancing the efficiency of the Participatory Forum and designing a framework for future activities Improving the quality of education in the languages of members of the communities 2018 Support to the Ministry of Culture in the realization and promotion of cultural rights of the communities Fair and equitable representation of the communities at the national level Fair and equitable representation of the communities at the local level 2019 Legal framework and the importance of the population census for members of the communities Draft text of the National Strategy for development of the ‘One society for all’ concept and interculturalism 2021 Financing of civil society organizations Youth participation and youth activism Functionality of Commissions for Inter-Community Relations 2022 Results of the 2021 population census and its implications for smaller communities and for social cohesion Analysis of the situation with education in the languages of smaller communities Rights of smaller communities and the National Strategy for ‘One society for all’ and interculturalism 2023 Retreat session for assessment of the functionality of the Participatory Forum Prevention of and protection against discrimination on grounds of ethnic belonging Political participation of women from the communities in North Macedonia: Opportunities and challenges Session for verification of preliminary findings under the Analysis of the functionality of the Participatory Forum 2024 Analysis of the functionality, effectiveness, and achievements of the Participatory Forum 2025 The role of non-majority communities in strengthening social cohesion - Council of Europe Publisher: Agency for Community Rights Realization
Filip Vtori Makedonski St. No. 11, 1st floor, 1000 Skopje Tel: 02/3253-970 E-mail: contact@aopz.gov.mk Website: www.aopz.gov.mk
Translation: EUROLINGUA Graphic design: Rating Agency Skopje, November 2025
Funded by:
15години Партиципативен форум за унапредување на остварувањето на правата на заедницитe
2011-2025 ОД ИДЕЈА ДО РЕАЛИЗАЦИЈА Република Северна Македонија обезбедува широка законска рамка и голем број институции што се грижат за унапредување и заштита на правата на припадниците на заедниците. Но и покрај тоа, практиката наметна потреба од формирање консултативно и советодавно тело во кое на припадниците на заедниците ќе им се овозможи активно учество во процесите на креирање политики и одлучување.
Препораки на Партиципативниот форум како механизам Високиот комесар произлегува од Препораките од Лунд, во за национални кои се препорачува државите да основаат малцинства при советодавни или консултативни тела во ОБСЕ за ефективно соодветни институционални рамки, кои ќе учество на служат како канали за дијалог меѓу владините националните органи и националните малцинства. малцинства во јавниот живот, 1999 година
Конститутивен Во 2011 година Агенцијата за остварување состанок на на правата на заедниците, поддржана Партиципативниот од Мисијата на ОБСЕ во Скопје, поведува форум иницијатива за формирање Партиципативен форум за унапредување на остварувањето 14 декември на правата на заедниците, преку кој се 2011 година овозможи директна комуникација, дијалог и соработка на заедниците со надлежните државни органи и институции и нивно активно и делотворно учество во процесите на креирање политики и одлучување.
Амбасадор „Повеќе од една деценија Мисијата со Килијан гордост го поддржува Партиципативниот Вал, шеф форум, единствена платформа што ги на Мисијата обединува различните заедници, го на ОБСЕ во зајакнува дијалогот и придонесува за Скопје поинклузивно и покохезивно општество.“
Далибор „Партиципативниот форум е значаен Китановиќ, двигател во зајакнувањето на угледот на директор на Република Северна Македонија во рамките Агенцијата за на Европската Унија и во подигнувањето на остварување свеста за неопходноста од подобрување на на правата на положбата на помалобројните заедници и заедниците нивното активно учество во креирањето политики и донесувањето одлуки.“ ЗАКОНСКА РАМКА И МЕТОДОЛОГИЈА ЗА РАБОТА
“ Агенцијата за остварување на правата на заедниците е една од ретките институции во Европа што ја оживеа и ја спроведе препораката за формирање ваков вид советодавно тело.
” Алан Филипс идеен творец на Форумот 1947 - 2023
Законска рамка:
Партиципативниот форум е формиран со “Законот за унапредување и заштита на правата на припадниците на заедниците што се помалку од 20 % од населението во Република Македонија” (2008 година). Неговата функција дополнително се зајакнува во 2020 година со Законот за правата на заедниците што се помалку од 20 % од населението во Северна Македонија.
Мисија:
Унапредување на остварувањето на правата на заедниците преку поголемо учеството на припадниците на заедниците во процесите на креирање политики и одлучување, како и размена на позитивни искуства и практики во областа на унапредување и заштита на правата на заедниците. Методологија за работа:
Партиципативниот форум претставува неформално, советодавно и консултативно тело, кое е независно од Агенцијата за остварување на правата на заедниците. Се состои од најмногу 35 члена: претставници на релевантни институции на централно ниво коишто се надлежни да постапуваат во областа на унапредување, остварување и заштита на правата на заедниците, и претставници на здруженија на граѓани, кои за своја стратегиска цел и определба ја имаат заштитата, унапредувањето и остварување на правата на заедниците, како и промовирање на меѓуетничките односи и општествената кохезија. Меѓу другото, Партиципативниот форум треба да учествува во подготовка и иницирање закони, разгледување предлог-закони и владини програми значајни за заштита и унапредување на правата на заедниците; да утврдува приоритети, да врши истражувања и да ја едуцира јавноста; да одлучува за финансирање, да следи и да оценува програми; како и да поддржува централно-локална и меѓународна соработка.
Органи на 1) Агенција за остварување на правата на заедниците; 2) државната управа Комитет за односи меѓу заедниците – Собрание на Северна Македонија; 3) Министерство за односи меѓу заедниците; и институциите на 4) Министерство за образование и наука 5) Управа за централно ниво што афирмирање и унапредување на културата на припадниците се претставени во на заедниците - Министерство за односи меѓу заедниците; Партиципативниот 6) Управа за развој и унапредување на образованието на форум: јазиците на припадниците на заедниците - Министерство за односи меѓу заеднициЧ 7) Министерство за правда; 8) Народен правобранител; 9) Комисија за спречување и заштита од дискриминација; 10) Министерство за европски прашања; 11) Министерство за надворешни работи; 12) Министерство за социјална политика, демографија и млади; 13) Министерство за локална самоуправа; 14) Национален координатор за националната стратегија за Ромите; и 15) Министерство за култура и туризам.
