PRIJAVLJIVANJE KRIVIČNIH DJELA UČINJENIH IZ MRŽNJE U BOSNI I HERCEGOVINI Rezultati i preporuke Istraživanja o neprijavljivanju krivičnih djela učinjenih iz mržnje provedenog 2023. godine1
Osiguravanje pravde za žrtve i počinitelje Osiguravanje pravde za žrtve i počinitelje počinje sa Dok je na međunarodnom nivou razumijevanje tih razloga prijavljivanjem krivičnih djela policiji ili drugim organima već omogućeno provođenjem istraživanja o viktimizaciji, vlasti. Time se otvaraju mogućnosti da žrtve dobiju Istraživanje o ne prijavljivanju krivičnih djela učinjenih iz podršku i zaštitu kada je to potrebno i da počinitelji mržnje u Bosni i Hercegovini (BiH) imalo je za cilj da skrene odgovaraju za svoja djela. Ipak, ne prijavljuju sve žrtve pažnju na ova pitanja u kontekstu BiH. U ovom sažetom krivična djela učinjena iz mržnje i druga krivična djela prikazu daje se pregled rezultata istraživanja u vezi sa policiji. Razumijevanje razloga zbog kojih neki ljudi nisu prijavljivanjem krivičnih djela policiji i analiziraju se razlozi za spremni prijaviti krivična djela učinjena prema njima neprijavljivanje te se, na osnovu rezultata istraživanja, daju ključno je za promoviranje prijavljivanja krivičnih djela preporuke za organe krivičnog pravosuđa učinjenih iz mržnje i za postizanje pravde za žrtve. i nevladine organizacije.
Za Istraživanje neprijavljivanja krivičnih djela učinjenih iz mržnje u BiH provedenog 2023. godine, odabran je uzorak od ukupno 2438 ispitanika sa navršenih 15 godina ili starijih iz 18 općina-opština/gradova koje kontinuirano imaju veliki broj potencijalnih krivičnih djela učinjenih iz mržnje evidentiranih u bazi podataka Misije OSCE-a u BiH. Za istraživanje je korišteno neprobabilističko uzorkovanje sa kvotama zasnovanim na etno-vjerskom identitetu, spolu i starosti ispitanika. Ova vrsta dizajna istraživanja obično se koristi u istraživanjima tržišta i mišljenja jer je efikasna i u pogledu resursa i u pogledu troškova. Ispitanici za samostalno popunjavanje ankete su odabrani putem online panela ili neposredno u periodu od jula do oktobra 2023. godine. Zbog korištenja neprobabilističkog uzorkovanja nije moguće procijeniti vjerovatnu tačnost rezultata istraživanja, jer su takve procjene zasnovane na statističkim principima povezanim sa probabilističkim, odnosno, slučajnim uzorkovanjem. Ipak, s obzirom na nivo tačnosti koji se u praksi često dobije kroz ovu vrstu istraživanja, rezultati istraživanja se mogu smatrati snažnim pokazateljima iskustva opće populacije u odabranim općinama-opštinama/gradovima.
Ured za demokratske institucije i ljudska prava Organizacije za evropsku sigurnost i saradnju (OSCE ODIHR) „krivično djelo učinjeno iz mržnje“ definira kao „krivično djelo motivirano pristranošću ili predrasudama prema određenim grupama ljudi. Krivična djela učinjena iz mržnje sastoje se od dva elementa: krivičnog djela i predrasudnog motiva.