Здруженија на граѓани 1) турската заедница; 2) влашката заедница; 3) српската што се претставени заедница; 4) ромската заедница; 5) заедница; и 6) другите во форумот ги заедници што живеат во Република Северна Македонија.
вклучуваат: КЛУЧНИ ПРИДОБИВКИ
Партиципативниот форум има значително влијание врз лобирањето за иницијативи и решенија што ја унапредуваат и ја промовираат заштитата на правата на помалобројните заедници, придонесувајќи директно и индиректно во креирањето политики во надлежните институции. Со тоа, тој дава голем придонес за:
} Зајакнати капацитети на граѓанските } Зголемен број учебници за редовна организации и нивно вмрежување за и изборна настава на јазиците на заеднички проекти; заедниците;
} Активирање на фондот на Агенцијата } Усвоена Национална стратегија за за остварување на правата на едно општество и интеркултурализам; заедниците за програми и проекти насочени кон правата на заедниците } Нов сервис МТВ4 и зголемено и унапредување на меѓуетничките емитување програми на турски, односи; ромски, српски, влашки и на босански јазик. } Трансформација на експерименталната настава на босански јазик во редовна;
} Воведување изборни предмети „Јазик и култура на Србите“ и „Јазик и култура на Турците“;
КЛУЧНИ ПРЕПОРАКИ – ИДНИ ЧЕКОРИ
} Сеопфатна ревизија на методологијата } Поттикнување на институциите за работа на Партиципативниот да ги поддржат проектите што го форум. промовираат спроведувањето на препораките на Форумот. } Обезбедување зголемено и проактивно учество на граѓанските } Подобрување на видливоста на организации и институциите. Форумот преку редовни соопштенија до медиумите, поактивно користење } Зајакната комуникација и соработка на социјалните мрежи и медиуми на со владините институции со цел јазиците на помалобројните заедници. зголемено спроведување на препораките од Партиципативниот форум. СОСТАНОЦИ НА ПАРТИЦИПАТИВНИОТ ФОРУМ 2011-2025
2011 Конститутивен состанок на Партиципативниот форум 2012 Соодветна и правична застапеност на заедниците, недискриминација, човекови права и полиција.
Состојбите со образованието и воспитанието на припадниците на заедниците под 20 % во Република Северна Македонија. 2013 Измени и толкувања на законските акти што се однесуваат на заедниците и идентификација на механизми за комуникација на заедниците со органите на државна управа. Пристап на припадниците на заедниците до средствата за јавно информирање и анализа на состојбата со граѓанските организации што во статутот имаат определена надлежност за вршење работи поврзани со остварување на унапредување и заштита на правата на припадниците на заедниците. Соодветна и правична застапеност на припадниците на заедниците Имплементација на правото на ефективна партиципација на заедниците во културниот живот. 2014 Пристап до фондови и грантови за поддршка на граѓанскиот сектор од заедниците. Остварување и заштита на правата на заедниците на локално ниво. Остварување на правото на пристап до медиумите и правото на информирање на заедниците на локално ниво. Утврдување на степенот на имплементација на правото на заедниците да учествуваат во културниот живот на локално ниво. 2015 Сесија за планирање за членовите на Партиципативниот форум. Мултикултурализам и интеграција на општеството што почива на различности. Примена на Рамковната конвенција за заштита на националните малцинства. Унапредување на законската и институционалната рамка за остварување на правата на заедниците. 2017 Унапредување на ефикасноста на Партиципативниот форум и креирање рамка на идни активности. Подобрување на квалитетот на образованието на јазиците на припадниците на заедниците. 2018 Поддршка на Министерството за култура во остварувањето и унапредувањето на културните права на заедниците. Правична и соодветна застапеност на заедниците на национално ниво. Правична и соодветна застапеност на заедниците на локално ниво. 2019 Законска рамка и значењето на пописот на населението за припадниците на заедниците. Нацрт-текст на Националната стратегија за развој на концептот на едно општество и интеркултурализам. 2021 Финансирање на граѓанските организации. Младинско учество и младински активизам. Функционалноста на комисиите за односи меѓу заедниците. 2022 Резултатите од пописот од 2021 година и неговите влијанија врз помалобројните заедници и општествена кохезија. Анализа на состојбата со образованието на јазиците на помалобројните заедници. Правата на помалобројните заедници и Националната стратегија за едно општество и интеркултурализам. 2023 Изолациска сесија за процена на функционалноста на Партиципативниот форум. Спречување и заштита од дискриминација врз основа на етничката припадност. Политичко учество на жените од заедниците во Северна Македонија: Можности и предизвици. Сесија за верификација на првични наоди од анализата за функционалноста на Партиципативниот форум. 2024 Анализа за функционалноста, ефективноста и постигнувањата на Партиципативниот форум. 2025 Улогата на немнозинските заедници во зајакнувањето на социјалната кохезија – Совет на Европа Издавач: Агенција за остварување на правата на заедниците
Ул. „Филип Втори Македонски“ бр. 11 кат 1, 1000 Скопје Тел: 02/3253-970 e-mail: contact@aopz.gov.mk www.aopz.gov.mk
Јазична редакција: ЕУРОЛИНГВА ДООЕЛ Скопје Графичко обликување: Агенција Рејтинг Скопје, ноември 2025 година
Финансирано од:
15berš Participativno forumi baš i Anglodžajbe thaj pheriba o hakaja e khedinengjere
2011-2025 TARI IDEJA DŽI REALIZACIA I Republika Utarali Makedonia kjerela buvlo kanuneskoro pervazi thaj baro numero institucie so kerena gajlja baš i anglodžajba thaj arakhiba o hakaja e preperutnengjere ko khedina. Numa thaj uzal odova, i praktika kergja zaruriba tari fundiriba konsultativno thaj kosilidejbaskoro badani ko kova e preperutnengje tari khedina ka del šajdipa aktivno te len than ko procesia baš i kreiriba politike thaj aniba decizie.
Rekomandacie tari O Participativno forumi sar mehanizmi ikljovela Učo komesari baš tari Rekomandacie tari Lund, ko kola liparelape i nacionalnikane e themengje te fundirinen konsilidejbaskere minoritetia tari ja palem konsultativna badania ko zarurime OBSE baš i efektivno institucionalna pervazia, kola ka istemalkeren pe lejba than tari sar kanalia baš i dijalog maškar radžakere badania nacionalnikane thaj nacionalnikane minoritetia. minoritetia ko publik dživdipa, 1999 berš.
Konstitutivno bešipa Ko 2011 berš i Agencia baš i pheriba o hakaja tari Participativno e preperutnengjere ko khedina, dende dumoja forumi 14 tari Misija e OBSE-skiri ko Skopje, šurarkerela decembro 2011 inicijativa baš i fundiriba Participativno forumi berš baš i anglodžajba thaj pheriba o hakaja e khedinengjere, prekal koja kerela pe direktno komunikacija, lafikeriba thaj barabar butikeriba maškar khedina e džovapjale themakere badanencar thaj instituciencar thaj legoro aktivno thaj efikasno lejba than ko procesia tari kreiriba politike thaj aniba decizie.
Ambasadori „Pobuter tari jek decenia i Misija garvasjale Kilijan Val, dela dumo e Participativno forume, jekhutni šefi ki Misija platforma so pašakerela o ververnikane tari OBSE ko khedina, zurarkerela o lafikeriba thaj aniba Skopje bajroviba baš i majinkluzivno thaj majkohezivno sasoutnipa.“
Dalibor Kitanovikj, „O Participativno forumi si džanlo motori baš direktori ki Agencia i zurarkeriba i reputacia e Republika Utarale baš i angaldžajbe Makedoniakiri ko pervazia tari Evropakiri thaj arakhiba Unija thaj ko vazdiba i minsa baš i zaruriba o hakaipe e tari pošukarkeriba o than e poharinumeroa preperutnengjere khedina thaj lengoro aktivno lejba than ko ko khedina kreiriba politike thaj aniba decizie.“ KANUNESKORO PERVAZI THAJ METODOLOGIA BAŠ I BUTI
“ Agencia baš i angaldžajba thaj arakhiba o hakaja e preperutnengjere ko khedina si jek tari nekobor institucie ki Evropa so kergja dživdi thaj implementiringja i rekomandacia baš i fundiriba asavko džuto džovapjalo badani.
” Alan Filips kreatori e Forumeskoro 1947 – 2023
Kanuneskoro pervazi:
O Participativno forumi si fundirime ko „Kanuni baš i anglodžajba thaj arakhiba o hakaja e preperutnengjere khedinengje so si pohari tari 20 % tari džijani ki Republika Makedonija“ (2008 berš). Leskiri funkcija džipherde zurarkerela pe ko 2020 berš e Kanunea baš i hakaja e khedinengjere so si majhari tari 20% tari džijani ki Utarali Makedonia.
Misija:
Anglodžajbe ko pheriba o hakaja e khedinengjere prekal pobaro lejba than taro khedinakere preperutne ko procesia baš i kreiriba politike thaj decizie, sar thaj trampiba o pozitivnikane džanlipa thaj praktike ki umal tari anglodžajbe thaj arakhiba o hakaja e khedinengjere. Metodologija baš i buti:
O Participativno forumi prezentirinela naformalno, konsilidejbasko- ro thaj konsultativno badani, kova si biathinalo tari Agencija baš i pheriba o hakaja e khedinengjere. Saikerela pe tari majbuter 35 džene: prezententia tari džovapjale institucie tari centralnikano nivelo kola so si džovapjale te kheren buti ki umal tari anglodžajbe, pheriba thaj arakhiba o hakoja e khed- inengjere, thaj prezententia tari dizutnengjere khedipa, kola baš i pli strategisko resarin thaj ulaviba isi olen o arakhiba, anglodžajba thaj pheriba o hakaja e khedinengjere, sar thaj promoviriba o maškar etnikane relacie thaj sasoutnipaskiri kohezija. Maškar javer, o Participativno forumi kamlape te lel than ko hazrik- eriba thaj iniciriba kanunia, dikljariba bahan-kanunia thaj radžakere programe džanle baš i arakhiba thaj anglodžajbe o hakoja e khed- inengjere; te determinirinel prioritetia, te kherel rodljariba thaj te educirinel i publik; te anel decizia baš i finansiriba, te dikhel thaj te moljakerel programe; sar thaj te del arka baš i centralno – lokalno thaj maškardžijaneskoro barabarbutikeriba.
Badania e themakere 1) Agencia baš i pheriba o hakoja e khedinengjere; 2) direkciakere Komiteti baš i relacia maškar khedina – Parlamenti ki Utarali Makedonia; 3)Ministeriumi baš i relacie maškar khedina; 4) thaj institucie ko Ministeriumi baš i edukacia thaj džandlipa; 5) Direkcia baš centralno nivelo so i afirmiriba thaj anglodžajba i kultura e preperutnengjiri si prezentirime ko tari khedina – Ministeriumi baš i relacia maškar khedina 6) Participativno forumi: Direkcia baš i bajroviba thaj anglodžajba ki edukacie ki čhib e preperutnengjere ko khedina – Ministeriumi baš i releacia maškar o khedina 7) Ministeriumi baš i hakoja; 8) Džijaneskoro Ombudsmani; 9) Komisija baš i čhinaviba thaj arakhiba tari diskriminacija; 10) Ministeriumi baš i evropakere pučiba; 11) Ministeriumi baš i avrune bukja; 12) Ministeriumi baš i socijalnikani politika, demografija thaj terne; 13) Ministeriumi baš i lokalnikano korkori radžipa; 14) Nacionalno koordinatori baš i nacionalnikani strategija baš i Roma; thaj 15) Ministeriumi baš i kultura thaj turizmo.