¹ Istraživanje o neprijavljivanju krivičnih djela učinjenih iz mržnje za Bosnu i Hercegovinu iz 2023. godine provedeno je u periodu od jula do oktobra 2023. godine, kao prvo istraživanje koje je imalo za cilj sistematsko prikupljanje iskustava žrtava potencijalnog krivičnog djela učinjenog iz mržnje u BiH. Istraživanje je finansiralo Ministarstvo vanjskih poslova Kraljevine Norveške kao dio Ugovora o saradnji sa Misijom OSCE-a u BiH kroz vanbudžetsko finansiranje za period 2022. - 2024, a njegovu izradu je naručila Misija OSCE-a u BiH (Misija). Agencija Evropske unije za temeljna prava je pružila podršku pri formuliranju pitanja korištenih za istraživanje. Krivično djelo učinjeno iz mržnje dogodilo se „kada je počinitelj namjerno odabrao pojedinca ili imovinu zbog jedne ili više karakteristika ili je izrazio neprijateljstvo prema tim karakteristikama tokom počinjenja krivičnog djela.“² Ova definicija je u skladu sa definicijama krivičnih djela učinjenih iz mržnje propisanih krivičnim zakonima u Bosni i Hercegovini.
Korištenjem izraza „potencijalna krivična djela“ i „potencijalna krivična djela učinjena iz mržnje“ u ovom dokumentu indicira se da nije moguće utvrditi da li incidenti koje su naveli ispitanici čine krivično djelo u skladu sa krivičnim zakonima u BiH samo iz podataka prikupljenih u istraživanju. U konačnici, to utvrđuje sud. Ovo ograničenje odnosi se i na istraživanja o žrtvama krivičnih djela na međunarodnom nivou. Međutim, takva istraživanja se u nekim državama, kao što su Velika Britanija, Švedska i Sjedinjene Američke Države koriste veoma dugo i mogu pružiti realniju sliku viktimizacije od one zabilježene u policijskim evidencijama krivičnih djela.
Najvažniji rezultati Vjerovatnije je da potencijalna krivična djela i Stopa prijavljivanja varira u zavisnosti od vrste krivična djela učinjena iz mržnje neće biti krivičnog djela. prijavljena policiji nego da hoće. Žrtve potencijalnih krivičnih djela i krivičnih djela Žrtvama potencijalnih krivičnih djela i krivičnih djela učinjenih iz mržnje najčešće su prijavljivale namjerno učinjenih iz mržnje postavljeno je pitanje da li su oni ili oštećenje nadgrobnog spomenika, groba ili neko drugi djelo prijavili policiji. Tek je manjina žrtava spomenika umrlom članu porodice, a odmah zatim prijavila incidente policiji: samo 27% potencijalnih slijede oštećenje ili uništavanje imovine. Manje od krivičnih djela učinjenih iz mržnje i 22% drugih trećine svih nasilnih incidenata je prijavljeno policiji. potencijalnih krivičnih djela prijavljena su policiji. Iako Uvrede nanesene uživo su najrjeđe prijavljivane. se čini da postoji mala razlika u stopama prijavljivanja Procenat žrtava koje su policiji prijavile između potencijalnih krivičnih djela učinjenih iz mržnje i potencijalna krivična djela i krivična djela učinjena iz drugih potencijalnih krivičnih djela, ona se ne bi mržnje prema vrsti krivičnog djela smatrala pouzdanom procjenom reprezentativnom za Izvještaj o neprijavljivanju krivičnih djela u BiH učinjenih iz mržnje, 2023.
populaciju da se koristi probabilistički način Namjerno oštećenje nadgrobnog uzorkovanja. člana porodice
Namjerno oštećenje ili uništavanje 38%
Za svaku vrstu krivičnog djela veći broj ispitanika je policiji prijavio krivična djela učinjena iz mržnje u odnosu na druga krivična Potencijalna krivična djela. djela iz mržnje
Mala razlika u stopama prijavljivanja između Uvrede ili verbalni napadi uživo Druga potencijalna krivična djela
potencijalnih krivičnih djela učinjenih iz mržnje i drugih potencijalnih krivičnih djela se ne bi smatrala pouzdanom procjenom reprezentativnom za Više žrtava je bilo nezadovoljno nego populaciju da se koristi probabilistički način zadovoljno reakcijom policije na prijavljena uzorkovanja – osim kada se radi o kategoriji uvreda ili krivična djela verbalnih napada uživo. Međutim, razlika bi se Potencijalne žrtve krivičnih djela izrazile su više smatrala pouzdanom procjenom da se radi o nezadovoljstva nego zadovoljstva s načinom na koji je probabilističkom uzorkovanju u slučaju većeg uzorka. policija postupala u njihovim slučajevima. Žrtve potencijalnih krivičnih djela učinjenih iz mržnje su bile za nijansu manje zadovoljne reakcijom policije nego žrtve drugih potencijalnih krivičnih djela. Iako se ova razlika ne bi smatrala pouzdanom za procjenu za populaciju, smatrala bi se pouzdanom da se radi o probabilističkom uzorku u slučaju većeg uzorka.