E dizutnengjere khedipa 1) khoraengjiri khedin; 2) vlahongiri khedin; 3) srpoengjiri so si prezentirime ko khedin; 4) romani khedin; 5) bošnjakongjiri khedin; thaj 6) forumi saikerena: javera khedina so dživdinena ki Republika Utarali Makedonia NAHTARALE RESIBA
O Participativno forumi isi ole džanlipaskoro imapkto upral lobiriba baši inicijative thaj decizie save so anglokherena thaj promovirinena o arakhiba e hakoengoro tari pohari numeroja khedina, dejbaja resiba direktno thaj indirektno ko kreiriba politike ko džovapjale institucie. Odoleja, ov dela baro resiba baš i :
} Zurarkerde kapacitetia tari dizutnengjere } Šurarkeriba alusaribaskere predmetia organizacie thaj lengoro khediba ki „Čhib thaj kultura e Srpoengiri“ thaj „Čhib sepetka baš i barabar proektia; thaj kultura e Khoraengiri“;
} Aktiviriba o fondi tari Agencia baš i } Bajrardo numero sikljivibaskere lila baš pheriba o hakoja e khedinengjere baš i i ničalo thaj alusaribaskoro sikljoviba ko programe thaj proektia irame kori hakoja čhibja tari khedina; e khedinengjere thaj anglodžajbe ki maškar etnikani relacia; } Alusardi Nacionalno strategia baš i jekh sasoutnipa thaj interkulturalizmo; } Transformiriba o eksperimentalno sikljoviba ki bosancongiri čhib ki ničali; } Nevo servisi MTV4 thaj bajrardo emitiriba programe ki khorani, romani, srpoengiri, vlahongiri thaj ki bosancongiri čhib;
NAHTARALE REKOMENDACIE – AVUTNE HAPE
} Kompletno revizia ki metodologia baš i } Motiviriba e institucien te den suporti buti e Participativno forumeskiri. e proekten save so promovirinena o implementiriba o rekomendacie e } Hazrikeriba bajrardo thaj proaktivno Forumeskere. lejba than tari dizutnengjere organizacie thaj institucie. } Pošukarkeriba o visibiliti e Forumeskoro prekal ničale havljariba dži mediumia, } Zurarkerdi komunikacia thaj barabar majaktivno istemalkeriba o socialnikane butikeriba e radžakere instituciencar sepetke thaj mediumia ko čhibja tari resarinaja bajrardo implementiriba o pohari numeroja khedina. rekomendacie e Forumeskere. ARAKHIBASKERE BEŠIBA E PARTICIPATIVNO FORUMEA 2011-2025
2011 Konstitutivno arakhiba tari Participativno forumi 2012 Čačikano thaj nijamalo lejba than tari khedina, naniba diskriminacia, manušenikane hakoja thaj policia. O hali ki edukacia thaj sikljoviba e preperutnengoro ko khedina teli 20% ki Republika Utarali Makedonia. 2013 Iraniba thaj haljoviba o kanuneskere aktia so vjavaharinena pe baš i khedina thaj identifikacia tari mehanzmia baš i komunikacia e khedinencar thaj badanencar ki themakiri vastarlin. O drom e preperutnengoro tari khedina dži dopheriba baš i public informiriba thaj analiziriba o hali e dizutnengjere organizaciencar so ko statuti isi olen dendo džovapjalipa baš i keriba bukja phenle e pheribaja o anglodžajba thaj protektiriba o hakoja e preperutnengere ko khedia. Čačikano thaj nijamalo lejba than tari preperutne ko khedina Implementiriba o nijami e efektivno participaciakoro tari khedina ko kulturakoro dživdipa. 2014 Drom dži o fondia thaj grantia baš i suporti e dizutnengjere sektoreske tari khedina. Pheriba thaj arakhiba o hakoja e khedinengjere ko lokalnikano nivelo. Pheriba o hakoja thaj drom dži o mediumia thaj hako baš i informiribe e khediengoro ko lokalnikano nivelo. Dikljariba i digra tari implementacia e hakongiri tari khedina te len than ko kulturakoro dživdipe ko lokalnikano nivelo. 2015 Sesia baš i planiriba baš i džene ko Participativno forumi. Multikulturalizmo thaj integracia e sasoutnipaskoro kaskiri baza si o turlipa. Istemalkeriba i Pervazeskiri konvencia baš i protektiriba o nacionalnikane minoritetia. Anglodžajbe e kanuneskoro thaj institucionalno pervazi baš i pheriba o hakoja e khedinengjere. 2017 Anglodžajba o sukcesi e Participativno forumeskoro thaj kreiriba pervazi tari avutne aktivipa. Pošukarkeriba o kvaliteti e edukacijakoro ko čhibja taro preperutne ko khedina. 2018 Dejba suportie Ministeriumeske baš i kultura ko pheriba thaj anglodžajba e kulturakere hakoja e khedinakere. Nijamalo thaj zarurimo lejba than tari khedina ko nacionalnikano nivelo. Nijamalo thaj zarurimo lejba than tari khedina ko lokalnikano nivelo. 2019 Kanuneskoro pervazi thaj džanlipa baš o hramoviba e džijaneskoro baš i preperutne tari khedina. Draft-teksti tari Nacionalnikani strategia baš i bajrariba o koncepti taro jekh sasoutnipa thaj interkulturalizmo. 2021 Finansiriba e dizutnengjere organizacie. Ternengoro lejba than thaj ternengoro aktivizmo. O funkcioniriba e komisiengoro baš i relacie maškar khedina. 2022 O rezultatia tari hramoviba e džijaneskoro tari 2021 berš thaj leskoro imapkto upral potikne numeroja khedina thaj sasoutnipaskiri kohezija. Analiza baš i hali edukaciaja e ;hibjengjiri tari potikne numeroja khedina. O hakoja e potikne numeroja khedina thaj i Nacionalnikani strategia baš i jekh sasoutnipa thaj interkulturalizmo. 2023 Izolaciakiri sesia baš i moljakeriba o funkcionaliteti tari Participativno forumi. Čhinaviba thaj protekcia tari diskriminacia upri funda tari etnikano preperiba. Politikano lejba than tari džuvlja tari khedina ki Utarali Makedonia: Šajdipa thaj manginalipa. Sesia baš i verifikacia e anglune arakhadipandar tari analiza baš i funcionaliteti e Participativno forumeskoro. 2024 Analiza baš i funkcionaliteti, efektiviteti thaj resiba tari Participativno forumi. 2025 I rolja tari nabutipaskere khedina ko zurarkeriba i socijalno kohezia - O Konsili e Evropakoro Publikatori: Agencia baš i pheriba o hakaja e khedinengjere
vulica „Filip Vtori Makedonski“ no. 11 etažo 1, 1000 Skopje Tel: 02/3253-970 e-mail: contact@aopz.gov.mk www.aopz.gov.mk
Translacia: KONSTAN DOOEL Grafičko dizajno: Rating Agency Skopje, novembro 2025 berš
Финансирано од:
15година Партиципативни форум за промовисање остваривања права заједница
2011-2025 СТРАНИЦА ПРВА - ОД ИДЕЈЕ ДО РЕАЛИЗАЦИЈЕ Република Северна Македонија пружа широк правни оквир и има велики број институција које брину за промоцију и заштиту права чланова заједница. Али упркос томе, пракса је наметнула потребу за формирањем консултативног и саветодавног тела у којем ће члановима заједнице бити омогућено да активно учествују у процесима креирања политика и доношење одлука.
Препоруке Високог Партиципативни форум као механизам комесара ОЕБС-а произилази из Лундских препорука, које за националне препоручују да државе оснују саветодавна или мањине о консултативна тела у оквиру одговарајућих ефикасном учешћу институционалних оквира, који ће служити националних као канале за дијалог између органа власти и мањина у јавном националних мањина. животу, 1999.
Конститутивни Агенција за остваривање права заједница, састанак уз подршку Мисије, је 2011. године ОЕБС-а у Партиципативног Скопљу покренула иницијативу за оснивање форума Партиципативног форума за промовисање остваривања права заједница, кроз које се 14 децембар 2011. омогуħује директна комуникација, дијалог и сарадња заједница са надлежним државним органима и институцијама и њихово активно и ефикасно учешће у процесима креирања политика и доношења одлука.
Амбасадор „Више од једне деценије, Мисија је поносно Килијан Вал, подржавала Партиципативни форум, шеф Мисије јединствену платформу која уједињује ОЕБС-а у различите заједнице, јача дијалог и Скопљу доприноси инклузивнијем и кохезивнијем друштву.“
Далибор „Партиципативни форум је значајан Китановић, покретач у јачању угледа Републике директор Северне Македоније унутар Европске Агенције за уније и у подизању свести о неопходности остваривање побољшања положаја мањих заједница права и њиховог активног учешћа у креирању заједница. политика и доношењу одлука.“ ПРАВНИ ОКВИР И МЕТОДОЛОГИЈА РАДА
“ Агенција за остваривање права заједница једна је од ретких институција у Европи која је оживела и спровела „препоруку за формирање ове врсте саветодавног тела.
” Алан Филипс оснивач Форума 1947 - 2023
Правни оквир:
Партиципативни форум је основан „Законом о унапређењу и заштити права чланова заједница које чине мање од 20% становништва у Републици Македонији“ (2008). Његова функција је додатно ојачана 2020 године Законом о правима заједница које чине мање од 20% становништва у Северној Македонији.
Мисија:
Промовисање остваривања права заједнице кроз веће учешће чланова заједнице у процесима креирања политика и доношења одлука, као и размену позитивних искустава и пракси у области промоције и заштите права заједница. Методологија рада:
Партиципативни форум је неформално, саветодавно и консултативно тело, које је независно од Агенције за остваривање права заједница.
Састоји се од највише 35 чланова: представника релевантних институција на централном нивоу који су надлежни да делују у област промоције, остваривања и заштите права заједница и представника удружења грађана, чији је стратешки циљ и опредељење заштита, промоција и остваривање права заједница, као и промоцију међуетничких односа и друштвене кохезије.
Између осталог, Партиципативни форум би требало да учествује у припреми и покретању закона, преиспитивању нацрта закона и владиних програма важних за заштиту и унапређење права заједница; постављању приоритета, спровођењу истраживања и едукацији јавности; одлучивању о финансирању, праћењу и евалуацији програма; као и подржавању сарадње између централног и локалног нивоа и међународне сарадње.
Државни органи 1) Агенција за остваривање права заједница; 2) Одбор управе и институције за односе међу заједницама – Парламент Северне Македоније; 3) Министарство за односе међу заједницама; централног нивоа 4) Министарство просвете и науке 5) Директорат за заступљене у афирмацију и промоцију културе припадника заједница Партиципативном - Министарство за односе међу заједницама 6) Дирекција форуму: за развој и унапређење образовања на језицима чланова Заједнице - Министарство за односе међу заједницама 7) Министарство правде; 8) Омбудсман; 9) Комисија за спречавање и заштиту од дискриминације; 10) Министарство за европске послове; 11) Министарство спољних послова; 12) Министарство социјалне политике, демографије и младих; 13) Министарство локалне самоуправе; 14) Национални координатор за Националну стратегију за Роме; и 15) Министарство културе и туризма.