² “Šta je krivično djelo iz mržnje?” https://hatecrime.osce.org/ Zadovoljstvo žrtava postupanjem policije nakon prijave potencijalnog krivičnog djela i krivičnog djela učinjenog iz mržnje Zadovoljstvo žrtava nakon prijavljivanja krivičnog djela policiji jasno je povezano s tim koliko su dobro 28% 11% 61% bile informirane o svom slučaju. Sveukupno, u više od pola (53%) potencijalnih krivičnih djela prijavljenih policiji, žrtve su navele da nisu nikako bile informirane ili da nisu bile dobro informirane o napretku u 29% 18% 52% njihovom slučaju. One žrtve koje su smatrale da nisu bile dobro informirane su izrazile najmanji nivo zadovoljstva.
28% 14% 57% Veza između zadovoljstva radom policije i nivoa informiranosti o napretku u njihovom predmetu 0 20 40 60 80 100 Zadovoljni ili prilično zadovoljni Mišljenje žrtava koliko ih je dobro Zadovoljni ili prilično zadovoljni policija informirala o predmetu Ni zadovoljni, ni nezadovoljni Nezadovoljan ili pomalo nezadovoljan Nije bilo nužno da ih se informira Ni jedno, ni drugo Ne zna
Zadovoljni ili prilično zadovoljni Dosta dobro ili jako dobro krivičnih djela i krivičnih djela Zadovoljni ili prilično zadovoljni učinjenih iz mržnje
Ukupan broj žrtava je previše mali da bi se poređenje između žrtava potencijalnih krivičnih djela učinjenih iz mržnje i drugih potencijalnih dijela Broj potencijalnih krivičnih djela ili krivičnih djela učinjenih iz mržnje
Najveća prepreka prijavljivanju je mišljenje da policija ili neće moći ništa uraditi ili da neće biti zainteresirana da nešto uradi. Na anketno pitanje ispitanicima koji su bili žrtve potencijalnih krivičnih djela ili krivičnih djela učinjenih iz mržnje koji nisu prijavljeni policiji zašto ih nisu prijavili, ponuđeni su višestruki odgovori. Primarni razlozi koje su navele i žrtve potencijalnih krivičnih djela učinjenih iz mržnje i žrtve drugih potencijalnih krivičnih djela obuhvatali su nedostatak povjerenja u sposobnost policije da intervenira i percepcija da se policija ne bi time zamarala ili bila zainteresirana. Značajno veći udio žrtava potencijalnih krivičnih djela učinjenih iz mržnje izrazio je mišljenje da bi se policija zamarala s tim ili bila zainteresirana u usporedbi sa žrtvama drugih krivičnih djela - i to je jedina razlika koja bi se smatrala pouzdanom procjenom reprezentativnom za populaciju ako bi se utvrdila putem probabilističkog uzorkovanja.