Удружења грађана 1) турску заједницу; 2) влашку заједницу; 3) српску заједницу; заступљена на 4) ромску заједницу; 5) бошњачку заједницу; и 6) друге заједнице које живе у Републици Северној Македонији форуму укључују: КЉУЧНЕ ПРЕДНОСТИ
Партиципативни форум има значајан утицај на лобирање за иницијативе и решења која унапређују и промовишу заштиту права мањих заједница, доприносећи директно и индиректно креирању политика у надлежним институцијама. Тиме даје значајан допринос:
} Јачању капацитета организација } Повећаном броју уџбеника за редовну цивилног друштва и њихово и изборну наставу на језицима умрежавање за заједничке пројекте; заједница;
} Активирању фонда Агенције за } Усвајању Националне стратегије за остваривање права заједница за једно друштво и интеркултурализам; програме и пројекте усмерене на права заједница и унапређење } Новом MTV4 сервису и повећано међуетничких односа; емитовање програма на турском, ромском, српском, влашком и } Трансформацију експерименталне босанском језику. наставе босанског језика у редовну наставу;
} Увођењу изборних предмета „Језик и култура Срба“ и „Језик и култура Турака“;
КЉУЧНЕ ПРЕПОРУКЕ – БУДУЋИ КОРАЦИ
} Свеобухватна ревизија методологије } Подстицање институција да за рад Партиципативног форума. подрже пројекте који промовишу спровођењена препоруке Форума. } Обезбеђивање повећаног и проактивног учешћа организација и } Побољшање видљивости форума институција цивилног друштва. кроз редовна саопштења за штампу, активније коришћење друштвених } Ојачана комуникација и сарадња са мрежа и медија на језицима мањих владиним институцијама са циљем заједница. повећане примене препорука са Партиципативног форума. САСТАНЦИ ПАРТИЦИПАТИВНОГ ФОРУМА 2011-2025
2011 Конститутивни састанак Партиципативног форума 2012 Адекватна и праведна заступљеност заједница, недискриминација, људска права и полиција.
Услови образовања и васпитања припадника заједница испод 20% у Републици Северној Македонији. 2013 Измене и тумачења законских аката који се односе на заједнице и идентификација механизама за комуникацију заједница са органима државне управе. Приступ припадника заједница медијима и анализа ситуације са организацијама цивилног друштва које имају посебну надлежност у статуту за спровођење активности везаних за промоцију и заштиту права припадника заједница. Адекватна и равноправна заступљеност чланова заједница Спровођење права на ефикасно учешће заједница у културном животу. 2014 Приступ средствима и грантовима за подршку сектору цивилног друштва из заједница. Остваривање и заштита права заједница на локалном нивоу. Остваривање права на приступ медијима и права на информисање заједница на локалном нивоу. Утврђивање нивоа спровођења права заједница на учешће у културном животу на локалном нивоу. 2015 Сесија планирања за чланове Партиципативног форума. Мултикултурализам и интеграција друштва заснованог на разноликости. Спровођење Оквирне конвенције за заштиту националних мањина. Унапређење правног и институционалног оквира за остваривање права заједница. 2017 Побољшање ефикасности Партиципативног форума и стварање оквира за будуће активности. Побољшање квалитета образовања на језицима припадника заједница. 2018 Подршка Министарству културе у остваривању и промоцији културних права заједница. Праведна и адекватна заступљеност заједница на националном нивоу. Праведна и адекватна заступљеност заједница на локалном нивоу. 2019 Правни оквир и значај пописа становништва за припаднике заједница. Нацрт текст Националне стратегије за развој концепта једног друштва и интеркултурализма. 2021 Финансирање организација цивилног друштва. Учешће младих и омладински активизам. Функционалност комисија за односе између заједница. 2022 Резултати пописа из 2021 године и његов утицај на мање заједнице и друштвену кохезију. Анализа стања образовања на језицима мањих заједница. Права мањих заједница и Национална стратегија за једно друштво и интеркултурализам. 2023 Изолациона сесија за процену функционалности Партиципативног форума. Спречавање и заштита од дискриминације на основу етничке припадности. Политичко учешће жена из заједница у Северној Македонији: Могућности и изазови. Сесија за верификацију почетних налаза из анализе функционалности Партиципативног форума. 2024 Анализа функционалности, ефикасности и достигнућа Партиципативног форума. 2025 Улога невећинских заједница у јачању друштвене кохезије – Савет Европе Издавач: Агенција за остваривање права заједница
Ул. „Филип Втори Македонски“ бр. 11, спрат 1, 1000 Скопље Тел: 02/3253-970 имејл: contact@aopz.gov.mk www.aopz.gov.mk
Превод: КОНСТАН ДООЕЛ Графички дизајн: Rating Agency Скопље, новембар 2025
Финансирано од стране:
15yil Topluluklar haklarinin gerçekleşti̇ ri̇ lmesi̇ ni̇ geli̇ şti̇ rmeye ai̇ t Katilimci forum
2011-2025 FİKİRDEN GERÇEKLEŞMEYE KADAR Kuzey Makedonya Cumhuriyeti, toplulukların haklarını geliştirme ve korunmasını sağlayan geniş bir yasal çerçeve sunuyor ve bu konuda ilgilenen çok sayıda kurumlar mevcuttur. Ancak buna rağmen, uygulama, toplulukların siyaset oluşturma ve karar alma süreçlerine aktif olarak katılmalarını sağlayacak bir danışma ve tavsiye organının kurulması ihtiyacını ortaya koydu.
Ulusal Azınlıkların Lund Tavsiyelerinden mekanizma olarak meydana Kamusal Yaşama gelen Katılımcı Forumu, devletler, hükümet organları Etkin Katılımına Dair ve ulusal azınlıklar arasında diyalog kanalı olarak AGİT Ulusal Azınlıklar hizmet görecek, uygun kurumsal çerçevelerde Yüksek Komiseri2nin danışma veya istişare organlarının kurulmasını Tavsiyeleri, 1999 yılı tavsiye etmektedir.
Katılımcı Forumun Toplulukların haklarını gerçekleştirme Ajansı Kurucu Toplantısı 2011 yılında, Üsküp AGİT misyonunun desteğiyle, Topluluk haklarının gerçekleşmesini geliştirecek 14 Aralık 2011 yılı katılımcı forumun kurulması girişiminde bulundu. Bu forum vasıtasıyla toplulukların yetkili devlet organları ve kurumlarıyla doğrudan iletişime geçmesi, diyalog ve işbirliğin yapılması sağlanacak ve politikaların oluşturulması ve karar alma süeçlerine aktiv ve yapıcı katılımları sağlanacaktır.
Büyükelçi „Misyonumuz, on yıldan uzun bir süredir Kiliyan Val, farklı toplulukları bir araya getiren, diyaloğu Üsküp AGİT güçlendiren ve daha kapsayıcı ve uyumlu bir Misyon Şefi topluma katkı sağlayan eşsiz platformumuz Katılımcı Forum’unu gururla desteklemektedir.“
Dalibor Kitanoviç, „Katılımcı Forumu, Kuzey Makedonya Topluluklar Cumhuriyeti’nin Avrupa Birliği içindeki itibarının Haklarını güçlendirilmesinde ve daha küçük toplulukların Gerçekleştirme durumlarının iyileştirilmesi ve siyasetin Ajansı müdürü oluşturulması ve kararların alındığı süreçlerine aktif katılımlarının sağlanması gerekliliği konusunda farkındalığın artırılmasında önemli bir itici güç oluşturuyor.“ YASAL ÇERÇEVE VE ÇALIŞMA METODOLOJİSİ
“ Topluluk Haklarının Gerçekleştirilmesi Ajansı, Avrupa’da bu tür bir danışma organının kurulması önerisini yeniden canlandıran ve uygulayan az sayıdaki kurumlardan biridir.
” Alan Fillips Forum 1947-2023 kurucusu
Yasal çerçeve:
Katılımcı Forumu, “Makedonya Cumhuriyeti Nüfusunun %20’sinden azını oluşturan toplulukların haklarının geliştirilmesi ve korunması Kanunu” (2008) ile kurulmuştur. Fonksiyonu ilaveten, 2020 yılında Kuzey Makedonya Nüfusunun %20’sinden Azını Oluşturan Toplulukların Hakları Kanun ile güçlendirilmiştir.
Misyonu:
Topluluk mensuplarının siyaset oluşturma ve karar alma süreçlerine daha fazla katılımının sağlanmasıyla topluluk haklarının geliştirilmesi ve topluluk haklarının geliştirilmesi ve korunması alanında olumlu deneyim ve uygulamaların paylaşımı. Çalışma Metodolojisi:
Katılımcı Forumu gayriresmi, danışma ve istişare oluşum olmakla, Top- luluk Haklarının Gerçekleşmesi Ajansından bağımsızdır. En çok 35 üyeden ibarettir: Topluluk haklarının gelişimi, gerçekleşme- si ve korunması alanında yetkili olan merkezi düzeyde geçerli kurum temsilcileri, etnik gruplar arası ilişkileri ve sosyal uyumu teşvik etmek ve topluluk haklarının korunması, gelişimi ve gerçekleşimini sağlamak stratejik amacını güden sivil toplum kuruluşları temsilcileri oluşturu. Diğerleri arasında, Katılımcı Forumu, yasaların hazırlanmasında katıl- malıdır ve yasaların getirilmesi girişiminde bulunmalıdır, topluluk hak- larının korunması ve geliştirilmesi için önemli olan yasa tasarılarını ve hükümet programlarını incelemelidir; öncelikler belirlemelidir, araştır- malar yapmalıdır ve kamuoyunu eğitmelidir; finansmanlar konusunda karar almalıdır, programlar izlemeli ve değerlendirmelidir; ayrıca merke- zi-yerel ve uluslararası işbirliğini desteklemelidir.
Katılımcı Forumu’nda 1) Topluluk Haklarının Gerçekleştirilmesi Ajansı; 2) Topluluklar Arası temsil edilen devlet İlişkiler Komitesi - Kuzey Makedonya Parlamentosu; 3) Topluluklar Arası İlişkiler Bakanlığı; 4) Eğitim ve Bilim Bakanlığı; 5) Topluluk idare organları ve Üyelerinin Kültürünün Onaylanması ve Geliştirilmesi Müdürlüğü - merkezi düzeydeki Topluluklar Arası İlişkiler Bakanlığı; 6) Topluluk Üyelerinin Dillerinde kurumlar: Eğitimin Geliştirilmesi ve Geliştirilmesi Müdürlüğü - Topluluklar Arası İlişkiler Bakanlığı; 7) Adalet Bakanlığı; 8) Halk Denetçisi; 9) Ayrımcılığın Önlenmesi ve Korunması Komisyonu; 10) Avrupa İşleri Bakanlığı; 11) Dışişleri Bakanlığı; 12) Sosyal Politika, Demografi ve Gençlik Bakanlığı; 13) Yerel Özyönetim Bakanlığı; 14) Romanlar İçin Ulusal Strateji Ulusal Koordinatörü; ve 15) Kültür ve Turizm Bakanlığı.