Razlozi za neprijavljivanje potencijalnih krivičnih djela i krivičnih djela učinjenih iz mržnje policiji
Nisu uvjereni da će policija moći nešto učiniti
To je uobičajen događaj/jednostavno jedna od onih stvari/nešto što se jednostavno dešava Broj potencijalnih krivičnih djela Zabrinutost zbog negativnih posljedica u slučaju Krivična djela iz mržnje Druga krivična djela Previše trivijalno/nije vrijedno prijavljivanja Strah od zastrašivanja od strane počinitelja u slučaju Potencijalna krivična djela Sam/a riješio/la problem/uz pomoć porodice/prijatelja učinjena iz mržnje Druga potencijalna krivična djela Averzija/strah od policije/prethodno loše iskustvo sa Procenti žrtava potencijalnih krivičnih Nezgodno/previše birokratije/prekomplikovano/nedostatak učinjenih iz mržnje i drugih krivičnih djela Preporuke za poticanje prijavljivanja krivičnih djela učinjenih iz mržnje U nekim slučajevima žrtve krivičnog djela mogu realno pretpostaviti da policija neće moći djelovati u slučaju prijavljivanja krivičnog djela zbog nedostatka dokaza, podataka o počiniteljima ili svjedoka. Ipak, kako bi se potakle žrtve koje žele prijaviti krivično djelo, rezultati istraživanja snažno upućuju na to da policija i drugi organi krivičnog pravosuđa moraju prenijeti jasnu poruku da oni ozbiljno shvataju prijavljena potencijalna krivična djela, uključujući krivična djela učinjena iz mržnje. To se može postići na sljedeći način:
Angažiranjem posebno obučenih policijskih službenika i tužilaca u radu sa zajednicom kako bi se izgradili odnosi i ulilo povjerenje da će se prijavljena krivična djela učinjena iz mržnje shvatiti ozbiljno, a žrtvama pružiti podrška;
Javnim predstavljanjem uspješno procesuiranih predmeta kako bi se potakle druge žrtve na prijavljivanje krivičnih djela, pokazujući da prijavljivanje krivičnih djela može dovesti do zadovoljenja pravde.
Prijavljivanje krivičnih djela učinjenih iz mržnje bi se također moglo potaknuti sljedećim:
Uspostavljanjem besplatnih telefonskih službi za pomoć i internetskih platformi za prijavljivanje krivičnih djela učinjenih iz mržnje; Pružanjem savjeta i usluga podrške uživo i putem interneta žrtvama krivičnih djela učinjenih iz mržnje; Omogućavanjem prijavljivanja od strane trećih lica, pri čemu žrtve mogu kontaktirati organizacije u lokalnoj zajednici koje u njihovo ime mogu prijaviti krivično djelo organima krivičnog pravosuđa; Pružanjem pomoći organizacijama u lokalnoj zajednici koje daju podršku žrtvama krivičnih djela učinjenih iz mržnje; Provođenjem kampanja za javnost i medijskih kampanja za podizanje svijesti o dostupnoj pomoći i podršci za žrtve krivičnih djela učinjenih iz mržnje te poticanjem na prijavljivanje.
Nakon što je krivično djelo učinjeno iz mržnje prijavljeno, policija, tužilaštvo i sudovi dužni su da temeljito istraže, efikasno procesuiraju i adekvatno presude krivično djelo, kao i da informiraju žrtve o toku njihovog predmeta. Organi krivičnog pravosuđa trebaju kontinuirano ocjenjivati i preispitivati svoje postupke kako bi osigurali da se žrtve konsultiraju i informiraju, s obzirom na veliki uticaj koji takav pristup ima na zadovoljstvo žrtava kako je istaknuto u izvještaju.
Za više informacija – neki od najznačajnijih dokumenata o prijavljivanju krivičnih djela učinjenih iz mržnje sa preporukama za politiku rada i praksu:
Evropska komisija, Grupa EU na visokom nivou za suzbijanje rasizma, ksenofobije i drugih oblika netolerancije (2021), Key guiding principles on encouraging reporting of hate crime (Ključni vodeći principi o poticanju prijavljivanja krivičnih djela učinjenih iz mržnje), Luxembourg, Ured za publikacije Evropske unije.
Agencija Evropske unije za temeljna prava (2021), Encouraging hate crime reporting – The role of law enforcement and other authorities (Poticanje prijavljivanja krivičnih djela učinjenih iz mržnje – Uloga organa za provođenje zakona i drugih organa vlasti), Luxembourg, Ured za publikacije Evropske unije.
HATE CRIME REPORTING IN BOSNIA AND HERZEGOVINA
Findings and recommendations from the 2023 BiH Hate Crime Underreporting Survey1
Securing justice for victims and offenders Securing justice for victims and offenders begins with While such understanding has already been provided reporting crimes to the police or other authorities. This by crime victimimisation surveys internationally, the opens avenues for victims to receive support and 2023 BiH Hate Crime Underreporting Survey aimed to protection where needed and for offenders to be held shed light on these issues in the context of Bosnia responsible for their actions. Yet, not all victims report and Herzegovina. This fact sheet summarizes the hate crimes and other crimes to the police. survey findings related to the reporting of crimes to the Understanding why some people refrain from police and explores reasons for underreporting, reporting crimes they endure is crucial for promoting providing recommendations for criminal justice hate crime reporting and achieving justice for victims. authorities and nongovernmental organizations informed by the survey findings.
The 2023 BiH Hate Crime Underreporting Survey sampled 2,438 respondents aged 15 and older from 18 municipalities/cities with consistently high numbers of potential hate crimes recorded by the OSCE Mission to Bosnia and Herzegovina hate crimes database. A nonprobability sampling design was used with quotas based on respondents' ethnoreligious identity, gender, and age. This type of survey design is commonly used in market and opinion research as it is resource and cost efficient. Self-completion interviews were conducted via an online panel and direct recruitment by interviewers from July to October 2023. The non-probability sampling makes it impossible to estimate the likely accuracy of the survey findings since such estimates are based on statistical principles associated with probability, or random, sampling. Nevertheless, given the level of accuracy often produced in practice by surveys of this type, it is possible to consider the survey results as strongly indicative of the experience of the general population in the selected municipalities/cities.
”Hate crime” is defined by the OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights (ODIHR) as “criminal acts motivated by bias or prejudice towards particular groups of people. Hate crimes comprise two elements: a criminal offence and a bias motivation.
¹ The 2023 Hate Crime Underreporting Survey for Bosnia and Herzegovina (BiH) was carried out between July and October 2023, as the first survey that aimed to systematically capture the experience of potential hate crime victimization in BiH. The survey was funded by the Norwegian Ministry of Foreign Affairs as part of the Cooperation Agreement with the OSCE regarding 2022-2024 extra-budgetary contributions and commissioned by the OSCE Mission to Bosnia and Herzegovina. The European Union Agency for Fundamental Rights provided support in reviewing the survey questionnaire. A hate crime has taken place when a perpetrator has intentionally targeted an individual or property because of one or more identity traits or expressed hostility towards these identity traits during the crime.” 2 This definition aligns with hate crime definitions in Bosnia and Herzegovina's criminal laws.
The use in this fact sheet of the terms ‘potential crimes’ and ‘potential hate crimes’ recognizes that from the survey data alone it is not possible to legally verify whether incidents noted by respondents qualify as crimes under criminal codes in BiH. Verification is ultimately provided by the courts. This limitation also applies to crime victimization surveys internationally. However, such surveys have long been used in some countries, such as Great Britain, Sweden, and the United States, to provide a more realistic account of crime victimization than captured by police recorded crime data.
Key findings Potential crimes and hate crimes are more likely Reporting rates vary depending on crime type. to go unreported than reported to the police. The highest rate of reporting by victims of potential The survey asked victims of potential crimes and hate crimes and hate crimes in the survey was for deliberate crimes if they or anybody else reported it to the police. damage of a tombstone, grave, or memorial for a Only a minority of victims reported incidents to the deceased relative, followed closely by damage or police: just 27 per cent of potential hate crimes, and 22 destruction of property. Fewer than one-third of all per cent of other potential crimes were reported. While violent incidents were reported to the police. Insults there appears to be a small difference in reporting rates delivered in person had the lowest reporting rate. between potential hate crimes and other potential crimes, it would not be considered to be a reliable population estimate if determined by a probability sample. Percentages of victims who reported potential crimes and hate crimes to the police 2023 BiH Hate Crime Underreporting Survey
38%
For each crime category, hate crimes were more likely to be reported to the police compared to other crimes. The small differences in reporting rates between potential hate crimes and other potential crimes, would not be considered to be reliable population estimates if determined by probability sampling - apart from the category of insults or verbal assaults in The police response to reported crimes tended person. However, the differences would be to leave victims dissatisfied rather than considered as reliable estimates if determined by a satisfied. probability sample of a larger size. Potential crime victims expressed more dissatisfaction than satisfaction with how the police handled their cases. Victims of potential hate crimes were slightly more dissatisfied than victims of other potential crimes. While this difference would not be considered to be a reliable population estimate if determined by probability sampling, it would be viewed as reliable if estimated by a probability sample of a larger size.
² “What is hate crime?” https://hatecrime.osce.org/ Victim satisfaction with how police dealt with the matter following reporting of potential crimes and hate crimes Victim satisfaction after reporting to the police is clearly associated with how well victims are kept 28% 11% 61% informed. Overall, in over half (53 per cent) of the potential crimes reported to the police, victims indicated they were either not at all informed or poorly informed about the progress of their 29% 18% 52% case. Those who felt poorly informed reported the lowest levels of satisfaction.
28% 14% 57% Association between satisfaction with the police and how well victims felt they were kept informed 0 20 40 60 80 100 about the progress of their case
Satisfied or fairly satisfied
Neither
Dissatisfied or a bit dissatisfied
Major barriers to reporting are the beliefs that the police would either be unable to take action, or would not be interested. When survey respondents who were victims of potential crimes or hate crimes that were not reported to the police were asked about their reasons for not reporting, multiple-choice responses were possible. The primary reasons cited by both victims of potential hate crimes and victims of other potential crimes included a lack of confidence in the police's ability to intervene and a perception that the police would not be concerned or interested. A notably larger proportion of victims of potential hate crimes expressed the view that the police would be bothered or interested compared to victims of other crimes - and this is the only difference that would be considered to be a reliable population estimate if determined by probability sampling.
Reasons why potential crimes and hate crimes were not reported to the police Recommendations for encouraging hate crime reporting In some cases, crime victims may realistically assume that the police will not be able to take action if the crime is reported due to a lack of trace evidence, information about the perpetrators, or witnesses. Nevertheless, to encourage victims who wish to report crimes, the survey evidence strongly suggests that police and other criminal justice authorities need to convey a clear message that they take reported potential crimes seriously, including hate crimes. This can be achieved by:
Engaging specially trained police officers and prosecutors in community outreach to build relationships and instill confidence that reported hate crimes will be taken seriously and victims supported;
Publicizing successful prosecutions to encourage other victims to come forward, demonstrating that reporting hate crimes can lead to justice for the perpetrators.
The reporting of hate crimes might also be encouraged by:
Setting-up freephone helplines and online services for reporting hate crimes;
Providing in-person and online advice and support services for hate crime victims;
Facilitating third-party reporting where victims can contact community organizations that can report on their behalf to criminal justice authorities;
Providing assistance for community organizations supporting hate crime victims;
Conducting public relations and media campaigns to raise awareness about available assistance and support for hate crime victims, and to encourage reporting.
Once a hate crime is reported, it is the responsibility of the police, prosecution authorities, and courts to thoroughly investigate, efficiently prosecute and appropriately adjudicate crimes, as well as to keep victims informed about the progress of their case. Criminal justice authorities should continually evaluate and review their processes to ensure that victims are consulted and kept informed, given the significant impact on victim satisfaction highlighted by the survey.
Going further – some key reading on the reporting of hate crime with recommendations for policy and practice:
European Commission, EU High Level Group on combating racism, xenophobia and other forms of intolerance (2021), Key guiding principles on encouraging reporting of hate crime, Luxembourg, Publications Office of the European Union.
European Union Agency for Fundamental Rights (2021), Encouraging hate crime reporting – The role of law enforcement and other authorities, Luxembourg, Publications Office of the European Union.