Forumda temsil edilen 1) Türk toplumu; 2) Ulah toplumu; 3) Sırp toplumu; 4) Roman sivil toplum kuruluşları toplumu; 5) Boşnak toplumu; ve 6) Kuzey Makedonya şunlardır: Cumhuriyeti’nde yaşayan diğer topluluklar. TEMEL KAZANIMLAR
Katılımcı Forumu, azınlık toplulukların haklarının korunmasını ilerleten ve destekleyen girişimler ve çözümler için lobi faaliyetlerinde önemli bir etkiye sahiptir ve yetkili kurumlarda siyasetin oluşumunda doğrudan ve dolaylı olarak katkıda bulunuyor. Bu şekilde özellikle şu konulara katkı sağlıyor:
} Sivil toplum kuruluşlarının kapasitelerinin } “Sırp Dili ve Kültürü” ve “Türk Dili ve güçlendirilmesi ve ortak projeler için ağ Kültürü” seçmeli ders olarak okutulmasının oluşturmalarının sağlanması; sağlanması;
} Topluluk Haklarının Gerçekleştirilmesi } Toplulukların dillerinde düzenli ve seçmeli Ajansı’nın topluluk hakları ve etnik öğretim için ders kitapların sayısının gruplar arası ilişkilerin geliştirilmesini artırılması; amaçlayan program ve projeler fonunun etkinleştirilmesi; } Tek Toplum ve Kültürlerarasılık Ulusal Stratejisi’nin kabul edilmesi; } Boşnakça deneysel öğretimin düzenli öğretime dönüştürülmesi; } Yeni MTV4 programı ve Türkçe, Romanca, Sırpça, Ulahça ve Boşnakça programların yayınlarının artırılması.
KİLİT ÖNERİLER – GELECEK ADIMLAR
} Katılımcı Forumun çalışma metodolojisinin } Kurumların, Forum önerilerinin kapsamlı bir şekilde gözden geçirilmesi. uygulanmasını tanıtan projeleri desteklemesini teşvik edilmesi. } Sivil toplum kuruluşları ve kurumların daha fazla ve proaktif katılımının sağlanması. } Düzenli basın açıklamaları, sosyal ağların ve daha küçük toplulukların dillerinde yayın } Katılımcı Forum önerilerinin uygulanmasını yapan medyanın daha etkin kullanımı artırmak için devlet kurumlarıyla iletişim ve daha etkin kullanımı yoluyla Forum’un iş birliğinin güçlendirilmesi. görünürlüğünün artırılması. KATILIMCI FOUMUN TOPLANTILARI 2011-2025
2011 Katılımcı Forumun Kurucu Toplantısı 2012 Toplulukların yeterli ve adil temsili, ayrımcılığın yapılmaması, insan hakları ve polis. Kuzey Makedonya Cumhuriyeti’nde %20’nin altındaki topluluk üyelerinin eğitim ve öğretim koşulları. 2013 Topluluklarla ilgili yasal düzenlemelerin değiştirilmesi ve yorumu ile toplulukların devlet idare organlarıyla iletişim mekanizmalarının belirlenmesi. Topluluk mensuplarının medyaya erişimi ve topluluk üyelerinin haklarının geliştirilmesi ve korunmasıyla ilgili faaliyetleri yürütme yasal yetkisin sahip sivil toplum kuruluşlarıyla durumun analizi. Topluluk üyelerinin elverişli ve adil temsili Toplulukların kültürel yaşama etkin katılım hakkının uygulanması. 2014 Toplulukların, Sivil toplum sektörünü destekleme fon ve hibelerine erişimi. Yerel düzeyde toplulukların haklarının gerçekleştirilmesi ve korunması. Yerel düzeyde toplulukların medyaya erişim ve bilgi edinme hakkının gerçekleştirilmesi. Yerel düzeyde toplulukların kültürel hayata katılım hakkının uygulanma düzeyinin belirlenmesi. 2015 Katılımcı Forum üyelerinin planlama oturumu. Çokkültürlülük ve çeşitliliğe dayalı toplumun entegrasyonu. Ulusal Azınlıkların Korunmasına İlişkin Çerçeve Sözleşmesi’nin uygulanması. Topluluk haklarının gerçekleştirilmesine yönelik yasal ve kurumsal çerçevenin geliştirilmesi. 2017 Katılımcı Forum’un verimliliğini geliştirme ve gelecek faaliyetlerine adalı çerçevenin oluşturulması. Topluluk mensuplarının dillerinde eğitim kalitesinin geliştirilmesi. 2018 Toplulukların kültürel haklarının gerçekleştirilmesi ve geliştirilmesi için Kültür Bakanlığı’nın desteği. Toplulukların ulusal düzeyde adil ve elverişli temsili. Toplulukların yerel düzeyde adil ve elverişli temsili. 2019 Topluluk mensupları açısından nüfus sayımının yasal çerçevesi ve önemi. Tek Toplum ve Kültürlerarasılık Kavramının Geliştirilmesine Yönelik Ulusal Strateji’nin taslak metni. 2021 Sivil toplum kuruluşlarının finansmanı. Gençlik katılımı ve gençlik aktivizmi. Topluluklar arası ilişkiler komisyonlarının işlevselliği. 2022 2021 nüfus sayımının sonuçları ve azınlık toplulukları ve toplumsal kohezyon üzerindeki etkileri. Azınlık topluluklarının dillerinde eğitim durumunun analizi. Azınlık topluluklarının hakları ve Tek Toplum ve Kültürlerarasılık Ulusal Stratejisi. 2023 Katılımcı Forum’un işlevselliğini değerlendirmeye adalı izolasyon oturumu. Etnik kökene dayalı ayrımcılığın önlenmesi ve bu ayrımcılıktan korunma. Kuzey Makedonya’daki topluluklardan kadınların siyasi katılımı: Fırsatlar ve teşfikler. Katılımcı Forum’un işlevselliğinin analizinden elde edilen ilk bulguları doğrulamak için oturum. 2024 Katılımcı Forumun işlevselliğinin, etkinliğinin ve başarılarının analizi. 2025 Azınlık topluluklarının sosyal kohezyonun güçlendirilmesinde ki rolü – Avrupa Konseyi Yayıncı: Topluluk Haklarını Gerçekleştirme Ajansı
Ul. “Filip Vtori Makedonski” No. 11, Kat 1, 1000 Üsküp Tel: 02/3253-970 e-posta: contact@aopz.gov.mk www.aopz.gov.mk
Çeviri: KONSTAN DOOEL Grafik Tasarım: Rating Agency Üsküp, Kasım 2025 yılı
Finanse eden: